Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1847 5629459 5628945 2026-09-17T10:29:35Z Jingiby 1525 /* Финансирање */ до Бугарите 5629459 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација |име = Македонска револуционерна организација (МРО) |лого = Sloboda ili smrt logo.svg |опис = [[Слобода или смрт]] |датуми = [[1893]] – [[1908]] |водач = [[Даме Груев]] <br /> [[Гоце Делчев]] <br /> [[Ѓорче Петров]] <br /> [[Пере Тошев]] <br /> [[Јане Сандански]] <br /> [[Борис Сарафов]] <br /> [[Петар Поп Арсов]] |цели = [[Слобода|Ослободување на]] <br /> [[Македонија]] и [[Одринско]] <br /> создавање на [[Самостојна македонска држава]] |подрачје = [[Османлиско Царство]] <br /> [[Македонија]] <br /> [[Одринско]] <br /> [[Бугарија]] |идеологија = [[Централизам]] |дела = [[Илинденско востание]] <br /> [[Крушевска Република]] |напади = [[Афера мис Стон]] |статус = }} {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = vertical | width = 300 |image1 = Печат на Централниот комитет.jpg|caption1 = Печатот Ц.М.Р.К.<br> |image2 = Tekstot na zakletvata za priem na novi clenovi vo Organizacijata.jpg| caption2 = Текст на заклетвата за прием на нови членови во Организацијата<br> |image3 = Sifrirana azbuka za konspirativnata prepiska na Organizacijata, sostavena od Goce Delcev.jpg| caption3 =Шифрирана азбука за конспиративна преписка на Организацијата, составена од Гоце Делчев<br> | image4 = Дело.jpg| caption4 = Насловна страница на весникот Дело, неофицијален орган на Организацијата }}<!-- End stack of images, article text starts below --> {{другизначења|ВМРО (појаснување)}} '''Македонска револуционерна организација''' ('''МРО''')<ref group="б" name="vg_2"/> — револуционерно-националноослободителна организација на [[македонскиот народ]]<ref group="б" name="vg_1"/> (Солун, 23. X/ 4. XI 1893 — 1908). Била основана од шестмина револуционери интелектуалци: [[Дамјан Груев]], д-р [[Христо Татарчев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Христо Батанџиев]] и [[Андон Димитров]], со цел по пат на вооружена борба да се извојува политичка автономија на Македонија и Одринско <ref name="vgj">''[[Ванчо Ѓорѓиев]], Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет ''</ref>. На основачкиот состанок усвоиле програма за дејствување. Бил усвоен Устав на Организацијата (во почетокот на 1894) и се конституирал [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] (претседател д-р Христо Татарчев, секретар Дамјан Груев). Била изградена мрежа на Организацијата во поголемите центри во Македонија (до средината на 1894). Особено силен подем бележела по стапувањето во членство и во раководењето на [[Гоце Делчев]], [[Пере Тошев]], [[Ѓорче Петров]], [[Јане Сандански]] и други македонски револуционери. Во летото 1894 г. во било одржано [[Ресенско советување|Ресенското советување]] на членовите на ЦК и на делегатите на месните комитети посветено на организациони и на тековни прашања за револуционерно дејствување. Биле формирани три револуционерни окрузи: Солунски, Битолски и Скопски. Организацијата изградила (до есента на 1895) разгранета мрежа во сите делови во Македонија и прогласила сувереност на организационата територија, спречување на дејствувањето на други организирани групи со исти цели во Македонија. Македонските комитети формирани во странство можеле да дејствуваат исклучиво во рамките на МРО. По формирањето на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] во [[Софија]] (подоцна преименуван во Врховен македонски комитет, 1895), ЦК на МРО веднаш побарал тој комитет да ја сообрази својата активност со потребите на МРО и да работи како помошен комитет. Софискиот комитет продолжил да дејствува како паралелна организација во македонското револуционерно движење. Во почетокот на 1896 г. Делчев пристигнал во Софија во својство на официјален претставник на МРО да работи за спречување на мешањето на бугарските државни фактори во македонското ослободително дело. Претседателот на Софискиот комитет генералот [[Данаил Николаев]] бил предупреден дека МРО нема да ги толерира активностите и акциите преземени во Македонија. Грција и Србија го засилиле пропагандното дејствување и се експонирале како непријателски сили кон македонското ослободително дело. Во така неповолно опкружување за поефикасно водење на ослободителната борба, а со оглед на тоа дека и бугарското население во Одринско се наоѓало во иста положба и влегувало во границите на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]], МРО се определила да го организира и тоа население за извојување автономија на Македонија и на таа област. На 5/12 јануари 1896 година се одржал [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес]] со учество на првите луѓе на Организацијата: Гоце Делчев, Дамјан Груев, Ѓорче Петров, Пере Тошев, д-р Христо Татарчев, Петар Поп Арсов и др. На конгресот, била усвоена нова политичка стратегија и тактика во дејствувањето. Конгресот усвоил нова управна поделба и територијална организација и промена на организациското името во ''Тајна македонско-одринска револуционерна организација (ТМОРО)''. Месните комитети биле ополномоштени да вршат просветување на жените и создавање масовно народно движење. Усвоените промени биле вградени во актите и Уставот и внатрешниот правилник. По Конгресот започнало забрзано создавање вооружени чети, ударната оружена сила на Организацијата за одбрана на територијалниот интегритет од туѓи вооруж ени чети и групи во Македонија. Бил донесен и посебен Правилник (1900) за четите со кој било регулирано формирањето, раководењето, употребата, како и борбената обука. Нивните припадници — комитите — носеле униформирана народна комитска облека и обележје за припадност. Вооружените сили ги раководел Делчев, кој го основал и изградувал [[Четнички институт на ТМОРО|Четничкиот институт]], со надлежност на врховен инспектор. Организацијата имала [[Тајна пошта на МРО|тајна пошта]] и [[Тајна полиција на МРО|тајна полиција]], создала функционални месни органи и тела. На целата територија на Македонија (до почетокот на 1903) Организацијата имала воспоставено делотворна власт на тајна држава во државата или [[подземна република]]. На [[Солунски конгрес од 1903|Солунскиот конгрес од 1903 година]] било донесеното решение за кревање востание, во отсуство на Делчев, Даме Груев, Ѓорче Петров, Сандански и други водечки личности на Организацијата. [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на Битолскиот револуционерен округ ја потврдил одлуката за кревање востание. Востанието раководено од [[Главен штаб за II Битолски револуционерен округ|Главниот востанички штаб]] почнало на Илинден 1903 и прераснало во македонска сенародна борба за ослободување и за создавање самостојна македонска држава, највисокиот дострел во дејствувањето на Македонската револуционерна организација. По [[Илинденското востание]] силно се манифестирале внатрешните поделби. На [[Рилски конгрес|Општиот рилски конрес]] (во почетокот на 1905) само привремено било воспоставено единството на Организацијата. На Конгресот бил отфлен квалификативот тајна од името и Организацијата продолжила да дејствува под името: ''Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО)''. Внатрешните поделби и групирања во спротивставени струи: [[Умерено - конзервативна струја (МРО)|конзервативна]] и [[Радикална-реформска струја|реформската струја]] се заостриле до степен на меѓусебни оружени пресметки. Така дошло до дефинитивен [[Расцеп на Македонската револуционерна организација]] во 1908 година. По Младотурската револуција и по воспоставувањето на парламентарното уредување Организацијата престанала да постои. Двете струи формирале политички партии: Сандански со Димитар Влахов [[Народна федеративна партија]], а дел од дејците на конзервативната струја ги формирале [[Сојуз на бугарски уставни клубови|Бугарски конституциони клубови]]. == Основање == === Причини за појава === {{Македонска револуционерна организација}} {{главна|Берлински конгрес|Македонија и Берлинскиот конгрес}} За појавата на ''Македонската револуционерна организација'' постојат две главни причини. По [[Берлинскиот конгрес]], [[Македонскиот народ]] останал [[Нација|национално]], [[Држава|политички]], [[Култура|културно]], [[Образование|просветно]] и [[Црква|духовно]] обесправен <ref name="vgj"/>. Дополнително на тоа македонскиот национален индивидуалитет се наоѓаал во опасност од странските пропаганди, кои со своето дејствување го засилувале антагонизмот во [[Македонија]] кој и онака постоел <ref name="vgj"/>. ==== Турската власт како фактор ==== {{главна|Отоманско Царство}} Секако една од главните причини за појава на организацијата е останувањето на [[Македонија]] под османска власт. Турците посегале по животите, честа и имотите на сите [[Македонци]]. [[Слобода|Ослободувањето]] се гледало во создавање на една револуционерна организација. Националноослободителниот карактер на организацијата се гледа во ''Членот 1'' од [[Уставот на ТМОРО]] во кој се истакнува: :''Тајната македонско - одринска револуционерна организација има за цел да ги сплоти во едно цело сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без разлика на народноста, за извојување преку револуција полна политичка автономија за тие две области'' <ref>Член 1 од Уставот на ТМОРО</ref>. ==== Пропагандите како фактор ==== {{главна|Странски пропаганди во Македонија во периодот 1870 - 1903 година}} {{quote|''организацијата се бори против шовинистичките пропаганди и национални расправи кои го цепат и омаловажуваат населението во неговата борба против општиот непријател, дејствува за внесување на револуционерен дух и сознание и ги употребува сите средства и усилби за поскорешно и понавремено вооружување. Таа се грижи за културното и економското издигнување на организираното население и ја потпомага неговата легална борба против турската власт''|'''Член 3'''|'''Устав на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација'''}} [[Бугари|Бугарската]], [[Грци|грчката]] и [[Срби|српската]] [[пропаганда]] дејствувале ретроградно врз националното ослободување на [[Македонскиот народ]]. Тие со своите црковно - преосветни дејности го делеле народот во [[Македонија]] и го загрозувале неговиот национален индивидуалитет <ref name="vgj"/>. :''Пропагандниот натпревар требало да обезбеди повеќе грчки, бугарски и српски национални приврзаници во Македонија. Тие во погоден момент требало да послужат како ванатрешни нацинални сојузници и оправдувачки фактор за нивните територијални претензии во Македонија'' <ref name="vgj"/>. Затоа не треба да изненадува писмото на Митрополитот [[Теодосиј Гологанов]] од 22. 06. 1891 година, испратено до проигуменот Дионисиј, во кое пишува: ''Ние Македонците немаме толку мака од Турцитте да ни е жив падишахот, колку од Грците, Бугарите и Србите, кои како орли на мрша се впуштија на оваа наша многустрадална земја и сакаат да ја расчеречат'' <ref>Љ. Љапе, Одбрани текстови II дел, 293.</ref>. Изнесеното, само потврдува дека пропагандите станале: ''кохезионен фактор кој ги збил редовите на македонската младина, граѓанските, првенствено егзархиските средини и интелигенција'' <ref>Д. Димески, Македонското национално движење во Битолскиот Вилает 1893-1903</ref>. Во почетокот на 90-години на [[19 век]] во [[Македонија]] се појавило едно силно антиегзрхиско движење, и во контекст на ова движење [[Ѓорче Петров]] истакнува дека се јавило едно настроение на: :''младите против владиците, општините, егзархиските учители и службеници, и една струја против посегањата на Егзархијата бесконтролно да господарува во црковните и училишните работи во земјата. Еснафите, што во македонските градови сочинуваа моќен сталеж, скоро минаа во оваа борба на страна на младите. . . Ова движење се паѓа паралелно со појавата на таканаречениот од некои македонски сепаратизам, изразен преку списанието Лоза, во Софија, раководено од Арсов, Баласчев, Хаџи Николов и други. . . Во Солун се пројави меѓу учителите во гиманазијата исто ова сепаратистичко движење. Реченото раздвижување . . . го сметам како прв чекор на самодејност во земјата. . . Тоа неосетно се прероди во револуционерно движење'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, 48</ref>. Македонската интелигенција запазувањето на македонскиот национален индивидуалитет го видела во создавање на една револуционерна организација. Антипропагандните определби на организацијат се гледаат во нејзините уставо - статутарни акти <ref name="vgj"/>: ''Организацијата се бори да ги премавне шовинистичките пропаганди и национални расправии, кои го цепат и ослабуваат македонското и одринското население во неговата борба против општиот непријател'' <ref>Член 2 од Уставот на ТМОРО</ref>. [[Крсте Петков Мисирков]] во својата книга [[За македонцките работи]] истакнува: :''Мислата за национално обединување на Македонците, иако под маската бугарска, се зафати во 1890 г. Во крајот на 1889&nbsp;г. се префрлија во Бугарија 30-40 души ученици и студенти Македонци од Белград во Софија. Тие ученици се душата на сите настани во Македонија оттогаш досега. Тие беа запознаени со Србија и Бугарија, со нивните култури и цели во Македонија. Тие и ја сознаа опасноста за дележ на Македонија помеѓу тие две држави - ако Македонците самите не се вооружат за да си извојуваат сами, со сви сопствени сили и средства слобода и со тоа да го предупредат дележот на Македонија. По нивна иницијатива во почетокот на деведесеттите години се образува едно национално сепаратистичко движење со цел да се одделат интересите на Македонците од бугарските со издигнување на едно од македонските наречја на степен на литературен јазик за сите Македонци. Орган на тоа сепаратистичко движење на Македонците во Бугарија беше списанието „Лоза”.Но тоа духовно движење на Македонците не и’ се бендиса на бугарската стамболовска влада, којашто забрани да се издава „Лоза” и фати да ги гони Македонците сепаратисти. Од тоа уште време побегна Дамјан Груев, којшто беше во бројот на Македонците ученици што паминаа од Белград во Софија и во бројот на сепаратистите. Немајќи во Бугарија почва за национален сепаратизам, Македонците што пребегаа од Белград во Софија, се зафатија со образување на револуционерни организации во Бугарија и во Македонија.Видните Македонци револуционери сепаратисти, како Делчев, беа само ученици на првото поколение Македонци ученици српски и бугарски. Исто така и Сарафови другите подоцнешни револуционери се јавија само како нивни продолжувачи и следбеници, но не иницијатори на револуционерната организација. Од самиот зафаток на револуционерната организација Македонците во Бугарија, или со бугарско образование, работеа под маската Бугари, едно затоа што така се викаше голем дел од населението, а друго, што по тој пат можеше да се добие поддршката на бугарската влада, на бугарскиот народ и на Бугарската егзархија.'' === Први обиди === [[Податотека:Споменик - Основачи на ВМРО.JPG|мини|десно|300п|Споменик на основачите на МРО во Скопје]] Првите обиди за формирање на организација се датираат кон крајот на осумдесеттите и почетокот на деведесеттите години на [[19 век]]. Некаде околу [[1889]] година [[Пере Тошев]] му пишал писмо на [[Ѓорче Петров]] да формираат: ''организација за ослободување'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, 45-46</ref>. Во [[лето]]то [[1891]] година во [[Битола]], [[Дамјан Груев]] направил обид за формирање на една организација, имено тој го формирал ''Учителскиот сојуз'' со чисто револуционерни цели, но неговата дејност била попречена од Архимандритот [[Козма Пречистански]] <ref>Д. Димески, Гоце Делчев, Скопје, 1994, 38</ref>. ==== Идеите и плановите на Хаџи Николов ==== Во [[1892]] година кај [[Иван Хаџи Николов]] созреала идејата дека само една организација може да го пресече патот на пропагандите. Почнал да бара лица кој би можеле да му помогнат во оформувањето на таквата организација, и такви луѓе, во тој момент видел во [[Димитар Цонев]], [[Христо Татарчев]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Христо Батанџиев]]. Оформувањето на организацијата било одложено, бидејќи биле малкумина, но идејата не ја напуштиле. ===== Принципи за создавање на Организацијата ===== Во [[јули]] [[1893]] година И. Х. Николов во [[Софија]] имал средба со [[Гоце Делчев]] и [[Коста Шахов]], и ги претставил начелата врз кои требало да со основа организацијата. :''1. Организацијата да се основа во Македонија, а не во Софија, бидејќи основана во Софија и раководена од Софија, Србите и Грците ќе ја третираат како измислица на бугарското правителство, ќе основаат и тие организации и од нашата организација нема да биде ништо. Поради тоа треба да биде тајна'' <ref name="spomeni">''Спомени на И. Х. Николов, Д. Груев, Б. Сарафов, Ј. Сандански, М. Грџиков, д-р Х. Татарчев (редакција на Иван Катарџиев), Скопје, 1995, 76-77, Х. А. Полјански, Гоце Делчев. . . т. 1, 110. ''</ref>. ''2. Основачите да се Македонци, чесни, да се ползуваат со добро име и да живеаат во Македонија, за да бидат постојано во контакт со населението во Македонија, да бидат изложени и тие на истата опасност , на каква што ќе бидат иузложенени и нивните последувачи, преку кои полесно ќе ја спечалат довербат на населението'' <ref name="spomeni"/>. ''3. Лозинката треба да биде Автономија на Македонија. Нашето барање треба да се потпира врз член 23 од Берлинскиот конгрес за да се надеваме на успех. Да се постигне Автономија на Македонија, значи да ја откинеме не само од Турција туку и од Србите и Грците. Оцртани еднаш границите на Автономана Македонија, Србите и Греците веќе не ќе можат да бараат делови од неа, кога, ако посакаме присоединување на Македонија кон Бугарија, Србите и Грците ќе посакаат и тие делови од неа. Наша задача треба да биде да ја споиме Македонија цела, а тоа може да биде преку една Автономна Македонија'' <ref name="spomeni"/>. ''4. Организацијат треба да биде самостојна и независна. Да нема никакви врски и ангажмани со владите на соседните држави, за да не ѝ влијаат и да не ја обвинуваат дека е орудие на некоја од тие влади и со тоа да предизвика противдејство од страна на другите соседни влади'' <ref name="spomeni"/>. ''5. Од Македонците во Бугарија и од бугарскиот народ ќе бараме морална. . . и материјална поддршка без притоа да ни се мешаат во работата'' <ref name="spomeni"/><ref>[http://www.cdsee.org/pdf/WorkBook2_sr.pdf]{{Мртва_врска|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. === Основање на организацијата === {{главна|Основање на Македонската револуционерна организација|Јануарска средба|Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници}} {{quote|''Во Солун ја поминав следната година, на работа во печатницата на Самарџиев. Тука се сретнав со свои стари другари: Поп Арсов, Андон Димитров (род. од солунското с. Ајватово, сега член на битолскиот суд); д-р Христо Татарчев, Хаџи Николов (од Кукуш), Христо Батанџиев (од Гуменџе, секретар на солунската општина?). Со нив ја обновивме старата идеја. Се згрупиравме, и сложно изработивме статут-правилник. Во неговата основа ги поставивме истите начела: барање да се примени Берлинскиот конгрес.''|'''Даме Груев'''|'''Спомени'''}} ''Организацијата'' е основана на 23. 10. 1893 година во Солун <ref>Д. Димески, Гоце Делцев, Битола, 1990, страна 42</ref>, од страна на [[Христо Татарчев]], [[Дамјан Груев]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Христо Батанџиев]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Андон Димитров]]. Основачкиот состанок се одржал во станот на [[Христо Батанџиев]], но треба да се истакне дека друштвото се конституирало како група без да избераат раководство и без писмен протокол. Конкретно организацијата е оформена за време на [[Јануарска средба|Јануарската средба]] кога е одлучено организацијата да се вика: :''Македонска револуционерна организација (МРО)'', ''(на чело со б. н) Централен македонски револуционерен комитет (ЦМРК)'' <ref name="ht">Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995</ref> Според [[Иван Хаџи Николов]] тогаш биле прифатени следните начела: :''1) Организацијата да е тајна и револуционерна''. ''2. Нејзината територија да ја сочинува само Македонија во нејзините географски и етнографски граници, поради што ќе се нарекува Внатрешна. 3) Во неа ќе членуваат родени и лица што живеаат во Македонија без разлика на вера и народност. 4) Политичкото верују на организираните Македонци е автономија на Македонија. 5) Да се чува самостојноста на организацијата за да не падне под влијание на политиката на соседните држави.'' <ref>Основаването на ВМРО (записи на Иван Х. Николов) съобщава Христо Шалдев, Ил. Илинден VIII / 1 (71) София, 1936</ref>. {{панорама|Vmro_osnovachi.gif|500px|Основоположниците на Македонската револуционерна организација}} Денот на основањето на Организацијата, 23 октомври, од [[2007]] година се слави како државен празник на [[Република Македонија]] под името [[Ден на Македонската револуционерна борба]]. {{Основачи на ВМОРО}} === Име === {{главна|Прв устав на Македонската револуционерна организација|Прв правилник на Македонската револуционерна организација}} [[Податотека:Hristo_Tatarchev.jpg|мини|лево|150п|Христо Татарчев]][[Податотека:Првиот печат на Централниот комитет на МРО 1.jpg|мини|десно|200п|Првиот печат на Централниот комитет, кој гласи ''Македонски револуционерен комитет'',''Слобода или смрт'']] [[Податотека:Разписка 266 от ЦМОРК за получени 500 наполеона от Българското Правителство чрез Димитър Ризов.jpg|мини|десно|200п|Расписка на Централниот Македонско-Одрински Револуционерен Комитет за добиени 500 наполеона од бугарската влада преку дипломатот [[Димитар Ризов]]. Натпис на печатот: Македонски централен револуционерен комитет. Датум: 24 ноември 1898 година]] Во различни периоди од своето постоење организацијата имала различни имиња. Поради недостаток на изворна протокуларна документација, која во почетокот не се создавала и поради извесни противречности и недоречености во сведоштвата на самите основоположници во историската наука нема согласност под кое име Организацијата била основана. Еден дел од историчарите сметаат дека првото официјално име на организацијата било ''Македонска револуционерна органанизација'', или ''Македонски револуционерни комитети'' (МРК).<ref>[http://books.google.com/books?id=UeNBAAAAYAAJ&q=%D0%BC%D1%80%D0%BE+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BC%D1%80%D0%BE+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B5%D0%B2&hl=bg Историски преглед, том 25, издание на Бугарското историско друштво, Институт за историја на БАН, 1969 година стр 79.]</ref> Други сметаат дека првото име на организацијата било ''Бугарски македонско - одрински револуционерни комитети'', а трети сметаат дека прво таа се викала МРО, а потоа БМОРК. Меѓутоа општа согласност во Македонската историската наука нема дека оваа организација некогаш се именувала БМОРК. Македонскиот историчар [[Крсте Битовски]] пишува: ''Дилеми како се викала револуционерната организација при нејзиното формирање и дали познатиот, меѓутоа недатиран Устав кој Организацијата ја нарекува „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“ е прв, не постојат. Со определена задршка, се смета дека е тој прв Устав на Организацијата.'' Акад. [[Иван Катарџиев]] смета дека: '''"Постоечките документи говорат дека таа била наречена „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“. Оваа име Организацијата го добила на својот прв Конгрес одржан во летото (15 август 1894) во Ресен... Меѓутоа, согледувајќи ја целата несоодветност на ова име со македонските услови и битие, на конгресот 1896 г. во Солун било решено името на Организацијата да се промени. Таа била наречена „Тајна македоно-одринска револуционерна организација (ТМОРО).“"'' Но самоит Катарџиев признал во еден од неговите идни дела дека „''податоците од мемоарската литература не се во согласност со содржината на тој „Устав“.''“ Некои бугарски научници, како [[Константин Пандев]] сметаат, дека првото уставно име на организациjата од 1894 година било Македонски револуционерни комитети, а во 1896 година на Солунскиот конгрес таа го добила името Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети. Пандев тврди дека ова име е сменето на ТМОРО дури во 1902 г. Овие тврдења се поддржуваат од спомените на [[Пејо Јаворов]].<ref>Тој тврди во биографијата на Гоце Делчев, дека уставот од 1896 година бил еднонационален и ги приклучвал само егзархистите Бугари: "Тоа собир (од 1896 година) утврждава еден устав на револуционерната организација, копија на стариот бугарски устав, тврде оригинален со положбата, дека само егзархисти Бугари се приемат за членови на комитетите."</ref> Истите ставови на Пандев се поддржуваат и од известувањето на српскиот генерален конзул во Битола, Михаил Ристиќ до српскиот министер за надворешни работи С. Лозаниќ од 1903 г.<ref>Ристиќ му придодава на Лозаниќ документ во превод, кој го назначува како нов Статут на Револуционерната организација. Овој документ го носи насловот: "Статут на Тајната Македоно-Одринска Револуционерна Организација" и во секој поглед е идентичен со документот објавен 1902 г. според Пандев, како и со Статутот, кој според мислењето на Катарџиев бил составен уште во 1897 г. "До пре више од годину дана [тоа е до крајот на 1901 г., или до почетокот на 1902 г.] рад комитета имао ја чисто бугарско обележје, они су носили бугарску заставу ослобођења, они су својих присталица налазили само у онима који су пригрлили бугарску народну идеју. Наших [т.е. србоманите] и гркомана су се туђили па чак и пробојавали те се од њих морали осигуравати разним претњама. У последње време [т.е. при крајот на 1902 г.] они су понели стег ослобођења хришћана уопште и на мах се стали обраћати за помоћ и сарадњу свима хришћанима ма које народносне боје оне били." (БАН, Освободителната борба на българите в Македония и Одринско 1902/1904 - дипломатически документи, София 1978. 76)</ref> Од друга страна Битовски пишува: "И денес, доколку на кој и да е бугарски историчар му се испрати фотокопија на Уставот на ТМОРО од Британскиот архив (Уставот бил испратен во Лондон во 1898 г.), од која се гледа дека тој точно го определува името на Организацијата (ТМОРО) од 1897 г. тој тоа ќе го смета како провокација“. Овие ставови на Битовски се поддржуваат од спомените на [[Илија Докторов]].<ref>''"Во почетокот организацијата беше националистичка. Во нејзините редовите се примаа само Бугари со докажана чесност. Оваа ситуација беше до 1896 година кога во првите денови на м. Август во гр. Солун се одржа еден вид конгрес."'' „Борбите в Македония - Спомени на отец Герасим, Георги Райков, Дельо Марковски, Илия Докторов и Васил Драгомиров“, Борис Йорданов Николов, ИК „Звезди“, ISBN 9549514560, 2005 г., стр. 48.</ref> Меѓутоа општа согласност во бугарската историска наука со датирањето на Пандев нема. Сепак, нема спор меѓу историчарите дека во 1905 година, името ТМОРО било променето во ''"Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација"'' (ВМОРО).[[Ванчо Ѓорѓиев]] истакнува: {{Цитат|''...ако Катаржиев бил повнимателен кон членот 8 од Уставот на БМОРК, каде е определен печатот на ЦК ќе забелжал дека за печатот е предвиден натписот Македоно-одрински централен револуционерен комитет. Ако ги следиме официјалните документи ќе забележиме дека првиот досега познат документ од името на Организацијата е потпечатен со печат на кој стои текст Македонски централен револуционерен комитет, при што Одринско не е спомнато, а на почетокот од документот во левиот агол стои кратенската ЦМРК. Токму овој печат неоспорно го потврдува пишувањето на првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, кој вели дека името било Македонска револуционерна организација, на чело со Централен македонски револуционерен комитет...''<ref>Ванчо Ѓорѓиев, ВМРО 1893-1903. Поглед низ документи, Матица Македонска - Скопје, 2013</ref>}} == Цел == === Автономија === Според [[Христо Татарчев]]: :''Прифатен еднаш автономниот принцип, ни налагаше да бидеме последователни и во понатамошните решенија и да се избегнува сето она кое би го возбудило тесноградниот национализам кај инородните народи. Поради таа причина го напуштивме зборот бугарска од револуционерната организација, истотка и од централниот комитет'' <ref name="ht"/>. :''Долго расправавме за целта на таа организација, и најпосле се задржавме врз автономија на Македонија со предимство на бугарскиот елемент. Не можевме да го прифатиме ставот за „директно присоединување на Македонија кон Бугарија“, затоа што увидувавме дека тоа ќе сретне големи тешкотии, поради спротивставувањето на големите сили и аспирациите на соседните мали држави и на Турција. Ни поминуваше низ мислата дека една автономна Македонија потем би можела полесно да се обедини со Бугарија, а во краен случај, ако не се постигне тоа, дека ќе може да послужи како обединувачка алка на една федерација на балканските народи...Откако се согласивме за целта на нашата организација - на истата средба се зафативме да изработиме статут на Организацијата. Прирака ми беше еден том од „Записите“ на Захариј Стојанов, и од нив го зедовме за урнек статутот на „Бугарскиот револуционерен комитет“. Го задолживме Поп Арсов, врз основа на тој статут, да изработи нацрт за нашиот статут'' <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.geocities.com/vmro_makedon/Knigi/spomht.html |title=Спомени - Христо Татарчев |accessdate=2009-10-27 |archive-date=2009-10-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/query?id=1256607646977940&url=www.geocities.com/vmro_makedon/Knigi/spomht.html |url-status=dead }}</ref>. :''Ние не можевме да дејствуваме поинаку и да ја предрешаваме судбината на македонскиот народ и оставивме на него понатаму да си ја кове судбината... Тоа што подоцна би се диктирало од неговите интерси, тој е слободен да прави како што сака'' <ref name="ht"/>. === Самостојна македонска држава === {{Главна|Самостојна македонска држава}} Зад автономниот принцип се криела поголема цел, а тоа е создавање на слободна и независна македонска држава <ref name="SDV"/>. Тоа го потврдуваат и сведоштвата на првите луѓе на организацијата. [[Христо Татарчев]] истакнува дека: ''не се раководеле од друга тенденција, освен од идејата за слободата и благото на целиот македонски народ'' <ref name="ht"/>. Во весникот ''Право'' во 1902 година јасно се истакнати целите на организацијата: :''Внатрешната револуционерна организација ќе му даде на секој да реазбере дека работи за единството и независноста на Македонија, како слободна држава на Балканскиот Полуостров. Таа организација, давала и во иднина ќе дава докази дека не е агент на никоја од балканските држави, туку агент само на македонската слобода и независност. Со таквите докази таа постепено ќе ги остранува племенските разлики во Македонија и ќе го организира идниот, ако и разнобоен, но способен да се самоуправува мирно и тивко, македонски народ'' <ref name="PRV">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref>. === Одринско === [[Податотека:Ethnographic-map-Thrace-1912.jpg|thumb|270п|десно|Одринскиот вилает]] [[Одринско]] не влегувало во првата програма на македонската организација бидејќи основоположниците биле целосно насочени кон [[Македонија]], треба да се истакне дека тоа подоцна влегло во плановите и целите на организацијата, а во врска со оваа област Татарчев, првиот претседател на ''ЦК'', истакнал дека: :''Одринско од почетокот не влегуваше во нашата програма. Целото наше внимание тогаш беше насочено околу Македонија; но подоцна почна да се зацврстува идејата во нас, така што нашата организација да го опфати и Одринско, каде судбината на христијанското население, особено на буграското, не се разликуваше со ништо од тоа на македонскиот народ и каде политичко-социјалните и економски услови беа речиси идентични со оние во Македонија. Притоа чл. 23 од Берлинскиот конгрес не охрабри доста во тој однос и зафативме попосле да го обмислуваме поопстојно и тоа прашање - дали ќе биде полезно, ако и Одринско биде вовлечено во нашата програма. Најсетне дојдовме до заклучок дека и таа област треба да составува дел од нашата ревулуционерна дејност, така што, на тој начин си мислевме дека се даваше едно задоволително решение на балканското прашање'' <ref name="ht"/>. [[Одрински револуционерен округ|Комитетот во Одрин]] бил основан во 1895 година по наредба на [[Дамјан Груев]] од страна на [[Христо Поп Коцев]]. Татарчев истакнува дека [[Одринско]] било третирано оделно од [[Македонија]], но Македонија и Одринско претставувале единствена кауза преку извојување на полна политичка автономија за тие две области <ref name="ht"/>, и поради тоа дошло до промена во уставот во смисла дека во организацијата можаат да членуваат сите [[Македонци]] и Одринци без разлика на верата и народноста. [[Одрин]] во првиот устав на организацијата бил внесен затоа што основоположниците барале нов сојузник во борбата против заедничкиот непријател.<ref name="vgj"/>. [[Гоце Делчев]] при својата турнеја во регионот во 1900 година истакнал дека има повеќе народи и држави, кои се заинтересирани за Македонското и Тракиското прашање. При тоа едно мешање на Бугарија ќе предизвика мешање на соседните земји и може да доведе до распарчување на Македонија и Одринско. Затоа треба да се привлечат во борбата и другите народности и така народите што живеат во тие две области, треба сами со заеднички напори и жртви да извојуват својата слобода и независност во границите на една ''општа афтономна Македонско-Одринска држава'', кои би се потпирале само на материјалната и морална поддршка на Бугарија и на големите сили.<ref>Иван Орманджиев. “Приноси”, кн. 4.</ref> == Структура == {{панорама|Структура на МРО.1.jpg|900px|Хиерархија}} === Хиерархија === {{quote|''Централниот Комитет дирекно ги назначува членовите на окружните комитети. Во вонредни околности ЦК има право раководството во окрузите или околиите да го довери на едно внатрешно или однадвор назначено лице. Окружните комитети го потврдуваат раководството на околиските комитети, а тие на селските комитети.''|'''Член 8'''|'''Устав на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} Организацијата била поставена врз строги хиерахиски централистички принципи. Таа се делела на селски, околиски и окружни комитети. Над нив се наоѓал ''Централниот Комитет''. Членовите на ''ЦК'' се бирале со мнозински гласови од страна на раководителите на окрузите или нивните претставници. Изборното начело важело само за ''ЦК'', а во останатите случаи се применувал строгиот централистички принцип од горе надолу. Изборното начело не се применувало во пракса, работите се одвивале врз другарски начела и со договарање. ''ЦК'' и останатите месни комитети се состоеле од ''претседател'', ''секретар'', ''касиер'' и неколку ''советници''. ''Месните револуционерни комитети'' се делеле на групи (''десетки'') на чело со началник (''десетник''). ''Началникот'' е најнискиот управен орган и само тој имал право да контактира со претседателот на комитетот, додека пак работниците ги познавале и контактирале само со членовите од својата група. При секој револуционерен округ егзистирала ''тајна пошта'', ''тајна полиција'' и ''терористичка група''. По [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес од 1896]] година се формира едно ново тело, а тоа е [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] во [[Софија]] кое требало да ја претставува организацијата пред светот но и да застане пред надворешните посегања. ''Задграничното претставништво'' имало право дирекно да кореспондира со ''ЦК'' на организацијата. Со [[Устав на ТМОРО|Уставот на ТМОРО]] и со окружното од [[октомври]] [[1898]] годинасе укинуваат терористичките групи и се заменуваат со околиски чети со што е поставена основата на [[Четничкиот институт на ТМОРО]]. Во поглед на административно - територијалната организациона поделба се формирале 6 револуционерни округа и тоа: * [[Солунски револуционерен округ]] * [[Битолски револуционерен округ]] * [[Скопски револуционерен округ]] * [[Струмички револуционерен округ]] * [[Серски револуционерен округ]] * [[Одрински револуционерен округ]] === Центарален комитет === {{Главна|Централен комитет на МРО}} [[Централен комитет на МРО|Центарлниот комитет]] е највисокиот одлучувачки орган на организацијата помеѓу два конгреса. Членови на Централниот комитет се: * ''претседателот'' * ''секретар'' * ''касиер'' * ''тројца членови-советници'' * ''задграничните претставници'' <ref>По [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес]] е донесена одлуката за формирање на задграничното претставништво, нивна задача е да ја претставуваат организацијата пред светот. ЗП имаат право да присуствуваат на работата на ''ЦК''. По [[Солунска афера|Солунската афера]] задграничните претставници ги презеле надлежностите на ЦК</ref> === Конгрес === {{Историја на Македонија}} ''Конгресот'' е највисок орган во организацијата тој може да биде редовен или вонреден. Одлуката за свикување на редовен конгрес ја донесуваал [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], додека пак одлука за одржување на вонреден конгрес се донесува со една половина од вкупниот број на членови на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]]. ''ЦK'' ги определува критериумите за распределба на делегатите на Конгресот. Конгресите се законски кога присуствуваат 3/4 од предвидените делгати. Во текот на својата работа, ''Конгресот'' одлучува за: * донесува Деловник за работа. * донесува и менува Статут * разгледува и усвојува извештај за финансиското работење на организацијата. * избира Претседател на организацијата. * избирна Статутарна комисија. * донесува одлуки и други акти. ==== Конгреси на организацијата ==== * [[Солунски конгрес од 1896]] * [[Солунски конгрес од 1903]] * [[Смилевски конгрес|Смилевски конгрес од 1903]] * [[Конгрес на Петрова Нива]] * [[Струмички конгрес од 1904]] * [[Прилепски конгрес]] * [[Скопски конгрес]] * [[Солунски конгрес од јуни 1905]] * [[Солунски конгрес од август 1905]] * [[Струмички конгрес од 1905]] * [[Серски конгрес]] * [[Рилски конгрес]] === Задгранично претставништво === {{главна|Задгранично претставништво}} ''Задграничното претставништво'' е создадено со одлука донесена на [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес 1896 година]], негова задача е да ја претставува организацијата пред [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] и бугарското општество без приотоа да се меша во нивните внатрешни работи, и со нив како и со [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емигарција]] да одржува добри односи и да бара морална и материјална поддршка за организацијата. Една од главните задачи на ''ЗП'' е да застане на патот на надворешните посегања врз организацијата. Дополнително на тоа, ''ЗП'' биле задолжено да одржува врска со странските претставници и да ги информираа за ситуацијата во [[Македонија]] и [[Одринско]], и да организира канали за пренесување на оружје и чети. === Тајна полиција === {{главна|Тајна полиција на МРО}} ''Тајната полиција'' била составен дел од организацијата и преку неја се собирале информации за бројот и составот на османлиските сили (војска, полиција и башибузлук), се следело поведението на населението и се спроведувале казните врз секого кој згрешил во однос на македонското националноослободително делото, без ралика дали е или не е член на организацијата. === Тајна пошта === {{главна|Тајна пошта на МРО}} Тајната пошта претставува паралелен систем за коресподенција во [[Отоманското Царство]], меѓу структурите во организацијата, коресподенција со други јавни и приватни лица или институции. Комуникацијата се вршела со хемиско бело мастило и шифри. === Четнички институт === {{главна|Четнички институт на ТМОРО}} {{quote|''Пред да се засили Организацијата, господари на денот и ноќта беа Турците. Подоцна, штом наближи ноќта, Турците се прибираа по домовите, а потерите и војската во касарните. Организациските луѓе, имено тогаш почнуваа да излегуваат на работа и започнуваше комитското царство''|'''Г. И. Белев'''|''' '''}} [[Податотека:G Delchev.jpg|мини|лево|150п|Гоце Делчев]] [[Гоце Делчев]] е основач на [[Четничкиот институт на ТМОРО|Четничкиот институт]], и истовремено творец и воспитувач на првите организациско-агитациони чети и војводи. Тој со својот блажен глас и пријатна надворешност успевал да ги реши сите недоразбирања, и успевал да придобие многумина кон револуционерното дело. Набргу Делчев е назначен за генерален инспектор на сите чети во Македонија и Одринско. Благодарение на неговата целосна преданост кон делото, народот во [[Македонија]] и [[Одринско]] почнува да се чувствува подготвен за борба. Првите чекори на овој план се прават со ангажирање на арамии и нивно превоспитување во духот на ''ТМОРО''. Меѓу првите арамии и ајдутски војводи кои влегле во ТМОРО се: [[Апостол Петков]], [[Иванчо Карасулијата]], [[Кочо Љутата]], [[Атанас Тешовалијата]], [[Андон Ќосето]], [[Атанас Градобалијата]], [[Георги Бродалијата]] и др. Тие од себе созале легенди и голем дел од нив загинале како херои. Потоа во организацијата како кадар биле внесени резервните офицери од бугарската армија. Меѓу нив имало [[Македонци]] и [[Бугари]]. Меѓу првите биле [[Михаил Апостолов]] - Попето, [[Христо Чернопеев]], [[Марко Лерински]] и др. Кон крајот на [[1899]] година , во четите како кадар биле поставувани учителите и граѓаните. Татарчев истакнува дека кон крајот на [[1899]] година и почетокот на [[1900]] година целата земја била прошарана со чети. Со формирање на првите чети кои патролираат по селата со цел да го челичат борбениот дух на народот, започнуваат и ликвидации од страна на ТМОРО врз турски злосторници. Прво нешто што месните чети прават е напади врз агите и селски зулумџии, кои веќе се плашат да прават своеволија врз незаштитеното население. Четите биле должни да ги помагаат комитетите принасилното собирање на средстава и требало да ги спроведуваат смртните пресуди. === Финансирање === {{quote|''Секој комитет задолжително го испраќа во благајната на ЦМОРК третиот дел од собраните пари заедно со сметките, тие се должни да внесуваат во касата на Централниот комитет еднобразно и останатиот дел од парите кога ќе се побараат.''|'''Челен 48'''|'''Правилник на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} [[File:Funds for CMRC.jpg|мини|десно|200п|Повик на Ц.М.Р.К до Бугарите за собирање на пари.]] Во почетокот оргазнизацијата се финансирала преку членските вносови на членовите, сумата изнесувале половина лира на едно тримесечје, од 2 до 5 лири. Меѓутоа на ''Ресенското советување'' било одлучено финансиски средства да се собира и од сипатизерите на делото. Финансирањето на организацијата било регулирано со ''Првиот правилник'', каде било истакнато дека материјални средства може да се собира и по пат на закани и насилства врз лица кои можеле да го помогнат делото но не сакаат. За остапената сума организацијата давала ''Расписка'' (Сметка) со печат на ''ТМОРО''. Доколку лицата не сакале да дадат финансиски средстава тогаш парите биле изнудувани со терористичката група која егзистирала при секој комитет, подоцна комитетите при насилно собирање на средстава биле помагани од четите на организацијата. По [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес од 1896]] <ref name="vgj"/> година кога организацијата засилено започнала да се воружува се покажало дека финансиските средстава од членовите и сипатизерите на делото не се доволни и затоа организацијата започнала да се занимава со грабнување на лица со цел на тој начин да се соберат средстава. Биле киднапирани голем број на богати бегови, гркомани но и странски државјани, а најпознато е [[Афера Мис Стон|грабнувањето на Мис Стон]]. Меѓутоа Организацијата добивала помош и од македонската емиграција од [[Бугарија]], првенствено од [[Македонски комитет|Врховниот комитет]], но тоа се покажало како штетно по делото, бидејќи [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] сакал да се наметне на ТМОРО и затоа двете организации постојано доаѓале во судир и помошта честопати била прекратувана. Организацијата имала и соработка со бугарската влада од која добивала финасиски средстав и оружје, но поради обидот на бугарската влада да ја стави организацијата под своја контрола соработката и контактите биле прекинати. При собирањето на финансиките средстава, организацијат била отворена за соработка со секого кои би можел да ја помогне, но под услов да се почитуваат нејзините начела и принципи, односно самостојноста на организацијата. === Членство === {{quote|''Се колнам во бога, во верата и во својата татковина Македонија и Одринско, дека безусловно ќе се покорувам на старешините и без приговор ќе ги извршувам неговите заповеди, дека никому нема да му ги издавам ни со збор, ни со дело работите на Организацијата и сето она што од денес натаму ќе го чујам, видам и разберам по делото. Во противен случај, нека бидам убиен од еден од другарите со револверот или камата што овде ги целивам''|'''Заклетва'''|'''Правилник на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} [[Податотека:Слобода или смрт (Дел од спомениците Лавови-Скопје).JPG|мини|десно|200п|Евангелие, револвер и кама (''Дел од спомениците Лавови-Скопје'')]] Организацијата се создала во егзархиската средина, односно меѓу [[Македонците]] кои биле под јурисдикција на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Отука првите членови на Организацијата биле Македонци-егзархисти или според првиот устав на Организацијата, Бугари <ref group="б" name="vg_6"/><ref group="б" name="vg_7"/>. Но со текот на годините како што [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] се засилувал и била поставувана организациската мрежа повеќе не се правело разлика помеѓу [[Бугарска егзархија|егархистите]] и [[Цариградска патријаршија|патријарашистите]], односно со [[Устав на ТМОРО|новиот устав]] од 1897 година организацијата била отворена за секого без разлика на верата и народноста. Според [[Димитар Влахов]]: {{quote|''...Првично револ. организација почна да работи среде бугарското население во Македонија и тоа не среде целото буг. население, туку само среде тоа дел од него, кој се спаѓааше во Буг. Егзархија. Таа се однесуваше со недоверба кон Бугарите не егзархисти... Што се однесуваше до револуц. работа среде другите македонски народи - Турци, Албанци, Куцовласи и Грци, за основачите на Организацията такво прашање не постоеше... Подоцна, кога истите тие водачи видоа дека идејата за ослободување на Македонија може да најде сочувство среде Бугарите не егзархисти, како и среде другите народности во Македонија и под влијание на членовите на организацијата со леви разбирања, тие го заменија статутот на организацијата во смисла, дека член на организацијата може да биде секој Македонец, од која народност и да е тој и какви и да биле неговите политички сфаќања, само да прима нејзините принципи и се бори за политичката автономија на Македонија ... "<ref>Димитър Влахов, „Борбите на македонския народ за освобождение“, 1-во изд. Виена, 1925 г. стр.10-11.</ref>}} Отука членови на организацијата биле претежно [[Македонци]] (во Македонија) и претежно [[Бугари]] (во Одринско), но имало и [[Власи]], [[Црногорци]], [[Срби]], [[Грци]] и др. Дел од турското население незадоволно од општата состојба во [[Отоманското Царство]] на разни начини дирекно или индирекно ја помагале организацијата, а најчесто како јатаци или снабдувачи со разни материјали кои и биле потребни на организацијата. Јадрото на организацијата го сочинувале [[Македонците]], но имало и [[Бугари]] најчесто како војводи, секретари или обични членови, најмногу во [[Одринско]] <ref>"... не треба да се обрне внимание само на терминот "Бугарски" во едно од имињата на единствената ВМРО, туку и на константното "О" во името на организацијата, кое се губи дури по Првата световна војна и физичкото разделување на неколкуте делови на Македонија од Одринско. Познато е дека првото име на револуционерната организација е БМОРК – Бугарски Македоно Одрински Револуционерни Комитети, а потоа таа се преименувала во ТМОРО, ВМОРО и најпосле во ВМРО. Организацијата, во името, во дејствувањето и во чувствувањето го содржела и Одринско каде што, неспорно живееле етнички Бугари. Илинденското востание во 1903 година е всушност Илинденско преображенско востание кренато со најголем интензитет во Битолскиот и Одринскиот вилает на тогашната Отоманско Царство..." Извадок на промоцијата на Зборникот документи за Тодор Александров на д-р Зоран Тодоровски „Сè за Македонија” одржана во скопскиот хотел “Холидеј Ин”</ref>, Како што се на пример некои членови на [[Централен комитет на МРО|ЦК]], ([[Иван Гарванов]]) или некои членови на [[Задгранично претставништво|ЗП]] ([[Димитар Стефанов (бугарски општественик)|Димитар Стефанов]]). Поради недостаток на раководен кадар за [[Четнички институт на ТМОРО|четничкиот институт]] организацијата почнала како војводи на четите да ги поставува офицерите од бугарската армија, а меѓу првите биле [[Михаил Апостолов]] - Попето, [[Марко Лерински]], а војводскиот кадар дополнително подоцна бил пополнет од млади бугарски и небугарски интелектуални идеалисти кои под влијание на револуционерната идеја и идеализмот зеле учество во борбата против [[Отоманското Царство]]. Meѓу нив се нашле: [[Крсто Асенов]], [[Никола Дечев]], [[Слави Мерџанов]], [[Васил Попов]], [[Јулиј Розентал]] и многу други <ref name="ht"/>. ''МРО'' успеала да ги обедини сите незадоволници во [[Македонија]], без ралика на верата и народноста околу идејата за ''Автономна Македонија'', со што биле поставени основите за зачеток на Македонската нација. == Нормативни акти == {{главна|Првиот Устав на Македонската револуционерна организација|Првиот правилник на Македонската револуционерна организација|Уставот на ТМОРО|Правилникот за четите на ТМОРО|Уставот на ВМОРО|Правилник на ВМОРО|Правилник за селски чети}} Уставо - статутарните акти на организацијата регулираат голем број на внатрешни и надворешни прашања кои ја засегале дирекно или индирекно организацијата. Овие нормативни акти имаат своја генеза од која може да се проследи развојот на самата ''Македонска револуциционерна организација'', нејзините цели, принципи и начела но истовремемо тие даваат доплонително светло за поставеноста и функционирањето на организацијата. Првиот устав на Македонската организација е донесен по [[Јануарска средба|Јануарската средба]] но пред [[март]] [[1894]] година.<ref>АМ. ф. 1953, Даме Груев, оп. 1, а. е. 5, л. 158-159</ref> Според псевдоисториски истражувања на [[Бугарска историографија|бугарската историографија]], првото име на организацијата било БМОРК.<ref>[http://promacedonia. org/hk/hk_pr4. htm Устав на БМОРК. ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Но во мемоарите на [[Даме Груев]], [[Христо Татарчев]] и други револуционери ја именувале организација како МРО.<ref>''„Го задолживме [[Петар Поп Арсов|Поп Арсов]] да подготви нацрт за нашиот статут врз основа на статутот на [[Захариј Стојанов|Захари]]. На истиот состанок долго време се разговарало за името на револуционерната организација и комитетот. Ова прашање долго време не мачеше и конечно решивме да се наречеме: „Македонска револуционерна организација“, а комитетот „Централен македонски револуционерен комитет“ -'' [https://www.strumski.com/books/Spomeni%20na%20Tatarchev.pdf Автобиографијата на Христо Татарчев] страница 103</ref> Отука произлегуваат извесни контрадикторноси и недоречености кои се однесуваат на карактерот и целта на организацијата. Треба да се истакне дека основоположниците на организацијата биле бугарски [[образование|воспитаници]] и бугарското влијание им било наметнувано од низ години преку [[Образование|воспитно - образовниот процес]] <ref name="vgj"/>, и тие од тоа влијание не се ослободиле наеднаш туку постепено <ref name="vgj"/>. Од друга страна, [[Македонци]]те кој биле под [[Црква|духовна]] јурисдикција на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], сe именувани како [[Егзархиска групација во Македонија|Бугари]] <ref name="vgj"/><ref>Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980</ref><ref>Спомени, Димитар Влахов</ref>, како што [[Македонците]] [[Цариградска патријаршија|патријашисти]] биле нарекувани [[Грци]] <ref name="vgj"/>. [[Податотека:Устав на Внатрешната Македонско-Одринска Револуционерна Организ.pdf|thumb|мини|лево|Уставот на ВМОРО од 1905 година (кликнете за да го отворите во целост)]] Затоа името на првиот норамативен акт е Устав на Бугарските македоно - одрински револуционерни комитети, односно целта е да се делува најпрво меѓу ''Македонците - егзархисти'' <ref name="vgj"/>, а потоа да се тргне по сопствен пат <ref name="vgj"/>, тоа е евидентно од [[Уставот на ТМОРО]] каде се истакнува дека: ''Член на ТМОРО може да биде секој Македонец и Одринец, кој не е комприминтиран со ништо нечесно и бескарактерно пред општеството и кој ветува и се задолжува да биден корисен на револуционерното ослободително дело. '' <ref>[[:s:Устав на ТМРО|Устав на ТМОРО]]</ref>. Според спомените на Татарчев, одлука за созадавање на првиот правиникот била донесена за време на [[Ресенско советување|Ресенското советување]], и дека негов автор е [[Иван Хаџи Николов]]. Татарчев притоа истакнува дека, праксата ја наметнала потребата од донеување на правилникот, но врз основа на ''членот 14'' од ''Уставот'' на ''МРО'' се гледа дека донесувањето на правилникот било уставна обврска. Правиникот се состои од ''50 члена'' поделени во ''11 глави'' <ref>Правиник на буг. македонско одриски комитет, АО, ИНИ сл. I, 355, 1-15</ref>. Вториот устав на организацијата е создаден по Солунскиот конгрес од 1896 година, од страна на [[Гоце Делчев]] и [[Ѓорче Петров]], притоа со новиот устав организацијата го добива името: ''Тајна македоно - одринска организација''. Со што е евидентно дека организацијата целосно раскинала со бугарското влијание кое се чувствува во првиот устав и правилник. Новиот устав и правилник биле зосновани врз старите акти, но акцентот бил ставен врз конгресните одлуки. За регулирање на [[Четнички институт на ТМОРО|Четничкиот институт]] бил изработен правилник за четите од страна на [[Гоце Делчев]] и [[Ѓорче Петров]] во 1900 година, тој бил изрботен врз основа на членот 11 од Уставот на ТМОРО и окружното на ЦК од октомври 1898 година. Според Борис Сарафов, правилникот бил изработен од Ѓорче Петров и капетанот Димитар Венедиков. Правилникот бил хектографиран и верификуван од страна на Централниот комитет. Целосното име на третиот устав на организацијата е ''Устав на Внатрешната македоно - одринска организација'' преименувањето на уставот, а воедно и на организацијата е направено од практични причини бидејќи, организацијата по [[Илинденското востание]] повеќе не била тајна, и со нејзините цели и намери биле запознаени сите. == Односот кон егзархиската црковно-просветна пропаганда и нејзините претставници == {{главна|Бугарска егзархија|Егзархиска групација во Македонија|Странски пропаганди во Македонија во периодот 1870 - 1903 година|Отпор на Македонците кон туѓите пропаганди|Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници}} === Односот со Егзархијата === {{quote|''Егзархијата дава пари и купава ветер зашто народноста со пари не се купува — тоа е такво деликатно нешто, кое штом сети дека го пазариш изветрува... (Егзархијата б.н) сомневајќи се во најново време во некаков сепаратизам, а првин — се гледа во нашата народност. (Се стреми б.н) да го убие секое посамостојно движење во нас, да ја одземе секоја можност Македонците да се занимаваат со повозвишени општествени прашања, и на тој начин... да го стави народниот македонски дух во полна зависност од неа, да го огради како птица во кафез... да не окова во синџири за да не разигрува како мечка, и да не води таму, од каде добива голем бакшиш''|'''Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници'''|''' '''}} [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|лево|150px|[[Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија]], со појавата на организација, ова движење добило интензитете и кулминација. Судирот помеѓу ''МРО'' и [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] бил неизбежен <ref name="vgj"/> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава <ref name="PRV"/>. [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија]] кон [[Бугарија]] <ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref>. Каков став ''Организацијата'' зазела кон [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од брошурата се дознава стојалиштето на ''Македонската револуционерна организација'' кон [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] и нејзините приврзаници [[Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението на своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда <ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref>. Каков бил ставот на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] кон ''МРО'' дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: :''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија'' <ref name="SDV"/>. Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': :''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено : обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за единствена црква'' <ref name="SDV">С. Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>. Поради различните принципи и цели односите помеѓу ''МРО'' и [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но ''Организацијата'' била принудена да преговара со [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен, а од друга страна [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] иако правела разни пречки, морала да ги приваќа условите на организацијата за да не биде компримитирана пред османлиските власти <ref name="vgj"/>. === Односите со проегзархиската групација === {{quote|''Централистите беа решиле со терор да се справат со Гарванова и др.. Тоа нам ни штетеше многу тука, на делото. Ѓорче аплаудираше на акцијата против Наумов. Беше на мислење дека треба да се испоколат сите од „Братството“, - никакво разбирање, никакво помирување.''|'''Борис Сарафов'''}} [[Податотека:Vasil Kanchov.JPG|мини|лево|150px|[[Васил Иванов К’нчов]]]] Идеолозите на егзархиската групација во [[Македонија]] се наоѓале околу [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија ''Св. Кирил и Методиј'']] и егзархиската каса. Во оваа групација се наоѓле лица кој биле родум од [[Бугарија]]<ref name="dv">Спомени на Димитар Влахов. . . , 31-32.</ref>, тие биле опседнати со големо бугарската идеја <ref>Пречки и опасности ( од записите на Иван. Х. Николов), Ил. Илинден, 2 (82), Софија, 1937.</ref> , и успеале кон себе да привлечаат дел од македонските конзервативни чорбаџи <ref name="dv"/>. Во оваа група биле: [[Васил Иванов К’нчов]], [[Михаил Сарафов]], [[Јосиф Кондов]], [[Коне Самарџиев]], [[Иван Гарванов]], [[Делчо Колушев]], [[Христо Ганов]] и други. Нивата цел е сето македонско христијанско население да се сплоти околу [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] да се подржи црковно - просветното дело, а другото: ''... кога ќе дојде време ќе го сврши Бугарија со своите 200 000 штика'' <ref>Христо Силянов, Освободителнитѣ борби на Македония т. 1, 123 - 124</ref>. Проегзархистите сметале дека крупните работи не се за учители и коректори, и работи треба да се оставаат на [[Бугарска егзархија|Егзархија]] и [[Бугарија]]. Во почетокот егзархистите сметале дека дејноста на Организацијата нема да постигне вистински резултати меѓутоа во [[1895]] година [[Централен комитет на МРО|Центаралниот комитет]] ќе се засили и егзрхиската групација увидела дека нејзиното влијание во [[Македонија]] опаѓа и затоа тие ги промениле средставта и целите. Започнале со копирање на ''МРО'' и со сличните нејзини револуционернида проповеди. Отука во [[март]] [[1897]] година егзархистите ќе го создадат [[Бугарско тајно револуционерно братство|Бугарското тајно револуционерно братство]]. Целата на Братството е да се преземе [[Централен комитет на МРО|Центарлниот комитет]] и од Солун да се остранаат [[Дамјан Груев]], [[Христо Татарчев]] и [[Иван Хаџи Николов]]. Со појавата на оваа ''Братството'' судирите добиле на интензитет и дошло и до физички престрелки. До помираување на егзархистите и организацијата ќе дојде во [[септември]] [[1899]] година кога ќе дојде до растурање на ''Братството'' и негово слевање во редовите на организацијата. Меѓутоа: :''Оваа грешка (на Ц.К б.н) скапо ќе го чини македонското ослободително движење'' <ref name="vgj"/>. == Односите со Врховниот македонски комитет == {{Македонски комитет}} {{главна|Односите помеѓу ТМОРО И ВМК|Македонската емиграција во Бугарија}} {{quote|''Но, ние не сме согласни со тоа што вие мислите за Македонија... Ние не можеме да правиме политика, ниту да дозволиме други да прават политика со Македонија... Ние нема да дозволиме други да решаваат дали да живееме или да умреме и кога. Кога да се прави востание, ќе реши народот. Нема да дозволиме да командувате од тука, за да не внесете во игра на востание како што се обидовте лани... Но, знајте, ние не бараме покровители, а уште помалу господари''|'''Гоце Делчев'''}} Односите помеѓу ''ТМОРО'' и [[Врховен македонско-одрински комитет|ВМОК]] имале своевиден колорит и влијание врз севкупниот развој на македонското националноослободителното движење. По формирањето на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] во [[Софија]], ''МРО'' со внимание ја следела неговата активност, стремежот на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] е да се побара морална и материјална помош од [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]] во [[Бугарија]]. Меѓутоа ''МК'' сакал да се наметне како раководител на цело македонско револуционерно дело. Таквите различности придонеле со текот на годините двете организаци целосно ги прекинат врските и да започнат меѓусебна вооружена борба, а таквата состојба се покажала како кобно за целото македонско национално ослободително движење. == Односи со Бугарската влада == {{quote|''Македонија не е една колонија, која би можела да се третира на сфери и влијанија. . . македонскиот народ не може да трпи слични комбинации за дележ на неговата родна земја''|'''Христо Татарчев'''}} [[Податотека:Konstantin-Stoilov.jpg|мини|лево|130px|Бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]]]] ''Македонската револуционерна организација'' поради заткулисните игри на [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] започнува контакти со бугарската влада. Целта на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] е да се побара материјална и финансиска помош од владата во [[Софија]]. Првите контакти биле остварени со посредништво на офицерите кој учествувале во [[Мелничко востание|Мелничкото востание]], [[Борис Сарафов]], [[Антон Бозуков]], [[Стојчо Гаруфалов]] и поранешниот воен министер [[Рачо Петров]]. На [[22 јуни]] [[1896]] година [[Ѓорче Петров]] имал средба со бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]], на оваа средба Ѓ. Петров побарал 5 - 10 000 пушки и 100 000 лева <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 84</ref>. Бугарската влада сметала дека треба да се вооружи населението во [[Македонија]] и на тој начин да се држаат работите во свој раце. Првото количество на оружје за организацијата биле испратено кон крајот на [[1896]] година и станувало збор за пушки од системот ''кримки''. Меѓутоа целта на бугарската влада е да ја стави под своја контрола организацијата и затоа двете страни многу бргу дошле во судир. Имено, за остапените пушки владата не дала муниција и дополнително се обидела да се вмеша во внатрешните работи на организацијата <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 89</ref> . Стоилов барал оружје да не се праќа во [[Одрин]] и таму да не се подготвува и крева востание за да не настрада бугарскиот елемент. Откако дошло до раскинување на односите, [[Константин Стоилов]] се решил дирекно да кореспондира со некој од раководителите на организацијата. Во март [[1898]] година во Софија, Стоилов и [[Дамјан Груев]] имале средба <ref>А. Шопов, Дневник. . . , 75</ref>. Но ни по оваа средба односите не се подобриле, всушност тие се влошиле со окружното на Стоилов од 4. 09. 1898 година испратено до трговските агентсва во [[Македонија]], во оваа окружно Стоилов им наредил на агенствата да ја ставаат организацијата под контрола на бугарската влада <ref>А. Шопов. . . , 84 - 85.</ref><ref>В. Георгиев и С. Трифонов, Историја на Бугарија. . . , 343 - 344</ref>. Од своја страна на 27. 09. 1898 година [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] испратил свое окружно до бугарската влада, окружното било во збиена форма и меѓу другото се протестирало против српско - бугарските преговори за поделба на [[Македонија]].[[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] на своите комитети им наредил да ги бојкотираат бугарските агенства во [[Македонија]]. Стоилов својот последен обид за помирување со организацијата го направил на 5. 10. 1898 година кога во [[Софија]] на [[Димитар Ризов]] му дал 10 000 лева за организацијата. [[Ѓорче Петров]] истакнал дека организацијата нема да ги земе парите затоа што не сака да стане орудие на бугарската влада. Во [[Солун]], Д. Ризов парите сакал да му ги даде на [[Христо Татарчев|Татарчев]] но тој одбил да ги земе, со што контактите меѓу двете страни целосно биле прекинати. Во однос на контатктите со бугарската влада и нејзините игри [[Ѓорче Петров]] истакнува: :''Рачо се опушти да ми каже дека се воделе преговори за поделба на сфери на влијанија. . . Овој и сличните признаци ни вдахнаа увереност дека има опасност да се праваат политички комбинации на наш грб и без наше знаење. Тоа не натера да бидеме уште попретпазливи и посамостојни во своите акции, да не даваме можност да се праваат слични комбинации на сметка на Македонија. . . почетното мислење за општа искреност на бугарската влада кон ослободителното дело било проста наивност'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 94</ref>. Организацијата од овие контакти со бугарската влада, разбрала дека таа се однесува егоистички <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 95</ref>, тоа ги турнало македонските револуционери кон самостоен пат, разбирајќи дека само тоа што ќе со постигне со сопствени сили, ќе биде сигурно постигнато <ref name="vgj"/>. == Провали и афери == {{Главна|Виничка афера|Валандовска афера|Битолска провала (1900)|Солунска афера|Струмичка афера|Афера Мис Стон|Крушевска афера|Грабнување на Даме Груев}} Во текот на своето егзистирање организацијата се соочил со голем број на провали и афери. Виничката афера од 1897 година е првата голема провала во ТМОРО. Таа започнала во селото [[Виница]] и предизвикува разстројство на револуционерната мрежа во Скопскиот окрук. Како резултат на Виничката афера. организацијата губи многу оружје, претрпува морални штети и е лишена вреден организационо - агитаторски кадар. Оваа афера е само почеток на серија провали кои ја ослабнале организацијата. По Виничката афера следуваат Керемидчиоглувата афера во [[Одринско]], Валандовската афера (1899), Солунската афера (1901), Струмичката афера (1901), грабнувањето на [[Мис Елен Стон]] (1902) и секако последиците од Солунските атентати (1903). Провалите ја откриваат потребата од поголемо внимание и ефикасност при револуционерната активност. Единствна придобивка од овие провали е што тие ја симанле таинствената мистерозност од организацијата, и од обвиненијата на турските власти против нејзините членови, сите разбрале дека организацијата подготвува востание и дека сака да создаде нова власт ([[влада]]) во [[Македонија]], односно самостојна македонска држава. == Илинденско востание == {{главна|Илинденско востание|Крушевска Република|Крушевски манифест}} {{quote|''Досега сте можеле да се убедите дека Македонците си стојат на зборот, и Вам, имено Вам, би Ви следело да ги научите од нас правилата на воена чест. Но, да не говориме за тоа што нема да биде... Ние се надеваме со нашите сопствени сили да ги уништиме вашите храбри војници и можеби не е далеку часот кога над облеаната во крв Македонија ќе засвети сонцето на слободата''|'''Даме Груев'''|'''Писмо на Даме до Хусеин Хилми паша'''}} [[Податотека:Даме Груев.jpg|мини|лево|150п|Даме Груев]] [[Податотека:Ilinden-Preobrazhenie-proclamation.jpg|десно|мини|180п|Повик за објавување на востанието]] По неколкугодишно вооружување на населението, ТМОРО создава една вистинска држава во држава. Населението своите спорови ги носи на револуционерните судови наместо на [[Турција|турските]], секојдневно се вршат обуки за користење на оружје, се создаваат куриски служби, селска милиција итн. Заради големиот притисок од [[врховисти]]те, особено по нивното [[Горноџумајско востание]], како и заради зголемениот број судири на четите на ''ТМОРО'' со [[Отоманско Царство|турската]] војска, на [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на организацијата на [[20 јули]] (2 август нов стил) [[1903]] година во [[Битола|Битолскиот Вилает]] е потврдено решението на [[Солунски конгрес|Солунскиот конгрес]] да се дигне сенародно востание <ref>Во продолжение академик Катарџиев потсети на неколку значајни настани од Илинденската епопеја "Во прв ред тоа е Солунскиот конгрес на ВМОРО, одржан во првите дни на јануари 1903 година, на кој е донесено решението, во текот на годината во Македонија да се подигне востание, види: [http://217. 16. 70. 245/?pBroj=1229&stID=6926&pR=5 Во НУБ „Св. Климент Охридски" отворена изложбата „Сто години Илинден - сто години државност", Утрински весник, Број 1229 понеделник, 16 октомври 2006]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Две недели по почетокот на востанието во Македонија, тоа започнало и во [[Одринско]]. Водач на востаниците во Одринско е [[Михаил Герџиков]]. 8000 вооружени [[Македонци]] востануваат на 2 август 1903 година и ги растресуваат темелите на Отоманската власт во [[Македонија]]. Во првите два дена од востанието, македонските востаници со пушка во раце ослободуваат 150 села и три града ([[Крушево]], [[Невеска]] и [[Клисура]]). Се создава востаничка територија која се протега од [[Дебар]]ско - [[Кичево|Кичевскиот]] регион, преку [[Охрид]]ско, [[Струга|Струшко]], [[Битола|Битолско]], [[Лерин]]ско, [[Костур (град)|Костурско]] и [[Воден]]ско. Целата турска војска и администрацијата од оваа територија е или ликвидирана или пребегната. Вооружени битки се водат и во [[Пирин]]скиот крај, во [[Куманово|Кумановско]], во [[Гевгелија|Гевгелиско]] и во [[Делчево|Делчевско]]. Востанието трае цели 4 месеци (почнува на 2 август, а последните вооружени дејствија завршуваат во ноември). Во Битолскиот Вилает се воделе 150 борби со 19.152 востаници против 292.735 противници. Убиени или ранети се 746 востаници, а 3.087 убиени или ранети Турци. Биле запалени 122 села со 8.646 куќи. Без покрив останале 51.606 жители, а бројот на убиени или заклани е 1.779 души. Во Солунскиот вилает, од 2 август до 8 септември 1903 години дошло до 32 борби во кој паднале 109 востаници, додека во Скопскиот во неколку борби од 14 август до 14 ноември 1903 г. паднале 93 четника. Во сите три вилаети во текот на востанието паднале 949 востаници во 197 борби. Во текот на целото востание во Македонија во 1903 година настрадале 16 околии со 201 населено место. Биле изгорени 12.400 куќи, а без покрив останале 70.836 лица, биле убиени 8.816 мажи, жени и деца, 30.000 луѓе ги напуштиле своите родни места. Илинденското востание успева да постигне дел од своите цели: [[Европа|европската]] опшественост е раздвижена и се почнува дебата за иднината на [[Македонија]], која резултира со [[Австрија|Австриско]]-[[Русија|Рускиот]] договор за реформи во Македонија, познат под името [[Мирцштешки договор]]. {{Илинденско востание}} == Борбата за Македонија со странските вооружени пропаганди == {{Главна|Борба за Македонија}} {{quote|''Организацијата им се спротивставува на стремежитер за делба и завладување на тие области од која и да е држава.''|'''Член 2'''|'''Устав на Внатрешната македоно - одринска револуционерна организација'''}} [[Податотека:Pavlos Melas.jpg|мини|лево|150п|[[Павлос Мелас]]]] По востанието во Македонија ситуацијата е очајна, гладот, разочарувањето, уништувањата од воените дејатвија и студот довеле до очај кај населението. По таквата ситуација, поголем број од селското население бара заслоништа во градските центри, а други во потрага за леб заминале во емиграција или на печалба во [[Грција]], [[Србија]], [[Бугарија]] и [[Романија]], а добар дел се населиле во [[Северна Америка]]. Во така тешка ситуација прва на помош на населението му притекнала ''Револуционерната организација'', која истовремено пристапила кон поврзување на своите редови и подигање на моралот кај населението. Тешката положба по востанието уште повеќе се искомплицирала со зголемувањето на интензитетот на воорушените пропаганди од соседните земји - (бугарската, грчката и српската, а во еден период и романската <ref name="IMN"/>, чија цел била со средства од државните буџети да се подготви терен за поделба на [[Македонија]] <ref name="IMN"/>. Основната цел на врховистичката акција и натаму си останала иста, да се завладее со организацијата и таа да се почини на потребите на бугарската држава. Главната пречка за остварување на овие цели биле [[Серска група|Санданистите]] на чело со [[Јане Сандански]] <ref name="IMN"><small>''Историја на македонскиот народ стр, 18о издание 1988&nbsp;г. Скопје''</small></ref>. Кон крајот на 1903 година во [[Атина]] се создава [[Грчки Македонски Комитет|Грчкиот македонски комитет]], а во [[1904]] година во [[Врање]] е создаден [[Српско четничко движење|Српскиот четнички покрет]]. Грците успеале да направат силни бази во [[Солун]], [[Кожани]] и [[Драма]], додека Србите биле најсилни во [[Скопје]], [[Порече]] и [[Велешко]]. Целиот период 1903-1908&nbsp;г. се одликува со непрекината борба помеѓу четите на пропагандите, а особено на сите тие со четите на ''ТМОРО''. Се воделе многубројни битки помеѓу завојуваните групи по линијата на [[Скопје]] - [[Велес]] - [[Битола]] - [[Костур (град)|Костур]] - [[Лерин]] - [[Воден]] – [[Сер]]. Особено тешке била положбата на силите на ''ТМОРО'', кои морале да се борат и со редовната турска армија. Турската армија толерантно се однесувале према четите од пропагандите и им овозможувала непречено движење низ [[Македонија]] сè до [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од [[1908]] година. == Расцеп на Македонската револуционерна организација == {{Главна|Расцеп на Македонската револуционерна организација}} {{quote|''Од помирувањето на Македонците не треба да се плашиме. Не е ни искрено, ни трајно. Внатрешната организација си ја одигра својата улога, сега ѝ преостанува да ја запали и својата колиба''|'''Српски дипломатски претставник Св. Симиќ'''|'''Даме Груев во извештаите на српскиот дипломатски застапник...'''}} [[Податотека:Jane Sandanski 2.jpg|мини|лево|150п|Јане Сандански]][[Податотека: Killed Garvanov and Sarafov.jpg|мини|десно|300п|Телата на [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]]]] По неуспехот на [[Илинденското востание]], во Организацијата дошло до спротивставени обинувања во раководство, што се пренесувало и на теренот во окружните и пониски организациони структури. По 1904 година, огранизацијата отворено се поделила на две крила: [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|десницата]] ја сочинувале: [[Христо Матов]], [[Иван Гарванов]], [[Борис Сарафов]] и други; а [[Радикална - реформска струја|левицата]] ја сочинувале: [[Јане Сандански]], [[Христо Чернопеев]] и [[Димо Хаџи Димов]]. Следната година (1905) бил одржан заеднички конгрес на Организацијата, кој се одржал во [[Рилскиот манастир]]. Според новите уставо - статутарни акти, организацијата се децентрализирала, а бил избран и нов [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]] во кој влегле: [[Дамјан Груев]], [[Пере Тошев]] и [[Тодор Поп Антов]]. Очекувањата дека конгресот ќе стави крај на поделбата не се оствариле. [[Дамјан Груев]], до неговата смрт во [[1906]] година, успеал да одржува првидно единство, но потоа дошло до конечен расцеп во Организацијата. На [[10 октомври]] [[1907]] година, [[Јане Сандански]] го наредил убиството на драмскиот војвода [[Михаил Даев]], близок на десното крило; на 28 ноември [[Тодор Паница]], по наредба на [[Јане Сандански]], ги убил [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]], а [[Христо Матов]] го избегнал атентатот. На [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскот конгрес]] во март [[1908]] година [[Серска група|Санданистите]] не биле поканети и, под водство на [[Христо Матов]], водачите на левото крило во отсуство биле осудени на смрт.<ref name="IMN"/> Во мај истата година, во [[Банско]], се одржал [[Мајски конгрес|Мајскиот конгрес]] на левото крило на Организацијата на кој била донесена одлука за основање на нова организација, под името [[Македоно-одринска револуционерна организација]] и за распушање на [[Четнички институт на ТМОРО|четничкиот институт]].<ref group="б" name="vg_13"/> == Обиди за возобновување == {{главна|Обиди за возобновување и реосновање на ВМОРО}} Според некои истражувачи, по [[Младотурската револуција]] и по воспоставувањето на парламентарното уредување, Организацијата престанала да постои.<ref>[[Македонска Енциклопедија]]</ref> Тогаш, од членови на ВМОРО, кои преминале во легалност, биле создадени две политички партии: [[Соjуз на бугарските конституциони клубови]] и [[Народна федеративна партија (бугарска секција)]]. Во август 1910 година, со донесувањето на Законот за забрана на граѓанските партии, дошло до ликвидација на партиите од страна на младотурскиот режим. Според други научници, по 1910 година, Организациjата била обновена и настанала постепена [[трансформација на ТМОРО во ВМРО (Автономистичка)]]. Тој процес започнал со [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] од [[1908]] година и се одвивал сè до [[1919]] година. По завршувањето на овоj процес дошло до појава на [[ВМРО (Автономистичка)]], која станала еден од најголемите наследници на старата Македонска револуционерна организација и која ја обновила борбата за ослободување на [[Македонија]].<ref>Зоран Тодоровски „ВМРО 1924-1934“, РОБЗ, Скопје, 1997.</ref> Македонското револуционерно движење е опеано во народното творештво. Попознати македонски револуционерно-комитски песни се:<ref>Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 107-128.</ref> * Ранет јунак и црна орлица * Песна за Гоце Делчев * Ранет Делчев војвода * [[Заплакало е Мариово]] * Славни комити, сè Македонци * Млад загинал за слобода * Мануш војвода * Станиш војвода * Песна за Питу Гулев * Петре Михов и дервиш Полиц * Џемо и Мицко комита * Што ми е мило ем драго * Стојан комита * [[Низ Петлец идат трима војводи]] * [[Малина мома и Гоце Делчев]] * [[Спиро Црне и Ќучук Сулејман]] * Болен ми лежи Миле Поп-Орданов * Битката при Мечкин Камен * Дека ќе одеш, Апостоле? * Селим ага и Ѓорѓија Лажот * [[Црна се чума зададе]] * Кољо Капидан == Галерија == <gallery> Податотека:Уставот на ТМОРО1.jpg Податотека:Ustav.jpg Податотека:IMARO-Pravilnik-1905.jpg Податотека:Правилник за селските чети.jpg Податотека:Печат на Солунскиот окружен комитет.jpg Податотека:Bitolya Macedonian-Adrianopolitan Revolutionary District Seal.JPG Податотека:Печат на Ениџевардарскиот околиски комитет.jpg Податотека:Печат на Струмичкиот окружен комитет.jpg Податотека:Zadgranichno predstavitelstvo pechat.jpg Податотека:Prizovka za sobirane na pari za VMRO od 1900.jpg Податотека:Delo-vestnik-imaro.jpg Податотека:Факсимил од писмо на Лука Поп Теофилов.jpg Податотека:Cheta IMARO Kukush Trayko Gyotov.JPG Податотека:Cheta IMARO Stoyan Hitrovski.JPG Податотека:Cheta of IMARO in rest.jpg Податотека:IMRO bands at the Skopje assembly, 1905.jpg Податотека:Andrey Dokurchev cheta IMARO Veles.JPG Податотека:Cheta IMARO trainings.JPG </gallery> == Белешки == {{наводи|group="б"|refs= <ref name="vg_1">Бугарската историографија во автономниот принцип на организацијата гледа како на средство за присоединување на Македонија кон Бугарија со што на организиацијата и дава белег на поборник за обединување на Македонија и Бугарија, иако во весникот Право било јасно истакнато дека: Внатрешната револуционерна организација ќе му даде на секој да реазбере дека работи за единството и независноста на Македонија, како слободна држава на Балканскиот Полуостров. Таа организација, давала и во иднина ќе дава докази дека не е агент на никоја од балканските држави, туку агент само на македонската слобода и независност. Со таквите докази таа постепено ќе ги остранува племенските разлики во Македонија и ќе го организира идниот, ако и разнобоен, но способен да се самоуправува мирно и тивко, македонски народ (Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3), не постои ни еден официјален документ на организацијата каде што таа истакнува дека се залага за присоединување на Македонија кон Бугарија</ref> <ref name="vg_2">Низ историјата, во зависност од раководните лица и политичката струја, организацијата била позната под различни имиња. Така таа била позната како Македонска револуционерна организација (МРО), од 1896 како Тајна македоно-одринска револуционерна организација (ТМОРО), а од почетокот на 1905 година како, Внатрешна македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО). Под кое име Организацијата била основана во историската наука нема согласност. Еден дел од историчарите сметаат дека првото официjално име на организацијата е Македонска револуционерна органанизација додека пак други сметаат дека првото официjално име на организацијата било Бугарски македоно - одрински револуционерни комитети - (БМОРК), а трети сметаат дека прво таа се викала МРО, а потоа БМОРК. Меѓутоа првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, јасно истакнува во неговите "Спомени" дека првото име на Организацијата е Македонска Револуционерна Организација. Првиот печат на Централниот комитет на Организацијата гласел: Македонски централен комитет - Слобода или смрт.</ref> <ref name="vg_6">Во Османлиското Царство не постоел редовен ситем за попис на населението со утврдени методи и принципи како во западноевропските држави. Османските власти го евидентирале само машкото население и тоа не по национална основа туку по вероисповед. Мажите муслимани биле запишувани поради воената обврска, а христијаните поради даноците. Меѓутоа постоеле еден вид на матични книги т.н нуфуз дефтери во кој биле запишувани датумот на раѓање, името, името на родителите и презимето, меѓутоа од нуфузите не може да се утврди националниот состав на населението во Македонија. Под графата ''Муслимани'' биле запишувани: Турците, Циганите, исламизираните Македонци, Арнаутите, Черкезите, Арапите и други, односно припадниците на муслиманската вероисповед. Во графата ''Рум Милет'' (Грци) биле запишувани сите православни христијани во Отоманското Царство кој биле под духовна јуриздкција на Цариградската патријаршија, тука спаѓаат Македонците-патријаршисти кој биле нарекувани и како Грци. Христијанското население кое било под духовна власт на Бугарската егзархија било запишувано како ''Бугар милет'', тука спаѓаат Македонците-егзархисти кои биле нарекувани Бугари. Од национален аспект само за Евреите постоела посебна графa како ''Јауди'', но и тука имало исклучок. Евреите муслимани биле впишувани како Турци, види: Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозовски факултет, Скопје, 2003</ref> <ref name="vg_7">Според првиот устав на Организацијата, во неа можел да членува секој Бугарин. Овој член од првиот устав е причина за спор меѓу историчарите. Според бугарските историчари, поимот Бугарин го отцртува националниот карактер на Организацијата, меѓутоа според македонските историчари под Бугарин во уставот се подразбираат Македонци кои биле под јурисдикција на Бугарската црква. [[Христо Силјанов]] во своето дело Ослободителни борби во Македонија истакнува: ''Въ съзнанието на инициаторитѣ бѫдещата организация се рисува като българска по съставъ: неинъ членъ, споредъ първия уставъ, може да бѫде '''„всѣки българинъ”'''. Инъкъ не можеше и да бѫде: въодушевявани отъ мисьльта за благото на народа, отъ който изхождатъ, тѣ разчитатъ преди всичко на него, толкова повече, че се касае за едно тайно и опасно начинание. Въ първо време само българскиятъ елементъ имъ се вижда надежденъ. По-после тѣ охотно даватъ достѫпъ на всички '''македонски християни''', които съчувствуватъ и могатъ да бѫдатъ полезни на освободителното дѣло изобщо. По отношение на състава, организацията е чужда на всѣки тѣсногръденъ национализъмъ. Това личи и отъ промѣнитѣ, които по-после се внасятъ въ устава и правилника ѝ.'' Врз основа на овој текст може да се заклучи дека всушност станувало збор за Македонци-егзархисти (Македонци христијани кои биле под духована јурисдикција на Бугарската егзархија) и дека целата на основачите била најпрво да се делува во егзархиската средина а потоа да тргнат по свој пат, Организацијата била туѓа за секој теснограден национализам, вклучително и бугарскиот види [http://www.promacedonia.org/obm1/2_1.html Ослободителни борби во Македонија]</ref> <ref name="vg_13">Според македонската историографија, во 1908 година Македонската револуционерна организација престанала да постои, меѓутоа има ставови дека МРО и ВМРО на Тодор Александров е една иста организација, при што треба да се истакне дека ВМРО (Автономистичка) претставува наследник на старата Организација и не може да се општи дека Македонската револуционерна организација и ВМРО (Автономистичка) се една иста организација. Условите и егзистирањето на двете организации се различни, а во однос на целта има и еден чекор напред, односно ВМРО (Автономистичка) девизата автономна Македонија ја заменила со независна Македонија со што уште појасно било истакнато дека тие се бореле за самостојна македонска држава. Иако ВМРО (Автономистичка) била основана врз принципите на старата Македонската револуционерна организација сепак со текот на времето, особено по смрта на Тодор Александров, таа еволуирала во вистинска терористичка организација. Кога се менуваат методите и условите на делување на една Организација, без разлика како таа се именува и на каква традиција се повикува, се прави дистинкција, сличен пример е [[Ирска републиканска армија|Ирската републиканска армија]], вид. [http://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Republican_Army Irish Republican Army] и [http://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Republican_Army_(1922%E2%80%931969) Irish Republican Army (1922–1969)]</ref> }} == Наводи == {{наводи}} == Литература == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kniga_Vienska_Stapica.pdf „Виенска стапица: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров“], Ленина Жила. * ''Андонов Х. Полјански, Гоце Делчев во сомените на современиците, Скопје, 1963'' * ''Документи за борбата на македонскиот народ за независност - том I'', Скопје, 1985, [[НУБСК|Универзитетска Библиотека „Св. Кирил и Методиј“]] * ''Катарџиев'', ''И. '', ''[http://macedonian. atspace. com/knigi/ik_dvmroi. htm Создавањето и активноста на ВМРО до Илинден]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' {{mk}} * ''Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозофски факултет, Скопје, 2003'' * ''Ванчо Ѓорѓиев, Петар Поп Арсов. Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење, Скопје, 1997'' * ''Во Македонија и Одринско, Спомени на Михаил Герџиков, сопштува Л. Милетиќ, Софија, 1928'' * ''Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995'' * ''Димевски Славко, Митрополитот скопски Теодосиј - живот и дејност 1846 - 1926, Скопје, 1965'' * ''Димитар Димески, Создавање на Македонската револуционерна организација и нејзината организациона поставеност (1893 - 1895), Историја, XXII/1, Скопје, 1896'' *''Димитар Димески, Македонското национално движење во Битолскиот Вилает (1893-1903), II издание, Скопје, 1982'' * ''Димитар Димески, Гоце Делчев, Скопје, 1994'' * ''Константин Пандев , Национлнотоослободително движение в Македония и Тракия 1893-1903, София, 1979'' * ''Историја на Македонскиот народ, издание 1988&nbsp;г. Скопје * ''Историја на сојузот на комунистите на Југославија издание 1985 год, Скопје'' * ''Битоски Крсте, Македонија и кнежевството Бугарија (1893 - 1903), Скопје. 1977'' * ''Влахов Димитар, Спомени прв дел (ракопис во семинарот за историја при Философски факултет), Скопје'' * ''36 години во ВМРО - Спомени на Кирил Прличев'', издателство ВЕДА-МЖ, 1999, ISBN 954-8090-01-5 * ''Основањето на четничкиот институт. Испраќање списоци на Егзархијата. Конгресите пред 1899&nbsp;г. (од спомените на Ив. Х. Николов), Ил. Илинден III/6 (76), Софија, 1936'' * ''Петров Ѓорче, Спомени, Коресподенција, (вовед, коментар и редакција Љубен Лапе), Скопје, 1984.'' * ''Петар. П. Арсов, Потекло на револуционерното движење во Македонија и првите чекори на Солунскиот комитет за придобивање на политички права за Македонија дадени од Берлинскиот конгрес, Билтен на временото претставништво на обединетата бивша револуционерна организација, Но. 8, Софија, 19.07.1919.'' * ''Првиот централен комитет на ВМРО, Спомени на д-р Христо Татарчев, соопштува Л. Милетиќ, Софија, 1928.'' == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=4q0EPUZOniE Ден на Македонската револуционерна борба 1, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=ix9KNbI_b0M Ден на Македонската револуционерна борба 2, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=DHFC1nGErO8 Ден на Македонската револуционерна борба 3, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=hHwaUkwl4kg Ден на Македонската револуционерна борба 4, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://217.16.70.245/?pBroj=1215&stID=6108 Македонскиот револуционерен печат пред Илинден] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110819102601/http://217.16.70.245/?pBroj=1215&stID=6108 |date=2011-08-19 }} * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce437/Tekst40.htm Во темнината на минатото и сегашноста] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100317212338/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce437/Tekst40.htm |date=2010-03-17 }} * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Dokument/pism1896.htm Писмо од Централниот комитет во Солун до Врховниот македонски комитет во Софија] * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%92%D0%9C%D0%A0%D0%9E Создавање и активноста на ВМРО до Илинденското востание], Иван Катарџиев * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%92%D0%9C%D0%A0%D0%9E Славата, митот и крвта на ВМРО], Виктор Цветаноски * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/knigi.html Мемоари на македонските Илинденци] - електронска библиотека. *[https://documents-mk.blogspot.com/2015/01/blog-post_16.html Финансиите на МРО] *[https://documents-mk.blogspot.com/2015/01/blog-post_24.html МРО (Македонска Револуционерна Организација)] * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm1/index.html том I Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1933. {{bg}} * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm2/index.html том II Следъ Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1943. {{bg}} * [http://www.mn.mk/aktuelno/653-VMRO-Vnatresna-Makedonsko-Odrinska-Revolucionerna-Organizacija?format=pdf ВМРО-Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Поврзано == {{Ризница-врска|IMARO}} * [[Врховен македонско-одрински комитет]] * [[Бугарското тајно револуционерно братство]] * [[Народна федеративна партија]] * [[Сојуз на бугарски уставни клубови]] * [[ВМРО (Автономистичка)]] * [[ВМРО (Обединета)]] {{Македонско национално движење}} {{добра}} [[Категорија:Македонска револуционерна организација| ]] [[Категорија:Историја на македонскиот народ]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] a9za08po0ob093ilclu1ignzlzifn1e 5629462 5629459 2026-09-17T10:35:48Z Jingiby 1525 /* Финансирање */ дополнување 5629462 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација |име = Македонска револуционерна организација (МРО) |лого = Sloboda ili smrt logo.svg |опис = [[Слобода или смрт]] |датуми = [[1893]] – [[1908]] |водач = [[Даме Груев]] <br /> [[Гоце Делчев]] <br /> [[Ѓорче Петров]] <br /> [[Пере Тошев]] <br /> [[Јане Сандански]] <br /> [[Борис Сарафов]] <br /> [[Петар Поп Арсов]] |цели = [[Слобода|Ослободување на]] <br /> [[Македонија]] и [[Одринско]] <br /> создавање на [[Самостојна македонска држава]] |подрачје = [[Османлиско Царство]] <br /> [[Македонија]] <br /> [[Одринско]] <br /> [[Бугарија]] |идеологија = [[Централизам]] |дела = [[Илинденско востание]] <br /> [[Крушевска Република]] |напади = [[Афера мис Стон]] |статус = }} {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = vertical | width = 300 |image1 = Печат на Централниот комитет.jpg|caption1 = Печатот Ц.М.Р.К.<br> |image2 = Tekstot na zakletvata za priem na novi clenovi vo Organizacijata.jpg| caption2 = Текст на заклетвата за прием на нови членови во Организацијата<br> |image3 = Sifrirana azbuka za konspirativnata prepiska na Organizacijata, sostavena od Goce Delcev.jpg| caption3 =Шифрирана азбука за конспиративна преписка на Организацијата, составена од Гоце Делчев<br> | image4 = Дело.jpg| caption4 = Насловна страница на весникот Дело, неофицијален орган на Организацијата }}<!-- End stack of images, article text starts below --> {{другизначења|ВМРО (појаснување)}} '''Македонска револуционерна организација''' ('''МРО''')<ref group="б" name="vg_2"/> — револуционерно-националноослободителна организација на [[македонскиот народ]]<ref group="б" name="vg_1"/> (Солун, 23. X/ 4. XI 1893 — 1908). Била основана од шестмина револуционери интелектуалци: [[Дамјан Груев]], д-р [[Христо Татарчев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Христо Батанџиев]] и [[Андон Димитров]], со цел по пат на вооружена борба да се извојува политичка автономија на Македонија и Одринско <ref name="vgj">''[[Ванчо Ѓорѓиев]], Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет ''</ref>. На основачкиот состанок усвоиле програма за дејствување. Бил усвоен Устав на Организацијата (во почетокот на 1894) и се конституирал [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] (претседател д-р Христо Татарчев, секретар Дамјан Груев). Била изградена мрежа на Организацијата во поголемите центри во Македонија (до средината на 1894). Особено силен подем бележела по стапувањето во членство и во раководењето на [[Гоце Делчев]], [[Пере Тошев]], [[Ѓорче Петров]], [[Јане Сандански]] и други македонски револуционери. Во летото 1894 г. во било одржано [[Ресенско советување|Ресенското советување]] на членовите на ЦК и на делегатите на месните комитети посветено на организациони и на тековни прашања за револуционерно дејствување. Биле формирани три револуционерни окрузи: Солунски, Битолски и Скопски. Организацијата изградила (до есента на 1895) разгранета мрежа во сите делови во Македонија и прогласила сувереност на организационата територија, спречување на дејствувањето на други организирани групи со исти цели во Македонија. Македонските комитети формирани во странство можеле да дејствуваат исклучиво во рамките на МРО. По формирањето на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] во [[Софија]] (подоцна преименуван во Врховен македонски комитет, 1895), ЦК на МРО веднаш побарал тој комитет да ја сообрази својата активност со потребите на МРО и да работи како помошен комитет. Софискиот комитет продолжил да дејствува како паралелна организација во македонското револуционерно движење. Во почетокот на 1896 г. Делчев пристигнал во Софија во својство на официјален претставник на МРО да работи за спречување на мешањето на бугарските државни фактори во македонското ослободително дело. Претседателот на Софискиот комитет генералот [[Данаил Николаев]] бил предупреден дека МРО нема да ги толерира активностите и акциите преземени во Македонија. Грција и Србија го засилиле пропагандното дејствување и се експонирале како непријателски сили кон македонското ослободително дело. Во така неповолно опкружување за поефикасно водење на ослободителната борба, а со оглед на тоа дека и бугарското население во Одринско се наоѓало во иста положба и влегувало во границите на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]], МРО се определила да го организира и тоа население за извојување автономија на Македонија и на таа област. На 5/12 јануари 1896 година се одржал [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес]] со учество на првите луѓе на Организацијата: Гоце Делчев, Дамјан Груев, Ѓорче Петров, Пере Тошев, д-р Христо Татарчев, Петар Поп Арсов и др. На конгресот, била усвоена нова политичка стратегија и тактика во дејствувањето. Конгресот усвоил нова управна поделба и територијална организација и промена на организациското името во ''Тајна македонско-одринска револуционерна организација (ТМОРО)''. Месните комитети биле ополномоштени да вршат просветување на жените и создавање масовно народно движење. Усвоените промени биле вградени во актите и Уставот и внатрешниот правилник. По Конгресот започнало забрзано создавање вооружени чети, ударната оружена сила на Организацијата за одбрана на територијалниот интегритет од туѓи вооруж ени чети и групи во Македонија. Бил донесен и посебен Правилник (1900) за четите со кој било регулирано формирањето, раководењето, употребата, како и борбената обука. Нивните припадници — комитите — носеле униформирана народна комитска облека и обележје за припадност. Вооружените сили ги раководел Делчев, кој го основал и изградувал [[Четнички институт на ТМОРО|Четничкиот институт]], со надлежност на врховен инспектор. Организацијата имала [[Тајна пошта на МРО|тајна пошта]] и [[Тајна полиција на МРО|тајна полиција]], создала функционални месни органи и тела. На целата територија на Македонија (до почетокот на 1903) Организацијата имала воспоставено делотворна власт на тајна држава во државата или [[подземна република]]. На [[Солунски конгрес од 1903|Солунскиот конгрес од 1903 година]] било донесеното решение за кревање востание, во отсуство на Делчев, Даме Груев, Ѓорче Петров, Сандански и други водечки личности на Организацијата. [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на Битолскиот револуционерен округ ја потврдил одлуката за кревање востание. Востанието раководено од [[Главен штаб за II Битолски револуционерен округ|Главниот востанички штаб]] почнало на Илинден 1903 и прераснало во македонска сенародна борба за ослободување и за создавање самостојна македонска држава, највисокиот дострел во дејствувањето на Македонската револуционерна организација. По [[Илинденското востание]] силно се манифестирале внатрешните поделби. На [[Рилски конгрес|Општиот рилски конрес]] (во почетокот на 1905) само привремено било воспоставено единството на Организацијата. На Конгресот бил отфлен квалификативот тајна од името и Организацијата продолжила да дејствува под името: ''Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО)''. Внатрешните поделби и групирања во спротивставени струи: [[Умерено - конзервативна струја (МРО)|конзервативна]] и [[Радикална-реформска струја|реформската струја]] се заостриле до степен на меѓусебни оружени пресметки. Така дошло до дефинитивен [[Расцеп на Македонската револуционерна организација]] во 1908 година. По Младотурската револуција и по воспоставувањето на парламентарното уредување Организацијата престанала да постои. Двете струи формирале политички партии: Сандански со Димитар Влахов [[Народна федеративна партија]], а дел од дејците на конзервативната струја ги формирале [[Сојуз на бугарски уставни клубови|Бугарски конституциони клубови]]. == Основање == === Причини за појава === {{Македонска револуционерна организација}} {{главна|Берлински конгрес|Македонија и Берлинскиот конгрес}} За појавата на ''Македонската револуционерна организација'' постојат две главни причини. По [[Берлинскиот конгрес]], [[Македонскиот народ]] останал [[Нација|национално]], [[Држава|политички]], [[Култура|културно]], [[Образование|просветно]] и [[Црква|духовно]] обесправен <ref name="vgj"/>. Дополнително на тоа македонскиот национален индивидуалитет се наоѓаал во опасност од странските пропаганди, кои со своето дејствување го засилувале антагонизмот во [[Македонија]] кој и онака постоел <ref name="vgj"/>. ==== Турската власт како фактор ==== {{главна|Отоманско Царство}} Секако една од главните причини за појава на организацијата е останувањето на [[Македонија]] под османска власт. Турците посегале по животите, честа и имотите на сите [[Македонци]]. [[Слобода|Ослободувањето]] се гледало во создавање на една револуционерна организација. Националноослободителниот карактер на организацијата се гледа во ''Членот 1'' од [[Уставот на ТМОРО]] во кој се истакнува: :''Тајната македонско - одринска револуционерна организација има за цел да ги сплоти во едно цело сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без разлика на народноста, за извојување преку револуција полна политичка автономија за тие две области'' <ref>Член 1 од Уставот на ТМОРО</ref>. ==== Пропагандите како фактор ==== {{главна|Странски пропаганди во Македонија во периодот 1870 - 1903 година}} {{quote|''организацијата се бори против шовинистичките пропаганди и национални расправи кои го цепат и омаловажуваат населението во неговата борба против општиот непријател, дејствува за внесување на револуционерен дух и сознание и ги употребува сите средства и усилби за поскорешно и понавремено вооружување. Таа се грижи за културното и економското издигнување на организираното население и ја потпомага неговата легална борба против турската власт''|'''Член 3'''|'''Устав на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација'''}} [[Бугари|Бугарската]], [[Грци|грчката]] и [[Срби|српската]] [[пропаганда]] дејствувале ретроградно врз националното ослободување на [[Македонскиот народ]]. Тие со своите црковно - преосветни дејности го делеле народот во [[Македонија]] и го загрозувале неговиот национален индивидуалитет <ref name="vgj"/>. :''Пропагандниот натпревар требало да обезбеди повеќе грчки, бугарски и српски национални приврзаници во Македонија. Тие во погоден момент требало да послужат како ванатрешни нацинални сојузници и оправдувачки фактор за нивните територијални претензии во Македонија'' <ref name="vgj"/>. Затоа не треба да изненадува писмото на Митрополитот [[Теодосиј Гологанов]] од 22. 06. 1891 година, испратено до проигуменот Дионисиј, во кое пишува: ''Ние Македонците немаме толку мака од Турцитте да ни е жив падишахот, колку од Грците, Бугарите и Србите, кои како орли на мрша се впуштија на оваа наша многустрадална земја и сакаат да ја расчеречат'' <ref>Љ. Љапе, Одбрани текстови II дел, 293.</ref>. Изнесеното, само потврдува дека пропагандите станале: ''кохезионен фактор кој ги збил редовите на македонската младина, граѓанските, првенствено егзархиските средини и интелигенција'' <ref>Д. Димески, Македонското национално движење во Битолскиот Вилает 1893-1903</ref>. Во почетокот на 90-години на [[19 век]] во [[Македонија]] се појавило едно силно антиегзрхиско движење, и во контекст на ова движење [[Ѓорче Петров]] истакнува дека се јавило едно настроение на: :''младите против владиците, општините, егзархиските учители и службеници, и една струја против посегањата на Егзархијата бесконтролно да господарува во црковните и училишните работи во земјата. Еснафите, што во македонските градови сочинуваа моќен сталеж, скоро минаа во оваа борба на страна на младите. . . Ова движење се паѓа паралелно со појавата на таканаречениот од некои македонски сепаратизам, изразен преку списанието Лоза, во Софија, раководено од Арсов, Баласчев, Хаџи Николов и други. . . Во Солун се пројави меѓу учителите во гиманазијата исто ова сепаратистичко движење. Реченото раздвижување . . . го сметам како прв чекор на самодејност во земјата. . . Тоа неосетно се прероди во револуционерно движење'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, 48</ref>. Македонската интелигенција запазувањето на македонскиот национален индивидуалитет го видела во создавање на една револуционерна организација. Антипропагандните определби на организацијат се гледаат во нејзините уставо - статутарни акти <ref name="vgj"/>: ''Организацијата се бори да ги премавне шовинистичките пропаганди и национални расправии, кои го цепат и ослабуваат македонското и одринското население во неговата борба против општиот непријател'' <ref>Член 2 од Уставот на ТМОРО</ref>. [[Крсте Петков Мисирков]] во својата книга [[За македонцките работи]] истакнува: :''Мислата за национално обединување на Македонците, иако под маската бугарска, се зафати во 1890 г. Во крајот на 1889&nbsp;г. се префрлија во Бугарија 30-40 души ученици и студенти Македонци од Белград во Софија. Тие ученици се душата на сите настани во Македонија оттогаш досега. Тие беа запознаени со Србија и Бугарија, со нивните култури и цели во Македонија. Тие и ја сознаа опасноста за дележ на Македонија помеѓу тие две држави - ако Македонците самите не се вооружат за да си извојуваат сами, со сви сопствени сили и средства слобода и со тоа да го предупредат дележот на Македонија. По нивна иницијатива во почетокот на деведесеттите години се образува едно национално сепаратистичко движење со цел да се одделат интересите на Македонците од бугарските со издигнување на едно од македонските наречја на степен на литературен јазик за сите Македонци. Орган на тоа сепаратистичко движење на Македонците во Бугарија беше списанието „Лоза”.Но тоа духовно движење на Македонците не и’ се бендиса на бугарската стамболовска влада, којашто забрани да се издава „Лоза” и фати да ги гони Македонците сепаратисти. Од тоа уште време побегна Дамјан Груев, којшто беше во бројот на Македонците ученици што паминаа од Белград во Софија и во бројот на сепаратистите. Немајќи во Бугарија почва за национален сепаратизам, Македонците што пребегаа од Белград во Софија, се зафатија со образување на револуционерни организации во Бугарија и во Македонија.Видните Македонци револуционери сепаратисти, како Делчев, беа само ученици на првото поколение Македонци ученици српски и бугарски. Исто така и Сарафови другите подоцнешни револуционери се јавија само како нивни продолжувачи и следбеници, но не иницијатори на револуционерната организација. Од самиот зафаток на револуционерната организација Македонците во Бугарија, или со бугарско образование, работеа под маската Бугари, едно затоа што така се викаше голем дел од населението, а друго, што по тој пат можеше да се добие поддршката на бугарската влада, на бугарскиот народ и на Бугарската егзархија.'' === Први обиди === [[Податотека:Споменик - Основачи на ВМРО.JPG|мини|десно|300п|Споменик на основачите на МРО во Скопје]] Првите обиди за формирање на организација се датираат кон крајот на осумдесеттите и почетокот на деведесеттите години на [[19 век]]. Некаде околу [[1889]] година [[Пере Тошев]] му пишал писмо на [[Ѓорче Петров]] да формираат: ''организација за ослободување'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, 45-46</ref>. Во [[лето]]то [[1891]] година во [[Битола]], [[Дамјан Груев]] направил обид за формирање на една организација, имено тој го формирал ''Учителскиот сојуз'' со чисто револуционерни цели, но неговата дејност била попречена од Архимандритот [[Козма Пречистански]] <ref>Д. Димески, Гоце Делчев, Скопје, 1994, 38</ref>. ==== Идеите и плановите на Хаџи Николов ==== Во [[1892]] година кај [[Иван Хаџи Николов]] созреала идејата дека само една организација може да го пресече патот на пропагандите. Почнал да бара лица кој би можеле да му помогнат во оформувањето на таквата организација, и такви луѓе, во тој момент видел во [[Димитар Цонев]], [[Христо Татарчев]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Христо Батанџиев]]. Оформувањето на организацијата било одложено, бидејќи биле малкумина, но идејата не ја напуштиле. ===== Принципи за создавање на Организацијата ===== Во [[јули]] [[1893]] година И. Х. Николов во [[Софија]] имал средба со [[Гоце Делчев]] и [[Коста Шахов]], и ги претставил начелата врз кои требало да со основа организацијата. :''1. Организацијата да се основа во Македонија, а не во Софија, бидејќи основана во Софија и раководена од Софија, Србите и Грците ќе ја третираат како измислица на бугарското правителство, ќе основаат и тие организации и од нашата организација нема да биде ништо. Поради тоа треба да биде тајна'' <ref name="spomeni">''Спомени на И. Х. Николов, Д. Груев, Б. Сарафов, Ј. Сандански, М. Грџиков, д-р Х. Татарчев (редакција на Иван Катарџиев), Скопје, 1995, 76-77, Х. А. Полјански, Гоце Делчев. . . т. 1, 110. ''</ref>. ''2. Основачите да се Македонци, чесни, да се ползуваат со добро име и да живеаат во Македонија, за да бидат постојано во контакт со населението во Македонија, да бидат изложени и тие на истата опасност , на каква што ќе бидат иузложенени и нивните последувачи, преку кои полесно ќе ја спечалат довербат на населението'' <ref name="spomeni"/>. ''3. Лозинката треба да биде Автономија на Македонија. Нашето барање треба да се потпира врз член 23 од Берлинскиот конгрес за да се надеваме на успех. Да се постигне Автономија на Македонија, значи да ја откинеме не само од Турција туку и од Србите и Грците. Оцртани еднаш границите на Автономана Македонија, Србите и Греците веќе не ќе можат да бараат делови од неа, кога, ако посакаме присоединување на Македонија кон Бугарија, Србите и Грците ќе посакаат и тие делови од неа. Наша задача треба да биде да ја споиме Македонија цела, а тоа може да биде преку една Автономна Македонија'' <ref name="spomeni"/>. ''4. Организацијат треба да биде самостојна и независна. Да нема никакви врски и ангажмани со владите на соседните држави, за да не ѝ влијаат и да не ја обвинуваат дека е орудие на некоја од тие влади и со тоа да предизвика противдејство од страна на другите соседни влади'' <ref name="spomeni"/>. ''5. Од Македонците во Бугарија и од бугарскиот народ ќе бараме морална. . . и материјална поддршка без притоа да ни се мешаат во работата'' <ref name="spomeni"/><ref>[http://www.cdsee.org/pdf/WorkBook2_sr.pdf]{{Мртва_врска|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. === Основање на организацијата === {{главна|Основање на Македонската револуционерна организација|Јануарска средба|Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници}} {{quote|''Во Солун ја поминав следната година, на работа во печатницата на Самарџиев. Тука се сретнав со свои стари другари: Поп Арсов, Андон Димитров (род. од солунското с. Ајватово, сега член на битолскиот суд); д-р Христо Татарчев, Хаџи Николов (од Кукуш), Христо Батанџиев (од Гуменџе, секретар на солунската општина?). Со нив ја обновивме старата идеја. Се згрупиравме, и сложно изработивме статут-правилник. Во неговата основа ги поставивме истите начела: барање да се примени Берлинскиот конгрес.''|'''Даме Груев'''|'''Спомени'''}} ''Организацијата'' е основана на 23. 10. 1893 година во Солун <ref>Д. Димески, Гоце Делцев, Битола, 1990, страна 42</ref>, од страна на [[Христо Татарчев]], [[Дамјан Груев]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Христо Батанџиев]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Андон Димитров]]. Основачкиот состанок се одржал во станот на [[Христо Батанџиев]], но треба да се истакне дека друштвото се конституирало како група без да избераат раководство и без писмен протокол. Конкретно организацијата е оформена за време на [[Јануарска средба|Јануарската средба]] кога е одлучено организацијата да се вика: :''Македонска револуционерна организација (МРО)'', ''(на чело со б. н) Централен македонски револуционерен комитет (ЦМРК)'' <ref name="ht">Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995</ref> Според [[Иван Хаџи Николов]] тогаш биле прифатени следните начела: :''1) Организацијата да е тајна и револуционерна''. ''2. Нејзината територија да ја сочинува само Македонија во нејзините географски и етнографски граници, поради што ќе се нарекува Внатрешна. 3) Во неа ќе членуваат родени и лица што живеаат во Македонија без разлика на вера и народност. 4) Политичкото верују на организираните Македонци е автономија на Македонија. 5) Да се чува самостојноста на организацијата за да не падне под влијание на политиката на соседните држави.'' <ref>Основаването на ВМРО (записи на Иван Х. Николов) съобщава Христо Шалдев, Ил. Илинден VIII / 1 (71) София, 1936</ref>. {{панорама|Vmro_osnovachi.gif|500px|Основоположниците на Македонската револуционерна организација}} Денот на основањето на Организацијата, 23 октомври, од [[2007]] година се слави како државен празник на [[Република Македонија]] под името [[Ден на Македонската револуционерна борба]]. {{Основачи на ВМОРО}} === Име === {{главна|Прв устав на Македонската револуционерна организација|Прв правилник на Македонската револуционерна организација}} [[Податотека:Hristo_Tatarchev.jpg|мини|лево|150п|Христо Татарчев]][[Податотека:Првиот печат на Централниот комитет на МРО 1.jpg|мини|десно|200п|Првиот печат на Централниот комитет, кој гласи ''Македонски револуционерен комитет'',''Слобода или смрт'']] [[Податотека:Разписка 266 от ЦМОРК за получени 500 наполеона от Българското Правителство чрез Димитър Ризов.jpg|мини|десно|200п|Расписка на Централниот Македонско-Одрински Револуционерен Комитет за добиени 500 наполеона од бугарската влада преку дипломатот [[Димитар Ризов]]. Натпис на печатот: Македонски централен револуционерен комитет. Датум: 24 ноември 1898 година]] Во различни периоди од своето постоење организацијата имала различни имиња. Поради недостаток на изворна протокуларна документација, која во почетокот не се создавала и поради извесни противречности и недоречености во сведоштвата на самите основоположници во историската наука нема согласност под кое име Организацијата била основана. Еден дел од историчарите сметаат дека првото официјално име на организацијата било ''Македонска револуционерна органанизација'', или ''Македонски револуционерни комитети'' (МРК).<ref>[http://books.google.com/books?id=UeNBAAAAYAAJ&q=%D0%BC%D1%80%D0%BE+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BC%D1%80%D0%BE+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B5%D0%B2&hl=bg Историски преглед, том 25, издание на Бугарското историско друштво, Институт за историја на БАН, 1969 година стр 79.]</ref> Други сметаат дека првото име на организацијата било ''Бугарски македонско - одрински револуционерни комитети'', а трети сметаат дека прво таа се викала МРО, а потоа БМОРК. Меѓутоа општа согласност во Македонската историската наука нема дека оваа организација некогаш се именувала БМОРК. Македонскиот историчар [[Крсте Битовски]] пишува: ''Дилеми како се викала револуционерната организација при нејзиното формирање и дали познатиот, меѓутоа недатиран Устав кој Организацијата ја нарекува „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“ е прв, не постојат. Со определена задршка, се смета дека е тој прв Устав на Организацијата.'' Акад. [[Иван Катарџиев]] смета дека: '''"Постоечките документи говорат дека таа била наречена „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“. Оваа име Организацијата го добила на својот прв Конгрес одржан во летото (15 август 1894) во Ресен... Меѓутоа, согледувајќи ја целата несоодветност на ова име со македонските услови и битие, на конгресот 1896 г. во Солун било решено името на Организацијата да се промени. Таа била наречена „Тајна македоно-одринска револуционерна организација (ТМОРО).“"'' Но самоит Катарџиев признал во еден од неговите идни дела дека „''податоците од мемоарската литература не се во согласност со содржината на тој „Устав“.''“ Некои бугарски научници, како [[Константин Пандев]] сметаат, дека првото уставно име на организациjата од 1894 година било Македонски револуционерни комитети, а во 1896 година на Солунскиот конгрес таа го добила името Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети. Пандев тврди дека ова име е сменето на ТМОРО дури во 1902 г. Овие тврдења се поддржуваат од спомените на [[Пејо Јаворов]].<ref>Тој тврди во биографијата на Гоце Делчев, дека уставот од 1896 година бил еднонационален и ги приклучвал само егзархистите Бугари: "Тоа собир (од 1896 година) утврждава еден устав на револуционерната организација, копија на стариот бугарски устав, тврде оригинален со положбата, дека само егзархисти Бугари се приемат за членови на комитетите."</ref> Истите ставови на Пандев се поддржуваат и од известувањето на српскиот генерален конзул во Битола, Михаил Ристиќ до српскиот министер за надворешни работи С. Лозаниќ од 1903 г.<ref>Ристиќ му придодава на Лозаниќ документ во превод, кој го назначува како нов Статут на Револуционерната организација. Овој документ го носи насловот: "Статут на Тајната Македоно-Одринска Револуционерна Организација" и во секој поглед е идентичен со документот објавен 1902 г. според Пандев, како и со Статутот, кој според мислењето на Катарџиев бил составен уште во 1897 г. "До пре више од годину дана [тоа е до крајот на 1901 г., или до почетокот на 1902 г.] рад комитета имао ја чисто бугарско обележје, они су носили бугарску заставу ослобођења, они су својих присталица налазили само у онима који су пригрлили бугарску народну идеју. Наших [т.е. србоманите] и гркомана су се туђили па чак и пробојавали те се од њих морали осигуравати разним претњама. У последње време [т.е. при крајот на 1902 г.] они су понели стег ослобођења хришћана уопште и на мах се стали обраћати за помоћ и сарадњу свима хришћанима ма које народносне боје оне били." (БАН, Освободителната борба на българите в Македония и Одринско 1902/1904 - дипломатически документи, София 1978. 76)</ref> Од друга страна Битовски пишува: "И денес, доколку на кој и да е бугарски историчар му се испрати фотокопија на Уставот на ТМОРО од Британскиот архив (Уставот бил испратен во Лондон во 1898 г.), од која се гледа дека тој точно го определува името на Организацијата (ТМОРО) од 1897 г. тој тоа ќе го смета како провокација“. Овие ставови на Битовски се поддржуваат од спомените на [[Илија Докторов]].<ref>''"Во почетокот организацијата беше националистичка. Во нејзините редовите се примаа само Бугари со докажана чесност. Оваа ситуација беше до 1896 година кога во првите денови на м. Август во гр. Солун се одржа еден вид конгрес."'' „Борбите в Македония - Спомени на отец Герасим, Георги Райков, Дельо Марковски, Илия Докторов и Васил Драгомиров“, Борис Йорданов Николов, ИК „Звезди“, ISBN 9549514560, 2005 г., стр. 48.</ref> Меѓутоа општа согласност во бугарската историска наука со датирањето на Пандев нема. Сепак, нема спор меѓу историчарите дека во 1905 година, името ТМОРО било променето во ''"Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација"'' (ВМОРО).[[Ванчо Ѓорѓиев]] истакнува: {{Цитат|''...ако Катаржиев бил повнимателен кон членот 8 од Уставот на БМОРК, каде е определен печатот на ЦК ќе забелжал дека за печатот е предвиден натписот Македоно-одрински централен револуционерен комитет. Ако ги следиме официјалните документи ќе забележиме дека првиот досега познат документ од името на Организацијата е потпечатен со печат на кој стои текст Македонски централен револуционерен комитет, при што Одринско не е спомнато, а на почетокот од документот во левиот агол стои кратенската ЦМРК. Токму овој печат неоспорно го потврдува пишувањето на првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, кој вели дека името било Македонска револуционерна организација, на чело со Централен македонски револуционерен комитет...''<ref>Ванчо Ѓорѓиев, ВМРО 1893-1903. Поглед низ документи, Матица Македонска - Скопје, 2013</ref>}} == Цел == === Автономија === Според [[Христо Татарчев]]: :''Прифатен еднаш автономниот принцип, ни налагаше да бидеме последователни и во понатамошните решенија и да се избегнува сето она кое би го возбудило тесноградниот национализам кај инородните народи. Поради таа причина го напуштивме зборот бугарска од револуционерната организација, истотка и од централниот комитет'' <ref name="ht"/>. :''Долго расправавме за целта на таа организација, и најпосле се задржавме врз автономија на Македонија со предимство на бугарскиот елемент. Не можевме да го прифатиме ставот за „директно присоединување на Македонија кон Бугарија“, затоа што увидувавме дека тоа ќе сретне големи тешкотии, поради спротивставувањето на големите сили и аспирациите на соседните мали држави и на Турција. Ни поминуваше низ мислата дека една автономна Македонија потем би можела полесно да се обедини со Бугарија, а во краен случај, ако не се постигне тоа, дека ќе може да послужи како обединувачка алка на една федерација на балканските народи...Откако се согласивме за целта на нашата организација - на истата средба се зафативме да изработиме статут на Организацијата. Прирака ми беше еден том од „Записите“ на Захариј Стојанов, и од нив го зедовме за урнек статутот на „Бугарскиот револуционерен комитет“. Го задолживме Поп Арсов, врз основа на тој статут, да изработи нацрт за нашиот статут'' <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.geocities.com/vmro_makedon/Knigi/spomht.html |title=Спомени - Христо Татарчев |accessdate=2009-10-27 |archive-date=2009-10-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/query?id=1256607646977940&url=www.geocities.com/vmro_makedon/Knigi/spomht.html |url-status=dead }}</ref>. :''Ние не можевме да дејствуваме поинаку и да ја предрешаваме судбината на македонскиот народ и оставивме на него понатаму да си ја кове судбината... Тоа што подоцна би се диктирало од неговите интерси, тој е слободен да прави како што сака'' <ref name="ht"/>. === Самостојна македонска држава === {{Главна|Самостојна македонска држава}} Зад автономниот принцип се криела поголема цел, а тоа е создавање на слободна и независна македонска држава <ref name="SDV"/>. Тоа го потврдуваат и сведоштвата на првите луѓе на организацијата. [[Христо Татарчев]] истакнува дека: ''не се раководеле од друга тенденција, освен од идејата за слободата и благото на целиот македонски народ'' <ref name="ht"/>. Во весникот ''Право'' во 1902 година јасно се истакнати целите на организацијата: :''Внатрешната револуционерна организација ќе му даде на секој да реазбере дека работи за единството и независноста на Македонија, како слободна држава на Балканскиот Полуостров. Таа организација, давала и во иднина ќе дава докази дека не е агент на никоја од балканските држави, туку агент само на македонската слобода и независност. Со таквите докази таа постепено ќе ги остранува племенските разлики во Македонија и ќе го организира идниот, ако и разнобоен, но способен да се самоуправува мирно и тивко, македонски народ'' <ref name="PRV">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref>. === Одринско === [[Податотека:Ethnographic-map-Thrace-1912.jpg|thumb|270п|десно|Одринскиот вилает]] [[Одринско]] не влегувало во првата програма на македонската организација бидејќи основоположниците биле целосно насочени кон [[Македонија]], треба да се истакне дека тоа подоцна влегло во плановите и целите на организацијата, а во врска со оваа област Татарчев, првиот претседател на ''ЦК'', истакнал дека: :''Одринско од почетокот не влегуваше во нашата програма. Целото наше внимание тогаш беше насочено околу Македонија; но подоцна почна да се зацврстува идејата во нас, така што нашата организација да го опфати и Одринско, каде судбината на христијанското население, особено на буграското, не се разликуваше со ништо од тоа на македонскиот народ и каде политичко-социјалните и економски услови беа речиси идентични со оние во Македонија. Притоа чл. 23 од Берлинскиот конгрес не охрабри доста во тој однос и зафативме попосле да го обмислуваме поопстојно и тоа прашање - дали ќе биде полезно, ако и Одринско биде вовлечено во нашата програма. Најсетне дојдовме до заклучок дека и таа област треба да составува дел од нашата ревулуционерна дејност, така што, на тој начин си мислевме дека се даваше едно задоволително решение на балканското прашање'' <ref name="ht"/>. [[Одрински револуционерен округ|Комитетот во Одрин]] бил основан во 1895 година по наредба на [[Дамјан Груев]] од страна на [[Христо Поп Коцев]]. Татарчев истакнува дека [[Одринско]] било третирано оделно од [[Македонија]], но Македонија и Одринско претставувале единствена кауза преку извојување на полна политичка автономија за тие две области <ref name="ht"/>, и поради тоа дошло до промена во уставот во смисла дека во организацијата можаат да членуваат сите [[Македонци]] и Одринци без разлика на верата и народноста. [[Одрин]] во првиот устав на организацијата бил внесен затоа што основоположниците барале нов сојузник во борбата против заедничкиот непријател.<ref name="vgj"/>. [[Гоце Делчев]] при својата турнеја во регионот во 1900 година истакнал дека има повеќе народи и држави, кои се заинтересирани за Македонското и Тракиското прашање. При тоа едно мешање на Бугарија ќе предизвика мешање на соседните земји и може да доведе до распарчување на Македонија и Одринско. Затоа треба да се привлечат во борбата и другите народности и така народите што живеат во тие две области, треба сами со заеднички напори и жртви да извојуват својата слобода и независност во границите на една ''општа афтономна Македонско-Одринска држава'', кои би се потпирале само на материјалната и морална поддршка на Бугарија и на големите сили.<ref>Иван Орманджиев. “Приноси”, кн. 4.</ref> == Структура == {{панорама|Структура на МРО.1.jpg|900px|Хиерархија}} === Хиерархија === {{quote|''Централниот Комитет дирекно ги назначува членовите на окружните комитети. Во вонредни околности ЦК има право раководството во окрузите или околиите да го довери на едно внатрешно или однадвор назначено лице. Окружните комитети го потврдуваат раководството на околиските комитети, а тие на селските комитети.''|'''Член 8'''|'''Устав на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} Организацијата била поставена врз строги хиерахиски централистички принципи. Таа се делела на селски, околиски и окружни комитети. Над нив се наоѓал ''Централниот Комитет''. Членовите на ''ЦК'' се бирале со мнозински гласови од страна на раководителите на окрузите или нивните претставници. Изборното начело важело само за ''ЦК'', а во останатите случаи се применувал строгиот централистички принцип од горе надолу. Изборното начело не се применувало во пракса, работите се одвивале врз другарски начела и со договарање. ''ЦК'' и останатите месни комитети се состоеле од ''претседател'', ''секретар'', ''касиер'' и неколку ''советници''. ''Месните револуционерни комитети'' се делеле на групи (''десетки'') на чело со началник (''десетник''). ''Началникот'' е најнискиот управен орган и само тој имал право да контактира со претседателот на комитетот, додека пак работниците ги познавале и контактирале само со членовите од својата група. При секој револуционерен округ егзистирала ''тајна пошта'', ''тајна полиција'' и ''терористичка група''. По [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес од 1896]] година се формира едно ново тело, а тоа е [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] во [[Софија]] кое требало да ја претставува организацијата пред светот но и да застане пред надворешните посегања. ''Задграничното претставништво'' имало право дирекно да кореспондира со ''ЦК'' на организацијата. Со [[Устав на ТМОРО|Уставот на ТМОРО]] и со окружното од [[октомври]] [[1898]] годинасе укинуваат терористичките групи и се заменуваат со околиски чети со што е поставена основата на [[Четничкиот институт на ТМОРО]]. Во поглед на административно - територијалната организациона поделба се формирале 6 револуционерни округа и тоа: * [[Солунски револуционерен округ]] * [[Битолски револуционерен округ]] * [[Скопски револуционерен округ]] * [[Струмички револуционерен округ]] * [[Серски револуционерен округ]] * [[Одрински револуционерен округ]] === Центарален комитет === {{Главна|Централен комитет на МРО}} [[Централен комитет на МРО|Центарлниот комитет]] е највисокиот одлучувачки орган на организацијата помеѓу два конгреса. Членови на Централниот комитет се: * ''претседателот'' * ''секретар'' * ''касиер'' * ''тројца членови-советници'' * ''задграничните претставници'' <ref>По [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес]] е донесена одлуката за формирање на задграничното претставништво, нивна задача е да ја претставуваат организацијата пред светот. ЗП имаат право да присуствуваат на работата на ''ЦК''. По [[Солунска афера|Солунската афера]] задграничните претставници ги презеле надлежностите на ЦК</ref> === Конгрес === {{Историја на Македонија}} ''Конгресот'' е највисок орган во организацијата тој може да биде редовен или вонреден. Одлуката за свикување на редовен конгрес ја донесуваал [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], додека пак одлука за одржување на вонреден конгрес се донесува со една половина од вкупниот број на членови на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]]. ''ЦK'' ги определува критериумите за распределба на делегатите на Конгресот. Конгресите се законски кога присуствуваат 3/4 од предвидените делгати. Во текот на својата работа, ''Конгресот'' одлучува за: * донесува Деловник за работа. * донесува и менува Статут * разгледува и усвојува извештај за финансиското работење на организацијата. * избира Претседател на организацијата. * избирна Статутарна комисија. * донесува одлуки и други акти. ==== Конгреси на организацијата ==== * [[Солунски конгрес од 1896]] * [[Солунски конгрес од 1903]] * [[Смилевски конгрес|Смилевски конгрес од 1903]] * [[Конгрес на Петрова Нива]] * [[Струмички конгрес од 1904]] * [[Прилепски конгрес]] * [[Скопски конгрес]] * [[Солунски конгрес од јуни 1905]] * [[Солунски конгрес од август 1905]] * [[Струмички конгрес од 1905]] * [[Серски конгрес]] * [[Рилски конгрес]] === Задгранично претставништво === {{главна|Задгранично претставништво}} ''Задграничното претставништво'' е создадено со одлука донесена на [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес 1896 година]], негова задача е да ја претставува организацијата пред [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] и бугарското општество без приотоа да се меша во нивните внатрешни работи, и со нив како и со [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емигарција]] да одржува добри односи и да бара морална и материјална поддршка за организацијата. Една од главните задачи на ''ЗП'' е да застане на патот на надворешните посегања врз организацијата. Дополнително на тоа, ''ЗП'' биле задолжено да одржува врска со странските претставници и да ги информираа за ситуацијата во [[Македонија]] и [[Одринско]], и да организира канали за пренесување на оружје и чети. === Тајна полиција === {{главна|Тајна полиција на МРО}} ''Тајната полиција'' била составен дел од организацијата и преку неја се собирале информации за бројот и составот на османлиските сили (војска, полиција и башибузлук), се следело поведението на населението и се спроведувале казните врз секого кој згрешил во однос на македонското националноослободително делото, без ралика дали е или не е член на организацијата. === Тајна пошта === {{главна|Тајна пошта на МРО}} Тајната пошта претставува паралелен систем за коресподенција во [[Отоманското Царство]], меѓу структурите во организацијата, коресподенција со други јавни и приватни лица или институции. Комуникацијата се вршела со хемиско бело мастило и шифри. === Четнички институт === {{главна|Четнички институт на ТМОРО}} {{quote|''Пред да се засили Организацијата, господари на денот и ноќта беа Турците. Подоцна, штом наближи ноќта, Турците се прибираа по домовите, а потерите и војската во касарните. Организациските луѓе, имено тогаш почнуваа да излегуваат на работа и започнуваше комитското царство''|'''Г. И. Белев'''|''' '''}} [[Податотека:G Delchev.jpg|мини|лево|150п|Гоце Делчев]] [[Гоце Делчев]] е основач на [[Четничкиот институт на ТМОРО|Четничкиот институт]], и истовремено творец и воспитувач на првите организациско-агитациони чети и војводи. Тој со својот блажен глас и пријатна надворешност успевал да ги реши сите недоразбирања, и успевал да придобие многумина кон револуционерното дело. Набргу Делчев е назначен за генерален инспектор на сите чети во Македонија и Одринско. Благодарение на неговата целосна преданост кон делото, народот во [[Македонија]] и [[Одринско]] почнува да се чувствува подготвен за борба. Првите чекори на овој план се прават со ангажирање на арамии и нивно превоспитување во духот на ''ТМОРО''. Меѓу првите арамии и ајдутски војводи кои влегле во ТМОРО се: [[Апостол Петков]], [[Иванчо Карасулијата]], [[Кочо Љутата]], [[Атанас Тешовалијата]], [[Андон Ќосето]], [[Атанас Градобалијата]], [[Георги Бродалијата]] и др. Тие од себе созале легенди и голем дел од нив загинале како херои. Потоа во организацијата како кадар биле внесени резервните офицери од бугарската армија. Меѓу нив имало [[Македонци]] и [[Бугари]]. Меѓу првите биле [[Михаил Апостолов]] - Попето, [[Христо Чернопеев]], [[Марко Лерински]] и др. Кон крајот на [[1899]] година , во четите како кадар биле поставувани учителите и граѓаните. Татарчев истакнува дека кон крајот на [[1899]] година и почетокот на [[1900]] година целата земја била прошарана со чети. Со формирање на првите чети кои патролираат по селата со цел да го челичат борбениот дух на народот, започнуваат и ликвидации од страна на ТМОРО врз турски злосторници. Прво нешто што месните чети прават е напади врз агите и селски зулумџии, кои веќе се плашат да прават своеволија врз незаштитеното население. Четите биле должни да ги помагаат комитетите принасилното собирање на средстава и требало да ги спроведуваат смртните пресуди. === Финансирање === {{quote|''Секој комитет задолжително го испраќа во благајната на ЦМОРК третиот дел од собраните пари заедно со сметките, тие се должни да внесуваат во касата на Централниот комитет еднобразно и останатиот дел од парите кога ќе се побараат.''|'''Челен 48'''|'''Правилник на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} [[File:Funds for CMRC.jpg|мини|десно|200п|Повик на Ц.М.Р.К до Бугарите за собирање на пари. На формата е прикажан четник со бугарското знаме. На неа е испишано и мотото „Свобода или смъртъ“. Исто така, отпечатена е и сликата од статутот и правилникот на БМОРК.]] Во почетокот оргазнизацијата се финансирала преку членските вносови на членовите, сумата изнесувале половина лира на едно тримесечје, од 2 до 5 лири. Меѓутоа на ''Ресенското советување'' било одлучено финансиски средства да се собира и од сипатизерите на делото. Финансирањето на организацијата било регулирано со ''Првиот правилник'', каде било истакнато дека материјални средства може да се собира и по пат на закани и насилства врз лица кои можеле да го помогнат делото но не сакаат. За остапената сума организацијата давала ''Расписка'' (Сметка) со печат на ''ТМОРО''. Доколку лицата не сакале да дадат финансиски средстава тогаш парите биле изнудувани со терористичката група која егзистирала при секој комитет, подоцна комитетите при насилно собирање на средстава биле помагани од четите на организацијата. По [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес од 1896]] <ref name="vgj"/> година кога организацијата засилено започнала да се воружува се покажало дека финансиските средстава од членовите и сипатизерите на делото не се доволни и затоа организацијата започнала да се занимава со грабнување на лица со цел на тој начин да се соберат средстава. Биле киднапирани голем број на богати бегови, гркомани но и странски државјани, а најпознато е [[Афера Мис Стон|грабнувањето на Мис Стон]]. Меѓутоа Организацијата добивала помош и од македонската емиграција од [[Бугарија]], првенствено од [[Македонски комитет|Врховниот комитет]], но тоа се покажало како штетно по делото, бидејќи [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] сакал да се наметне на ТМОРО и затоа двете организации постојано доаѓале во судир и помошта честопати била прекратувана. Организацијата имала и соработка со бугарската влада од која добивала финасиски средстав и оружје, но поради обидот на бугарската влада да ја стави организацијата под своја контрола соработката и контактите биле прекинати. При собирањето на финансиките средстава, организацијат била отворена за соработка со секого кои би можел да ја помогне, но под услов да се почитуваат нејзините начела и принципи, односно самостојноста на организацијата. === Членство === {{quote|''Се колнам во бога, во верата и во својата татковина Македонија и Одринско, дека безусловно ќе се покорувам на старешините и без приговор ќе ги извршувам неговите заповеди, дека никому нема да му ги издавам ни со збор, ни со дело работите на Организацијата и сето она што од денес натаму ќе го чујам, видам и разберам по делото. Во противен случај, нека бидам убиен од еден од другарите со револверот или камата што овде ги целивам''|'''Заклетва'''|'''Правилник на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} [[Податотека:Слобода или смрт (Дел од спомениците Лавови-Скопје).JPG|мини|десно|200п|Евангелие, револвер и кама (''Дел од спомениците Лавови-Скопје'')]] Организацијата се создала во егзархиската средина, односно меѓу [[Македонците]] кои биле под јурисдикција на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Отука првите членови на Организацијата биле Македонци-егзархисти или според првиот устав на Организацијата, Бугари <ref group="б" name="vg_6"/><ref group="б" name="vg_7"/>. Но со текот на годините како што [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] се засилувал и била поставувана организациската мрежа повеќе не се правело разлика помеѓу [[Бугарска егзархија|егархистите]] и [[Цариградска патријаршија|патријарашистите]], односно со [[Устав на ТМОРО|новиот устав]] од 1897 година организацијата била отворена за секого без разлика на верата и народноста. Според [[Димитар Влахов]]: {{quote|''...Првично револ. организација почна да работи среде бугарското население во Македонија и тоа не среде целото буг. население, туку само среде тоа дел од него, кој се спаѓааше во Буг. Егзархија. Таа се однесуваше со недоверба кон Бугарите не егзархисти... Што се однесуваше до револуц. работа среде другите македонски народи - Турци, Албанци, Куцовласи и Грци, за основачите на Организацията такво прашање не постоеше... Подоцна, кога истите тие водачи видоа дека идејата за ослободување на Македонија може да најде сочувство среде Бугарите не егзархисти, како и среде другите народности во Македонија и под влијание на членовите на организацијата со леви разбирања, тие го заменија статутот на организацијата во смисла, дека член на организацијата може да биде секој Македонец, од која народност и да е тој и какви и да биле неговите политички сфаќања, само да прима нејзините принципи и се бори за политичката автономија на Македонија ... "<ref>Димитър Влахов, „Борбите на македонския народ за освобождение“, 1-во изд. Виена, 1925 г. стр.10-11.</ref>}} Отука членови на организацијата биле претежно [[Македонци]] (во Македонија) и претежно [[Бугари]] (во Одринско), но имало и [[Власи]], [[Црногорци]], [[Срби]], [[Грци]] и др. Дел од турското население незадоволно од општата состојба во [[Отоманското Царство]] на разни начини дирекно или индирекно ја помагале организацијата, а најчесто како јатаци или снабдувачи со разни материјали кои и биле потребни на организацијата. Јадрото на организацијата го сочинувале [[Македонците]], но имало и [[Бугари]] најчесто како војводи, секретари или обични членови, најмногу во [[Одринско]] <ref>"... не треба да се обрне внимание само на терминот "Бугарски" во едно од имињата на единствената ВМРО, туку и на константното "О" во името на организацијата, кое се губи дури по Првата световна војна и физичкото разделување на неколкуте делови на Македонија од Одринско. Познато е дека првото име на револуционерната организација е БМОРК – Бугарски Македоно Одрински Револуционерни Комитети, а потоа таа се преименувала во ТМОРО, ВМОРО и најпосле во ВМРО. Организацијата, во името, во дејствувањето и во чувствувањето го содржела и Одринско каде што, неспорно живееле етнички Бугари. Илинденското востание во 1903 година е всушност Илинденско преображенско востание кренато со најголем интензитет во Битолскиот и Одринскиот вилает на тогашната Отоманско Царство..." Извадок на промоцијата на Зборникот документи за Тодор Александров на д-р Зоран Тодоровски „Сè за Македонија” одржана во скопскиот хотел “Холидеј Ин”</ref>, Како што се на пример некои членови на [[Централен комитет на МРО|ЦК]], ([[Иван Гарванов]]) или некои членови на [[Задгранично претставништво|ЗП]] ([[Димитар Стефанов (бугарски општественик)|Димитар Стефанов]]). Поради недостаток на раководен кадар за [[Четнички институт на ТМОРО|четничкиот институт]] организацијата почнала како војводи на четите да ги поставува офицерите од бугарската армија, а меѓу првите биле [[Михаил Апостолов]] - Попето, [[Марко Лерински]], а војводскиот кадар дополнително подоцна бил пополнет од млади бугарски и небугарски интелектуални идеалисти кои под влијание на револуционерната идеја и идеализмот зеле учество во борбата против [[Отоманското Царство]]. Meѓу нив се нашле: [[Крсто Асенов]], [[Никола Дечев]], [[Слави Мерџанов]], [[Васил Попов]], [[Јулиј Розентал]] и многу други <ref name="ht"/>. ''МРО'' успеала да ги обедини сите незадоволници во [[Македонија]], без ралика на верата и народноста околу идејата за ''Автономна Македонија'', со што биле поставени основите за зачеток на Македонската нација. == Нормативни акти == {{главна|Првиот Устав на Македонската револуционерна организација|Првиот правилник на Македонската револуционерна организација|Уставот на ТМОРО|Правилникот за четите на ТМОРО|Уставот на ВМОРО|Правилник на ВМОРО|Правилник за селски чети}} Уставо - статутарните акти на организацијата регулираат голем број на внатрешни и надворешни прашања кои ја засегале дирекно или индирекно организацијата. Овие нормативни акти имаат своја генеза од која може да се проследи развојот на самата ''Македонска револуциционерна организација'', нејзините цели, принципи и начела но истовремемо тие даваат доплонително светло за поставеноста и функционирањето на организацијата. Првиот устав на Македонската организација е донесен по [[Јануарска средба|Јануарската средба]] но пред [[март]] [[1894]] година.<ref>АМ. ф. 1953, Даме Груев, оп. 1, а. е. 5, л. 158-159</ref> Според псевдоисториски истражувања на [[Бугарска историографија|бугарската историографија]], првото име на организацијата било БМОРК.<ref>[http://promacedonia. org/hk/hk_pr4. htm Устав на БМОРК. ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Но во мемоарите на [[Даме Груев]], [[Христо Татарчев]] и други револуционери ја именувале организација како МРО.<ref>''„Го задолживме [[Петар Поп Арсов|Поп Арсов]] да подготви нацрт за нашиот статут врз основа на статутот на [[Захариј Стојанов|Захари]]. На истиот состанок долго време се разговарало за името на револуционерната организација и комитетот. Ова прашање долго време не мачеше и конечно решивме да се наречеме: „Македонска револуционерна организација“, а комитетот „Централен македонски револуционерен комитет“ -'' [https://www.strumski.com/books/Spomeni%20na%20Tatarchev.pdf Автобиографијата на Христо Татарчев] страница 103</ref> Отука произлегуваат извесни контрадикторноси и недоречености кои се однесуваат на карактерот и целта на организацијата. Треба да се истакне дека основоположниците на организацијата биле бугарски [[образование|воспитаници]] и бугарското влијание им било наметнувано од низ години преку [[Образование|воспитно - образовниот процес]] <ref name="vgj"/>, и тие од тоа влијание не се ослободиле наеднаш туку постепено <ref name="vgj"/>. Од друга страна, [[Македонци]]те кој биле под [[Црква|духовна]] јурисдикција на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], сe именувани како [[Егзархиска групација во Македонија|Бугари]] <ref name="vgj"/><ref>Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980</ref><ref>Спомени, Димитар Влахов</ref>, како што [[Македонците]] [[Цариградска патријаршија|патријашисти]] биле нарекувани [[Грци]] <ref name="vgj"/>. [[Податотека:Устав на Внатрешната Македонско-Одринска Револуционерна Организ.pdf|thumb|мини|лево|Уставот на ВМОРО од 1905 година (кликнете за да го отворите во целост)]] Затоа името на првиот норамативен акт е Устав на Бугарските македоно - одрински револуционерни комитети, односно целта е да се делува најпрво меѓу ''Македонците - егзархисти'' <ref name="vgj"/>, а потоа да се тргне по сопствен пат <ref name="vgj"/>, тоа е евидентно од [[Уставот на ТМОРО]] каде се истакнува дека: ''Член на ТМОРО може да биде секој Македонец и Одринец, кој не е комприминтиран со ништо нечесно и бескарактерно пред општеството и кој ветува и се задолжува да биден корисен на револуционерното ослободително дело. '' <ref>[[:s:Устав на ТМРО|Устав на ТМОРО]]</ref>. Според спомените на Татарчев, одлука за созадавање на првиот правиникот била донесена за време на [[Ресенско советување|Ресенското советување]], и дека негов автор е [[Иван Хаџи Николов]]. Татарчев притоа истакнува дека, праксата ја наметнала потребата од донеување на правилникот, но врз основа на ''членот 14'' од ''Уставот'' на ''МРО'' се гледа дека донесувањето на правилникот било уставна обврска. Правиникот се состои од ''50 члена'' поделени во ''11 глави'' <ref>Правиник на буг. македонско одриски комитет, АО, ИНИ сл. I, 355, 1-15</ref>. Вториот устав на организацијата е создаден по Солунскиот конгрес од 1896 година, од страна на [[Гоце Делчев]] и [[Ѓорче Петров]], притоа со новиот устав организацијата го добива името: ''Тајна македоно - одринска организација''. Со што е евидентно дека организацијата целосно раскинала со бугарското влијание кое се чувствува во првиот устав и правилник. Новиот устав и правилник биле зосновани врз старите акти, но акцентот бил ставен врз конгресните одлуки. За регулирање на [[Четнички институт на ТМОРО|Четничкиот институт]] бил изработен правилник за четите од страна на [[Гоце Делчев]] и [[Ѓорче Петров]] во 1900 година, тој бил изрботен врз основа на членот 11 од Уставот на ТМОРО и окружното на ЦК од октомври 1898 година. Според Борис Сарафов, правилникот бил изработен од Ѓорче Петров и капетанот Димитар Венедиков. Правилникот бил хектографиран и верификуван од страна на Централниот комитет. Целосното име на третиот устав на организацијата е ''Устав на Внатрешната македоно - одринска организација'' преименувањето на уставот, а воедно и на организацијата е направено од практични причини бидејќи, организацијата по [[Илинденското востание]] повеќе не била тајна, и со нејзините цели и намери биле запознаени сите. == Односот кон егзархиската црковно-просветна пропаганда и нејзините претставници == {{главна|Бугарска егзархија|Егзархиска групација во Македонија|Странски пропаганди во Македонија во периодот 1870 - 1903 година|Отпор на Македонците кон туѓите пропаганди|Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници}} === Односот со Егзархијата === {{quote|''Егзархијата дава пари и купава ветер зашто народноста со пари не се купува — тоа е такво деликатно нешто, кое штом сети дека го пазариш изветрува... (Егзархијата б.н) сомневајќи се во најново време во некаков сепаратизам, а првин — се гледа во нашата народност. (Се стреми б.н) да го убие секое посамостојно движење во нас, да ја одземе секоја можност Македонците да се занимаваат со повозвишени општествени прашања, и на тој начин... да го стави народниот македонски дух во полна зависност од неа, да го огради како птица во кафез... да не окова во синџири за да не разигрува како мечка, и да не води таму, од каде добива голем бакшиш''|'''Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници'''|''' '''}} [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|лево|150px|[[Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија]], со појавата на организација, ова движење добило интензитете и кулминација. Судирот помеѓу ''МРО'' и [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] бил неизбежен <ref name="vgj"/> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава <ref name="PRV"/>. [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија]] кон [[Бугарија]] <ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref>. Каков став ''Организацијата'' зазела кон [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од брошурата се дознава стојалиштето на ''Македонската револуционерна организација'' кон [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] и нејзините приврзаници [[Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението на своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда <ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref>. Каков бил ставот на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] кон ''МРО'' дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: :''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија'' <ref name="SDV"/>. Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': :''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено : обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за единствена црква'' <ref name="SDV">С. Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>. Поради различните принципи и цели односите помеѓу ''МРО'' и [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но ''Организацијата'' била принудена да преговара со [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен, а од друга страна [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] иако правела разни пречки, морала да ги приваќа условите на организацијата за да не биде компримитирана пред османлиските власти <ref name="vgj"/>. === Односите со проегзархиската групација === {{quote|''Централистите беа решиле со терор да се справат со Гарванова и др.. Тоа нам ни штетеше многу тука, на делото. Ѓорче аплаудираше на акцијата против Наумов. Беше на мислење дека треба да се испоколат сите од „Братството“, - никакво разбирање, никакво помирување.''|'''Борис Сарафов'''}} [[Податотека:Vasil Kanchov.JPG|мини|лево|150px|[[Васил Иванов К’нчов]]]] Идеолозите на егзархиската групација во [[Македонија]] се наоѓале околу [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија ''Св. Кирил и Методиј'']] и егзархиската каса. Во оваа групација се наоѓле лица кој биле родум од [[Бугарија]]<ref name="dv">Спомени на Димитар Влахов. . . , 31-32.</ref>, тие биле опседнати со големо бугарската идеја <ref>Пречки и опасности ( од записите на Иван. Х. Николов), Ил. Илинден, 2 (82), Софија, 1937.</ref> , и успеале кон себе да привлечаат дел од македонските конзервативни чорбаџи <ref name="dv"/>. Во оваа група биле: [[Васил Иванов К’нчов]], [[Михаил Сарафов]], [[Јосиф Кондов]], [[Коне Самарџиев]], [[Иван Гарванов]], [[Делчо Колушев]], [[Христо Ганов]] и други. Нивата цел е сето македонско христијанско население да се сплоти околу [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] да се подржи црковно - просветното дело, а другото: ''... кога ќе дојде време ќе го сврши Бугарија со своите 200 000 штика'' <ref>Христо Силянов, Освободителнитѣ борби на Македония т. 1, 123 - 124</ref>. Проегзархистите сметале дека крупните работи не се за учители и коректори, и работи треба да се оставаат на [[Бугарска егзархија|Егзархија]] и [[Бугарија]]. Во почетокот егзархистите сметале дека дејноста на Организацијата нема да постигне вистински резултати меѓутоа во [[1895]] година [[Централен комитет на МРО|Центаралниот комитет]] ќе се засили и егзрхиската групација увидела дека нејзиното влијание во [[Македонија]] опаѓа и затоа тие ги промениле средставта и целите. Започнале со копирање на ''МРО'' и со сличните нејзини револуционернида проповеди. Отука во [[март]] [[1897]] година егзархистите ќе го создадат [[Бугарско тајно револуционерно братство|Бугарското тајно револуционерно братство]]. Целата на Братството е да се преземе [[Централен комитет на МРО|Центарлниот комитет]] и од Солун да се остранаат [[Дамјан Груев]], [[Христо Татарчев]] и [[Иван Хаџи Николов]]. Со појавата на оваа ''Братството'' судирите добиле на интензитет и дошло и до физички престрелки. До помираување на егзархистите и организацијата ќе дојде во [[септември]] [[1899]] година кога ќе дојде до растурање на ''Братството'' и негово слевање во редовите на организацијата. Меѓутоа: :''Оваа грешка (на Ц.К б.н) скапо ќе го чини македонското ослободително движење'' <ref name="vgj"/>. == Односите со Врховниот македонски комитет == {{Македонски комитет}} {{главна|Односите помеѓу ТМОРО И ВМК|Македонската емиграција во Бугарија}} {{quote|''Но, ние не сме согласни со тоа што вие мислите за Македонија... Ние не можеме да правиме политика, ниту да дозволиме други да прават политика со Македонија... Ние нема да дозволиме други да решаваат дали да живееме или да умреме и кога. Кога да се прави востание, ќе реши народот. Нема да дозволиме да командувате од тука, за да не внесете во игра на востание како што се обидовте лани... Но, знајте, ние не бараме покровители, а уште помалу господари''|'''Гоце Делчев'''}} Односите помеѓу ''ТМОРО'' и [[Врховен македонско-одрински комитет|ВМОК]] имале своевиден колорит и влијание врз севкупниот развој на македонското националноослободителното движење. По формирањето на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] во [[Софија]], ''МРО'' со внимание ја следела неговата активност, стремежот на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] е да се побара морална и материјална помош од [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]] во [[Бугарија]]. Меѓутоа ''МК'' сакал да се наметне како раководител на цело македонско револуционерно дело. Таквите различности придонеле со текот на годините двете организаци целосно ги прекинат врските и да започнат меѓусебна вооружена борба, а таквата состојба се покажала како кобно за целото македонско национално ослободително движење. == Односи со Бугарската влада == {{quote|''Македонија не е една колонија, која би можела да се третира на сфери и влијанија. . . македонскиот народ не може да трпи слични комбинации за дележ на неговата родна земја''|'''Христо Татарчев'''}} [[Податотека:Konstantin-Stoilov.jpg|мини|лево|130px|Бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]]]] ''Македонската револуционерна организација'' поради заткулисните игри на [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] започнува контакти со бугарската влада. Целта на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] е да се побара материјална и финансиска помош од владата во [[Софија]]. Првите контакти биле остварени со посредништво на офицерите кој учествувале во [[Мелничко востание|Мелничкото востание]], [[Борис Сарафов]], [[Антон Бозуков]], [[Стојчо Гаруфалов]] и поранешниот воен министер [[Рачо Петров]]. На [[22 јуни]] [[1896]] година [[Ѓорче Петров]] имал средба со бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]], на оваа средба Ѓ. Петров побарал 5 - 10 000 пушки и 100 000 лева <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 84</ref>. Бугарската влада сметала дека треба да се вооружи населението во [[Македонија]] и на тој начин да се држаат работите во свој раце. Првото количество на оружје за организацијата биле испратено кон крајот на [[1896]] година и станувало збор за пушки од системот ''кримки''. Меѓутоа целта на бугарската влада е да ја стави под своја контрола организацијата и затоа двете страни многу бргу дошле во судир. Имено, за остапените пушки владата не дала муниција и дополнително се обидела да се вмеша во внатрешните работи на организацијата <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 89</ref> . Стоилов барал оружје да не се праќа во [[Одрин]] и таму да не се подготвува и крева востание за да не настрада бугарскиот елемент. Откако дошло до раскинување на односите, [[Константин Стоилов]] се решил дирекно да кореспондира со некој од раководителите на организацијата. Во март [[1898]] година во Софија, Стоилов и [[Дамјан Груев]] имале средба <ref>А. Шопов, Дневник. . . , 75</ref>. Но ни по оваа средба односите не се подобриле, всушност тие се влошиле со окружното на Стоилов од 4. 09. 1898 година испратено до трговските агентсва во [[Македонија]], во оваа окружно Стоилов им наредил на агенствата да ја ставаат организацијата под контрола на бугарската влада <ref>А. Шопов. . . , 84 - 85.</ref><ref>В. Георгиев и С. Трифонов, Историја на Бугарија. . . , 343 - 344</ref>. Од своја страна на 27. 09. 1898 година [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] испратил свое окружно до бугарската влада, окружното било во збиена форма и меѓу другото се протестирало против српско - бугарските преговори за поделба на [[Македонија]].[[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] на своите комитети им наредил да ги бојкотираат бугарските агенства во [[Македонија]]. Стоилов својот последен обид за помирување со организацијата го направил на 5. 10. 1898 година кога во [[Софија]] на [[Димитар Ризов]] му дал 10 000 лева за организацијата. [[Ѓорче Петров]] истакнал дека организацијата нема да ги земе парите затоа што не сака да стане орудие на бугарската влада. Во [[Солун]], Д. Ризов парите сакал да му ги даде на [[Христо Татарчев|Татарчев]] но тој одбил да ги земе, со што контактите меѓу двете страни целосно биле прекинати. Во однос на контатктите со бугарската влада и нејзините игри [[Ѓорче Петров]] истакнува: :''Рачо се опушти да ми каже дека се воделе преговори за поделба на сфери на влијанија. . . Овој и сличните признаци ни вдахнаа увереност дека има опасност да се праваат политички комбинации на наш грб и без наше знаење. Тоа не натера да бидеме уште попретпазливи и посамостојни во своите акции, да не даваме можност да се праваат слични комбинации на сметка на Македонија. . . почетното мислење за општа искреност на бугарската влада кон ослободителното дело било проста наивност'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 94</ref>. Организацијата од овие контакти со бугарската влада, разбрала дека таа се однесува егоистички <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 95</ref>, тоа ги турнало македонските револуционери кон самостоен пат, разбирајќи дека само тоа што ќе со постигне со сопствени сили, ќе биде сигурно постигнато <ref name="vgj"/>. == Провали и афери == {{Главна|Виничка афера|Валандовска афера|Битолска провала (1900)|Солунска афера|Струмичка афера|Афера Мис Стон|Крушевска афера|Грабнување на Даме Груев}} Во текот на своето егзистирање организацијата се соочил со голем број на провали и афери. Виничката афера од 1897 година е првата голема провала во ТМОРО. Таа започнала во селото [[Виница]] и предизвикува разстројство на револуционерната мрежа во Скопскиот окрук. Како резултат на Виничката афера. организацијата губи многу оружје, претрпува морални штети и е лишена вреден организационо - агитаторски кадар. Оваа афера е само почеток на серија провали кои ја ослабнале организацијата. По Виничката афера следуваат Керемидчиоглувата афера во [[Одринско]], Валандовската афера (1899), Солунската афера (1901), Струмичката афера (1901), грабнувањето на [[Мис Елен Стон]] (1902) и секако последиците од Солунските атентати (1903). Провалите ја откриваат потребата од поголемо внимание и ефикасност при револуционерната активност. Единствна придобивка од овие провали е што тие ја симанле таинствената мистерозност од организацијата, и од обвиненијата на турските власти против нејзините членови, сите разбрале дека организацијата подготвува востание и дека сака да создаде нова власт ([[влада]]) во [[Македонија]], односно самостојна македонска држава. == Илинденско востание == {{главна|Илинденско востание|Крушевска Република|Крушевски манифест}} {{quote|''Досега сте можеле да се убедите дека Македонците си стојат на зборот, и Вам, имено Вам, би Ви следело да ги научите од нас правилата на воена чест. Но, да не говориме за тоа што нема да биде... Ние се надеваме со нашите сопствени сили да ги уништиме вашите храбри војници и можеби не е далеку часот кога над облеаната во крв Македонија ќе засвети сонцето на слободата''|'''Даме Груев'''|'''Писмо на Даме до Хусеин Хилми паша'''}} [[Податотека:Даме Груев.jpg|мини|лево|150п|Даме Груев]] [[Податотека:Ilinden-Preobrazhenie-proclamation.jpg|десно|мини|180п|Повик за објавување на востанието]] По неколкугодишно вооружување на населението, ТМОРО создава една вистинска држава во држава. Населението своите спорови ги носи на револуционерните судови наместо на [[Турција|турските]], секојдневно се вршат обуки за користење на оружје, се создаваат куриски служби, селска милиција итн. Заради големиот притисок од [[врховисти]]те, особено по нивното [[Горноџумајско востание]], како и заради зголемениот број судири на четите на ''ТМОРО'' со [[Отоманско Царство|турската]] војска, на [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на организацијата на [[20 јули]] (2 август нов стил) [[1903]] година во [[Битола|Битолскиот Вилает]] е потврдено решението на [[Солунски конгрес|Солунскиот конгрес]] да се дигне сенародно востание <ref>Во продолжение академик Катарџиев потсети на неколку значајни настани од Илинденската епопеја "Во прв ред тоа е Солунскиот конгрес на ВМОРО, одржан во првите дни на јануари 1903 година, на кој е донесено решението, во текот на годината во Македонија да се подигне востание, види: [http://217. 16. 70. 245/?pBroj=1229&stID=6926&pR=5 Во НУБ „Св. Климент Охридски" отворена изложбата „Сто години Илинден - сто години државност", Утрински весник, Број 1229 понеделник, 16 октомври 2006]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Две недели по почетокот на востанието во Македонија, тоа започнало и во [[Одринско]]. Водач на востаниците во Одринско е [[Михаил Герџиков]]. 8000 вооружени [[Македонци]] востануваат на 2 август 1903 година и ги растресуваат темелите на Отоманската власт во [[Македонија]]. Во првите два дена од востанието, македонските востаници со пушка во раце ослободуваат 150 села и три града ([[Крушево]], [[Невеска]] и [[Клисура]]). Се создава востаничка територија која се протега од [[Дебар]]ско - [[Кичево|Кичевскиот]] регион, преку [[Охрид]]ско, [[Струга|Струшко]], [[Битола|Битолско]], [[Лерин]]ско, [[Костур (град)|Костурско]] и [[Воден]]ско. Целата турска војска и администрацијата од оваа територија е или ликвидирана или пребегната. Вооружени битки се водат и во [[Пирин]]скиот крај, во [[Куманово|Кумановско]], во [[Гевгелија|Гевгелиско]] и во [[Делчево|Делчевско]]. Востанието трае цели 4 месеци (почнува на 2 август, а последните вооружени дејствија завршуваат во ноември). Во Битолскиот Вилает се воделе 150 борби со 19.152 востаници против 292.735 противници. Убиени или ранети се 746 востаници, а 3.087 убиени или ранети Турци. Биле запалени 122 села со 8.646 куќи. Без покрив останале 51.606 жители, а бројот на убиени или заклани е 1.779 души. Во Солунскиот вилает, од 2 август до 8 септември 1903 години дошло до 32 борби во кој паднале 109 востаници, додека во Скопскиот во неколку борби од 14 август до 14 ноември 1903 г. паднале 93 четника. Во сите три вилаети во текот на востанието паднале 949 востаници во 197 борби. Во текот на целото востание во Македонија во 1903 година настрадале 16 околии со 201 населено место. Биле изгорени 12.400 куќи, а без покрив останале 70.836 лица, биле убиени 8.816 мажи, жени и деца, 30.000 луѓе ги напуштиле своите родни места. Илинденското востание успева да постигне дел од своите цели: [[Европа|европската]] опшественост е раздвижена и се почнува дебата за иднината на [[Македонија]], која резултира со [[Австрија|Австриско]]-[[Русија|Рускиот]] договор за реформи во Македонија, познат под името [[Мирцштешки договор]]. {{Илинденско востание}} == Борбата за Македонија со странските вооружени пропаганди == {{Главна|Борба за Македонија}} {{quote|''Организацијата им се спротивставува на стремежитер за делба и завладување на тие области од која и да е држава.''|'''Член 2'''|'''Устав на Внатрешната македоно - одринска револуционерна организација'''}} [[Податотека:Pavlos Melas.jpg|мини|лево|150п|[[Павлос Мелас]]]] По востанието во Македонија ситуацијата е очајна, гладот, разочарувањето, уништувањата од воените дејатвија и студот довеле до очај кај населението. По таквата ситуација, поголем број од селското население бара заслоништа во градските центри, а други во потрага за леб заминале во емиграција или на печалба во [[Грција]], [[Србија]], [[Бугарија]] и [[Романија]], а добар дел се населиле во [[Северна Америка]]. Во така тешка ситуација прва на помош на населението му притекнала ''Револуционерната организација'', која истовремено пристапила кон поврзување на своите редови и подигање на моралот кај населението. Тешката положба по востанието уште повеќе се искомплицирала со зголемувањето на интензитетот на воорушените пропаганди од соседните земји - (бугарската, грчката и српската, а во еден период и романската <ref name="IMN"/>, чија цел била со средства од државните буџети да се подготви терен за поделба на [[Македонија]] <ref name="IMN"/>. Основната цел на врховистичката акција и натаму си останала иста, да се завладее со организацијата и таа да се почини на потребите на бугарската држава. Главната пречка за остварување на овие цели биле [[Серска група|Санданистите]] на чело со [[Јане Сандански]] <ref name="IMN"><small>''Историја на македонскиот народ стр, 18о издание 1988&nbsp;г. Скопје''</small></ref>. Кон крајот на 1903 година во [[Атина]] се создава [[Грчки Македонски Комитет|Грчкиот македонски комитет]], а во [[1904]] година во [[Врање]] е создаден [[Српско четничко движење|Српскиот четнички покрет]]. Грците успеале да направат силни бази во [[Солун]], [[Кожани]] и [[Драма]], додека Србите биле најсилни во [[Скопје]], [[Порече]] и [[Велешко]]. Целиот период 1903-1908&nbsp;г. се одликува со непрекината борба помеѓу четите на пропагандите, а особено на сите тие со четите на ''ТМОРО''. Се воделе многубројни битки помеѓу завојуваните групи по линијата на [[Скопје]] - [[Велес]] - [[Битола]] - [[Костур (град)|Костур]] - [[Лерин]] - [[Воден]] – [[Сер]]. Особено тешке била положбата на силите на ''ТМОРО'', кои морале да се борат и со редовната турска армија. Турската армија толерантно се однесувале према четите од пропагандите и им овозможувала непречено движење низ [[Македонија]] сè до [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од [[1908]] година. == Расцеп на Македонската револуционерна организација == {{Главна|Расцеп на Македонската револуционерна организација}} {{quote|''Од помирувањето на Македонците не треба да се плашиме. Не е ни искрено, ни трајно. Внатрешната организација си ја одигра својата улога, сега ѝ преостанува да ја запали и својата колиба''|'''Српски дипломатски претставник Св. Симиќ'''|'''Даме Груев во извештаите на српскиот дипломатски застапник...'''}} [[Податотека:Jane Sandanski 2.jpg|мини|лево|150п|Јане Сандански]][[Податотека: Killed Garvanov and Sarafov.jpg|мини|десно|300п|Телата на [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]]]] По неуспехот на [[Илинденското востание]], во Организацијата дошло до спротивставени обинувања во раководство, што се пренесувало и на теренот во окружните и пониски организациони структури. По 1904 година, огранизацијата отворено се поделила на две крила: [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|десницата]] ја сочинувале: [[Христо Матов]], [[Иван Гарванов]], [[Борис Сарафов]] и други; а [[Радикална - реформска струја|левицата]] ја сочинувале: [[Јане Сандански]], [[Христо Чернопеев]] и [[Димо Хаџи Димов]]. Следната година (1905) бил одржан заеднички конгрес на Организацијата, кој се одржал во [[Рилскиот манастир]]. Според новите уставо - статутарни акти, организацијата се децентрализирала, а бил избран и нов [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]] во кој влегле: [[Дамјан Груев]], [[Пере Тошев]] и [[Тодор Поп Антов]]. Очекувањата дека конгресот ќе стави крај на поделбата не се оствариле. [[Дамјан Груев]], до неговата смрт во [[1906]] година, успеал да одржува првидно единство, но потоа дошло до конечен расцеп во Организацијата. На [[10 октомври]] [[1907]] година, [[Јане Сандански]] го наредил убиството на драмскиот војвода [[Михаил Даев]], близок на десното крило; на 28 ноември [[Тодор Паница]], по наредба на [[Јане Сандански]], ги убил [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]], а [[Христо Матов]] го избегнал атентатот. На [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскот конгрес]] во март [[1908]] година [[Серска група|Санданистите]] не биле поканети и, под водство на [[Христо Матов]], водачите на левото крило во отсуство биле осудени на смрт.<ref name="IMN"/> Во мај истата година, во [[Банско]], се одржал [[Мајски конгрес|Мајскиот конгрес]] на левото крило на Организацијата на кој била донесена одлука за основање на нова организација, под името [[Македоно-одринска револуционерна организација]] и за распушање на [[Четнички институт на ТМОРО|четничкиот институт]].<ref group="б" name="vg_13"/> == Обиди за возобновување == {{главна|Обиди за возобновување и реосновање на ВМОРО}} Според некои истражувачи, по [[Младотурската револуција]] и по воспоставувањето на парламентарното уредување, Организацијата престанала да постои.<ref>[[Македонска Енциклопедија]]</ref> Тогаш, од членови на ВМОРО, кои преминале во легалност, биле создадени две политички партии: [[Соjуз на бугарските конституциони клубови]] и [[Народна федеративна партија (бугарска секција)]]. Во август 1910 година, со донесувањето на Законот за забрана на граѓанските партии, дошло до ликвидација на партиите од страна на младотурскиот режим. Според други научници, по 1910 година, Организациjата била обновена и настанала постепена [[трансформација на ТМОРО во ВМРО (Автономистичка)]]. Тој процес започнал со [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] од [[1908]] година и се одвивал сè до [[1919]] година. По завршувањето на овоj процес дошло до појава на [[ВМРО (Автономистичка)]], која станала еден од најголемите наследници на старата Македонска револуционерна организација и која ја обновила борбата за ослободување на [[Македонија]].<ref>Зоран Тодоровски „ВМРО 1924-1934“, РОБЗ, Скопје, 1997.</ref> Македонското револуционерно движење е опеано во народното творештво. Попознати македонски револуционерно-комитски песни се:<ref>Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 107-128.</ref> * Ранет јунак и црна орлица * Песна за Гоце Делчев * Ранет Делчев војвода * [[Заплакало е Мариово]] * Славни комити, сè Македонци * Млад загинал за слобода * Мануш војвода * Станиш војвода * Песна за Питу Гулев * Петре Михов и дервиш Полиц * Џемо и Мицко комита * Што ми е мило ем драго * Стојан комита * [[Низ Петлец идат трима војводи]] * [[Малина мома и Гоце Делчев]] * [[Спиро Црне и Ќучук Сулејман]] * Болен ми лежи Миле Поп-Орданов * Битката при Мечкин Камен * Дека ќе одеш, Апостоле? * Селим ага и Ѓорѓија Лажот * [[Црна се чума зададе]] * Кољо Капидан == Галерија == <gallery> Податотека:Уставот на ТМОРО1.jpg Податотека:Ustav.jpg Податотека:IMARO-Pravilnik-1905.jpg Податотека:Правилник за селските чети.jpg Податотека:Печат на Солунскиот окружен комитет.jpg Податотека:Bitolya Macedonian-Adrianopolitan Revolutionary District Seal.JPG Податотека:Печат на Ениџевардарскиот околиски комитет.jpg Податотека:Печат на Струмичкиот окружен комитет.jpg Податотека:Zadgranichno predstavitelstvo pechat.jpg Податотека:Prizovka za sobirane na pari za VMRO od 1900.jpg Податотека:Delo-vestnik-imaro.jpg Податотека:Факсимил од писмо на Лука Поп Теофилов.jpg Податотека:Cheta IMARO Kukush Trayko Gyotov.JPG Податотека:Cheta IMARO Stoyan Hitrovski.JPG Податотека:Cheta of IMARO in rest.jpg Податотека:IMRO bands at the Skopje assembly, 1905.jpg Податотека:Andrey Dokurchev cheta IMARO Veles.JPG Податотека:Cheta IMARO trainings.JPG </gallery> == Белешки == {{наводи|group="б"|refs= <ref name="vg_1">Бугарската историографија во автономниот принцип на организацијата гледа како на средство за присоединување на Македонија кон Бугарија со што на организиацијата и дава белег на поборник за обединување на Македонија и Бугарија, иако во весникот Право било јасно истакнато дека: Внатрешната револуционерна организација ќе му даде на секој да реазбере дека работи за единството и независноста на Македонија, како слободна држава на Балканскиот Полуостров. Таа организација, давала и во иднина ќе дава докази дека не е агент на никоја од балканските држави, туку агент само на македонската слобода и независност. Со таквите докази таа постепено ќе ги остранува племенските разлики во Македонија и ќе го организира идниот, ако и разнобоен, но способен да се самоуправува мирно и тивко, македонски народ (Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3), не постои ни еден официјален документ на организацијата каде што таа истакнува дека се залага за присоединување на Македонија кон Бугарија</ref> <ref name="vg_2">Низ историјата, во зависност од раководните лица и политичката струја, организацијата била позната под различни имиња. Така таа била позната како Македонска револуционерна организација (МРО), од 1896 како Тајна македоно-одринска револуционерна организација (ТМОРО), а од почетокот на 1905 година како, Внатрешна македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО). Под кое име Организацијата била основана во историската наука нема согласност. Еден дел од историчарите сметаат дека првото официjално име на организацијата е Македонска револуционерна органанизација додека пак други сметаат дека првото официjално име на организацијата било Бугарски македоно - одрински револуционерни комитети - (БМОРК), а трети сметаат дека прво таа се викала МРО, а потоа БМОРК. Меѓутоа првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, јасно истакнува во неговите "Спомени" дека првото име на Организацијата е Македонска Револуционерна Организација. Првиот печат на Централниот комитет на Организацијата гласел: Македонски централен комитет - Слобода или смрт.</ref> <ref name="vg_6">Во Османлиското Царство не постоел редовен ситем за попис на населението со утврдени методи и принципи како во западноевропските држави. Османските власти го евидентирале само машкото население и тоа не по национална основа туку по вероисповед. Мажите муслимани биле запишувани поради воената обврска, а христијаните поради даноците. Меѓутоа постоеле еден вид на матични книги т.н нуфуз дефтери во кој биле запишувани датумот на раѓање, името, името на родителите и презимето, меѓутоа од нуфузите не може да се утврди националниот состав на населението во Македонија. Под графата ''Муслимани'' биле запишувани: Турците, Циганите, исламизираните Македонци, Арнаутите, Черкезите, Арапите и други, односно припадниците на муслиманската вероисповед. Во графата ''Рум Милет'' (Грци) биле запишувани сите православни христијани во Отоманското Царство кој биле под духовна јуриздкција на Цариградската патријаршија, тука спаѓаат Македонците-патријаршисти кој биле нарекувани и како Грци. Христијанското население кое било под духовна власт на Бугарската егзархија било запишувано како ''Бугар милет'', тука спаѓаат Македонците-егзархисти кои биле нарекувани Бугари. Од национален аспект само за Евреите постоела посебна графa како ''Јауди'', но и тука имало исклучок. Евреите муслимани биле впишувани како Турци, види: Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозовски факултет, Скопје, 2003</ref> <ref name="vg_7">Според првиот устав на Организацијата, во неа можел да членува секој Бугарин. Овој член од првиот устав е причина за спор меѓу историчарите. Според бугарските историчари, поимот Бугарин го отцртува националниот карактер на Организацијата, меѓутоа според македонските историчари под Бугарин во уставот се подразбираат Македонци кои биле под јурисдикција на Бугарската црква. [[Христо Силјанов]] во своето дело Ослободителни борби во Македонија истакнува: ''Въ съзнанието на инициаторитѣ бѫдещата организация се рисува като българска по съставъ: неинъ членъ, споредъ първия уставъ, може да бѫде '''„всѣки българинъ”'''. Инъкъ не можеше и да бѫде: въодушевявани отъ мисьльта за благото на народа, отъ който изхождатъ, тѣ разчитатъ преди всичко на него, толкова повече, че се касае за едно тайно и опасно начинание. Въ първо време само българскиятъ елементъ имъ се вижда надежденъ. По-после тѣ охотно даватъ достѫпъ на всички '''македонски християни''', които съчувствуватъ и могатъ да бѫдатъ полезни на освободителното дѣло изобщо. По отношение на състава, организацията е чужда на всѣки тѣсногръденъ национализъмъ. Това личи и отъ промѣнитѣ, които по-после се внасятъ въ устава и правилника ѝ.'' Врз основа на овој текст може да се заклучи дека всушност станувало збор за Македонци-егзархисти (Македонци христијани кои биле под духована јурисдикција на Бугарската егзархија) и дека целата на основачите била најпрво да се делува во егзархиската средина а потоа да тргнат по свој пат, Организацијата била туѓа за секој теснограден национализам, вклучително и бугарскиот види [http://www.promacedonia.org/obm1/2_1.html Ослободителни борби во Македонија]</ref> <ref name="vg_13">Според македонската историографија, во 1908 година Македонската револуционерна организација престанала да постои, меѓутоа има ставови дека МРО и ВМРО на Тодор Александров е една иста организација, при што треба да се истакне дека ВМРО (Автономистичка) претставува наследник на старата Организација и не може да се општи дека Македонската револуционерна организација и ВМРО (Автономистичка) се една иста организација. Условите и егзистирањето на двете организации се различни, а во однос на целта има и еден чекор напред, односно ВМРО (Автономистичка) девизата автономна Македонија ја заменила со независна Македонија со што уште појасно било истакнато дека тие се бореле за самостојна македонска држава. Иако ВМРО (Автономистичка) била основана врз принципите на старата Македонската револуционерна организација сепак со текот на времето, особено по смрта на Тодор Александров, таа еволуирала во вистинска терористичка организација. Кога се менуваат методите и условите на делување на една Организација, без разлика како таа се именува и на каква традиција се повикува, се прави дистинкција, сличен пример е [[Ирска републиканска армија|Ирската републиканска армија]], вид. [http://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Republican_Army Irish Republican Army] и [http://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Republican_Army_(1922%E2%80%931969) Irish Republican Army (1922–1969)]</ref> }} == Наводи == {{наводи}} == Литература == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kniga_Vienska_Stapica.pdf „Виенска стапица: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров“], Ленина Жила. * ''Андонов Х. Полјански, Гоце Делчев во сомените на современиците, Скопје, 1963'' * ''Документи за борбата на македонскиот народ за независност - том I'', Скопје, 1985, [[НУБСК|Универзитетска Библиотека „Св. Кирил и Методиј“]] * ''Катарџиев'', ''И. '', ''[http://macedonian. atspace. com/knigi/ik_dvmroi. htm Создавањето и активноста на ВМРО до Илинден]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' {{mk}} * ''Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозофски факултет, Скопје, 2003'' * ''Ванчо Ѓорѓиев, Петар Поп Арсов. Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење, Скопје, 1997'' * ''Во Македонија и Одринско, Спомени на Михаил Герџиков, сопштува Л. Милетиќ, Софија, 1928'' * ''Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995'' * ''Димевски Славко, Митрополитот скопски Теодосиј - живот и дејност 1846 - 1926, Скопје, 1965'' * ''Димитар Димески, Создавање на Македонската револуционерна организација и нејзината организациона поставеност (1893 - 1895), Историја, XXII/1, Скопје, 1896'' *''Димитар Димески, Македонското национално движење во Битолскиот Вилает (1893-1903), II издание, Скопје, 1982'' * ''Димитар Димески, Гоце Делчев, Скопје, 1994'' * ''Константин Пандев , Национлнотоослободително движение в Македония и Тракия 1893-1903, София, 1979'' * ''Историја на Македонскиот народ, издание 1988&nbsp;г. Скопје * ''Историја на сојузот на комунистите на Југославија издание 1985 год, Скопје'' * ''Битоски Крсте, Македонија и кнежевството Бугарија (1893 - 1903), Скопје. 1977'' * ''Влахов Димитар, Спомени прв дел (ракопис во семинарот за историја при Философски факултет), Скопје'' * ''36 години во ВМРО - Спомени на Кирил Прличев'', издателство ВЕДА-МЖ, 1999, ISBN 954-8090-01-5 * ''Основањето на четничкиот институт. Испраќање списоци на Егзархијата. Конгресите пред 1899&nbsp;г. (од спомените на Ив. Х. Николов), Ил. Илинден III/6 (76), Софија, 1936'' * ''Петров Ѓорче, Спомени, Коресподенција, (вовед, коментар и редакција Љубен Лапе), Скопје, 1984.'' * ''Петар. П. Арсов, Потекло на револуционерното движење во Македонија и првите чекори на Солунскиот комитет за придобивање на политички права за Македонија дадени од Берлинскиот конгрес, Билтен на временото претставништво на обединетата бивша револуционерна организација, Но. 8, Софија, 19.07.1919.'' * ''Првиот централен комитет на ВМРО, Спомени на д-р Христо Татарчев, соопштува Л. Милетиќ, Софија, 1928.'' == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=4q0EPUZOniE Ден на Македонската револуционерна борба 1, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=ix9KNbI_b0M Ден на Македонската револуционерна борба 2, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=DHFC1nGErO8 Ден на Македонската револуционерна борба 3, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=hHwaUkwl4kg Ден на Македонската револуционерна борба 4, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://217.16.70.245/?pBroj=1215&stID=6108 Македонскиот револуционерен печат пред Илинден] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110819102601/http://217.16.70.245/?pBroj=1215&stID=6108 |date=2011-08-19 }} * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce437/Tekst40.htm Во темнината на минатото и сегашноста] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100317212338/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce437/Tekst40.htm |date=2010-03-17 }} * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Dokument/pism1896.htm Писмо од Централниот комитет во Солун до Врховниот македонски комитет во Софија] * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%92%D0%9C%D0%A0%D0%9E Создавање и активноста на ВМРО до Илинденското востание], Иван Катарџиев * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%92%D0%9C%D0%A0%D0%9E Славата, митот и крвта на ВМРО], Виктор Цветаноски * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/knigi.html Мемоари на македонските Илинденци] - електронска библиотека. *[https://documents-mk.blogspot.com/2015/01/blog-post_16.html Финансиите на МРО] *[https://documents-mk.blogspot.com/2015/01/blog-post_24.html МРО (Македонска Револуционерна Организација)] * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm1/index.html том I Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1933. {{bg}} * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm2/index.html том II Следъ Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1943. {{bg}} * [http://www.mn.mk/aktuelno/653-VMRO-Vnatresna-Makedonsko-Odrinska-Revolucionerna-Organizacija?format=pdf ВМРО-Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Поврзано == {{Ризница-врска|IMARO}} * [[Врховен македонско-одрински комитет]] * [[Бугарското тајно револуционерно братство]] * [[Народна федеративна партија]] * [[Сојуз на бугарски уставни клубови]] * [[ВМРО (Автономистичка)]] * [[ВМРО (Обединета)]] {{Македонско национално движење}} {{добра}} [[Категорија:Македонска револуционерна организација| ]] [[Категорија:Историја на македонскиот народ]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] 3pa9i4mj7z3yaygnc45ozsyrajwu3a6 5629473 5629462 2026-09-17T11:04:37Z Jingiby 1525 /* Финансирање */ 5629473 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација |име = Македонска револуционерна организација (МРО) |лого = Sloboda ili smrt logo.svg |опис = [[Слобода или смрт]] |датуми = [[1893]] – [[1908]] |водач = [[Даме Груев]] <br /> [[Гоце Делчев]] <br /> [[Ѓорче Петров]] <br /> [[Пере Тошев]] <br /> [[Јане Сандански]] <br /> [[Борис Сарафов]] <br /> [[Петар Поп Арсов]] |цели = [[Слобода|Ослободување на]] <br /> [[Македонија]] и [[Одринско]] <br /> создавање на [[Самостојна македонска држава]] |подрачје = [[Османлиско Царство]] <br /> [[Македонија]] <br /> [[Одринско]] <br /> [[Бугарија]] |идеологија = [[Централизам]] |дела = [[Илинденско востание]] <br /> [[Крушевска Република]] |напади = [[Афера мис Стон]] |статус = }} {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = vertical | width = 300 |image1 = Печат на Централниот комитет.jpg|caption1 = Печатот Ц.М.Р.К.<br> |image2 = Tekstot na zakletvata za priem na novi clenovi vo Organizacijata.jpg| caption2 = Текст на заклетвата за прием на нови членови во Организацијата<br> |image3 = Sifrirana azbuka za konspirativnata prepiska na Organizacijata, sostavena od Goce Delcev.jpg| caption3 =Шифрирана азбука за конспиративна преписка на Организацијата, составена од Гоце Делчев<br> | image4 = Дело.jpg| caption4 = Насловна страница на весникот Дело, неофицијален орган на Организацијата }}<!-- End stack of images, article text starts below --> {{другизначења|ВМРО (појаснување)}} '''Македонска револуционерна организација''' ('''МРО''')<ref group="б" name="vg_2"/> — револуционерно-националноослободителна организација на [[македонскиот народ]]<ref group="б" name="vg_1"/> (Солун, 23. X/ 4. XI 1893 — 1908). Била основана од шестмина револуционери интелектуалци: [[Дамјан Груев]], д-р [[Христо Татарчев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Христо Батанџиев]] и [[Андон Димитров]], со цел по пат на вооружена борба да се извојува политичка автономија на Македонија и Одринско <ref name="vgj">''[[Ванчо Ѓорѓиев]], Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет ''</ref>. На основачкиот состанок усвоиле програма за дејствување. Бил усвоен Устав на Организацијата (во почетокот на 1894) и се конституирал [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] (претседател д-р Христо Татарчев, секретар Дамјан Груев). Била изградена мрежа на Организацијата во поголемите центри во Македонија (до средината на 1894). Особено силен подем бележела по стапувањето во членство и во раководењето на [[Гоце Делчев]], [[Пере Тошев]], [[Ѓорче Петров]], [[Јане Сандански]] и други македонски револуционери. Во летото 1894 г. во било одржано [[Ресенско советување|Ресенското советување]] на членовите на ЦК и на делегатите на месните комитети посветено на организациони и на тековни прашања за револуционерно дејствување. Биле формирани три револуционерни окрузи: Солунски, Битолски и Скопски. Организацијата изградила (до есента на 1895) разгранета мрежа во сите делови во Македонија и прогласила сувереност на организационата територија, спречување на дејствувањето на други организирани групи со исти цели во Македонија. Македонските комитети формирани во странство можеле да дејствуваат исклучиво во рамките на МРО. По формирањето на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] во [[Софија]] (подоцна преименуван во Врховен македонски комитет, 1895), ЦК на МРО веднаш побарал тој комитет да ја сообрази својата активност со потребите на МРО и да работи како помошен комитет. Софискиот комитет продолжил да дејствува како паралелна организација во македонското револуционерно движење. Во почетокот на 1896 г. Делчев пристигнал во Софија во својство на официјален претставник на МРО да работи за спречување на мешањето на бугарските државни фактори во македонското ослободително дело. Претседателот на Софискиот комитет генералот [[Данаил Николаев]] бил предупреден дека МРО нема да ги толерира активностите и акциите преземени во Македонија. Грција и Србија го засилиле пропагандното дејствување и се експонирале како непријателски сили кон македонското ослободително дело. Во така неповолно опкружување за поефикасно водење на ослободителната борба, а со оглед на тоа дека и бугарското население во Одринско се наоѓало во иста положба и влегувало во границите на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]], МРО се определила да го организира и тоа население за извојување автономија на Македонија и на таа област. На 5/12 јануари 1896 година се одржал [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес]] со учество на првите луѓе на Организацијата: Гоце Делчев, Дамјан Груев, Ѓорче Петров, Пере Тошев, д-р Христо Татарчев, Петар Поп Арсов и др. На конгресот, била усвоена нова политичка стратегија и тактика во дејствувањето. Конгресот усвоил нова управна поделба и територијална организација и промена на организациското името во ''Тајна македонско-одринска револуционерна организација (ТМОРО)''. Месните комитети биле ополномоштени да вршат просветување на жените и создавање масовно народно движење. Усвоените промени биле вградени во актите и Уставот и внатрешниот правилник. По Конгресот започнало забрзано создавање вооружени чети, ударната оружена сила на Организацијата за одбрана на територијалниот интегритет од туѓи вооруж ени чети и групи во Македонија. Бил донесен и посебен Правилник (1900) за четите со кој било регулирано формирањето, раководењето, употребата, како и борбената обука. Нивните припадници — комитите — носеле униформирана народна комитска облека и обележје за припадност. Вооружените сили ги раководел Делчев, кој го основал и изградувал [[Четнички институт на ТМОРО|Четничкиот институт]], со надлежност на врховен инспектор. Организацијата имала [[Тајна пошта на МРО|тајна пошта]] и [[Тајна полиција на МРО|тајна полиција]], создала функционални месни органи и тела. На целата територија на Македонија (до почетокот на 1903) Организацијата имала воспоставено делотворна власт на тајна држава во државата или [[подземна република]]. На [[Солунски конгрес од 1903|Солунскиот конгрес од 1903 година]] било донесеното решение за кревање востание, во отсуство на Делчев, Даме Груев, Ѓорче Петров, Сандански и други водечки личности на Организацијата. [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на Битолскиот револуционерен округ ја потврдил одлуката за кревање востание. Востанието раководено од [[Главен штаб за II Битолски револуционерен округ|Главниот востанички штаб]] почнало на Илинден 1903 и прераснало во македонска сенародна борба за ослободување и за создавање самостојна македонска држава, највисокиот дострел во дејствувањето на Македонската револуционерна организација. По [[Илинденското востание]] силно се манифестирале внатрешните поделби. На [[Рилски конгрес|Општиот рилски конрес]] (во почетокот на 1905) само привремено било воспоставено единството на Организацијата. На Конгресот бил отфлен квалификативот тајна од името и Организацијата продолжила да дејствува под името: ''Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО)''. Внатрешните поделби и групирања во спротивставени струи: [[Умерено - конзервативна струја (МРО)|конзервативна]] и [[Радикална-реформска струја|реформската струја]] се заостриле до степен на меѓусебни оружени пресметки. Така дошло до дефинитивен [[Расцеп на Македонската револуционерна организација]] во 1908 година. По Младотурската револуција и по воспоставувањето на парламентарното уредување Организацијата престанала да постои. Двете струи формирале политички партии: Сандански со Димитар Влахов [[Народна федеративна партија]], а дел од дејците на конзервативната струја ги формирале [[Сојуз на бугарски уставни клубови|Бугарски конституциони клубови]]. == Основање == === Причини за појава === {{Македонска револуционерна организација}} {{главна|Берлински конгрес|Македонија и Берлинскиот конгрес}} За појавата на ''Македонската револуционерна организација'' постојат две главни причини. По [[Берлинскиот конгрес]], [[Македонскиот народ]] останал [[Нација|национално]], [[Држава|политички]], [[Култура|културно]], [[Образование|просветно]] и [[Црква|духовно]] обесправен <ref name="vgj"/>. Дополнително на тоа македонскиот национален индивидуалитет се наоѓаал во опасност од странските пропаганди, кои со своето дејствување го засилувале антагонизмот во [[Македонија]] кој и онака постоел <ref name="vgj"/>. ==== Турската власт како фактор ==== {{главна|Отоманско Царство}} Секако една од главните причини за појава на организацијата е останувањето на [[Македонија]] под османска власт. Турците посегале по животите, честа и имотите на сите [[Македонци]]. [[Слобода|Ослободувањето]] се гледало во создавање на една револуционерна организација. Националноослободителниот карактер на организацијата се гледа во ''Членот 1'' од [[Уставот на ТМОРО]] во кој се истакнува: :''Тајната македонско - одринска револуционерна организација има за цел да ги сплоти во едно цело сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без разлика на народноста, за извојување преку револуција полна политичка автономија за тие две области'' <ref>Член 1 од Уставот на ТМОРО</ref>. ==== Пропагандите како фактор ==== {{главна|Странски пропаганди во Македонија во периодот 1870 - 1903 година}} {{quote|''организацијата се бори против шовинистичките пропаганди и национални расправи кои го цепат и омаловажуваат населението во неговата борба против општиот непријател, дејствува за внесување на револуционерен дух и сознание и ги употребува сите средства и усилби за поскорешно и понавремено вооружување. Таа се грижи за културното и економското издигнување на организираното население и ја потпомага неговата легална борба против турската власт''|'''Член 3'''|'''Устав на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација'''}} [[Бугари|Бугарската]], [[Грци|грчката]] и [[Срби|српската]] [[пропаганда]] дејствувале ретроградно врз националното ослободување на [[Македонскиот народ]]. Тие со своите црковно - преосветни дејности го делеле народот во [[Македонија]] и го загрозувале неговиот национален индивидуалитет <ref name="vgj"/>. :''Пропагандниот натпревар требало да обезбеди повеќе грчки, бугарски и српски национални приврзаници во Македонија. Тие во погоден момент требало да послужат како ванатрешни нацинални сојузници и оправдувачки фактор за нивните територијални претензии во Македонија'' <ref name="vgj"/>. Затоа не треба да изненадува писмото на Митрополитот [[Теодосиј Гологанов]] од 22. 06. 1891 година, испратено до проигуменот Дионисиј, во кое пишува: ''Ние Македонците немаме толку мака од Турцитте да ни е жив падишахот, колку од Грците, Бугарите и Србите, кои како орли на мрша се впуштија на оваа наша многустрадална земја и сакаат да ја расчеречат'' <ref>Љ. Љапе, Одбрани текстови II дел, 293.</ref>. Изнесеното, само потврдува дека пропагандите станале: ''кохезионен фактор кој ги збил редовите на македонската младина, граѓанските, првенствено егзархиските средини и интелигенција'' <ref>Д. Димески, Македонското национално движење во Битолскиот Вилает 1893-1903</ref>. Во почетокот на 90-години на [[19 век]] во [[Македонија]] се појавило едно силно антиегзрхиско движење, и во контекст на ова движење [[Ѓорче Петров]] истакнува дека се јавило едно настроение на: :''младите против владиците, општините, егзархиските учители и службеници, и една струја против посегањата на Егзархијата бесконтролно да господарува во црковните и училишните работи во земјата. Еснафите, што во македонските градови сочинуваа моќен сталеж, скоро минаа во оваа борба на страна на младите. . . Ова движење се паѓа паралелно со појавата на таканаречениот од некои македонски сепаратизам, изразен преку списанието Лоза, во Софија, раководено од Арсов, Баласчев, Хаџи Николов и други. . . Во Солун се пројави меѓу учителите во гиманазијата исто ова сепаратистичко движење. Реченото раздвижување . . . го сметам како прв чекор на самодејност во земјата. . . Тоа неосетно се прероди во револуционерно движење'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, 48</ref>. Македонската интелигенција запазувањето на македонскиот национален индивидуалитет го видела во создавање на една револуционерна организација. Антипропагандните определби на организацијат се гледаат во нејзините уставо - статутарни акти <ref name="vgj"/>: ''Организацијата се бори да ги премавне шовинистичките пропаганди и национални расправии, кои го цепат и ослабуваат македонското и одринското население во неговата борба против општиот непријател'' <ref>Член 2 од Уставот на ТМОРО</ref>. [[Крсте Петков Мисирков]] во својата книга [[За македонцките работи]] истакнува: :''Мислата за национално обединување на Македонците, иако под маската бугарска, се зафати во 1890 г. Во крајот на 1889&nbsp;г. се префрлија во Бугарија 30-40 души ученици и студенти Македонци од Белград во Софија. Тие ученици се душата на сите настани во Македонија оттогаш досега. Тие беа запознаени со Србија и Бугарија, со нивните култури и цели во Македонија. Тие и ја сознаа опасноста за дележ на Македонија помеѓу тие две држави - ако Македонците самите не се вооружат за да си извојуваат сами, со сви сопствени сили и средства слобода и со тоа да го предупредат дележот на Македонија. По нивна иницијатива во почетокот на деведесеттите години се образува едно национално сепаратистичко движење со цел да се одделат интересите на Македонците од бугарските со издигнување на едно од македонските наречја на степен на литературен јазик за сите Македонци. Орган на тоа сепаратистичко движење на Македонците во Бугарија беше списанието „Лоза”.Но тоа духовно движење на Македонците не и’ се бендиса на бугарската стамболовска влада, којашто забрани да се издава „Лоза” и фати да ги гони Македонците сепаратисти. Од тоа уште време побегна Дамјан Груев, којшто беше во бројот на Македонците ученици што паминаа од Белград во Софија и во бројот на сепаратистите. Немајќи во Бугарија почва за национален сепаратизам, Македонците што пребегаа од Белград во Софија, се зафатија со образување на револуционерни организации во Бугарија и во Македонија.Видните Македонци револуционери сепаратисти, како Делчев, беа само ученици на првото поколение Македонци ученици српски и бугарски. Исто така и Сарафови другите подоцнешни револуционери се јавија само како нивни продолжувачи и следбеници, но не иницијатори на револуционерната организација. Од самиот зафаток на револуционерната организација Македонците во Бугарија, или со бугарско образование, работеа под маската Бугари, едно затоа што така се викаше голем дел од населението, а друго, што по тој пат можеше да се добие поддршката на бугарската влада, на бугарскиот народ и на Бугарската егзархија.'' === Први обиди === [[Податотека:Споменик - Основачи на ВМРО.JPG|мини|десно|300п|Споменик на основачите на МРО во Скопје]] Првите обиди за формирање на организација се датираат кон крајот на осумдесеттите и почетокот на деведесеттите години на [[19 век]]. Некаде околу [[1889]] година [[Пере Тошев]] му пишал писмо на [[Ѓорче Петров]] да формираат: ''организација за ослободување'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, 45-46</ref>. Во [[лето]]то [[1891]] година во [[Битола]], [[Дамјан Груев]] направил обид за формирање на една организација, имено тој го формирал ''Учителскиот сојуз'' со чисто револуционерни цели, но неговата дејност била попречена од Архимандритот [[Козма Пречистански]] <ref>Д. Димески, Гоце Делчев, Скопје, 1994, 38</ref>. ==== Идеите и плановите на Хаџи Николов ==== Во [[1892]] година кај [[Иван Хаџи Николов]] созреала идејата дека само една организација може да го пресече патот на пропагандите. Почнал да бара лица кој би можеле да му помогнат во оформувањето на таквата организација, и такви луѓе, во тој момент видел во [[Димитар Цонев]], [[Христо Татарчев]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Христо Батанџиев]]. Оформувањето на организацијата било одложено, бидејќи биле малкумина, но идејата не ја напуштиле. ===== Принципи за создавање на Организацијата ===== Во [[јули]] [[1893]] година И. Х. Николов во [[Софија]] имал средба со [[Гоце Делчев]] и [[Коста Шахов]], и ги претставил начелата врз кои требало да со основа организацијата. :''1. Организацијата да се основа во Македонија, а не во Софија, бидејќи основана во Софија и раководена од Софија, Србите и Грците ќе ја третираат како измислица на бугарското правителство, ќе основаат и тие организации и од нашата организација нема да биде ништо. Поради тоа треба да биде тајна'' <ref name="spomeni">''Спомени на И. Х. Николов, Д. Груев, Б. Сарафов, Ј. Сандански, М. Грџиков, д-р Х. Татарчев (редакција на Иван Катарџиев), Скопје, 1995, 76-77, Х. А. Полјански, Гоце Делчев. . . т. 1, 110. ''</ref>. ''2. Основачите да се Македонци, чесни, да се ползуваат со добро име и да живеаат во Македонија, за да бидат постојано во контакт со населението во Македонија, да бидат изложени и тие на истата опасност , на каква што ќе бидат иузложенени и нивните последувачи, преку кои полесно ќе ја спечалат довербат на населението'' <ref name="spomeni"/>. ''3. Лозинката треба да биде Автономија на Македонија. Нашето барање треба да се потпира врз член 23 од Берлинскиот конгрес за да се надеваме на успех. Да се постигне Автономија на Македонија, значи да ја откинеме не само од Турција туку и од Србите и Грците. Оцртани еднаш границите на Автономана Македонија, Србите и Греците веќе не ќе можат да бараат делови од неа, кога, ако посакаме присоединување на Македонија кон Бугарија, Србите и Грците ќе посакаат и тие делови од неа. Наша задача треба да биде да ја споиме Македонија цела, а тоа може да биде преку една Автономна Македонија'' <ref name="spomeni"/>. ''4. Организацијат треба да биде самостојна и независна. Да нема никакви врски и ангажмани со владите на соседните држави, за да не ѝ влијаат и да не ја обвинуваат дека е орудие на некоја од тие влади и со тоа да предизвика противдејство од страна на другите соседни влади'' <ref name="spomeni"/>. ''5. Од Македонците во Бугарија и од бугарскиот народ ќе бараме морална. . . и материјална поддршка без притоа да ни се мешаат во работата'' <ref name="spomeni"/><ref>[http://www.cdsee.org/pdf/WorkBook2_sr.pdf]{{Мртва_врска|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. === Основање на организацијата === {{главна|Основање на Македонската револуционерна организација|Јануарска средба|Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници}} {{quote|''Во Солун ја поминав следната година, на работа во печатницата на Самарџиев. Тука се сретнав со свои стари другари: Поп Арсов, Андон Димитров (род. од солунското с. Ајватово, сега член на битолскиот суд); д-р Христо Татарчев, Хаџи Николов (од Кукуш), Христо Батанџиев (од Гуменџе, секретар на солунската општина?). Со нив ја обновивме старата идеја. Се згрупиравме, и сложно изработивме статут-правилник. Во неговата основа ги поставивме истите начела: барање да се примени Берлинскиот конгрес.''|'''Даме Груев'''|'''Спомени'''}} ''Организацијата'' е основана на 23. 10. 1893 година во Солун <ref>Д. Димески, Гоце Делцев, Битола, 1990, страна 42</ref>, од страна на [[Христо Татарчев]], [[Дамјан Груев]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Христо Батанџиев]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Андон Димитров]]. Основачкиот состанок се одржал во станот на [[Христо Батанџиев]], но треба да се истакне дека друштвото се конституирало како група без да избераат раководство и без писмен протокол. Конкретно организацијата е оформена за време на [[Јануарска средба|Јануарската средба]] кога е одлучено организацијата да се вика: :''Македонска револуционерна организација (МРО)'', ''(на чело со б. н) Централен македонски револуционерен комитет (ЦМРК)'' <ref name="ht">Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995</ref> Според [[Иван Хаџи Николов]] тогаш биле прифатени следните начела: :''1) Организацијата да е тајна и револуционерна''. ''2. Нејзината територија да ја сочинува само Македонија во нејзините географски и етнографски граници, поради што ќе се нарекува Внатрешна. 3) Во неа ќе членуваат родени и лица што живеаат во Македонија без разлика на вера и народност. 4) Политичкото верују на организираните Македонци е автономија на Македонија. 5) Да се чува самостојноста на организацијата за да не падне под влијание на политиката на соседните држави.'' <ref>Основаването на ВМРО (записи на Иван Х. Николов) съобщава Христо Шалдев, Ил. Илинден VIII / 1 (71) София, 1936</ref>. {{панорама|Vmro_osnovachi.gif|500px|Основоположниците на Македонската револуционерна организација}} Денот на основањето на Организацијата, 23 октомври, од [[2007]] година се слави како државен празник на [[Република Македонија]] под името [[Ден на Македонската револуционерна борба]]. {{Основачи на ВМОРО}} === Име === {{главна|Прв устав на Македонската револуционерна организација|Прв правилник на Македонската револуционерна организација}} [[Податотека:Hristo_Tatarchev.jpg|мини|лево|150п|Христо Татарчев]][[Податотека:Првиот печат на Централниот комитет на МРО 1.jpg|мини|десно|200п|Првиот печат на Централниот комитет, кој гласи ''Македонски револуционерен комитет'',''Слобода или смрт'']] [[Податотека:Разписка 266 от ЦМОРК за получени 500 наполеона от Българското Правителство чрез Димитър Ризов.jpg|мини|десно|200п|Расписка на Централниот Македонско-Одрински Револуционерен Комитет за добиени 500 наполеона од бугарската влада преку дипломатот [[Димитар Ризов]]. Натпис на печатот: Македонски централен револуционерен комитет. Датум: 24 ноември 1898 година]] Во различни периоди од своето постоење организацијата имала различни имиња. Поради недостаток на изворна протокуларна документација, која во почетокот не се создавала и поради извесни противречности и недоречености во сведоштвата на самите основоположници во историската наука нема согласност под кое име Организацијата била основана. Еден дел од историчарите сметаат дека првото официјално име на организацијата било ''Македонска револуционерна органанизација'', или ''Македонски револуционерни комитети'' (МРК).<ref>[http://books.google.com/books?id=UeNBAAAAYAAJ&q=%D0%BC%D1%80%D0%BE+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BC%D1%80%D0%BE+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B5%D0%B2&hl=bg Историски преглед, том 25, издание на Бугарското историско друштво, Институт за историја на БАН, 1969 година стр 79.]</ref> Други сметаат дека првото име на организацијата било ''Бугарски македонско - одрински револуционерни комитети'', а трети сметаат дека прво таа се викала МРО, а потоа БМОРК. Меѓутоа општа согласност во Македонската историската наука нема дека оваа организација некогаш се именувала БМОРК. Македонскиот историчар [[Крсте Битовски]] пишува: ''Дилеми како се викала револуционерната организација при нејзиното формирање и дали познатиот, меѓутоа недатиран Устав кој Организацијата ја нарекува „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“ е прв, не постојат. Со определена задршка, се смета дека е тој прв Устав на Организацијата.'' Акад. [[Иван Катарџиев]] смета дека: '''"Постоечките документи говорат дека таа била наречена „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“. Оваа име Организацијата го добила на својот прв Конгрес одржан во летото (15 август 1894) во Ресен... Меѓутоа, согледувајќи ја целата несоодветност на ова име со македонските услови и битие, на конгресот 1896 г. во Солун било решено името на Организацијата да се промени. Таа била наречена „Тајна македоно-одринска револуционерна организација (ТМОРО).“"'' Но самоит Катарџиев признал во еден од неговите идни дела дека „''податоците од мемоарската литература не се во согласност со содржината на тој „Устав“.''“ Некои бугарски научници, како [[Константин Пандев]] сметаат, дека првото уставно име на организациjата од 1894 година било Македонски револуционерни комитети, а во 1896 година на Солунскиот конгрес таа го добила името Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети. Пандев тврди дека ова име е сменето на ТМОРО дури во 1902 г. Овие тврдења се поддржуваат од спомените на [[Пејо Јаворов]].<ref>Тој тврди во биографијата на Гоце Делчев, дека уставот од 1896 година бил еднонационален и ги приклучвал само егзархистите Бугари: "Тоа собир (од 1896 година) утврждава еден устав на револуционерната организација, копија на стариот бугарски устав, тврде оригинален со положбата, дека само егзархисти Бугари се приемат за членови на комитетите."</ref> Истите ставови на Пандев се поддржуваат и од известувањето на српскиот генерален конзул во Битола, Михаил Ристиќ до српскиот министер за надворешни работи С. Лозаниќ од 1903 г.<ref>Ристиќ му придодава на Лозаниќ документ во превод, кој го назначува како нов Статут на Револуционерната организација. Овој документ го носи насловот: "Статут на Тајната Македоно-Одринска Револуционерна Организација" и во секој поглед е идентичен со документот објавен 1902 г. според Пандев, како и со Статутот, кој според мислењето на Катарџиев бил составен уште во 1897 г. "До пре више од годину дана [тоа е до крајот на 1901 г., или до почетокот на 1902 г.] рад комитета имао ја чисто бугарско обележје, они су носили бугарску заставу ослобођења, они су својих присталица налазили само у онима који су пригрлили бугарску народну идеју. Наших [т.е. србоманите] и гркомана су се туђили па чак и пробојавали те се од њих морали осигуравати разним претњама. У последње време [т.е. при крајот на 1902 г.] они су понели стег ослобођења хришћана уопште и на мах се стали обраћати за помоћ и сарадњу свима хришћанима ма које народносне боје оне били." (БАН, Освободителната борба на българите в Македония и Одринско 1902/1904 - дипломатически документи, София 1978. 76)</ref> Од друга страна Битовски пишува: "И денес, доколку на кој и да е бугарски историчар му се испрати фотокопија на Уставот на ТМОРО од Британскиот архив (Уставот бил испратен во Лондон во 1898 г.), од која се гледа дека тој точно го определува името на Организацијата (ТМОРО) од 1897 г. тој тоа ќе го смета како провокација“. Овие ставови на Битовски се поддржуваат од спомените на [[Илија Докторов]].<ref>''"Во почетокот организацијата беше националистичка. Во нејзините редовите се примаа само Бугари со докажана чесност. Оваа ситуација беше до 1896 година кога во првите денови на м. Август во гр. Солун се одржа еден вид конгрес."'' „Борбите в Македония - Спомени на отец Герасим, Георги Райков, Дельо Марковски, Илия Докторов и Васил Драгомиров“, Борис Йорданов Николов, ИК „Звезди“, ISBN 9549514560, 2005 г., стр. 48.</ref> Меѓутоа општа согласност во бугарската историска наука со датирањето на Пандев нема. Сепак, нема спор меѓу историчарите дека во 1905 година, името ТМОРО било променето во ''"Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација"'' (ВМОРО).[[Ванчо Ѓорѓиев]] истакнува: {{Цитат|''...ако Катаржиев бил повнимателен кон членот 8 од Уставот на БМОРК, каде е определен печатот на ЦК ќе забелжал дека за печатот е предвиден натписот Македоно-одрински централен револуционерен комитет. Ако ги следиме официјалните документи ќе забележиме дека првиот досега познат документ од името на Организацијата е потпечатен со печат на кој стои текст Македонски централен револуционерен комитет, при што Одринско не е спомнато, а на почетокот од документот во левиот агол стои кратенската ЦМРК. Токму овој печат неоспорно го потврдува пишувањето на првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, кој вели дека името било Македонска револуционерна организација, на чело со Централен македонски револуционерен комитет...''<ref>Ванчо Ѓорѓиев, ВМРО 1893-1903. Поглед низ документи, Матица Македонска - Скопје, 2013</ref>}} == Цел == === Автономија === Според [[Христо Татарчев]]: :''Прифатен еднаш автономниот принцип, ни налагаше да бидеме последователни и во понатамошните решенија и да се избегнува сето она кое би го возбудило тесноградниот национализам кај инородните народи. Поради таа причина го напуштивме зборот бугарска од револуционерната организација, истотка и од централниот комитет'' <ref name="ht"/>. :''Долго расправавме за целта на таа организација, и најпосле се задржавме врз автономија на Македонија со предимство на бугарскиот елемент. Не можевме да го прифатиме ставот за „директно присоединување на Македонија кон Бугарија“, затоа што увидувавме дека тоа ќе сретне големи тешкотии, поради спротивставувањето на големите сили и аспирациите на соседните мали држави и на Турција. Ни поминуваше низ мислата дека една автономна Македонија потем би можела полесно да се обедини со Бугарија, а во краен случај, ако не се постигне тоа, дека ќе може да послужи како обединувачка алка на една федерација на балканските народи...Откако се согласивме за целта на нашата организација - на истата средба се зафативме да изработиме статут на Организацијата. Прирака ми беше еден том од „Записите“ на Захариј Стојанов, и од нив го зедовме за урнек статутот на „Бугарскиот револуционерен комитет“. Го задолживме Поп Арсов, врз основа на тој статут, да изработи нацрт за нашиот статут'' <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.geocities.com/vmro_makedon/Knigi/spomht.html |title=Спомени - Христо Татарчев |accessdate=2009-10-27 |archive-date=2009-10-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/query?id=1256607646977940&url=www.geocities.com/vmro_makedon/Knigi/spomht.html |url-status=dead }}</ref>. :''Ние не можевме да дејствуваме поинаку и да ја предрешаваме судбината на македонскиот народ и оставивме на него понатаму да си ја кове судбината... Тоа што подоцна би се диктирало од неговите интерси, тој е слободен да прави како што сака'' <ref name="ht"/>. === Самостојна македонска држава === {{Главна|Самостојна македонска држава}} Зад автономниот принцип се криела поголема цел, а тоа е создавање на слободна и независна македонска држава <ref name="SDV"/>. Тоа го потврдуваат и сведоштвата на првите луѓе на организацијата. [[Христо Татарчев]] истакнува дека: ''не се раководеле од друга тенденција, освен од идејата за слободата и благото на целиот македонски народ'' <ref name="ht"/>. Во весникот ''Право'' во 1902 година јасно се истакнати целите на организацијата: :''Внатрешната револуционерна организација ќе му даде на секој да реазбере дека работи за единството и независноста на Македонија, како слободна држава на Балканскиот Полуостров. Таа организација, давала и во иднина ќе дава докази дека не е агент на никоја од балканските држави, туку агент само на македонската слобода и независност. Со таквите докази таа постепено ќе ги остранува племенските разлики во Македонија и ќе го организира идниот, ако и разнобоен, но способен да се самоуправува мирно и тивко, македонски народ'' <ref name="PRV">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref>. === Одринско === [[Податотека:Ethnographic-map-Thrace-1912.jpg|thumb|270п|десно|Одринскиот вилает]] [[Одринско]] не влегувало во првата програма на македонската организација бидејќи основоположниците биле целосно насочени кон [[Македонија]], треба да се истакне дека тоа подоцна влегло во плановите и целите на организацијата, а во врска со оваа област Татарчев, првиот претседател на ''ЦК'', истакнал дека: :''Одринско од почетокот не влегуваше во нашата програма. Целото наше внимание тогаш беше насочено околу Македонија; но подоцна почна да се зацврстува идејата во нас, така што нашата организација да го опфати и Одринско, каде судбината на христијанското население, особено на буграското, не се разликуваше со ништо од тоа на македонскиот народ и каде политичко-социјалните и економски услови беа речиси идентични со оние во Македонија. Притоа чл. 23 од Берлинскиот конгрес не охрабри доста во тој однос и зафативме попосле да го обмислуваме поопстојно и тоа прашање - дали ќе биде полезно, ако и Одринско биде вовлечено во нашата програма. Најсетне дојдовме до заклучок дека и таа област треба да составува дел од нашата ревулуционерна дејност, така што, на тој начин си мислевме дека се даваше едно задоволително решение на балканското прашање'' <ref name="ht"/>. [[Одрински револуционерен округ|Комитетот во Одрин]] бил основан во 1895 година по наредба на [[Дамјан Груев]] од страна на [[Христо Поп Коцев]]. Татарчев истакнува дека [[Одринско]] било третирано оделно од [[Македонија]], но Македонија и Одринско претставувале единствена кауза преку извојување на полна политичка автономија за тие две области <ref name="ht"/>, и поради тоа дошло до промена во уставот во смисла дека во организацијата можаат да членуваат сите [[Македонци]] и Одринци без разлика на верата и народноста. [[Одрин]] во првиот устав на организацијата бил внесен затоа што основоположниците барале нов сојузник во борбата против заедничкиот непријател.<ref name="vgj"/>. [[Гоце Делчев]] при својата турнеја во регионот во 1900 година истакнал дека има повеќе народи и држави, кои се заинтересирани за Македонското и Тракиското прашање. При тоа едно мешање на Бугарија ќе предизвика мешање на соседните земји и може да доведе до распарчување на Македонија и Одринско. Затоа треба да се привлечат во борбата и другите народности и така народите што живеат во тие две области, треба сами со заеднички напори и жртви да извојуват својата слобода и независност во границите на една ''општа афтономна Македонско-Одринска држава'', кои би се потпирале само на материјалната и морална поддршка на Бугарија и на големите сили.<ref>Иван Орманджиев. “Приноси”, кн. 4.</ref> == Структура == {{панорама|Структура на МРО.1.jpg|900px|Хиерархија}} === Хиерархија === {{quote|''Централниот Комитет дирекно ги назначува членовите на окружните комитети. Во вонредни околности ЦК има право раководството во окрузите или околиите да го довери на едно внатрешно или однадвор назначено лице. Окружните комитети го потврдуваат раководството на околиските комитети, а тие на селските комитети.''|'''Член 8'''|'''Устав на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} Организацијата била поставена врз строги хиерахиски централистички принципи. Таа се делела на селски, околиски и окружни комитети. Над нив се наоѓал ''Централниот Комитет''. Членовите на ''ЦК'' се бирале со мнозински гласови од страна на раководителите на окрузите или нивните претставници. Изборното начело важело само за ''ЦК'', а во останатите случаи се применувал строгиот централистички принцип од горе надолу. Изборното начело не се применувало во пракса, работите се одвивале врз другарски начела и со договарање. ''ЦК'' и останатите месни комитети се состоеле од ''претседател'', ''секретар'', ''касиер'' и неколку ''советници''. ''Месните револуционерни комитети'' се делеле на групи (''десетки'') на чело со началник (''десетник''). ''Началникот'' е најнискиот управен орган и само тој имал право да контактира со претседателот на комитетот, додека пак работниците ги познавале и контактирале само со членовите од својата група. При секој револуционерен округ егзистирала ''тајна пошта'', ''тајна полиција'' и ''терористичка група''. По [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес од 1896]] година се формира едно ново тело, а тоа е [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] во [[Софија]] кое требало да ја претставува организацијата пред светот но и да застане пред надворешните посегања. ''Задграничното претставништво'' имало право дирекно да кореспондира со ''ЦК'' на организацијата. Со [[Устав на ТМОРО|Уставот на ТМОРО]] и со окружното од [[октомври]] [[1898]] годинасе укинуваат терористичките групи и се заменуваат со околиски чети со што е поставена основата на [[Четничкиот институт на ТМОРО]]. Во поглед на административно - територијалната организациона поделба се формирале 6 револуционерни округа и тоа: * [[Солунски револуционерен округ]] * [[Битолски револуционерен округ]] * [[Скопски револуционерен округ]] * [[Струмички револуционерен округ]] * [[Серски револуционерен округ]] * [[Одрински револуционерен округ]] === Центарален комитет === {{Главна|Централен комитет на МРО}} [[Централен комитет на МРО|Центарлниот комитет]] е највисокиот одлучувачки орган на организацијата помеѓу два конгреса. Членови на Централниот комитет се: * ''претседателот'' * ''секретар'' * ''касиер'' * ''тројца членови-советници'' * ''задграничните претставници'' <ref>По [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес]] е донесена одлуката за формирање на задграничното претставништво, нивна задача е да ја претставуваат организацијата пред светот. ЗП имаат право да присуствуваат на работата на ''ЦК''. По [[Солунска афера|Солунската афера]] задграничните претставници ги презеле надлежностите на ЦК</ref> === Конгрес === {{Историја на Македонија}} ''Конгресот'' е највисок орган во организацијата тој може да биде редовен или вонреден. Одлуката за свикување на редовен конгрес ја донесуваал [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], додека пак одлука за одржување на вонреден конгрес се донесува со една половина од вкупниот број на членови на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]]. ''ЦK'' ги определува критериумите за распределба на делегатите на Конгресот. Конгресите се законски кога присуствуваат 3/4 од предвидените делгати. Во текот на својата работа, ''Конгресот'' одлучува за: * донесува Деловник за работа. * донесува и менува Статут * разгледува и усвојува извештај за финансиското работење на организацијата. * избира Претседател на организацијата. * избирна Статутарна комисија. * донесува одлуки и други акти. ==== Конгреси на организацијата ==== * [[Солунски конгрес од 1896]] * [[Солунски конгрес од 1903]] * [[Смилевски конгрес|Смилевски конгрес од 1903]] * [[Конгрес на Петрова Нива]] * [[Струмички конгрес од 1904]] * [[Прилепски конгрес]] * [[Скопски конгрес]] * [[Солунски конгрес од јуни 1905]] * [[Солунски конгрес од август 1905]] * [[Струмички конгрес од 1905]] * [[Серски конгрес]] * [[Рилски конгрес]] === Задгранично претставништво === {{главна|Задгранично претставништво}} ''Задграничното претставништво'' е создадено со одлука донесена на [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес 1896 година]], негова задача е да ја претставува организацијата пред [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] и бугарското општество без приотоа да се меша во нивните внатрешни работи, и со нив како и со [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емигарција]] да одржува добри односи и да бара морална и материјална поддршка за организацијата. Една од главните задачи на ''ЗП'' е да застане на патот на надворешните посегања врз организацијата. Дополнително на тоа, ''ЗП'' биле задолжено да одржува врска со странските претставници и да ги информираа за ситуацијата во [[Македонија]] и [[Одринско]], и да организира канали за пренесување на оружје и чети. === Тајна полиција === {{главна|Тајна полиција на МРО}} ''Тајната полиција'' била составен дел од организацијата и преку неја се собирале информации за бројот и составот на османлиските сили (војска, полиција и башибузлук), се следело поведението на населението и се спроведувале казните врз секого кој згрешил во однос на македонското националноослободително делото, без ралика дали е или не е член на организацијата. === Тајна пошта === {{главна|Тајна пошта на МРО}} Тајната пошта претставува паралелен систем за коресподенција во [[Отоманското Царство]], меѓу структурите во организацијата, коресподенција со други јавни и приватни лица или институции. Комуникацијата се вршела со хемиско бело мастило и шифри. === Четнички институт === {{главна|Четнички институт на ТМОРО}} {{quote|''Пред да се засили Организацијата, господари на денот и ноќта беа Турците. Подоцна, штом наближи ноќта, Турците се прибираа по домовите, а потерите и војската во касарните. Организациските луѓе, имено тогаш почнуваа да излегуваат на работа и започнуваше комитското царство''|'''Г. И. Белев'''|''' '''}} [[Податотека:G Delchev.jpg|мини|лево|150п|Гоце Делчев]] [[Гоце Делчев]] е основач на [[Четничкиот институт на ТМОРО|Четничкиот институт]], и истовремено творец и воспитувач на првите организациско-агитациони чети и војводи. Тој со својот блажен глас и пријатна надворешност успевал да ги реши сите недоразбирања, и успевал да придобие многумина кон револуционерното дело. Набргу Делчев е назначен за генерален инспектор на сите чети во Македонија и Одринско. Благодарение на неговата целосна преданост кон делото, народот во [[Македонија]] и [[Одринско]] почнува да се чувствува подготвен за борба. Првите чекори на овој план се прават со ангажирање на арамии и нивно превоспитување во духот на ''ТМОРО''. Меѓу првите арамии и ајдутски војводи кои влегле во ТМОРО се: [[Апостол Петков]], [[Иванчо Карасулијата]], [[Кочо Љутата]], [[Атанас Тешовалијата]], [[Андон Ќосето]], [[Атанас Градобалијата]], [[Георги Бродалијата]] и др. Тие од себе созале легенди и голем дел од нив загинале како херои. Потоа во организацијата како кадар биле внесени резервните офицери од бугарската армија. Меѓу нив имало [[Македонци]] и [[Бугари]]. Меѓу првите биле [[Михаил Апостолов]] - Попето, [[Христо Чернопеев]], [[Марко Лерински]] и др. Кон крајот на [[1899]] година , во четите како кадар биле поставувани учителите и граѓаните. Татарчев истакнува дека кон крајот на [[1899]] година и почетокот на [[1900]] година целата земја била прошарана со чети. Со формирање на првите чети кои патролираат по селата со цел да го челичат борбениот дух на народот, започнуваат и ликвидации од страна на ТМОРО врз турски злосторници. Прво нешто што месните чети прават е напади врз агите и селски зулумџии, кои веќе се плашат да прават своеволија врз незаштитеното население. Четите биле должни да ги помагаат комитетите принасилното собирање на средстава и требало да ги спроведуваат смртните пресуди. === Финансирање === {{quote|''Секој комитет задолжително го испраќа во благајната на ЦМОРК третиот дел од собраните пари заедно со сметките, тие се должни да внесуваат во касата на Централниот комитет еднобразно и останатиот дел од парите кога ќе се побараат.''|'''Челен 48'''|'''Правилник на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} [[File:Funds for CMRC.jpg|мини|десно|200п|Повик на Ц.М.Р.К до Бугарите за собирање на пари. На формата е прикажан четник со бугарското знаме. На неа е испишано и мотото „Свобода или смъртъ“. Исто така, отпечатена е и сликата од кориците на статутот и правилникот на БМОРК.]] Во почетокот оргазнизацијата се финансирала преку членските вносови на членовите, сумата изнесувале половина лира на едно тримесечје, од 2 до 5 лири. Меѓутоа на ''Ресенското советување'' било одлучено финансиски средства да се собира и од сипатизерите на делото. Финансирањето на организацијата било регулирано со ''Првиот правилник'', каде било истакнато дека материјални средства може да се собира и по пат на закани и насилства врз лица кои можеле да го помогнат делото но не сакаат. За остапената сума организацијата давала ''Расписка'' (Сметка) со печат на ''ТМОРО''. Доколку лицата не сакале да дадат финансиски средстава тогаш парите биле изнудувани со терористичката група која егзистирала при секој комитет, подоцна комитетите при насилно собирање на средстава биле помагани од четите на организацијата. По [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес од 1896]] <ref name="vgj"/> година кога организацијата засилено започнала да се воружува се покажало дека финансиските средстава од членовите и сипатизерите на делото не се доволни и затоа организацијата започнала да се занимава со грабнување на лица со цел на тој начин да се соберат средстава. Биле киднапирани голем број на богати бегови, гркомани но и странски државјани, а најпознато е [[Афера Мис Стон|грабнувањето на Мис Стон]]. Меѓутоа Организацијата добивала помош и од македонската емиграција од [[Бугарија]], првенствено од [[Македонски комитет|Врховниот комитет]], но тоа се покажало како штетно по делото, бидејќи [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] сакал да се наметне на ТМОРО и затоа двете организации постојано доаѓале во судир и помошта честопати била прекратувана. Организацијата имала и соработка со бугарската влада од која добивала финасиски средстав и оружје, но поради обидот на бугарската влада да ја стави организацијата под своја контрола соработката и контактите биле прекинати. При собирањето на финансиките средстава, организацијат била отворена за соработка со секого кои би можел да ја помогне, но под услов да се почитуваат нејзините начела и принципи, односно самостојноста на организацијата. === Членство === {{quote|''Се колнам во бога, во верата и во својата татковина Македонија и Одринско, дека безусловно ќе се покорувам на старешините и без приговор ќе ги извршувам неговите заповеди, дека никому нема да му ги издавам ни со збор, ни со дело работите на Организацијата и сето она што од денес натаму ќе го чујам, видам и разберам по делото. Во противен случај, нека бидам убиен од еден од другарите со револверот или камата што овде ги целивам''|'''Заклетва'''|'''Правилник на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} [[Податотека:Слобода или смрт (Дел од спомениците Лавови-Скопје).JPG|мини|десно|200п|Евангелие, револвер и кама (''Дел од спомениците Лавови-Скопје'')]] Организацијата се создала во егзархиската средина, односно меѓу [[Македонците]] кои биле под јурисдикција на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Отука првите членови на Организацијата биле Македонци-егзархисти или според првиот устав на Организацијата, Бугари <ref group="б" name="vg_6"/><ref group="б" name="vg_7"/>. Но со текот на годините како што [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] се засилувал и била поставувана организациската мрежа повеќе не се правело разлика помеѓу [[Бугарска егзархија|егархистите]] и [[Цариградска патријаршија|патријарашистите]], односно со [[Устав на ТМОРО|новиот устав]] од 1897 година организацијата била отворена за секого без разлика на верата и народноста. Според [[Димитар Влахов]]: {{quote|''...Првично револ. организација почна да работи среде бугарското население во Македонија и тоа не среде целото буг. население, туку само среде тоа дел од него, кој се спаѓааше во Буг. Егзархија. Таа се однесуваше со недоверба кон Бугарите не егзархисти... Што се однесуваше до револуц. работа среде другите македонски народи - Турци, Албанци, Куцовласи и Грци, за основачите на Организацията такво прашање не постоеше... Подоцна, кога истите тие водачи видоа дека идејата за ослободување на Македонија може да најде сочувство среде Бугарите не егзархисти, како и среде другите народности во Македонија и под влијание на членовите на организацијата со леви разбирања, тие го заменија статутот на организацијата во смисла, дека член на организацијата може да биде секој Македонец, од која народност и да е тој и какви и да биле неговите политички сфаќања, само да прима нејзините принципи и се бори за политичката автономија на Македонија ... "<ref>Димитър Влахов, „Борбите на македонския народ за освобождение“, 1-во изд. Виена, 1925 г. стр.10-11.</ref>}} Отука членови на организацијата биле претежно [[Македонци]] (во Македонија) и претежно [[Бугари]] (во Одринско), но имало и [[Власи]], [[Црногорци]], [[Срби]], [[Грци]] и др. Дел од турското население незадоволно од општата состојба во [[Отоманското Царство]] на разни начини дирекно или индирекно ја помагале организацијата, а најчесто како јатаци или снабдувачи со разни материјали кои и биле потребни на организацијата. Јадрото на организацијата го сочинувале [[Македонците]], но имало и [[Бугари]] најчесто како војводи, секретари или обични членови, најмногу во [[Одринско]] <ref>"... не треба да се обрне внимание само на терминот "Бугарски" во едно од имињата на единствената ВМРО, туку и на константното "О" во името на организацијата, кое се губи дури по Првата световна војна и физичкото разделување на неколкуте делови на Македонија од Одринско. Познато е дека првото име на револуционерната организација е БМОРК – Бугарски Македоно Одрински Револуционерни Комитети, а потоа таа се преименувала во ТМОРО, ВМОРО и најпосле во ВМРО. Организацијата, во името, во дејствувањето и во чувствувањето го содржела и Одринско каде што, неспорно живееле етнички Бугари. Илинденското востание во 1903 година е всушност Илинденско преображенско востание кренато со најголем интензитет во Битолскиот и Одринскиот вилает на тогашната Отоманско Царство..." Извадок на промоцијата на Зборникот документи за Тодор Александров на д-р Зоран Тодоровски „Сè за Македонија” одржана во скопскиот хотел “Холидеј Ин”</ref>, Како што се на пример некои членови на [[Централен комитет на МРО|ЦК]], ([[Иван Гарванов]]) или некои членови на [[Задгранично претставништво|ЗП]] ([[Димитар Стефанов (бугарски општественик)|Димитар Стефанов]]). Поради недостаток на раководен кадар за [[Четнички институт на ТМОРО|четничкиот институт]] организацијата почнала како војводи на четите да ги поставува офицерите од бугарската армија, а меѓу првите биле [[Михаил Апостолов]] - Попето, [[Марко Лерински]], а војводскиот кадар дополнително подоцна бил пополнет од млади бугарски и небугарски интелектуални идеалисти кои под влијание на револуционерната идеја и идеализмот зеле учество во борбата против [[Отоманското Царство]]. Meѓу нив се нашле: [[Крсто Асенов]], [[Никола Дечев]], [[Слави Мерџанов]], [[Васил Попов]], [[Јулиј Розентал]] и многу други <ref name="ht"/>. ''МРО'' успеала да ги обедини сите незадоволници во [[Македонија]], без ралика на верата и народноста околу идејата за ''Автономна Македонија'', со што биле поставени основите за зачеток на Македонската нација. == Нормативни акти == {{главна|Првиот Устав на Македонската револуционерна организација|Првиот правилник на Македонската револуционерна организација|Уставот на ТМОРО|Правилникот за четите на ТМОРО|Уставот на ВМОРО|Правилник на ВМОРО|Правилник за селски чети}} Уставо - статутарните акти на организацијата регулираат голем број на внатрешни и надворешни прашања кои ја засегале дирекно или индирекно организацијата. Овие нормативни акти имаат своја генеза од која може да се проследи развојот на самата ''Македонска револуциционерна организација'', нејзините цели, принципи и начела но истовремемо тие даваат доплонително светло за поставеноста и функционирањето на организацијата. Првиот устав на Македонската организација е донесен по [[Јануарска средба|Јануарската средба]] но пред [[март]] [[1894]] година.<ref>АМ. ф. 1953, Даме Груев, оп. 1, а. е. 5, л. 158-159</ref> Според псевдоисториски истражувања на [[Бугарска историографија|бугарската историографија]], првото име на организацијата било БМОРК.<ref>[http://promacedonia. org/hk/hk_pr4. htm Устав на БМОРК. ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Но во мемоарите на [[Даме Груев]], [[Христо Татарчев]] и други револуционери ја именувале организација како МРО.<ref>''„Го задолживме [[Петар Поп Арсов|Поп Арсов]] да подготви нацрт за нашиот статут врз основа на статутот на [[Захариј Стојанов|Захари]]. На истиот состанок долго време се разговарало за името на револуционерната организација и комитетот. Ова прашање долго време не мачеше и конечно решивме да се наречеме: „Македонска револуционерна организација“, а комитетот „Централен македонски револуционерен комитет“ -'' [https://www.strumski.com/books/Spomeni%20na%20Tatarchev.pdf Автобиографијата на Христо Татарчев] страница 103</ref> Отука произлегуваат извесни контрадикторноси и недоречености кои се однесуваат на карактерот и целта на организацијата. Треба да се истакне дека основоположниците на организацијата биле бугарски [[образование|воспитаници]] и бугарското влијание им било наметнувано од низ години преку [[Образование|воспитно - образовниот процес]] <ref name="vgj"/>, и тие од тоа влијание не се ослободиле наеднаш туку постепено <ref name="vgj"/>. Од друга страна, [[Македонци]]те кој биле под [[Црква|духовна]] јурисдикција на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], сe именувани како [[Егзархиска групација во Македонија|Бугари]] <ref name="vgj"/><ref>Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980</ref><ref>Спомени, Димитар Влахов</ref>, како што [[Македонците]] [[Цариградска патријаршија|патријашисти]] биле нарекувани [[Грци]] <ref name="vgj"/>. [[Податотека:Устав на Внатрешната Македонско-Одринска Револуционерна Организ.pdf|thumb|мини|лево|Уставот на ВМОРО од 1905 година (кликнете за да го отворите во целост)]] Затоа името на првиот норамативен акт е Устав на Бугарските македоно - одрински револуционерни комитети, односно целта е да се делува најпрво меѓу ''Македонците - егзархисти'' <ref name="vgj"/>, а потоа да се тргне по сопствен пат <ref name="vgj"/>, тоа е евидентно од [[Уставот на ТМОРО]] каде се истакнува дека: ''Член на ТМОРО може да биде секој Македонец и Одринец, кој не е комприминтиран со ништо нечесно и бескарактерно пред општеството и кој ветува и се задолжува да биден корисен на револуционерното ослободително дело. '' <ref>[[:s:Устав на ТМРО|Устав на ТМОРО]]</ref>. Според спомените на Татарчев, одлука за созадавање на првиот правиникот била донесена за време на [[Ресенско советување|Ресенското советување]], и дека негов автор е [[Иван Хаџи Николов]]. Татарчев притоа истакнува дека, праксата ја наметнала потребата од донеување на правилникот, но врз основа на ''членот 14'' од ''Уставот'' на ''МРО'' се гледа дека донесувањето на правилникот било уставна обврска. Правиникот се состои од ''50 члена'' поделени во ''11 глави'' <ref>Правиник на буг. македонско одриски комитет, АО, ИНИ сл. I, 355, 1-15</ref>. Вториот устав на организацијата е создаден по Солунскиот конгрес од 1896 година, од страна на [[Гоце Делчев]] и [[Ѓорче Петров]], притоа со новиот устав организацијата го добива името: ''Тајна македоно - одринска организација''. Со што е евидентно дека организацијата целосно раскинала со бугарското влијание кое се чувствува во првиот устав и правилник. Новиот устав и правилник биле зосновани врз старите акти, но акцентот бил ставен врз конгресните одлуки. За регулирање на [[Четнички институт на ТМОРО|Четничкиот институт]] бил изработен правилник за четите од страна на [[Гоце Делчев]] и [[Ѓорче Петров]] во 1900 година, тој бил изрботен врз основа на членот 11 од Уставот на ТМОРО и окружното на ЦК од октомври 1898 година. Според Борис Сарафов, правилникот бил изработен од Ѓорче Петров и капетанот Димитар Венедиков. Правилникот бил хектографиран и верификуван од страна на Централниот комитет. Целосното име на третиот устав на организацијата е ''Устав на Внатрешната македоно - одринска организација'' преименувањето на уставот, а воедно и на организацијата е направено од практични причини бидејќи, организацијата по [[Илинденското востание]] повеќе не била тајна, и со нејзините цели и намери биле запознаени сите. == Односот кон егзархиската црковно-просветна пропаганда и нејзините претставници == {{главна|Бугарска егзархија|Егзархиска групација во Македонија|Странски пропаганди во Македонија во периодот 1870 - 1903 година|Отпор на Македонците кон туѓите пропаганди|Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници}} === Односот со Егзархијата === {{quote|''Егзархијата дава пари и купава ветер зашто народноста со пари не се купува — тоа е такво деликатно нешто, кое штом сети дека го пазариш изветрува... (Егзархијата б.н) сомневајќи се во најново време во некаков сепаратизам, а првин — се гледа во нашата народност. (Се стреми б.н) да го убие секое посамостојно движење во нас, да ја одземе секоја можност Македонците да се занимаваат со повозвишени општествени прашања, и на тој начин... да го стави народниот македонски дух во полна зависност од неа, да го огради како птица во кафез... да не окова во синџири за да не разигрува како мечка, и да не води таму, од каде добива голем бакшиш''|'''Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници'''|''' '''}} [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|лево|150px|[[Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија]], со појавата на организација, ова движење добило интензитете и кулминација. Судирот помеѓу ''МРО'' и [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] бил неизбежен <ref name="vgj"/> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава <ref name="PRV"/>. [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија]] кон [[Бугарија]] <ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref>. Каков став ''Организацијата'' зазела кон [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од брошурата се дознава стојалиштето на ''Македонската револуционерна организација'' кон [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] и нејзините приврзаници [[Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението на своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда <ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref>. Каков бил ставот на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] кон ''МРО'' дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: :''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија'' <ref name="SDV"/>. Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': :''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено : обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за единствена црква'' <ref name="SDV">С. Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>. Поради различните принципи и цели односите помеѓу ''МРО'' и [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но ''Организацијата'' била принудена да преговара со [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен, а од друга страна [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] иако правела разни пречки, морала да ги приваќа условите на организацијата за да не биде компримитирана пред османлиските власти <ref name="vgj"/>. === Односите со проегзархиската групација === {{quote|''Централистите беа решиле со терор да се справат со Гарванова и др.. Тоа нам ни штетеше многу тука, на делото. Ѓорче аплаудираше на акцијата против Наумов. Беше на мислење дека треба да се испоколат сите од „Братството“, - никакво разбирање, никакво помирување.''|'''Борис Сарафов'''}} [[Податотека:Vasil Kanchov.JPG|мини|лево|150px|[[Васил Иванов К’нчов]]]] Идеолозите на егзархиската групација во [[Македонија]] се наоѓале околу [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија ''Св. Кирил и Методиј'']] и егзархиската каса. Во оваа групација се наоѓле лица кој биле родум од [[Бугарија]]<ref name="dv">Спомени на Димитар Влахов. . . , 31-32.</ref>, тие биле опседнати со големо бугарската идеја <ref>Пречки и опасности ( од записите на Иван. Х. Николов), Ил. Илинден, 2 (82), Софија, 1937.</ref> , и успеале кон себе да привлечаат дел од македонските конзервативни чорбаџи <ref name="dv"/>. Во оваа група биле: [[Васил Иванов К’нчов]], [[Михаил Сарафов]], [[Јосиф Кондов]], [[Коне Самарџиев]], [[Иван Гарванов]], [[Делчо Колушев]], [[Христо Ганов]] и други. Нивата цел е сето македонско христијанско население да се сплоти околу [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] да се подржи црковно - просветното дело, а другото: ''... кога ќе дојде време ќе го сврши Бугарија со своите 200 000 штика'' <ref>Христо Силянов, Освободителнитѣ борби на Македония т. 1, 123 - 124</ref>. Проегзархистите сметале дека крупните работи не се за учители и коректори, и работи треба да се оставаат на [[Бугарска егзархија|Егзархија]] и [[Бугарија]]. Во почетокот егзархистите сметале дека дејноста на Организацијата нема да постигне вистински резултати меѓутоа во [[1895]] година [[Централен комитет на МРО|Центаралниот комитет]] ќе се засили и егзрхиската групација увидела дека нејзиното влијание во [[Македонија]] опаѓа и затоа тие ги промениле средставта и целите. Започнале со копирање на ''МРО'' и со сличните нејзини револуционернида проповеди. Отука во [[март]] [[1897]] година егзархистите ќе го создадат [[Бугарско тајно револуционерно братство|Бугарското тајно револуционерно братство]]. Целата на Братството е да се преземе [[Централен комитет на МРО|Центарлниот комитет]] и од Солун да се остранаат [[Дамјан Груев]], [[Христо Татарчев]] и [[Иван Хаџи Николов]]. Со појавата на оваа ''Братството'' судирите добиле на интензитет и дошло и до физички престрелки. До помираување на егзархистите и организацијата ќе дојде во [[септември]] [[1899]] година кога ќе дојде до растурање на ''Братството'' и негово слевање во редовите на организацијата. Меѓутоа: :''Оваа грешка (на Ц.К б.н) скапо ќе го чини македонското ослободително движење'' <ref name="vgj"/>. == Односите со Врховниот македонски комитет == {{Македонски комитет}} {{главна|Односите помеѓу ТМОРО И ВМК|Македонската емиграција во Бугарија}} {{quote|''Но, ние не сме согласни со тоа што вие мислите за Македонија... Ние не можеме да правиме политика, ниту да дозволиме други да прават политика со Македонија... Ние нема да дозволиме други да решаваат дали да живееме или да умреме и кога. Кога да се прави востание, ќе реши народот. Нема да дозволиме да командувате од тука, за да не внесете во игра на востание како што се обидовте лани... Но, знајте, ние не бараме покровители, а уште помалу господари''|'''Гоце Делчев'''}} Односите помеѓу ''ТМОРО'' и [[Врховен македонско-одрински комитет|ВМОК]] имале своевиден колорит и влијание врз севкупниот развој на македонското националноослободителното движење. По формирањето на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] во [[Софија]], ''МРО'' со внимание ја следела неговата активност, стремежот на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] е да се побара морална и материјална помош од [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]] во [[Бугарија]]. Меѓутоа ''МК'' сакал да се наметне како раководител на цело македонско револуционерно дело. Таквите различности придонеле со текот на годините двете организаци целосно ги прекинат врските и да започнат меѓусебна вооружена борба, а таквата состојба се покажала како кобно за целото македонско национално ослободително движење. == Односи со Бугарската влада == {{quote|''Македонија не е една колонија, која би можела да се третира на сфери и влијанија. . . македонскиот народ не може да трпи слични комбинации за дележ на неговата родна земја''|'''Христо Татарчев'''}} [[Податотека:Konstantin-Stoilov.jpg|мини|лево|130px|Бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]]]] ''Македонската револуционерна организација'' поради заткулисните игри на [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] започнува контакти со бугарската влада. Целта на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] е да се побара материјална и финансиска помош од владата во [[Софија]]. Првите контакти биле остварени со посредништво на офицерите кој учествувале во [[Мелничко востание|Мелничкото востание]], [[Борис Сарафов]], [[Антон Бозуков]], [[Стојчо Гаруфалов]] и поранешниот воен министер [[Рачо Петров]]. На [[22 јуни]] [[1896]] година [[Ѓорче Петров]] имал средба со бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]], на оваа средба Ѓ. Петров побарал 5 - 10 000 пушки и 100 000 лева <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 84</ref>. Бугарската влада сметала дека треба да се вооружи населението во [[Македонија]] и на тој начин да се држаат работите во свој раце. Првото количество на оружје за организацијата биле испратено кон крајот на [[1896]] година и станувало збор за пушки од системот ''кримки''. Меѓутоа целта на бугарската влада е да ја стави под своја контрола организацијата и затоа двете страни многу бргу дошле во судир. Имено, за остапените пушки владата не дала муниција и дополнително се обидела да се вмеша во внатрешните работи на организацијата <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 89</ref> . Стоилов барал оружје да не се праќа во [[Одрин]] и таму да не се подготвува и крева востание за да не настрада бугарскиот елемент. Откако дошло до раскинување на односите, [[Константин Стоилов]] се решил дирекно да кореспондира со некој од раководителите на организацијата. Во март [[1898]] година во Софија, Стоилов и [[Дамјан Груев]] имале средба <ref>А. Шопов, Дневник. . . , 75</ref>. Но ни по оваа средба односите не се подобриле, всушност тие се влошиле со окружното на Стоилов од 4. 09. 1898 година испратено до трговските агентсва во [[Македонија]], во оваа окружно Стоилов им наредил на агенствата да ја ставаат организацијата под контрола на бугарската влада <ref>А. Шопов. . . , 84 - 85.</ref><ref>В. Георгиев и С. Трифонов, Историја на Бугарија. . . , 343 - 344</ref>. Од своја страна на 27. 09. 1898 година [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] испратил свое окружно до бугарската влада, окружното било во збиена форма и меѓу другото се протестирало против српско - бугарските преговори за поделба на [[Македонија]].[[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] на своите комитети им наредил да ги бојкотираат бугарските агенства во [[Македонија]]. Стоилов својот последен обид за помирување со организацијата го направил на 5. 10. 1898 година кога во [[Софија]] на [[Димитар Ризов]] му дал 10 000 лева за организацијата. [[Ѓорче Петров]] истакнал дека организацијата нема да ги земе парите затоа што не сака да стане орудие на бугарската влада. Во [[Солун]], Д. Ризов парите сакал да му ги даде на [[Христо Татарчев|Татарчев]] но тој одбил да ги земе, со што контактите меѓу двете страни целосно биле прекинати. Во однос на контатктите со бугарската влада и нејзините игри [[Ѓорче Петров]] истакнува: :''Рачо се опушти да ми каже дека се воделе преговори за поделба на сфери на влијанија. . . Овој и сличните признаци ни вдахнаа увереност дека има опасност да се праваат политички комбинации на наш грб и без наше знаење. Тоа не натера да бидеме уште попретпазливи и посамостојни во своите акции, да не даваме можност да се праваат слични комбинации на сметка на Македонија. . . почетното мислење за општа искреност на бугарската влада кон ослободителното дело било проста наивност'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 94</ref>. Организацијата од овие контакти со бугарската влада, разбрала дека таа се однесува егоистички <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 95</ref>, тоа ги турнало македонските револуционери кон самостоен пат, разбирајќи дека само тоа што ќе со постигне со сопствени сили, ќе биде сигурно постигнато <ref name="vgj"/>. == Провали и афери == {{Главна|Виничка афера|Валандовска афера|Битолска провала (1900)|Солунска афера|Струмичка афера|Афера Мис Стон|Крушевска афера|Грабнување на Даме Груев}} Во текот на своето егзистирање организацијата се соочил со голем број на провали и афери. Виничката афера од 1897 година е првата голема провала во ТМОРО. Таа започнала во селото [[Виница]] и предизвикува разстројство на револуционерната мрежа во Скопскиот окрук. Како резултат на Виничката афера. организацијата губи многу оружје, претрпува морални штети и е лишена вреден организационо - агитаторски кадар. Оваа афера е само почеток на серија провали кои ја ослабнале организацијата. По Виничката афера следуваат Керемидчиоглувата афера во [[Одринско]], Валандовската афера (1899), Солунската афера (1901), Струмичката афера (1901), грабнувањето на [[Мис Елен Стон]] (1902) и секако последиците од Солунските атентати (1903). Провалите ја откриваат потребата од поголемо внимание и ефикасност при револуционерната активност. Единствна придобивка од овие провали е што тие ја симанле таинствената мистерозност од организацијата, и од обвиненијата на турските власти против нејзините членови, сите разбрале дека организацијата подготвува востание и дека сака да создаде нова власт ([[влада]]) во [[Македонија]], односно самостојна македонска држава. == Илинденско востание == {{главна|Илинденско востание|Крушевска Република|Крушевски манифест}} {{quote|''Досега сте можеле да се убедите дека Македонците си стојат на зборот, и Вам, имено Вам, би Ви следело да ги научите од нас правилата на воена чест. Но, да не говориме за тоа што нема да биде... Ние се надеваме со нашите сопствени сили да ги уништиме вашите храбри војници и можеби не е далеку часот кога над облеаната во крв Македонија ќе засвети сонцето на слободата''|'''Даме Груев'''|'''Писмо на Даме до Хусеин Хилми паша'''}} [[Податотека:Даме Груев.jpg|мини|лево|150п|Даме Груев]] [[Податотека:Ilinden-Preobrazhenie-proclamation.jpg|десно|мини|180п|Повик за објавување на востанието]] По неколкугодишно вооружување на населението, ТМОРО создава една вистинска држава во држава. Населението своите спорови ги носи на револуционерните судови наместо на [[Турција|турските]], секојдневно се вршат обуки за користење на оружје, се создаваат куриски служби, селска милиција итн. Заради големиот притисок од [[врховисти]]те, особено по нивното [[Горноџумајско востание]], како и заради зголемениот број судири на четите на ''ТМОРО'' со [[Отоманско Царство|турската]] војска, на [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на организацијата на [[20 јули]] (2 август нов стил) [[1903]] година во [[Битола|Битолскиот Вилает]] е потврдено решението на [[Солунски конгрес|Солунскиот конгрес]] да се дигне сенародно востание <ref>Во продолжение академик Катарџиев потсети на неколку значајни настани од Илинденската епопеја "Во прв ред тоа е Солунскиот конгрес на ВМОРО, одржан во првите дни на јануари 1903 година, на кој е донесено решението, во текот на годината во Македонија да се подигне востание, види: [http://217. 16. 70. 245/?pBroj=1229&stID=6926&pR=5 Во НУБ „Св. Климент Охридски" отворена изложбата „Сто години Илинден - сто години државност", Утрински весник, Број 1229 понеделник, 16 октомври 2006]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Две недели по почетокот на востанието во Македонија, тоа започнало и во [[Одринско]]. Водач на востаниците во Одринско е [[Михаил Герџиков]]. 8000 вооружени [[Македонци]] востануваат на 2 август 1903 година и ги растресуваат темелите на Отоманската власт во [[Македонија]]. Во првите два дена од востанието, македонските востаници со пушка во раце ослободуваат 150 села и три града ([[Крушево]], [[Невеска]] и [[Клисура]]). Се создава востаничка територија која се протега од [[Дебар]]ско - [[Кичево|Кичевскиот]] регион, преку [[Охрид]]ско, [[Струга|Струшко]], [[Битола|Битолско]], [[Лерин]]ско, [[Костур (град)|Костурско]] и [[Воден]]ско. Целата турска војска и администрацијата од оваа територија е или ликвидирана или пребегната. Вооружени битки се водат и во [[Пирин]]скиот крај, во [[Куманово|Кумановско]], во [[Гевгелија|Гевгелиско]] и во [[Делчево|Делчевско]]. Востанието трае цели 4 месеци (почнува на 2 август, а последните вооружени дејствија завршуваат во ноември). Во Битолскиот Вилает се воделе 150 борби со 19.152 востаници против 292.735 противници. Убиени или ранети се 746 востаници, а 3.087 убиени или ранети Турци. Биле запалени 122 села со 8.646 куќи. Без покрив останале 51.606 жители, а бројот на убиени или заклани е 1.779 души. Во Солунскиот вилает, од 2 август до 8 септември 1903 години дошло до 32 борби во кој паднале 109 востаници, додека во Скопскиот во неколку борби од 14 август до 14 ноември 1903 г. паднале 93 четника. Во сите три вилаети во текот на востанието паднале 949 востаници во 197 борби. Во текот на целото востание во Македонија во 1903 година настрадале 16 околии со 201 населено место. Биле изгорени 12.400 куќи, а без покрив останале 70.836 лица, биле убиени 8.816 мажи, жени и деца, 30.000 луѓе ги напуштиле своите родни места. Илинденското востание успева да постигне дел од своите цели: [[Европа|европската]] опшественост е раздвижена и се почнува дебата за иднината на [[Македонија]], која резултира со [[Австрија|Австриско]]-[[Русија|Рускиот]] договор за реформи во Македонија, познат под името [[Мирцштешки договор]]. {{Илинденско востание}} == Борбата за Македонија со странските вооружени пропаганди == {{Главна|Борба за Македонија}} {{quote|''Организацијата им се спротивставува на стремежитер за делба и завладување на тие области од која и да е држава.''|'''Член 2'''|'''Устав на Внатрешната македоно - одринска револуционерна организација'''}} [[Податотека:Pavlos Melas.jpg|мини|лево|150п|[[Павлос Мелас]]]] По востанието во Македонија ситуацијата е очајна, гладот, разочарувањето, уништувањата од воените дејатвија и студот довеле до очај кај населението. По таквата ситуација, поголем број од селското население бара заслоништа во градските центри, а други во потрага за леб заминале во емиграција или на печалба во [[Грција]], [[Србија]], [[Бугарија]] и [[Романија]], а добар дел се населиле во [[Северна Америка]]. Во така тешка ситуација прва на помош на населението му притекнала ''Револуционерната организација'', која истовремено пристапила кон поврзување на своите редови и подигање на моралот кај населението. Тешката положба по востанието уште повеќе се искомплицирала со зголемувањето на интензитетот на воорушените пропаганди од соседните земји - (бугарската, грчката и српската, а во еден период и романската <ref name="IMN"/>, чија цел била со средства од државните буџети да се подготви терен за поделба на [[Македонија]] <ref name="IMN"/>. Основната цел на врховистичката акција и натаму си останала иста, да се завладее со организацијата и таа да се почини на потребите на бугарската држава. Главната пречка за остварување на овие цели биле [[Серска група|Санданистите]] на чело со [[Јане Сандански]] <ref name="IMN"><small>''Историја на македонскиот народ стр, 18о издание 1988&nbsp;г. Скопје''</small></ref>. Кон крајот на 1903 година во [[Атина]] се создава [[Грчки Македонски Комитет|Грчкиот македонски комитет]], а во [[1904]] година во [[Врање]] е создаден [[Српско четничко движење|Српскиот четнички покрет]]. Грците успеале да направат силни бази во [[Солун]], [[Кожани]] и [[Драма]], додека Србите биле најсилни во [[Скопје]], [[Порече]] и [[Велешко]]. Целиот период 1903-1908&nbsp;г. се одликува со непрекината борба помеѓу четите на пропагандите, а особено на сите тие со четите на ''ТМОРО''. Се воделе многубројни битки помеѓу завојуваните групи по линијата на [[Скопје]] - [[Велес]] - [[Битола]] - [[Костур (град)|Костур]] - [[Лерин]] - [[Воден]] – [[Сер]]. Особено тешке била положбата на силите на ''ТМОРО'', кои морале да се борат и со редовната турска армија. Турската армија толерантно се однесувале према четите од пропагандите и им овозможувала непречено движење низ [[Македонија]] сè до [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од [[1908]] година. == Расцеп на Македонската револуционерна организација == {{Главна|Расцеп на Македонската револуционерна организација}} {{quote|''Од помирувањето на Македонците не треба да се плашиме. Не е ни искрено, ни трајно. Внатрешната организација си ја одигра својата улога, сега ѝ преостанува да ја запали и својата колиба''|'''Српски дипломатски претставник Св. Симиќ'''|'''Даме Груев во извештаите на српскиот дипломатски застапник...'''}} [[Податотека:Jane Sandanski 2.jpg|мини|лево|150п|Јане Сандански]][[Податотека: Killed Garvanov and Sarafov.jpg|мини|десно|300п|Телата на [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]]]] По неуспехот на [[Илинденското востание]], во Организацијата дошло до спротивставени обинувања во раководство, што се пренесувало и на теренот во окружните и пониски организациони структури. По 1904 година, огранизацијата отворено се поделила на две крила: [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|десницата]] ја сочинувале: [[Христо Матов]], [[Иван Гарванов]], [[Борис Сарафов]] и други; а [[Радикална - реформска струја|левицата]] ја сочинувале: [[Јане Сандански]], [[Христо Чернопеев]] и [[Димо Хаџи Димов]]. Следната година (1905) бил одржан заеднички конгрес на Организацијата, кој се одржал во [[Рилскиот манастир]]. Според новите уставо - статутарни акти, организацијата се децентрализирала, а бил избран и нов [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]] во кој влегле: [[Дамјан Груев]], [[Пере Тошев]] и [[Тодор Поп Антов]]. Очекувањата дека конгресот ќе стави крај на поделбата не се оствариле. [[Дамјан Груев]], до неговата смрт во [[1906]] година, успеал да одржува првидно единство, но потоа дошло до конечен расцеп во Организацијата. На [[10 октомври]] [[1907]] година, [[Јане Сандански]] го наредил убиството на драмскиот војвода [[Михаил Даев]], близок на десното крило; на 28 ноември [[Тодор Паница]], по наредба на [[Јане Сандански]], ги убил [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]], а [[Христо Матов]] го избегнал атентатот. На [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскот конгрес]] во март [[1908]] година [[Серска група|Санданистите]] не биле поканети и, под водство на [[Христо Матов]], водачите на левото крило во отсуство биле осудени на смрт.<ref name="IMN"/> Во мај истата година, во [[Банско]], се одржал [[Мајски конгрес|Мајскиот конгрес]] на левото крило на Организацијата на кој била донесена одлука за основање на нова организација, под името [[Македоно-одринска револуционерна организација]] и за распушање на [[Четнички институт на ТМОРО|четничкиот институт]].<ref group="б" name="vg_13"/> == Обиди за возобновување == {{главна|Обиди за возобновување и реосновање на ВМОРО}} Според некои истражувачи, по [[Младотурската револуција]] и по воспоставувањето на парламентарното уредување, Организацијата престанала да постои.<ref>[[Македонска Енциклопедија]]</ref> Тогаш, од членови на ВМОРО, кои преминале во легалност, биле создадени две политички партии: [[Соjуз на бугарските конституциони клубови]] и [[Народна федеративна партија (бугарска секција)]]. Во август 1910 година, со донесувањето на Законот за забрана на граѓанските партии, дошло до ликвидација на партиите од страна на младотурскиот режим. Според други научници, по 1910 година, Организациjата била обновена и настанала постепена [[трансформација на ТМОРО во ВМРО (Автономистичка)]]. Тој процес започнал со [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] од [[1908]] година и се одвивал сè до [[1919]] година. По завршувањето на овоj процес дошло до појава на [[ВМРО (Автономистичка)]], која станала еден од најголемите наследници на старата Македонска револуционерна организација и која ја обновила борбата за ослободување на [[Македонија]].<ref>Зоран Тодоровски „ВМРО 1924-1934“, РОБЗ, Скопје, 1997.</ref> Македонското револуционерно движење е опеано во народното творештво. Попознати македонски револуционерно-комитски песни се:<ref>Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 107-128.</ref> * Ранет јунак и црна орлица * Песна за Гоце Делчев * Ранет Делчев војвода * [[Заплакало е Мариово]] * Славни комити, сè Македонци * Млад загинал за слобода * Мануш војвода * Станиш војвода * Песна за Питу Гулев * Петре Михов и дервиш Полиц * Џемо и Мицко комита * Што ми е мило ем драго * Стојан комита * [[Низ Петлец идат трима војводи]] * [[Малина мома и Гоце Делчев]] * [[Спиро Црне и Ќучук Сулејман]] * Болен ми лежи Миле Поп-Орданов * Битката при Мечкин Камен * Дека ќе одеш, Апостоле? * Селим ага и Ѓорѓија Лажот * [[Црна се чума зададе]] * Кољо Капидан == Галерија == <gallery> Податотека:Уставот на ТМОРО1.jpg Податотека:Ustav.jpg Податотека:IMARO-Pravilnik-1905.jpg Податотека:Правилник за селските чети.jpg Податотека:Печат на Солунскиот окружен комитет.jpg Податотека:Bitolya Macedonian-Adrianopolitan Revolutionary District Seal.JPG Податотека:Печат на Ениџевардарскиот околиски комитет.jpg Податотека:Печат на Струмичкиот окружен комитет.jpg Податотека:Zadgranichno predstavitelstvo pechat.jpg Податотека:Prizovka za sobirane na pari za VMRO od 1900.jpg Податотека:Delo-vestnik-imaro.jpg Податотека:Факсимил од писмо на Лука Поп Теофилов.jpg Податотека:Cheta IMARO Kukush Trayko Gyotov.JPG Податотека:Cheta IMARO Stoyan Hitrovski.JPG Податотека:Cheta of IMARO in rest.jpg Податотека:IMRO bands at the Skopje assembly, 1905.jpg Податотека:Andrey Dokurchev cheta IMARO Veles.JPG Податотека:Cheta IMARO trainings.JPG </gallery> == Белешки == {{наводи|group="б"|refs= <ref name="vg_1">Бугарската историографија во автономниот принцип на организацијата гледа како на средство за присоединување на Македонија кон Бугарија со што на организиацијата и дава белег на поборник за обединување на Македонија и Бугарија, иако во весникот Право било јасно истакнато дека: Внатрешната револуционерна организација ќе му даде на секој да реазбере дека работи за единството и независноста на Македонија, како слободна држава на Балканскиот Полуостров. Таа организација, давала и во иднина ќе дава докази дека не е агент на никоја од балканските држави, туку агент само на македонската слобода и независност. Со таквите докази таа постепено ќе ги остранува племенските разлики во Македонија и ќе го организира идниот, ако и разнобоен, но способен да се самоуправува мирно и тивко, македонски народ (Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3), не постои ни еден официјален документ на организацијата каде што таа истакнува дека се залага за присоединување на Македонија кон Бугарија</ref> <ref name="vg_2">Низ историјата, во зависност од раководните лица и политичката струја, организацијата била позната под различни имиња. Така таа била позната како Македонска револуционерна организација (МРО), од 1896 како Тајна македоно-одринска револуционерна организација (ТМОРО), а од почетокот на 1905 година како, Внатрешна македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО). Под кое име Организацијата била основана во историската наука нема согласност. Еден дел од историчарите сметаат дека првото официjално име на организацијата е Македонска револуционерна органанизација додека пак други сметаат дека првото официjално име на организацијата било Бугарски македоно - одрински револуционерни комитети - (БМОРК), а трети сметаат дека прво таа се викала МРО, а потоа БМОРК. Меѓутоа првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, јасно истакнува во неговите "Спомени" дека првото име на Организацијата е Македонска Револуционерна Организација. Првиот печат на Централниот комитет на Организацијата гласел: Македонски централен комитет - Слобода или смрт.</ref> <ref name="vg_6">Во Османлиското Царство не постоел редовен ситем за попис на населението со утврдени методи и принципи како во западноевропските држави. Османските власти го евидентирале само машкото население и тоа не по национална основа туку по вероисповед. Мажите муслимани биле запишувани поради воената обврска, а христијаните поради даноците. Меѓутоа постоеле еден вид на матични книги т.н нуфуз дефтери во кој биле запишувани датумот на раѓање, името, името на родителите и презимето, меѓутоа од нуфузите не може да се утврди националниот состав на населението во Македонија. Под графата ''Муслимани'' биле запишувани: Турците, Циганите, исламизираните Македонци, Арнаутите, Черкезите, Арапите и други, односно припадниците на муслиманската вероисповед. Во графата ''Рум Милет'' (Грци) биле запишувани сите православни христијани во Отоманското Царство кој биле под духовна јуриздкција на Цариградската патријаршија, тука спаѓаат Македонците-патријаршисти кој биле нарекувани и како Грци. Христијанското население кое било под духовна власт на Бугарската егзархија било запишувано како ''Бугар милет'', тука спаѓаат Македонците-егзархисти кои биле нарекувани Бугари. Од национален аспект само за Евреите постоела посебна графa како ''Јауди'', но и тука имало исклучок. Евреите муслимани биле впишувани како Турци, види: Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозовски факултет, Скопје, 2003</ref> <ref name="vg_7">Според првиот устав на Организацијата, во неа можел да членува секој Бугарин. Овој член од првиот устав е причина за спор меѓу историчарите. Според бугарските историчари, поимот Бугарин го отцртува националниот карактер на Организацијата, меѓутоа според македонските историчари под Бугарин во уставот се подразбираат Македонци кои биле под јурисдикција на Бугарската црква. [[Христо Силјанов]] во своето дело Ослободителни борби во Македонија истакнува: ''Въ съзнанието на инициаторитѣ бѫдещата организация се рисува като българска по съставъ: неинъ членъ, споредъ първия уставъ, може да бѫде '''„всѣки българинъ”'''. Инъкъ не можеше и да бѫде: въодушевявани отъ мисьльта за благото на народа, отъ който изхождатъ, тѣ разчитатъ преди всичко на него, толкова повече, че се касае за едно тайно и опасно начинание. Въ първо време само българскиятъ елементъ имъ се вижда надежденъ. По-после тѣ охотно даватъ достѫпъ на всички '''македонски християни''', които съчувствуватъ и могатъ да бѫдатъ полезни на освободителното дѣло изобщо. По отношение на състава, организацията е чужда на всѣки тѣсногръденъ национализъмъ. Това личи и отъ промѣнитѣ, които по-после се внасятъ въ устава и правилника ѝ.'' Врз основа на овој текст може да се заклучи дека всушност станувало збор за Македонци-егзархисти (Македонци христијани кои биле под духована јурисдикција на Бугарската егзархија) и дека целата на основачите била најпрво да се делува во егзархиската средина а потоа да тргнат по свој пат, Организацијата била туѓа за секој теснограден национализам, вклучително и бугарскиот види [http://www.promacedonia.org/obm1/2_1.html Ослободителни борби во Македонија]</ref> <ref name="vg_13">Според македонската историографија, во 1908 година Македонската револуционерна организација престанала да постои, меѓутоа има ставови дека МРО и ВМРО на Тодор Александров е една иста организација, при што треба да се истакне дека ВМРО (Автономистичка) претставува наследник на старата Организација и не може да се општи дека Македонската револуционерна организација и ВМРО (Автономистичка) се една иста организација. Условите и егзистирањето на двете организации се различни, а во однос на целта има и еден чекор напред, односно ВМРО (Автономистичка) девизата автономна Македонија ја заменила со независна Македонија со што уште појасно било истакнато дека тие се бореле за самостојна македонска држава. Иако ВМРО (Автономистичка) била основана врз принципите на старата Македонската револуционерна организација сепак со текот на времето, особено по смрта на Тодор Александров, таа еволуирала во вистинска терористичка организација. Кога се менуваат методите и условите на делување на една Организација, без разлика како таа се именува и на каква традиција се повикува, се прави дистинкција, сличен пример е [[Ирска републиканска армија|Ирската републиканска армија]], вид. [http://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Republican_Army Irish Republican Army] и [http://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Republican_Army_(1922%E2%80%931969) Irish Republican Army (1922–1969)]</ref> }} == Наводи == {{наводи}} == Литература == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kniga_Vienska_Stapica.pdf „Виенска стапица: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров“], Ленина Жила. * ''Андонов Х. Полјански, Гоце Делчев во сомените на современиците, Скопје, 1963'' * ''Документи за борбата на македонскиот народ за независност - том I'', Скопје, 1985, [[НУБСК|Универзитетска Библиотека „Св. Кирил и Методиј“]] * ''Катарџиев'', ''И. '', ''[http://macedonian. atspace. com/knigi/ik_dvmroi. htm Создавањето и активноста на ВМРО до Илинден]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' {{mk}} * ''Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозофски факултет, Скопје, 2003'' * ''Ванчо Ѓорѓиев, Петар Поп Арсов. Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење, Скопје, 1997'' * ''Во Македонија и Одринско, Спомени на Михаил Герџиков, сопштува Л. Милетиќ, Софија, 1928'' * ''Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995'' * ''Димевски Славко, Митрополитот скопски Теодосиј - живот и дејност 1846 - 1926, Скопје, 1965'' * ''Димитар Димески, Создавање на Македонската револуционерна организација и нејзината организациона поставеност (1893 - 1895), Историја, XXII/1, Скопје, 1896'' *''Димитар Димески, Македонското национално движење во Битолскиот Вилает (1893-1903), II издание, Скопје, 1982'' * ''Димитар Димески, Гоце Делчев, Скопје, 1994'' * ''Константин Пандев , Национлнотоослободително движение в Македония и Тракия 1893-1903, София, 1979'' * ''Историја на Македонскиот народ, издание 1988&nbsp;г. Скопје * ''Историја на сојузот на комунистите на Југославија издание 1985 год, Скопје'' * ''Битоски Крсте, Македонија и кнежевството Бугарија (1893 - 1903), Скопје. 1977'' * ''Влахов Димитар, Спомени прв дел (ракопис во семинарот за историја при Философски факултет), Скопје'' * ''36 години во ВМРО - Спомени на Кирил Прличев'', издателство ВЕДА-МЖ, 1999, ISBN 954-8090-01-5 * ''Основањето на четничкиот институт. Испраќање списоци на Егзархијата. Конгресите пред 1899&nbsp;г. (од спомените на Ив. Х. Николов), Ил. Илинден III/6 (76), Софија, 1936'' * ''Петров Ѓорче, Спомени, Коресподенција, (вовед, коментар и редакција Љубен Лапе), Скопје, 1984.'' * ''Петар. П. Арсов, Потекло на револуционерното движење во Македонија и првите чекори на Солунскиот комитет за придобивање на политички права за Македонија дадени од Берлинскиот конгрес, Билтен на временото претставништво на обединетата бивша револуционерна организација, Но. 8, Софија, 19.07.1919.'' * ''Првиот централен комитет на ВМРО, Спомени на д-р Христо Татарчев, соопштува Л. Милетиќ, Софија, 1928.'' == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=4q0EPUZOniE Ден на Македонската револуционерна борба 1, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=ix9KNbI_b0M Ден на Македонската револуционерна борба 2, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=DHFC1nGErO8 Ден на Македонската револуционерна борба 3, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=hHwaUkwl4kg Ден на Македонската револуционерна борба 4, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://217.16.70.245/?pBroj=1215&stID=6108 Македонскиот револуционерен печат пред Илинден] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110819102601/http://217.16.70.245/?pBroj=1215&stID=6108 |date=2011-08-19 }} * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce437/Tekst40.htm Во темнината на минатото и сегашноста] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100317212338/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce437/Tekst40.htm |date=2010-03-17 }} * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Dokument/pism1896.htm Писмо од Централниот комитет во Солун до Врховниот македонски комитет во Софија] * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%92%D0%9C%D0%A0%D0%9E Создавање и активноста на ВМРО до Илинденското востание], Иван Катарџиев * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%92%D0%9C%D0%A0%D0%9E Славата, митот и крвта на ВМРО], Виктор Цветаноски * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/knigi.html Мемоари на македонските Илинденци] - електронска библиотека. *[https://documents-mk.blogspot.com/2015/01/blog-post_16.html Финансиите на МРО] *[https://documents-mk.blogspot.com/2015/01/blog-post_24.html МРО (Македонска Револуционерна Организација)] * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm1/index.html том I Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1933. {{bg}} * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm2/index.html том II Следъ Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1943. {{bg}} * [http://www.mn.mk/aktuelno/653-VMRO-Vnatresna-Makedonsko-Odrinska-Revolucionerna-Organizacija?format=pdf ВМРО-Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Поврзано == {{Ризница-врска|IMARO}} * [[Врховен македонско-одрински комитет]] * [[Бугарското тајно револуционерно братство]] * [[Народна федеративна партија]] * [[Сојуз на бугарски уставни клубови]] * [[ВМРО (Автономистичка)]] * [[ВМРО (Обединета)]] {{Македонско национално движење}} {{добра}} [[Категорија:Македонска револуционерна организација| ]] [[Категорија:Историја на македонскиот народ]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] s421x82pktl3qjjmbcbf6hw4vqjobg1 0 1872 5629300 5583685 2026-09-16T17:26:02Z Bjankuloski06 332 5629300 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{For|градот во Егејска Македонија|Валовишта}} {{Инфокутија Населено место | name = Демир Хисар | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = град | image_skyline =Niz Demir Hisar (3).JPG | image_alt = | image_caption = Улица во Демир Хисар | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Демир Хисар во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 13 |latNS = N | longd = 21 |longm = 12 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Пелагониски Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 2431 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = демирхисарец, демирхисарка, демирхисарци<ref>{{ОДРМЈ|Демир Хисар}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 047 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = DH | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://www.demirhisar.gov.mk/ www.demirhisar.gov.mk] | footnotes = }} '''Демир Хисар''' (порано: с. '''Мургашево''') — [[град]], поточно [[паланка]], во југозападниот дел на [[Македонија]] и воедно административен центар на областа [[Железник]] и [[Општина Демир Хисар|истоимената општина]]. == Географија == Градот се наоѓа во ридско-планински регион, а мал дел по течението на [[Црна Река]] е низински. Посебен знак на одбележување на оваа област се планините [[Бигла]], [[Илинска Планина|Илинска]] и [[Плакенска Планина]], на која што се наоѓа и највисокиот врв Сталев Камен со висина од 2.000 м., коишто ја одделуваат Демирхисарската област од Преспанско-охридската област. == Потекло на поимот == Поради богатството на овие планини со [[железна руда]], и областа го добива името '''Железник''' или '''Железнец''', кое се менувало во зависност од владателите во различни периоди. Оваа област се среќава и како Сидеро Кастрон, што од грчки значи Железна Тврдина, а Демир Хисар е име што [[Османлиско Царство|Турците]] го дале на оваа област што би значело Железна Тврдина. Тоа е името што и денес го носи. == Историја == Во почетокот на XVII век, во Битолско постои христијанското село Мургаш. Во судскиот регистар на битолскиот кадија од 1640 година се споменува, дека поради прекумерно зголемување на арачот и другите вообичаени немуслимански даноци, целото население на селото, освен еден, „неверникот Дујо“, пребегало. Бидејќи долговите и даноците биле побарани од Дујо (''Дуј''), тој исто така избегал, а властите се обиделе да го вратат со поедноставуање на некои давачки.<ref>{{Наведена книга|title=По следите на насилието. Документи и материали за налагане на исляма, част I|last=Петров|first=Петър, съставител|authorlink=|coauthors=|year=1987|publisher=Наука и изкуство|location=София|isbn=|pages=38|url=|accessdate=|quote=}}</ref> Населбата почнува да се развива некаде од средината на декември 1945 година, кога во Демир Хисар е формирана општествено - политичка административна заедница - Околиски народен одбор, прво со седиште во с. [[Лопатица]], а од пролетта 1946 година, по извршената територијална исправка, седиштето е пренесено во село [[Мургашево]], со седиште во стариот Слепчански ан (на местото на денешната автобуска станица). Денес, Демир Хисар е урбанизирана населба од градски тип која ги има сите услови на мало гратче. Изградена е електрична мрежа, водовод, одводна канализација, асфалтирани улици и поврзана е со современ коловоз со соседните градови [[Битола]] (28 км), [[Крушево]] (25 км), [[Кичево]] (51 км) и [[Прилеп]] (38 км). Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Население == Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Албанци]] и 50 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> На пописот од 2002 година, градот има 2.593 жители, со што претставува најмалиот град во Македонија. Следува табела на националната структура на населението:<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> [[Податотека:Demir-hisarska nosija.jpg|мини|Брачна двојка од Демир Хисар, облечени во носија, снимени во ателјето на браќата Манаки, во Битола, 1916 година]] {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Националност''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 2 473 |- |[[Албанци]] |62 |- |[[Турци]] | 22 |- |[[Роми]] | 11 |- | [[Власи]] | 6 |- | [[Срби]] | 7 |- | [[Бошњаци]] | 2 |- | Други | 10 |- |} Според последниот [[Попис на населението во Македонија (2021)|попис на населението на Македонија од 2021 година]], Демир Хисар има 2.431 жители. Следува табела на народносната структура на населението: {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Народност''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 2.281 |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | 39 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | 1 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | 16 |- |[[Македонски Власи|Власи]] | 9 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | 5 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | 0 |- |Други |80 |- |} Следува табела на национална припадност на Демир Хисар во пописите 1948-2021:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200203213035/http://makstat.stat.gov.mk/ |date=2020-02-03 }}.</ref> {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !<abbr>Ост.</abbr> !<abbr>Лица без под.</abbr> !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''543''' |- |1953 |449 |27 |412 |— |1 |3 |— |10 |— |'''902''' |- |1961 |1.047 |39 |24 |— |— |5 |— |14 |— |'''1.129''' |- |1971 |1.731 |30 |34 |4 |— |17 |— |12 |— |'''1.828''' |- |1981 |2.154 |75 |19 |17 |1 |14 |— |12 |— |'''2.283''' |- |1991 |2.097 |13 |6 |1 |3 |4 |— |7 |— |'''2.131''' |- |1994 |2.336 |9 |4 |— |2 |1 |— |95 |— |'''2.447''' |- |2002 |2.473 |62 |22 |11 |6 |7 |2 |10 |— |'''2.593''' |- |2021 |2.281 |39 |1 |16 |9 |5 |0 |11 |69 |'''2.431''' |} Демир Хисар како урбана населба, од своето формирање постојано бележи пораст на населението. Така спрема пописот во 1961 г. населбата броела 1129 жители, а во 1981 година имало 2283. Тоа докажува дека луѓето од селските населби нагло ги напуштале своите домови и се населувале во Демир Хисар. {{wide image|Викиекспедиција Железник 275.jpg|1024px|Панорамски поглед на Демир Хисар, погледнат од ридот Градиште над селото [[Граиште]]}} [[Податотека:ЏамијаМургашево.JPG|алт=Старата џамија во некогашното Мургашево|мини|283x283пкс|Старата џамија во некогашното Мургашево]] ==Администрација и политика== === Избирачко место === Во градот постојат избирачките места бр. 623, 623/1 и 624 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.904 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Демирхисарска Котлина]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Demir Hisar}} * [http://www.demirhisar.gov.mk Портал на општина Демир Хисар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140209060933/http://www.demirhisar.gov.mk/ |date=2014-02-09 }} * [http://dhgalerija.com Демир Хисар низ фотографии] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304135123/http://dhgalerija.com/ |date=2016-03-04 }} * [https://www.facebook.com/pages/Demir-Hisar/42585022941?fref=ts Демир Хисар — официјален профил на Фејсбук] {{Градови во Македонија}} {{Општина Демир Хисар}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Демир Хисар| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Демир Хисар]] 9003rd6jg2uxml75vvop6sfop61f4e4 0 11376 5629271 5621777 2026-09-16T15:17:18Z Bjankuloski06 332 /* Стопанство */ 5629271 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|село во Општина Македонски Брод|останати значења|Самоков (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Самоков | слика = Samokov view.JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 356 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 600 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=41 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=8 | lon_sec=39 | слава = | мрежно место = | карта = Самоков во Општина Македонски Брод.svg }} '''Самоков''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. До 2004 година, Самоков претставувал административно седиште на [[Општина Самоков|истоимената општина]], која ги опфаќала селата во Горно Порече. == Географија и местоположба == [[Податотека:Згради во Самоков.jpg|мини|300п|лево|Станбени згради во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во западниот висок планински дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], на просторот на левата страна на реката [[Треска (река)|Треска]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=31 октомври 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=264}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 600 метри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа простор од 14,2&nbsp;км². Најзастапени се шумите на површина од 869 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 256 хектари, а на обработливото земјиште 182 хектари. Во вкупната површина влегува и просторот околу селото [[Ковач (село)|Ковач]], кое не е заведено во катастарската евиденција и го дели атарот со Самоков.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од регионалната делница [[Македонски Брод]]-[[Скопје]].<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во {{римски|19}} век, Самоков било село во Поречката нахија на Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. За време на отоманското владеење, Самоков било административниот центар на [[Порече]]<ref name="Порече" />. Во Самоков се наоѓал поречкиот [[Мудир|мудур]], а привремено престојувала и војска. Во тие времиња во Самоков се ковала железната руда, која се ископувала и измивала во поречките мелови<ref name="Порече" />. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото, најзначаен индустриски објект била фабриката за оружје „Сувенир“, која потоа таботела под името „Сумбро Трејд“, за во 2020 г. да биде преземена од ATS Ammunition. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|367 |1953|171 |1961|270 |1971|209 |1981|194 |1991|212 |1994|292 |2002|388 |2021|356 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Самоков имало 5 жители, сите [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 258.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Самоков се води како чисто албанско село во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 2 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|38}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Самоков имало 400 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, без поголеми промени на бројот на населението. Така, во 1961 година имало 270 жители, а во 1994 година 292 жители и е населено само со македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Самоков имало 388 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=31 октомври 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 356 жители, од кои 331 [[Македонци|Македонец]], 6 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 останат и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|5|400|367<ref>Податоците за населеното место [[Ковач (село)|Ковач]], согласно важечката територијална организација од 1948 година, се вклучени во податоците за населеното место Самоков.</ref>|171|270|209|194|212|292|388|356}} === Родови === [[Податотека:Влез на фабриката Сувенир кај Самоков.jpg|мини|300п|десно|Влезот во некогашната фабрика за оружје „Сувенир“]] Самоков во целост е населено со родови на [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед. Како средиште кое и во минатото имало управна (административна) и стопанска важност Самоков е привлечно место за доселување поради што населението во најголем дел е сочинето од доселенички родови од околните [[Порече|поречки]] села, а со изградбата на фабриката „Сувенир“ и од други краишта на [[Македонија]]. Според истражувања од 1925 година во Самоков живееле пет куќи од родот ''Ушиновци'' и три куќи од родот ''Лазаровци'', доселени од селото [[Ковач (село)|Ковач]]<ref name="Порече">{{наведена книга|last=Јовановиќ|first=Петар|title=Порече|series=Српски етнографски зборник|volume=28|year=1935|publisher=СКА |location=[[Белград]]|language=sr|pages=327}}</ref>. Во денешно време во Самоков живеат семејствата и родовите: ''Аврамоски'', ''Ангеловски'', ''Ванески'', ''Видески'' со потекло до блиското село [[Косово (Порече)|Косово]], ''Златески'' со потекло од блиското село Ковач, ''Карафиловски'', ''Јанкулоски'', ''Огненоски'' и др. == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Самоков.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште „Св. Климент Охридски“ во Самоков]] * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Самоков|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.oouklimentohridski.edu.mk/Album/AlbumView?_albumID=103|title=ПУ Самоков|publisher=[[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Македонски Брод]]|accessdate=17 октомври 2017|location=македонски}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Македонски Брод]]. * Доставна пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6535]]) == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било седиште на некогашната Општина Самоков. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Самоков. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Самоков, во која покрај селото Самоков се наоѓале селата Бенче, Брест, Звечан, Зркле, Инче, Ковач, Ковче, Лупште, Рамне, Старо Село и Сушица. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0259 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 290 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 286 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/362|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505180154/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/362|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки ликалитети<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Кале (Самоков)|Кале]] — градиште од доцноантичко време; и * [[Во Селото (Самоков)|Во Селото]] — населба и некропола од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Илија“ - Самоков|Црква „Св. Илија“]] — главна селска црква * [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Ковач|Црква „Св. Теодор Тирон“]] — стара црква, сместена на патот помеѓу Самоков и Ковач, која од историски причини се води под селото Ковач <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт ==--> == Личности == * [[Злата Маџовска]] — била дел од [[Југословенска војска во татковината|Равногорското движење]] на [[Дража Михаиловиќ|Дража Михајловиќ]], и партнерка на [[Миливоје Трбиќ - Војче|Миливоје Трбиќ]]. *[[Јордан Арсоски]] (1910 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Јордан Јосифоски]] (1924 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Лазо Ванески]] (1920 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Михајло Трајаноски]] (1905 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Тодор Аврамоски]] (1914 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Јордан Милошески]] (1909 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> == Иселеништво == Многу жители на Самоков и околните села се иселени во поголемите градови во Македонија. Исто така, многу жители на Самоков и околните села за време на Втората светска војна се иселени во странство. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Влезот во Самоков.jpg|Влез во Самоков Податотека:Панорама на Самоков.jpg|Поглед на Самоков од патот кон селото [[Ковач (село)|Ковач]] Податотека:Поглед кон Самоков.jpg|Поглед на Самоков Податотека:Пошта во Самоков.jpg|Доставната пошта во Самоков Податотека:Споменик на Јозеф Обрембски во Самоков.jpg|Споменик на [[Јозеф Обрембски]] во селото Податотека:Хотел „Поречки бисер“ во Самоков.jpg|Некогашниот хотел во Самоков Податотека:Црква „Св. Илија“ - Самоков.jpg|Главната селска црква „Св. Илија“ </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Samokov, Republic of Macedonia}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Самоков| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] 7zxz4nzc49vpx3geov2npjvtfoeo0hk 5629273 5629271 2026-09-16T15:18:20Z Bjankuloski06 332 /* Стопанство */ 5629273 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|село во Општина Македонски Брод|останати значења|Самоков (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Самоков | слика = Samokov view.JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 356 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 600 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=41 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=8 | lon_sec=39 | слава = | мрежно место = | карта = Самоков во Општина Македонски Брод.svg }} '''Самоков''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. До 2004 година, Самоков претставувал административно седиште на [[Општина Самоков|истоимената општина]], која ги опфаќала селата во Горно Порече. == Географија и местоположба == [[Податотека:Згради во Самоков.jpg|мини|300п|лево|Станбени згради во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во западниот висок планински дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], на просторот на левата страна на реката [[Треска (река)|Треска]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=31 октомври 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=264}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 600 метри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа простор од 14,2&nbsp;км². Најзастапени се шумите на површина од 869 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 256 хектари, а на обработливото земјиште 182 хектари. Во вкупната површина влегува и просторот околу селото [[Ковач (село)|Ковач]], кое не е заведено во катастарската евиденција и го дели атарот со Самоков.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од регионалната делница [[Македонски Брод]]-[[Скопје]].<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во {{римски|19}} век, Самоков било село во Поречката нахија на Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. За време на отоманското владеење, Самоков било административниот центар на [[Порече]]<ref name="Порече" />. Во Самоков се наоѓал поречкиот [[Мудир|мудур]], а привремено престојувала и војска. Во тие времиња во Самоков се ковала железната руда, која се ископувала и измивала во поречките мелови<ref name="Порече" />. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото, најзначаен индустриски објект била фабриката за оружје „Сувенир“, која потоа таботела под името „Сумбро Трејд“, за во 2020 г. да биде преземена од „ATS Ammunition“. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|367 |1953|171 |1961|270 |1971|209 |1981|194 |1991|212 |1994|292 |2002|388 |2021|356 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Самоков имало 5 жители, сите [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 258.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Самоков се води како чисто албанско село во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 2 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|38}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Самоков имало 400 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, без поголеми промени на бројот на населението. Така, во 1961 година имало 270 жители, а во 1994 година 292 жители и е населено само со македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Самоков имало 388 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=31 октомври 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 356 жители, од кои 331 [[Македонци|Македонец]], 6 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 останат и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|5|400|367<ref>Податоците за населеното место [[Ковач (село)|Ковач]], согласно важечката територијална организација од 1948 година, се вклучени во податоците за населеното место Самоков.</ref>|171|270|209|194|212|292|388|356}} === Родови === [[Податотека:Влез на фабриката Сувенир кај Самоков.jpg|мини|300п|десно|Влезот во некогашната фабрика за оружје „Сувенир“]] Самоков во целост е населено со родови на [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед. Како средиште кое и во минатото имало управна (административна) и стопанска важност Самоков е привлечно место за доселување поради што населението во најголем дел е сочинето од доселенички родови од околните [[Порече|поречки]] села, а со изградбата на фабриката „Сувенир“ и од други краишта на [[Македонија]]. Според истражувања од 1925 година во Самоков живееле пет куќи од родот ''Ушиновци'' и три куќи од родот ''Лазаровци'', доселени од селото [[Ковач (село)|Ковач]]<ref name="Порече">{{наведена книга|last=Јовановиќ|first=Петар|title=Порече|series=Српски етнографски зборник|volume=28|year=1935|publisher=СКА |location=[[Белград]]|language=sr|pages=327}}</ref>. Во денешно време во Самоков живеат семејствата и родовите: ''Аврамоски'', ''Ангеловски'', ''Ванески'', ''Видески'' со потекло до блиското село [[Косово (Порече)|Косово]], ''Златески'' со потекло од блиското село Ковач, ''Карафиловски'', ''Јанкулоски'', ''Огненоски'' и др. == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Самоков.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште „Св. Климент Охридски“ во Самоков]] * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Самоков|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.oouklimentohridski.edu.mk/Album/AlbumView?_albumID=103|title=ПУ Самоков|publisher=[[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Македонски Брод]]|accessdate=17 октомври 2017|location=македонски}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Македонски Брод]]. * Доставна пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6535]]) == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било седиште на некогашната Општина Самоков. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Самоков. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Самоков, во која покрај селото Самоков се наоѓале селата Бенче, Брест, Звечан, Зркле, Инче, Ковач, Ковче, Лупште, Рамне, Старо Село и Сушица. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0259 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 290 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 286 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/362|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505180154/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/362|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки ликалитети<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Кале (Самоков)|Кале]] — градиште од доцноантичко време; и * [[Во Селото (Самоков)|Во Селото]] — населба и некропола од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Илија“ - Самоков|Црква „Св. Илија“]] — главна селска црква * [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Ковач|Црква „Св. Теодор Тирон“]] — стара црква, сместена на патот помеѓу Самоков и Ковач, која од историски причини се води под селото Ковач <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт ==--> == Личности == * [[Злата Маџовска]] — била дел од [[Југословенска војска во татковината|Равногорското движење]] на [[Дража Михаиловиќ|Дража Михајловиќ]], и партнерка на [[Миливоје Трбиќ - Војче|Миливоје Трбиќ]]. *[[Јордан Арсоски]] (1910 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Јордан Јосифоски]] (1924 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Лазо Ванески]] (1920 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Михајло Трајаноски]] (1905 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Тодор Аврамоски]] (1914 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Јордан Милошески]] (1909 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> == Иселеништво == Многу жители на Самоков и околните села се иселени во поголемите градови во Македонија. Исто така, многу жители на Самоков и околните села за време на Втората светска војна се иселени во странство. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Влезот во Самоков.jpg|Влез во Самоков Податотека:Панорама на Самоков.jpg|Поглед на Самоков од патот кон селото [[Ковач (село)|Ковач]] Податотека:Поглед кон Самоков.jpg|Поглед на Самоков Податотека:Пошта во Самоков.jpg|Доставната пошта во Самоков Податотека:Споменик на Јозеф Обрембски во Самоков.jpg|Споменик на [[Јозеф Обрембски]] во селото Податотека:Хотел „Поречки бисер“ во Самоков.jpg|Некогашниот хотел во Самоков Податотека:Црква „Св. Илија“ - Самоков.jpg|Главната селска црква „Св. Илија“ </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Samokov, Republic of Macedonia}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Самоков| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] 13vvbdcgrsn0k3h4w64wq4i1auy5c8q 0 27007 5629336 5594936 2026-09-16T19:33:58Z Buli 2648 5629336 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Братислава | official_name = | settlement_type = [[Главен град]] <!-- images, nicknames, motto -->| image_skyline = {{multiple image |border=infobox |perrow=1/2/1/2 |total_width=270 |caption_align=center | image1 = Slovakia bratislava.jpg | caption1 = Поглед на Братислава над [[Дунав]] | image2 = Eurovea Tower Bratislava.jpg | caption2 = [[Eurovea Tower]] | image3 = Palais Grassalkovich Bratislava September 2016.jpg | caption3 = [[Грасалковичова палата]] | image4 = Hlavné Namestie (35096533142).jpg | caption4 = Улици во стариот град и главниот плоштад | image5 = Blue Church, Bratislava 02.jpg | caption5 = [[Сината црква]] | image6 = Sky Park Bratislava.jpg | caption6 = [[Sky Park (Братислава)|Sky Park]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Bratislava.svg | flag_border = no | image_seal = Seal of Bratislava.png | image_shield = Coat of Arms of Bratislava.svg | image_blank_emblem = Logo of Bratislava.svg | blank_emblem_size = 128 | blank_emblem_type = [[Лого]] | motto = | nicknames = Beauty on the Danube, Blava, Coronation City, Little Big City, Partyslava | etymology = | subdivision_type = [[Држава]] | subdivision_name = {{flag|Slovakia}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = [[Краеви во Словачка|Крај]] | subdivision_name2 = [[File:Coat of Arms of Bratislava Region.svg|20px]] [[Братиславски Крај|Братиславски]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- maps and coordinates --> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Slovakia#Европа | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = Location of Bratislava in [[Slovakia]] | coordinates = {{coord|48|08|38|N|17|06|35|E|type:city(475,000)_region:SK-BL|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- government type, leaders --> | leader_party = Team Bratislava | leader_title = [[Градоначалник]] | leader_name = [[Matúš Vallo]]<ref>{{Cite web |url=https://spectator.sme.sk/politics-and-society/c/vallo-wins-in-bratislava-stronger-than-four-years-ago |title=Vallo wins in Bratislava, stronger than four years ago |date=30 October 2022 |website=The Slovak Spectator}}</ref> | leader_title1 = [[Bratislava City Council|City Council]] | leader_name1 = 45 members<ref>{{cite web|url=https://www.bratislava.sk/en/city-of-bratislava/city-administration/elected-bodies/city-council|title=City Council|website=Bratislava.sk}}</ref> | government_type = [[Mayor–council government]] | governing_body = [[Bratislava City Council]] | seat_type = Administrative HQ | seat = [[Primate's Palace, Bratislava|Primate's Palace]],<br/>[[Old Town, Bratislava|Old Town]] | parts_type = Local government | parts = 17 [[Boroughs and localities of Bratislava|Bratislava boroughs]] <!-- city budget -->| blank_name = [[Градски буџет]] | blank_info = €626.8 million<br/>(2025)<ref>{{Cite web |url=https://bratislava.sk/en/blog/budget-of-the-capital-city-of-bratislava |title=Budget of the capital city of Bratislava |date=12 December 2024 |website=City of Bratislava}}</ref> <!-- established -->| established_title = Првпат споменат | established_date = AD {{start date and age|907}}, ''како Brezalauspurc'' <!-- area -->| area_total_km2 = 367.584 | area_urban_km2 = 853.15 | area_metro_km2 = 2,053 | area_footnotes = <!-- elevation --> | elevation_point = [[Дунав]] | elevation_m = 124 | elevation_max_point = [[Девинска Кобила]] | elevation_max_m = 514 | elevation_footnotes = <!-- population --> | population_total = 475,503<ref>{{cite web |title=Bratislava finds census results as positive |url=https://spravy.pravda.sk/regiony/clanok/614202-bratislava-vnima-scitanie-pozitivne-rozdiel-20-tisic-ludi-vsak-ziada-vysvetlit/|publisher=Pravda.sk |access-date=2021-12-31}}</ref> | population_rank = {{Unbulleted list | [[List of cities and towns in Slovakia|1st]] in Slovakia | [[List of cities in the European Union by population within city limits|57th]] in the [[European Union|EU]] }} | population_density_urban_km2 = auto | population_density_blank2_km2 = 1,297 | population_metro = 719,537<ref>{{cite web | url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/SR/SK0/KR | title=SODB2021 – ObyvateliA–Základné výsledky }}</ref> | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = {{Plain list| * Bratislavčan (m), Bratislavčanka (f) ([[Slovak language|sk]]), * Bratislavan ([[English language|en]]), * pozsonyi ([[Hungarian language|hu]]), * Preßburger ([[German language|de]]) | population_footnotes = }} <!-- demographics (section 1) -->| demographics_type1 = Етнички групи <span style="font-weight:normal;">(2021)</span> | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.ta3.com/clanok/225344/v-bratislavskom-kraji-sa-k-slovenskej-narodnosti-hlasi-vyse-86-percent-obyvatelov |title=V Bratislavskom kraji sa k slovenskej národnosti hlási vyše 86 percent obyvateľov |date=24 January 2022 |website=TA3 |language=sk}}</ref> | demographics1_title1 = [[Етнички групи]] | demographics1_info1 = {{Collapsible list | 86% Словаци | 3% Унгарци | 1% Чеси | 10% други/недекларирани }} <!-- demographics (section 2) -->| demographics_type2 = Религија <span style="font-weight:normal;">(2021)</span> | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bratislavskenoviny.sk/aktuality/70081-scitanie-kolko-ludi-sa-v-bratislave-hlasi-k-roznym-cirkvam-a-kolki-su-bez-vyznania |title=Sčítanie: Koľko ľudí sa v Bratislave hlási k rôznym cirkvám a koľkí sú bez vyznania? |date=24 January 2022 |website=Bratislavské noviny |language=sk}}</ref> | demographics2_title1 = [[Религија]] | demographics2_info1 = {{Collapsible list | 40% [[Irreligion]] {{Tree list}} * 35% [[Christianity]] ** 30% [[Catholicity]] ** 4% [[Evangelicalism]] ** 1% Greek Catholic {{Tree list/end}} | 15% other | 10% not stated }} <!-- Time zone -->| timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 <!-- postal codes, area code -->| postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 8XX XX | area_code_type = | area_code = +421 2 | geocode = | iso_code = | registration_plate_type = [[Vehicle registration plates of Slovakia|Car plate]] | registration_plate = BA, BL, BT <!-- website, footnotes -->| website = {{URL|https://bratislava.sk/|bratislava.sk}} | footnotes = }} '''Братислава''' ({{langx|sk|Bratislava}}, {{langx|de|Pressburg}}; {{langx|hu|Pozsony}}) — главен град на [[Словачка]] и со своите 429.000 жители тој е најголем град во републиката.<ref name="stats2006">{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |title=Population on 31 декември 2006 - districts |date=2007-07-23 |accessdate=8 јануари 2007 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/61AlW1TG5?url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |url-status=dead }}</ref> Братислава се наоѓа во југозападниот дел од државата на двата брега на реката [[Дунав]]. Поради неговата местоположба и блискоста со [[Австрија|австриската]] и [[Унгарија|унгарската]] граница, тој е единствениот град во светот кој граничи со две независни држави.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Finance New Europe |url=http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |title=Bratislava Blast |author=Dominic Swire |year=2006 |df=mdy |accessdate=8 мај 2007 |archive-date=2006-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061210141244/http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |url-status=dead }}</ref> Братислава и [[Виена]] се едни од најблиските главни градови во [[Европа]] кои се оддалечени нешто помалку од 60 километри. Братислава е политички, културен и економски центар на Словачка. Градот е седиште на словачкиот [[Претседател на Словачка|претседател]], [[Собрание на Словачка|Собрание]] и [[Влада на Словачка|Влада]]. Исто така во Братислава се наоѓаат неколку универзитети, музеи, театри, галерии и останати значајни културни и економски институции.<ref name="Welcomebrochure">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1059 |title=Brochure - Welcome to Bratislava |year=2006 |format=PDF |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070305020757/http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1059 |url-status=dead }}</ref> Голем дел од словачките претпријатија и финансиски институции се наоѓаат токму во главниот град. Низ историјата градот долго време бил познат под германското име ''Пресбург'' и самата историја била под влијание на различни народи како на пример [[Германци]], [[Чеси]], [[Унгарци]], [[Словаци]] или [[Евреи]].<ref name="culturebrochure">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1080 |title=Brochure - Culture and Attractions |year=2006 |format=PDF |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070307203845/http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1080 |url-status=dead }}</ref> Градот бил главен град на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] како дел од поголемата [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршка монархија]]<ref name=NYT>{{Наведена мрежна страница|last=Gruber|first=Ruth E.|title=Charm and Concrete in Bratislava|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7D9103DF933A25750C0A967958260&sec=&spon=&pagewanted=1|work=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company]]|date=1991-03-10|accessdate=2008-07-27}}</ref> од [[1536]] до [[1783]] и дом на голем број истакнати словачки, унгарски и германски историски фигури. == Потекло на поимот == Денешното име на градот, Братислава, било официјално прифатено за градот на [[6 март]] [[1919]]. Претходно градот бил познат под неколку имиња на различни јазици. Првото забележано име за градот датира од [[X век]] и фигурирало името ''Брезалауспурц'' (''Brezalauspurc'') што во буквален превод значи ''„замокот на Браслав“''. Позначајни останати имиња за градот биле ''Пресбург'' на [[Германски јазик|германски]], ''Пожоњ'' на [[Унгарски јазик|унгарски]]<ref name=NYT/> и ''Прешпорок'' на [[Словачки јазик|словачки]]. == Историја == [[Податотека:Web Biatec.jpg|мини|лево|150п|Келтска сребрена монета во споредба со словачка круна.]] Првата позната населба во регионот на денешна Братислава била создадена пред 5000 години п.н.е. во неолитскиот период. Во 200 година п.н.е. [[Келти|келтски]] племиња се населиле во регионот и ја основале првата позначајна населба со изградба на тврдина позната како опидум. Покрај тоа, Келтите основале и ковачница за монети каде се произведувале [[Сребро|сребрени]] монети познати како биатеци.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1005&p1=1569 |title=History - Celtic settlements |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |year=2005 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224024320/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1005&p1=1569 |url-status=dead }}</ref> Градот и регионот потпаднал под [[Римско Царство|римска]] власт од првиот до четвртиот век и создале граничен одбранбен систем.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 73</ref> Покрај општествените промени кои ги направиле Римјаните, тие го вовеле и производството на [[вино]] како нова земјоделска гранака во регионот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1006&p1=1570 |title=History - Bratislava and the Romans |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |year=2005 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051907/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1006&p1=1570 |url-status=dead }}</ref> [[Словени]]те се населиле во регионот во [[V век]] или [[VI век]] за време на големиот миграциски словенски бран.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 90</ref> Како незадоволство против [[Авари|аварското]] прогонство, Словените се организирале и ја основале првата словенска држава, односно кралството на [[Крал Само|Само]] кое траело од [[623]] до [[658]] година. Во [[IX век]], замоците Братислава и [[Девин]] станале важен центар на словенските држави [[Кнежевство Нитра]] и [[Велика Моравија]].<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 95</ref> Првиот запишан податок за градот датира од [[907]] година и се однесува за битка во која [[Баварија|баварската]] војска била поразена од Унгарците<ref name="Encyclopedia">{{наведена книга | page = 128}}</ref> и е тесно сврзана со потпаѓањето на [[Велика Моравија]] под унгарска власт.<ref>Špiesz, "Bratislava v stredoveku", p. 9</ref> Во [[X век]], територијата на Пресбург станала дел од [[Унгарија]] и станал главен економски и административен центар во кралството.<ref name="middleages">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1008&p1=1572 |title=History - Bratislava in the Middle Ages |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224024106/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1008&p1=1572 |url-status=dead }}</ref> Оваа стратешка позиција му донела на градот чести војни и напади, но исто така му донела висок економски и политички статус. Првите привилегии како град, Пресбург ги добил во [[1291]] година од страна на унгарскиот крал [[Сигисмунд, цар на Светата Римско Царство|Сигисмунд]].<ref>Špiesz, "Bratislava v stredoveku", p. 132</ref> Унгарското кралство било поразено од [[Отоманското Царство]] во [[Мохачка битка|Мохачката битка]] во [[1526]] година. Поради тоа, [[Турци]]те во одреден степен го уништиле градот, но сепак не успеале сосема да го освојат.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 30</ref> Поради продорството на Турците во Унгарија, Унгарскот Кралство било приморано Братислава да ја прогласи како главен град на Унгарија во [[1536]] година. Наскоро Унгарија и Братислава станале дел од [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката монархија]] и започнала нова ера од историјата на градот. Братислава станал град на крунисување и седиште на кралеви, архиепископи и главни воени лица. Помеѓу [[1536]] и [[1830]] година, единаесет кралеви и кралици биле крунисани во Братислава.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 62</ref> Како и да е, XVII век е окарактеризиран со антихабсбуршки востанија, битки со Турците, поплави и болести.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 31–34</ref> [[Податотека:Bratislava (Posonium) by Matthaus Merian 1638.jpg|мини|лево|150п|Братислава во XVII век.]] [[Податотека:Bratislava 1787.jpg|мини|лево|150п|Братислава во 1787.]] Пресбург се развил во [[XVIII век]] кога на престолот била [[Марија Тереза од Австрија|Марија Тереза]]<ref name=NY>{{Наведена мрежна страница|last=Weinberger|first=Jill Knight|title=Rediscovering Old Bratislava|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C06E5D91138F93AA25752C1A9669C8B63&sec=&spon=&pagewanted=2|work=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company]]|date=2000-11-19|accessdate=2008-07-27}}</ref> и градот станал најголем и најважен град во Унгарија.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 34–36</ref> Населението на градот се зголемило тројно, голем број нови места како што се манастири и патишта биле изградени и градот бил центар на социјалниот и културниот живот на регионот.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 35–36</ref> Сепак градот почнал да ја губи својата важност кога на престолот бил кралот [[Јозеф II, цар на Светата Римска Империја|Јозеф II]],<ref name=NY/> особено кога кралскиот накит бил префрлен во [[Виена]] во [[1783]] година во обид да се зацврсти врската помеѓу Австрија и Унгарија. Голем број важни општествени канцеларии биле префрлени во [[Буда (град)|Буда]] исто така.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1010&p1=1574 |title=History - Maria Theresa’s City |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051619/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1010&p1=1574 |url-status=dead }}</ref> Првите весници на унгарски и словачки јазик биле исто така испечатени во Братислава, односно во [[1780]] излегол унгарскиот весник, додека во [[1783]] излегол словачкиот весник.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", pp. 350–351</ref> Во XVIII век, Братислава станал централ на словачкото национално движење. [[XIX век]] бил окарактеризиран со настани кои биле присутни низ европскиот континент. [[Пресбургски договор (1805)|Мировниот договор]] помеѓу Австрија и [[Франција]] бил потпишан во Братислава во [[1805]] година.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 384</ref> Замокот Девин бил уништен од француските трупи во [[1809]] година.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 385</ref> Во [[1843]] година како службен јазик во Братислава бил прогласен [[Унгарски јазик|унгарскиот јазик]] кој се користел во администрацијата, образованието и во јавноста.<ref>Erzsébet Varga, "Pozsony", p. 14 (Hungarian)</ref> Во XIX век исто така и индустријата забележала поголем пораст. Така, во [[1840]] година била изградена запрежна железничка линија од Братислава до [[Свети Јур]].<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", pp. 426–427</ref> Во [[1848]] година била пуштена во употреба парна локомотива до Виена, додека исто таква [[локомотива]] била пуштена во употреба во [[1850]] година и до [[Пешта]].<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 451</ref> [[Податотека:Apollo bombing damage.jpg|мини|десно|150п|Бомбандирањето на Братислава.]] [[Податотека:Slavin memorial, Bratislava.jpg|мини|десно|150п|Споменикот Славин изграден во чест на паднатите жртви за слобода на Словачка.]] Пред [[Првата светска војна]], етнички, градот имал 42% [[Германци]], 41% [[Унгарци]] и само 15 % [[Словаци]]. По Првата светска војна и со основањето на [[Чехословачка]] на [[28 октомври]] [[1918]] година градот и Словачка биле дел од новата држава.<ref name = "peyqxj">Lacika, "Bratislava", p. 42</ref> Доминантното германско и унгарско население биле против анексирањето на градот кон Чехословачка и го прогласиле за слободен. Како и да е, чехословачките легионери го окупирале градот на [[1 јануари]] [[1919]] година и го приклучиле кон федерацијата.<ref name = "peyqxj"/> Така, градот станал центар на словачкиот политички живот и на [[4 февруари]] бил избран за главен град на Словачка.<ref>{{наведена книга|author=Tibenský, Ján |display-authors=et al.|title=Slovensko: Dejiny|publisher=Obzor|year=1971|location=Bratislava}}</ref> На 12 февруари 1919 година унгарското и германското население почнало повторно да протестира за новонастанатата ситуација, но демонстрациите биле разбиени.<ref>Marcel Jankovics, "Húsz esztendő Pozsonyban", p. 65-67 (Hungarian)</ref> На [[27 март]] [[1919]] година официјално било променето името во Братислава.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1012&p1=1576 |title=History - First Czechoslovak Republic |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051935/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1012&p1=1576 |url-status=dead }}</ref> Така, останати без посилна поддршка, унгарското население почнало да се иселува од градот преку протерување или бегање<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= |url=http://www.tankonyv.sk/detail.php?chron=1&theme=4 |title=History of Hungarians in the first Czechoslovak Republic (1918-1919 section) |year=2008 |df=mdy |accessdate=5 септември 2008 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231063602/http://www.tankonyv.sk/detail.php?chron=1&theme=4 |url-status=dead }}</ref> и на нивното место се населиле Словаци и [[Чеси]]. Во [[1930]] година процентот на Унгарци изнесувал само 15.8%. Во [[1938]] година, [[Нацистичка Германија]] ја анексирала Австрија и околните територии на Братислава.<ref name="WWII"/><ref>Kováč et al., "Bratislava 1939–1945", pp. 16–17</ref> Братислава станал главен град на првата независна [[Словачка Република (1939-1945)|Словачка Република]] на [[12 март]] [[1939]] година, но оваа новосоздадена држава не траела долго и била под нацистичко влијание. Во периодот од [[1941]] и [[1945]] година, од Братислава биле истерани околу 15.000 [[Евреи]] и погубени.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 43. Kováč et al., "Bratislava 1939–1945, pp. 174–177</ref> Братислава била бомбандирана од сојузничките сили, подоцнс окупирана од германски сили и на крај заземена од советските сили.<ref name="WWII">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1014&p1=1578 |title=History - Wartime Bratislava |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224024210/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1014&p1=1578 |url-status=dead }}</ref><ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 2", p. 300</ref> При крајот на [[Втората светска војна]] повеќето од Германците од Братислава биле евакуирани и пренесени во Германија. По завршувањето на војната на власт во Чехословачка дошла [[Комунистичка партија на Чехословачка|Комунистичката партија]]. Во овој период градот се проширил територијално, но и бројот на населението постепено се зголемувал каде 90% од населението биле Словаци. Набрзо биле изградени голем број значајни објекти, мостови и општествените установи. Во [[1993]] година, Братислава станал главен град на ново создадената Словачка Република откако Чехословачка мирно се разделила на две држави.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1016&p1=1580 |title=History - Capital city for second time |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051742/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1016&p1=1580 |url-status=dead }}</ref> == Географија и клима == [[Податотека:OSM.Bratislava.2009-08-21.png|left|140px|thumb|Карта на Братислава.]] [[Податотека:Bratislava SPOT 1027.jpg|thumb|десно|140px|Сателитска снимка на Братислава.]] Братислава се наоѓа во југозападна [[Словачка]], поточно во регионот [[Братислава (регион)|Братислава]]. Поради специфичната местоположба и близината со [[Австрија|австриската]] и [[Унгарија|унгарската]] граница Братислава е единствениот главен град кој граничи со две држави. Братислава е оддалечена од [[чешка]]та граница околу 62 километри, додека од [[Виена]] е оддалечена само 60 километри.<ref>{{cite map |publisher=Vojenský kartografický ústav a.s. |title=Autoatlas - Slovenská republika |url=http://www.vku.sk/index.php?newlang=english | edition=6 |year=2006 |isbn=80-8042-378-4 |accessdate=2009-07-22}}</ref> Вкупната површина на Братислава изнесува 367.58&nbsp;км² и така според површина е втор најголем град во [[Словачка]], веднаш зад [[Високи Татри (град)|Високи Татри]].<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=440706&lstObec=560103&Okruh=zaklad |title=Vysoké Tatry - Basic characteristics |date=31 декември 2005 |df=mdy |accessdate=16 август 2007 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927204355/http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=440706&lstObec=560103&Okruh=zaklad |url-status=dead }}</ref> Градот се наоѓа на реката Дунав која го дели на два дела. Покрај Дунав, во близина на Братислава се и реките [[Морава (река)|Морава]] и [[Мал Дунав]]. Во близина на Братислава започнуваат [[Карпати|Карпатските Планини]], поточно овој дел од Карпатите се наречени [[Мали Карпати]]. Најниска точка на градот е реката Дунав со надморска височина од 126 метри, додека највисока точка е [[Девинска Кобила]] со надморска височина од 140 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2011414 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927201123/http://www.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2011414 |archivedate=2007-09-27 |title=Basic Information - Position |date=14 февруари 2005 |df=mdy |accessdate=1 мај 2007 |url-status=live }}</ref> Братислава има [[континентална клима]] со четири различни временски сезони. Климата во градот варира, односно има многу ладни зими и прилично топли лета. Братислава лежи во еден од најсувите и најтоплите региони на Словачка.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 10</ref> Снегот е помалку забележлив и присутен одошто во изминатите години.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1109&p1=1996 |title=Bratislava Weather |date=14 март 2007 |df=mdy |accessdate=1 ноември 2007 |language=sk |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029231448/http://visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1109&p1=1996 |url-status=dead }}</ref> Некои делови од градот како на пример Девин и Девинска Нова Вес се ранливи на поплави од Дунав и Морава.<ref>{{наведени вести |first=Nick |last=Thorpe |title=Defences hold fast in Bratislava |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2198850.stm |date=2002-08-16 |accessdate=2007-04-27 |publisher=BBC}}</ref> Поради тоа, на броговите на реките во последно време се градат одбранбени насипи.<ref>{{наведени вести |first=Juraj |last=Handzo |title=''Začne sa budovať protipovodňový systém mesta'' (Construction starts for city's flood protection) |url=http://www.bratislavskenoviny.sk/buxus/generate_page.php?page_id=12325 |date=2007-01-24 |accessdate=2007-04-28 |publisher=Bratislavské Noviny |language=sk}}</ref> {{Weather box |location = Братислава (1981–2010) |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 19.8 |Feb record high C = 19.1 |Mar record high C = 25.0 |Apr record high C = 30.3 |May record high C = 33.4 |Jun record high C = 36.3 |Jul record high C = 38.2 |Aug record high C = 39.3 |Sep record high C = 34.0 |Oct record high C = 30.0 |Nov record high C = 21.3 |Dec record high C = 17.9 |year record high C = 39.3 |Jan high C = 2.7 |Feb high C = 5.1 |Mar high C = 10.3 |Apr high C = 16.7 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.9 |Jul high C = 27.5 |Aug high C = 27.0 |Sep high C = 21.7 |Oct high C = 15.6 |Nov high C = 8.2 |Dec high C = 3.3 |year high C = 15.4 |Jan mean C = −0.4 |Feb mean C = 1.2 |Mar mean C = 5.5 |Apr mean C = 11.0 |May mean C = 16.0 |Jun mean C = 19.1 |Jul mean C = 21.3 |Aug mean C = 20.7 |Sep mean C = 15.9 |Oct mean C = 10.4 |Nov mean C = 4.9 |Dec mean C = 0.7 |year mean C = 10.5 |Jan low C = −3.4 |Feb low C = −2.3 |Mar low C = 1.3 |Apr low C = 5.4 |May low C = 10.2 |Jun low C = 13.4 |Jul low C = 15.4 |Aug low C = 15.0 |Sep low C = 11.0 |Oct low C = 6.1 |Nov low C = 1.8 |Dec low C = −1.9 |year low C = 6.0 |Jan record low C = −24.6 |Feb record low C = −20.0 |Mar record low C = −15.1 |Apr record low C = −4.4 |May record low C = −2.0 |Jun record low C = 3.0 |Jul record low C = 7.0 |Aug record low C = 5.0 |Sep record low C = -2.0 |Oct record low C = −8.0 |Nov record low C = −12.0 |Dec record low C = −20.0 |year record low C = −24.6 |Jan precipitation mm = 39 |Feb precipitation mm = 37 |Mar precipitation mm = 38 |Apr precipitation mm = 34 |May precipitation mm = 55 |Jun precipitation mm = 57 |Jul precipitation mm = 53 |Aug precipitation mm = 59 |Sep precipitation mm = 55 |Oct precipitation mm = 38 |Nov precipitation mm = 54 |Dec precipitation mm = 46 |year precipitation mm = 565 |Jan humidity = 83 |Feb humidity = 78 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 64 |May humidity = 67 |Jun humidity = 66 |Jul humidity = 64 |Aug humidity = 65 |Sep humidity = 73 |Oct humidity = 78 |Nov humidity = 83 |Dec humidity = 85 |year humidity = 73 |Jan sun = 65.1 |Feb sun = 81.9 |Mar sun = 151.9 |Apr sun = 204.0 |May sun = 263.5 |Jun sun = 270.0 |Jul sun = 275.9 |Aug sun = 269.7 |Sep sun = 207.0 |Oct sun = 142.6 |Nov sun = 60.0 |Dec sun = 46.5 |year sun = 2038.1 |source 1 = <ref name = Pogodaiklimat.ru >{{нмс | url = http://pogodaiklimat.ru/climate2/11816.htm | title = Pogodaiklimat.ru – Bratislava | publisher= Pogodaiklimat.ru | accessdate = 20 March 2014}}</ref> |source 2 = <ref name= Climatemps >{{нмс | url = http://www.bratislava.climatemps.com/ | title = Climate of Bratislava | publisher = Climatemps | accessdate = 20 March 2013 | archive-date = 2019-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190506011453/http://www.bratislava.climatemps.com/ | url-status = dead }}</ref> |date = March 2014 }} == Демографија == {{SK|pop}} {| class="wikitable" border="1" style="float:right; margin:0 auto; text-align:center;" | colspan="6" | <div class="center" >'''Попис од 2001'''<ref name = "population">{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000&Okruh=sodb |title=Urban Bratislava |date=31 декември 2005 |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071208095828/http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000&Okruh=sodb |url-status=dead }}</ref><ref name = "2001census">{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=3035 |title=Population and Housing Census 2001 |year=2001 |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715053843/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=3035 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.statistics.sk/webdata/english/census2001/tab/tab3a.htm |title=Permanently resident population by nationality and by regions and districts - archive link |accessdate=2006-11-29 |archive-date=2006-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129153653/http://www.statistics.sk/webdata/english/census2001/tab/tab3a.htm |url-status=live }}</ref></div> |- |'''Округ''' |'''Население''' |'''Етничка група''' |'''Население''' |- |Братислава I–V |428.672 |[[Словаци]] |391.767 |- |[[Братислава I]] |44.798 |[[Унгарци]] |16.541 |- |[[Братислава II]] |108.139 |[[Чеси]] |7.972 |- |[[Братислава III]] |61.418 |[[Германци]] |1.200 |- |[[Братислава IV]] |93.058 |[[Моравци (етничка група)|Моравци]] |635 |- |[[Братислава V]] |121.259 |[[Хрвати]] |614 |} Од основањето на градот па сè до [[XIX век]], [[Германци]]те биле доминантна етничка група.<ref name="Czechreview">{{наведено списание |author=Peter Salner |title=Ethnic polarisation in an ethnically homogeneous town |journal=Czech Sociological Review |volume=9 |issue=2 |pages=235–246 |year=2001 |url=http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082043/http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |archivedate=2008-02-27 |format=PDF |access-date=2010-05-20 |url-status=live }}</ref> После [[Австроунгарски договор од 1867|австроунгарскиот договор од 1867]] година, започнала да се врши голема [[унгаризација]] на населението и до крајот на [[Првата светска војна]] 40% од населението на Братислава зборувало [[унгарски јазик]], 42% зборувало [[германски јазик]] и само 15% зборувало [[словачки јазик]].<ref name="Czechreview"/> По основањето на [[Чехословачка]] во [[1918]] година, Братислава останал мултинационален град, но со различен демографски тренд. Благодарејќи на [[словакизација]]та<ref>Iris Engemann ([[Viadrina European University|European University Viadrina]], [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]/Oder) The Slovakization of Bratislava 1918-1948. Processes of national appropriation in the interwar-period. CEU 07.03.2008 http://web.ceu.hu/urbanstudiesworkshop/documents/iris_engemann.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303232607/http://web.ceu.hu/urbanstudiesworkshop/documents/iris_engemann.pdf |date=2016-03-03 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foruminst.sk/publ/szemle/2007_2/szemle_2007_2_lovisek-julia.pdf |title=NAME CHANGES OF THE STREET IN BRATISLAVA FROM POLITICAL REASONS AFTER THE CREATION OF THE FIRST CZECHOSLOVAK REPUBLIC, The disintegration of the Austria–Hungarian Monarchy (In Hungarian) |accessdate=2012-01-21 |archive-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121194530/http://www.foruminst.sk/publ/szemle/2007_2/szemle_2007_2_lovisek-julia.pdf |url-status=dead }}</ref> процентот на [[Словаци]] и [[Чеси]] во градот се зголемил, додека процентот на германско и унгарско население се намалил. Во 1938 година, 59% од населението биле Словаци или Чеси, додека Германците биле 22% и [[Унгарци]]те само 13% од населението.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 43</ref> Со создавањето на првата словачка република голем број Чеси и Евреи се населиле во градот.<ref name="Czechreview"/> Во 1945 година повеќето Германци од градот биле евакуирани. Откако Чехословачка се обновила, голем број од Германците и Унгарците кои останале во градот биле казнето поради соработка со Хитлер со тоа што биле депортирани во [[Австрија]], [[Германија]] или [[Унгарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= |url=http://epa.oszk.hu/00000/00033/00020/pdf/szemle_2005_1_vadkerty.pdf |title=Germans and Hungarians in Pozsony |year=2008 |df= mdy |accessdate=22 јуни 2008|format=PDF}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= |url=http://www.shp.hu/hpc/web.php?a=commorakozigaz&o=SzMCfBlp4x|title=shp.hu |year=2008 |df= mdy |accessdate=22 јуни 2008}}</ref> Поради сето ова, Братислава останала со мнозинско словачко население. Од религиска гледна точка, спрема пописот од [[2001]], 243.048 се [[католици]], 125.729 се [[Атеизам|атеист]]и, 24.810 се [[Лутеранство|лутеранци]], 3.163 се [[гркокатолици]], 1.918 се [[Калвинизам|калвинисти]], 1.827 се [[јеховини сведоци]], 1.616 се [[Православие|православни]], 737 се [[Методистичка црква|методисти]], 748 [[евреи]] и 613 [[Баптизам|баптисти]]. == Општествени установи и локална самоуправа == [[Податотека:Primate's Palace Bratislava.jpg|мини|десно|Седиштетто на градоначалникот.]] [[Податотека:Prezidentsky palac.jpg|лево|мини|Претседателската палата.]] Братислава е седиште на [[Собрание на Словачка|словачкото собрание]], [[Претседател на Словачка|словачкиот претседател]], министерствата, [[Врховен суд на Словачка|врховниот суд]] и [[Национална банка на Словачка|националната банка]]. Покрај овие државни институции, Братислава е седиште на [[Братислава (регион)|Братиславскиот регион]]. Исто така, градот е седиште на многу странски амбасади и дипломатски претставништва. Моменталната локална самоуправа на градот<ref name="citygovt">{{Наведена мрежна страница |title=Samospráva |url=http://www.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700000&id=74366&p1=76031 |year=2007 |df=mdy |accessdate=21 ноември 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011031841/http://www.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700000&id=74366&p1=76031 |url-status=dead }}</ref> е во организациска структура зададена уште од 1990 година.<ref name="citygovthistory">{{Наведена мрежна страница |title=Historický vývoj samosprávy |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74365&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=6 јуни 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200534/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74365&p1=52000 |url-status=dead }}</ref> На чело на локалната самоуправа се наоѓа [[Градоначалник на Братислава|градоначалникот на Братислава]]<ref name="mayor">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/o_osoba.asp?u=700000&id_org=700000&id_o=1097&p1=52000 |title=Primátor |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |language=sk |archive-date=2007-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602230728/http://www.bratislava.sk/vismo5/o_osoba.asp?u=700000&id_org=700000&id_o=1097&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>, потоа следат градското собрание<ref name="cityboard">{{Наведена мрежна страница |title=Mestská rada |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74369&p1=52000 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927201419/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74369&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>, градскиот совет<ref name="citycouncil">{{Наведена мрежна страница |title=Mestské zastupiteľstvo |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74368&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165114/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74368&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>, градските комисии<ref name="citycommission">{{Наведена мрежна страница |title=Komisie mestského zastupiteľstva |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74370&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2012-12-24 |archive-url=https://archive.today/20121224195204/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74370&p1=52000 |url-status=dead }}</ref> и градскиот магистрат<ref name="magistrate">{{Наведена мрежна страница |title=Magistrát |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74377&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2012-05-26 |archive-url=https://archive.today/20120526035336/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74377&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>. Градоначалникот е шеф на извршната градска власт и е избран за мандат од четири години. Моментален градоначалник на Братислава е [[Андреј Ѓурковски]] кој е избран на изборите во [[2006]] година и овој му е втор мандат<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=The Slovak Spectator |url=http://slovakspectator.sk/clanok-25394.html |title=Bratislava remains blue, Ďurkovský in charge |date=2006-12-11 |df=mdy |accessdate=19 јуни 2007 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012193145/http://slovakspectator.sk/clanok-25394.html |url-status=dead }}</ref>. Градскиот совет е законодавно тело и е задолжено за буџетот, урбанизмот, одржување на патиштата, образованието и културата во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=theparliament.com |url=http://www.eupolitix.com/EN/Forums/City+of+Bratislava/a1801f57-40bd-4caf-9749-21724bc3a1f5.htm |title=Bratislava - Local Government System |year=2007 |df=mdy |accessdate=30 април 2007 |archive-date=2012-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603173629/http://www.eupolitix.com/EN/Forums/City+of+Bratislava/a1801f57-40bd-4caf-9749-21724bc3a1f5.htm |url-status=dead }}</ref> Советот обично се среќава еднаш месечно и е составено од 80 членови. Административно, Братислава е поделена на пет окрузи и тие се: [[Братислава I]] (градскиот центар), [[Братислава II]] (источниот дел), [[Братислава III]] (североисточниот дел), [[Братислава IV]] (западниот и северниот дел) и [[Братислава V]] (јужниот дел).<ref name="petrzalkacity">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava|url=http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1074&p1=1852 |title=Petržalka City |date=2007-03-01 | df= mdy |accessdate=29 јануари 2008 |quote=Petržalka City will transform the largest and most densely populated housing estate in Central Europe from a monotone cement-panel housing scheme into a fully-fledged town with autonomous multipurpose centre.}}</ref> За подобра локална самоуправа, градот е поделен на 17 квартови и секој има свој управител и совет. Бројот на членови во советот зависи од бројот на население во квартот.<ref name="localgovernment">{{Наведена мрежна страница |title=Local Government |url=http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1044&p1=1811 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |archive-date=2007-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070305050254/http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1044&p1=1811 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable nowrap" |+Територијална поделба на Братислава |- ! Округ ! Кварт ! Карта |- |[[Братислава I]] |[[File:Coat of Arms of Staré Mesto.svg|14px]] [[Старе Место, Братислава|Старе Место]] | rowspan="17" |[[File:Bratislava boroughs color map.svg|400px]] |- | rowspan="3" |[[Братислава II]] |[[File:Coat of Arms of Ružinov.svg|14px]] [[Ружинов]] |- |[[File:Coat of Arms of Vrakuňa.svg|14px]] [[Вракуња]] |- |[[File:Coat of Arms of Podunajské Biskupice.svg|14px]] [[Подунајске Бискупице|Подунајске {{wbr}}Бискупице]] |- | rowspan="3" |[[Братислава III]] |[[File:Coat of Arms of Nové Mesto.svg|14px]] [[Нове Место, Братислава|Нове Место]] |- |[[File:Coat of Arms of Rača.svg|14px]] [[Рача, Братислава|Рача]] |- |[[File:Coat of Arms of Vajnory.svg|14px]] [[Вајнори]] |- | rowspan="6" |[[Братислава IV]] |[[File:Coat of Arms of Dúbravka.svg|14px]] [[Дубравка, Братислава|Дубравка]] |- |[[File:Coat of Arms of Karlova Ves.svg|14px]] [[Карлова Вес]] |- |[[File:Coat of Arms of Devín.svg|14px]] [[Девин]] |- |[[File:Coat of Arms of Devínska Nová Ves.svg|14px]] [[Девинска Нова Вес|Девинска {{wbr}}Нова Вес]] |- |[[File:Coat of Arms of Lamač.svg|14px]] [[Ламач]] |- |[[File:Coat of Arms of Záhorská Bystrica.svg|14px]] [[Захорска Бистрица|Захорска {{wbr}}Бистрица]] |- | rowspan="4" |[[Братислава V]] |[[File:Coat of Arms of Jarovce.svg|14px]] [[Петржалка]] |- |[[File:Coat of Arms of Petržalka.svg|14px]] [[Јаровце]] |- |[[File:Coat of Arms of Rusovce.svg|14px]] [[Русовце]] |- |[[File:Coat of Arms of Čunovo.svg|14px]] [[Чуново]] |} == Архитектура и позначајни објекти == [[Податотека:Bridge Nový most - Bratislava.jpg|лево|150п|мини|upright|Нов мост со ресторанот.]] [[Податотека:Katedrála sv. Martina 02.jpg|мини|десно|150п|Катедрала Свети Мартин.]] Градот Братислава е град составен од средновековни архитектонски подвизи искомбинирано со модерни грандиозни згради од [[XX век]].<ref name="habsudova">{{наведено списание|title=City to cut tall buildings down to size|journal=The Slovak Spectator|date=2007-04-23|first=Zuzana|last=Habšudová|author=|volume=|issue=|pages=|id=|url=http://www.slovakspectator.sk/clanok.asp?vyd=2006010&cl=22734|accessdate=2006-03-13|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930160431/http://www.slovakspectator.sk/clanok.asp?vyd=2006010&cl=22734|url-status=dead}}</ref> Повеќето од историските згради се наоѓаат во [[Стар град, Братислава|стариот дел]] од Братислава. Стариот братиславски хол е комплекс од три згради кои биле подигнати во [[XIV век]] и [[XV век]] и сега во него опстојува [[Градски музеј на Братислава|Градскиот музеј на Братислава]]. [[Михаелова порта|Михаеловата порта]] е единствена порта која била зачувана од средновековната фортификација и е една од најстарите објекти во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava Culture and Information Centre |url=http://www.bkis.sk/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=28 |title=Michael's Gate | df= mdy |accessdate=10 јуни 2007 |year=2007}}</ref> Зградата на [[Универзитетска библиотека во Братислава|универзитетската библиотека]] која е подогната во [[1756]] година била користена од страна унгарската администрација од [[1802]] до [[1848]].<ref name="unilibrary">{{Наведена мрежна страница |publisher=University Library in Bratislava |url=http://phobos.ulib.sk/univerzitna_kniznica.pdf |title=University Library in Bratislava - The Multifunctional Cultural Centre |format=PDF |pages=34–36 |year=2005 |df=mdy |accessdate=14 јуни 2007 |archive-date=2007-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607031815/http://phobos.ulib.sk/univerzitna_kniznica.pdf |url-status=dead }}</ref> Историскиот центар на градот е составен од повеќе барокни згради изградени околу [[1760]] година и денес тука се наоѓаат палатата на [[Претседател на Словачка|словачкиот претседател]] и [[Влада на Словачка|владата на Словачка]].<ref>Lacika, "Bratislava", p. 147</ref> Во дел од овие гради се одвивале значајни историски настани како на пример мировни договори или биле родени значајни историски личности. Покрај овие згради, во овој дел од градот се наоѓаат и катедрали и цркви како на пример [[Катедрала „Св. Мартин“ - Братислава|катедралата Свети Мартин]] изградена од [[XIII век]] до [[XVI век]] и служела како место за крунисување на унгарските кралеви од [[1563]] до [[1830]] година.<ref name="cathedral"/> Покрај неа, тука се и [[Франциска црква|Франциската црква]] која датира од [[XIII век]]<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1122&p1=2001 |title=Františkánsky kostol a kláštor |df=mdy |accessdate=10 јуни 2007 |date=14 февруари 2005 |language=sk |archive-date=2007-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070529011431/http://www.visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1122&p1=2001 |url-status=dead }}</ref> и [[Црква „Св. Елизабета“ - Братислава|црквата Света Елизабета]] која е попозната како ''Сина Црква'' поради нејзината боја. Останати значајни структури во градот се [[Нов мост (Братислава)|Новиот мост]] на реката [[Дунав]] кој има ресторан налик на НЛО, зградата на [[Словачко радио|словачкот радио]] која е во форма на превртена пирамида камзичката телевизиска кула која има ротирачки ресторан. === Братиславски замок === [[Податотека:Bratislava, Hrad, Slovensko.jpg|мини|[[Братиславски замок]].]] Една од најзначајните градби во Братислава е [[Братиславски замок|Братиславскиот замок]] кој се наоѓа на едно плато на надморска височина од 85 метри. Овој рид бил населен уште од самите почетоци на градот, па дури и од каменото и бронзеното доба.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 11–12</ref> Исто така ридот бил акропол на [[Келти]]те, римска и словенска тврдина и политички, религиозен и воен центар на [[Велика Моравија]].<ref>Lacika, "Bratislava", p. 121</ref> Камен замок не бил изграден сè до [[X век]] кога регионот потпаднал под унгарска власт. Замокот бил претворен во [[готска архитектура|готска]] структура во [[1430]] година, додека во [[1562]] година станал [[ренесансна архитектура|ренесансен]] замок.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 124</ref> Замокот бил повторно изграден во 1649 година во барокен стил. Кога на власт била кралицата [[Марија Тереза од Австрија|Марија Терезија]], замокот станал престижен кракски престол. Во [[1811]] година замокот бил изгорен во [[пожар]] и останал како рушевина сè до [[1950]]-те години<ref>Lacika, "Bratislava", p. 128</ref> кога бил повторно изграден во терезиски стил. === Девински замок === [[Податотека:Devín Castle (3705531512).jpg|мини|десно|Девински замок.]] [[Девински замок|Девинскиот замок]] бил долго време во рушевини кој бил скоро обновен во близина на реката [[Морава]] која пак ја создава границата со [[Австрија]]. Тој е еден од најзначајните словачки археолошки наоѓалишта и има музеј кој е посветен на неговата историја.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava City Museum |url=http://www.muzeum.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1025&p1=52 |title=Bratislava City Museum: Museums: Devín Castle - National Cultural Monument |author=Beáta Husová |year=2007 |df=mdy |accessdate=21 јуни 2007 |archive-date=2007-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623150216/http://www.muzeum.bratislava.sk/EN/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1025&p1=52 |url-status=dead }}</ref> Поради неговата стратешка позиција, Девинскиот замок бил значаен замок за Велика Моравија и за раната унгарска држава. Тој бил уништен од [[Наполеонови војни|Наполеоновите]] трупи во [[1809]] година и денес е значаен словенски и словачки историски симбол.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 191</ref> === Паркови и езера === Поради близината на планините, Братислава има доста пошумени површини во близина на градот. Вкупната површина со јавно зеленило во градот изнесува 46.8&nbsp;км² или 110 метар квадратен по глава на жител.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1039&p1=1816 |title=Natural Environment |year=2007 |df=mdy |accessdate=1 мај 2007 |archive-date=2007-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070305050141/http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1039&p1=1816 |url-status=dead }}</ref> Најголемиот парк е Горскиот парк во стариот дел од градот. Братиславскиот шумски парк се наоѓа на [[Мали Карпати|Малите Карпати]] и е популарен меѓу народот. Шумскиот парк има површина од околу 27.3&nbsp;км² од кои 96% се пошумени. Градот има одреден број природни и вештачки езера кои најмногу се користат за рекреација. Така на пример се забележуваат езерата Штрковец, Кухајда, Злате Пјески, Вајнори и Русовце.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2005914 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930154710/http://www.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2005914 |archivedate=2007-09-30 |title=Rusovce |date=14 февруари 2005 |df=mdy |accessdate=1 мај 2007 |url-status=live }}</ref> == Сообраќај == [[Податотека:Bratislava - Milan Rastislav Stefanik (Ivanka) (BTS - LZIB) AN1902830.jpg|мини|Аеродром Братислава.]] Благодарејќи на добрата географска положба во [[Средна Европа]], Братислава е природен крстопат за меѓународен сообраќај.<ref>{{наведена енциклопедија |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=http://concise.britannica.com/ebc/article-9357955/Bratislava |title=Bratislava |year=2007 |accessdate=30 април 2007 |archive-date=2007-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071208151849/http://concise.britannica.com/ebc/article-9357955/Bratislava |url-status=dead }}</ref> Јавниот транспорт во Братислава е управуван од „Доправни подник Братислава“, транспортна компанија во сопственост на градот. Транспортниот систем во Братислава е познат како „општински масовен транзит“ (''Mestská hromadná doprava'') и оперира со автобуси, трамваи и тролејбуси.<ref name="publictransportroutes">{{Наведена мрежна страница |publisher=[[Dopravný podnik Bratislava]] |url=http://www.dpb.sk/trasy/trasy.htm |title=Trasy liniek (routes) |year=2007 |df=mdy |accessdate=17 мај 2007 |language=sk |archive-date=2007-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070521181925/http://www.dpb.sk/trasy/trasy.htm |url-status=dead }}</ref> Покрај оваа градска компанија, во Братислава оперира и „Братиславскиот интрегриран транспорт“ (''Bratislavská integrovaná doprava'') кој оперира со возови и автобуси во градот и во околните градови. Братислава е поврзана со [[Австрија]], [[Унгарија]], [[Чешка]], [[Полска]], [[Германија]] и со остатокот од Словачка. Автопатите обезбедуваат допар превоз до сите поголеми градови во Словачка, како и соседските главни градови. Во Братислава има и речно пристаниште кое ја поврзува Словачка со [[Црното Море]]. == Туризам == {{Multiple image |align = center |direction = horizontal |width = |image1 = Slovakia Bratislava 785.jpg |width1 = 229 |alt1 = |caption1 = Туристички воз во Стариот град |image2 = Bratislava bronze sculpture 2014.jpg |width2 = 229 |alt2 = |caption2 = ''Чумил''. |image3 = Group of tourists on street in Bratislava.JPG |width3 = 229 |alt3 = |caption3 = Група на туристи на улиците на Братислава |image4 = Bratislava14Slovakia65.JPG |width4 = 229 |alt4 = |caption4 = Старото градско собрание }} Во [[2006]] година, Братислава имала 77 комерцијални сместувачки капацитети од кои 45 се хотели со вкупен капацитет за сместување од 9.940 легла.<ref name="Tourism">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=79947 |title=Turistická sezóna v Bratislave (Tourist season in Bratislava) |date=2007-05-23 |df=mdy |accessdate=1 јуни 2007 |language=sk |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200608/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=79947 |url-status=dead }}</ref> Вкупно 686.201 посетител, 454.870 посетители биле странци и престојувале во Братислава. Поголем е бројот на посетители во Братислава се оние кои го посетуваат градот само за еден ден. Најмногу странски посетители се забележуваат од [[Чешка]], [[Германија]], [[Велика Британија]], [[Италија]], [[Полска]] и [[Австрија]].<ref name="Tourism"/> == Култура == Братислава е културен центар на Словачка. Поради историскиот мулти-културен карактер, локалната култура е под влијание на различни етнички групи меѓу кои [[Германци]], [[Словаци]], [[Унгарци]] и [[Евреи]].<ref name="culturebrochure"/><ref name="geniusloci">{{Наведена мрежна страница |publisher=Slovak Tourist Board |url=http://www.slovakia.travel/entitaview.aspx?l=2&ami=108102&smi=108102&llt=1&idp=17890 |title=Genius Loci of Bratislava |year=2007 |df=mdy |accessdate=26 јули 2007 |archive-date=2008-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080316002824/http://www.slovakia.travel/entitaview.aspx?l=2 |url-status=dead }}</ref> Братислава има голем број музеи, галерии, концертни сали, кина, филмски клубови и странски културни институции.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava Culture and Information Centre |url=http://www.bkis.sk/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=52&Itemid=140 |title=Cultural Institutions |year=2007 | df= mdy |accessdate=26 јули 2007}}</ref> === Уметност === [[Податотека:Slovak Philharmonic.png|лево|мини|Словачката филхармонија.]] [[Податотека:Bratyslawa Teatr Narodowy.jpg|мини|десно|Националниот театар.]] Братислава е седиште на [[Словачки национален театар|Словачкиот национален театар]] кој е составен од две згради. Првата зграда е изградена во нео-ренесансен стил и се наоѓа во стариот дел од градот. Новата зграда која била отворена во [[2007]] година е на брегот на реката. Театарот има три оддели, односно оддел за театар, опера и балет. Музиката во Словачка се развила во [[XVIII век]] и во тесна врска со виенската музика. Значајни музички ликови ја посетиле Братислава меѓу кои [[Волфганг Амадеус Моцарт]], [[Франц Лист]], [[Џозеф Хајден]] и [[Лудвиг ван Бетовен]].<ref name="cathedral">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009114 |title=St. Martin's Cathedral |year=2005 |df=mdy |accessdate=8 јуни 2007 |archive-date=2007-07-31 |archive-url=https://archive.today/20070731145705/http://www.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009114 |url-status=dead }}</ref> Во Братислава се родил композиторот [[Јохан Непомук Хумел]]. Во Братислава се наоѓа и [[Словачка филхармонија|Словачката филхармонија]] која одржува неколку концерти годишно.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1036&p1=1817 |title=Visit Bratislava - Culture | df= mdy |accessdate=1 мај 2007 }}</ref> === Музеи и галерии === [[Податотека:Slovenská národná galéria05.jpg|мини|лево|Словачка национална галерија.]] Словачкиот национален музеј е основан во 1961 година и се наоѓа во стариот дел од градот заедно со Природниот историски музеј кој всушност е дел од Националниот. Тој е најголем музеј и најголема културна институција во Словачка. Оперира со 16 музеи во Братислава и пошироко.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Slovak National Museum |url=http://www.snm.sk/?lang=eng&section=expo&org=1&show |title=Slovak national museum - SNM office |year=2007 | df= mdy |accessdate=7 октомври 2007}}</ref> Градскиот музеј на Братислава е основан во 1868 година и е најстариот музеј кој континуирано опстојува во Словачка.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava City Museum |url=http://www.muzeum.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1004&p1=51 |title=Profile of the museum |author=Beáta Husová |date=19 јануари 2007 |df=mdy |accessdate=4 мај 2007 |archive-date=2007-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070920222524/http://www.muzeum.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1004&p1=51 |url-status=dead }}</ref> Главна цел на градскиот музеј е да ја архивира и истражува историјата на Братислава. Словачката национална галерија е основана во 1948 година и оперира со голема мрежа галерии во Словачка. Двете галерии во Братислава се една до друга во палатата Естерхази и Водната барака на брегот на реката Дунав во стариот дел од Братислава. Градската галерија на Братислава е основана во 1961 година и е втора најголема галерија во Словачка од тој вид. Оваа галерија се наоѓа во палатата Јохан Палфи и палатата Мирбах во стариот дел од градот.<ref name="Citygallery">{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava City Gallery |url=http://www.gmb.sk/en/ |title=Bratislava City Gallery - about us - buildings |year=2007 |df= mdy |accessdate=17 мај 2007}}</ref> == Образование и наука == [[Податотека:Blava 2007-3-28-33.jpg|мини|лево|Универзитет Истрополитана.]] [[Податотека:Мальчики ловящие гусей - panoramio.jpg|мини|десно|Универзитет Коменски.]] Првиот универзитет во Братислава, односно [[Словачка]] а тогаш во [[Унгарија]], бил [[Universitas Istropolitana]] кој бил основан во [[1465]] година од страна на кралот [[Матијас Корвунус]]. Универзитетот бил затворен во [[1490]] година после смртта на кралот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009414& |title=Academia Istropolitana |date=2005-02-14 |df=mdy |accessdate=5 јануари 2008 |archive-date=2008-05-07 |archive-url=https://archive.today/20080507064915/http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009414& |url-status=dead }}</ref> Денес, во Братислава се наоѓа најголемиот универзитет, [[Универзитет Коменски во Братислава|Универзитет Коменски]], кој има 27.771 студент.<ref name="uips1">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P01.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082041/http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P01.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Univerzita Komenského |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref> Покрај него се наоѓаат и техничкиот [[Словачки универзитет за технологија]] со 18.473 студенти,<ref name="uips21">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P21.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082113/http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P21.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Slovenská technická univerzita |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=live }}</ref> и најстарото уметнички училишта Академијата за иведени уметности и Академијата за уметности и дизајн. Останати високообразовни институции во Братислава се и јавниот [[Економски универзитет во Словачка|Економски универзитет]] и првиот колеџ во Словачка.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City University of Seattle |url=http://www.cityu.edu/loc_bratislava.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080212140409/http://www.cityu.edu/loc_bratislava.htm |archivedate=2008-02-12 |title=Bratislava, Slovakia: Vysoka Skola Manazmentu (VSM) |year=2005 |df=mdy |accessdate=1 јуни 2007 |url-status=dead }}</ref> Вкупно, околу 56.000 студенти учат во братиславските универзитети.<ref name="factsandfigures">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1041 |title=Visit Bratislava - Facts and Figures |year=2007 | df= mdy |accessdate=30 април 2007 |format=PDF}}</ref> Во градот има 65 јавни основни училишта, девет приватни училишта и десет религиозни основни училишта<ref name="uips">{{Наведена мрежна страница |title=Prehľad základných škôl v školskom roku 2006/2007 |year=2006 |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/ZS_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082059/http://www.uips.sk/statis/pdf/ZS_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |accessdate=2008-02-15 |language=sk |format=PDF |url-status=dead }}</ref> Вкупно, во Братислава има околу 25.821 ученик.<ref name="uips"/> Средното образование во Братислава е претставено со околу 39 гимназии со 16.048 ученици,<ref name="uips2">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/GYM_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082105/http://www.uips.sk/statis/pdf/GYM_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad gymnázií v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=live }}</ref> 37 специјализирани средни училишта со 10.373 ученици,<ref name="uips3">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/SOS_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082051/http://www.uips.sk/statis/pdf/SOS_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad stredných odborných škôl v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref> и 27 стручни училишта со 8.863 ученици.<ref name="uips4">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/ZSS_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082121/http://www.uips.sk/statis/pdf/ZSS_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad združených stredných škôl v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-14 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref><ref name="uips5">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/SOU_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082128/http://www.uips.sk/statis/pdf/SOU_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad stredných odborných učilíšť a učilíšť v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref> == Збратимени градови == Братислава е збратимена со следните градови:<ref name="Twin">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bratislava-city.sk/bratislava-twin-towns|title=''Bratislava City - Twin Towns''|publisher=[[авторски права|©]] 2003-2008 Bratislava-City.sk|accessdate=2008-10-26}}</ref> {|style="width:100%" |- |width=33.3%| * {{знамеикона|Armenia}} [[Ереван]], [[Ерменија]] <small>''(2001)'' <ref name="Yerevan Sister Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://yerevan.am/main.php?lang=3&page_id=194|title=Yerevan Municipality - Sister Cities|publisher=© 2005-2009 [http://yerevan.am/?lang=3 www.yerevan.am]|accessdate=2009-06-22|archive-date=2011-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002075135/http://www.yerevan.am/main.php?page_id=194&lang=3|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Austria}} [[Виена]], [[Австрија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Бургас]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Русе]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Cyprus}} [[Ларнака]], [[Кипар]] <small>''(1989)''</small> * {{знамеикона|Czech Republic}} [[Прага]], [[Чешка]]<ref name="Prague Partner Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[авторски права|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=cs|accessdate=2009-07-02}}</ref> * {{знамеикона|Egypt}} [[Александрија]], [[Египет]] |width=33.3%| * {{знамеикона|Finland}} [[Турку]], [[Финска]] <small>''(1976)''</small> * {{знамеикона|Germany}} [[Улм]], [[Германија]] * {{знамеикона|Germany}} [[Бремен]], [[Германија]] <small>''(1989)''</small> * {{знамеикона|Greece}} [[Солун]], [[Грција]] <small>''(1986)''</small><ref name=Thessaloniki>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thessalonikicity.gr/English/twinning-cities.htm |title=Twinning Cities |work=City of Thessaloniki |accessdate=2009-07-07 |archive-date=2009-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331054219/http://www.thessalonikicity.gr/English/twinning-cities.htm |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Hungary}} [[Секешфехервар]], [[Унгарија]] * {{знамеикона|Italy}} [[Перуџа]], [[Италија]] <small>''(1962)''</small> |width=33.3%| * {{знамеикона|Netherlands}} [[Ротердам]], [[Холандија]] <small>''(1991)''</small> * {{знамеикона|Russia}} [[Саратов]], [[Русија]] * {{знамеикона|Slovenia}} [[Љубљана]], [[Словенија]] <small>''(1967)''</small> * {{знамеикона|Ukraine}} [[Киев]], [[Украина]] * {{знамеикона|United States}} [[Кливленд, Охајо]], [[САД]] |} <small>* Броевите во заграда означуваат година на збратимување.</small> ;Партнерство * {{знамеикона|Poland}} [[Краков]], [[Полска]]<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref> == Панорама == {{Панорама|Bratislava Panorama 01.jpg|1000px|Панорама на Братислава од стариот дел.}} {{Панорама|BA-Pano-Ondro.jpg|1000px|Панорама на Братислава со замокот.}} == Наводи == {{наводи|2}} == Користена литература == * {{Наведена книга |title=Dejiny Bratislavy (History of Bratislava)|year=1979 |url=http://www.obzor.sk/|location=Bratislava, Slovakia |language=sk |edition=2 |author=Horváth, V., Lehotská, D., Pleva, J.|display-authors=et al.}} * {{Наведена книга |last=Janota |first=Igor |title=Bratislavské rarity (Rarities of Bratislava) |edition=1 |year=2006 |publisher=Vydavateľstvo PT |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-89218-19-9 }} * {{Наведена книга |last=Kováč |first=Dušan |title=Bratislava 1939–1945 – Mier a vojna v meste (Bratislava 1939–1945 – Peace and war in the town) |edition=1 |year=2006 |publisher=Vydavateľstvo PT |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-89218-29-6 }} * {{Наведена книга |last=Kováč |first=Dušan |title=Kronika Slovenska 1 (Chronicle of Slovakia 1) |edition=1 |series=Chronicle of Slovakia |year=1998 |publisher=Fortuna Print |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-7153-174-X |display-authors=etal}} * {{Наведена книга |last=Kováč |first=Dušan |title=Kronika Slovenska 2 (Chronicle of Slovakia 2) |edition=1 |series=Chronicle of Slovakia |year=1999 |publisher=Fortuna Print |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-88980-08-9 |display-authors=etal}} * {{Наведена книга |last=Lacika |first=Ján |title=Bratislava |url=https://archive.org/details/bratislava0000laci |edition=1 |series=Visiting Slovakia |year=2000 |publisher= DAJAMA |location=Bratislava, Slovakia |isbn=80-88975-16-6 }} * {{Наведена книга |last=Špiesz |first=Anton |title=Bratislava v stredoveku (Bratislava in the Middle Ages) |url=https://archive.org/details/bratislavavstred0000spie |edition=1 |year=2001 |publisher= Perfekt |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-8046-145-7 }} * {{Наведена книга |last=Varga |first=Erzsébet |title=Pozsony |edition=1 |year=1995 |publisher=Madách-Posonium |location=Pozsony |language=hu |isbn=80-7089-245-5 }} * {{Наведена книга |last=Jankovics |first=Marcell |title=Húsz esztendő Pozsonyban (Twenty years in Bratislava) |edition=2 |year=2000 |publisher=Méry Ratio |location=Pozsony |language=hu |isbn=80-88837-34-0 }} == Надворешни врски == {{рв|Bratislava}} * [http://www.bratislava.sk/en/ Официјално мрежно место на Братислава]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070611175459/http://www.bratislava.sk/en/ |date=2007-06-11 }} * [http://www.bkis.sk/index.php?lang=en Братиславски културен и инфо центар] * [http://www.bratislavaguide.com/ Туристички водич за Братислава] * [http://www.imhd.sk/ba/?lang=en Јавен транспорт во Братислава] * [http://www.bratislava-photos.com/ Фотографии од Братислава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171002112805/http://www.bratislava-photos.com/ |date=2017-10-02 }} * [http://www.ron-del.net/ Историски фотографии за Братислава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220212746/http://www.ron-del.net/ |date=2016-12-20 }} * [http://www.ba.foxy.sk/ Албум со историски и модерни слики од Братислава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210228043402/http://www.ba.foxy.sk/ |date=2021-02-28 }} {{Главни градови во Европа}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Дунав}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Братислава| ]] [[Категорија:Градови во Словачка]] [[Категорија:Населени места на Дунав]] [[Категорија:Населени места основани во 10 век]] 94qhkcxqkwefh3t29jij4xzt5231j2f 0 28089 5629335 5565499 2026-09-16T19:30:04Z Buli 2648 5629335 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Будимпешта | official_name = Главен град на Унгарија<br />''Magyarország fővárosa'' | settlement_type = [[Главен град]] <!-- images, nicknames, motto - --> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = 20190502 Widok na Budę z brzegu Dunaju 0653 1875 DxO.jpg | photo3a = Heroes Square Budapest 2010 01 (cropped 2).jpg | photo3b = Budapest, St. Stephen's Basilica C16.jpg | photo2a = Parlamenti színek.jpg | photo1b = 20190502 View of Buda Castle from Gellért Hill 1636 2135 DxO.jpg | spacing = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = }} | imagesize = 280 | image_caption = Од горе надолу: [[Дунав]] со [[Црква Свети Матијаш|црквата Свети Матијаш]] во позадина, [[Буда (замок)|замокот Будим]], [[Унгарски парламент|Унгарскиот парламент]], [[Плоштад на хероите|Плоштадот на хероите]], [[Базилика Свети Стефан|Базиликата Свети Стефан]] | image_flag = Flag of Budapest (2011-).svg | image_shield = Coa Hungary Town Budapest big.svg | shield_alt = Coat of arms of Budapest | nicknames = Heart of Europe, Queen of the Danube, Pearl of the Danube, Capital of Freedom, Capital of Spas and Thermal Baths, Capital of Festivals <!-- maps and coordinates ---- --> | pushpin_map = Hungary#Европа | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = Location within Hungary##Location within Europe | coordinates = {{coord|47|29|33|N|19|03|05|E|format=dms|region:HU-BU_type:city(1,800,000)|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = <!-- location ---------------- --> |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Унгарија]] |subdivision_type2 = [[Региони во Унгарија|Регион]] |subdivision_name2 =[[Централна Унгарија]] |parts = <!-- established ------------- --> | established_title = Обединување на [[Будим]], [[Пешта]] и [[Обуда]] | established_date = 17 ноември 1873 <!-- government type, leaders --> | government_footnotes =<ref name="municipality">{{cite web|url=http://budapest.hu/sites/english/Lapok/The-Municipality-of-Budapest.aspx|title=The Municipality of Budapest (official) |date=11 September 2014|access-date=11 September 2014}}</ref> | government_type = | governing_body = | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Гергељ Карачоњ]] <!-- display settings ------- --> | unit_pref = Metric <!-- area -------------------- --> | area_footnotes =<ref name="britannica.com">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Budapest |title=Budapest|encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=11 September 2014|access-date=11 September 2014}}</ref> | area_total_km2 = 525.2 | area_urban_km2 = 2538 | area_metro_km2 = 7626 <!-- en.wikipedia.org/wiki/Budapest_metropolitan_area --> <!-- elevation --------------- --> | elevation_footnotes =<ref>{{cite web|url=http://www.stay.com/budapest/attractions/688/erzsebet-lookout-tower|archive-url=https://web.archive.org/web/20100623082543/http://www.stay.com/budapest/attractions/688/Erzsebet-Lookout-Tower|url-status=dead|archive-date=23 June 2010|title=Best view in Budapest from the city's highest hilltop|publisher=stay.com – Budapest|date=11 September 2014|access-date=11 September 2014}}</ref> | elevation_m = најниска ([[Дунав]]) 96&nbsp;m <br /> највисока (врвот Јанош) 527 | elevation_ft = 315 to 1,729 <!-- population -------------- --> | population_footnotes =<ref name="ksh.hu">{{cite web|url=https://www.ksh.hu/docs/hun/hnk/hnk_2012.pdf |title=Gazetteer of Hungary, Hungarian Central Statistical Office, 2012 |access-date=2 October 2013}}</ref><ref name="Budapest City Review">{{cite web|url=http://www.euromonitor.com/budapest-city-review/report |title=Budapest City Review |publisher=Euromonitor International|date=December 2017 |access-date=8 May 2014}}</ref> | population_total = 1,752,286<ref name="Population18">{{cite web|url=https://www.ksh.hu/docs/hun/xstadat/xstadat_eves/i_wdsd001.html |title=Population by type of settlement – annually|publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]]|date=12 April 2016|access-date=12 April 2016}}</ref> | population_rank = [[List of cities and towns in Hungary|1st]] ([[Largest cities of the European Union by population within city limits|9th in EU]]) | population_urban = 2,997,958<ref name="Urban area population – Budapest">{{cite web|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|title=Functional Urban Areas – Population on 1 January by age groups and sex – 2019|publisher=[[Eurostat]]|year=2020|access-date=18 November 2019}}</ref> | population_metro = 3,011,598<ref name="appsso.eurostat.ec.europa.eu show">{{cite web |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&lang=en |title=Metropolitan Area Populations |publisher=Eurostat |date=21 October 2019 |access-date=18 November 2019}}</ref> | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = 3388 | population_demonyms = Budapester, budapesti <small>''(Hungarian)''</small> | blank3_name = [[Индекс на човеков развој|ИЧР]] (2018) | blank3_info = 0.901<ref>{{Cite web|url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/HUN/?interpolation=0&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2018|title=Sub-national HDI - Subnational HDI - Global Data Lab|website=globaldatalab.org}}</ref> – <span style="color:#090;">многу висок</span> · [[List of Hungarian regions by Human Development Index|1st]] <!-- time zone(s) ------------ --> | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 <!-- postal codes, area code - --> | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 1011–1239 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = 1 | iso_code = HU-BU <!-- website, footnotes ------ --> | blank_name_sec1 = [[NUTS]] код | blank_info_sec1 = HU101 | website = {{URL|https://www.budapestinfo.hu/en/|BudapestInfo Official}}<br />{{URL|budapest.hu/sites/english/Lapok/default.aspx|Government Official}} | module = {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |Official_name = Budapest, including the [[Danube Promenade|Banks of the Danube]], the [[Buda Castle]] Quarter and [[Andrássy Avenue]] |Year = 1987 |Extension = 2002 |ID = 400 |Criteria = Cultural: ii, iv |Area = 473.3 ha |Buffer_zone = 493.8 ha }} }} '''Будимпешта''' ({{Langx|hu|Budapest}}) — [[главен град]] на [[Унгарија]]<ref name=TIME>{{наведени вести|title=Beauty and the Feast|publisher=''Time''|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901020325-218419,00.html|date=2002-03-18|accessdate=2008-05-22|archive-date=2008-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009060314/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901020325-218419,00.html|url-status=dead}}</ref> и нејзин основен [[Политика|политички]], [[Култура|културен]], [[Трговија|трговски]], [[Индустрија|индустриски]] и [[транспорт]]ен центар.<ref>{{наведена енциклопедија |year=2008 |title=Budapest |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]] |url=http://www.britannica.com/eb/article-9106098/Budapest |accessdate=2008-01-30}}</ref> Во 2010 година, во Будимпешта бројот на населението изнесува 1,721,556<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Gazetteer of the Republic of Hungary|url=http://portal.ksh.hu/pls/portal/docs/PAGE/KSHPORTAL/ADATOK/HELYSEGNEVTAR/HNK2009.PDF|work=Hungarian Central Statistical Office|date=2009-01-01|accessdate=2009-08-25}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, што е пад од средината на 1980-тите, кога тоа било 2,1 милиони луѓе. Градот има големина од 525 км².<ref name=Encarta/> Будимпешта станал единствен град кој ги зафаќа двата брега на Дунав со спојувањето од [[17 ноември]] [[1873]] година на десниот (западен) брег [[Будим]] (или [[Буда (град)|Буда]]) и [[Обуда]] и левиот (источен) брег [[Пешта]].<ref name=Encarta>{{наведена енциклопедија |last=Török |first=András |encyclopedia=[[Encarta]] |title=Budapest |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |accessdate=2008-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080328191630/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html |archivedate=2008-03-28 |url-status=dead }}</ref><ref>Molnar, A Concise History of Hungary, Chronology pp. 15.</ref> [[Аквинк]] (''Aquincum'') кој претставува [[Келти|келтскa]] колонија<ref name=Aqua/> е и директниот потомок на Будимпешта<ref>{{наведена книга |last=Sugar |first=Peter F. |author2=Péter Hanák, Tibor Frank |title=A History of Hungary |url=http://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC&printsec=frontcover&hl=hu#PPA3,M1 |accessdate=2008-05-19 |year=1990 |publisher=Indiana University Press |isbn=025320867X |pages=3 |department=Hungary before the Hungarian Conquest}}</ref>, станувајќи главен град на [[Стар Рим|римската]] провинција [[Долна Панонија]].<ref name=Aqua>{{наведена енциклопедија |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Aquincum |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/31272/Aquincum |accessdate=2008-05-22 |year=2008 |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]}}</ref> [[Унгарци]]те дошле на територијата на Будимпешта во [[IX век]]. Нивната прва колонија била уништена од [[Монголи]]те во [[1241]]-[[1242|42]] година. Реизградената Будимпешта станува центар на [[ренесанса|ренесансно-хуманистичката]] култура<ref>{{наведена енциклопедија |last=Drake |first=Miriam A. |encyclopedia=Encyclopedia of Library and Information Science |title=Eastern Europe, England and Spain|url=http://books.google.com/books?hl=hu&lr=&id=w1Xtjiyh9XYC&oi=fnd&pg=PA2494&ots=zKQ2JFNcOr&sig=PBqz2v48y02bWQKE_obj9N8tfis#PPA2498,M1 |accessdate=2008-05-22 |year=2003 |publisher=[[CRC Press]] |id= |isbn=0824720806 |pages=2498 }}</ref> во [[XV век]]. После [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]] од [[1526]] година и приближно после 150 години [[Отоманско Царство|Отоманско владеење]]<ref>Molnar, A Concise History of Hungary, Chronology pp. 15</ref>, со развитокот на регионот во [[XVIII век|XVIII]] и [[XIX век]], после унификацијата од 1873 Будимпешта станува глобална метропола<ref>{{cite paper |last=Beaverstock |first=J. V. |author2=R. J. Smith, P. J. Taylor |title=A Roster of World Cities |publisher=[[Loughborough University]] |year=1999 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb5.html |accessdate=2008-05-22 }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110907121035/http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb5.html |date=2011-09-07 }}</ref>. Исто така станал и вториот главен град на Австроунгарија, голема сила која што се растури во [[1918]]. Будимпешта претставувала жаришна точка на [[Унгарската револуција (1848)|Унгарската револуција]] од [[1848]], [[Унгарска Советска Република|Унгарската Советска Република]] формирана во [[1919]], [[Битка за Будимпешта|Битката за Будимпешта]] од [[1945]] и [[Унгарска револуција (1956)|револуцијата]] од [[1956]]. Почитувана како една од најубавите градови на [[Европа]],<ref name=TIME/><ref name="ICOMOS"/><ref>{{наведени вести|title=Budapest Is Stealing Some of Prague’s Spotlight|publisher=The New York Times|url=http://travel.nytimes.com/2006/09/03/travel/03journey.html|date=2006-10-03|accessdate=2008-01-29 | first=Rick | last=Lyman}}</ref> нејзиното [[УНЕСКО|светско наследство]] ги вклучува двата брега на [[Дунав]], [[Буда (замок)|Замокот Буда]], Авенијата Андреси, [[Плоштад на хероите (Будимпешта)|Плоштадот на хероите]] и Милениум метрото коешто претставува второ најстаро метро во [[свет]]от.<ref name="ICOMOS">{{Наведена мрежна страница|title=Nomination of the banks of the Danube and the district of the Buda Castle|publisher=International Council on Monuments and Sites|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/400bis.pdf|accessdate=2008-01-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=World Heritage Committee Inscribes 9 New Sites on the World Heritage List <!--all Budapest sites mentioned-->|publisher=Unesco World Heritage]] Centre''|url=http://whc.unesco.org/en/news/156|accessdate=2008-01-31}}</ref> Исто така други значајни точки во градот се тоа што таму се наоѓа втората најголема [[синагога]] во светот, како и третиот светски најголем [[Унгарски парламент|парламент]]. == Историја == {{главна|Историја на Будимпешта}} [[Податотека:Nuremberg chronicles - BVJA.png|left|thumb|upright=2.05|[[Будим]] во [[Средниот век]], од [[Нирнбершката хроника]] (1493)]] Познатата историја на Будимпешта почнува со римскиот град/колонија познат под името [[Аквинк]] (''Aquincum''), основан околу [[89]] година од новата ера, на место на стара [[Келти|келтска]] населба во близина на местото каде што настанала Обуда. Аквинкум од [[106]] година, па сè до крајот на [[IV век]] бил главен град на римската провинција [[Долна Панонија]]. На местото на денешна [[Пешта]] бил изграден градот Контра или Транс Аквинкум (''Contra Aquincum'' или ''Trans Aquincum''). Областа околу [[900]] година ја освоиле [[Унгарци]]те, кои после еден век го формирале [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]]. Кога ја уништиле [[Монголи]]те во [[1241]] година, Пешта веќе била значајно и големо место, и поради тоа повторно била брзо изградена, но [[Будим]] бил седиште на кралскиот двор од [[1247]], а во [[1361]] година станал главен град на [[Унгарија]]. Периодот на [[ренесанса]]та доста влијаел за развитокот на градот. Значителе дел на градбите вклучувајќи ја и библиотеката се изградени во тој стил. [[Османлии]]те го освоиле поголемиот дел на Унгарија во [[XVI век]], и го прекинале развојот и растот на градот: Пешта од југ ја зазеле во [[1526]] година, а Будим 15 години подоцна. Додека Будим бил седиште на турскиот управник, Пешта била многу запуштена до [[1686]] кога ја освоиле [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршките владетели]]. Пешта од [[1723]] година била седиште на административниот апарат на кралството, кој најмногу растел во XVIII и XIX век, и иницирал изразит раст во XIX век. [[Податотека:Museum_Fine_Arts01.jpg|thumb|350px|right|„Музејот на убавите уметности“ - градба во типичен [[ренесанса|ренесансен стил]]]] Спојувањето на трите региони под една администрација, кое било иницирано од страна на унгарската [[Унгарска револуција (1848)|револуционерна влада]] во [[1849]], брзо било поништено по повторното воспоставување на власт во тој регион на [[Хабсбуршка династија|Хабсбурците]]. Конечно оваа одлука била спроведена од страна на автономната унгарска кралска влада, воспоставена под дејство на [[Австроунгарија]] во [[1867]] година. Бројот на станари во „обединетата“ престолнина пораснал во периодот од [[1840]] до [[1900]] година на 730 000. Во XX век, поголем дел од станарите на градот бидел дел од преградието Ујпешт (Нова Пешта). Таа двојно го зголемила бројот на вкупното населенио во градот помеѓу [[1890]] и [[1910]] година. Поголем дел од индустријата на земјата се концентрирала во градот. Човечките загуби на Унгарија од [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а потоа и губењето на што повеќе територии од кралството (1920) како причини задале само привремен удар на бројот на населението, а Будимпешта станала престолнина на малата, но сега суверена држава. До [[1930]] подолгото градско јадро броело милион станари, со додатни 400 000 во предградијата. Околу третина од 200 000 [[Евреи]] во Будимпешта биле убиени за време на [[Нацизам|нацистичкиот]] геноцид за време на [[Нацистичка Германија|германската]] окупација во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Градот драстично бил рушен за време на [[СССР|советската]] опсада во зимата [[1944]], а се опоравил во [[1950]]-тите и [[1960]]-тите. Будимпешта за време на [[1980]]-тите ја поделила судбината со градовите во другите европски држави, кога бројот на станари се намали под дејство на емиграцијата и намалениот наталитет. == Географија == [[Податотека:Budapest SPOT 1022.jpg|left|thumb|250px|Будимпешта гледана од сателит.]] Површината на Будимпешта од 525 км² лежи во централна Унгарија оградена со населби натрупани во округот Пешта. Престолнината се протега на 25 и 29 километри во правец југ-север, односно исток-запад. Реката [[Дунав]] навлегува во градот од север; подоцна ги опкружува двата острова, [[Обуда (остров)|Обуда]] и [[Маргит (остров)|Маргит]].<ref name=Encarta/> Третиот остров [[Чепел (остров)|Чепел]] е најголем од дунавските острови на Будимпешта. Реката што ги дели двата дела на градот е 230 m долга на најтесната точка во Будимпешта. Пешта лежи на рамното земјиште од Големата котлина, додека Буда е на ридесто земјиште.<ref name=Encarta/> Највисоката точка на врвовите во Будимпешта е врвот Јанос на 527 метри надморска височина. Најниска точка е линијата на реката Дунав која се наоѓа на 96 метри надморска височина. Шумите на Буда врвовите се еколошки заштитени. === Клима === Градот има променливо умерена клима која се одликува со снежното време на [[Трансданубија]], променливата континентална клима на рамната и отворена Голема котлина на исток и скоро полусредоземното време на југ.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Budapest:When to go|publisher=Lonely Planet|url=http://www.lonelyplanet.com/worldguide/hungary/budapest/when-to-go|accessdate=2008-04-06|archive-date=2008-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080417095804/http://www.lonelyplanet.com/worldguide/hungary/budapest/when-to-go|url-status=dead}}</ref> {{Weather box |location = Будимпешта |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 18.1 |Feb record high C = 19.7 |Mar record high C = 25.4 |Apr record high C = 30.2 |May record high C = 34.0 |Jun record high C = 39.5 |Jul record high C = 40.7 |Aug record high C = 39.4 |Sep record high C = 35.2 |Oct record high C = 30.8 |Nov record high C = 22.6 |Dec record high C = 19.3 |year record high C = 40.7 |Jan high C = 1.2 |Feb high C = 4.5 |Mar high C = 10.2 |Apr high C = 16.3 |May high C = 21.4 |Jun high C = 24.4 |Jul high C = 26.5 |Aug high C = 26.0 |Sep high C = 22.1 |Oct high C = 16.1 |Nov high C = 8.1 |Dec high C = 3.1 |year high C = 15.0 |Jan mean C = -1.6 |Feb mean C = 1.1 |Mar mean C = 5.6 |Apr mean C = 11.1 |May mean C = 15.9 |Jun mean C = 19.0 |Jul mean C = 20.8 |Aug mean C = 20.2 |Sep mean C = 16.4 |Oct mean C = 11.0 |Nov mean C = 4.8 |Dec mean C = 0.4 |year mean C = 10.4 |Jan low C = -4.0 |Feb low C = -1.7 |Mar low C = 1.7 |Apr low C = 6.3 |May low C = 10.8 |Jun low C = 13.9 |Jul low C = 15.4 |Aug low C = 14.9 |Sep low C = 11.5 |Oct low C = 6.7 |Nov low C = 2.1 |Dec low C = -1.8 |year low C = 6.3 |Jan record low C = -25.6 |Feb record low C = -23.4 |Mar record low C = -15.1 |Apr record low C = -4.6 |May record low C = -1.6 |Jun record low C = 3.0 |Jul record low C = 5.9 |Aug record low C = 5.0 |Sep record low C = -3.1 |Oct record low C = -9.5 |Nov record low C = -16.4 |Dec record low C = -20.8 |year record low C = -25.6 |Jan precipitation mm = 38.5 |Feb precipitation mm = 36.7 |Mar precipitation mm = 37.4 |Apr precipitation mm = 47.2 |May precipitation mm = 64.5 |Jun precipitation mm = 69.8 |Jul precipitation mm = 50.4 |Aug precipitation mm = 49.5 |Sep precipitation mm = 42.7 |Oct precipitation mm = 46.9 |Nov precipitation mm = 59.9 |Dec precipitation mm = 49.3 |year precipitation mm = 592.8 |source 1 = www.met.hu<ref name="weather">{{Наведена мрежна страница|title=Monthly Averages for Budapest, Hungary (based on data from 1901–2010)|publisher=Hungarian Meteorological Service]]''|url=http://www.met.hu/pages/climate/bp/index.htm|accessdate=2010-06-04|archive-date=2008-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20081112065058/http://www.met.hu/pages/climate/bp/index.htm|url-status=dead}}</ref> |date=August 2010 }} == Спорт == Градскиот парк на Будимпешта го има едно од најголемите површини со мраз. Тој е дом на унгарското бенди. Б групата од Светското првентство во Бенди 2004 било одржано баш на ова место [http://www.bandyvm.se/RTE/my_documents/my_pictures/VM_2004/budapest.jpg] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150923182002/http://www.bandyvm.se/RTE/my_documents/my_pictures/VM_2004/budapest.jpg |date=2015-09-23 }}, како и Светското бенди првенство за жени од 2007 [http://bandy-2007-vb.devall.hu/en/?Gallery] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110721104433/http://bandy-2007-vb.devall.hu/en/?Gallery |date=2011-07-21 }}. Будимпешта е исто така дом на Будимпешта Хонвед ФК, спорстки клуб најдобро познат по неговиот [[фудбал]]ски тим. == Население == Вака изгледа историскиот развиток на населението во Будимпешта, почнувајќи од [[1870]] година: [[Податотека:Budapest, M1 metró (kisföldalatti), Andrássy út.png|thumb|right|200px|Уметничка слика на Будимпшта (1894–1896).]] [[Податотека:Budai_palota_1930.jpg|thumb|right|200px|Унгарската кралска палата (слика од 1930&nbsp;г.).]] [[Податотека:The_opera_house.jpg|thumb|right|200px|Унгарскиот дом на операта и музиката, изградена за време на [[Австроунгарија]].]] {| class="wikitable" |- ! width="140px"|'''Година''' ! width="140px"|'''Население''' |- | 1870 | 302.085 |- | 1880 | 402.706 |- | 1890 | 560.079 |- | 1900 | 861.434 |- | 1910 | 1.110.453 |- | 1920 | 1.110.453 |- | 1930 | 1.442.069 |- | 1941 | 1.712.791 |- | 1949 | 1.590.316 |- | 1956 | 1.764.000 |- | 1958 | 1.560.079 |- | 1960 | 1.804.606 |- | 1970 | 2.001.083 |- | 1980 | 2.059.226 |- | 1990 | 2.016.681 |- | 2001 | 1.712.791 |- | 2005 | 1.695.814 |- | 2009 | 1.712.210 |- | 2010 | 1.721.556 |} === Етнички групи === Население по националност според пописот од [[2001]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/01/tabeng/4/load01_11_0.html |title=Population by nationalities |accessdate=2008-05-30 |year=2001 |work=Hungarian Central Statistical Office }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * [[Унгарци]] - 1.631.043 (91,2%, 56,75% во 1880) * [[Германци]] - 18.097 (1%, 34,3% во 1880) * [[Роми]] - 14.019 (0,8%, 0% во 1880) * [[Словаци]] - 4.929 (0,3%, 6,1% in 1880) * Други (главно [[Полјаци]], [[Грци]], [[Романци]]) - 16.762 * Без одговор (непознато) - 93.071 Според ''Demographical Portrait'' проценката за населението во 2009 изгледа вака: 95,6% домородни Унгарци (91% [[Унгарци|етнички Унгарци]], 4,6% [[Роми]]) и 4,4% странци (етнички Унгарци од [[Трансилванија]], [[Романија]], [[Војводина]] и [[Србија]]).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://index.hu/belfold/budapest/2010/02/24/novekszik_budapest_nepessege/ |title=Budapest's population is increasing |accessdate=2010-03-30 |year=2010 |work=Index.hu}}</ref> === Религии === Население според деноминации:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/18/tables/load3_12.html |title=Population by religions, denominations |accessdate=2008-05-30 |year=2001 |work=Hungarian Central Statistical Office |archive-date=2005-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050422002522/http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/18/tables/load3_12.html |url-status=dead }}</ref> * [[Католицизам|Римoкатолици]] - 808.460 (45,5%, 67,4% in 1880) * [[Калвинизам|Калвинисти]] - 224.169 (12,6%, 6,1% in 1880) * Лутеранци - 46.449 (2,6%, 5,5% in 1880) * [[Гркокатолицизам|Грчкокатолици]] - 28.901 (1,6%) * [[Јудаизам|Евреи]] - 9.468 (0,5%, 19,7% in 1880) * [[Атеизам|Атеисти]] - 347.209 (19,5%) * Други (главно [[христијанство|христијани]]) - 26.681 * без одговор (непознато) - 286.584 == Окрузи == На почетокот откако се обединиле трите града во [[1873]] година, Будимпешта имала 10 окрузи. На [[1 јануари]] [[1950]], Будимпешта се обединила со неколку соседни гратчиња и бројот на окрузите се зголемил и тоа на 22 (Град Будимпешта). Во тоа време се направила и промена во редот, како и во големината на окрузите. Денеска постојат 23 окрузи, 6 во Буда, 16 во Пешта и 1 на островот Чепел. Секој округ може да биде поврзан со еден или повеќе делови на градот кои се именувани според поранешните гратчиња во состав на Будимпешта.<ref>{{citation |department=Downtown and Districts |title=Budapest Corner |url=http://budapestcorner.com/budapest_downtown.php |accessdate=2010-08-13 |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708103223/http://budapestcorner.com/budapest_downtown.php |url-status=dead }}</ref> {{wide image|20090401-budapest pano.jpg|1000px|Панорама на Будимпешта, покажувајќи ја Пешта од ѕидовите на [[Буда (замок)|Буда замокот]].}} {{wide image|Budapest from Gellert Hill MC.jpg|1000px|Панорама фотографирана навечер од ридот Гелерт, ги покажува од лево кон десно [[Црква Свети Матијаш|Црквата Свети Матијаш]], [[Замок Будим|замокот Будим]], [[Сечењиев мост|Ланчениот мост]] и [[Унгарски парламент|Парламентот на Република Унгарија]].}} == Стопанство == Околу Будимпешта е концентрирана речиси 60% од индустријата на Унгарија. Тука се центрите за [[машинство]], [[металургија]] и [[лесна индустрија]]. Повеќе индустриски претпријатија се наоѓаат во населбата Ујпешт и Обуда. Многу светски компании за производство на домашна опрема ги имаат сместено своите фабрики тука. == Главни знаменитости == [[Податотека:Parlament with bus on Danube.jpg|thumb|350px|Зградата на [[Унгарски парламент|Унгарскиот парламент]].]] [[Готска архитектура|Нео-готскиот]] парламент, освен другите работи коишто ги поседува, ја поседува и [[Круна на Свети Стефан|Светата Круна на Унгарија]]. [[Свети Стефан (Будимпешта)|Базиликата Свети Стефан]] (или [[Свети Стефан (Будимпешта)|Свети Стефан]]), каде што се чува Светата десна рака на пронаоѓачот и оформувач на првата унгарска држава [[Иштван I|Стефан I]] или [[Иштван I]] е исто така голема атракција. [[Унгарска кујна|Унгарската кујна]] како и кафе културата се дел од главните знаменитосто на Будимпешта. Кремеш е првата кремпита направена специјално за кралицата [[Сиси (кралица)|Сиси]]. Денеска уште постојат [[Стар Рим|римски]] остатоци во „Музејот Аквинкум“ како и остатоци од историски мебел во Замок-музејот „Нагитетени“ Буда замокот и реката Дунав, како и нејзините два брега се официјално признати и заштитени како [[УНЕСКО|Светско наследство на УНЕСКО]]. Поранешната Кралска палата е исто така еден од симболите на Унгарија – и претставувал сцена за борби и војни од XIII век па наваму. Денеска на ова место се наоѓаат два импресивни музеја како и „Националната библиотека на Унгарија“. Соседната Сандор палата содржи канцеларии како и официјалната вила на Претседателот на Унгарија. Друго обележје на Будимпешта е Црквата Св. Матијас која е стара околу седумстотини години. Веднаш до неа се наоѓа споменик на првиот крал и пронаоѓач на Унгарија Св. Стефан, а позади се наоѓаат [[Рибарски кули|Рибарските кули]], од каде што се добива голем панорамски поглед врз целиот град. Статуите на Турул, митската птица која е заштитник на Унгарија, се наоѓаат во округот замок и дванаесеттиот округ. [[Податотека:Crown, Sword and Globus Cruciger of Hungary2.jpg|thumb|220px|Светата Круна, клучен симбол на целата Унгарија.]] Во Пешта најголема знаменитост претставува авенијата Андраси. Булеварите Кодали и Октогон од двете страни се оградени со големи продавници и згради кои се споени едни до други. Помеѓу нив и [[Плоштад на хероите (Будимпешта)|Плоштадот на хероите]], куќите се одделени и поврзани заедно. Под сево ова се наоѓа најстарата континентална европска метро станица, станица од која повеќето денешни станици го презеле изгледот. Плоштадот на хероите доминира со статутите на сите унгарски кралеви и врвни луѓе значајни за историјата на Унгарија, како и со гробот на непознатиот војник. Од страните се наоѓаат „Музејот на убавите уметности“ и „Палатата на уметноста“, а позади е Градскиот парк отворен со Замокот Вајданхуниад. Еден од бисерите на авенијата Андраси е [[Унгарска оперска куќа|Унгарската оперска куќа]]. Паркот на статуите, чија тема се статуите од [[Комунизам|комунистичката ера]] е сместен надвор од центарот и до него може да се стигне со јавен транспорт. Градот е домаќин на најголемата [[синагога]] во [[Европа]] (Дохани уличната синагога),<ref>{{наведени вести|title=Out of Darkness, New Life|work=[[The New York Times]]|url=http://travel.nytimes.com/2007/12/30/travel/30dayout.html?scp=1&sq=largest+synagogue+in+Europe&st=nyt|date=2007-12-30|accessdate=2008-03-12 | first=Nicholas | last=Kulish}}</ref> како и втората најголема работилница во [[свет]]от.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hotelambra.hu/index.php?page=neigh2&lang=eng|title=In the Neighbourhood: the Synagogue |publisher=Hotel Ambra}}</ref> Синагогата е сместена во еврејскиот округ оддалечена само неколку блока од центарот на Будимпешта. Градот исто така се гордее со третиот најголем парламент во светот, некогаш дури бил и најголем. Третата најголема црква во Европа (Есзтергом базилика), како и вториот најголем [[Барок]] замок во светот. Во [[2010]] година, светски најголемата панорама била направена во (и на) Будимпешта.<ref>{{cite web | url=http://www.70-billion-pixels-budapest.com/index_en.html | title=70 Billion Pixels Budapest - the largest photo on Earth - created by 360world.eu | accessdate=2010-09-26 | archive-date=2011-09-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110909221150/http://www.70-billion-pixels-budapest.com/index_en.html | url-status=dead }}</ref> == Острови == [[Податотека:Budapest by air.jpg|thumb|225px|Островот Маргит.]] Во реката Дунав се наоѓаат седум острови: Шипјард, Маргарет, Чепел, Палотај сзигет (сега полуостров), Непзигет, Харос-сзигет и Молнар-сзигет. Најпознати острови се: * [[Маргит (остров)|Островот Маргит]] е долг 2,5 км и зафаќа површина од 0.965&nbsp;км². Островот се состои од парк и е популарна рекреатицвна атракација како за туристите, така и за мештаните. Островот лежи меѓу мостовите Маргарет (југ) и Арпад (север). Клубови, [[базен]]и, [[аква парк]], атлетички и фитнес центри, патеки за велосипеди и трчање може да се најдат околу островот. За време на денот, островот во главно е зафатен со луѓе посветени на спортот или кои само се одмораат. За време на летото (најчесто за време на викендите), најчесто млади луѓе одат на островот на ноќни завави на некоја тераса од островот, или одат на рекреација со шише алкохол клупа или во трева (оваа форма на завава некогаш се нарекува ''забава на клупа'') * [[Чепел (остров)|Островот Чепел]] е најголемиот остров во [[Дунав]] на унгарска територија. Долг е 48 км, широк од 6 до 8 км и зафаќа површина од 257 км². * Хајогиари-сзигет (или Обудаи-сзигет) е остров кој е подигнат од човек, сместен во третиот округ. Овој остров е домаќин на повеќе активности како бордање, скијање на вода преку денот, а за ноќниот живот се грижат дискотеките на негова територија. Ова е островот каде што познатиот Сзигет Фестивал се одржува, на кој има околу 100 изведби во една година, а го посетуваат околу 400.000 луѓе. Многу проекти се планираат за изградба на овој остров. Дел од нив се: најголем забавен центар во Европа, згради за живеење, хотели, казина и морнарница. * Лупа-сзигет е најмалиот остров на Будимпешта, сместен во северниот регион. == Бањи == Една од причините поради што [[Стар Рим|Римјаните]] први ја колонизирале областа која се наоѓала западно од реката [[Дунав]] и го оснавале нивниот регионален главен град кај Аквинкум (сега дел од Обуда во северна Будимпешта) е можноста да ги користат и уживаат во термалните извори. И денеска сѐ уште постојат урнатини на огромни бањи коишто биле изградени за време на тој период. Денешните бањи коишто биле изградени за време на [[Отоманско Царство|отоманскиот период]] (1541-1686) се користеле и за бањање и за медицински услуги, и некои од нив дури се користат и денеска. Будимпешта во [[1920]]-тите, доби репутација за град на бањите, поради економскиот потенцијал кој се вложувал во бањите. Како резултат на тоа во [[1934]] година и официјално Будимпешта била избрана за „Град на бањите“. Денеска бањите најмногу се користат од странана постарата генерација на луѓе, но со исклучок, во бањите „Магична бања“ и „Синтрип“ постојат т.н. диско клубови на вода каде што помладите претпочитаат да одат за време на летата. Градењето на „Кирали бањите“ започнало во [[1565]] година и поголем дел од зградата која е присутна денеска датира од оттоманскиот период, вклучувајќи ја познатата купола базен. „Бањите Рудас“ не се бањи кои се одлична централна положба - тие се поставени на крива теста линија земја помеѓу ридот Гелерт и реката Дунав и претставуваат одличен пример на архитектура која датира од отоманскиот (или турскиот) период. Главната одлика е осумаголниот базен, кој добива светлина од купола со пречник од 10&nbsp;м, поддржана од осум столбови. [[Податотека:Budapest Széchenyi fürdő.png|left|250px|thumb|Бањите Сечењи]] Бањите и хотелот „Гелерт“ биле изградени во [[1918]] година, иако во минатото на истото место имало турски бањи, а во средниот век на истото место имало болница. Во [[1927]] бањите биле проширени со цел да се изгради брановиот базен како и уште едната бања кој била додадена во [[1934]] година. Со неговите шарени мозаици, мермерни столбови, обоени прозорци и скулптури, несомнено претставува еден од најубавите бањски комплекси во Будимпепта. „Бањите Лукакс“ исто така се наоѓаат во Буда и тие се турски според „потеклото“, но сепак тие биле повторно подигнати кон крајот на XIX век. Во исто време биле подигнати и бањите и центарот за медицински третмани. Од [[1950]]-тите овие бањи се сметаат за центар на интелектуалците и артистите. „Сзеченуи термалните бањи“ претставуваат еден од најголемите бањнски комплекси во цела Европа, и единствената „стара“ термална бања која се наоѓа во Пешта. Внатрешната медицинска бања датира од [[1913]] година, а надворешните базени од [[1927]]. Во целиот бањски комплекс има атмосфера на величественост која се добива од специфичните светла, најголеми базени кои потсетуваат на римските бањи, помалите бањски кади кои потсетуваат на бањската култура на [[Стара Грција|Старите Грци]], како и сауните и нуркачките базени кои се преземени од традицијата која се развивала во [[Северна Европа]]. Трите надворешни базени (од кои едниот е базен за забава) се отворени целата година, дури и во [[зима]]. Внатре има околу десет посебни базени, а тука се и на располагање различни видови медицнски третмани. == Сообраќај == === Аеродром === [[Податотека:FerihegyDep.jpg|thumb|220px|Меѓународниот аеродром на Будимпешта - Лист Ференц.]] [[Податотека:Budapest metro hev en.png|thumb|220px|Карта на будимпештанското метро.]] Меѓународниот аеродром ''Liszt Ferenc'' е најголемиот во земјата. Има два терминали кои се оддалечени од себе неколку километри. Помалиот, терминалот 1 е место каде што слетуваат low cost компаниите. Значително поголемиот терминал 2 е поделен на 2А каде слетуваат Malev, Air Malta, Moldavian Airlines, CSA Czech Airlines, Carpatair и 2В на којшто слетуваат сите останати компании. [[Податотека:Civertanmegyeri4.jpg|thumb|220px|Мостот ''Megyeri'' автопатот M0 , северен сектор.]] [[Податотека:Funiculaire Budapest.JPG|thumb|220px|Замок Хил жичарницата.]] === Патишта === Будимпешта е најзначајниот унгарски патен терминал; сите главни автопати се сместени таму. Градот е и главен железнички терминал. Прстенскиот пат M0 околу Будимпешта скоро била комплетиран и им овозможува на луѓето да одат околу Будимпешта од исток до запад и од север до југ, сепак нема директен пат од запад до север - мора да се оди преку југ. === Јавен транспорт === Јавниот транспорт на Будимпешта е овозможен од БКВ.<ref name="NYT Travel">{{наведени вести|title=36 Hours in Budapest|url=http://travel.nytimes.com/2007/08/12/travel/12hours.html?scp=10&sq=Budapest&st=nyt|work=[[The New York Times]]|date=2007-08-12|accessdate=2008-01-29 | first=Evan | last=Rail}}</ref> Јавниот транспорт во Будимпешта и не е толку скап. Билетот за превоз чини 0.75 евра во коиск или 0.85 евра доколку се купи во возило. Доколку планирате да го шетате целиот град, убава опција е и дневниот билет кој чини 4,6 евра, блок од 10 билети (6,6 евра) или тродневен билет (9,7 евра). Метрото се состои од три линии - М1 (југозапад-североисток), М2 (исток-запад) и М3 (север-југ). Тоа е е во добра состојба и е едно од првите во светот. На линијата М1 сѐ уште се користат старите дрвени вагони, кои се нарекуваат и милениумски, бидејќи првата линија била изградена 1896 година на 1000 годишнината од [[Унгарци|унгарската нација]]. Трамвајот е најдоброто превозно средство за туристи. Поспоро е од метрото, но и поинтересно бидејќи за време на возењето може панорамски да се разгледува градот. Таму каде што не оди трамвајот, одат автобусите. Будимпешта има густа мрежа на автобуски линии. Ноќните автобуси се добро организирани и обично тргнуваат на секои 15 до 60 минути од 23-04 часот. === Железнички станици === Унгарските главни железнички станици се раководени од страна на МАВ. Постојат три главни железнички терминали во Будимпешта, Келети (која оди кон исток), Ниугати (која оди кон запад) и Дели (која оди кон југ), раководејќи и со домашните и меѓународните шински сервиси. Будимпешта била една од главните станици на „[[Ориент Експрес]]“ кога сообраќал на линијата [[Виена]]-[[Париз]]. Постои и предгратска железничка станица која е работи под името ХЕВ. === Водни патишта === Реката Дунав тече низ Будимпешта на нејзиниот пат кон [[Црно Море|Црното Море]]. Реката е доста пловна па поради тоа Будимпешта историски претставува најзначајно пристаниште (кај Чепел). Во летните месеци брод со подводни крила, плови на релација кон Виена и назад. [[Податотека:BudapestKeletiStation.jpg|thumb|left|220px|Железничката станица „Келети“]] == Трговски центри == [[Податотека:Christmas market, Budapest.jpg|thumb|right|200px|[[Божиќ]]на атмосфера во Будимпешта.]] Будимпешта изобилува со хипермаркети како ''Аuchan'', ''Tesco'' и ''Cora'' каде што храната е евтина, а изборот е огромен. За електронски апарати се задолжени ''Electro World'' и ''Media Markt''. Особено интересен е трговскиот центар ''Nagy Vásárcsarnok'' каде што цените не се фиксни. == Сместување == Во Будимпешта постои сместување од сите категории и цени. Најскапите хотели се во близината на кралската палата, додека најевтините се од другата страна на реката, во предградието на Пешта. == Образование == [[Податотека:Budapest Tech Univ central K building.jpg|thumb|220px|Главната зграда на „Будимпештанскиот факултет за Технологија и Економија“. Овој универзитет е најстариот универзитет за технологија во светот, отворен во 1782.]] [[Податотека:Corvinus foepulet.jpg|thumb|right|220px|Главната зграда на „Универзитетот Корвинус“.]] Будимпешта е унгарскиот главен центар на образование и претставува дома на повеќе универзитети: * „Универзитет за Технологија и економија“ * „Универзитет Корвинус“ * „Еотвос Лоранд“ * „Универзитет Семмелвеис“ (медицински универзитет) * „Свети Стефан, факултет за ветеринарни науки“ * „Бизнис факултет - Будимпешта“ * „Пазмани Петар Католички Универзитет“ * „Кароли Гаспар - Универзитет на Унгарската Реформирана Црква“ * „Еврејски Теолошки Универзит - Универзитет за Еврејски Студии“ * „Централен Европски Универзитет“ * Андраси Гуила - Унивезитет за [[германски јазик]]“ * „Мохоли-Наги - Универзитет за Уметност и Дизајн“ * „Лизт Ференк - Академија на Музиката“ === Хронолошка историја на Будимпешта === [[Податотека:AquincM4.jpg|thumb|220px|„Музеј Аквинкум“ (Аквинкум бил главен град на Панонија).]] [[Податотека:Gül Baba 3.JPG|thumb|220px|Гробот на турскиот дервиш Ѓул Баба во Будимпешта.]] [[Податотека:Reprise château Buda 1686.jpg|thumb|220px|Реосвојување на замокот Буда (1686).]] [[Податотека:Budapest bridge c1850.jpg|thumb|210px|Буда и Пешта (1850).]] [[Податотека:Budapest andrassy ut 1875.jpg|thumb|220px|Булеварот Андраси (1896)]] [[Податотека:Buda Castle Day.JPG|thumb|220px|Буда замокот преку ден.]] [[Податотека:Parliament Building Budapest Hungary.jpg|right|thumb|220px|Унгарскиот парламент.]] [[Податотека:Gresham Palace.jpg|thumb|220px|Палатата Грешам.]] [[Податотека:Budapešť, Belváros, Vörösmarty tér, Gerbeaud ház.JPG|thumb|220px|Слаткарницата Гербеауд.]] {| |- !Година!!Настан |- |П.н.е.&nbsp;||[[Неолит]]ски, [[бакарно време|бакарни]]-, [[Бронзено доба|бронзени]] и [[Железно доба|железни]] култури, [[Келти]]те направиле свои населби во денешна Будимпешта. |- |I век||[[Стар Рим|Римјаните]] ги пронашле населбите познати како Аквинкум, Контра-Аквинкум и Кампона. Аквинкум станал најголемиот град во Дунавскиот регион и еден од главните градов на Панонија. |- |V век||Година на [[Хуни]]те. Нивниот водач [[Атила]] изградил град за него тука (денешна Будимпешта) според последните извори. |- |896||После пронаоѓањето на [[Унгарија]], [[Арпад]], водач на [[Унгарци]]те, се населува во „градот на Атила“, односно Аквинкум. |- |X век|| Од седум до десет унгарски племиња колку што биле на број, четири се населиле на територијата на денешна Будимпешта: Меѓер, Кесзи, Јено и Ниек. |- |1046||Епископот Гелерт умире во рацете на [[пагани]]те на местото каде што денеска се наоѓа ридот Гелерт. |- |1241||За време на [[Татари|татарската]] инвазија, двата града биле уништени. Кралот [[Бела IV]] го изградил првиот кралски дворец на кралскиот рид во [[1248]] година. Новиот град го зема името Буда од неговиот претходник (денеска Обуда). Пешта била заградена со градски ѕидови. |- |1270||[[Света Маргарет на Будимпешта|Света Маргарет]] умира во манастир на Островот на Зајаците (денешен Маргарет). |- |1458||Матијас Корвиниј бил избран за нов крал. За време на неговото владеење Буда станала главната точка на [[Европа|европската]] [[ренесанса]]. Умрел во [[1490]] година, откако [[Виена]] била освоена во [[1485]] г. |- |1541||Почеток на [[Отоманско Царство|отоманската]] окупација. Отоманските паши изградиле голем број џамии и бањи во Буда. |- |1686||Буда и Пешта бил реосвоени од Отоманците под [[Хабсбуршка династија|хабсбуршко водство]]. Двата града биле комплетно уништени во борбите. |- |1690-ти||Неколку стотици [[Германци]] се населуваат. |- |1773||Бил избран првиот градоначалник на Пешта. |- |1777||[[Марија Тереза Австријска]] го префрлила „Будимпештанскиот факултет“ на кралскиот рид. |- |20 мај 1795||Игњат Мартиновиќ и други јакобински водачи се погубени на Вермезо или „Полето на крвта“. |- |1810||Оган во округот Табан. |- |1825||Почеток на реформаторската ера. Пешта станува културен и економски центар на државата. Првиот Национале театар бил изграден, заедно со „Унгарскиот Национален Музеј“ и Ланчаниот мост. |- |1838|| Најголема поплава во последно време во март. Пешта била целосно поплавена. |- |15 март 1848||Почеток на револуцијата и војната за независност (1848-49). Пешта е заменета со [[Братислава]] која сега е главен град на Унгарија и седиште на владата и парламентот. |- |1849||[[Австријци]]те го окупираат градот во ран јануари, но унгарската армија за национална одбрана го презема повторно во април, заземајќи ја тврдината во Буда на 21 мај, после 18 дневен отпор. Во јули, [[Хабсбуршка династија|хабсбуршката армија]] повторно ги зазема двата града. |- |6 октомври 1849||Лајос Батијани, првиот унгарски премиер е погубен. |- |1867||Компромис меѓу [[Австрија]] и Унгарија. |- |1873|| Поранешните градови: [[Пешта]], [[Буда (град)|Буда]] и [[Обуда]] се обединуваат, и со тоа унгарската столица е официјално воспоставена под името '''Будимпешта'''. |- |1878|| Електрична струја е инсталирана во центарот на градот. |- |1893|| Електрификацијата на цела Будимпешта е завршена |- |1896||Милениумски славења, Милениум метрото и мостот на слободата се отворени. |- |1909–1910||Уличната електрификација е проширена и во предградијата, блиските гратчиња и села добиваат градска струја. |- |1910||Се случува попис со резултати 880.000 луѓе во Будимпешта и 55.000 во најголемото предградие Ујпешт (сега дел од Будимпешта). Кога станува збор за религиите 60,9% се припадници на католицизмот, 23,1% се [[Евреи]], 9,9% калвинисти и 5,0% лутеранци. Ујпешт е составена од 65,9% католици, 18,4% Евреи, 9,7% калвинисти и 4,5% лутеранци. Процентот на етнички Германци во Будимпешта е 9,0%, а во Ујпешт 5,7%, додека 2,3% од населението се изјаснува како словачко. |- |1918–1919||Револуција и 133 дена од формирањето на [[Унгарска Советска Република|Унгарската Советска Република]] (март-август 1919) на чело со Бела Кун. Формирана е првата комунистичка влада во Европа после [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] во [[Русија]]. |- |1924||Подигната е Националната унгарска банка. |- |1925||Унгарското радио започнува со пренос. |- |1933||Растурањето на собранието на ''табанците'' започнува. |- |19 март 1944||Будимпешта е окупирана од [[Германци]]те. Во тој период на окупација, имало околу 184.000 Евреи и помеѓу 65.000 до 80.000 христијани кои биле сметани за Евреи во градот. Помалку од половина од нив (околу 119.000) успеале да се спасат во тогашните минати 11 месеци. |- |26 дек. 1944 - 13 фев. 1945||[[СССР|Советските]] и [[Романија|романските]] ја опсадиле Будимпешта од 15 до 18 јануари. Германците кои се повлекувале ги уништиле си мостови на Дунав. На 18 јануари, Пешта целосно била окупирана од СССР. Буда замокот потпаднал под окупација на 13 февруари. [[Втора светска војна|Втората светска војна]] ги одзела животите на околу 200.000 жители на Будимпешта и видно го уништила градот. |- |23 окт. - 4 ноем. 1956||Настанува унгарска револуција, а завршува со инвазија на голема советска сила. |- |1960-ти||Штетите настанати од војните во поголем број биле поправени. Главниот мост или мостот Елизабет бил завршен во 1965 година. |- |1970–1972||Првата фаза на исток-запад метрото започнува. |- |1982||Првата фаза на север-југ метрото започнува. |- |1987||Замок ридот и бреговите на Дунав се вклучени во списокот на светско наследство на [[УНЕСКО]]. |- |1990||Градот е дом на 2.016.100 граѓани. |- |2002||Булеварот Андраси е вклучен на списокот на светско наследство на УНЕСКО, заедно со Милениум метрото, и [[Плоштад на хероите|Плоштадот на хероите]]. |- |2006||Унгарски протести. |- |2006||200&nbsp;км од 1000&nbsp;км во главно ниво, под раководство на локалната власт е се обновени после 80&nbsp;км во претходната година. Најдолгите светски трамваји Siemens Combino Supras почнуваат со работа на Големиот Булевард, а до крајот на годината 150 Волво 7700 автобуси ги замениле застартените БКВ флоти. Реконструкцијата на метро линијата 2 завршила. |- |2008||Источниот дел на автопатот M0 заедно со мостот Меѓери околу градот е завршен и пуштен во употреба. Новиот северен железнички исто така бил завршен и пуштен во употреба. |- |2008||Во текот на годината, 400&nbsp;км на пат<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.budapestportal.eu/utfelujitas |title=Road Reconstruction Portal |work=Official Webpage of the Local Government of Budapest |accessdate=2010-09-26 |archive-date=2010-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101009190410/http://www.budapestportal.eu/utfelujitas/ |url-status=dead }}</ref> биле реконструирани како дел од програмот за реконструкција на патиштата во пар со цевки (греење и вода) и било извршено проширување или замена на канализацискиот состав на оние места каде што било потребно. |- |2009|| Во периодот 2007-2009 била завршена комплетната реконструкција на Мостот на слободата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20080610-cikk-kozlekedesi_beruhazasok |title=Article on Infrastructural Investments |work=Official Webpage of the Local Government of Budapest }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> заедно со патеките во трамвајската зона. |- |2009||Почнала реконструкцијата на мостот Маргит<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=2009-villamosfelujitas |title=News on the reconstruction of Margaret Bridge |date=2008-06-10 |work=Official Webpage of the Local Government of Budapest }}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> и е планирана да заврши во 2011. |- |2010||[http://www.eloduna.hu Центрите за прочистување на вода] започнуваат со работа на нормален начин. |- |2010||Тунелот од метро линијата 4 е завршен. |} == Интернационални врски == === Збратимени градови === Будимпешта е збратимена со:<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Sister City - Budapest|publisher=''Official website of New York City''|url=http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/budapest_main.shtml|accessdate=2008-05-14|archive-date=2008-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080421215230/http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/budapest_main.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Sister cities of Budapest|language=hu|publisher=''Official Website of Budapest''|url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|accessdate=2008-01-31|archive-date=2005-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20050309070457/http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Who knows less about Budapest? A quiz with mayor candidates|language=hu|publisher=''Index''|url=http://index.hu/politika/belfold/budapest/kvizkerdes74/|accessdate=2008-01-31}}</ref> {| class="wikitable" border="1" |- ! Држава !! width="120" | Град !! width="100" | Округ / Регион / Држава !! width="40" | Датум |- | {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]] | '''[[Виена]]''' | Виена | 1990 |- | {{знамеикона|Босна и Херцеговина}} [[Босна и Херцеговина]] | '''[[Сараево]]''' | Кантон Сараево | 1995 |- | {{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]] | '''[[Софија]]''' | Град Софија | |- | {{знамеикона|Кина}} [[Народна Република Кина|НР Кина]] | '''[[Пекинг]]''' | [[Пекинг]] | 2005<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|title=Sister Cities|publisher=Beijing Municipal Government|accessdate=2009-06-23|archive-date=2010-01-17|archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|url-status=dead}}</ref> |- | {{знаме|Хрватска}} | '''[[Загреб]]''' | Загреб | 1994<ref name="Zagreb Twinning">{{Наведена мрежна страница|url=http://www1.zagreb.hr/mms/en/index.html|title=Intercity and International Cooperation of the City of Zagreb|publisher=© 2006–2009 City of Zagreb|accessdate=2009-06-23|archive-date=2017-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707200910/http://www1.zagreb.hr/mms/en/index.html|url-status=dead}}</ref> |- | {{знаме|Франција}} | '''[[Париз]]''' | Париз | 1956 |- | {{знаме|Германија}} | '''[[Берлин]]''' | Берлин | 1992<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/index.en.html|title=Berlin's international city relations|publisher=Berlin Mayor's Office|accessdate=2009-07-01|archive-date=2008-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822100321/http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/index.en.html|url-status=dead}}</ref> |- | {{знаме|Германија}} | '''[[Франкфурт]]''' | Хесен | 1990 |- | {{знаме|Индонезија}} | '''[[Џакарта]]''' | [[Џакарта]] | 2009<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thejakartapost.com/news/2009/07/13/hungarian-envoy-builds-new-links-with-ri.html |title=The Jakarta Post - Hungarian envoy builds new links with RI |publisher=The Jakarta Post }}</ref> |- | {{знаме|Израел}} | '''[[Тел Авив]]''' | Округ Тел Авив | 1989<ref name="twinning">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-01 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=he |archive-date=2009-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214183503/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |url-status=dead }}</ref> |- | {{знаме|Италија}} | '''[[Фиренца]]''' | Тоскана | 2008<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://nol.hu/budapest/cikk/492160/ |title=Hízelgő a magyar fővárosnak: Firenze testvérvárosának fogadta |accessdate=2008-05-30 |author= |last= |first= |authorurl= |author2= |date=2008-05-17 |year= |month= |format= |work=[[Népszabadság]] |publisher=[[Ringier]] |pages= |language=hu |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote=}}</ref> |- | {{знаме|Полска}} | '''[[Варшава]]''' | [[Полска]] | 2005<ref name="Warsaw">{{Наведена мрежна страница |author= |url=http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11 |title=Miasta partnerskie Warszawy |work=um.warszawa.pl |publisher=Biuro Promocji Miasta |pages= |page= |date=2005-05-04 |accessdate=2008-08-29 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011111033/http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11 |url-status=dead }}</ref> |- | {{знаме|Португалија}} | '''[[Лисабон]]''' | Дистрикт Лисабон | 1992 |- | {{знаме|Romania}} | '''[[Букурешт]]''' | [[Букурешт]] | 1991 |- | {{знаме|Словачка}} | '''[[Кошице]]''' | Регион Кошице | 1997<ref name="Košice">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kosice.sk/clanok.asp?file=gov_s_c-00.html|publisher=[[авторски права|©]] 2007-2009 [http://www.kosice.sk/ City of Košice] Magistrát mesta Košice, Tr. SNP 48/A, 040 11 Košice|title=Partnership towns of the City of Košice|language=sk|accessdate=2009-07-12|archive-date=2009-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090817034218/http://www.kosice.sk/clanok.asp?file=gov_s_c-00.html|url-status=dead}}</ref> |- | {{знаме|Јужна Кореја}} | '''[[Дежон]]''' | [[Дежон]] | 1994 |- | {{знаме|Thailand}} | '''[[Бангкок]]''' | Бангкок | 2007 |- | {{знаме|Ukraine}} | '''[[Лавов]]''' | [[Украина]] | 1993<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.city-adm.lviv.ua/index/cities-partners |title=архивски примерок |accessdate=2010-08-16 |archive-date=2010-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100818183209/http://city-adm.lviv.ua/index/cities-partners |url-status=dead }}</ref> |- | {{знаме|САД}} | '''[[Форт Ворт (Тексас)|Форт Ворт]]''' | [[Тексас]] | 1990<ref name="Fort Worth">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.fwsistercities.org/|title=Fort Worth Sister Cities | The world is ready. The time is now.|work=fwsistercities.org|accessdate=17 February 2010}}</ref> |- | {{знаме|САД}} | '''[[Њујорк]]''' | [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] | 1992<ref>{{Наведена мрежна страница |title=NYC's Sister Cities |publisher=Sister City Program of the City of New York |year=2006 |url=http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/main.shtml |accessdate=2008-09-01 |archive-date=2008-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080521052322/http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/main.shtml |url-status=dead }}</ref> |} Исто така некои од окрузите на градот се збратимени со мали градови или окрузи на некои други големи метрополи. === Партнерство === * {{знамеикона|Полска}} '''[[Краков]]''', [[Полска]]<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref> ==Будимпешта како тема во уметноста и во популарната култура== * „Будимскиот крал и кралицата“ (''Будимски краљ и краљица'') - српска [[Народна книжевност|народна песна]].<ref>''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 68-69.</ref> * „Што се саит под Будима града“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 83.</ref> * „Ние, среќните пештанци“ - песна на унгарскиот поет [[Шандор Петефи]].<ref>Šandor Petefi, ''Sloboda i ljubav''. Beograd: Rad, 1969, стр. 19-20.</ref> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Buda Castles-Matthias Church.jpg|[[Црква Свети Матијаш]]. Податотека:Budapest chain bridge pillar by night.JPG|[[Сечењиев мост|Сечењиевиот ланчен мост]]. Податотека:Museum Fine Arts01.jpg|„Музејот на убавите уметности“. Податотека:Szent Istvan Templum.jpg|[[Свети Стефан (Будимпешта)|Базиликата „Св. Стефан“]]. Податотека:Mujegpalya Ice Rink.jpg|Замокот Вајдахуниад. Податотека:Szent Erzsebet-templom 01.jpg|Црквата Св. Елизабета. </gallery> </center> == Поврзано == * [[Унгарија]] * [[Австроунгарија]] * [[Унгарци]] * [[Унгарски јазик]] == Извори == === Користена литература === * {{наведена книга|author=DK Publishing, ''Budapest: Eyewitness Travel Guildes|publisher=DK Travel|year=2007|id=978-0756624354}} * {{наведена книга|first=Annabel|last=Barber|title=Visible Cities Budapest: A City Guide|publisher=Somerset|year=2004|isbn=|location=|pages=}} * {{наведена книга|first=Krisztian |last=Ungvary |title=The Siege of Budapest: One Hundred Days in World War II|publisher=Yale University Press|year= 2006|id=978-0300119855}} * {{наведена книга |last=Molnar |first=Miklos |title=A Concise History of Hungary |edition = Fifth printing 2008 |series = Cambridge Concise Histories |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, United Kingdom |isbn=9780521667364 }} === Наводи === {{наводи|2}} [http://www.example.com наслов на врска] == Надворешни врски == {{ризница|Budapest|Будимпешта}} * [http://english.budapest.hu/ Градски портал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050815082031/http://english.budapest.hu/ |date=2005-08-15 }} {{en}} * [http://www.tourinform.hu/main.php?folderID=879 Туристика служба на Будимпешта] {{en}} * [http://www.bkv.hu/english/home/index.html Јавен превоз во Будимпешта] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071211053823/http://www.bkv.hu/english/home/index.html |date=2007-12-11 }} {{en}} * [http://www.facebook.com/BudapestHungary/ Будимпешта на Facebook] {{en}} {{Избрана}} {{Градови во Унгарија}} {{Светско наследство во Унгарија}} {{Главни градови во Европа}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Дунав}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Будимпешта| ]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Градови во Унгарија]] [[Категорија:Населени места на Дунав]] [[Категорија:Населени места основани во 1873 година]] m1r9ntwqa34fendhaloelqlns10sko9 10 31802 5629313 5208181 2026-09-16T17:59:51Z Buli 2648 5629313 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}><small>{{{native_name}}}</small></span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;транскр.<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{инфокутија|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass4 = mergedtoprow | header4 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;транскр(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|}}}|title={{{image_caption|Поглед на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Инфокутија Населено место/столбови | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Знаме на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Знаме|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Амблем на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Грб на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Грб|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Лого на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br />{{{map_caption}}}}} }} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{etymology|}}}|Етимологија: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{nickname|}}}|Прекар(и): <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{motto|}}}|Гесло: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{{anthem|}}}|Химна: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br /><small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<br /><small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass9 = mergedtoprow | data9 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} | |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass11 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data11 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}}{{both|{{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}|{{#property:P625}}}} |Координати{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ1|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ1}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ2}}={{{coordinates_format|}}}|wikidata={{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass12 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label12 = {{ifempty|{{{grid_name|}}}|Пол. на&nbsp;решетка}} | data12 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass13 = mergedtoprow | label13 = {{{subdivision_type}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type1}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type2}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type3}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type4}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass18 = mergedrow | label18 = {{{subdivision_type5}}} | data18 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{subdivision_type6}}} | data19 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | label20 = {{{established_title}}} | data20 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title1}}} | data21 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title2}}} | data22 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{established_title3}}} | data23 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = {{{established_title4}}} | data24 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass25 = mergedrow | label25 = {{{extinct_title}}} | data25 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass26 = mergedrow | label26 = Основач | data26 = {{{founder|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = Наречено по | data27 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | label28 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Седиште}} | data28 = {{{seat|}}} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Поранешно седиште}} | data29 = {{{seat1|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label30 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Реони}} | data30 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Расклопен список|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | header31 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Управа<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;Вид | data32 = {{{government_type|}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;Орган | class33 = agent | data33 = {{{governing_body|}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|<small>({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})</small>}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass37 = mergedrow | label37 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data37 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass38 = mergedrow | label38 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data38 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass39 = mergedtoprow | header39 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градска}}|Вкупна}}}} }} | data40 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Земјишна | data41 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Вода | data42 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 = &nbsp;•&nbsp;Градска<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass44 = mergedrow | label44 = &nbsp;•&nbsp;Селска<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data44 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 =&nbsp;•&nbsp;Метро<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data45 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass46 = mergedrow | label46 = Ранг | data46 = {{{area_rank|}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data47 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data48 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp; | data49 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass50 = mergedtoprow | header50 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Димензии<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = &nbsp;•&nbsp;Должина | data51 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedrow | label52 = &nbsp;•&nbsp;Ширина | data52 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | label53 = Надм. вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</span> | data53 = {{#if:{{{elevation_m|}}}|{{пб|{{{elevation_m|}}}}}&nbsp;м}} | rowclass54 = mergedtoprow | label54 = Најг.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}|{{пб|{{{elevation_max_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data55 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass56 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label56 = Најм.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</span> | data56 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}|{{пб|{{{elevation_min_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data57 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass58 = mergedtoprow | label58 = Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data58 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedtoprow | header59 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градско}}|Вкупно}}}} | data60 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;проц. од&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data61 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 =&nbsp;•&nbsp;Ранг | data62 = {{{population_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;Густина | data63 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data64 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;Градскo<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Градска | data66 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = &nbsp;•&nbsp;[[Село|Селска]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Селска | data68 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 =&nbsp;•&nbsp;[[Метрополитенска област|Метро]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Метро | data70 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} густина|Густина}} | data72 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data73 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} густина|Густина}} | data74 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp; | data75 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = [[Демоним]] | data76 = {{{population_demonym|}}} | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7}}}}} }}}} | rowclass78 = mergedtoprow | header78 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7}}}}} }}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Часовен појас|Час. појаси]]|[[Часовен појас|Час. појас]]}} | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;Лето <small>([[Летно сметање на времето|ЛСВ]])</small></span> | data81 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass82 = mergedrow | label82 = <nowiki /> | data82 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} (UTC{{{utc_offset2_DST|}}})}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedtoprow | label83 = {{{postal_code_type}}} | class83 = adr | data83 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass84 = mergedbottomrow | label84 = {{{postal2_code_type}}} | class84 = adr | data84 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass85 = mergedrow | label85 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[Повикувачки број|Повик. бр.]]}} | data85 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Геокод]] | class86 = nickname | data86 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass87 = mergedrow | label87 = [[ISO 3166]] | class87 = nickname | data87 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass88 = mergedrow | label88 = [[Регистарски таблички|Рег. таб.]] | data88 = {{{registration_plate|}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass90 = mergedtoprow | label90 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data96 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data97 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass98 = mergedtoprow | label98 = {{{blank_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank1_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank2_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank3_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank4_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank5_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = {{{blank6_name_sec2}}} | data104 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = {{{blank7_name_sec2}}} | data105 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | label106 = Мреж. место | data106 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<includeonly>{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X= }}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}}| }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Категорија:Статии за населени места на кои им треба одржување|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|ignoreblank=y | name | official_name | native_name | native_name_lang | other_name | settlement_type | type | translit_lang1 | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type | translit_lang1_info | translit_lang1_type2 | translit_lang1_info1 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_type6 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang2 | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type | translit_lang2_info | translit_lang2_type2 | translit_lang2_info1 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_type6 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | image_skyline | image | imagesize | image_alt | image_caption | image_flag | image_seal | image_shield | image_blank_emblem | pushpin_map_narrow | pushpin_map | flag_size | flag_border | flag_alt | flag_link | seal_size | seal_alt | seal_type | seal_link | shield_size | shield_alt | shield_link | blank_emblem_size | blank_emblem_alt | blank_emblem_type | blank_emblem_link | image_map | mapsize | map_alt | map_caption | pushpin_map_alt | pushpin_mapsize | pushpin_relief | pushpin_image | pushpin_overlay | pushpin_label_position | pushpin_label | pushpin_map_caption | nickname | motto | anthem | image_map1 | mapsize1 | map_alt1 | map_caption1 | pushpin_map1 | pushpin_map_alt1 | pushpin_mapsize1 | pushpin_relief1 | pushpin_image1 | pushpin_overlay1 | pushpin_label_position1 | pushpin_label1 | pushpin_map_caption1 | image_dot_map | coor_pinpoint | coor_type | coordinates_type | population_total | population | coordinates_region | grid_name | grid_position | coordinates_wikidata | latd | latm | lats | latNS | longd | longm | longs | longEW | coordinates_display | coordinates_format | coordinates_footnotes | subdivision_type | subdivision_name | subdivision_type1 | subdivision_name1 | subdivision_type2 | subdivision_name2 | subdivision_type3 | subdivision_name3 | subdivision_type4 | subdivision_name4 | subdivision_type5 | subdivision_name5 | subdivision_type6 | subdivision_name6 | established_title | established_date | established_title1 | established_date1 | established_title2 | established_date2 | established_title3 | established_date3 | established_title4 | established_date4 | extinct_title | extinct_date | founder | named_for | seat_type | seat | seat1_type | seat1 | parts_type | parts | p1 | parts_style | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p50 | government_type | governing_body | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | government_footnotes | leader_title | leader_party | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | area_total_km2 | area_total_ha | area_total_acre | area_total_sq_mi | area_total_dunam | area_land_km2 | area_land_ha | area_land_acre | area_land_sq_mi | area_water_km2 | area_water_ha | area_water_acre | area_water_sq_mi | area_urban_km2 | area_urban_ha | area_urban_acre | area_urban_sq_mi | area_rural_sq_mi | area_rural_ha | area_rural_acre | area_rural_km2 | area_metro_km2 | area_metro_ha | area_metro_acre | area_blank1_km2 | area_blank1_ha | area_blank1_acre | area_metro_sq_mi | area_blank1_sq_mi | total_type | area_footnotes | dunam_link | unit_pref | area_magnitude | area_land_dunam | area_water_dunam | area_water_percent | area_urban_footnotes | area_urban_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_dunam | area_rank | area_blank1_title | area_blank1_dunam | area_blank2_title | area_blank2_km2 | area_blank2_ha | area_blank2_acre | area_blank2_sq_mi | area_blank2_dunam | area_note | length_km | length_mi | width_km | width_mi | dimensions_footnotes | elevation_footnotes | elevation_point | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_point | elevation_max_m | elevation_max_ft | elevation_max_rank | elevation_min_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_point | elevation_min_m | elevation_min_ft | population_metro | population_urban | population_rural | population_as_of | population_footnotes | population_blank1 | population_blank2 | population_est | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_rank | population_density_km2 | population_density_sq_mi | population_density_rank | population_urban_footnotes | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_rural_footnotes | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_metro_footnotes | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_blank1_title | population_blank1_footnotes | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_blank2_title | population_blank2_footnotes | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_note | population_demonym | demographics_type1 | demographics1_footnotes | demographics1_title1 | demographics1_info1 | demographics1_title2 | demographics1_info2 | demographics1_title3 | demographics1_info3 | demographics1_title4 | demographics1_info4 | demographics1_title5 | demographics1_info5 | demographics1_title6 | demographics1_info6 | demographics1_title7 | demographics1_info7 | demographics_type2 | demographics2_footnotes | demographics2_title1 | demographics2_info1 | demographics2_title2 | demographics2_info2 | demographics2_title3 | demographics2_info3 | demographics2_title4 | demographics2_info4 | demographics2_title5 | demographics2_info5 | demographics2_title6 | demographics2_info6 | demographics2_title7 | demographics2_info7 | timezone2 | timezone | timezone1 | utc_offset | utc_offset1 | utc_offset2 | timezone1_DST | timezone_DST | utc_offset1_DST | utc_offset_DST | timezone2_DST | utc_offset2_DST | postal_code_type | postal_code | postal2_code_type | postal2_code | area_code_type | area_code | geocode | iso_code | registration_plate | blank_name | blank_name_sec1 | blank_info | blank_info_sec1 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank_name_sec2 | blank_info_sec2 | blank1_name_sec2 | blank1_info_sec2 | blank2_name_sec2 | blank2_info_sec2 | blank3_name_sec2 | blank3_info_sec2 | blank4_name_sec2 | blank4_info_sec2 | blank5_name_sec2 | blank5_info_sec2 | blank6_name_sec2 | blank6_info_sec2 | blank7_name_sec2 | blank7_info_sec2 | website | footnotes }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> 5s05k6d00pw3quen4dptrfiu9u7zfvw 5629314 5629313 2026-09-16T18:22:52Z Buli 2648 5629314 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}><small>{{{native_name}}}</small></span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;транскр.<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{инфокутија|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass4 = mergedtoprow | header4 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;транскр(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|}}}|title={{{image_caption|Поглед на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Инфокутија Населено место/столбови | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Знаме на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Знаме|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Амблем на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Грб на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Грб|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Лого на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br />{{{map_caption}}}}} }} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{etymology|}}}|Етимологија: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{nickname|}}}|Прекар(и): <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{motto|}}}|Гесло: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{{anthem|}}}|Химна: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br /><small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<br /><small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass11 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data11 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}}{{both|{{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}|{{#property:P625}}}} |Координати{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ1|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ1}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ2}}={{{coordinates_format|}}}|wikidata={{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass12 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label12 = {{ifempty|{{{grid_name|}}}|Пол. на&nbsp;решетка}} | data12 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass13 = mergedtoprow | label13 = {{{subdivision_type}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type1}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type2}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type3}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type4}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass18 = mergedrow | label18 = {{{subdivision_type5}}} | data18 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{subdivision_type6}}} | data19 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | label20 = {{{established_title}}} | data20 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title1}}} | data21 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title2}}} | data22 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{established_title3}}} | data23 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = {{{established_title4}}} | data24 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass25 = mergedrow | label25 = {{{extinct_title}}} | data25 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass26 = mergedrow | label26 = Основач | data26 = {{{founder|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = Наречено по | data27 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | label28 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Седиште}} | data28 = {{{seat|}}} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Поранешно седиште}} | data29 = {{{seat1|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label30 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Реони}} | data30 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Расклопен список|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | header31 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Управа<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;Вид | data32 = {{{government_type|}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;Орган | class33 = agent | data33 = {{{governing_body|}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|<small>({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})</small>}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass37 = mergedrow | label37 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data37 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass38 = mergedrow | label38 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data38 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass39 = mergedtoprow | header39 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градска}}|Вкупна}}}} }} | data40 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Земјишна | data41 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Вода | data42 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 = &nbsp;•&nbsp;Градска<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass44 = mergedrow | label44 = &nbsp;•&nbsp;Селска<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data44 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 =&nbsp;•&nbsp;Метро<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data45 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass46 = mergedrow | label46 = Ранг | data46 = {{{area_rank|}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data47 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data48 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp; | data49 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass50 = mergedtoprow | header50 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Димензии<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = &nbsp;•&nbsp;Должина | data51 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedrow | label52 = &nbsp;•&nbsp;Ширина | data52 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | label53 = Надм. вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</span> | data53 = {{#if:{{{elevation_m|}}}|{{пб|{{{elevation_m|}}}}}&nbsp;м}} | rowclass54 = mergedtoprow | label54 = Најг.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}|{{пб|{{{elevation_max_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data55 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass56 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label56 = Најм.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</span> | data56 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}|{{пб|{{{elevation_min_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data57 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass58 = mergedtoprow | label58 = Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data58 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedtoprow | header59 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градско}}|Вкупно}}}} | data60 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;проц. од&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data61 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 =&nbsp;•&nbsp;Ранг | data62 = {{{population_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;Густина | data63 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data64 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;Градскo<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Градска | data66 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = &nbsp;•&nbsp;[[Село|Селска]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Селска | data68 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 =&nbsp;•&nbsp;[[Метрополитенска област|Метро]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Метро | data70 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} густина|Густина}} | data72 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data73 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} густина|Густина}} | data74 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp; | data75 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = [[Демоним]] | data76 = {{{population_demonym|}}} | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7}}}}} }}}} | rowclass78 = mergedtoprow | header78 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7}}}}} }}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Часовен појас|Час. појаси]]|[[Часовен појас|Час. појас]]}} | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;Лето <small>([[Летно сметање на времето|ЛСВ]])</small></span> | data81 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass82 = mergedrow | label82 = <nowiki /> | data82 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} (UTC{{{utc_offset2_DST|}}})}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedtoprow | label83 = {{{postal_code_type}}} | class83 = adr | data83 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass84 = mergedbottomrow | label84 = {{{postal2_code_type}}} | class84 = adr | data84 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass85 = mergedrow | label85 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[Повикувачки број|Повик. бр.]]}} | data85 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Геокод]] | class86 = nickname | data86 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass87 = mergedrow | label87 = [[ISO 3166]] | class87 = nickname | data87 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass88 = mergedrow | label88 = [[Регистарски таблички|Рег. таб.]] | data88 = {{{registration_plate|}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass90 = mergedtoprow | label90 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data96 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data97 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass98 = mergedtoprow | label98 = {{{blank_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank1_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank2_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank3_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank4_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank5_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = {{{blank6_name_sec2}}} | data104 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = {{{blank7_name_sec2}}} | data105 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | label106 = Мреж. место | data106 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<includeonly>{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X= }}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}}| }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Категорија:Статии за населени места на кои им треба одржување|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|ignoreblank=y | name | official_name | native_name | native_name_lang | other_name | settlement_type | type | translit_lang1 | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type | translit_lang1_info | translit_lang1_type2 | translit_lang1_info1 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_type6 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang2 | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type | translit_lang2_info | translit_lang2_type2 | translit_lang2_info1 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_type6 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | image_skyline | image | imagesize | image_alt | image_caption | image_flag | image_seal | image_shield | image_blank_emblem | pushpin_map_narrow | pushpin_map | flag_size | flag_border | flag_alt | flag_link | seal_size | seal_alt | seal_type | seal_link | shield_size | shield_alt | shield_link | blank_emblem_size | blank_emblem_alt | blank_emblem_type | blank_emblem_link | image_map | mapsize | map_alt | map_caption | pushpin_map_alt | pushpin_mapsize | pushpin_relief | pushpin_image | pushpin_overlay | pushpin_label_position | pushpin_label | pushpin_map_caption | nickname | motto | anthem | image_map1 | mapsize1 | map_alt1 | map_caption1 | pushpin_map1 | pushpin_map_alt1 | pushpin_mapsize1 | pushpin_relief1 | pushpin_image1 | pushpin_overlay1 | pushpin_label_position1 | pushpin_label1 | pushpin_map_caption1 | image_dot_map | coor_pinpoint | coor_type | coordinates_type | population_total | population | coordinates_region | grid_name | grid_position | coordinates_wikidata | latd | latm | lats | latNS | longd | longm | longs | longEW | coordinates_display | coordinates_format | coordinates_footnotes | subdivision_type | subdivision_name | subdivision_type1 | subdivision_name1 | subdivision_type2 | subdivision_name2 | subdivision_type3 | subdivision_name3 | subdivision_type4 | subdivision_name4 | subdivision_type5 | subdivision_name5 | subdivision_type6 | subdivision_name6 | established_title | established_date | established_title1 | established_date1 | established_title2 | established_date2 | established_title3 | established_date3 | established_title4 | established_date4 | extinct_title | extinct_date | founder | named_for | seat_type | seat | seat1_type | seat1 | parts_type | parts | p1 | parts_style | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p50 | government_type | governing_body | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | government_footnotes | leader_title | leader_party | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | area_total_km2 | area_total_ha | area_total_acre | area_total_sq_mi | area_total_dunam | area_land_km2 | area_land_ha | area_land_acre | area_land_sq_mi | area_water_km2 | area_water_ha | area_water_acre | area_water_sq_mi | area_urban_km2 | area_urban_ha | area_urban_acre | area_urban_sq_mi | area_rural_sq_mi | area_rural_ha | area_rural_acre | area_rural_km2 | area_metro_km2 | area_metro_ha | area_metro_acre | area_blank1_km2 | area_blank1_ha | area_blank1_acre | area_metro_sq_mi | area_blank1_sq_mi | total_type | area_footnotes | dunam_link | unit_pref | area_magnitude | area_land_dunam | area_water_dunam | area_water_percent | area_urban_footnotes | area_urban_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_dunam | area_rank | area_blank1_title | area_blank1_dunam | area_blank2_title | area_blank2_km2 | area_blank2_ha | area_blank2_acre | area_blank2_sq_mi | area_blank2_dunam | area_note | length_km | length_mi | width_km | width_mi | dimensions_footnotes | elevation_footnotes | elevation_point | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_point | elevation_max_m | elevation_max_ft | elevation_max_rank | elevation_min_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_point | elevation_min_m | elevation_min_ft | population_metro | population_urban | population_rural | population_as_of | population_footnotes | population_blank1 | population_blank2 | population_est | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_rank | population_density_km2 | population_density_sq_mi | population_density_rank | population_urban_footnotes | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_rural_footnotes | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_metro_footnotes | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_blank1_title | population_blank1_footnotes | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_blank2_title | population_blank2_footnotes | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_note | population_demonym | demographics_type1 | demographics1_footnotes | demographics1_title1 | demographics1_info1 | demographics1_title2 | demographics1_info2 | demographics1_title3 | demographics1_info3 | demographics1_title4 | demographics1_info4 | demographics1_title5 | demographics1_info5 | demographics1_title6 | demographics1_info6 | demographics1_title7 | demographics1_info7 | demographics_type2 | demographics2_footnotes | demographics2_title1 | demographics2_info1 | demographics2_title2 | demographics2_info2 | demographics2_title3 | demographics2_info3 | demographics2_title4 | demographics2_info4 | demographics2_title5 | demographics2_info5 | demographics2_title6 | demographics2_info6 | demographics2_title7 | demographics2_info7 | timezone2 | timezone | timezone1 | utc_offset | utc_offset1 | utc_offset2 | timezone1_DST | timezone_DST | utc_offset1_DST | utc_offset_DST | timezone2_DST | utc_offset2_DST | postal_code_type | postal_code | postal2_code_type | postal2_code | area_code_type | area_code | geocode | iso_code | registration_plate | blank_name | blank_name_sec1 | blank_info | blank_info_sec1 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank_name_sec2 | blank_info_sec2 | blank1_name_sec2 | blank1_info_sec2 | blank2_name_sec2 | blank2_info_sec2 | blank3_name_sec2 | blank3_info_sec2 | blank4_name_sec2 | blank4_info_sec2 | blank5_name_sec2 | blank5_info_sec2 | blank6_name_sec2 | blank6_info_sec2 | blank7_name_sec2 | blank7_info_sec2 | website | footnotes }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> gjs1n1yzql4r8sbs8bm8d46m9shp91z 5629315 5629314 2026-09-16T18:26:16Z Buli 2648 5629315 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}><small>{{{native_name}}}</small></span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;транскр.<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{инфокутија|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass4 = mergedtoprow | header4 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;транскр(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|}}}|title={{{image_caption|Поглед на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Инфокутија Населено место/столбови | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Знаме на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Знаме|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Амблем на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Грб на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Грб|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Лого на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br />{{{map_caption}}}}} }} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{etymology|}}}|Етимологија: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{nickname|}}}|Прекар(и): <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{motto|}}}|Гесло: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{{anthem|}}}|Химна: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br /><small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<br /><small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass9 = mergedtoprow | data9 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} | |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass11 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data11 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}}{{both|{{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}|{{#property:P625}}}} |Координати{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ1|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ1}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ2}}={{{coordinates_format|}}}|wikidata={{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass12 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label12 = {{ifempty|{{{grid_name|}}}|Пол. на&nbsp;решетка}} | data12 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass13 = mergedtoprow | label13 = {{{subdivision_type}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type1}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type2}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type3}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type4}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass18 = mergedrow | label18 = {{{subdivision_type5}}} | data18 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{subdivision_type6}}} | data19 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | label20 = {{{established_title}}} | data20 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title1}}} | data21 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title2}}} | data22 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{established_title3}}} | data23 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = {{{established_title4}}} | data24 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass25 = mergedrow | label25 = {{{extinct_title}}} | data25 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass26 = mergedrow | label26 = Основач | data26 = {{{founder|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = Наречено по | data27 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | label28 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Седиште}} | data28 = {{{seat|}}} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Поранешно седиште}} | data29 = {{{seat1|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label30 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Реони}} | data30 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Расклопен список|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | header31 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Управа<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;Вид | data32 = {{{government_type|}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;Орган | class33 = agent | data33 = {{{governing_body|}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|<small>({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})</small>}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass37 = mergedrow | label37 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data37 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass38 = mergedrow | label38 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data38 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass39 = mergedtoprow | header39 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градска}}|Вкупна}}}} }} | data40 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Земјишна | data41 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Вода | data42 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 = &nbsp;•&nbsp;Градска<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass44 = mergedrow | label44 = &nbsp;•&nbsp;Селска<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data44 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 =&nbsp;•&nbsp;Метро<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data45 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass46 = mergedrow | label46 = Ранг | data46 = {{{area_rank|}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data47 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data48 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp; | data49 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass50 = mergedtoprow | header50 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Димензии<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = &nbsp;•&nbsp;Должина | data51 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedrow | label52 = &nbsp;•&nbsp;Ширина | data52 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | label53 = Надм. вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</span> | data53 = {{#if:{{{elevation_m|}}}|{{пб|{{{elevation_m|}}}}}&nbsp;м}} | rowclass54 = mergedtoprow | label54 = Најг.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}|{{пб|{{{elevation_max_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data55 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass56 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label56 = Најм.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</span> | data56 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}|{{пб|{{{elevation_min_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data57 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass58 = mergedtoprow | label58 = Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data58 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedtoprow | header59 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градско}}|Вкупно}}}} | data60 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;проц. од&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data61 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 =&nbsp;•&nbsp;Ранг | data62 = {{{population_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;Густина | data63 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data64 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;Градскo<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Градска | data66 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = &nbsp;•&nbsp;[[Село|Селска]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Селска | data68 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 =&nbsp;•&nbsp;[[Метрополитенска област|Метро]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Метро | data70 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} густина|Густина}} | data72 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data73 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} густина|Густина}} | data74 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp; | data75 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = [[Демоним]] | data76 = {{{population_demonym|}}} | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7}}}}} }}}} | rowclass78 = mergedtoprow | header78 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7}}}}} }}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Часовен појас|Час. појаси]]|[[Часовен појас|Час. појас]]}} | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;Лето <small>([[Летно сметање на времето|ЛСВ]])</small></span> | data81 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass82 = mergedrow | label82 = <nowiki /> | data82 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} (UTC{{{utc_offset2_DST|}}})}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedtoprow | label83 = {{{postal_code_type}}} | class83 = adr | data83 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass84 = mergedbottomrow | label84 = {{{postal2_code_type}}} | class84 = adr | data84 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass85 = mergedrow | label85 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[Повикувачки број|Повик. бр.]]}} | data85 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Геокод]] | class86 = nickname | data86 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass87 = mergedrow | label87 = [[ISO 3166]] | class87 = nickname | data87 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass88 = mergedrow | label88 = [[Регистарски таблички|Рег. таб.]] | data88 = {{{registration_plate|}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass90 = mergedtoprow | label90 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data96 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data97 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass98 = mergedtoprow | label98 = {{{blank_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank1_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank2_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank3_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank4_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank5_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = {{{blank6_name_sec2}}} | data104 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = {{{blank7_name_sec2}}} | data105 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | label106 = Мреж. место | data106 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<includeonly>{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X= }}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}}| }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Категорија:Статии за населени места на кои им треба одржување|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|ignoreblank=y | name | official_name | native_name | native_name_lang | other_name | settlement_type | type | translit_lang1 | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type | translit_lang1_info | translit_lang1_type2 | translit_lang1_info1 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_type6 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang2 | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type | translit_lang2_info | translit_lang2_type2 | translit_lang2_info1 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_type6 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | image_skyline | image | imagesize | image_alt | image_caption | image_flag | image_seal | image_shield | image_blank_emblem | pushpin_map_narrow | pushpin_map | flag_size | flag_border | flag_alt | flag_link | seal_size | seal_alt | seal_type | seal_link | shield_size | shield_alt | shield_link | blank_emblem_size | blank_emblem_alt | blank_emblem_type | blank_emblem_link | image_map | mapsize | map_alt | map_caption | pushpin_map_alt | pushpin_mapsize | pushpin_relief | pushpin_image | pushpin_overlay | pushpin_label_position | pushpin_label | pushpin_map_caption | nickname | motto | anthem | image_map1 | mapsize1 | map_alt1 | map_caption1 | pushpin_map1 | pushpin_map_alt1 | pushpin_mapsize1 | pushpin_relief1 | pushpin_image1 | pushpin_overlay1 | pushpin_label_position1 | pushpin_label1 | pushpin_map_caption1 | image_dot_map | coor_pinpoint | coor_type | coordinates_type | population_total | population | coordinates_region | grid_name | grid_position | coordinates_wikidata | latd | latm | lats | latNS | longd | longm | longs | longEW | coordinates_display | coordinates_format | coordinates_footnotes | subdivision_type | subdivision_name | subdivision_type1 | subdivision_name1 | subdivision_type2 | subdivision_name2 | subdivision_type3 | subdivision_name3 | subdivision_type4 | subdivision_name4 | subdivision_type5 | subdivision_name5 | subdivision_type6 | subdivision_name6 | established_title | established_date | established_title1 | established_date1 | established_title2 | established_date2 | established_title3 | established_date3 | established_title4 | established_date4 | extinct_title | extinct_date | founder | named_for | seat_type | seat | seat1_type | seat1 | parts_type | parts | p1 | parts_style | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p50 | government_type | governing_body | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | government_footnotes | leader_title | leader_party | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | area_total_km2 | area_total_ha | area_total_acre | area_total_sq_mi | area_total_dunam | area_land_km2 | area_land_ha | area_land_acre | area_land_sq_mi | area_water_km2 | area_water_ha | area_water_acre | area_water_sq_mi | area_urban_km2 | area_urban_ha | area_urban_acre | area_urban_sq_mi | area_rural_sq_mi | area_rural_ha | area_rural_acre | area_rural_km2 | area_metro_km2 | area_metro_ha | area_metro_acre | area_blank1_km2 | area_blank1_ha | area_blank1_acre | area_metro_sq_mi | area_blank1_sq_mi | total_type | area_footnotes | dunam_link | unit_pref | area_magnitude | area_land_dunam | area_water_dunam | area_water_percent | area_urban_footnotes | area_urban_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_dunam | area_rank | area_blank1_title | area_blank1_dunam | area_blank2_title | area_blank2_km2 | area_blank2_ha | area_blank2_acre | area_blank2_sq_mi | area_blank2_dunam | area_note | length_km | length_mi | width_km | width_mi | dimensions_footnotes | elevation_footnotes | elevation_point | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_point | elevation_max_m | elevation_max_ft | elevation_max_rank | elevation_min_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_point | elevation_min_m | elevation_min_ft | population_metro | population_urban | population_rural | population_as_of | population_footnotes | population_blank1 | population_blank2 | population_est | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_rank | population_density_km2 | population_density_sq_mi | population_density_rank | population_urban_footnotes | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_rural_footnotes | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_metro_footnotes | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_blank1_title | population_blank1_footnotes | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_blank2_title | population_blank2_footnotes | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_note | population_demonym | demographics_type1 | demographics1_footnotes | demographics1_title1 | demographics1_info1 | demographics1_title2 | demographics1_info2 | demographics1_title3 | demographics1_info3 | demographics1_title4 | demographics1_info4 | demographics1_title5 | demographics1_info5 | demographics1_title6 | demographics1_info6 | demographics1_title7 | demographics1_info7 | demographics_type2 | demographics2_footnotes | demographics2_title1 | demographics2_info1 | demographics2_title2 | demographics2_info2 | demographics2_title3 | demographics2_info3 | demographics2_title4 | demographics2_info4 | demographics2_title5 | demographics2_info5 | demographics2_title6 | demographics2_info6 | demographics2_title7 | demographics2_info7 | timezone2 | timezone | timezone1 | utc_offset | utc_offset1 | utc_offset2 | timezone1_DST | timezone_DST | utc_offset1_DST | utc_offset_DST | timezone2_DST | utc_offset2_DST | postal_code_type | postal_code | postal2_code_type | postal2_code | area_code_type | area_code | geocode | iso_code | registration_plate | blank_name | blank_name_sec1 | blank_info | blank_info_sec1 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank_name_sec2 | blank_info_sec2 | blank1_name_sec2 | blank1_info_sec2 | blank2_name_sec2 | blank2_info_sec2 | blank3_name_sec2 | blank3_info_sec2 | blank4_name_sec2 | blank4_info_sec2 | blank5_name_sec2 | blank5_info_sec2 | blank6_name_sec2 | blank6_info_sec2 | blank7_name_sec2 | blank7_info_sec2 | website | footnotes }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> sjobcsmjb3d9g1ur55nt1n1nnv8t403 5629318 5629315 2026-09-16T18:36:22Z Buli 2648 5629318 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}><small>{{{native_name}}}</small></span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;транскр.<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{инфокутија|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass4 = mergedtoprow | header4 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;транскр(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|}}}|title={{{image_caption|Поглед на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Инфокутија Населено место/столбови | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Знаме на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Знаме|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Амблем на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Грб на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Грб|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Лого на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br />{{{map_caption}}}}} }} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{etymology|}}}|Етимологија: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{nickname|}}}|Прекар(и): <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{motto|}}}|Гесло: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{{anthem|}}}|Химна: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br /><small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<br /><small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass9 = mergedtoprow | data9 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} | |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|250}} |float = center |border = none |caption = {{{pushpin_map_caption|{{{map_caption|}}}}}} |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |lat = {{#if:{{{latd|}}}|{{#expr:{{{latd|0}}}+{{{latm|0}}}/60+{{{lats|0}}}/3600}}{{#ifeq:{{{latNS|N}}}|S|-|}}}}|}} |long = {{#if:{{{longd|}}}|{{#expr:{{{longd|0}}}+{{{longm|0}}}/60+{{{longs|0}}}/3600}}{{#ifeq:{{{longEW|E}}}|W|-|}}}}|}} |mark = Red pog.svg |marksize = 8 |position = {{{pushpin_label_position|right}}} |label = {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} }} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass11 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data11 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}}{{both|{{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}|{{#property:P625}}}} |Координати{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ1|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ1}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ2}}={{{coordinates_format|}}}|wikidata={{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass12 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label12 = {{ifempty|{{{grid_name|}}}|Пол. на&nbsp;решетка}} | data12 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass13 = mergedtoprow | label13 = {{{subdivision_type}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type1}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type2}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type3}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type4}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass18 = mergedrow | label18 = {{{subdivision_type5}}} | data18 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{subdivision_type6}}} | data19 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | label20 = {{{established_title}}} | data20 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title1}}} | data21 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title2}}} | data22 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{established_title3}}} | data23 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = {{{established_title4}}} | data24 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass25 = mergedrow | label25 = {{{extinct_title}}} | data25 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass26 = mergedrow | label26 = Основач | data26 = {{{founder|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = Наречено по | data27 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | label28 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Седиште}} | data28 = {{{seat|}}} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Поранешно седиште}} | data29 = {{{seat1|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label30 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Реони}} | data30 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Расклопен список|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | header31 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Управа<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;Вид | data32 = {{{government_type|}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;Орган | class33 = agent | data33 = {{{governing_body|}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|<small>({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})</small>}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass37 = mergedrow | label37 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data37 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass38 = mergedrow | label38 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data38 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass39 = mergedtoprow | header39 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градска}}|Вкупна}}}} }} | data40 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Земјишна | data41 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Вода | data42 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 = &nbsp;•&nbsp;Градска<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass44 = mergedrow | label44 = &nbsp;•&nbsp;Селска<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data44 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 =&nbsp;•&nbsp;Метро<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data45 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass46 = mergedrow | label46 = Ранг | data46 = {{{area_rank|}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data47 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data48 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp; | data49 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass50 = mergedtoprow | header50 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Димензии<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = &nbsp;•&nbsp;Должина | data51 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedrow | label52 = &nbsp;•&nbsp;Ширина | data52 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | label53 = Надм. вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</span> | data53 = {{#if:{{{elevation_m|}}}|{{пб|{{{elevation_m|}}}}}&nbsp;м}} | rowclass54 = mergedtoprow | label54 = Најг.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}|{{пб|{{{elevation_max_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data55 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass56 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label56 = Најм.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</span> | data56 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}|{{пб|{{{elevation_min_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data57 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass58 = mergedtoprow | label58 = Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data58 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedtoprow | header59 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градско}}|Вкупно}}}} | data60 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;проц. од&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data61 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 =&nbsp;•&nbsp;Ранг | data62 = {{{population_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;Густина | data63 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data64 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;Градскo<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Градска | data66 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = &nbsp;•&nbsp;[[Село|Селска]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Селска | data68 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 =&nbsp;•&nbsp;[[Метрополитенска област|Метро]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Метро | data70 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} густина|Густина}} | data72 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data73 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} густина|Густина}} | data74 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp; | data75 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = [[Демоним]] | data76 = {{{population_demonym|}}} | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7}}}}} }}}} | rowclass78 = mergedtoprow | header78 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7}}}}} }}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Часовен појас|Час. појаси]]|[[Часовен појас|Час. појас]]}} | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;Лето <small>([[Летно сметање на времето|ЛСВ]])</small></span> | data81 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass82 = mergedrow | label82 = <nowiki /> | data82 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} (UTC{{{utc_offset2_DST|}}})}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedtoprow | label83 = {{{postal_code_type}}} | class83 = adr | data83 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass84 = mergedbottomrow | label84 = {{{postal2_code_type}}} | class84 = adr | data84 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass85 = mergedrow | label85 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[Повикувачки број|Повик. бр.]]}} | data85 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Геокод]] | class86 = nickname | data86 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass87 = mergedrow | label87 = [[ISO 3166]] | class87 = nickname | data87 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass88 = mergedrow | label88 = [[Регистарски таблички|Рег. таб.]] | data88 = {{{registration_plate|}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass90 = mergedtoprow | label90 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data96 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data97 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass98 = mergedtoprow | label98 = {{{blank_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank1_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank2_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank3_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank4_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank5_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = {{{blank6_name_sec2}}} | data104 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = {{{blank7_name_sec2}}} | data105 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | label106 = Мреж. место | data106 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<includeonly>{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X= }}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}}| }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Категорија:Статии за населени места на кои им треба одржување|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|ignoreblank=y | name | official_name | native_name | native_name_lang | other_name | settlement_type | type | translit_lang1 | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type | translit_lang1_info | translit_lang1_type2 | translit_lang1_info1 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_type6 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang2 | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type | translit_lang2_info | translit_lang2_type2 | translit_lang2_info1 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_type6 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | image_skyline | image | imagesize | image_alt | image_caption | image_flag | image_seal | image_shield | image_blank_emblem | pushpin_map_narrow | pushpin_map | flag_size | flag_border | flag_alt | flag_link | seal_size | seal_alt | seal_type | seal_link | shield_size | shield_alt | shield_link | blank_emblem_size | blank_emblem_alt | blank_emblem_type | blank_emblem_link | image_map | mapsize | map_alt | map_caption | pushpin_map_alt | pushpin_mapsize | pushpin_relief | pushpin_image | pushpin_overlay | pushpin_label_position | pushpin_label | pushpin_map_caption | nickname | motto | anthem | image_map1 | mapsize1 | map_alt1 | map_caption1 | pushpin_map1 | pushpin_map_alt1 | pushpin_mapsize1 | pushpin_relief1 | pushpin_image1 | pushpin_overlay1 | pushpin_label_position1 | pushpin_label1 | pushpin_map_caption1 | image_dot_map | coor_pinpoint | coor_type | coordinates_type | population_total | population | coordinates_region | grid_name | grid_position | coordinates_wikidata | latd | latm | lats | latNS | longd | longm | longs | longEW | coordinates_display | coordinates_format | coordinates_footnotes | subdivision_type | subdivision_name | subdivision_type1 | subdivision_name1 | subdivision_type2 | subdivision_name2 | subdivision_type3 | subdivision_name3 | subdivision_type4 | subdivision_name4 | subdivision_type5 | subdivision_name5 | subdivision_type6 | subdivision_name6 | established_title | established_date | established_title1 | established_date1 | established_title2 | established_date2 | established_title3 | established_date3 | established_title4 | established_date4 | extinct_title | extinct_date | founder | named_for | seat_type | seat | seat1_type | seat1 | parts_type | parts | p1 | parts_style | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p50 | government_type | governing_body | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | government_footnotes | leader_title | leader_party | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | area_total_km2 | area_total_ha | area_total_acre | area_total_sq_mi | area_total_dunam | area_land_km2 | area_land_ha | area_land_acre | area_land_sq_mi | area_water_km2 | area_water_ha | area_water_acre | area_water_sq_mi | area_urban_km2 | area_urban_ha | area_urban_acre | area_urban_sq_mi | area_rural_sq_mi | area_rural_ha | area_rural_acre | area_rural_km2 | area_metro_km2 | area_metro_ha | area_metro_acre | area_blank1_km2 | area_blank1_ha | area_blank1_acre | area_metro_sq_mi | area_blank1_sq_mi | total_type | area_footnotes | dunam_link | unit_pref | area_magnitude | area_land_dunam | area_water_dunam | area_water_percent | area_urban_footnotes | area_urban_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_dunam | area_rank | area_blank1_title | area_blank1_dunam | area_blank2_title | area_blank2_km2 | area_blank2_ha | area_blank2_acre | area_blank2_sq_mi | area_blank2_dunam | area_note | length_km | length_mi | width_km | width_mi | dimensions_footnotes | elevation_footnotes | elevation_point | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_point | elevation_max_m | elevation_max_ft | elevation_max_rank | elevation_min_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_point | elevation_min_m | elevation_min_ft | population_metro | population_urban | population_rural | population_as_of | population_footnotes | population_blank1 | population_blank2 | population_est | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_rank | population_density_km2 | population_density_sq_mi | population_density_rank | population_urban_footnotes | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_rural_footnotes | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_metro_footnotes | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_blank1_title | population_blank1_footnotes | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_blank2_title | population_blank2_footnotes | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_note | population_demonym | demographics_type1 | demographics1_footnotes | demographics1_title1 | demographics1_info1 | demographics1_title2 | demographics1_info2 | demographics1_title3 | demographics1_info3 | demographics1_title4 | demographics1_info4 | demographics1_title5 | demographics1_info5 | demographics1_title6 | demographics1_info6 | demographics1_title7 | demographics1_info7 | demographics_type2 | demographics2_footnotes | demographics2_title1 | demographics2_info1 | demographics2_title2 | demographics2_info2 | demographics2_title3 | demographics2_info3 | demographics2_title4 | demographics2_info4 | demographics2_title5 | demographics2_info5 | demographics2_title6 | demographics2_info6 | demographics2_title7 | demographics2_info7 | timezone2 | timezone | timezone1 | utc_offset | utc_offset1 | utc_offset2 | timezone1_DST | timezone_DST | utc_offset1_DST | utc_offset_DST | timezone2_DST | utc_offset2_DST | postal_code_type | postal_code | postal2_code_type | postal2_code | area_code_type | area_code | geocode | iso_code | registration_plate | blank_name | blank_name_sec1 | blank_info | blank_info_sec1 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank_name_sec2 | blank_info_sec2 | blank1_name_sec2 | blank1_info_sec2 | blank2_name_sec2 | blank2_info_sec2 | blank3_name_sec2 | blank3_info_sec2 | blank4_name_sec2 | blank4_info_sec2 | blank5_name_sec2 | blank5_info_sec2 | blank6_name_sec2 | blank6_info_sec2 | blank7_name_sec2 | blank7_info_sec2 | website | footnotes }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> s86xdskdon1w6sim88kxsfr8s5vg4r9 5629319 5629318 2026-09-16T18:38:47Z Buli 2648 5629319 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}><small>{{{native_name}}}</small></span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;транскр.<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{инфокутија|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass4 = mergedtoprow | header4 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;транскр(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|}}}|title={{{image_caption|Поглед на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Инфокутија Населено место/столбови | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Знаме на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Знаме|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Амблем на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Грб на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Грб|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Лого на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br />{{{map_caption}}}}} }} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{etymology|}}}|Етимологија: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{nickname|}}}|Прекар(и): <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{motto|}}}|Гесло: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{{anthem|}}}|Химна: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br /><small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<br /><small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass9 = mergedtoprow | data9 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} | |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|250}} |float = center |border = none |caption = {{{pushpin_map_caption|{{{map_caption|}}}}}} |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|N}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|E}}} |mark = Red pog.svg |marksize = 8 |position = {{{pushpin_label_position|right}}} |label = {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} }} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass11 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data11 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}}{{both|{{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}|{{#property:P625}}}} |Координати{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ1|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ1}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ2}}={{{coordinates_format|}}}|wikidata={{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass12 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label12 = {{ifempty|{{{grid_name|}}}|Пол. на&nbsp;решетка}} | data12 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass13 = mergedtoprow | label13 = {{{subdivision_type}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type1}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type2}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type3}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type4}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass18 = mergedrow | label18 = {{{subdivision_type5}}} | data18 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{subdivision_type6}}} | data19 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | label20 = {{{established_title}}} | data20 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title1}}} | data21 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title2}}} | data22 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{established_title3}}} | data23 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = {{{established_title4}}} | data24 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass25 = mergedrow | label25 = {{{extinct_title}}} | data25 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass26 = mergedrow | label26 = Основач | data26 = {{{founder|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = Наречено по | data27 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | label28 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Седиште}} | data28 = {{{seat|}}} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Поранешно седиште}} | data29 = {{{seat1|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label30 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Реони}} | data30 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Расклопен список|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | header31 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Управа<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;Вид | data32 = {{{government_type|}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;Орган | class33 = agent | data33 = {{{governing_body|}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|<small>({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})</small>}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass37 = mergedrow | label37 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data37 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass38 = mergedrow | label38 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data38 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass39 = mergedtoprow | header39 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градска}}|Вкупна}}}} }} | data40 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Земјишна | data41 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Вода | data42 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 = &nbsp;•&nbsp;Градска<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass44 = mergedrow | label44 = &nbsp;•&nbsp;Селска<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data44 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 =&nbsp;•&nbsp;Метро<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data45 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass46 = mergedrow | label46 = Ранг | data46 = {{{area_rank|}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data47 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data48 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp; | data49 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass50 = mergedtoprow | header50 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Димензии<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = &nbsp;•&nbsp;Должина | data51 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedrow | label52 = &nbsp;•&nbsp;Ширина | data52 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | label53 = Надм. вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</span> | data53 = {{#if:{{{elevation_m|}}}|{{пб|{{{elevation_m|}}}}}&nbsp;м}} | rowclass54 = mergedtoprow | label54 = Најг.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}|{{пб|{{{elevation_max_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data55 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass56 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label56 = Најм.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</span> | data56 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}|{{пб|{{{elevation_min_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data57 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass58 = mergedtoprow | label58 = Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data58 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedtoprow | header59 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градско}}|Вкупно}}}} | data60 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;проц. од&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data61 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 =&nbsp;•&nbsp;Ранг | data62 = {{{population_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;Густина | data63 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data64 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;Градскo<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Градска | data66 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = &nbsp;•&nbsp;[[Село|Селска]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Селска | data68 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 =&nbsp;•&nbsp;[[Метрополитенска област|Метро]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Метро | data70 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} густина|Густина}} | data72 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data73 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} густина|Густина}} | data74 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp; | data75 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = [[Демоним]] | data76 = {{{population_demonym|}}} | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7}}}}} }}}} | rowclass78 = mergedtoprow | header78 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7}}}}} }}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Часовен појас|Час. појаси]]|[[Часовен појас|Час. појас]]}} | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;Лето <small>([[Летно сметање на времето|ЛСВ]])</small></span> | data81 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass82 = mergedrow | label82 = <nowiki /> | data82 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} (UTC{{{utc_offset2_DST|}}})}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedtoprow | label83 = {{{postal_code_type}}} | class83 = adr | data83 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass84 = mergedbottomrow | label84 = {{{postal2_code_type}}} | class84 = adr | data84 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass85 = mergedrow | label85 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[Повикувачки број|Повик. бр.]]}} | data85 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Геокод]] | class86 = nickname | data86 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass87 = mergedrow | label87 = [[ISO 3166]] | class87 = nickname | data87 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass88 = mergedrow | label88 = [[Регистарски таблички|Рег. таб.]] | data88 = {{{registration_plate|}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass90 = mergedtoprow | label90 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data96 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data97 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass98 = mergedtoprow | label98 = {{{blank_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank1_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank2_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank3_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank4_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank5_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = {{{blank6_name_sec2}}} | data104 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = {{{blank7_name_sec2}}} | data105 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | label106 = Мреж. место | data106 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<includeonly>{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X= }}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}}| }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Категорија:Статии за населени места на кои им треба одржување|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|ignoreblank=y | name | official_name | native_name | native_name_lang | other_name | settlement_type | type | translit_lang1 | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type | translit_lang1_info | translit_lang1_type2 | translit_lang1_info1 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_type6 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang2 | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type | translit_lang2_info | translit_lang2_type2 | translit_lang2_info1 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_type6 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | image_skyline | image | imagesize | image_alt | image_caption | image_flag | image_seal | image_shield | image_blank_emblem | pushpin_map_narrow | pushpin_map | flag_size | flag_border | flag_alt | flag_link | seal_size | seal_alt | seal_type | seal_link | shield_size | shield_alt | shield_link | blank_emblem_size | blank_emblem_alt | blank_emblem_type | blank_emblem_link | image_map | mapsize | map_alt | map_caption | pushpin_map_alt | pushpin_mapsize | pushpin_relief | pushpin_image | pushpin_overlay | pushpin_label_position | pushpin_label | pushpin_map_caption | nickname | motto | anthem | image_map1 | mapsize1 | map_alt1 | map_caption1 | pushpin_map1 | pushpin_map_alt1 | pushpin_mapsize1 | pushpin_relief1 | pushpin_image1 | pushpin_overlay1 | pushpin_label_position1 | pushpin_label1 | pushpin_map_caption1 | image_dot_map | coor_pinpoint | coor_type | coordinates_type | population_total | population | coordinates_region | grid_name | grid_position | coordinates_wikidata | latd | latm | lats | latNS | longd | longm | longs | longEW | coordinates_display | coordinates_format | coordinates_footnotes | subdivision_type | subdivision_name | subdivision_type1 | subdivision_name1 | subdivision_type2 | subdivision_name2 | subdivision_type3 | subdivision_name3 | subdivision_type4 | subdivision_name4 | subdivision_type5 | subdivision_name5 | subdivision_type6 | subdivision_name6 | established_title | established_date | established_title1 | established_date1 | established_title2 | established_date2 | established_title3 | established_date3 | established_title4 | established_date4 | extinct_title | extinct_date | founder | named_for | seat_type | seat | seat1_type | seat1 | parts_type | parts | p1 | parts_style | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p50 | government_type | governing_body | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | government_footnotes | leader_title | leader_party | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | area_total_km2 | area_total_ha | area_total_acre | area_total_sq_mi | area_total_dunam | area_land_km2 | area_land_ha | area_land_acre | area_land_sq_mi | area_water_km2 | area_water_ha | area_water_acre | area_water_sq_mi | area_urban_km2 | area_urban_ha | area_urban_acre | area_urban_sq_mi | area_rural_sq_mi | area_rural_ha | area_rural_acre | area_rural_km2 | area_metro_km2 | area_metro_ha | area_metro_acre | area_blank1_km2 | area_blank1_ha | area_blank1_acre | area_metro_sq_mi | area_blank1_sq_mi | total_type | area_footnotes | dunam_link | unit_pref | area_magnitude | area_land_dunam | area_water_dunam | area_water_percent | area_urban_footnotes | area_urban_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_dunam | area_rank | area_blank1_title | area_blank1_dunam | area_blank2_title | area_blank2_km2 | area_blank2_ha | area_blank2_acre | area_blank2_sq_mi | area_blank2_dunam | area_note | length_km | length_mi | width_km | width_mi | dimensions_footnotes | elevation_footnotes | elevation_point | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_point | elevation_max_m | elevation_max_ft | elevation_max_rank | elevation_min_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_point | elevation_min_m | elevation_min_ft | population_metro | population_urban | population_rural | population_as_of | population_footnotes | population_blank1 | population_blank2 | population_est | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_rank | population_density_km2 | population_density_sq_mi | population_density_rank | population_urban_footnotes | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_rural_footnotes | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_metro_footnotes | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_blank1_title | population_blank1_footnotes | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_blank2_title | population_blank2_footnotes | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_note | population_demonym | demographics_type1 | demographics1_footnotes | demographics1_title1 | demographics1_info1 | demographics1_title2 | demographics1_info2 | demographics1_title3 | demographics1_info3 | demographics1_title4 | demographics1_info4 | demographics1_title5 | demographics1_info5 | demographics1_title6 | demographics1_info6 | demographics1_title7 | demographics1_info7 | demographics_type2 | demographics2_footnotes | demographics2_title1 | demographics2_info1 | demographics2_title2 | demographics2_info2 | demographics2_title3 | demographics2_info3 | demographics2_title4 | demographics2_info4 | demographics2_title5 | demographics2_info5 | demographics2_title6 | demographics2_info6 | demographics2_title7 | demographics2_info7 | timezone2 | timezone | timezone1 | utc_offset | utc_offset1 | utc_offset2 | timezone1_DST | timezone_DST | utc_offset1_DST | utc_offset_DST | timezone2_DST | utc_offset2_DST | postal_code_type | postal_code | postal2_code_type | postal2_code | area_code_type | area_code | geocode | iso_code | registration_plate | blank_name | blank_name_sec1 | blank_info | blank_info_sec1 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank_name_sec2 | blank_info_sec2 | blank1_name_sec2 | blank1_info_sec2 | blank2_name_sec2 | blank2_info_sec2 | blank3_name_sec2 | blank3_info_sec2 | blank4_name_sec2 | blank4_info_sec2 | blank5_name_sec2 | blank5_info_sec2 | blank6_name_sec2 | blank6_info_sec2 | blank7_name_sec2 | blank7_info_sec2 | website | footnotes }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> fpw7a1r40zfrvm7s28p2eutssi21zhm 5629320 5629319 2026-09-16T18:41:50Z Buli 2648 5629320 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}><small>{{{native_name}}}</small></span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;транскр.<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{инфокутија|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass4 = mergedtoprow | header4 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;транскр(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|}}}|title={{{image_caption|Поглед на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Инфокутија Населено место/столбови | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Знаме на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Знаме|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Амблем на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Грб на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Грб|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Лого на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br />{{{map_caption}}}}} }} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{etymology|}}}|Етимологија: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{nickname|}}}|Прекар(и): <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{motto|}}}|Гесло: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{{anthem|}}}|Химна: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br /><small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<br /><small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass9 = mergedtoprow | data9 = {{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |width={{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|250}} |float=center |border=none |caption={{{pushpin_map_caption|{{{map_caption|}}}}}} |lat_deg={{{latd}}} |lat_min={{{latm}}} |lat_sec={{{lats}}} |lat_dir={{{latNS|N}}} |lon_deg={{{longd}}} |lon_min={{{longm}}} |lon_sec={{{longs}}} |lon_dir={{{longEW|E}}} |mark=Red pog.svg |marksize=8 |position={{{pushpin_label_position|right}}} |label={{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{{name|{{{official_name|}}}}}}}} }} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass11 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data11 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}}{{both|{{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}|{{#property:P625}}}} |Координати{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ1|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ1}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ2}}={{{coordinates_format|}}}|wikidata={{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass12 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label12 = {{ifempty|{{{grid_name|}}}|Пол. на&nbsp;решетка}} | data12 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass13 = mergedtoprow | label13 = {{{subdivision_type}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type1}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type2}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type3}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type4}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass18 = mergedrow | label18 = {{{subdivision_type5}}} | data18 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{subdivision_type6}}} | data19 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | label20 = {{{established_title}}} | data20 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title1}}} | data21 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title2}}} | data22 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{established_title3}}} | data23 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = {{{established_title4}}} | data24 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass25 = mergedrow | label25 = {{{extinct_title}}} | data25 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass26 = mergedrow | label26 = Основач | data26 = {{{founder|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = Наречено по | data27 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | label28 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Седиште}} | data28 = {{{seat|}}} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Поранешно седиште}} | data29 = {{{seat1|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label30 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Реони}} | data30 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Расклопен список|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | header31 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Управа<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;Вид | data32 = {{{government_type|}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;Орган | class33 = agent | data33 = {{{governing_body|}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|<small>({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})</small>}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass37 = mergedrow | label37 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data37 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass38 = mergedrow | label38 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data38 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass39 = mergedtoprow | header39 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градска}}|Вкупна}}}} }} | data40 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Земјишна | data41 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Вода | data42 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 = &nbsp;•&nbsp;Градска<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass44 = mergedrow | label44 = &nbsp;•&nbsp;Селска<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data44 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 =&nbsp;•&nbsp;Метро<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data45 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass46 = mergedrow | label46 = Ранг | data46 = {{{area_rank|}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data47 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data48 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp; | data49 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass50 = mergedtoprow | header50 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Димензии<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = &nbsp;•&nbsp;Должина | data51 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedrow | label52 = &nbsp;•&nbsp;Ширина | data52 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | label53 = Надм. вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</span> | data53 = {{#if:{{{elevation_m|}}}|{{пб|{{{elevation_m|}}}}}&nbsp;м}} | rowclass54 = mergedtoprow | label54 = Најг.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}|{{пб|{{{elevation_max_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data55 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass56 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label56 = Најм.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</span> | data56 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}|{{пб|{{{elevation_min_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data57 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass58 = mergedtoprow | label58 = Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data58 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedtoprow | header59 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градско}}|Вкупно}}}} | data60 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;проц. од&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data61 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 =&nbsp;•&nbsp;Ранг | data62 = {{{population_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;Густина | data63 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data64 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;Градскo<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Градска | data66 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = &nbsp;•&nbsp;[[Село|Селска]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Селска | data68 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 =&nbsp;•&nbsp;[[Метрополитенска област|Метро]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Метро | data70 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} густина|Густина}} | data72 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data73 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} густина|Густина}} | data74 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp; | data75 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = [[Демоним]] | data76 = {{{population_demonym|}}} | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7}}}}} }}}} | rowclass78 = mergedtoprow | header78 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7}}}}} }}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Часовен појас|Час. појаси]]|[[Часовен појас|Час. појас]]}} | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;Лето <small>([[Летно сметање на времето|ЛСВ]])</small></span> | data81 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass82 = mergedrow | label82 = <nowiki /> | data82 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} (UTC{{{utc_offset2_DST|}}})}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedtoprow | label83 = {{{postal_code_type}}} | class83 = adr | data83 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass84 = mergedbottomrow | label84 = {{{postal2_code_type}}} | class84 = adr | data84 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass85 = mergedrow | label85 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[Повикувачки број|Повик. бр.]]}} | data85 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Геокод]] | class86 = nickname | data86 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass87 = mergedrow | label87 = [[ISO 3166]] | class87 = nickname | data87 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass88 = mergedrow | label88 = [[Регистарски таблички|Рег. таб.]] | data88 = {{{registration_plate|}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass90 = mergedtoprow | label90 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data96 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data97 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass98 = mergedtoprow | label98 = {{{blank_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank1_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank2_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank3_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank4_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank5_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = {{{blank6_name_sec2}}} | data104 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = {{{blank7_name_sec2}}} | data105 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | label106 = Мреж. место | data106 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<includeonly>{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X= }}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}}| }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Категорија:Статии за населени места на кои им треба одржување|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|ignoreblank=y | name | official_name | native_name | native_name_lang | other_name | settlement_type | type | translit_lang1 | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type | translit_lang1_info | translit_lang1_type2 | translit_lang1_info1 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_type6 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang2 | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type | translit_lang2_info | translit_lang2_type2 | translit_lang2_info1 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_type6 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | image_skyline | image | imagesize | image_alt | image_caption | image_flag | image_seal | image_shield | image_blank_emblem | pushpin_map_narrow | pushpin_map | flag_size | flag_border | flag_alt | flag_link | seal_size | seal_alt | seal_type | seal_link | shield_size | shield_alt | shield_link | blank_emblem_size | blank_emblem_alt | blank_emblem_type | blank_emblem_link | image_map | mapsize | map_alt | map_caption | pushpin_map_alt | pushpin_mapsize | pushpin_relief | pushpin_image | pushpin_overlay | pushpin_label_position | pushpin_label | pushpin_map_caption | nickname | motto | anthem | image_map1 | mapsize1 | map_alt1 | map_caption1 | pushpin_map1 | pushpin_map_alt1 | pushpin_mapsize1 | pushpin_relief1 | pushpin_image1 | pushpin_overlay1 | pushpin_label_position1 | pushpin_label1 | pushpin_map_caption1 | image_dot_map | coor_pinpoint | coor_type | coordinates_type | population_total | population | coordinates_region | grid_name | grid_position | coordinates_wikidata | latd | latm | lats | latNS | longd | longm | longs | longEW | coordinates_display | coordinates_format | coordinates_footnotes | subdivision_type | subdivision_name | subdivision_type1 | subdivision_name1 | subdivision_type2 | subdivision_name2 | subdivision_type3 | subdivision_name3 | subdivision_type4 | subdivision_name4 | subdivision_type5 | subdivision_name5 | subdivision_type6 | subdivision_name6 | established_title | established_date | established_title1 | established_date1 | established_title2 | established_date2 | established_title3 | established_date3 | established_title4 | established_date4 | extinct_title | extinct_date | founder | named_for | seat_type | seat | seat1_type | seat1 | parts_type | parts | p1 | parts_style | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p50 | government_type | governing_body | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | government_footnotes | leader_title | leader_party | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | area_total_km2 | area_total_ha | area_total_acre | area_total_sq_mi | area_total_dunam | area_land_km2 | area_land_ha | area_land_acre | area_land_sq_mi | area_water_km2 | area_water_ha | area_water_acre | area_water_sq_mi | area_urban_km2 | area_urban_ha | area_urban_acre | area_urban_sq_mi | area_rural_sq_mi | area_rural_ha | area_rural_acre | area_rural_km2 | area_metro_km2 | area_metro_ha | area_metro_acre | area_blank1_km2 | area_blank1_ha | area_blank1_acre | area_metro_sq_mi | area_blank1_sq_mi | total_type | area_footnotes | dunam_link | unit_pref | area_magnitude | area_land_dunam | area_water_dunam | area_water_percent | area_urban_footnotes | area_urban_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_dunam | area_rank | area_blank1_title | area_blank1_dunam | area_blank2_title | area_blank2_km2 | area_blank2_ha | area_blank2_acre | area_blank2_sq_mi | area_blank2_dunam | area_note | length_km | length_mi | width_km | width_mi | dimensions_footnotes | elevation_footnotes | elevation_point | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_point | elevation_max_m | elevation_max_ft | elevation_max_rank | elevation_min_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_point | elevation_min_m | elevation_min_ft | population_metro | population_urban | population_rural | population_as_of | population_footnotes | population_blank1 | population_blank2 | population_est | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_rank | population_density_km2 | population_density_sq_mi | population_density_rank | population_urban_footnotes | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_rural_footnotes | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_metro_footnotes | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_blank1_title | population_blank1_footnotes | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_blank2_title | population_blank2_footnotes | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_note | population_demonym | demographics_type1 | demographics1_footnotes | demographics1_title1 | demographics1_info1 | demographics1_title2 | demographics1_info2 | demographics1_title3 | demographics1_info3 | demographics1_title4 | demographics1_info4 | demographics1_title5 | demographics1_info5 | demographics1_title6 | demographics1_info6 | demographics1_title7 | demographics1_info7 | demographics_type2 | demographics2_footnotes | demographics2_title1 | demographics2_info1 | demographics2_title2 | demographics2_info2 | demographics2_title3 | demographics2_info3 | demographics2_title4 | demographics2_info4 | demographics2_title5 | demographics2_info5 | demographics2_title6 | demographics2_info6 | demographics2_title7 | demographics2_info7 | timezone2 | timezone | timezone1 | utc_offset | utc_offset1 | utc_offset2 | timezone1_DST | timezone_DST | utc_offset1_DST | utc_offset_DST | timezone2_DST | utc_offset2_DST | postal_code_type | postal_code | postal2_code_type | postal2_code | area_code_type | area_code | geocode | iso_code | registration_plate | blank_name | blank_name_sec1 | blank_info | blank_info_sec1 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank_name_sec2 | blank_info_sec2 | blank1_name_sec2 | blank1_info_sec2 | blank2_name_sec2 | blank2_info_sec2 | blank3_name_sec2 | blank3_info_sec2 | blank4_name_sec2 | blank4_info_sec2 | blank5_name_sec2 | blank5_info_sec2 | blank6_name_sec2 | blank6_info_sec2 | blank7_name_sec2 | blank7_info_sec2 | website | footnotes }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> k9k5cf5sderngf9ll02e7xsm7k8plwh 5629321 5629320 2026-09-16T18:45:37Z Buli 2648 5629321 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}><small>{{{native_name}}}</small></span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;транскр.<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{инфокутија|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass4 = mergedtoprow | header4 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;транскр(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|}}}|title={{{image_caption|Поглед на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Инфокутија Населено место/столбови | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Знаме на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Знаме|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Амблем на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Грб на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Грб|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Лого на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br />{{{map_caption}}}}} }} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{etymology|}}}|Етимологија: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{nickname|}}}|Прекар(и): <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{motto|}}}|Гесло: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{{anthem|}}}|Химна: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br /><small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<br /><small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass9 = mergedtoprow | data9 = {{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_map = {{{pushpin_map}}} | pushpin_map_size = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|250}} | pushpin_label = {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{{name|{{{official_name|}}}}}}}} | pushpin_caption = {{{pushpin_map_caption|{{{map_caption|}}}}}} | pushpin_alt = {{{pushpin_map_alt|}}} | default_width = 250 }} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map1}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay1|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position1|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass11 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data11 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}}{{both|{{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}|{{#property:P625}}}} |Координати{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ1|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ1}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ2}}={{{coordinates_format|}}}|wikidata={{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass12 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label12 = {{ifempty|{{{grid_name|}}}|Пол. на&nbsp;решетка}} | data12 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass13 = mergedtoprow | label13 = {{{subdivision_type}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type1}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type2}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type3}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type4}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass18 = mergedrow | label18 = {{{subdivision_type5}}} | data18 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{subdivision_type6}}} | data19 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | label20 = {{{established_title}}} | data20 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title1}}} | data21 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title2}}} | data22 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{established_title3}}} | data23 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = {{{established_title4}}} | data24 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass25 = mergedrow | label25 = {{{extinct_title}}} | data25 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass26 = mergedrow | label26 = Основач | data26 = {{{founder|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = Наречено по | data27 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | label28 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Седиште}} | data28 = {{{seat|}}} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Поранешно седиште}} | data29 = {{{seat1|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label30 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Реони}} | data30 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Расклопен список|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | header31 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Управа<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;Вид | data32 = {{{government_type|}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;Орган | class33 = agent | data33 = {{{governing_body|}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|<small>({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})</small>}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass37 = mergedrow | label37 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data37 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass38 = mergedrow | label38 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data38 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass39 = mergedtoprow | header39 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градска}}|Вкупна}}}} }} | data40 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Земјишна | data41 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Вода | data42 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 = &nbsp;•&nbsp;Градска<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass44 = mergedrow | label44 = &nbsp;•&nbsp;Селска<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data44 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 =&nbsp;•&nbsp;Метро<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data45 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass46 = mergedrow | label46 = Ранг | data46 = {{{area_rank|}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data47 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data48 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp; | data49 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass50 = mergedtoprow | header50 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Димензии<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = &nbsp;•&nbsp;Должина | data51 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedrow | label52 = &nbsp;•&nbsp;Ширина | data52 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | label53 = Надм. вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</span> | data53 = {{#if:{{{elevation_m|}}}|{{пб|{{{elevation_m|}}}}}&nbsp;м}} | rowclass54 = mergedtoprow | label54 = Најг.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}|{{пб|{{{elevation_max_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data55 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass56 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label56 = Најм.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</span> | data56 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}|{{пб|{{{elevation_min_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data57 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass58 = mergedtoprow | label58 = Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data58 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedtoprow | header59 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градско}}|Вкупно}}}} | data60 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;проц. од&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data61 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 =&nbsp;•&nbsp;Ранг | data62 = {{{population_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;Густина | data63 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data64 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;Градскo<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Градска | data66 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = &nbsp;•&nbsp;[[Село|Селска]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Селска | data68 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 =&nbsp;•&nbsp;[[Метрополитенска област|Метро]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Метро | data70 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} густина|Густина}} | data72 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data73 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} густина|Густина}} | data74 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp; | data75 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = [[Демоним]] | data76 = {{{population_demonym|}}} | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7}}}}} }}}} | rowclass78 = mergedtoprow | header78 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7}}}}} }}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Часовен појас|Час. појаси]]|[[Часовен појас|Час. појас]]}} | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;Лето <small>([[Летно сметање на времето|ЛСВ]])</small></span> | data81 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass82 = mergedrow | label82 = <nowiki /> | data82 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} (UTC{{{utc_offset2_DST|}}})}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedtoprow | label83 = {{{postal_code_type}}} | class83 = adr | data83 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass84 = mergedbottomrow | label84 = {{{postal2_code_type}}} | class84 = adr | data84 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass85 = mergedrow | label85 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[Повикувачки број|Повик. бр.]]}} | data85 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Геокод]] | class86 = nickname | data86 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass87 = mergedrow | label87 = [[ISO 3166]] | class87 = nickname | data87 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass88 = mergedrow | label88 = [[Регистарски таблички|Рег. таб.]] | data88 = {{{registration_plate|}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass90 = mergedtoprow | label90 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data96 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data97 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass98 = mergedtoprow | label98 = {{{blank_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank1_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank2_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank3_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank4_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank5_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = {{{blank6_name_sec2}}} | data104 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = {{{blank7_name_sec2}}} | data105 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | label106 = Мреж. место | data106 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<includeonly>{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X= }}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}}| }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Категорија:Статии за населени места на кои им треба одржување|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|ignoreblank=y | name | official_name | native_name | native_name_lang | other_name | settlement_type | type | translit_lang1 | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type | translit_lang1_info | translit_lang1_type2 | translit_lang1_info1 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_type6 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang2 | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type | translit_lang2_info | translit_lang2_type2 | translit_lang2_info1 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_type6 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | image_skyline | image | imagesize | image_alt | image_caption | image_flag | image_seal | image_shield | image_blank_emblem | pushpin_map_narrow | pushpin_map | flag_size | flag_border | flag_alt | flag_link | seal_size | seal_alt | seal_type | seal_link | shield_size | shield_alt | shield_link | blank_emblem_size | blank_emblem_alt | blank_emblem_type | blank_emblem_link | image_map | mapsize | map_alt | map_caption | pushpin_map_alt | pushpin_mapsize | pushpin_relief | pushpin_image | pushpin_overlay | pushpin_label_position | pushpin_label | pushpin_map_caption | nickname | motto | anthem | image_map1 | mapsize1 | map_alt1 | map_caption1 | pushpin_map1 | pushpin_map_alt1 | pushpin_mapsize1 | pushpin_relief1 | pushpin_image1 | pushpin_overlay1 | pushpin_label_position1 | pushpin_label1 | pushpin_map_caption1 | image_dot_map | coor_pinpoint | coor_type | coordinates_type | population_total | population | coordinates_region | grid_name | grid_position | coordinates_wikidata | latd | latm | lats | latNS | longd | longm | longs | longEW | coordinates_display | coordinates_format | coordinates_footnotes | subdivision_type | subdivision_name | subdivision_type1 | subdivision_name1 | subdivision_type2 | subdivision_name2 | subdivision_type3 | subdivision_name3 | subdivision_type4 | subdivision_name4 | subdivision_type5 | subdivision_name5 | subdivision_type6 | subdivision_name6 | established_title | established_date | established_title1 | established_date1 | established_title2 | established_date2 | established_title3 | established_date3 | established_title4 | established_date4 | extinct_title | extinct_date | founder | named_for | seat_type | seat | seat1_type | seat1 | parts_type | parts | p1 | parts_style | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p50 | government_type | governing_body | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | government_footnotes | leader_title | leader_party | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | area_total_km2 | area_total_ha | area_total_acre | area_total_sq_mi | area_total_dunam | area_land_km2 | area_land_ha | area_land_acre | area_land_sq_mi | area_water_km2 | area_water_ha | area_water_acre | area_water_sq_mi | area_urban_km2 | area_urban_ha | area_urban_acre | area_urban_sq_mi | area_rural_sq_mi | area_rural_ha | area_rural_acre | area_rural_km2 | area_metro_km2 | area_metro_ha | area_metro_acre | area_blank1_km2 | area_blank1_ha | area_blank1_acre | area_metro_sq_mi | area_blank1_sq_mi | total_type | area_footnotes | dunam_link | unit_pref | area_magnitude | area_land_dunam | area_water_dunam | area_water_percent | area_urban_footnotes | area_urban_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_dunam | area_rank | area_blank1_title | area_blank1_dunam | area_blank2_title | area_blank2_km2 | area_blank2_ha | area_blank2_acre | area_blank2_sq_mi | area_blank2_dunam | area_note | length_km | length_mi | width_km | width_mi | dimensions_footnotes | elevation_footnotes | elevation_point | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_point | elevation_max_m | elevation_max_ft | elevation_max_rank | elevation_min_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_point | elevation_min_m | elevation_min_ft | population_metro | population_urban | population_rural | population_as_of | population_footnotes | population_blank1 | population_blank2 | population_est | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_rank | population_density_km2 | population_density_sq_mi | population_density_rank | population_urban_footnotes | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_rural_footnotes | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_metro_footnotes | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_blank1_title | population_blank1_footnotes | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_blank2_title | population_blank2_footnotes | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_note | population_demonym | demographics_type1 | demographics1_footnotes | demographics1_title1 | demographics1_info1 | demographics1_title2 | demographics1_info2 | demographics1_title3 | demographics1_info3 | demographics1_title4 | demographics1_info4 | demographics1_title5 | demographics1_info5 | demographics1_title6 | demographics1_info6 | demographics1_title7 | demographics1_info7 | demographics_type2 | demographics2_footnotes | demographics2_title1 | demographics2_info1 | demographics2_title2 | demographics2_info2 | demographics2_title3 | demographics2_info3 | demographics2_title4 | demographics2_info4 | demographics2_title5 | demographics2_info5 | demographics2_title6 | demographics2_info6 | demographics2_title7 | demographics2_info7 | timezone2 | timezone | timezone1 | utc_offset | utc_offset1 | utc_offset2 | timezone1_DST | timezone_DST | utc_offset1_DST | utc_offset_DST | timezone2_DST | utc_offset2_DST | postal_code_type | postal_code | postal2_code_type | postal2_code | area_code_type | area_code | geocode | iso_code | registration_plate | blank_name | blank_name_sec1 | blank_info | blank_info_sec1 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank_name_sec2 | blank_info_sec2 | blank1_name_sec2 | blank1_info_sec2 | blank2_name_sec2 | blank2_info_sec2 | blank3_name_sec2 | blank3_info_sec2 | blank4_name_sec2 | blank4_info_sec2 | blank5_name_sec2 | blank5_info_sec2 | blank6_name_sec2 | blank6_info_sec2 | blank7_name_sec2 | blank7_info_sec2 | website | footnotes }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> j6yaygw1mwlb2jk2xrpcfey5ap1w9m4 5629322 5629321 2026-09-16T18:47:07Z Buli 2648 5629322 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}</span>{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}><small>{{{native_name}}}</small></span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;транскр.<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{инфокутија|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass4 = mergedtoprow | header4 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;транскр(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass8 = mergedbottomrow |label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data8 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_skyline|}}}|size={{{imagesize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|}}}|title={{{image_caption|Поглед на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{image|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Инфокутија Населено место/столбови | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Знаме на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Знаме|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Амблем на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Грб на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Грб|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Лого на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}|{{незадебелено|Амблем}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br />{{{map_caption}}}}} }} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}} |{{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{Location map|{{{pushpin_map}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief = {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |label = {{#ifeq:{{lc:{{{pushpin_label_position|}}}}}|none||{{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}}}} |lat = {{{latd|}}} |long = {{{longd|}}} |lat_deg = {{{latd|}}} |lat_min = {{{latm|}}} |lat_sec = {{{lats|}}} |lat_dir = {{{latNS|}}} |lon_deg = {{{longd|}}} |lon_min = {{{longm|}}} |lon_sec = {{{longs|}}} |lon_dir = {{{longEW|}}} |marksize = 6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{etymology|}}}|Етимологија: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{nickname|}}}|Прекар(и): <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{motto|}}}|Гесло: {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{{anthem|}}}|Химна: {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br /><small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Местоположба на {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<br /><small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass9 = mergedtoprow | data9 = {{#if:{{{pushpin_map|}}} |{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_map = {{{pushpin_map}}} | pushpin_map_size = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|250}} | pushpin_label = {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{{name|{{{official_name|}}}}}}}} | pushpin_caption = {{{pushpin_map_caption|{{{map_caption|}}}}}} | pushpin_alt = {{{pushpin_map_alt|}}} | default_width = 250 }} }} | rowclass10 = mergedrow | data10 = {{#if:{{{pushpin_map1|}}} |{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_map = {{{pushpin_map1}}} | pushpin_map_size = {{#if:{{{pushpin_mapsize1|}}}|{{{pushpin_mapsize1}}}|250}} | pushpin_label = {{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{{name|{{{official_name|}}}}}}}} | pushpin_caption = {{{pushpin_map_caption1|{{{map_caption|}}}}}} | pushpin_alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} | default_width = 250 }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass11 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data11 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}}{{both|{{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}|{{#property:P625}}}} |Координати{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ1|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ1}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ2}}={{{coordinates_format|}}}|wikidata={{{coordinates_wikidata|{{{wikidata|}}}}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass12 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}{{{pushpin_map1|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label12 = {{ifempty|{{{grid_name|}}}|Пол. на&nbsp;решетка}} | data12 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass13 = mergedtoprow | label13 = {{{subdivision_type}}} | data13 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{subdivision_type1}}} | data14 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{subdivision_type2}}} | data15 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{subdivision_type3}}} | data16 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{subdivision_type4}}} | data17 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass18 = mergedrow | label18 = {{{subdivision_type5}}} | data18 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{subdivision_type6}}} | data19 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | label20 = {{{established_title}}} | data20 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{established_title1}}} | data21 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{established_title2}}} | data22 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{established_title3}}} | data23 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = {{{established_title4}}} | data24 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass25 = mergedrow | label25 = {{{extinct_title}}} | data25 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass26 = mergedrow | label26 = Основач | data26 = {{{founder|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = Наречено по | data27 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | label28 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Седиште}} | data28 = {{{seat|}}} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Поранешно седиште}} | data29 = {{{seat1|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label30 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Реони}} | data30 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Расклопен список|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | header31 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Управа<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;Вид | data32 = {{{government_type|}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;Орган | class33 = agent | data33 = {{{governing_body|}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data34 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|<small>({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})</small>}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data35 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data36 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass37 = mergedrow | label37 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data37 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass38 = mergedrow | label38 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data38 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass39 = mergedtoprow | header39 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label40 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Површина<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градска}}|Вкупна}}}} }} | data40 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;Земјишна | data41 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Вода | data42 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 = &nbsp;•&nbsp;Градска<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass44 = mergedrow | label44 = &nbsp;•&nbsp;Селска<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data44 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 =&nbsp;•&nbsp;Метро<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data45 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass46 = mergedrow | label46 = Ранг | data46 = {{{area_rank|}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data47 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data48 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp; | data49 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass50 = mergedtoprow | header50 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Димензии<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = &nbsp;•&nbsp;Должина | data51 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedrow | label52 = &nbsp;•&nbsp;Ширина | data52 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | label53 = Надм. вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</span> | data53 = {{#if:{{{elevation_m|}}}|{{пб|{{{elevation_m|}}}}}&nbsp;м}} | rowclass54 = mergedtoprow | label54 = Најг.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}|{{пб|{{{elevation_max_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data55 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass56 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label56 = Најм.&nbsp;вис.<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</span> | data56 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}|{{пб|{{{elevation_min_m|}}}}}&nbsp;м}} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data57 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass58 = mergedtoprow | label58 = Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data58 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedtoprow | header59 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Население <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|<small>({{{population_as_of}}})</small>}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|Градско}}|Вкупно}}}} | data60 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;проц. од&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data61 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 =&nbsp;•&nbsp;Ранг | data62 = {{{population_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;Густина | data63 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Ранг | data64 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;Градскo<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Градска | data66 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = &nbsp;•&nbsp;[[Село|Селска]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Селска | data68 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 =&nbsp;•&nbsp;[[Метрополитенска област|Метро]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Метро | data70 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} густина|Густина}} | data72 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data73 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} густина|Густина}} | data74 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp; | data75 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = [[Демоним]] | data76 = {{{population_demonym|}}} | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7}}}}} }}}} | rowclass78 = mergedtoprow | header78 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data6 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data7 = {{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data8 = {{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7}}}}} }}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Часовен појас|Час. појаси]]|[[Часовен појас|Час. појас]]}} | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;Лето <small>([[Летно сметање на времето|ЛСВ]])</small></span> | data81 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass82 = mergedrow | label82 = <nowiki /> | data82 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} (UTC{{{utc_offset2_DST|}}})}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedtoprow | label83 = {{{postal_code_type}}} | class83 = adr | data83 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass84 = mergedbottomrow | label84 = {{{postal2_code_type}}} | class84 = adr | data84 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass85 = mergedrow | label85 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[Повикувачки број|Повик. бр.]]}} | data85 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Геокод]] | class86 = nickname | data86 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass87 = mergedrow | label87 = [[ISO 3166]] | class87 = nickname | data87 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass88 = mergedrow | label88 = [[Регистарски таблички|Рег. таб.]] | data88 = {{{registration_plate|}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass90 = mergedtoprow | label90 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data96 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data97 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass98 = mergedtoprow | label98 = {{{blank_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank1_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank2_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank3_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank4_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank5_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = {{{blank6_name_sec2}}} | data104 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = {{{blank7_name_sec2}}} | data105 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | label106 = Мреж. место | data106 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<includeonly>{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X= }}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}}| }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Категорија:Статии за населени места на кои им треба одржување|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|ignoreblank=y | name | official_name | native_name | native_name_lang | other_name | settlement_type | type | translit_lang1 | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type | translit_lang1_info | translit_lang1_type2 | translit_lang1_info1 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_type6 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang2 | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type | translit_lang2_info | translit_lang2_type2 | translit_lang2_info1 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_type6 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | image_skyline | image | imagesize | image_alt | image_caption | image_flag | image_seal | image_shield | image_blank_emblem | pushpin_map_narrow | pushpin_map | flag_size | flag_border | flag_alt | flag_link | seal_size | seal_alt | seal_type | seal_link | shield_size | shield_alt | shield_link | blank_emblem_size | blank_emblem_alt | blank_emblem_type | blank_emblem_link | image_map | mapsize | map_alt | map_caption | pushpin_map_alt | pushpin_mapsize | pushpin_relief | pushpin_image | pushpin_overlay | pushpin_label_position | pushpin_label | pushpin_map_caption | nickname | motto | anthem | image_map1 | mapsize1 | map_alt1 | map_caption1 | pushpin_map1 | pushpin_map_alt1 | pushpin_mapsize1 | pushpin_relief1 | pushpin_image1 | pushpin_overlay1 | pushpin_label_position1 | pushpin_label1 | pushpin_map_caption1 | image_dot_map | coor_pinpoint | coor_type | coordinates_type | population_total | population | coordinates_region | grid_name | grid_position | coordinates_wikidata | latd | latm | lats | latNS | longd | longm | longs | longEW | coordinates_display | coordinates_format | coordinates_footnotes | subdivision_type | subdivision_name | subdivision_type1 | subdivision_name1 | subdivision_type2 | subdivision_name2 | subdivision_type3 | subdivision_name3 | subdivision_type4 | subdivision_name4 | subdivision_type5 | subdivision_name5 | subdivision_type6 | subdivision_name6 | established_title | established_date | established_title1 | established_date1 | established_title2 | established_date2 | established_title3 | established_date3 | established_title4 | established_date4 | extinct_title | extinct_date | founder | named_for | seat_type | seat | seat1_type | seat1 | parts_type | parts | p1 | parts_style | p2 | p3 | p4 | p5 | p6 | p7 | p8 | p9 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p50 | government_type | governing_body | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | government_footnotes | leader_title | leader_party | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | area_total_km2 | area_total_ha | area_total_acre | area_total_sq_mi | area_total_dunam | area_land_km2 | area_land_ha | area_land_acre | area_land_sq_mi | area_water_km2 | area_water_ha | area_water_acre | area_water_sq_mi | area_urban_km2 | area_urban_ha | area_urban_acre | area_urban_sq_mi | area_rural_sq_mi | area_rural_ha | area_rural_acre | area_rural_km2 | area_metro_km2 | area_metro_ha | area_metro_acre | area_blank1_km2 | area_blank1_ha | area_blank1_acre | area_metro_sq_mi | area_blank1_sq_mi | total_type | area_footnotes | dunam_link | unit_pref | area_magnitude | area_land_dunam | area_water_dunam | area_water_percent | area_urban_footnotes | area_urban_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_dunam | area_rank | area_blank1_title | area_blank1_dunam | area_blank2_title | area_blank2_km2 | area_blank2_ha | area_blank2_acre | area_blank2_sq_mi | area_blank2_dunam | area_note | length_km | length_mi | width_km | width_mi | dimensions_footnotes | elevation_footnotes | elevation_point | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_point | elevation_max_m | elevation_max_ft | elevation_max_rank | elevation_min_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_point | elevation_min_m | elevation_min_ft | population_metro | population_urban | population_rural | population_as_of | population_footnotes | population_blank1 | population_blank2 | population_est | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_rank | population_density_km2 | population_density_sq_mi | population_density_rank | population_urban_footnotes | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_rural_footnotes | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_metro_footnotes | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_blank1_title | population_blank1_footnotes | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_blank2_title | population_blank2_footnotes | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_note | population_demonym | demographics_type1 | demographics1_footnotes | demographics1_title1 | demographics1_info1 | demographics1_title2 | demographics1_info2 | demographics1_title3 | demographics1_info3 | demographics1_title4 | demographics1_info4 | demographics1_title5 | demographics1_info5 | demographics1_title6 | demographics1_info6 | demographics1_title7 | demographics1_info7 | demographics_type2 | demographics2_footnotes | demographics2_title1 | demographics2_info1 | demographics2_title2 | demographics2_info2 | demographics2_title3 | demographics2_info3 | demographics2_title4 | demographics2_info4 | demographics2_title5 | demographics2_info5 | demographics2_title6 | demographics2_info6 | demographics2_title7 | demographics2_info7 | timezone2 | timezone | timezone1 | utc_offset | utc_offset1 | utc_offset2 | timezone1_DST | timezone_DST | utc_offset1_DST | utc_offset_DST | timezone2_DST | utc_offset2_DST | postal_code_type | postal_code | postal2_code_type | postal2_code | area_code_type | area_code | geocode | iso_code | registration_plate | blank_name | blank_name_sec1 | blank_info | blank_info_sec1 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank_name_sec2 | blank_info_sec2 | blank1_name_sec2 | blank1_info_sec2 | blank2_name_sec2 | blank2_info_sec2 | blank3_name_sec2 | blank3_info_sec2 | blank4_name_sec2 | blank4_info_sec2 | blank5_name_sec2 | blank5_info_sec2 | blank6_name_sec2 | blank6_info_sec2 | blank7_name_sec2 | blank7_info_sec2 | website | footnotes }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> m2mhxwxy847qcivi95nl079s1t1lp14 0 32530 5629309 5629113 2026-09-16T17:47:36Z Buli 2648 Отповикана преработката [[Special:Diff/5629113|5629113]] на [[Special:Contributions/Buli|Buli]] ([[User talk:Buli|разговор]]) 5629309 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице | име = Христо Чернопеев | живеел = [[16 јули]] [[1868]] - [[6 ноември]] [[1915]] | слика = [[Податотека:Hristo Chernopeev by Dimitar Karastoyanov.jpg|250п]] | опис = македонски револуционер од Бугарија | прекар = | роден-место = [[Дерманци]], [[Бугарија]] | починал-место = [[Криволак]], [[Македонија (регион)|Македонија]] | држава = | гранка = | служба-време = | чин = | единици = | командувал = | битки = | одличја = | занимања = }} '''Черњо Пеев''' или повеќе познат како '''Христо Чернопеев''' (стар правопис: ''Черньо Пѣевъ'', ''Христо Чернопѣевъ''; Дерманци, [[Бугарија]], [[16 јули]] [[1868]] - [[Криволак]], [[Македонија (регион)|Македонија]], [[6 ноември]] [[1915]]) — член и војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], еден од поистакнатите нејзини дејци, а подоцна станал пратеник во Бугарското народното собрание, учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]]. Основач на [[Бугарска народна македонско-одринска револуционерна организација|Бугарската народна македонско-одринска револуционерна организација]]. Загинал на фронтот како бугарски офицер во судир со француските сили во близина на село Криволак. Бил поборник за одделна македонска нација.<ref>За координација на бугарската политика во однос на македонското прашање во 1904 година при Министерството за надворешни работи на Бугарија било формирано Второто политичко одделение со задача „исклучиво да се занимава со македонските работи“. Оваа институција врз основа на сознанијата добиени преку официјалните бугарски институции, по разузнавачки канали, и други извори, изготвувала извештаи, анализи и предлози за потребите на бугарската политика во однос на македонското прашање. За таа цел на 25. III. 1906 година е подготвен опширен извештај на 34 страници машинопис. Во него е направена анализа на состојбите во Македонија и македонското револуционерно ослободително движење предводено од ВМОРО како и на успесите и недостатоците на бугарската политика. Во документот истовремено се препорачуват средства и методи за перспективната бугарска политика во однос на Македонија и македонското ослободително движење. Според извештајот главна задача на бугарската политика во однос на македонското прашање треба да биде: „од една турска Македонија, ние треба да создадем една цела, неделива и бугарска Македонија“. Додека во однос на идејата за автономија на Македонија која била програмска определба на ВМОРО во извештајот се вели: „Автономијата, ако таа се оствари, нам не н£ е потребна како одвлечен принцип на слободата. Таа треба да биде или бугарска автономија или никаква“. Во извештајот се констатира дека „триумфот за бугарскта идеја“, во Македонија, „ќе биде голем“, доколку „се поддржува интернационалноста во Организацијата“. Меѓутоа во контекст на тоа се вели: „Интернационалноста на Организацијата не ќе рече прекинување на сите врски и одрекување од нашата (бугарска б.н) народност, како што проповедаат некои диви социјалисти од типот на Сандански и Черњопеев“. Последново е експлицитна потврда од официјално бугарско ниво дека Сандански и неговите приврзаници не само што не се чувствувале за Бугари, туку и така проповедале. По адреса на истата групација се изречени следниве констатации: „Луѓето, кои навистина ја оцрнуваат автономната идеја и предизвикуваат сомневање во нивните чувства кон народното (бугарско б.н) единство, за жал постојат во Организацијата“. Во продолжение за нив се вели: „Тие, кои мислаат, дека може лесно да се отцепат живеат со илузии за некакво помирување меѓу народите. Тие гледаат пречки во одделните аспирации на секој народ за територијално проширување... Тие се одрекуваат од политичката целина со Бугарија и претпочитат да образуваат од Македонија одделна политичка единица, која ќе послужела, барем како јатка на идната Балканска федерација“. Понатаму за истата група се вели: „Луѓето од таа група се вдахновуваат од мислата дека живеат за Македонија и само за Македонија. Ете зошто тие се хранаат со илузии да не му допуштат на бугарскиот кнез да стави кралска круна на својата глава за сметка на Македонија, а исто да ја бранат целоста и независноста на земјата од пљачката на кнезот“. Во споменатиов извештај Македонците, вообичаено се третираат како Бугари. Меѓутоа, притоа се потенцира дека „за разбудување на бугарските национални чувства... заслуги имаат црквите и училиштата“. Последново е самопризнание дека присуството на „бугарска национална свест“ во Македонија всушност не е последица на некакво внатрешно чувство и самоопределување, туку наметната свест преку официјалните бугарски институции во услови на отсуство на каква било македонска институција. Интересно во извештајот кога станува збор за Македонците под српско влијние за нив се користат термините: Македонци, србомани, посрбени Македонци, и србизирани Македонци. Кон крај од документот се предлагат мерки за нивно оттргнување од српското влијание, на начин што за таа цел треба да се искористат услугите на неколку „вистински Македонци“.... види Vanco Goriev, Bugarski dokument od 1906 godina za sostojbite vo Makedonija i VMORO i bugarskata politika kon niv, Istorija, XXXIII/1-2, Skopje 1997; Vanco Goriev, Politikata na Bugarija kon Makedonija i VMORO 1904-1906 godina, Istorija, XXXIV/1-4, Skopje 1998/9, 28-29.</ref><ref>Што сакаат Грците и Србите? И едните и другите се против автономијата (на Македонија б.н) и бараат да се создадат услови, кои ќе ги поткрепат нивните претензии за делба... Голем ќе биде триумфот за бугарската идеја кога ние ќе успееме да ги откинеме посрбените Македонци од српските конзули и агитатори... '''Интернационалност во (Внатрешната б.н) Организација не ќе рече прекинување на сите врски и одрекување од нашата народност, како што проповедаат некои диви социјалисти од типот на Сандански и Чернопеев...''' Автономијата (на Македонија б.н), ако таа се оствари, нам не ние е потребна како одвлечен принцип на слободата. Таа, треба да биде или бугарска автономија или никаква... Едни се незадоволни од претставниците на автономниот принцип, и за да ја потцртаат појасно својата мисла им го прикачуваат на истите терминот сепаратисти, со едно сфаќање, кое ја пресекува секоја политичка врска меѓу Кнежевството и Македонија во иднина... Луѓето кои навистина ја оцрнуваат автономијата и предизвикуваат сомневања во нивните чувства кон народното единство за жал постојат во (Внатрешната б.н) Организација... тие се одрекуваат од политичката целина со Бугарија и претпочитаат да образуваат од Македонија одделена политичка единица, која ќе послужела, барем како јатка за идната Балканска федерација... Луѓето од таа група се вдаховуваат од мислата дека живеат за Македонија и само за Македонија... Да не допуштат на бугарскиот кнез да стави кралска круна на својата глава за сметка на Македонија... да ја бранат целоста и независноста на земјата (Македонија б.н) од пљачката на кнезот... од една турска Македонија, ние треба да создадеме една цела, неделива и бугарска Македонија... види [https://www.scribd.com/doc/80135530/%D0%92%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%BE-%D0%83%D0%BE%D1%80%D1%93%D0%B8%D0%B5%D0%B2-%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BE%D0%B4-1906-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%98%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B8-%D0%92%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9E-%D0%B8-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BD-%D0%BD%D0%B8%D0%B2 Ванчо Ѓорѓиев - Бугарски документ од 1906 година за состојбите во Македонија и ВМОРО и бугарската политика кон нив]</ref> == Први години == Христо Чернопеев е роден на [[16 јули]] [[1868]] година во селото [[Дерманци]], Ловечко. Завершил три прогимназиска класа во [[Плевен]]. Одбива редовен воен рок во 17. плевенски полк и во [[1899]] година останува на служба како подофицер и фелдфебел во 15 ломски полк во Белоградчик. Во истиот полк служи и [[Борис Сарафов]], кој го привлекува Чернопеев во македонското ослободително движење, а тој е меѓу основачите на тајното [[Бугарско офицерско братство]] во [[Белоградчик]]. Во август [[1899]] година Чернопеев ја напушта служба и во септември пристигнал во [[Солун]], каде под раководство на [[Пере Тошев]], [[Христо Татарчев]] и [[Христо Матов]] четири месеци се занимава со воена обука на членови на [[Македонска револуционерна организација|ТМОРО]]. На [[14 февруари]] [[1900]] година станал четник во четата на [[Михаил Апостолов|Михаил Апостолов - Попето]] и дејствува во [[Гевгелиско]] и [[Ениџевардарско]]. == Војвода == Од април [[1900]] година е самостоен војвода на чета во [[Кукушко]], чија цел, како и на четите на двајца други војводи [[Марко Лерински]] и Михаил Попето, е создавање на селски комитети и воена обука на населението. Во четата на Чернопеев поминуваат [[Михаил Герџиков]], [[Сава Михајлов]], [[Крсто Асенов]], [[Александар Китанов]], [[Петар Китанов]], [[Мирче Икономов]], [[Никола Дечев]] и други идни истакнатите дејци на [[ТМОРО]]. Во февруари [[1901]] година четата на Чернопеев води голема 14-часовна борба во селото [[Бајалци]] во која загинува [[Мицо Делчев]] (братот на [[Гоце Делчев]]). Во март Чернопеев заедно со [[Туше Делииванов]] пристигнува во [[Софија]]. === Афера мис Стон и Илинденското востание=== {{главна|Афера мис Стон|Илинденско востание}} [[Податотека:Sandanski&chernopeev.JPG|дясно|мини|250п|Учесниците во [[Афера Мис Стон|аферата мис Стон]] - [[Сава Михајлов]], [[Јане Сандански]], [[Крсто Асенов]] и Христо Чернопеев]] Христо Чернопеев, заедно со [[Крсто Асенов]] и [[Јане Сандански]] учествува во [[Афера Мис Стон|аферата мис Стон]] во [[Пирин]] во [[1901]] година. Во [[1903]] година Чернопеев се однесува со резерви кон одлуките на [[Солунски конгрес од 1903|Солунскиот конгрес]] за кревање на востание. На [[24 март]] 1903 година четата на Чернопеев влегува во [[Македонија]] и во април води неколку борби во струмичко и горноџумајско. Потоа се вратил во [[Бугарија]] за муниција и оружје и во август повторно влегува во Македонија со 250 лица по избувнувањето на [[Илинденското востание]]. Четата му се разделува на три дела. Едната на чело со [[Петар Самарџиев]] замина за [[Тиквеш]], а друг дел, на чело со [[Никола Жеков]] - за [[Радовишко]]. Чернопеев води неколку борби со отомански сили во септември на крајот на востанието, по што се враќа во [[Бугарија]]. === Подоцнежна активност === По востанието е војвода на чета во [[Кукушко]], каде обучува идни војводи на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]]. Во октомври [[1905]] година е делегат од Струмичкиот револуционерен округ на [[Рилскиот конгрес]]. По [[Младотурската револуција]] во [[1908]] година се легализира. Во април [[1909]] година четите на Чернопеев и Сандански учествуваат во походот на младотурците во [[Цариград]] против контрареволуционерите. Во 1909 година станува еден од основачите на [[Народната федеративна партија]] и влегува во нејзиното раководство. Сепак, во декември 1909 година, струмичките дејци ја напуштаат партијата и Чернопеев заедно со Константин Самарџиев Џемото и поранешните врховистите Михаил Думбалаков и Кочо Хаџиманов, стануваат нелегални, го обиколуваат Струмичко за да ја обноват организациската мрежа во округот.<ref>Национално-освободителното движение на македонските и тракийските българи (1878 - 1944). Том 3, Освободителното движение след Илинденско-Преображенското въстание 1903 - 1919, МНИ, София, 1997, стр. 250.</ref> При тоа, Чернопеев пишувал остри писма до Сандански обвинувајќи го за попустливост и соработка со младотурците. Во почетокот на [[1910]] година Чернопеев заминал за Бугарија и привремено бил интерниран во [[Дерманци]] на инсистирање на османските власти, но наскоро Чернопеев со своите истомисленици повторно се сретнал во [[Софија]].<ref>Думбалаковъ, Михаилъ. Презъ пламъцит{{Уникод|&#x463;}} на живота и революцията, томъ ІІ, София, 1937, стр. 101-110.</ref> Во [[1910]] година Чернопеев ја основал [[Бугарска народна македонско-одринска револуционерна организација|Бугарската народна македонско-одрински револуционерна организација]] заедно со [[Апостол Петков]] и [[Тане Николов]]. Во [[1910]] година влегол во [[Македонија]], заедно со војводите Ичко Димитров и Апостол Петков. Во [[1911]] година, откако БНМОРО и [[ВМРО (Автономистичка)]] се обединиле, Чернопеев со [[Тодор Александров]] и [[Петар Чаулев]] е избран за член на ЦК, како резервен член влегол [[Александар Протогеров]] од поранешниот [[ВМОК]]. == Учество во Балканските војни и во Првата светска војна == По избувнувањето на [[Балканските војни]], Чернопеев е на чело на Втората посебна партизанска чета на [[Македонско-одринско ополчение|Македонско-одринското ополчение]] и учествувал во борбите за [[Банско]], [[Мехомија]] и [[Кавала]] заедно со [[Јонко Вапцаров]], [[Пејо Јаворов]] и [[Лазар Колчагов]]. Подоцна служел во 3 чета на 4 Битолски дружина. Награден е со орден ''За храброст ІІІ степен''. Зел учество во насилното покрстување на [[помаци]]те во Драмско и Неврокопско во текот на зимата [[1912]] година. За време на [[Втора балканска војна]], заедно со четата ги помага активностите на XXVII Чепински и XVIII Стремски полк во борбите во село [[Конче]], Радовишко. До крајот на војната останува на располагање на командата на II бугарска армија. Поради воените своите заслуги кон [[Бугарија]] е промовиран во прва офицерска титула поручник. Станал народен пратеник, но во [[1915]] година го напуштил парламентот и како резервен капетан оди на фронт. За време на [[Првата светска војна]] бил командант на I чета на VI полк на 11 дивизија. Загинал на [[6 ноември]] [[1915]] година во судир со француските сили во близина на село [[Криволак]]. Погребан е во црквата во [[Ново Село (Штипско)|Ново Село, Штипско]]. По воспоставувањето на комунистичката власт во [[Македонија]] во [[1945]] година гробното место му било избришано. == Извори == <references/> == Надворешни врски == * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Knigi/spomhc.html Спомени на Христо Чернопеев] * [http://www.kroraina.com/knigi/bmark/lm_voevodi/index.html "Движението отсамъ Вардара и борбата съ върховистите по спомени на Яне Сандански, Черньо Пеевъ, Сава Михайловъ, Хр. Куслевъ, Ив. Анастасовъ Гърчето, Петъръ Хр. Юруковъ и Никола Пушкаровъ; съобщава Л. Милетичъ"], София, Печатница П. Глушковъ, 1927, поредица "Материяли за историята на македонското освободително движение", Издава "Македонскиятъ Наученъ Институтъ", Книга VII. == Галерија == <center> <gallery> Image:24mart Sborna Cheta Kiustendil.jpg|[[Питу Гули]], [[Коста Мазнејков]], Христо Чернопеев, [[Андреј Христов]], [[Тодор Христов (Велес)|Тодор Христов]]. Image:Chernopeevs band.jpg|Четата на Христо Чернопеев Image:Bozhkov Chakov Chernopeev Baychev Kaytazov.jpg|Христо Чернопеев по влегувањето во [[Кавала]], 1912 г. Image:Hristo Chernopeev united cheta.JPG|Четата на Христо Чернопеев </gallery> </center> {{Дејци на МРО}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО|Чернопеев, Христо]] [[Категорија:Македонски војводи]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски револуционери]] [[Категорија:Починати во 1915 година]] 86hu53tq8ek7bnmnlnxc8375plhv7i4 0 33722 5629252 5628534 2026-09-16T14:23:03Z BT405 9277 5629252 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Избор за песна на Евровизија 2007 | slogan = True Fantasy („Вистинска фантазија“) | image =Esc-ai-logo-2007.png | semi1 = [[10 мај]] [[2007]] | final = [[12 мај]] [[2007]] | edition = 52. | host = {{ФИН}} | venue = [[Хартвал Арена]], [[Хелсинки]], [[Финска]] | presenters = [[Јана Пелконен]]<br />[[Мико Лепилампи]] | emiter = [[YLE]] | entries = 42 | debuting = {{Esc|Грузија}}<br />{{Esc|Србија}}<br />{{Esc|Црна Гора}}<br />{{Esc|Чешка}} | returning = {{Esc|Австрија}}<br />{{Esc|Унгарија}} | nonparticipating = {{Esc|Монако}} | vote = Секоја земја доделува 1–8, 10 и 12 поени за своите 10 омилени песни преку телефонско гласање. | winner = {{Esc|Србија}} | winner_song = Молитва | previous = 2006 | next = 2008 |слика=Eurovision_Song_Contest_2007_logo.svg|map=ESC_2007_Map_2.svg|finalists=1|notqualified=1|past=1|url=https://eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 2007''' беше 52. издание на Изборот за песна на Евровизија. Се одржа во [[Хелсинки]], [[Финска]], по победата на групата Лорди на [[Избор за песна на Евровизија 2006|натпреварот во 2006 година]] со песната „Hard Rock Hallelujah“. Во организација на [[Европски дифузен сојуз|ЕБУ]] и домаќинот [[YLE]], натпреварот се одржа во Хартвал Арената, со полуфинале на 10 мај и финале на 12 мај 2007 година. Водители на настанот беа [[Јана Пелконен]] и [[Мико Лепилампи]]. Победник беше '''[[Србија]]''' со песната „Молитва“, изведена од '''[[Марија Шерифовиќ]]''', која освои 268 поени. Ова беше прва победа за Србија како самостојна држава уште при нејзиното дебитантско учество. Македонија беше претставена од [[Каролина Гочева]] со песната „[[Мојот свет]]“, која се пласираше на 9-то место во полуфиналето и го зазеде 14-то место во финалето со 73 поени. == Полуфинале == Полуфиналето се одржа на 10 мај 2007 година. Учествуваа рекордни 28 земји, а право на глас имаа сите 42 земји учеснички. Означените 10 земји се квалификуваа за финалето. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! № !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Позиција !! Поени |- | 01 || {{Esc|Бугарија}} || Елица Тодорова и Стојан Јанкулов || "Water" || бугарски || 6 || 146 |- | 02 || {{Esc|Израел}} || Teapacks || "Push the Button" || англиски, француски, хебрејски || 24 || 17 |- | 03 || {{Esc|Кипар}} || Евридики || "Comme ci, comme ça" || француски || 15 || 65 |- | 04 || {{Esc|Белорусија}} || Дмитри Колдун || "Work Your Magic" || англиски || 4 || 176 |- | 05 || {{Esc|Исланд}} || Еирикур Хауксон || "Valentine Lost" || англиски || 13 || 77 |- | 06 || {{Esc|Грузија}} || Софо Халваши || "Visionary Dream" || англиски || 8 || 123 |- | 07 || {{Esc|Црна Гора}} || Стеван Феди || "Ajde, kroči" || црногорски || 22 || 22 |- | 08 || {{Esc|Швајцарија}} || DJ BoBo || "Vampires Are Alive" || англиски || 20 || 40 |- | 09 || {{Esc|Молдавија}} || Наталија Барбу || "Fight" || англиски || 10 || 91 |- | 10 || {{Esc|Холандија}} || Едсилија Ромбли || "On Top of the World" || англиски || 21 || 38 |- | 11 || {{Esc|Албанија}} || Фредерик Ндоци || "Hear My Plea" || англиски, албански || 17 || 49 |- | 12 || {{Esc|Данска}} || DQ || "Drama Queen" || англиски || 19 || 45 |- | 13 || {{Esc|Хрватска}} || Dragonfly feat. Дадо Топиќ || "Vjerujem u ljubav" || хрватски, англиски || 16 || 54 |- | 14 || {{Esc|Полска}} || The Jet Set || "Time to Party" || англиски || 14 || 75 |- | 15 || {{Esc|Србија}} || Марија Шерифовиќ || "Molitva" || српски || 1 || 298 |- | 16 || {{Esc|Чешка}} || Kabát || "Malá dáma" || чешки || 28 || 1 |- | 17 || {{Esc|Португалија}} || Сабрина || "Dança comigo" || португалски || 11 || 88 |- | 18 || {{Esc|Македонија}} || Каролина Гочева || "Mojot svet" || македонски, англиски || 9 || 97 |- | 19 || {{Esc|Норвешка}} || Гури Шанке || "Ven a bailar conmigo" || англиски || 18 || 48 |- | 20 || {{Esc|Малта}} || Оливија Луис || "Vertigo" || англиски || 25 || 15 |- | 21 || {{Esc|Андора}} || Anonymous || "Salvem el món" || каталонски, англиски || 12 || 80 |- | 22 || {{Esc|Унгарија}} || Магди Ружа || "Unsubstantial Blues" || англиски || 2 || 224 |- | 23 || {{Esc|Естонија}} || Герли Падар || "Partners in Crime" || англиски || 22 || 22 |- | 24 || {{Esc|Белгија}} || KMG's || "Love Power" || англиски || 26 || 14 |- | 25 || {{Esc|Словенија}} || Аленка Готар || "Cvet z juga" || словенечки || 7 || 140 |- | 26 || {{Esc|Турција}} || Кенан Догулу || "Shake It Up Şekerim" || англиски || 3 || 197 |- | 27 || {{Esc|Австрија}} || Ерик Папилаја || "Get Alive" || англиски || 27 || 4 |- | 28 || {{Esc|Латвија}} || Bonaparti.lv || "Questa notte" || италијански || 5 || 168 |} == Финале == Финалето се одржа на 12 мај 2007 година. Учествуваа 24 земји: „Големата четворка“, топ 10 од 2006 година и 10-те квалификувани од полуфиналето. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! № !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Позиција !! Поени |- | 01 || {{Esc|Босна и Херцеговина}} || Марија Шестиќ || "Rijeka bez imena" || босански || 11 || 106 |- | 02 || {{Esc|Шпанија}} || D'NASH || "I Love You Mi Vida" || шпански || 20 || 43 |- | 03 || {{Esc|Белорусија}} || Дмитри Колдун || "Work Your Magic" || англиски || 6 || 145 |- | 04 || {{Esc|Ирска}} || Dervish || "They Can't Stop the Spring" || англиски || 24 || 5 |- | 05 || {{Esc|Финска}} || Хана Пакаринен || "Leave Me Alone" || англиски || 17 || 53 |- | 06 || {{Esc|Македонија}} || Каролина Гочева || "Mojot svet" || македонски, англиски || 14 || 73 |- | 07 || {{Esc|Словенија}} || Аленка Готар || "Cvet z juga" || словенечки || 15 || 66 |- | 08 || {{Esc|Унгарија}} || Магди Ружа || "Unsubstantial Blues" || англиски || 9 || 128 |- | 09 || {{Esc|Латвија}} || Bonaparti.lv || "Questa notte" || италијански || 16 || 54 |- | 10 || {{Esc|Грција}} || Сарбел || "Yassou Maria" || англиски || 7 || 139 |- | 11 || {{Esc|Грузија}} || Софо Халваши || "Visionary Dream" || англиски || 12 || 97 |- | 12 || {{Esc|Шведска}} || The Ark || "The Worrying Kind" || англиски || 18 || 51 |- | 13 || {{Esc|Франција}} || Les Fatals Picards || "L'amour à la française" || француски, англиски || 22 || 19 |- | 14 || {{Esc|Литванија}} || 4Fun || "Love or Leave" || англиски || 21 || 28 |- style="background:#FEF200;" | '''15''' || '''{{Esc|Србија}}''' || '''Марија Шерифовиќ''' || '''"Molitva"''' || '''српски''' || '''1''' || '''268''' |- | 16 || {{Esc|Германија}} || Роџер Цицеро || "Frauen regier'n die Welt" || германски || 19 || 49 |- | 17 || {{Esc|Украина}} || Верка Сердучка || "Dancing Lasha Tumbai" || германски, англиски, украински || 2 || 235 |- | 18 || {{Esc|Обединето Кралство}} || Scooch || "Flying the Flag (for You)" || англиски || 22 || 19 |- | 19 || {{Esc|Романија}} || Todomondo || "Liubi, Liubi, I Love You" || 6 различни || 13 || 84 |- | 20 || {{Esc|Бугарија}} || Елица Тодорова и Стојан Јанкулов || "Water" || бугарски || 5 || 157 |- | 21 || {{Esc|Турција}} || Кенан Догулу || "Shake It Up Şekerim" || англиски || 4 || 163 |- | 22 || {{Esc|Ерменија}} || Хајко || "Anytime You Need" || англиски, ерменски || 8 || 138 |- | 23 || {{Esc|Русија}} || Serebro || "Song #1" || англиски || 3 || 207 |- | 24 || {{Esc|Молдавија}} || Наталија Барбу || "Fight" || англиски || 10 || 109 |} == 12 поени == === Полуфинале === Земји кои добиле 12 поени во полуфиналето: {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! N. !! Добивачка земја !! Земји кои дале 12 поени |- | 9 || {{Esc|Србија}} || {{Esc|Австрија}}, {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Македонија}}, {{Esc|Унгарија}}, {{Esc|Црна Гора}}, {{Esc|Словенија}}, {{Esc|Хрватска}}, {{Esc|Швајцарија}}, {{Esc|Чешка}} |- | 5 || {{Esc|Турција}} || {{Esc|Албанија}}, {{Esc|Белгија}}, {{Esc|Велика Британија}}, {{Esc|Германија}}, {{Esc|Франција}} |- | 3 || {{Esc|Белорусија}} || {{Esc|Ерменија}}, {{Esc|Израел}}, {{Esc|Молдавија}} |- | rowspan="3" | 2 || {{Esc|Латвија}} || {{Esc|Естонија}}, {{Esc|Литванија}} |- | {{Esc|Унгарија}} || {{Esc|Данска}}, {{Esc|Србија}} |- | {{Esc|Хрватска}} || {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Црна Гора}} |- | rowspan="10" | 1 || {{Esc|Андора}} || {{Esc|Шпанија}} |- | {{Esc|Bulgaria}} || {{Esc|Кипар}} |- | {{Esc|Грузија}} || {{Esc|Русија}} |- | {{Esc|Естонија}} || {{Esc|Латвија}} |- | {{Esc|Кипар}} || {{Esc|Грција}} |- | {{Esc|Македонија}} || {{Esc|Бугарија}} |- | {{Esc|Молдавија}} || {{Esc|Романија}} |- | {{Esc|Португалија}} || {{Esc|Шпанија}} |- | {{Esc|Словенија}} || {{Esc|Црна Гора}} |- | {{Esc|Чешка}} || {{Esc|Естонија}} |} === Финале === Земји кои добиле 12 поени во финалето: {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! N. !! Добивачка земја !! Земји кои дале 12 поени |- | 9 || '''{{Esc|Србија}}''' || {{Esc|Австрија}}, {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Македонија}}, {{Esc|Унгарија}}, {{Esc|Финска}}, {{Esc|Хрватска}}, {{Esc|Црна Гора}}, {{Esc|Швајцарија}}, {{Esc|Словенија}} |- | 5 || {{Esc|Украина}} || {{Esc|Андора}}, {{Esc|Латвија}}, {{Esc|Полска}}, {{Esc|Португалија}}, {{Esc|Чешка}} |- | rowspan="2" | 3 || {{Esc|Белорусија}} || {{Esc|Ерменија}}, {{Esc|Израел}}, {{Esc|Украина}} |- | {{Esc|Русија}} || {{Esc|Ерменија}}, {{Esc|Белорусија}}, {{Esc|Естонија}} |- | rowspan="5" | 2 || {{Esc|Ерменија}} || {{Esc|Грузија}}, {{Esc|Русија}} |- | {{Esc|Грција}} || {{Esc|Бугарија}}, {{Esc|Кипар}} |- | {{Esc|Романија}} || {{Esc|Шпанија}}, {{Esc|Молдавија}} |- | {{Esc|Турција}} || {{Esc|Белгија}}, {{Esc|Франција}} |- | {{Esc|Бугарија}} || {{Esc|Грција}}, {{Esc|Кипар}} |- | rowspan="7" | 1 || {{Esc|Грузија}} || {{Esc|Литванија}} |- | {{Esc|Шпанија}} || {{Esc|Албанија}} |- | {{Esc|Унгарија}} || {{Esc|Србија}} |- | {{Esc|Литванија}} || {{Esc|Ирска}} |- | {{Esc|Молдавија}} || {{Esc|Романија}} |- | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || {{Esc|Црна Гора}} |} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Финска култура]] [[Категорија:Хелсинки]] [[Категорија:Музиката во 2007 година]] 1ahsz0y9m1pwyx1n5kqi4y47x20jd0i 0 41690 5629339 5462360 2026-09-16T19:49:38Z Buli 2648 5629339 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Копенхаген |native_name = <small>''København''</small> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Copenhagen - view from Christiansborg castle (2).JPG | alt1 = |caption1 = [[Фредерикова црква|Фредериковата црква]] | image2 = 2018 - Christiansborg from the Marble Bridge.jpg | alt2 = |caption2 = [[Палата Кристијансборг|Палатата Кристијансборг]] | image3 = Nimb Hotel, Tivoli Gardens, Copenhagen, 20220618 1210 7131.jpg | alt3 = |caption3 = [[Забавен парк Тиволи|Забавниот парк Тиволи]] | image4 = Nyhavn, Copenhagen, 20220616 1930 6610.jpg | alt4 = |caption4 = [[Нихавн]] | image5 = Copenhagen_Opera_House_2014_05.jpg | alt5 = Copenhagen_Opera.jpg |caption5 = [[Копенхашката опера|Операта]] | image6 = Cityscape and skyline by the Copenhagen Lakes, Denmark - (36018109956).jpg | alt6 = |caption6 = [[Копенхашки Езера|Езерата]] }} |imagesize =270px |image_caption = |image_blank_emblem = Greater coat of arms of Copenhagen.svg |blank_emblem_type =грб |blank_emblem_size =151px |blank_emblem_link = |pushpin_mapsize =250px |pushpin_map =Данска |pushpin_label_position=right |pushpin_map_caption=Местоположба во Данска |subdivision_type =Копенхаген |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |established_title1 = |established_date1 = |area_total_km2 =88.25 |area_metro_km2 =3030 |population_footnotes=<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://statistikbanken.dk/statbank5a/default.asp?w=768|title=Statistics Denmark: Copenhagen City/Urban Area (Københavns Kommune, Hovedstadsområdet), 2012 (tables: FOLK1, BEF44)|publisher=Statistics Denmark|accessdate=17 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130822054909/http://statistikbanken.dk/statbank5a/default.asp?w=768|archivedate=2013-08-22|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kk.dk/FaktaOmKommunen/Internationalt/~/media/FD4632CE69FE4809B8AC103890E72FA7.ashx|title=OECD: Territorial Review Copenhagen, 2009, p. 34|publisher=Københavns Kommune|archivedate=19 January 2012|archiveurl=http://www.kk.dk/FaktaOmKommunen/Internationalt/~/media/FD4632CE69FE4809B8AC103890E72FA7.ashx}}</ref> |population_as_of =2012 |population_total =551,900 |population_density_km2=auto |population_urban =1,213,822 |population_metro =1,937,611 |population_density_metro_km2=639 |timezone =[[средноевропско време|CET]] |utc_offset =+1 |timezone_DST =[[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST =+2 |latd=55 |latm =40 |lats=34|latNS=N |longd=12 |longm =34 |longs=06|longEW=E |coordinates_display=display=inline,title |coordinates_type =type:city(1800000)_scale:5000000_region:DK |website ={{URL|http://www.kk.dk}} }} [[Слика:Amagertorv aerial.jpg|мини|270п|д|Стар дел на Копенхаген]] [[податотека:Islands Brygge, Iceland Quay.jpg|мини|270п|д|Копенхаген ноќе]] [[Слика:Nyhavn, Copenhagen.jpg|мини|270п|десно|Новото пристаниште]] '''Копенхаген''' ([[дански јазик|дански]] ''København'' {{IPA-da|købm̩ˈhɑwˀn||da-København.ogg}}) е главниот и најголем град на [[Данска]]. Се наоѓа на источниот брег на островот [[Зеланд (остров)|Зеланд]] и мал дел на островот [[Амагер]]. Според податоците од 2025 година, во пошироката градска зона живеат околу 1,4 милиони жители. Копенхаген е политички, стопански и културен центар на [[Данска]]. Последните децении, со зацврстување на соработката со [[Шведска]], Копенхаген, заедно со шведскиот град [[Малме]], станал средиште на поголемото подрачје на [[Ересунд]] со околу 3,8 милиони жители. Ова е една од најразвиените области во [[Европска Унија]]. Копенхаген веќе со години е еден од градовите со најквалитетен живот. Воедно и еден од најскапите градови на светот. == Историја == === Среден век === Градското подрачје било населено уште од праисториско време. Денешната населба била основана на почетокот на 11. век од [[Свен Рашљобрали]]. Во 1167 година, покрај постоечките рибарски и пристанишни населби, бил изграден замок, на место на денешниот дворец [[Кристијанборг]], тогаш местото добива карактеристики на град. Градот набрзо станал важно пристаниште, при што се зачувал коренот на името на градот (-''havn'' значи ''пристаниште''). Затоа, 1167 година се смета за година на основање на Копенхаген. Со повелбата од [[Јакоб Ерландсен]], од 1245 година, Копенхаген и официјално станува [[град]]. Истовремено, градот е важен трговски центар, па затоа бил честа мета на [[Ханза]]та. Копенхаген станува престолнина на [[Данска]] во 15 век, кога доаѓа до преместување на дотогашната престолнина од [[Роскилде]]. === Нов век === Од времето на преместување на престолнината во Копенхаген градот ја утврдува својата положба, но и на данското стопанство и култура. Од 1658-1659 година градот успешно се одбранил од нападот на [[Шведска]]. Меѓутоа, во 1711 година, градот го зафатила чумата. Дошло до голем помор, при што населението од тогашните 65,000 жители е сведено на една третина. === Современ век === Во двете битки, во 1801 и 1807 година, Данско-Норвешката флота доживеала голем пораз во битка кај Копенхаген, од страна на британската флота. Во исто време градот многу настрадал, притоа загинале и многу граѓани. И покрај тоа, во следните неколку децении од 19 век, градот и целата држава забележуваат забрзан развој и брз пораст на населението, градското население значително се зголемило. Во текот на втората светска војна, Копенхаген бил окупиран, како и останатиот дел од државата. И покрај окупацијата, Копенхаген и [[Данска]] настрадале далеку помалку отколку многу од другите окупирани области во Европа. После војната настапува период на забрзано обновувување и осовременување на градот. Во 1961 година отворена е првата пешачка улица на светот, [[Строгет]], и од тогаш се работи на брзо развивање на пешачки зони. Од 2000 година, Копенхаген е поврзан со шведскиот [[град]] [[Малме]], Ересундскиот мост (мост-тунел). Последните неколку децении Копенхаген се смета за еден од најдобрите градови во светот за живот, и покрај високите животни трошоци. == Географија == === Положба на градот === Географската положба на Копенхаген е доста поволна. Копенхаген се наоѓа на најјужниот проток [[Ересунд]], кој ги одвојува [[Категат]] и [[Скагерак]], односно [[Балтичко Море]] и [[Северно Море]]. На тој начин Копенхаген се наоѓа на средина на [[Северна Европа]] ([[Скандинавија]]). Најблискиот поголем град до Копенхаген е шведскиот [[град]] [[Малме]], преку мореузот, 40 км источно, со спој на новиот [[Ересунд]] со мост-тунел. Од вториот по големина [[град]] во државата, [[Орхус]], Копенхаген е оддалечен 300 километри источно. Од [[Берлин]], Копенхаген е оддалечен 430км северно, а од [[Стокхолм]] 660км југозападно. === Релјеф === Копенхаген се наоѓа на источниот брег на големиот дански [[остров]] [[Зеланд (остров)|Зеланд]], на местото каде најмногу се доближува до [[Скандинавскиот Полуостров|Скандинавски Полуостров]]. Помалиот дел од градот се наоѓа на островот [[Амагер]], кој од Зеланд е раздвоен со т.н. [[Голем Канал]]. Надморската височина на градот се движи од 0 до 30 метри. === Клима === Климата во Копенхаген е умерено-континентална под влијание на [[Атлантски Океан]] и топлата [[Голфска струја]]. Затоа градот е окарактеризиран со блага и пријатна [[клима]]. Просечната годишна [[температура]] е 8°С. Најниската просечна [[температура]] во [[февруари]] е -1°С, а најголема во [[јули]] и [[август]] е 17°С. Годишната количина на врнежи се движи околу 613мм. === Води === Копенхаген се развил како морско пристаниште на протокот [[Ересунд]] помеѓу [[Северно Море]] и [[Балтичко Море]]. Морето и денес е главен виновник за развој на градот (стопанството, градски превоз со многубројни канали и пристаништа). == Демографија == Во [[17 век]], Копенхаген бил еден од најголемите градови во [[Европа]], но подоцна бил потиснат. Во текот на втората половина на [[19 век]] и пред половината на [[XX век]], градот брзо растел, зголемувајќи го бројот на населението неколкупати. По втората светска војна, бројот на населението полека растел, а подоцна и стангирал. Во тоа време, започнал раст во предградијата на Копенхаген. Денес (2025г.) во градските граници живеат околу 660.000 жители, а во поширока градска зона околу 1,4 милиони. === Етнички состав === Населението на Копенхаген до пред неколку децении било готово исклучително етнички данско. Меѓутоа, бројните доселеници од странските земји изменет е составот на населението, започнувајќи во 1967 година, кога се поканат странски работници (гастарбајтери). Исто така, денес во Копенхаген преку 21% од населението се родени во странство (7% од [[ЕУ]] и 14% од [[ЕУ]]), и тоа значајно повеќе од просекот на државата. == Стопанство == Копенхаген е „стопанското срце“ на [[Данска]]. Градот и денес е големо пристаниште, а последните децении особено се развиле дејности од областа на работењето, трговијата и услугите. Тука сите важни светски компании имаат свои претставништва. === Сообраќај === Во Копенхаген покрај С-возот и автобуските линии постојат и 3 линии од подземната железница, т.е. [[метро]]. == Знаменитости на градот == Копенхаген има добро сочуван стар градски [[алтштат]] со препознатлив „скандинавски дух“ (едноставни фасади и живи бои, канали, готски цркви и сл.). Градот има и една од најголемите пешачки зони, која истовремено е најстара на светот и претставува гордост на градот. Кружната кула во градот претставува една од главните туристички знаменитости на Копенхаген. Таа се наоѓа во самиот центар на градот. Заедно со неа е изградена и [[Црква]] [[Света Троица]]. Државното собрание бил некогашен двор на данското [[кралство]], а во денешно време седиште на законодавството и министерството за надворешни работи. Монументалната зграда на Берзата се наоѓа на брегот на каналот [[Фредериксхолм]]. Зградата се одликува со шилести врвови со спирален облик, кој го сочинуваат четири вплетени змеовски опашки. ==Копенхаген како мотив во популарната култура== * „Копенхаген“ (англиски: ''Copenhagen'') — песна на американскиот поп-пејач [[Скот Вокер]].<ref>[https://www.discogs.com/master/68196-Scott-Walker-Scott-3 Scott Walker – Scott 3 (пристапено на 10.1.2024)]</ref> == Галерија == <gallery> Слика:Copenhagen opera11.jpg|Опера во Копехаген Слика:Copenhagen City Hall.jpg|Градска куќа Слика:Copenhagen amalienborg seen from opera house.jpg|Кралската палата - Амалиенборг Слика:Christiansborg Slot.jpg|Парламентот на Данска во палатата Кристијансборг Слика:Rosenborg-1.jpg|Дворец Розенборг Слика:Amagertorv.jpg|Влез во главната пешачка улица во Строгет Слика:Statens Museum for Kunst-side 1.jpg|Музеј на убава уметност Слика:Den Sorte Diamant 1.jpg|Кралската библиотека </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Copenhagen}} {{wikivoyage|København|Копенхаген}} * [http://www.kk.dk/ Официјална страница] * [http://www.visitcopenhagen.dk/ Туристичка страница Копенхаген] {{Главни градови на ЕУ}} {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Копенхаген| ]] [[Категорија:Градови во Данска]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Пристанишни градови на Балтичкото Море]] [[Категорија:Населени места основани во 11 век]] ns2ptb294sfcsvaasxesxq869lc9vja 0 41887 5629326 5508154 2026-09-16T18:55:59Z Andrew012p 85224 /* */ 5629326 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за вселенска агенција | широчина = | име = Национална аеронаутичко-вселенска управа | изворно_име = National Aeronautics and Space Administration | слика = NASA logo.svg | слика_големина = 140px | опис = Логото на НАСА | сопственик = [[Влада на САД|Владата на САД]] | основана = [[29 јули]] [[1958]] | штаб = [[Вашингтон]] | станица = | мото = ''For the Benefit of All.'' (За сечија придобивка.)<ref name="motto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lightmillennium.org/2004_newyear/gokoglu_nasa_stands_forall.html|title= NASA stands "for the benefit of all." - Interview with NASA's Dr. Süleyman Gokoglu |access-date=13 септември 2007|publisher=The Light Millennium|year=2007|author=Lale Tayla and Figen Bingul|language=en}}</ref> | администратор = [[Мајкл Д. Грифин]] | буџет = [[Американски долар|$]]16,8 милиони (2007)<ref name="budg1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/pdf/142458main_FY07_budget_full.pdf|title=Fiscal Year 07 Budget|access-date=29 август 2007|publisher=NASA|year=2006|author=NASA|language=en|archive-date=2021-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228042519/https://www.nasa.gov/pdf/142458main_FY07_budget_full.pdf|url-status=dead}}</ref> | веб-сајт = [http://www.nasa.gov/ www.nasa.gov] | печат = Nasaseal.svg | печат_големина = 140px | печат_опис = Печатот на НАСА }} '''Национална аеронаутичко-вселенска управа''' или '''НАСА''' ({{langx|en|National Aeronautics and Space Administration}}, ''NASA'') — [[вселенска агенција]], чија главна задача е истражување на вселената. Главната централа на НАСА е во [[САД]]. Агенцијата била основана на [[1 октомври]] [[1958]] година. == Историја == === Војна за вселената === [[Податотека:Explorer1.jpg|thumb|left|upright=0.8|[[Експлорер 1]]]] По само една година кога [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] го пуштил во [[орбита]]та првиот вештачки сателит [[Спутник 1]] ([[4 октомври]] [[1957]]), [[САД]] набргу презел голема иницијатива за надминување на успехот на нивниот главен противник во времето на т.н. [[Стдена војна]]. [[Американски конгрес|Конгресот на САД]] алармирал за “''можната опасност''“, поврзена со американската сигурност и технологично водство (позната и како “[[Кризата Спутник]]“, кое налагало преземање на брзи мерки. Тогашниот американски претседател [[Двајт Ајзенхауер]], заедно со неговите најблиски соработници, по само неколку месеци зеле решение дека е потребно да се создаде нова федерална агенција, која ќе управува и раководи со сите дејности во [[космос]]от. Во исто време била создадена и ''DARPA'' (''Агенција одговорна за развој на воената технологија''). [[Експлорер 1]] бил првиот вештачки сателит на [[САД]] кој бил лансиран од базата [[Кејп Каневерал]] на [[1 февруари]] [[1958]] година.<ref name="ExplorerInformation">{{Наведена мрежна страница|url=http://history.nasa.gov/sputnik/expinfo.html|title=Explorer-I and Jupiter-C|last=Garber|first=Steve|date=10 октомври 2007|work=|publisher=NASA|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 јули 2009}}</ref> Истата година, претседателот на САД на [[29 јули]] потпишал договор со кој основал Закон за аеронаутиката и вселенара ([[англиски]]: ''National Aeronautics and Space Act'').<ref name="NacaNASA" /> Во времето кога започнала операцијата на [[1 октомври]] [[1958]] година, НАСА располагала со четири лаборатории и околу 8000 работници кои ги наследила од 46 години постарата управа за аеронаутика ([[англиски]]: ''National Advisory Committee for Aeronautics (NACA)'').<ref name="Glennan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Biographies/glennan.html|title=T. KEITH GLENNAN|last=|first=|date=4 август 2006|work=|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807213356/https://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Biographies/glennan.html|archive-date=2020-08-07|dead-url=|accessdate=15 јули 2009|url-status=dead}}</ref> Првите програми на НАСА вклучувале иследувања потикнати со Студената војна и соперништвото помеѓу САД и [[СССР]] кое завршило до крајот на самата војна односно [[распаѓање на Советскиот Сојуз|распаѓањето на Советскиот Сојуз]]. Оваа т.н. војна е позната и како [[вселенско натпреварување]] и во историјата денеска е дел од Студената војна помеѓу двете земји. [[Меркури (програма)|Програмата Меркури]] започнала во текот на [[1958]] година и го поставила почетокот на изучувањето на космосот од човекот проследено преку одредени мисии, планирани да откријат дали човекот може да живее во вселената. На [[5 мај]] [[1961]] година, астронаутот [[Ален Шепард]] станал првиот американец во вселената, кој пилотирал со [[Слобода 7]] (''Freedom 7''), поминувајќи 15 минути.<ref name="ShepardsRide">{{наведена книга|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4201/toc.htm|title=This New Ocean: A History of Project Mercury|last1=Swenson Jr.|first1=Loyd S.|last2=Grimwood|first2=James M.|last3=Alexander|first3=Charles C.|work=Published as NASA Special Publication-4201 in the NASA History Series|publisher=NASA|year=|isbn=|editor1-last=Woods|editor1-first=David|location=|pages=|format=url|accessdate=14 јули 2009|origyear=1989|editor2-last=Gamble|editor2-first=Chris|chapterurl=http://history.nasa.gov/SP-4201/ch11-4.htm|department=11-4 Shepard's Ride|archive-date=2009-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713233748/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4201/toc.htm|url-status=dead}}</ref> [[Џон Глен]] станал првиот американец којшто летал околу [[Земја]]та на [[20 февруари]] [[1962]] година, пилотирајќи 5 часа со [[Пријателство 7]] ([[англиски]]: ''Friendship 7'').<ref name="AnAmericaninOrbit">{{наведена книга|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4201/toc.htm|title=This New Ocean: A History of Project Mercury|last1=Swenson Jr.|first1=Loyd S.|last2=Grimwood|first2=James M.|last3=Alexander|first3=Charles C.|work=Published as NASA Special Publication-4201 in the NASA History Series|publisher=NASA|year=|isbn=|editor1-last=Woods|editor1-first=David|location=|pages=|format=url|accessdate=14 јули 2009|origyear=1989|editor2-last=Gamble|editor2-first=Chris|chapterurl=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4201/ch13-4.htm|department=13-4 An American in Orbit|archive-date=2009-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713233748/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4201/toc.htm|url-status=dead}}</ref> Веднаш откако Меркури докажал дека човечкиот полет во вселената е возможен, САД покренал нов проект познат како [[Џемини]], која раководела со делата за истражување и работа чија крајна цел била стапување на [[Месечина]]та. [[Џемини 3]] составена од персоналот [[Гас Гришам]] и [[Џон Јанг]], полетал на [[23 март]] [[1965]] година.<ref name="TheLastHurdle">{{наведена книга|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/toc.htm|title=On the Shoulders of Titans: A History of Project Gemini|last=Grimwood|first=James M.|work=Published as NASA Special Publication-4203 in the NASA History Series|publisher=NASA|year=|isbn=|editor1-last=Woods|editor1-first=David|location=|pages=|format=url|accessdate=14 јули 2009|origyear=1977|editor2-last=Gamble|editor2-first=Chris|chapterurl=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/ch10-1.htm|department=10-1 The Last Hurdle|archive-date=2010-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113132344/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/toc.htm|url-status=dead}}</ref> По ова биле направени уште девет мисии кои во крајна мера покажале и докажале дека е можно човекот да лета во вселената и да остане подолго време, како и можноста дека два вселенски брода можат да бидат поврзани летајќи во вселената.<ref name="PlansforGemini3">{{наведена книга|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/toc.htm|title=On the Shoulders of Titans: A History of Project Gemini|last=Grimwood|first=James M.|work=Published as NASA Special Publication-4203 in the NASA History Series|publisher=NASA|year=|isbn=|editor1-last=Woods|editor1-first=David|location=|pages=|format=url|accessdate=14 јули 2009|origyear=1977|editor2-last=Gamble|editor2-first=Chris|chapterurl=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/ch12-5.htm|department=12-5 Two Weeks in a Spacecraft|archive-date=2010-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113132344/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/toc.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="AnAlternativeTarget">{{наведена книга|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/toc.htm|title=On the Shoulders of Titans: A History of Project Gemini|last=Grimwood|first=James M.|work=Published as NASA Special Publication-4203 in the NASA History Series|publisher=NASA|year=|isbn=|editor1-last=Woods|editor1-first=David|location=|pages=|format=url|accessdate=14 јули 2009|origyear=1977|editor2-last=Gamble|editor2-first=Chris|chapterurl=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/ch13-3.htm|department=13-3 An Alternative Target|archive-date=2010-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113132344/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/toc.htm|url-status=dead}}</ref> Во ова време НАСА, исто така, zaпочнала да ги истражуваат [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] со беспилотни бродови. Сепак, Советите биле поуспешни во тоа,<ref name="zarya">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zarya.info/index.htm|title=Zarya - Soviet, Russian, and International Spaceflight|last=Christy|first=Robert|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120923131120/http://www.zarya.info/index.htm|archive-date=2012-09-23|dead-url=|accessdate=15 јули 2009|url-status=dead}}</ref> правеќи ги првите фотографии на месечината.<ref name="zarya"/><ref name="NASA Mariner-Venus">{{Cite paper|author=Jet Propulsion Laboratory (under contract for NASA)|title=Mariner-Venus 1962, Final Project Report|publisher=California Institute of Technology|date=July, 1965|url=http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660005413_1966005413.pdf|format=PDF|accessdate=15 јули 2009}}</ref> === Програма Аполо === [[Податотека:Apollo 11 Launch - GPN-2000-000630.jpg|thumb|десно|[[Аполо 11]]]] Веднаш по успехот на програмите Меркури и Џемини, НАСА ја провела [[Програма Аполо|програмата Аполо]] чија цел била да го испрати човекот до [[Месечина]]та и да ги врати на [[Земја]]та. По осум години поминати во пробни мисии, каде во мисијата на [[Аполо 1]] имало и жртви, Аполо ја постигнал својата преку [[Аполо 11]] кога астронаутите [[Нил Армстронг]], [[Мајкл Колинс]] и [[Едвин Олдрин]] слетиле на месечината на [[16 јули]] [[1969]] година, од космодоромот [[Кејп Кенеди]] во [[САД]] и безбедно се вратиле на [[24 јули]] истата година. Првите зборови на [[Нил Армстронг]] биле:„''Ова е мал чекор за човекот, но голем за човештвото''“. По успехот на Аполо 11 следувале амбизициони планови за освојување односно стапнување на [[Марс]], но со започнувањето на [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]], плановите околу ова замреле. [[Аполо 13]] бил запамтен по инцидентот во кој избувнал оган во резервоарот. Сепак немало човечки жртви. [[Аполо 17]] била последната мисија на Аполо во која човекот слетал на Месечината. == Скајлаб == [[Скајлаб]] била првата вселенска станица, која [[САД]] ја извела во вселената.<ref name="skylabFirst">{{наведена книга|url=http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19770020211_1977020211.pdf|title=Skylab Our First Space Station - NASA report|first=|publisher=NASA|year=1977|isbn=|editor-last=Belew|editor-first=Leland F.|location=|pages=|format=PDF|id=NASA-SP-400|accessdate=15 јули 2009}}</ref> Оваа станица која тежела 75 тони, се движела во орбитата околу Земјата во периодот од [[1973]] до [[1979]] година. Од страна на екипажот била посетувана на трипати, во [[1973]]-[[1974]] година. На почетокот, Скајлаб била назначена за да ги проучува аномалиите во гравитацијатата во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]], но главно поради мал интерес оваа задача била изоставена.<ref name="skylabFirst"/> Станицата служела како сончева опсерваторија. === Други рани мисии === Освен овие мисии во кој човекот учествувал, НАСА спроведувала и мисии без астронаути. Во [[1962]] година бил лансиран [[Маринер 2]], како прва мисија чиј лет бил насочен кон некоја планета, во овој случај за Венера. Ренџер, Сурвејор и месечева орбита биле многу важни мисии во тоа време кои биле претходници на програмата Аполо неопходни за испитување на условите на МЕсечината пред конечното спуштање на човекот. Мисиите Војаџер и Пионир биле од огромно значење бидејќи за првпат биле истражувани и испитувани [[Јупитер]] и [[Сатурн]], [[Уран]] и [[Нептун]], каде биле направени првите фотографии и приберени огромни информации. По изгубената трка за Месечината, [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] заедно со САД ги промениле своите пристапи и политики околу вселенското истражување. На [[17 јули]] [[1975]] година, Аполо се поврзал со Советскиот Сојуз 19, создавајќи т.н. [[Аполо-Сојуз проект]]. Иако Студената војна продолжила и во наредните години, сепак ова бил важен момент од денешната историја на НАСА и за меѓународната соработка. === Ерата на шатлот === [[Спејс шатлот]] претставува американски [[вселенски брод]]. Неговата историја започнува кон доцните 70-ти и почетокот на 80-тите на минатиот век. Тој бил планиран да биде употребен за повеќе мисии и лансирања. До [[1985]] година биле направени со него четири мисии. Првиот шатл бил спроведен на [[12 април]] [[1981]] година од страна на [[Колумбија]].<ref>Bernier, Serge (Stephen Lyle Translator) ''Space Odyssey: The First Forty Years of Space Exploration'' (Cambridge University Press, 2002) ISBN 0-521-81356-5</ref><ref name="ASTP">{{Наведена мрежна страница|url=http://www-pao.ksc.nasa.gov/kscpao/history/astp/astp.html|title=The Apollo Soyuz Test Project|last=Grinter|first=Kay|date=23 април 2003|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20090725172011/http://www-pao.ksc.nasa.gov/kscpao/history/astp/astp.html|archive-date=2009-07-25|dead-url=|accessdate=15 јули 2009|url-status=dead}}</ref> Сепак шатл не бил добра вест за НАСА бидејќи неговите летови биле премногу скапи од очекувањата. На [[28 јануари]] [[1986]] година, ''Челенџер'' ([[англиски]]: ''Challenger'') довел до неуспех. Само 73 секунди од летнувањето, шатлот се распаднал при кое загинале сите седум челена на екипажот. [[Спејс шатл]] бил користен за лансирање на многу проекти како на пример вселенскиот телескот Хабл. Вкупниот буџет на оваа програма изнесувал околу 2 милијарди долари, и овој проект делумно бил прифатен и од страна на научниците и од страна на јавноста во САД. Овој проект бил заеднички на НАСА и [[ЕСА]] ([[Европска вселенска агенција]]), со кое бил ставен почеток на идната соработка на овие две агенции. Во [[1995]] година, соработката помеѓу [[САД]] и [[Русија]] околу вселената продолжиле со проектот [[Шатл-Мир]], кога дошло до спојување на шатлот со руската вселенска станица. Оваа соработка опстојува до ден-денес и денеска Русите и Американците претставуваат најважните и најголемите партнери во изградбата на најголемата вселенска станица во денешнината, која се вика [[Меѓународна вселенска станица]]. Еден од доказите за успешната на оваа соработка може да се согледа во одлуката на НАСА да го користи рускиоит лансиран систем за потребите на Меѓународната вселенска станица, по несреќата на нивниот шатл Колумбија во [[2003]] година. Но, трошоците околу изградбата на Меѓународната вселенска станица биле многу големи, околу 100 милијарди долари и персоналот на НАСА тешко пронајдел оправдување пред јавноста за големите одвоени средства за експерименти во вселената. До ден-денес, Меѓународната вселенска станица не може да ги покрие сите долгови кои ги создала. Целосната изградба на станицата требало да биде готова во [[2011]] година, но сепак нејзините операции ќе продолжат барем до [[2015]] година.<ref name="Popular Mechanics">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popularmechanics.com/science/air_space/4275571.html|title=The Uncertain Future of the International Space Station: Analysis|author=Rand Simberg|first=|date=29 јули 2008|work=|publisher=Popular Mechanics|archive-url=https://web.archive.org/web/20090331140838/http://www.popularmechanics.com/science/air_space/4275571.html|archive-date=2009-03-31|dead-url=|accessdate=6 март 2009}}</ref> Станицата може да се види од Земјата, со голо око, и таа денес претставува најголемиот вештачки сателит на земјата, со маса поголема од онаа на сите претходни вселенски станици. Кон 1990-тите дошло до намалување на буџетот на НАСА од страна на Конгресот на САД. Како одговор на тоа, деветтиот администратор на НАСА, [[Даниел Голдин]] смислил нов пристап кон проблемот, со паролата:“побрзо, подобро и поевтино“. Целиот проект на шатлот имал околу 112 успешни мисии. == Наводи == {{Наводи|2}} {{НВП}} {{Вселенски лет}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:НАСА| ]] [[Категорија:Вселенски агенции]] [[Категорија:Независни агенции на Владата на САД]] jqswl1thwv9nelakpxaw5wdi7cfusm8 0 48658 5629359 5477345 2026-09-16T22:11:00Z Buli 2648 5629359 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | image = <!-- Warning : This collage was agreed upon in an RfC at [[Talk:September 11 attacks#Follow-up RfC: Infobox collage]]. Per [[WP:CONLEVEL]], do NOT change any element of it unless that RfC is overturned by another. -->{{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 1/2/2 | image1 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC smoking on 9-11.jpeg | alt1 = Црн чад се издига над Менхетен од Кулите-близначки | image2 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->FEMA - 3969 - Photograph by Andrea Booher taken on 09-19-2001 in New York.jpg | alt2 = Спасувачки работници се пробиваат низ урнатините и чадот на местото на Светскиот трговски центар, додека од левата страна се вее американско знаме | image3 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->DN-SD-03-11451 (cropped).JPEG | alt3 = Дел од Пентагон е поцрнет од пожар и урнат, при што е откриена внатрешноста на зградата | image4 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->UA93 fuselage debris (slight cropped).jpg | alt4 = Фрагмент од металниот труп на Летот 93 со два прозорци, кој лежи во шума | image5 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC-Fireman requests 10 more colleagues (cropped).jpg | alt5 = Пожарникар стои врз урнатините и покажува 10 со прстите за да побара помош | footer = <!-- Per above, DO NOT CHANGE images without an RfC. -->{{hlist|''Од горе, од лево кон десно:'' [[World Trade Center (1973–2001)|Кулите-близначки]] во пламен|[[Rescue and recovery effort after the September 11 attacks on the World Trade Center|Спасувачки работници]] на [[World Trade Center site|Граунд зеро]]|Урнат дел од [[the Pentagon|Пентагон]]|Фрагмент од трупот на [[Flight 93|Летот 93]]|Пожарникар на Граунд зеро}} }} | location = * [[Financial District, Manhattan|Финансискиот округ]], [[Lower Manhattan]], Њујорк * [[Arlington County, Virginia]] * [[Stonycreek Township, Somerset County, Pennsylvania|Општина Стоникрик, Пенсилванија]]{{efn|Други, секундарни локации на нападите ги вклучуваат воздушните простори на [[Massachusetts]], [[New Jersey]], [[Ohio]], [[Kentucky]] и [[West Virginia]].}} | date = {{start date and age|2001|09|11}} | type = {{hlist|[[Islamic terrorism|Исламски тероризам]]|[[aircraft hijacking|киднапирање на авиони]]|[[suicide attack|самоубиствен напад]]|[[mass murder|масовно убиство]]}} | target = * [[World Trade Center (1973–2001)|Светски трговски центар]] ([[American Airlines Flight 11|AA 11]] и [[UA 175]]) * [[The Pentagon|Пентагон]] ([[AA 77]]) * [[U.S. Capitol Building]] или [[White House|Белата куќа]] ([[UA 93]]; неуспешно поради бунтот на патниците) | fatalities = '''Вкупно 8.000+:''' * [[Casualties of the September 11 attacks|2.996 во нападите]]<ref>{{Cite news |title=First responder deaths from post-9/11 illnesses nearly equals number of firefighters who died that day |url=https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |work=CNN |archive-date=January 17, 2025 |access-date=January 5, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117110401/https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |url-status=live}}</ref> ([[Lists of victims of the September 11 attacks|2.977 жртви]] и [[19 hijackers|19 киднапери]]) * Се проценува дека повеќе од 5.000 починале од [[Health effects arising from the September 11 attacks|здравствени проблеми поврзани со нападите]]<ref>{{Cite web |date=September 12, 2021 |title=More people have now died from 9/11 illnesses than during the attacks |url=https://nypost.com/2021/09/12/more-people-have-now-died-from-9-11-illnesses-than-during-the-attacks/ |access-date=February 8, 2023 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 7, 2021 |title=More People Died of 9/11-Related Illnesses Than in the Initial Attack |url=https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |first=Alex J. |last=Rouhandeh |access-date=February 8, 2023 |website=[[Newsweek]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907185718/https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |archive-date=September 7, 2021 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 9, 2023 |title=22 years later, the fight continues for those battling 9/11-related illnesses |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |first=Jennifer |last=Bisram |access-date=May 28, 2026 |website=[[CBS News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230910114938/https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |archive-date=September 10, 2023 |url-status=live |language=en-US}}</ref> | injuries = 6.000–25.000+{{efn|Изворите се разликуваат во однос на бројот на повредени — некои наведуваат 6.000<ref>{{Cite web |date=September 11, 2022 |title=A Day of Remembrance |url=https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024074052/https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |archive-date=October 24, 2023 |access-date=October 27, 2022 |publisher=U.S. Embassy in Georgia}}</ref>, додека други наведуваат бројка до 25.000.<ref>{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=July 29, 2019 |title=Accused 9/11 mastermind open to role in victims' lawsuit if not executed |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122413/https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |archive-date=April 5, 2020 |access-date=October 27, 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref>}} | perps = [[Al-Qaeda]] предводена од [[Osama bin Laden|Осама бин Ладен]]<br />[[Hamburg cell|Хамбуршката ќелија]] (види исто така: [[Responsibility for the September 11 attacks|одговорност]]) | accused = [[Khalid Sheikh Mohammed|Калид Шеик Мохамед]] | numparts = [[Hijackers in the September 11 attacks|19]] | motive = Неколку; види [[Motives for the September 11 attacks|Мотиви за нападите од 11 септември]] и [[fatwas of Osama bin Laden|фатвите на Осама бин Ладен]] | convicted = {{unbulleted list|[[Zacarias Moussaoui|Закаријас Мусауи]]|[[Imad Yarkas|Имад Јаркас]]|[[Mounir el-Motassadeq|Мунир ел-Мотасадек]] (види исто така: [[Trials related to the September 11 attacks|Судења поврзани со нападите од 11 септември]])}} | website = <!-- Do not add anything here. See [[Talk:September 11 attacks#Website in infobox]]. --> | notes = }} [[Податотека:National_Park_Service_9-11_Statue_of_Liberty_and_WTC_fire.jpg|thumb|180px|right|Кулите-близначки од [[Светскиот трговски центар]] горат брзо по ударот на авионот на Јунајтед ерлајнз УА175 во јужната кула (десно). Претходно авионот на Американ ерлајнз АА11 удри во северната кула (лево).]] [[Податотека:Pentagon precollapse.jpg|thumb|180px|right|Пентагон во пламен, непосредно по ударот од авионот АА77. Подоцна овој дел од зградата се урнал.]] '''Терористичките напади од 11 септември 2001''' биле координирани [[тероризам|терористички]] напади на неколку видни цели во [[САД]] организирани од [[Ал-Каеда]]. Терористичката група се состоела од вкупно 19 учесници од арапските земји, од кои повеќето биле од [[Саудиска Арабија]]. Тие, управувајќи четири киднапирани патнички авиони полни со гориво, се урнале во кулите-близначки на [[Светскиот трговски центар]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и во зградата на [[Пентагон]] близу до [[Вашингтон]]. Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите во Њујорк, после што и двете кули се урнале, по нив и две соседни згради, а уште три згради биле тешко оштетени. Во нападите загинале вкупно 2.998 луѓе, од кои 2.603 во Светскиот трговски центар, 246 патници во киднапираните авиони, 125 во Пентагон и уште 24 лица се исчезнати. Во овој збир не се вклучени загинатите 19 терористи. Терористичките напади предизвикале огромни економски штети: отштетните побарувања од осигурителните компании достигнале вкупен износ од 20,7 милијарди УСД, а акциите на њујоршката [[берза]] изгубиле во вредност 1,2 трилиони долари. Политичките ефекти биле што повеќето земји донеле нова легислатива за борба против тероризмот, а САД заедно со своите сојузници објавиле [[Војна против теророт]]. Во рамките на оваа војна, преземени се широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот, како и воено освојување на земји кои го поддржувале тероризмот - како [[Авганистан]] и [[Ирак]]. == Хронологија == Утрото на 11 септември 2001. 19 терористи поврзани со Ал-Каеда, речиси едновремено, киднапирале 4 авиони на комерцијални летови: :* Американ ерлајнс лет AA11, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Јунајтед ерлајнс лет УА175, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Американ ерлајнс лет AA77, од [[Вашингтон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 757]], и :* Јунајтед ерлајнс лет УА93, од [[Њуарк]] за [[Сан Франциско]], [[Боинг 757]]. Терористите намерно одбрале за киднапирање големи авиони кои биле тргнати на подалечни одредишта, и поради тоа полни со гориво, секој со по околу 90.000 литри. Во секој од авионите имало барем по еден грабнувач кој имал пилотска обука. Терористите го убиле екипажот со мали скалпери, и го презеле управувањето во авионите. Управувајќи ги авионите, терористите во многу краток временски интервал ги урнале во нивните цели: :* АА11 се урнал во северната кула од [[Светскиот трговски центар]] во 8:46:30 по месно време; :* УА175 се урнал во јужната кула од Светскиот трговски центар во 9:02:59; :* АА77 се урнал на [[Пентагон]] во 9:37:46; и :* УА93 се урнал во поле во државата [[Пенсилванија]], по борба меѓу патниците и терористите,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |title=Извештај од Одборот за безбедност во сообраќајот на САД за падот на авионот УА93. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007030634/http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |url-status=dead }}</ref> во 10:03:11, а веројатно терористите имале намера да го урнат врз [[Конгресот на САД]] во Вашингтон.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |title=Архива на ЦНН: ТВ Ал-Џезеира дава докази за нападите од 11 септември. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220124318/http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |url-status=dead }}</ref> == Човечки жртви == Во уривањето на Светскиот трговски центар загинале 2.603 лица. Сите патници и екипажи во четирите авиони загинале, вкупно 246. Од ударот и пожарот во зградата на Пентагон загинале 125 лица. Уште 24 лица се исчезнати и се сметаат за загинати. Со ова, вкупниот број на загинати е 2.998, не сметајќи ги и загинатите 19 терористи. Жртвите во најголем дел биле граѓани на САД, а останатите се од 79 други земји. Според подоцнежната истрага, околу 16.000 луѓе биле во опасната зона на Светскиот трговски центар во моментот на нападите. Околу 92% од нив навремено се евакуирале и преживеале.<ref name=9-11>[http://govinfo.library.unt.edu/911/report/index.htm Извештај на истражната „Комисија 9/11“]</ref> == Терористи == Групата се состоела од 6 организатори, меѓу кои биле и четирите пилоти. Сите грабнувачи биле добро образувани возрасни мажи. Во групата 15 биле од [[Саудиска Арабија]], двајца од [[Обединети Арапски Емирати]], еден од [[Египет]] и еден од [[Либан]]. Постојат сомневања дека во нападите требало да учествуваат вкупно 27 терористи, но дека некои од нив не успеале да влезат во САД.<ref name=9-11/> == Tеорија на заговор == Занимливо е дека наши бројни политички аналитичари дури и оние потполно независни го прифаќаат ова како званична верзија па и понатаму го форсираат како права вистина за настаните од 11 септември. Американскиот конгрес, меѓутоа и после 10 години и понатаму избегнува и да ги изнесе во јавноста деталите околу злосторството правдајќи се со законската одредба (Патриотскиот закон) за да се откријат некои од деталите што ја загрозија националната безбедност на Соединетите Американски Држави. Ниту обвинителството не покренува процес против виновниците за пропустот, а медиумите пред сè оние највлијателните, упорно ја форсираат приказната за Ал Каеда и Осама Бин Ладен. Но незванични истражувачи сепак тераат по свое па така веќе се објавени на десетина книги и формирани се десетина сајтови каде што се изнесуваат несоборливи докази за тоа дека претседателот Буш и неговите најблиски соработници - го лажат сопствениот народ и манипулираат со податоците. Докази дека кулите се демолирани со контролирана експлозија и дека зад терористичките напади стојат кртови во самата влада и во службите на ЦИА, како и во кабинеот на претседателот Буш, секојдневно се зголемуваат. Како еден од главните стратези на оваа завера се наведува потпретседателот на САД, Дик Чејни. Покрај тоа, за нападот исто така се обвинува и Израел, зошто целата надворешна политика на САД веќе одамна е во рацете на ционистите и нивните лобија. Така во својата книга Д-р Алберт Пастор ги изнесува најмонструозните оптужби на сметка на ционистите. Тој се повикува на анализата на моќните ционистички кланови (кои ги водат претежно евреи) а чии прсти допираат дури до Пентагон, ЦИА, ФБИ. Овој клан веќе стотина години ја има во раце централната американска банка (Федералните резерви). Нивната политичка тактика по д-рПасторе се заснива на начелото на прикриено војување, по пат на превара. Крајната цел освен финансиска секако е и предизвикување на тотална конфузија и хаос, па во таква глобална конфузија би се формирал Нов Светски Поредок - под нивна апсолутна контрола. А идејата за Нов Светски Поредок во една прилика ја истакна и самиот претседател Џорџ Буш сениор. == Материјални штети == [[Податотека:September 17 2001 Ground Zero 04.jpg|thumb|right|150px|Урнатините на Светскиот трговски центар на 17.9.2001.]] Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите. Најпрво почнале да се уриваат најгорните катови, над местата на удар на авионите, а потоа од нивната тежина кулите целосно се урнале. Јужната кула се урнала во 09:59, а северната во 10:28 по месно време. Од падот на кулите, две соседни згради исто така се урнале, а останатите 3 од комплексот на Светскиот трговски центар биле тешко оштетени и прогласени за непоправливи. Уште неколку околни згради биле уништени или станале небезбедни за користење: Православната црква Св. Никола, зградата на Дојче банк и зградата Фитерман на Колеџот на Менхетен. Зградата на Пентагон исто така била тешко оштетена во еден дел. == Економски штети == Терористичките напади предизвикале огромни економски штети, како од директните материјални оштетувања и човечки жртви, така и поради падот на довербата во интегритетот на економскиот и финансискиот систем на САД. Веднаш по нападите биле затворени Њујоршката берза и НАСДАК, и останале затворени дури 6 дена. Сите летови над САД биле приземјени, а меѓународните летови од и кон САД биле пренасочени. Никакви летови не биле дозволени над територијата на САД во текот на следните 3 дена. Самите напади предизвикале отштетни побарувања од осигурителните компании во вкупен износ од 20,7 милијарди УСД.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |title=Swiss Re statistics |publisher=Swiss Re |accessdate=2008-04-05 |archive-date=2007-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809195735/http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |url-status=dead }}</ref> Поради падот на довербата на инвеститорите, вредноста на акциите на Њујоршката [[берза]] паднала во првиот ден од тргувањето по нападите, на 17 септември 2001., за 7,1%, а до крајот на таа недела паднала вкупно 14,3%. Американската економија со ова изгубила во вредност 1,2 трилиони долари. Најтешко биле погодени авио-превозниците, осигурителните компании и финансиските компании. Неколку авио-компании пропаднале по нападите.<ref>{{Наведена мрежна страница| last = Bhadra| first = Dipasis| author2 = Pamela Texter| title = Airline Networks: An Econometric Framework to Analyze Domestic U.S. Air Travel| publisher = U.S. Department of Transportation| date = 2004| url = http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| accessdate = 2006-09-08| archive-date = 2018-12-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20181225172415/https://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| url-status = dead}}</ref> Туризмот во Њујорк секнал. Светските пазари го следеле трендот во САД, и светската економија доживеала сеопшт пад. Берзите се опоравиле од овој пад и се вратиле на истото ниво од пред 11 септември после повеќе од една година. == Последици од нападите == Светот се променил по терористичките напади во Њујорк. Развиените земји почнале да обрнуваат многу поголемо внимание и да трошат повеќе средства на безбедноста и борбата против тероризмот. Во многу земји се донела нова легислатива за борба против тероризмот.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/04/AR2006010400973.html Коментари за законот за прислушување во САД, Вашингтон Пост, 4.1.2006]</ref> САД објавиле [[Војна против теророт]] во рамките на која презеле широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот. Во рамки на Војната против теророт, [[НАТО]] го [[Авганистанска војна|нападнал и освоил прво Авганистан во 2001]], а потоа коалиција предводена од САД го [[Ирачка војна|освоила и Ирак во 2003]], како земји кои го поддржувале тероризмот. ==Терористичките напади од 11 септември во уметноста и во популарната култура== * „Фотографија од 11 септември“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 326.</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.9-11commission.gov/ 9-11Commission.gov] - 'National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States' (Official Website&nbsp;– ''archived'') * [http://911digitalarchive.org/ 911DigitalArchive.org] - 'September 11 Digital Archive: Saving the Histories of 11 септември 2001' (in partnership with the [[Library of Congress]]) * [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/americas/2001/day_of_terror/ BBC News] - 'America's Day of Terror' * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/911_archive/ Memory.loc.gov] - '11 септември 2001, Documentary Project', The [[Library of Congress]] * [http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm TheMemoryHole.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100513033137/http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm |date=2010-05-13 }} - New York Fire Department audio tapes from 11 септември 2001. * [http://wcbstv.com/911 WCBS-TV] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100409004941/http://wcbstv.com/911 |date=2010-04-09 }} - September 11 Remembered * [http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ NY1.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080218023708/http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ |date=2008-02-18 }} - [[NY1|New York One]] News Television, 'World Trade Center Special Section' (7 јуни 2005) * [http://www.september11archive.com/ 11 септември 2001 Newspaper Articles Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170504075709/http://www.september11archive.com/ |date=2017-05-04 }} - More than 15,000 [[Free daily newspaper|free newspaper]] articles related to the 9/11/2001 attacks. * [http://www.interactivepublishing.net/september/ 11 септември 2001 Screenshot Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010916223638/http://www.interactivepublishing.net/september/ |date=2001-09-16 }} - Database of 230 screenshots from news sites around the world. * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ Washington Post] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080829190512/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ |date=2008-08-29 }} - 'Terrorists Unleash Assault on US' * [http://dmoz.org/Society/Issues/Terrorism/Incidents/September_11,_2001/ Open Directory] - 11 септември 2001 === Мултимедија === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/trade.center/multimedia.day.html CNN.com] - Video archive, including the first and second planes. * [http://channel.nationalgeographic.com/channel/inside911/ Inside 9/11] - [[National Geographic]] * [http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ Time.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110426162005/http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ |date=2011-04-26 }} - 'Shattered: a remarkable collection of photographs', James Nachtwey * [http://wherewereyou.org/ Memories of the attack] * [http://www.slate.com/features/911report/ Slate's The 9/11 Report: A Graphic Adaptation by Sid Jacobson and Ernie Colón] === Споменици === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/ CNN September 11 Memorial] - List of victims, and photos. * [http://www.sep11memories.org/ In Memoriam: 11 септември 2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190422074849/http://www.sep11memories.org/ |date=2019-04-22 }} {{рв|9/11}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Терористички напади во САД|11 септември]] [[Категорија:Активности на Ал-Каеда|11 септември]] [[Категорија:Историја на САД]] [[Категорија:Џихад]] 9a4rbyq855olbkx1oc3o02rmqq225ch 5629360 5629359 2026-09-16T22:11:37Z Buli 2648 5629360 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | image = <!-- Warning : This collage was agreed upon in an RfC at [[Talk:September 11 attacks#Follow-up RfC: Infobox collage]]. Per [[WP:CONLEVEL]], do NOT change any element of it unless that RfC is overturned by another. -->{{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 1/2/2 | image1 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC smoking on 9-11.jpeg | alt1 = Црн чад се издига над Менхетен од Кулите-близначки | image2 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->FEMA - 3969 - Photograph by Andrea Booher taken on 09-19-2001 in New York.jpg | alt2 = Спасувачки работници се пробиваат низ урнатините и чадот на местото на Светскиот трговски центар, додека од левата страна се вее американско знаме | image3 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->DN-SD-03-11451 (cropped).JPEG | alt3 = Дел од Пентагон е поцрнет од пожар и урнат, при што е откриена внатрешноста на зградата | image4 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->UA93 fuselage debris (slight cropped).jpg | alt4 = Фрагмент од металниот труп на Летот 93 со два прозорци, кој лежи во шума | image5 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC-Fireman requests 10 more colleagues (cropped).jpg | alt5 = Пожарникар стои врз урнатините и покажува 10 со прстите за да побара помош | footer = <!-- Per above, DO NOT CHANGE images without an RfC. -->{{hlist|''Од горе, од лево кон десно:'' [[World Trade Center (1973–2001)|Кулите-близначки]] во пламен|[[Rescue and recovery effort after the September 11 attacks on the World Trade Center|Спасувачки работници]] на [[World Trade Center site|Граунд зеро]]|Урнат дел од [[the Pentagon|Пентагон]]|Фрагмент од трупот на [[Flight 93|Летот 93]]|Пожарникар на Граунд зеро}} }} | location = * [[Financial District, Manhattan|Финансискиот округ]], [[Lower Manhattan]], Њујорк * [[Arlington County, Virginia]] * [[Stonycreek Township, Somerset County, Pennsylvania|Општина Стоникрик, Пенсилванија]]{{efn|Други, секундарни локации на нападите ги вклучуваат воздушните простори на [[Massachusetts]], [[New Jersey]], [[Ohio]], [[Kentucky]] и [[West Virginia]].}} | date = {{start date and age|2001|09|11}} | type = {{hlist|[[Islamic terrorism|Исламски тероризам]]|[[aircraft hijacking|киднапирање на авиони]]|[[suicide attack|самоубиствен напад]]|[[mass murder|масовно убиство]]}} | target = * [[World Trade Center (1973–2001)|Светски трговски центар]] ([[American Airlines Flight 11|AA 11]] и [[UA 175]]) * [[The Pentagon|Пентагон]] ([[AA 77]]) * [[U.S. Capitol Building]] или [[White House|Белата куќа]] ([[UA 93]]; неуспешно поради бунтот на патниците) | fatalities = '''Вкупно 8.000+:''' * [[Casualties of the September 11 attacks|2.996 во нападите]]<ref>{{Cite news |title=First responder deaths from post-9/11 illnesses nearly equals number of firefighters who died that day |url=https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |work=CNN |archive-date=January 17, 2025 |access-date=January 5, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117110401/https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |url-status=live}}</ref> ([[Lists of victims of the September 11 attacks|2.977 жртви]] и [[19 hijackers|19 киднапери]]) * Се проценува дека повеќе од 5.000 починале од [[Health effects arising from the September 11 attacks|здравствени проблеми поврзани со нападите]]<ref>{{Cite web |date=September 12, 2021 |title=More people have now died from 9/11 illnesses than during the attacks |url=https://nypost.com/2021/09/12/more-people-have-now-died-from-9-11-illnesses-than-during-the-attacks/ |access-date=February 8, 2023 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 7, 2021 |title=More People Died of 9/11-Related Illnesses Than in the Initial Attack |url=https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |first=Alex J. |last=Rouhandeh |access-date=February 8, 2023 |website=[[Newsweek]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907185718/https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |archive-date=September 7, 2021 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 9, 2023 |title=22 years later, the fight continues for those battling 9/11-related illnesses |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |first=Jennifer |last=Bisram |access-date=May 28, 2026 |website=[[CBS News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230910114938/https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |archive-date=September 10, 2023 |url-status=live |language=en-US}}</ref> | injuries = 6.000–25.000+{{efn|Изворите се разликуваат во однос на бројот на повредени — некои наведуваат 6.000<ref>{{Cite web |date=September 11, 2022 |title=A Day of Remembrance |url=https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024074052/https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |archive-date=October 24, 2023 |access-date=October 27, 2022 |publisher=U.S. Embassy in Georgia}}</ref>, додека други наведуваат бројка до 25.000.<ref>{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=July 29, 2019 |title=Accused 9/11 mastermind open to role in victims' lawsuit if not executed |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122413/https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |archive-date=April 5, 2020 |access-date=October 27, 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref>}} | perps = [[Al-Qaeda]] предводена од [[Osama bin Laden|Осама бин Ладен]]<br />[[Hamburg cell|Хамбуршката ќелија]] (види исто така: [[Responsibility for the September 11 attacks|одговорност]]) | accused = [[Khalid Sheikh Mohammed|Калид Шеик Мохамед]] | numparts = [[Hijackers in the September 11 attacks|19]] | motive = Неколку; види [[Motives for the September 11 attacks|Мотиви за нападите од 11 септември]] и [[fatwas of Osama bin Laden|фатвите на Осама бин Ладен]] | convicted = {{unbulleted list|[[Zacarias Moussaoui|Закаријас Мусауи]]|[[Imad Yarkas|Имад Јаркас]]|[[Mounir el-Motassadeq|Мунир ел-Мотасадек]] (види исто така: [[Trials related to the September 11 attacks|Судења поврзани со нападите од 11 септември]])}} | website = <!-- Do not add anything here. See [[Talk:September 11 attacks#Website in infobox]]. --> | notes = }} [[Податотека:Pentagon precollapse.jpg|thumb|180px|right|Пентагон во пламен, непосредно по ударот од авионот АА77. Подоцна овој дел од зградата се урнал.]] '''Терористичките напади од 11 септември 2001''' биле координирани [[тероризам|терористички]] напади на неколку видни цели во [[САД]] организирани од [[Ал-Каеда]]. Терористичката група се состоела од вкупно 19 учесници од арапските земји, од кои повеќето биле од [[Саудиска Арабија]]. Тие, управувајќи четири киднапирани патнички авиони полни со гориво, се урнале во кулите-близначки на [[Светскиот трговски центар]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и во зградата на [[Пентагон]] близу до [[Вашингтон]]. Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите во Њујорк, после што и двете кули се урнале, по нив и две соседни згради, а уште три згради биле тешко оштетени. Во нападите загинале вкупно 2.998 луѓе, од кои 2.603 во Светскиот трговски центар, 246 патници во киднапираните авиони, 125 во Пентагон и уште 24 лица се исчезнати. Во овој збир не се вклучени загинатите 19 терористи. Терористичките напади предизвикале огромни економски штети: отштетните побарувања од осигурителните компании достигнале вкупен износ од 20,7 милијарди УСД, а акциите на њујоршката [[берза]] изгубиле во вредност 1,2 трилиони долари. Политичките ефекти биле што повеќето земји донеле нова легислатива за борба против тероризмот, а САД заедно со своите сојузници објавиле [[Војна против теророт]]. Во рамките на оваа војна, преземени се широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот, како и воено освојување на земји кои го поддржувале тероризмот - како [[Авганистан]] и [[Ирак]]. == Хронологија == Утрото на 11 септември 2001. 19 терористи поврзани со Ал-Каеда, речиси едновремено, киднапирале 4 авиони на комерцијални летови: :* Американ ерлајнс лет AA11, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Јунајтед ерлајнс лет УА175, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Американ ерлајнс лет AA77, од [[Вашингтон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 757]], и :* Јунајтед ерлајнс лет УА93, од [[Њуарк]] за [[Сан Франциско]], [[Боинг 757]]. Терористите намерно одбрале за киднапирање големи авиони кои биле тргнати на подалечни одредишта, и поради тоа полни со гориво, секој со по околу 90.000 литри. Во секој од авионите имало барем по еден грабнувач кој имал пилотска обука. Терористите го убиле екипажот со мали скалпери, и го презеле управувањето во авионите. Управувајќи ги авионите, терористите во многу краток временски интервал ги урнале во нивните цели: :* АА11 се урнал во северната кула од [[Светскиот трговски центар]] во 8:46:30 по месно време; :* УА175 се урнал во јужната кула од Светскиот трговски центар во 9:02:59; :* АА77 се урнал на [[Пентагон]] во 9:37:46; и :* УА93 се урнал во поле во државата [[Пенсилванија]], по борба меѓу патниците и терористите,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |title=Извештај од Одборот за безбедност во сообраќајот на САД за падот на авионот УА93. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007030634/http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |url-status=dead }}</ref> во 10:03:11, а веројатно терористите имале намера да го урнат врз [[Конгресот на САД]] во Вашингтон.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |title=Архива на ЦНН: ТВ Ал-Џезеира дава докази за нападите од 11 септември. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220124318/http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |url-status=dead }}</ref> == Човечки жртви == Во уривањето на Светскиот трговски центар загинале 2.603 лица. Сите патници и екипажи во четирите авиони загинале, вкупно 246. Од ударот и пожарот во зградата на Пентагон загинале 125 лица. Уште 24 лица се исчезнати и се сметаат за загинати. Со ова, вкупниот број на загинати е 2.998, не сметајќи ги и загинатите 19 терористи. Жртвите во најголем дел биле граѓани на САД, а останатите се од 79 други земји. Според подоцнежната истрага, околу 16.000 луѓе биле во опасната зона на Светскиот трговски центар во моментот на нападите. Околу 92% од нив навремено се евакуирале и преживеале.<ref name=9-11>[http://govinfo.library.unt.edu/911/report/index.htm Извештај на истражната „Комисија 9/11“]</ref> == Терористи == Групата се состоела од 6 организатори, меѓу кои биле и четирите пилоти. Сите грабнувачи биле добро образувани возрасни мажи. Во групата 15 биле од [[Саудиска Арабија]], двајца од [[Обединети Арапски Емирати]], еден од [[Египет]] и еден од [[Либан]]. Постојат сомневања дека во нападите требало да учествуваат вкупно 27 терористи, но дека некои од нив не успеале да влезат во САД.<ref name=9-11/> == Tеорија на заговор == Занимливо е дека наши бројни политички аналитичари дури и оние потполно независни го прифаќаат ова како званична верзија па и понатаму го форсираат како права вистина за настаните од 11 септември. Американскиот конгрес, меѓутоа и после 10 години и понатаму избегнува и да ги изнесе во јавноста деталите околу злосторството правдајќи се со законската одредба (Патриотскиот закон) за да се откријат некои од деталите што ја загрозија националната безбедност на Соединетите Американски Држави. Ниту обвинителството не покренува процес против виновниците за пропустот, а медиумите пред сè оние највлијателните, упорно ја форсираат приказната за Ал Каеда и Осама Бин Ладен. Но незванични истражувачи сепак тераат по свое па така веќе се објавени на десетина книги и формирани се десетина сајтови каде што се изнесуваат несоборливи докази за тоа дека претседателот Буш и неговите најблиски соработници - го лажат сопствениот народ и манипулираат со податоците. Докази дека кулите се демолирани со контролирана експлозија и дека зад терористичките напади стојат кртови во самата влада и во службите на ЦИА, како и во кабинеот на претседателот Буш, секојдневно се зголемуваат. Како еден од главните стратези на оваа завера се наведува потпретседателот на САД, Дик Чејни. Покрај тоа, за нападот исто така се обвинува и Израел, зошто целата надворешна политика на САД веќе одамна е во рацете на ционистите и нивните лобија. Така во својата книга Д-р Алберт Пастор ги изнесува најмонструозните оптужби на сметка на ционистите. Тој се повикува на анализата на моќните ционистички кланови (кои ги водат претежно евреи) а чии прсти допираат дури до Пентагон, ЦИА, ФБИ. Овој клан веќе стотина години ја има во раце централната американска банка (Федералните резерви). Нивната политичка тактика по д-рПасторе се заснива на начелото на прикриено војување, по пат на превара. Крајната цел освен финансиска секако е и предизвикување на тотална конфузија и хаос, па во таква глобална конфузија би се формирал Нов Светски Поредок - под нивна апсолутна контрола. А идејата за Нов Светски Поредок во една прилика ја истакна и самиот претседател Џорџ Буш сениор. == Материјални штети == [[Податотека:September 17 2001 Ground Zero 04.jpg|thumb|right|150px|Урнатините на Светскиот трговски центар на 17.9.2001.]] Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите. Најпрво почнале да се уриваат најгорните катови, над местата на удар на авионите, а потоа од нивната тежина кулите целосно се урнале. Јужната кула се урнала во 09:59, а северната во 10:28 по месно време. Од падот на кулите, две соседни згради исто така се урнале, а останатите 3 од комплексот на Светскиот трговски центар биле тешко оштетени и прогласени за непоправливи. Уште неколку околни згради биле уништени или станале небезбедни за користење: Православната црква Св. Никола, зградата на Дојче банк и зградата Фитерман на Колеџот на Менхетен. Зградата на Пентагон исто така била тешко оштетена во еден дел. == Економски штети == Терористичките напади предизвикале огромни економски штети, како од директните материјални оштетувања и човечки жртви, така и поради падот на довербата во интегритетот на економскиот и финансискиот систем на САД. Веднаш по нападите биле затворени Њујоршката берза и НАСДАК, и останале затворени дури 6 дена. Сите летови над САД биле приземјени, а меѓународните летови од и кон САД биле пренасочени. Никакви летови не биле дозволени над територијата на САД во текот на следните 3 дена. Самите напади предизвикале отштетни побарувања од осигурителните компании во вкупен износ од 20,7 милијарди УСД.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |title=Swiss Re statistics |publisher=Swiss Re |accessdate=2008-04-05 |archive-date=2007-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809195735/http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |url-status=dead }}</ref> Поради падот на довербата на инвеститорите, вредноста на акциите на Њујоршката [[берза]] паднала во првиот ден од тргувањето по нападите, на 17 септември 2001., за 7,1%, а до крајот на таа недела паднала вкупно 14,3%. Американската економија со ова изгубила во вредност 1,2 трилиони долари. Најтешко биле погодени авио-превозниците, осигурителните компании и финансиските компании. Неколку авио-компании пропаднале по нападите.<ref>{{Наведена мрежна страница| last = Bhadra| first = Dipasis| author2 = Pamela Texter| title = Airline Networks: An Econometric Framework to Analyze Domestic U.S. Air Travel| publisher = U.S. Department of Transportation| date = 2004| url = http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| accessdate = 2006-09-08| archive-date = 2018-12-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20181225172415/https://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| url-status = dead}}</ref> Туризмот во Њујорк секнал. Светските пазари го следеле трендот во САД, и светската економија доживеала сеопшт пад. Берзите се опоравиле од овој пад и се вратиле на истото ниво од пред 11 септември после повеќе од една година. == Последици од нападите == Светот се променил по терористичките напади во Њујорк. Развиените земји почнале да обрнуваат многу поголемо внимание и да трошат повеќе средства на безбедноста и борбата против тероризмот. Во многу земји се донела нова легислатива за борба против тероризмот.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/04/AR2006010400973.html Коментари за законот за прислушување во САД, Вашингтон Пост, 4.1.2006]</ref> САД објавиле [[Војна против теророт]] во рамките на која презеле широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот. Во рамки на Војната против теророт, [[НАТО]] го [[Авганистанска војна|нападнал и освоил прво Авганистан во 2001]], а потоа коалиција предводена од САД го [[Ирачка војна|освоила и Ирак во 2003]], како земји кои го поддржувале тероризмот. ==Терористичките напади од 11 септември во уметноста и во популарната култура== * „Фотографија од 11 септември“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 326.</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.9-11commission.gov/ 9-11Commission.gov] - 'National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States' (Official Website&nbsp;– ''archived'') * [http://911digitalarchive.org/ 911DigitalArchive.org] - 'September 11 Digital Archive: Saving the Histories of 11 септември 2001' (in partnership with the [[Library of Congress]]) * [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/americas/2001/day_of_terror/ BBC News] - 'America's Day of Terror' * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/911_archive/ Memory.loc.gov] - '11 септември 2001, Documentary Project', The [[Library of Congress]] * [http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm TheMemoryHole.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100513033137/http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm |date=2010-05-13 }} - New York Fire Department audio tapes from 11 септември 2001. * [http://wcbstv.com/911 WCBS-TV] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100409004941/http://wcbstv.com/911 |date=2010-04-09 }} - September 11 Remembered * [http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ NY1.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080218023708/http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ |date=2008-02-18 }} - [[NY1|New York One]] News Television, 'World Trade Center Special Section' (7 јуни 2005) * [http://www.september11archive.com/ 11 септември 2001 Newspaper Articles Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170504075709/http://www.september11archive.com/ |date=2017-05-04 }} - More than 15,000 [[Free daily newspaper|free newspaper]] articles related to the 9/11/2001 attacks. * [http://www.interactivepublishing.net/september/ 11 септември 2001 Screenshot Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010916223638/http://www.interactivepublishing.net/september/ |date=2001-09-16 }} - Database of 230 screenshots from news sites around the world. * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ Washington Post] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080829190512/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ |date=2008-08-29 }} - 'Terrorists Unleash Assault on US' * [http://dmoz.org/Society/Issues/Terrorism/Incidents/September_11,_2001/ Open Directory] - 11 септември 2001 === Мултимедија === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/trade.center/multimedia.day.html CNN.com] - Video archive, including the first and second planes. * [http://channel.nationalgeographic.com/channel/inside911/ Inside 9/11] - [[National Geographic]] * [http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ Time.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110426162005/http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ |date=2011-04-26 }} - 'Shattered: a remarkable collection of photographs', James Nachtwey * [http://wherewereyou.org/ Memories of the attack] * [http://www.slate.com/features/911report/ Slate's The 9/11 Report: A Graphic Adaptation by Sid Jacobson and Ernie Colón] === Споменици === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/ CNN September 11 Memorial] - List of victims, and photos. * [http://www.sep11memories.org/ In Memoriam: 11 септември 2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190422074849/http://www.sep11memories.org/ |date=2019-04-22 }} {{рв|9/11}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Терористички напади во САД|11 септември]] [[Категорија:Активности на Ал-Каеда|11 септември]] [[Категорија:Историја на САД]] [[Категорија:Џихад]] mr64ottuduc72mx93tnq9n75sxyvdq0 5629361 5629360 2026-09-16T22:13:26Z Buli 2648 5629361 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | image = <!-- Warning : This collage was agreed upon in an RfC at [[Talk:September 11 attacks#Follow-up RfC: Infobox collage]]. Per [[WP:CONLEVEL]], do NOT change any element of it unless that RfC is overturned by another. -->{{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 1/2/2 | image1 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC smoking on 9-11.jpeg | alt1 = Црн чад се издига над Менхетен од Кулите-близначки | image2 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->FEMA - 3969 - Photograph by Andrea Booher taken on 09-19-2001 in New York.jpg | alt2 = Спасувачки работници се пробиваат низ урнатините и чадот на местото на Светскиот трговски центар, додека од левата страна се вее американско знаме | image3 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->DN-SD-03-11451 (cropped).JPEG | alt3 = Дел од Пентагон е поцрнет од пожар и урнат, при што е откриена внатрешноста на зградата | image4 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->UA93 fuselage debris (slight cropped).jpg | alt4 = Фрагмент од металниот труп на Летот 93 со два прозорци, кој лежи во шума | image5 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC-Fireman requests 10 more colleagues (cropped).jpg | alt5 = Пожарникар стои врз урнатините и покажува 10 со прстите за да побара помош | footer = <!-- Per above, DO NOT CHANGE images without an RfC. -->{{hlist|''Од горе, од лево кон десно:'' [[World Trade Center (1973–2001)|Кулите-близначки]] во пламен|[[Rescue and recovery effort after the September 11 attacks on the World Trade Center|Спасувачки работници]] на [[World Trade Center site|Граунд зеро]]|Урнат дел од [[the Pentagon|Пентагон]]|Фрагмент од трупот на [[Flight 93|Летот 93]]|Пожарникар на Граунд зеро}} }} | location = * [[Financial District, Manhattan|Финансискиот округ]], [[Lower Manhattan]], Њујорк * [[Arlington County, Virginia]] * [[Општина Стоникрик, Пенсилванија]]{{efn|Други, секундарни локации на нападите ги вклучуваат воздушните простори на [[Massachusetts]], [[New Jersey]], [[Ohio]], [[Kentucky]] и [[West Virginia]].}} | date = {{start date and age|2001|09|11}} | type = {{hlist|[[Исламски тероризам]]|[[киднапирање на авиони]]|[[самоубиствен напад]]|[[масовно убиство]]}} | target = * [[Светски трговски центар]] ([[American Airlines Flight 11|AA 11]] и [[UA 175]]) * [[Пентагон]] ([[AA 77]]) * [[U.S. Capitol Building]] или [[Белата куќа]] ([[UA 93]]; неуспешно поради бунтот на патниците) | fatalities = '''Вкупно 8.000+:''' * [[Casualties of the September 11 attacks|2.996 во нападите]]<ref>{{Cite news |title=First responder deaths from post-9/11 illnesses nearly equals number of firefighters who died that day |url=https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |work=CNN |archive-date=January 17, 2025 |access-date=January 5, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117110401/https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |url-status=live}}</ref> ([[Lists of victims of the September 11 attacks|2.977 жртви]] и [[19 hijackers|19 киднапери]]) * Се проценува дека повеќе од 5.000 починале од [[Health effects arising from the September 11 attacks|здравствени проблеми поврзани со нападите]]<ref>{{Cite web |date=September 12, 2021 |title=More people have now died from 9/11 illnesses than during the attacks |url=https://nypost.com/2021/09/12/more-people-have-now-died-from-9-11-illnesses-than-during-the-attacks/ |access-date=February 8, 2023 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 7, 2021 |title=More People Died of 9/11-Related Illnesses Than in the Initial Attack |url=https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |first=Alex J. |last=Rouhandeh |access-date=February 8, 2023 |website=[[Newsweek]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907185718/https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |archive-date=September 7, 2021 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 9, 2023 |title=22 years later, the fight continues for those battling 9/11-related illnesses |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |first=Jennifer |last=Bisram |access-date=May 28, 2026 |website=[[CBS News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230910114938/https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |archive-date=September 10, 2023 |url-status=live |language=en-US}}</ref> | injuries = 6.000–25.000+{{efn|Изворите се разликуваат во однос на бројот на повредени — некои наведуваат 6.000<ref>{{Cite web |date=September 11, 2022 |title=A Day of Remembrance |url=https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024074052/https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |archive-date=October 24, 2023 |access-date=October 27, 2022 |publisher=U.S. Embassy in Georgia}}</ref>, додека други наведуваат бројка до 25.000.<ref>{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=July 29, 2019 |title=Accused 9/11 mastermind open to role in victims' lawsuit if not executed |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122413/https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |archive-date=April 5, 2020 |access-date=October 27, 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref>}} | perps = [[Al-Qaeda]] предводена од [[Осама бин Ладен]]<br />[[Хамбуршката ќелија]] (види исто така: [[Responsibility for the September 11 attacks|одговорност]]) | accused = [[Khalid Sheikh Mohammed|Калид Шеик Мохамед]] | numparts = [[Hijackers in the September 11 attacks|19]] | motive = Неколку; види [[Motives for the September 11 attacks|Мотиви за нападите од 11 септември]] и [[fatwas of Osama bin Laden|фатвите на Осама бин Ладен]] | convicted = {{unbulleted list|[[Zacarias Moussaoui|Закаријас Мусауи]]|[[Imad Yarkas|Имад Јаркас]]|[[Mounir el-Motassadeq|Мунир ел-Мотасадек]] (види исто така: [[Trials related to the September 11 attacks|Судења поврзани со нападите од 11 септември]])}} | website = <!-- Do not add anything here. See [[Talk:September 11 attacks#Website in infobox]]. --> | notes = }} [[Податотека:Pentagon precollapse.jpg|thumb|180px|right|Пентагон во пламен, непосредно по ударот од авионот АА77. Подоцна овој дел од зградата се урнал.]] '''Терористичките напади од 11 септември 2001''' биле координирани [[тероризам|терористички]] напади на неколку видни цели во [[САД]] организирани од [[Ал-Каеда]]. Терористичката група се состоела од вкупно 19 учесници од арапските земји, од кои повеќето биле од [[Саудиска Арабија]]. Тие, управувајќи четири киднапирани патнички авиони полни со гориво, се урнале во кулите-близначки на [[Светскиот трговски центар]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и во зградата на [[Пентагон]] близу до [[Вашингтон]]. Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите во Њујорк, после што и двете кули се урнале, по нив и две соседни згради, а уште три згради биле тешко оштетени. Во нападите загинале вкупно 2.998 луѓе, од кои 2.603 во Светскиот трговски центар, 246 патници во киднапираните авиони, 125 во Пентагон и уште 24 лица се исчезнати. Во овој збир не се вклучени загинатите 19 терористи. Терористичките напади предизвикале огромни економски штети: отштетните побарувања од осигурителните компании достигнале вкупен износ од 20,7 милијарди УСД, а акциите на њујоршката [[берза]] изгубиле во вредност 1,2 трилиони долари. Политичките ефекти биле што повеќето земји донеле нова легислатива за борба против тероризмот, а САД заедно со своите сојузници објавиле [[Војна против теророт]]. Во рамките на оваа војна, преземени се широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот, како и воено освојување на земји кои го поддржувале тероризмот - како [[Авганистан]] и [[Ирак]]. == Хронологија == Утрото на 11 септември 2001. 19 терористи поврзани со Ал-Каеда, речиси едновремено, киднапирале 4 авиони на комерцијални летови: :* Американ ерлајнс лет AA11, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Јунајтед ерлајнс лет УА175, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Американ ерлајнс лет AA77, од [[Вашингтон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 757]], и :* Јунајтед ерлајнс лет УА93, од [[Њуарк]] за [[Сан Франциско]], [[Боинг 757]]. Терористите намерно одбрале за киднапирање големи авиони кои биле тргнати на подалечни одредишта, и поради тоа полни со гориво, секој со по околу 90.000 литри. Во секој од авионите имало барем по еден грабнувач кој имал пилотска обука. Терористите го убиле екипажот со мали скалпери, и го презеле управувањето во авионите. Управувајќи ги авионите, терористите во многу краток временски интервал ги урнале во нивните цели: :* АА11 се урнал во северната кула од [[Светскиот трговски центар]] во 8:46:30 по месно време; :* УА175 се урнал во јужната кула од Светскиот трговски центар во 9:02:59; :* АА77 се урнал на [[Пентагон]] во 9:37:46; и :* УА93 се урнал во поле во државата [[Пенсилванија]], по борба меѓу патниците и терористите,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |title=Извештај од Одборот за безбедност во сообраќајот на САД за падот на авионот УА93. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007030634/http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |url-status=dead }}</ref> во 10:03:11, а веројатно терористите имале намера да го урнат врз [[Конгресот на САД]] во Вашингтон.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |title=Архива на ЦНН: ТВ Ал-Џезеира дава докази за нападите од 11 септември. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220124318/http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |url-status=dead }}</ref> == Човечки жртви == Во уривањето на Светскиот трговски центар загинале 2.603 лица. Сите патници и екипажи во четирите авиони загинале, вкупно 246. Од ударот и пожарот во зградата на Пентагон загинале 125 лица. Уште 24 лица се исчезнати и се сметаат за загинати. Со ова, вкупниот број на загинати е 2.998, не сметајќи ги и загинатите 19 терористи. Жртвите во најголем дел биле граѓани на САД, а останатите се од 79 други земји. Според подоцнежната истрага, околу 16.000 луѓе биле во опасната зона на Светскиот трговски центар во моментот на нападите. Околу 92% од нив навремено се евакуирале и преживеале.<ref name=9-11>[http://govinfo.library.unt.edu/911/report/index.htm Извештај на истражната „Комисија 9/11“]</ref> == Терористи == Групата се состоела од 6 организатори, меѓу кои биле и четирите пилоти. Сите грабнувачи биле добро образувани возрасни мажи. Во групата 15 биле од [[Саудиска Арабија]], двајца од [[Обединети Арапски Емирати]], еден од [[Египет]] и еден од [[Либан]]. Постојат сомневања дека во нападите требало да учествуваат вкупно 27 терористи, но дека некои од нив не успеале да влезат во САД.<ref name=9-11/> == Tеорија на заговор == Занимливо е дека наши бројни политички аналитичари дури и оние потполно независни го прифаќаат ова како званична верзија па и понатаму го форсираат како права вистина за настаните од 11 септември. Американскиот конгрес, меѓутоа и после 10 години и понатаму избегнува и да ги изнесе во јавноста деталите околу злосторството правдајќи се со законската одредба (Патриотскиот закон) за да се откријат некои од деталите што ја загрозија националната безбедност на Соединетите Американски Држави. Ниту обвинителството не покренува процес против виновниците за пропустот, а медиумите пред сè оние највлијателните, упорно ја форсираат приказната за Ал Каеда и Осама Бин Ладен. Но незванични истражувачи сепак тераат по свое па така веќе се објавени на десетина книги и формирани се десетина сајтови каде што се изнесуваат несоборливи докази за тоа дека претседателот Буш и неговите најблиски соработници - го лажат сопствениот народ и манипулираат со податоците. Докази дека кулите се демолирани со контролирана експлозија и дека зад терористичките напади стојат кртови во самата влада и во службите на ЦИА, како и во кабинеот на претседателот Буш, секојдневно се зголемуваат. Како еден од главните стратези на оваа завера се наведува потпретседателот на САД, Дик Чејни. Покрај тоа, за нападот исто така се обвинува и Израел, зошто целата надворешна политика на САД веќе одамна е во рацете на ционистите и нивните лобија. Така во својата книга Д-р Алберт Пастор ги изнесува најмонструозните оптужби на сметка на ционистите. Тој се повикува на анализата на моќните ционистички кланови (кои ги водат претежно евреи) а чии прсти допираат дури до Пентагон, ЦИА, ФБИ. Овој клан веќе стотина години ја има во раце централната американска банка (Федералните резерви). Нивната политичка тактика по д-рПасторе се заснива на начелото на прикриено војување, по пат на превара. Крајната цел освен финансиска секако е и предизвикување на тотална конфузија и хаос, па во таква глобална конфузија би се формирал Нов Светски Поредок - под нивна апсолутна контрола. А идејата за Нов Светски Поредок во една прилика ја истакна и самиот претседател Џорџ Буш сениор. == Материјални штети == [[Податотека:September 17 2001 Ground Zero 04.jpg|thumb|right|150px|Урнатините на Светскиот трговски центар на 17.9.2001.]] Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите. Најпрво почнале да се уриваат најгорните катови, над местата на удар на авионите, а потоа од нивната тежина кулите целосно се урнале. Јужната кула се урнала во 09:59, а северната во 10:28 по месно време. Од падот на кулите, две соседни згради исто така се урнале, а останатите 3 од комплексот на Светскиот трговски центар биле тешко оштетени и прогласени за непоправливи. Уште неколку околни згради биле уништени или станале небезбедни за користење: Православната црква Св. Никола, зградата на Дојче банк и зградата Фитерман на Колеџот на Менхетен. Зградата на Пентагон исто така била тешко оштетена во еден дел. == Економски штети == Терористичките напади предизвикале огромни економски штети, како од директните материјални оштетувања и човечки жртви, така и поради падот на довербата во интегритетот на економскиот и финансискиот систем на САД. Веднаш по нападите биле затворени Њујоршката берза и НАСДАК, и останале затворени дури 6 дена. Сите летови над САД биле приземјени, а меѓународните летови од и кон САД биле пренасочени. Никакви летови не биле дозволени над територијата на САД во текот на следните 3 дена. Самите напади предизвикале отштетни побарувања од осигурителните компании во вкупен износ од 20,7 милијарди УСД.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |title=Swiss Re statistics |publisher=Swiss Re |accessdate=2008-04-05 |archive-date=2007-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809195735/http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |url-status=dead }}</ref> Поради падот на довербата на инвеститорите, вредноста на акциите на Њујоршката [[берза]] паднала во првиот ден од тргувањето по нападите, на 17 септември 2001., за 7,1%, а до крајот на таа недела паднала вкупно 14,3%. Американската економија со ова изгубила во вредност 1,2 трилиони долари. Најтешко биле погодени авио-превозниците, осигурителните компании и финансиските компании. Неколку авио-компании пропаднале по нападите.<ref>{{Наведена мрежна страница| last = Bhadra| first = Dipasis| author2 = Pamela Texter| title = Airline Networks: An Econometric Framework to Analyze Domestic U.S. Air Travel| publisher = U.S. Department of Transportation| date = 2004| url = http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| accessdate = 2006-09-08| archive-date = 2018-12-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20181225172415/https://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| url-status = dead}}</ref> Туризмот во Њујорк секнал. Светските пазари го следеле трендот во САД, и светската економија доживеала сеопшт пад. Берзите се опоравиле од овој пад и се вратиле на истото ниво од пред 11 септември после повеќе од една година. == Последици од нападите == Светот се променил по терористичките напади во Њујорк. Развиените земји почнале да обрнуваат многу поголемо внимание и да трошат повеќе средства на безбедноста и борбата против тероризмот. Во многу земји се донела нова легислатива за борба против тероризмот.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/04/AR2006010400973.html Коментари за законот за прислушување во САД, Вашингтон Пост, 4.1.2006]</ref> САД објавиле [[Војна против теророт]] во рамките на која презеле широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот. Во рамки на Војната против теророт, [[НАТО]] го [[Авганистанска војна|нападнал и освоил прво Авганистан во 2001]], а потоа коалиција предводена од САД го [[Ирачка војна|освоила и Ирак во 2003]], како земји кои го поддржувале тероризмот. ==Терористичките напади од 11 септември во уметноста и во популарната култура== * „Фотографија од 11 септември“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 326.</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.9-11commission.gov/ 9-11Commission.gov] - 'National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States' (Official Website&nbsp;– ''archived'') * [http://911digitalarchive.org/ 911DigitalArchive.org] - 'September 11 Digital Archive: Saving the Histories of 11 септември 2001' (in partnership with the [[Library of Congress]]) * [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/americas/2001/day_of_terror/ BBC News] - 'America's Day of Terror' * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/911_archive/ Memory.loc.gov] - '11 септември 2001, Documentary Project', The [[Library of Congress]] * [http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm TheMemoryHole.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100513033137/http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm |date=2010-05-13 }} - New York Fire Department audio tapes from 11 септември 2001. * [http://wcbstv.com/911 WCBS-TV] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100409004941/http://wcbstv.com/911 |date=2010-04-09 }} - September 11 Remembered * [http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ NY1.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080218023708/http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ |date=2008-02-18 }} - [[NY1|New York One]] News Television, 'World Trade Center Special Section' (7 јуни 2005) * [http://www.september11archive.com/ 11 септември 2001 Newspaper Articles Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170504075709/http://www.september11archive.com/ |date=2017-05-04 }} - More than 15,000 [[Free daily newspaper|free newspaper]] articles related to the 9/11/2001 attacks. * [http://www.interactivepublishing.net/september/ 11 септември 2001 Screenshot Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010916223638/http://www.interactivepublishing.net/september/ |date=2001-09-16 }} - Database of 230 screenshots from news sites around the world. * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ Washington Post] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080829190512/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ |date=2008-08-29 }} - 'Terrorists Unleash Assault on US' * [http://dmoz.org/Society/Issues/Terrorism/Incidents/September_11,_2001/ Open Directory] - 11 септември 2001 === Мултимедија === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/trade.center/multimedia.day.html CNN.com] - Video archive, including the first and second planes. * [http://channel.nationalgeographic.com/channel/inside911/ Inside 9/11] - [[National Geographic]] * [http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ Time.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110426162005/http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ |date=2011-04-26 }} - 'Shattered: a remarkable collection of photographs', James Nachtwey * [http://wherewereyou.org/ Memories of the attack] * [http://www.slate.com/features/911report/ Slate's The 9/11 Report: A Graphic Adaptation by Sid Jacobson and Ernie Colón] === Споменици === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/ CNN September 11 Memorial] - List of victims, and photos. * [http://www.sep11memories.org/ In Memoriam: 11 септември 2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190422074849/http://www.sep11memories.org/ |date=2019-04-22 }} {{рв|9/11}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Терористички напади во САД|11 септември]] [[Категорија:Активности на Ал-Каеда|11 септември]] [[Категорија:Историја на САД]] [[Категорија:Џихад]] 1s21m112s2cls1eskxpmrc3mtzrupzt 5629362 5629361 2026-09-16T22:14:25Z Buli 2648 5629362 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | image = <!-- Warning : This collage was agreed upon in an RfC at [[Talk:September 11 attacks#Follow-up RfC: Infobox collage]]. Per [[WP:CONLEVEL]], do NOT change any element of it unless that RfC is overturned by another. -->{{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 1/2/2 | image1 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC smoking on 9-11.jpeg | alt1 = Црн чад се издига над Менхетен од Кулите-близначки | image2 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->FEMA - 3969 - Photograph by Andrea Booher taken on 09-19-2001 in New York.jpg | alt2 = Спасувачки работници се пробиваат низ урнатините и чадот на местото на Светскиот трговски центар, додека од левата страна се вее американско знаме | image3 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->DN-SD-03-11451 (cropped).JPEG | alt3 = Дел од Пентагон е поцрнет од пожар и урнат, при што е откриена внатрешноста на зградата | image4 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->UA93 fuselage debris (slight cropped).jpg | alt4 = Фрагмент од металниот труп на Летот 93 со два прозорци, кој лежи во шума | image5 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC-Fireman requests 10 more colleagues (cropped).jpg | alt5 = Пожарникар стои врз урнатините и покажува 10 со прстите за да побара помош | footer = <!-- Per above, DO NOT CHANGE images without an RfC. -->{{hlist|''Од горе, од лево кон десно:'' [[World Trade Center (1973–2001)|Кулите-близначки]] во пламен|[[Rescue and recovery effort after the September 11 attacks on the World Trade Center|Спасувачки работници]] на [[World Trade Center site|Граунд зеро]]|Урнат дел од [[the Pentagon|Пентагон]]|Фрагмент од трупот на [[Flight 93|Летот 93]]|Пожарникар на Граунд зеро}} }} | location = * [[Financial District, Manhattan|Финансискиот округ]], [[Lower Manhattan]], Њујорк * [[Arlington County, Virginia]] * [[Општина Стоникрик, Пенсилванија]]{{efn|Други, секундарни локации на нападите ги вклучуваат воздушните простори на [[Massachusetts]], [[New Jersey]], [[Ohio]], [[Kentucky]] и [[West Virginia]].}} | date = {{start date and age|2001|09|11}} | type = {{hlist|[[Исламски тероризам]]|[[киднапирање на авиони]]|[[самоубиствен напад]]|[[масовно убиство]]}} | target = * [[Светски трговски центар]] ([[American Airlines Flight 11|AA 11]] и [[UA 175]]) * [[Пентагон]] ([[AA 77]]) * [[U.S. Capitol Building]] или [[Белата куќа]] ([[UA 93]]; неуспешно поради бунтот на патниците) | fatalities = '''Вкупно 8.000+:''' * [[Casualties of the September 11 attacks|2.996 во нападите]]<ref>{{Cite news |title=First responder deaths from post-9/11 illnesses nearly equals number of firefighters who died that day |url=https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |work=CNN |archive-date=January 17, 2025 |access-date=January 5, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117110401/https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |url-status=live}}</ref> ([[Lists of victims of the September 11 attacks|2.977 жртви]] и [[19 hijackers|19 киднапери]]) * Се проценува дека повеќе од 5.000 починале од [[Health effects arising from the September 11 attacks|здравствени проблеми поврзани со нападите]]<ref>{{Cite web |date=September 12, 2021 |title=More people have now died from 9/11 illnesses than during the attacks |url=https://nypost.com/2021/09/12/more-people-have-now-died-from-9-11-illnesses-than-during-the-attacks/ |access-date=February 8, 2023 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 7, 2021 |title=More People Died of 9/11-Related Illnesses Than in the Initial Attack |url=https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |first=Alex J. |last=Rouhandeh |access-date=February 8, 2023 |website=[[Newsweek]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907185718/https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |archive-date=September 7, 2021 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 9, 2023 |title=22 years later, the fight continues for those battling 9/11-related illnesses |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |first=Jennifer |last=Bisram |access-date=May 28, 2026 |website=[[CBS News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230910114938/https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |archive-date=September 10, 2023 |url-status=live |language=en-US}}</ref> | injuries = 6.000–25.000+{{efn|Изворите се разликуваат во однос на бројот на повредени — некои наведуваат 6.000<ref>{{Cite web |date=September 11, 2022 |title=A Day of Remembrance |url=https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024074052/https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |archive-date=October 24, 2023 |access-date=October 27, 2022 |publisher=U.S. Embassy in Georgia}}</ref>, додека други наведуваат бројка до 25.000.<ref>{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=July 29, 2019 |title=Accused 9/11 mastermind open to role in victims' lawsuit if not executed |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122413/https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |archive-date=April 5, 2020 |access-date=October 27, 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref>}} | perps = [[Ал-Каеда]] предводена од [[Осама бин Ладен]]<br />[[Хамбуршката ќелија]] (види исто така: [[Responsibility for the September 11 attacks|одговорност]]) | accused = [[Khalid Sheikh Mohammed|Калид Шеик Мохамед]] | numparts = [[Hijackers in the September 11 attacks|19]] | motive = Неколку; види [[Motives for the September 11 attacks|Мотиви за нападите од 11 септември]] и [[fatwas of Osama bin Laden|фатвите на Осама бин Ладен]] | convicted = {{unbulleted list|[[Zacarias Moussaoui|Закаријас Мусауи]]|[[Imad Yarkas|Имад Јаркас]]|[[Mounir el-Motassadeq|Мунир ел-Мотасадек]] (види исто така: [[Trials related to the September 11 attacks|Судења поврзани со нападите од 11 септември]])}} | website = <!-- Do not add anything here. See [[Talk:September 11 attacks#Website in infobox]]. --> | notes = }} [[Податотека:Pentagon precollapse.jpg|thumb|180px|right|Пентагон во пламен, непосредно по ударот од авионот АА77. Подоцна овој дел од зградата се урнал.]] '''Терористичките напади од 11 септември 2001''' биле координирани [[тероризам|терористички]] напади на неколку видни цели во [[САД]] организирани од [[Ал-Каеда]]. Терористичката група се состоела од вкупно 19 учесници од арапските земји, од кои повеќето биле од [[Саудиска Арабија]]. Тие, управувајќи четири киднапирани патнички авиони полни со гориво, се урнале во кулите-близначки на [[Светскиот трговски центар]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и во зградата на [[Пентагон]] близу до [[Вашингтон]]. Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите во Њујорк, после што и двете кули се урнале, по нив и две соседни згради, а уште три згради биле тешко оштетени. Во нападите загинале вкупно 2.998 луѓе, од кои 2.603 во Светскиот трговски центар, 246 патници во киднапираните авиони, 125 во Пентагон и уште 24 лица се исчезнати. Во овој збир не се вклучени загинатите 19 терористи. Терористичките напади предизвикале огромни економски штети: отштетните побарувања од осигурителните компании достигнале вкупен износ од 20,7 милијарди УСД, а акциите на њујоршката [[берза]] изгубиле во вредност 1,2 трилиони долари. Политичките ефекти биле што повеќето земји донеле нова легислатива за борба против тероризмот, а САД заедно со своите сојузници објавиле [[Војна против теророт]]. Во рамките на оваа војна, преземени се широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот, како и воено освојување на земји кои го поддржувале тероризмот - како [[Авганистан]] и [[Ирак]]. == Хронологија == Утрото на 11 септември 2001. 19 терористи поврзани со Ал-Каеда, речиси едновремено, киднапирале 4 авиони на комерцијални летови: :* Американ ерлајнс лет AA11, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Јунајтед ерлајнс лет УА175, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Американ ерлајнс лет AA77, од [[Вашингтон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 757]], и :* Јунајтед ерлајнс лет УА93, од [[Њуарк]] за [[Сан Франциско]], [[Боинг 757]]. Терористите намерно одбрале за киднапирање големи авиони кои биле тргнати на подалечни одредишта, и поради тоа полни со гориво, секој со по околу 90.000 литри. Во секој од авионите имало барем по еден грабнувач кој имал пилотска обука. Терористите го убиле екипажот со мали скалпери, и го презеле управувањето во авионите. Управувајќи ги авионите, терористите во многу краток временски интервал ги урнале во нивните цели: :* АА11 се урнал во северната кула од [[Светскиот трговски центар]] во 8:46:30 по месно време; :* УА175 се урнал во јужната кула од Светскиот трговски центар во 9:02:59; :* АА77 се урнал на [[Пентагон]] во 9:37:46; и :* УА93 се урнал во поле во државата [[Пенсилванија]], по борба меѓу патниците и терористите,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |title=Извештај од Одборот за безбедност во сообраќајот на САД за падот на авионот УА93. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007030634/http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |url-status=dead }}</ref> во 10:03:11, а веројатно терористите имале намера да го урнат врз [[Конгресот на САД]] во Вашингтон.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |title=Архива на ЦНН: ТВ Ал-Џезеира дава докази за нападите од 11 септември. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220124318/http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |url-status=dead }}</ref> == Човечки жртви == Во уривањето на Светскиот трговски центар загинале 2.603 лица. Сите патници и екипажи во четирите авиони загинале, вкупно 246. Од ударот и пожарот во зградата на Пентагон загинале 125 лица. Уште 24 лица се исчезнати и се сметаат за загинати. Со ова, вкупниот број на загинати е 2.998, не сметајќи ги и загинатите 19 терористи. Жртвите во најголем дел биле граѓани на САД, а останатите се од 79 други земји. Според подоцнежната истрага, околу 16.000 луѓе биле во опасната зона на Светскиот трговски центар во моментот на нападите. Околу 92% од нив навремено се евакуирале и преживеале.<ref name=9-11>[http://govinfo.library.unt.edu/911/report/index.htm Извештај на истражната „Комисија 9/11“]</ref> == Терористи == Групата се состоела од 6 организатори, меѓу кои биле и четирите пилоти. Сите грабнувачи биле добро образувани возрасни мажи. Во групата 15 биле од [[Саудиска Арабија]], двајца од [[Обединети Арапски Емирати]], еден од [[Египет]] и еден од [[Либан]]. Постојат сомневања дека во нападите требало да учествуваат вкупно 27 терористи, но дека некои од нив не успеале да влезат во САД.<ref name=9-11/> == Tеорија на заговор == Занимливо е дека наши бројни политички аналитичари дури и оние потполно независни го прифаќаат ова како званична верзија па и понатаму го форсираат како права вистина за настаните од 11 септември. Американскиот конгрес, меѓутоа и после 10 години и понатаму избегнува и да ги изнесе во јавноста деталите околу злосторството правдајќи се со законската одредба (Патриотскиот закон) за да се откријат некои од деталите што ја загрозија националната безбедност на Соединетите Американски Држави. Ниту обвинителството не покренува процес против виновниците за пропустот, а медиумите пред сè оние највлијателните, упорно ја форсираат приказната за Ал Каеда и Осама Бин Ладен. Но незванични истражувачи сепак тераат по свое па така веќе се објавени на десетина книги и формирани се десетина сајтови каде што се изнесуваат несоборливи докази за тоа дека претседателот Буш и неговите најблиски соработници - го лажат сопствениот народ и манипулираат со податоците. Докази дека кулите се демолирани со контролирана експлозија и дека зад терористичките напади стојат кртови во самата влада и во службите на ЦИА, како и во кабинеот на претседателот Буш, секојдневно се зголемуваат. Како еден од главните стратези на оваа завера се наведува потпретседателот на САД, Дик Чејни. Покрај тоа, за нападот исто така се обвинува и Израел, зошто целата надворешна политика на САД веќе одамна е во рацете на ционистите и нивните лобија. Така во својата книга Д-р Алберт Пастор ги изнесува најмонструозните оптужби на сметка на ционистите. Тој се повикува на анализата на моќните ционистички кланови (кои ги водат претежно евреи) а чии прсти допираат дури до Пентагон, ЦИА, ФБИ. Овој клан веќе стотина години ја има во раце централната американска банка (Федералните резерви). Нивната политичка тактика по д-рПасторе се заснива на начелото на прикриено војување, по пат на превара. Крајната цел освен финансиска секако е и предизвикување на тотална конфузија и хаос, па во таква глобална конфузија би се формирал Нов Светски Поредок - под нивна апсолутна контрола. А идејата за Нов Светски Поредок во една прилика ја истакна и самиот претседател Џорџ Буш сениор. == Материјални штети == [[Податотека:September 17 2001 Ground Zero 04.jpg|thumb|right|150px|Урнатините на Светскиот трговски центар на 17.9.2001.]] Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите. Најпрво почнале да се уриваат најгорните катови, над местата на удар на авионите, а потоа од нивната тежина кулите целосно се урнале. Јужната кула се урнала во 09:59, а северната во 10:28 по месно време. Од падот на кулите, две соседни згради исто така се урнале, а останатите 3 од комплексот на Светскиот трговски центар биле тешко оштетени и прогласени за непоправливи. Уште неколку околни згради биле уништени или станале небезбедни за користење: Православната црква Св. Никола, зградата на Дојче банк и зградата Фитерман на Колеџот на Менхетен. Зградата на Пентагон исто така била тешко оштетена во еден дел. == Економски штети == Терористичките напади предизвикале огромни економски штети, како од директните материјални оштетувања и човечки жртви, така и поради падот на довербата во интегритетот на економскиот и финансискиот систем на САД. Веднаш по нападите биле затворени Њујоршката берза и НАСДАК, и останале затворени дури 6 дена. Сите летови над САД биле приземјени, а меѓународните летови од и кон САД биле пренасочени. Никакви летови не биле дозволени над територијата на САД во текот на следните 3 дена. Самите напади предизвикале отштетни побарувања од осигурителните компании во вкупен износ од 20,7 милијарди УСД.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |title=Swiss Re statistics |publisher=Swiss Re |accessdate=2008-04-05 |archive-date=2007-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809195735/http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |url-status=dead }}</ref> Поради падот на довербата на инвеститорите, вредноста на акциите на Њујоршката [[берза]] паднала во првиот ден од тргувањето по нападите, на 17 септември 2001., за 7,1%, а до крајот на таа недела паднала вкупно 14,3%. Американската економија со ова изгубила во вредност 1,2 трилиони долари. Најтешко биле погодени авио-превозниците, осигурителните компании и финансиските компании. Неколку авио-компании пропаднале по нападите.<ref>{{Наведена мрежна страница| last = Bhadra| first = Dipasis| author2 = Pamela Texter| title = Airline Networks: An Econometric Framework to Analyze Domestic U.S. Air Travel| publisher = U.S. Department of Transportation| date = 2004| url = http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| accessdate = 2006-09-08| archive-date = 2018-12-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20181225172415/https://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| url-status = dead}}</ref> Туризмот во Њујорк секнал. Светските пазари го следеле трендот во САД, и светската економија доживеала сеопшт пад. Берзите се опоравиле од овој пад и се вратиле на истото ниво од пред 11 септември после повеќе од една година. == Последици од нападите == Светот се променил по терористичките напади во Њујорк. Развиените земји почнале да обрнуваат многу поголемо внимание и да трошат повеќе средства на безбедноста и борбата против тероризмот. Во многу земји се донела нова легислатива за борба против тероризмот.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/04/AR2006010400973.html Коментари за законот за прислушување во САД, Вашингтон Пост, 4.1.2006]</ref> САД објавиле [[Војна против теророт]] во рамките на која презеле широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот. Во рамки на Војната против теророт, [[НАТО]] го [[Авганистанска војна|нападнал и освоил прво Авганистан во 2001]], а потоа коалиција предводена од САД го [[Ирачка војна|освоила и Ирак во 2003]], како земји кои го поддржувале тероризмот. ==Терористичките напади од 11 септември во уметноста и во популарната култура== * „Фотографија од 11 септември“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 326.</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.9-11commission.gov/ 9-11Commission.gov] - 'National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States' (Official Website&nbsp;– ''archived'') * [http://911digitalarchive.org/ 911DigitalArchive.org] - 'September 11 Digital Archive: Saving the Histories of 11 септември 2001' (in partnership with the [[Library of Congress]]) * [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/americas/2001/day_of_terror/ BBC News] - 'America's Day of Terror' * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/911_archive/ Memory.loc.gov] - '11 септември 2001, Documentary Project', The [[Library of Congress]] * [http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm TheMemoryHole.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100513033137/http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm |date=2010-05-13 }} - New York Fire Department audio tapes from 11 септември 2001. * [http://wcbstv.com/911 WCBS-TV] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100409004941/http://wcbstv.com/911 |date=2010-04-09 }} - September 11 Remembered * [http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ NY1.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080218023708/http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ |date=2008-02-18 }} - [[NY1|New York One]] News Television, 'World Trade Center Special Section' (7 јуни 2005) * [http://www.september11archive.com/ 11 септември 2001 Newspaper Articles Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170504075709/http://www.september11archive.com/ |date=2017-05-04 }} - More than 15,000 [[Free daily newspaper|free newspaper]] articles related to the 9/11/2001 attacks. * [http://www.interactivepublishing.net/september/ 11 септември 2001 Screenshot Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010916223638/http://www.interactivepublishing.net/september/ |date=2001-09-16 }} - Database of 230 screenshots from news sites around the world. * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ Washington Post] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080829190512/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ |date=2008-08-29 }} - 'Terrorists Unleash Assault on US' * [http://dmoz.org/Society/Issues/Terrorism/Incidents/September_11,_2001/ Open Directory] - 11 септември 2001 === Мултимедија === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/trade.center/multimedia.day.html CNN.com] - Video archive, including the first and second planes. * [http://channel.nationalgeographic.com/channel/inside911/ Inside 9/11] - [[National Geographic]] * [http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ Time.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110426162005/http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ |date=2011-04-26 }} - 'Shattered: a remarkable collection of photographs', James Nachtwey * [http://wherewereyou.org/ Memories of the attack] * [http://www.slate.com/features/911report/ Slate's The 9/11 Report: A Graphic Adaptation by Sid Jacobson and Ernie Colón] === Споменици === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/ CNN September 11 Memorial] - List of victims, and photos. * [http://www.sep11memories.org/ In Memoriam: 11 септември 2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190422074849/http://www.sep11memories.org/ |date=2019-04-22 }} {{рв|9/11}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Терористички напади во САД|11 септември]] [[Категорија:Активности на Ал-Каеда|11 септември]] [[Категорија:Историја на САД]] [[Категорија:Џихад]] mv5tct6x25tipm54nrm947gxlx98x31 5629427 5629362 2026-09-17T08:42:52Z Buli 2648 /* Економски штети */ 5629427 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | image = <!-- Warning : This collage was agreed upon in an RfC at [[Talk:September 11 attacks#Follow-up RfC: Infobox collage]]. Per [[WP:CONLEVEL]], do NOT change any element of it unless that RfC is overturned by another. -->{{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 1/2/2 | image1 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC smoking on 9-11.jpeg | alt1 = Црн чад се издига над Менхетен од Кулите-близначки | image2 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->FEMA - 3969 - Photograph by Andrea Booher taken on 09-19-2001 in New York.jpg | alt2 = Спасувачки работници се пробиваат низ урнатините и чадот на местото на Светскиот трговски центар, додека од левата страна се вее американско знаме | image3 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->DN-SD-03-11451 (cropped).JPEG | alt3 = Дел од Пентагон е поцрнет од пожар и урнат, при што е откриена внатрешноста на зградата | image4 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->UA93 fuselage debris (slight cropped).jpg | alt4 = Фрагмент од металниот труп на Летот 93 со два прозорци, кој лежи во шума | image5 = <!-- Per above, DO NOT CHANGE image without an RfC. -->WTC-Fireman requests 10 more colleagues (cropped).jpg | alt5 = Пожарникар стои врз урнатините и покажува 10 со прстите за да побара помош | footer = <!-- Per above, DO NOT CHANGE images without an RfC. -->{{hlist|''Од горе, од лево кон десно:'' [[World Trade Center (1973–2001)|Кулите-близначки]] во пламен|[[Rescue and recovery effort after the September 11 attacks on the World Trade Center|Спасувачки работници]] на [[World Trade Center site|Граунд зеро]]|Урнат дел од [[the Pentagon|Пентагон]]|Фрагмент од трупот на [[Flight 93|Летот 93]]|Пожарникар на Граунд зеро}} }} | location = * [[Financial District, Manhattan|Финансискиот округ]], [[Lower Manhattan]], Њујорк * [[Arlington County, Virginia]] * [[Општина Стоникрик, Пенсилванија]]{{efn|Други, секундарни локации на нападите ги вклучуваат воздушните простори на [[Massachusetts]], [[New Jersey]], [[Ohio]], [[Kentucky]] и [[West Virginia]].}} | date = {{start date and age|2001|09|11}} | type = {{hlist|[[Исламски тероризам]]|[[киднапирање на авиони]]|[[самоубиствен напад]]|[[масовно убиство]]}} | target = * [[Светски трговски центар]] ([[American Airlines Flight 11|AA 11]] и [[UA 175]]) * [[Пентагон]] ([[AA 77]]) * [[U.S. Capitol Building]] или [[Белата куќа]] ([[UA 93]]; неуспешно поради бунтот на патниците) | fatalities = '''Вкупно 8.000+:''' * [[Casualties of the September 11 attacks|2.996 во нападите]]<ref>{{Cite news |title=First responder deaths from post-9/11 illnesses nearly equals number of firefighters who died that day |url=https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |work=CNN |archive-date=January 17, 2025 |access-date=January 5, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117110401/https://www.cnn.com/2023/09/11/us/new-york-firefighters-911-illness-death/index.html |url-status=live}}</ref> ([[Lists of victims of the September 11 attacks|2.977 жртви]] и [[19 hijackers|19 киднапери]]) * Се проценува дека повеќе од 5.000 починале од [[Health effects arising from the September 11 attacks|здравствени проблеми поврзани со нападите]]<ref>{{Cite web |date=September 12, 2021 |title=More people have now died from 9/11 illnesses than during the attacks |url=https://nypost.com/2021/09/12/more-people-have-now-died-from-9-11-illnesses-than-during-the-attacks/ |access-date=February 8, 2023 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 7, 2021 |title=More People Died of 9/11-Related Illnesses Than in the Initial Attack |url=https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |first=Alex J. |last=Rouhandeh |access-date=February 8, 2023 |website=[[Newsweek]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907185718/https://www.newsweek.com/more-people-died-9-11-related-illnesses-initial-attack-report-1626817 |archive-date=September 7, 2021 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 9, 2023 |title=22 years later, the fight continues for those battling 9/11-related illnesses |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |first=Jennifer |last=Bisram |access-date=May 28, 2026 |website=[[CBS News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230910114938/https://www.cbsnews.com/newyork/news/september-11th-related-illnesses-advocates/ |archive-date=September 10, 2023 |url-status=live |language=en-US}}</ref> | injuries = 6.000–25.000+{{efn|Изворите се разликуваат во однос на бројот на повредени — некои наведуваат 6.000<ref>{{Cite web |date=September 11, 2022 |title=A Day of Remembrance |url=https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024074052/https://ge.usembassy.gov/a-day-of-remembrance/ |archive-date=October 24, 2023 |access-date=October 27, 2022 |publisher=U.S. Embassy in Georgia}}</ref>, додека други наведуваат бројка до 25.000.<ref>{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=July 29, 2019 |title=Accused 9/11 mastermind open to role in victims' lawsuit if not executed |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122413/https://www.reuters.com/article/us-usa-sept-11-saudi-ksmohammed/accused-9-11-mastermind-open-to-role-in-victims-lawsuit-if-not-executed-idUSKCN1UO27M |archive-date=April 5, 2020 |access-date=October 27, 2022 |work=[[Reuters]]}}</ref>}} | perps = [[Ал-Каеда]] предводена од [[Осама бин Ладен]]<br />[[Хамбуршката ќелија]] (види исто така: [[Responsibility for the September 11 attacks|одговорност]]) | accused = [[Khalid Sheikh Mohammed|Калид Шеик Мохамед]] | numparts = [[Hijackers in the September 11 attacks|19]] | motive = Неколку; види [[Motives for the September 11 attacks|Мотиви за нападите од 11 септември]] и [[fatwas of Osama bin Laden|фатвите на Осама бин Ладен]] | convicted = {{unbulleted list|[[Zacarias Moussaoui|Закаријас Мусауи]]|[[Imad Yarkas|Имад Јаркас]]|[[Mounir el-Motassadeq|Мунир ел-Мотасадек]] (види исто така: [[Trials related to the September 11 attacks|Судења поврзани со нападите од 11 септември]])}} | website = <!-- Do not add anything here. See [[Talk:September 11 attacks#Website in infobox]]. --> | notes = }} [[Податотека:Pentagon precollapse.jpg|thumb|180px|right|Пентагон во пламен, непосредно по ударот од авионот АА77. Подоцна овој дел од зградата се урнал.]] '''Терористичките напади од 11 септември 2001''' биле координирани [[тероризам|терористички]] напади на неколку видни цели во [[САД]] организирани од [[Ал-Каеда]]. Терористичката група се состоела од вкупно 19 учесници од арапските земји, од кои повеќето биле од [[Саудиска Арабија]]. Тие, управувајќи четири киднапирани патнички авиони полни со гориво, се урнале во кулите-близначки на [[Светскиот трговски центар]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и во зградата на [[Пентагон]] близу до [[Вашингтон]]. Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите во Њујорк, после што и двете кули се урнале, по нив и две соседни згради, а уште три згради биле тешко оштетени. Во нападите загинале вкупно 2.998 луѓе, од кои 2.603 во Светскиот трговски центар, 246 патници во киднапираните авиони, 125 во Пентагон и уште 24 лица се исчезнати. Во овој збир не се вклучени загинатите 19 терористи. Терористичките напади предизвикале огромни економски штети: отштетните побарувања од осигурителните компании достигнале вкупен износ од 20,7 милијарди УСД, а акциите на њујоршката [[берза]] изгубиле во вредност 1,2 трилиони долари. Политичките ефекти биле што повеќето земји донеле нова легислатива за борба против тероризмот, а САД заедно со своите сојузници објавиле [[Војна против теророт]]. Во рамките на оваа војна, преземени се широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот, како и воено освојување на земји кои го поддржувале тероризмот - како [[Авганистан]] и [[Ирак]]. == Хронологија == Утрото на 11 септември 2001. 19 терористи поврзани со Ал-Каеда, речиси едновремено, киднапирале 4 авиони на комерцијални летови: :* Американ ерлајнс лет AA11, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Јунајтед ерлајнс лет УА175, од [[Бостон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 767]], :* Американ ерлајнс лет AA77, од [[Вашингтон]] за [[Лос Анџелес]], [[Боинг 757]], и :* Јунајтед ерлајнс лет УА93, од [[Њуарк]] за [[Сан Франциско]], [[Боинг 757]]. Терористите намерно одбрале за киднапирање големи авиони кои биле тргнати на подалечни одредишта, и поради тоа полни со гориво, секој со по околу 90.000 литри. Во секој од авионите имало барем по еден грабнувач кој имал пилотска обука. Терористите го убиле екипажот со мали скалпери, и го презеле управувањето во авионите. Управувајќи ги авионите, терористите во многу краток временски интервал ги урнале во нивните цели: :* АА11 се урнал во северната кула од [[Светскиот трговски центар]] во 8:46:30 по месно време; :* УА175 се урнал во јужната кула од Светскиот трговски центар во 9:02:59; :* АА77 се урнал на [[Пентагон]] во 9:37:46; и :* УА93 се урнал во поле во државата [[Пенсилванија]], по борба меѓу патниците и терористите,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |title=Извештај од Одборот за безбедност во сообраќајот на САД за падот на авионот УА93. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007030634/http://www.ntsb.gov/info/UAL93FDR.pdf |url-status=dead }}</ref> во 10:03:11, а веројатно терористите имале намера да го урнат врз [[Конгресот на САД]] во Вашингтон.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |title=Архива на ЦНН: ТВ Ал-Џезеира дава докази за нападите од 11 септември. |accessdate=2008-04-04 |archive-date=2006-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220124318/http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/09/12/alqaeda.911.claim/index.html |url-status=dead }}</ref> == Човечки жртви == Во уривањето на Светскиот трговски центар загинале 2.603 лица. Сите патници и екипажи во четирите авиони загинале, вкупно 246. Од ударот и пожарот во зградата на Пентагон загинале 125 лица. Уште 24 лица се исчезнати и се сметаат за загинати. Со ова, вкупниот број на загинати е 2.998, не сметајќи ги и загинатите 19 терористи. Жртвите во најголем дел биле граѓани на САД, а останатите се од 79 други земји. Според подоцнежната истрага, околу 16.000 луѓе биле во опасната зона на Светскиот трговски центар во моментот на нападите. Околу 92% од нив навремено се евакуирале и преживеале.<ref name=9-11>[http://govinfo.library.unt.edu/911/report/index.htm Извештај на истражната „Комисија 9/11“]</ref> == Терористи == Групата се состоела од 6 организатори, меѓу кои биле и четирите пилоти. Сите грабнувачи биле добро образувани возрасни мажи. Во групата 15 биле од [[Саудиска Арабија]], двајца од [[Обединети Арапски Емирати]], еден од [[Египет]] и еден од [[Либан]]. Постојат сомневања дека во нападите требало да учествуваат вкупно 27 терористи, но дека некои од нив не успеале да влезат во САД.<ref name=9-11/> == Tеорија на заговор == Занимливо е дека наши бројни политички аналитичари дури и оние потполно независни го прифаќаат ова како званична верзија па и понатаму го форсираат како права вистина за настаните од 11 септември. Американскиот конгрес, меѓутоа и после 10 години и понатаму избегнува и да ги изнесе во јавноста деталите околу злосторството правдајќи се со законската одредба (Патриотскиот закон) за да се откријат некои од деталите што ја загрозија националната безбедност на Соединетите Американски Држави. Ниту обвинителството не покренува процес против виновниците за пропустот, а медиумите пред сè оние највлијателните, упорно ја форсираат приказната за Ал Каеда и Осама Бин Ладен. Но незванични истражувачи сепак тераат по свое па така веќе се објавени на десетина книги и формирани се десетина сајтови каде што се изнесуваат несоборливи докази за тоа дека претседателот Буш и неговите најблиски соработници - го лажат сопствениот народ и манипулираат со податоците. Докази дека кулите се демолирани со контролирана експлозија и дека зад терористичките напади стојат кртови во самата влада и во службите на ЦИА, како и во кабинеот на претседателот Буш, секојдневно се зголемуваат. Како еден од главните стратези на оваа завера се наведува потпретседателот на САД, Дик Чејни. Покрај тоа, за нападот исто така се обвинува и Израел, зошто целата надворешна политика на САД веќе одамна е во рацете на ционистите и нивните лобија. Така во својата книга Д-р Алберт Пастор ги изнесува најмонструозните оптужби на сметка на ционистите. Тој се повикува на анализата на моќните ционистички кланови (кои ги водат претежно евреи) а чии прсти допираат дури до Пентагон, ЦИА, ФБИ. Овој клан веќе стотина години ја има во раце централната американска банка (Федералните резерви). Нивната политичка тактика по д-рПасторе се заснива на начелото на прикриено војување, по пат на превара. Крајната цел освен финансиска секако е и предизвикување на тотална конфузија и хаос, па во таква глобална конфузија би се формирал Нов Светски Поредок - под нивна апсолутна контрола. А идејата за Нов Светски Поредок во една прилика ја истакна и самиот претседател Џорџ Буш сениор. == Материјални штети == [[Податотека:September 17 2001 Ground Zero 04.jpg|thumb|right|150px|Урнатините на Светскиот трговски центар на 17.9.2001.]] Како резултат на пожарот што настанал од авионското гориво, дошло до структурни оштетувања на кулите. Најпрво почнале да се уриваат најгорните катови, над местата на удар на авионите, а потоа од нивната тежина кулите целосно се урнале. Јужната кула се урнала во 09:59, а северната во 10:28 по месно време. Од падот на кулите, две соседни згради исто така се урнале, а останатите 3 од комплексот на Светскиот трговски центар биле тешко оштетени и прогласени за непоправливи. Уште неколку околни згради биле уништени или станале небезбедни за користење: Православната црква Св. Никола, зградата на Дојче банк и зградата Фитерман на Колеџот на Менхетен. Зградата на Пентагон исто така била тешко оштетена во еден дел. == Економски штети == [[Податотека:Address to the Nation by President George W. Bush on September 11, 2001.webm|мини|Претседателот Буш ѝ се обраќа на нацијата од [[Белата куќа]] во 20:30 часот по источно време.]] Терористичките напади предизвикале огромни економски штети, како од директните материјални оштетувања и човечки жртви, така и поради падот на довербата во интегритетот на економскиот и финансискиот систем на САД. Веднаш по нападите биле затворени Њујоршката берза и НАСДАК, и останале затворени дури 6 дена. Сите летови над САД биле приземјени, а меѓународните летови од и кон САД биле пренасочени. Никакви летови не биле дозволени над територијата на САД во текот на следните 3 дена. Самите напади предизвикале отштетни побарувања од осигурителните компании во вкупен износ од 20,7 милијарди УСД.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |title=Swiss Re statistics |publisher=Swiss Re |accessdate=2008-04-05 |archive-date=2007-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809195735/http://www.swissre.com/INTERNET/pwsfilpr.nsf/vwFilebyIDKEYLu/SROS-6MQD65/$FILE/F_2005.pdf |url-status=dead }}</ref> Поради падот на довербата на инвеститорите, вредноста на акциите на Њујоршката [[берза]] паднала во првиот ден од тргувањето по нападите, на 17 септември 2001., за 7,1%, а до крајот на таа недела паднала вкупно 14,3%. Американската економија со ова изгубила во вредност 1,2 трилиони долари. Најтешко биле погодени авио-превозниците, осигурителните компании и финансиските компании. Неколку авио-компании пропаднале по нападите.<ref>{{Наведена мрежна страница| last = Bhadra| first = Dipasis| author2 = Pamela Texter| title = Airline Networks: An Econometric Framework to Analyze Domestic U.S. Air Travel| publisher = U.S. Department of Transportation| date = 2004| url = http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| accessdate = 2006-09-08| archive-date = 2018-12-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20181225172415/https://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/| url-status = dead}}</ref> Туризмот во Њујорк секнал. Светските пазари го следеле трендот во САД, и светската економија доживеала сеопшт пад. Берзите се опоравиле од овој пад и се вратиле на истото ниво од пред 11 септември после повеќе од една година. == Последици од нападите == Светот се променил по терористичките напади во Њујорк. Развиените земји почнале да обрнуваат многу поголемо внимание и да трошат повеќе средства на безбедноста и борбата против тероризмот. Во многу земји се донела нова легислатива за борба против тероризмот.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/04/AR2006010400973.html Коментари за законот за прислушување во САД, Вашингтон Пост, 4.1.2006]</ref> САД објавиле [[Војна против теророт]] во рамките на која презеле широки воени, полициски и разузнавачки мерки за апсење и уништување на познатите терористички групи ширум светот. Во рамки на Војната против теророт, [[НАТО]] го [[Авганистанска војна|нападнал и освоил прво Авганистан во 2001]], а потоа коалиција предводена од САД го [[Ирачка војна|освоила и Ирак во 2003]], како земји кои го поддржувале тероризмот. ==Терористичките напади од 11 септември во уметноста и во популарната култура== * „Фотографија од 11 септември“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 326.</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.9-11commission.gov/ 9-11Commission.gov] - 'National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States' (Official Website&nbsp;– ''archived'') * [http://911digitalarchive.org/ 911DigitalArchive.org] - 'September 11 Digital Archive: Saving the Histories of 11 септември 2001' (in partnership with the [[Library of Congress]]) * [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/americas/2001/day_of_terror/ BBC News] - 'America's Day of Terror' * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/911_archive/ Memory.loc.gov] - '11 септември 2001, Documentary Project', The [[Library of Congress]] * [http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm TheMemoryHole.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100513033137/http://www.thememoryhole.org/911/fdny_dispatches.htm |date=2010-05-13 }} - New York Fire Department audio tapes from 11 септември 2001. * [http://wcbstv.com/911 WCBS-TV] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100409004941/http://wcbstv.com/911 |date=2010-04-09 }} - September 11 Remembered * [http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ NY1.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080218023708/http://www.ny1.com/ny1/WTC_Coverage/ |date=2008-02-18 }} - [[NY1|New York One]] News Television, 'World Trade Center Special Section' (7 јуни 2005) * [http://www.september11archive.com/ 11 септември 2001 Newspaper Articles Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170504075709/http://www.september11archive.com/ |date=2017-05-04 }} - More than 15,000 [[Free daily newspaper|free newspaper]] articles related to the 9/11/2001 attacks. * [http://www.interactivepublishing.net/september/ 11 септември 2001 Screenshot Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010916223638/http://www.interactivepublishing.net/september/ |date=2001-09-16 }} - Database of 230 screenshots from news sites around the world. * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ Washington Post] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080829190512/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/nation/specials/attacked/sept11/ |date=2008-08-29 }} - 'Terrorists Unleash Assault on US' * [http://dmoz.org/Society/Issues/Terrorism/Incidents/September_11,_2001/ Open Directory] - 11 септември 2001 === Мултимедија === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/trade.center/multimedia.day.html CNN.com] - Video archive, including the first and second planes. * [http://channel.nationalgeographic.com/channel/inside911/ Inside 9/11] - [[National Geographic]] * [http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ Time.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110426162005/http://www.time.com/time/photoessays/shattered/ |date=2011-04-26 }} - 'Shattered: a remarkable collection of photographs', James Nachtwey * [http://wherewereyou.org/ Memories of the attack] * [http://www.slate.com/features/911report/ Slate's The 9/11 Report: A Graphic Adaptation by Sid Jacobson and Ernie Colón] === Споменици === <!-- ATTENTION! DO NOT ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> * [http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/ CNN September 11 Memorial] - List of victims, and photos. * [http://www.sep11memories.org/ In Memoriam: 11 септември 2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190422074849/http://www.sep11memories.org/ |date=2019-04-22 }} {{рв|9/11}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Терористички напади во САД|11 септември]] [[Категорија:Активности на Ал-Каеда|11 септември]] [[Категорија:Историја на САД]] [[Категорија:Џихад]] fzjr1tsd1j276hjh444gd9oeag82fmr 0 60667 5629358 5589306 2026-09-16T22:06:10Z Andrew012p 85224 5629358 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Темниот Витез | image = Темниот витез (МКД).jpg | director = [[Кристофер Нолан]] | producer = Кристофер Нолан<br />Чарлс Ровен<br />[[Ема Томас]] | writer = '''Сценарио:'''<br />Кристофер Нолан<br />[[Џонатан Нолан]]<br />'''Приказна:'''<br />[[Дејвид С. Гојер]]<br />Кристофер Нолан<br />'''Стрип:'''<br />[[Боб Кејн]]<br />[[Бил Фингер]] | starring = [[Кристијан Бејл]]<br />[[Мајкл Кејн]]<br />[[Хит Леџер]]<br />[[Гери Олдмен]]<br />[[Арон Екхарт]]<br />[[Меги Џиленхол]]<br />[[Морган Фримен]] | music = [[Ханс Цимер]]<br />[[Џејмс Њутон Хауард]] | cinematography = [[Вали Фистер]] | editing = [[Ли Смит]] | studio = [[Legendary Pictures]]<br />[[Syncopy Films]]<br />[[DC Comics]] | distributor = [[Warner Bros.]] | released = 16 јули 2008<br />18 јули 2008<br /><small>(САД)</small><br />24 јули 2008<br /><small>(Обединето Кралство)</small> | runtime = 152 минути | country = {{USA}}<br />{{UK}} | language = англиски | budget = [[$]]185 милиони<ref name=Halbfinger>{{наведени вести|author=David M. Halbfinger|title=A Director Confronts Darkness and Death|url=http://www.nytimes.com/2008/03/09/movies/09halb.html|work=[[The New York Times]]|publisher=''nytimes.com''|date=2008-03-09|accessdate=2008-03-08}}</ref> | gross = $1,022,345,358<br />(низ целиот свет) | preceded_by = ''[[Бетмен почнува]]'' | followed_by = | image_size = 300px }} '''''Темниот Витез''''' ({{langx|en|The Dark Knight}}) — [[суперхеројски филм]], воедно и [[криминалистички трилер]] со сосценарио и во режија на [[Кристофер Нолан]]. Заснован на ликот на [[DC Comics]] [[Бетмен]], филмот е дел од [[Бетмен во филм|Нолановиот филмски серијал ''Бетмен'']] и продолжение на филмот ''[[Бетмен почнува]]'' од 2005. [[Кристијан Бејл]] ја репризира главната улога. Филмот ги следи Брус Вејн/Бетмен (Бејл), јавниот обвинител [[Две-Лица|Харви Дент/Две Лица]] ([[Арон Екхарт]]), помошникот јавен обвинител [[Рејчел Дос]] ([[Меги Џиленхол]]) и полицискиот комесар [[Џејмс Гордон]] ([[Гери Олдмен]]) во нивните напори да ја спречат новорастечката закана на злосторник што се нарекува „[[Џокер (лик)|Џокерот]]“ ([[Хит Леџер]]). Дебито на ликот Џокер во стрип од 1940 и серијалот стрипови од 1996, ''[[Бетмен: Долгата Ноќ на вештерките|Долгата Ноќ на вештерките]]'' што раскажува за потеклото на [[Дволикиот]] послужиле како вдахновение на Нолан. ''Темниот Витез'' првично бил сниман во [[Чикаго]], како и во неколку други локации во [[САД]], [[Обединетото Кралство]] и [[Хонгконг]]. Нолан користел [[IMAX]] камера за снимање некои секвенци, вклучувајќи го и првото појавување на Џокер во филмот. На 22 јануари 2008, по завршување на снимањето на ''Темниот Витез'', Хит Леџер умира од комбинација на токсини од препишани лекови што доведе до напнато внимание од страна на печатот и објавување на филмот во јавноста. [[Warner Bros.]] отпрвин создале [[Вирален маркетинг|вирална рекламна кампања]] за ''Темниот Витез'' развивајќи промотивни мрежни места и трејлери кои се сосредоточуваат токму на сцени со Леџер како Џокер, но по смртта на Леџер, студиото решава да ја рефокусира својата промотивна кампања.<ref name="CrookSanders">{{наведени вести|author=Marshall Crook and Peter Sanders|title=Advertising: Will Marketing Change After Star's Death?|url=http://online.wsj.com/article/SB120113527501911813.html|work=The Wall Street Journal|publisher=online.wsj.com|date=2008-01-24|accessdate=2008-06-04|pages=B1}}</ref><ref>{{наведени вести|author=|url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/01/24/ledger.films/index.html?iref=mpstoryview|title=Ledger's Death Puts Last Films in a Bind|work=[[CNN|CNN.com Entertainment]]|publisher=CNN|cnn.com|date=2008-01-24|accessdate=2008-07-10}}</ref> Филмот бил објавен на 16 јули 2008 во Австралија, на 18 јули 2008 во Северна Америка, а на 24 јули 2008 во Обединетото Кралство. Пред дебито на амерканските кино благајни, рекорден број на билети однапред биле купени за премиерата на ''Темниот Витез''. Бил примен со позитивни критики веднаш по прикажувањето и станал вториот филм што воопшто има заработено над 500 милиони долари во кино благајните на Северна Америка, во меѓувреме поставувајќи уште неколку други рекорди. Филмот исто така е и [[Список на филмови со најголема заработувачка|шестиот филм со најголема заработувачка низ целиот свет]], а четврт од петте филмови кои имаат освоено повеќе од една милијарда долари низ целиот свет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |title=All Time Worldwide Box Office Grosses |publisher=Boxofficemojo.com |date= |accessdate=2009-12-19}}</ref> Филмот се здобива со неколку номинации, од кои две за [[Оскар]],<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Oscar - 81st Annual Acedemy Award nominees|url=http://www.oscar.com/nominees/?pn=nominees}}</ref> за [[најдобра звучна монтажа]] и [[најдобар глумец во споредна улога]] за изведбата на Леџер. == Содржина == Кога заканата позната како [[Џокер (лик)|Џокерот]] предизвикува неред и рушење кај луѓето од [[Готам]], [[Бетмен]], Џејмс Гордон и Харви Дент мораат да работат заедно за да стават крај на лудоста. == Глумечка екипа == [[Податотека:The Dark Knight European Premier - Leicester square.jpg|мини|десно|Глумечката екипа на ''Темниот Витез'' на европската премиера во Лондон. Од лево кон десно: Режисерот [[Кристофер Нолан]], продуцентите Ема Томас и Чарлс Ровен, глумците Моник Курнан, [[Мајкл Кејн]], [[Арон Екхарт]], [[Меги Џиленхол]] и [[Кристијан Бејл]].]] * [[Кристијан Бејл]] како [[Бетмен|Брус Вејн / Бетмен]], милијардер посветен да го штити [[Готам|Готам Сити]] од криминалното подземје преку ноќ. Бејл вели дека бил сигурен во својот избор да ја репризира улогата поради позитивниот одѕив на неговата изведба во ''[[Бетмен почнува]]''.<ref name=wizardworld>{{наведени вести|title=WWC&nbsp;– 'The Dark Knight' Panel|url=http://www.wizarduniverse.com/movies/dark_knight/005609461.cfm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080111142832/http://www.wizarduniverse.com/movies/dark_knight/005609461.cfm|archivedate=2008-01-11|work=wizarduniverse.com|publisher=[[Wizard Entertainment]]|date=11 август 2007|accessdate=10 ноември 2008|url-status=live}}</ref> Тој продолжил со тренирање на т.н. боречки метод ''Кејси'' ({{langx|en|Keysi Fighting Method}}) и сам извел неколку каскадерски сцени,<ref name=wizardworld/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.keysikfm.com/darkknight.php|title=Dark Knight: Christian Bale: Batman/Bruce Wayne|work=keysikfm.com|publisher=Keysi Fighting Method|accessdate=8 јули 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612174046/http://www.keysikfm.com/darkknight.php|archivedate=2008-06-12|url-status=dead}}</ref> но не се здобил со голема мускулна маса како во претходниот филм, бидејќи новиот костим му овозможил да се движи со поголема агилност.<ref name=wild>{{наведени вести|title=Joker's Wild|url=http://www.wizarduniverse.com/020108darkknightsetvisit.html|work=wizarduniverse.com|publisher=[[Wizard Entertainment]]|date=11 февруари 2008|accessdate=11 февруари 2008|archive-date=2008-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208105447/http://www.wizarduniverse.com/020108darkknightsetvisit.html|url-status=dead}}</ref> Бејл ја опишува дилемата на Бетмен како „[неговата крстоносна војна е] нешто што има крај. Дали може да се откаже и да води обичен живот? Тој вид на манијачка јачина, која човек мора да ја има да ја одржи страста и лутината која ја почувствувал како дете, бара напор за да опстане. Во некој дел од животот, морате да ги истиснете демоните.“<ref name=Beale>{{наведени вести|first=Lewis|last=Beale|title=Fast Chat: Christian Bale|work=[[Newsday]]|url=http://www.newsday.com/entertainment/movies/ny-fffast5289821jul15,0,3894445.story?coll=ny-movies-mezz|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070717185008/http://www.newsday.com/entertainment/movies/ny-fffast5289821jul15,0,3894445.story?coll=ny-movies-mezz|archivedate=2007-07-17|date=15 јули 2007|publisher=Tribune Company|accessdate=19 април 2008|url-status=live}}</ref> Тој додава, „Сега немате само повреден младич кој се обидува да најде некаков одговор, имате некој кој всушност има моќ, кој е ограничен од таа моќ и мора да ја препознае разликата помеѓу опстојувањето на таа моќ и воздржувањето на користење на истата.“<ref name=Halbfinger /> Бејл чувствува дека карактерот на Бетмен веќе е цврсто етаблиран уште во првиот филм, поради што е несвојствено да биде обземен од негативците, изјавувајќи: „Немам никаков проблем да се натпреварувам со некого. Тоа всушност го прави филмот подобар.“<ref name=Jolin1>{{наведено списание|first=Dan|last=Jolin|title=Fear Has a Face|url=http://www.empireonline.com/magazine/covers/image.asp?id=24227&gallery=1365&caption=%23223%20%28January%202008%29|journal=[[Empire (magazine)|Empire]]|volume=223|year=2008|pages=87–88|publisher=[[Bauer Media Group|Bauer Verlagsgruppe]]|accessdate=8 јули 2008}}</ref> * [[Хит Леџер]] како [[Џокер (лик)|Џокерот]]. Пред да биде потврдено дека Леџер ќе го игра Џокерот во јули 2006, [[Пол Бетани]],<ref>{{наведени вести|first=Kellvin|last=Chavez|url=http://www.latinoreview.com/news.php?id=233|title=Bettany Talks ''Batman Begins'' Sequel!|work=latinoreview.com|publisher=Latino Review|date=28 јануари 2006|accessdate=31 јули 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060820055453/http://www.latinoreview.com/news.php?id=233|archivedate=2006-08-20|url-status=dead}}</ref> [[Лаки Хам]],<ref>{{наведени вести|first=Mark|last=Beall|url=http://www.cinematical.com/2006/05/30/lachy-hulme-talks-joker/|title=Lachy Hulme Talks Joker|work=cinematical.com|publisher=Moviefone|date=30 мај 2006|accessdate=31 јули 2006|archiveurl=https://archive.today/20120629082527/http://blog.moviefone.com/2006/05/30/lachy-hulme-talks-joker/|archivedate=2012-06-29|url-status=live}}</ref> [[Адријен Броди]],<ref name=Stax2>{{наведени вести|author=Stax|title=That Joker Adrien Brody|url=http://comics.ign.com/articles/679/679631p1.html|work=[[IGN]] Comics|publisher=News Corporation|date=9 јануари 2006|accessdate=31 јули 2006}}</ref> [[Стив Карел]]<ref>{{наведени вести|first=Daniel|last=Saney|url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/a24568/steve-carell-to-play-the-joker.html|title=Steve Carell to play The Joker?|work=digitalspy.co.uk|publisher=Digital Spy|date=21 септември 2005|accessdate=9 декември 2007|archive-date=2007-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212082306/http://www.digitalspy.co.uk/movies/a24568/steve-carell-to-play-the-joker.html|url-status=dead}}</ref> и [[Робин Вилијамс]]<ref>{{наведени вести|first=Jeff|last=Otto|url=http://filmforce.ign.com/articles/714/714752p1.html |title=Robin Williams, Joker?|work=[[IGN]] |publisher=News Corporation|date=26 јуни 2006|accessdate=31 јули 2006}}</ref> јавно објавија интерес за играње на улогата. Бидејќи Нолан уште порано сакал да работи со Леџер, а бидејќи не му се укажала можност, се согласил на Леџеровата [[хаос|хаотична]] интерпретација на ликот.<ref name=Stax1>{{наведени вести|author=Stax|title=IGN interviews Christopher Nolan|url=http://movies.ign.com/articles/839/839933p1.html|work=[[IGN]] Movies |publisher=News Corporation|date=6 декември 2007|accessdate=3 јуни 2008}}</ref> Кога Леџер го изгледал ''Бетмен почнува'', тој смислил начин ликот да биде доследен на тонот на филмот:<ref name=Lesnick>{{наведени вести|first=Silas |last=Lesnick|title=IESB Exclusive: Heath Ledger Talks the Joker!|url=http://www.iesb.net/index.php?option=com_content&task=view&id=3691&Itemid=99|work=The Movie Reporter |publisher=IESB.net|date=10 ноември 2007|accessdate=12 ноември 2007}}</ref> тој го опишува неговиот Џокер како „[[психопат]]ски, [[масовен убиец|масовно убиствен]], [[шизофренија|шизофренички]] кловн без чувства.“<ref name=Lyall>{{наведени вести|first=Sarah|last= Lyall|title=Movies: In Stetson or Wig, He's Hard to Pin Down|url=http://www.nytimes.com/2007/11/04/movies/moviesspecial/04lyal.html|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|date=4 ноември 2007|accessdate=8 јули 2008}}</ref> За да се подготви за улогата, цел месец Леџер живеел сам во хотелска соба, формулирајќи го држењето, гласот и карактерот на ликот и водејќи дневник, во кој ги запишувал мислите и чувстватa на Џокерот.<ref name=Jolin1/><ref name=Richards>{{наведени вести|first=Olly |last=Richards|title=World Exclusive: The Joker Speaks: He's a Cold-blooded Mass-murdering Clown|url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?nid=21560|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|publisher=[[Bauer Media Group|Bauer Verlagsgruppe]]|date=28 ноември 2007|accessdate=8 јули 2008}}</ref> Иако отпрвин тешко, Леџер некако успеал да изнајде глас различен од оној на [[Џек Николсон]] во [[Бетмен (филм од 1989)|филмот ''Бетмен'']] од 1989 на [[Тим Бартон]].<ref name=Lyall/><ref name=Richards/> Му биле дадени и ''[[Batman: The Killing Joke]]'' и ''[[Arkham Asylum: A Serious House on Serious Earth]],'' кои „навистина се обидов да ги прочитам и да ги оставам.“<ref name=Lesnick/> Леџер ги цитираше ''[[Пеколен портокал (филм)|Пеколен часовник]]'' и [[Сид Вишос]] како „рана појдовна точка за Кристијан [Бејл] и мене. Но многу брзо одлетавме од таа точка во сосем друг свет.“<ref name=noempathy>{{наведени вести|first=Josh|last=Horowitz|title=Heath Ledger Says His Joker Has 'Zero Empathy'&nbsp;|url=http://moviesblog.mtv.com/2007/11/10/heath-ledger-says-his-joker-has-zero-empathy/|work=MTV Movies Blog|publisher=MTV|date=10 ноември 2007|accessdate=12 ноември 2007|archive-date=2015-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150908152758/http://moviesblog.mtv.com/2007/11/10/heath-ledger-says-his-joker-has-zero-empathy/|url-status=dead}}</ref><ref name=Carroll>{{наведени вести|first=Larry|last=Carroll|title='Dark Knight' Stars, Director Want Film To 'Celebrate' Heath Ledger's Work|work=MTV Movies Blog|publisher=MTV|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1583563/story.jhtml|date=18 март 2008|accessdate=5 јуни 2008|archive-date=2009-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090322021223/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1583563/story.jhtml|url-status=dead}}</ref> „Има од сè по малку во него. Но, ништо толку доследно,“ изјавува Леџер и надополнува, „Сè уште има неколку изненадувања за него.“<ref name=noempathy/> На Леџер му било дозволено да ги снима и воопшто режира видеата кои Џокер ги праќа како предупредувања. Секое снимање кое го направил се разликувало од претходното. Нолан бил доволно воодушевен од првото видео, поради што одлучил да не присуствува кога Леџер го снимал видеото со киднапираниот новинар ([[Ентони Мајкл Хол]]).<ref>{{наведени вести|title=Nolan Talks DARK KNIGHT Blu-ray, A 100,000 Person Screening Of The Film (Featuring Live Q & A w/ Nolan), TDK Sequel, And More!!|work=[[Ain't It Cool News]]|date=5 декември 2008|url=http://www.aintitcool.com/node/39348|accessdate=6 декември 2008}}</ref> На 22 јануари 2008, откако завршил со снимањето на ''Темниот Витез'', Леџер умира од [[Предозирање од дрога|предозирање од препишани лекови]], доведувајќи до напнато внимание од страна на печатот и признанија во спомен на Леџер. „Беше премногу емотивно, откако почина, што морав да се враќам и да го гледам секој ден [за време на монтажата],“ се сеќава Нолан. „Но во суштина, се чувствувам многу среќно што имам нешто волку продуктивно за работа, што имам изведба со која тој толку многу се гордееше и што ми веруваше да завршам.“<ref name=Carroll/> Сите сцени со Леџер се прикажани какви што ги завршил за време на снимањето; за време на монтажата, Нолан не додал никакви „дигитални ефекти“ за да на кој било начин ја промени изведбата на Леџер.<ref name=Brown>{{наведени вести|first=Scott|last=Brown|title=Dark Knight Director Shuns Digital Effects for the Real Thing|url=http://www.wired.com/entertainment/hollywood/magazine/16-07/ff_darknight?currentPage=all|work=[[Wired (magazine)|Wired]]|publisher=[[Condé Nast Publications]]|date=24 јуни 2008|accessdate=24 јуни 2008}}</ref> Нолан го посветува филмот во спомен на Леџер.<ref name=Hough>{{наведени вести|title=Dark Knight Dedicated to Ledger|work=[[BBC News Online]]|date=27 јуни 2008|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7477095.stm|accessdate=27 јуни 2008}}</ref><ref name=Jolin2>{{наведено списание|first=Dan |last=Jolin|title=The Dark Knight|journal=[[Empire (magazine)|Empire]]|volume=228|year=2008|pages=92–100 |publisher=[[Bauer Media Group|Bauer Verlagsgruppe]]|accessdate=28 јуни 2008}}</ref> * [[Гери Олдмен]] како [[Џејмс Гордон (стрипови)|Џејмс Гордон]], поручник во полицискиот оддел на [[Готам|Готам Сити]] и еден од малкуте полициски офицери кои не се корумпирани. Тој формира незначаен, неофицијален сојуз со Бетмен и Дент. Кога Џокер го убива полицискиот комесар Лоуб, градоначалникот Гарсија му ја дава својата позиција на Гордон. Олдмен го опишува својот лик како „некорумпирачки, чесен, силен, херојски, но дискретен.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.darkhorizons.com/interviews/dk4.php|title=Exclusive Interview: Gary Oldman for "The Dark Knight"|last=Fischer|first=Paul|date=9 јули 2008|work=Darkhorizons.com|publisher=Dark Horizons Multimedia|accessdate=22 јули 2008|archive-date=2012-07-03|archive-url=https://archive.today/20120703144908/http://www.darkhorizons.com/interviews/dk4.php|url-status=dead}}</ref> Нолан објаснува дека ''[[Бетмен: Долгата Ноќ на Вештерките|Долгата Ноќ на вештерките]]'' има одлична, триаголна врска помеѓу Харви Дент, Гордон и Бетмен, а токму од таму црпевме многу.“<ref name="carroll">{{наведени вести|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1590648/story.jhtml|title=In 'Dark Knight,' The Often-Incompetent Jim Gordon Actually Knows What He's Doing|last=Carroll|first=Larry|date=10 јули 2008|work=MTV Movie News|publisher=MTV|accessdate=22 јули 2008|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216045351/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1590648/story.jhtml|url-status=dead}}</ref> Олдмен додава дека „Гордон има голем восхит кон него на самиот крај, но [Бетмен] е повеќе од кога било Темниот Витез, аутсајдерот. Ме интересира да видам: Ако има трет дел, што тој ќе прави?“<ref name="carroll"/> За можноста на друго продолжение, тој вели дека „враќањето [на улогата] не зависи од тоа дали улогата ќе биде поголема од претходната.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ropeofsilicon.com/article/gary_oldman_discusses_his_role_as_jim_gordon_in_the_dark_knight|title=Gary Oldman Discusses His Role as Jim Gordon in 'The Dark Knight'|last=Brevet|first=Brad|date=18 јули 2008|work=RopeofSilicon.com|publisher=Ropeofsilicon|accessdate=22 јули 2008|archive-date=2008-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724224138/http://www.ropeofsilicon.com/article/gary_oldman_discusses_his_role_as_jim_gordon_in_the_dark_knight|url-status=dead}}</ref> * [[Арон Екхарт]] како [[Дволикиот|Харви Дент / Дволикиот]], јавниот правобранител кој е наречен „Белиот Витез“ на [[Готам]]. Борбата помеѓу Дент и Џокер го преобразува Дент во убиствен, нагрден [[вигилант]] наречен „Дволикиот“.<ref name=Boucher>{{наведени вести|first=Geoff|last=Boucher|title=Aaron Eckhart: Not Just Another Pretty Face in 'The Dark Knight'&nbsp;|url=http://www.latimes.com/entertainment/la-ca-echkart-2008may04,0,932553.story|work=Los Angeles Times|publisher=Tribune Company|date=3 мај 2008|accessdate=3 мај 2008}}</ref><ref name=Purdin>{{наведени вести|first=Rickey|last=Purdin|title=(Dark Knight Exclusive): Aaron Eckhart Q&A|url=http://www.wizarduniverse.com/030408eckhart.html|work=wizarduniverse.com|publisher=[[Wizard Entertainment]]|date=4 март 2008|accessdate=1 јуни 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618072238/http://www.wizarduniverse.com/030408eckhart.html|archivedate=2008-06-18|url-status=dead}}</ref> Вејн го смета Дент за негов наследник, сфаќајќи дека Бетмен ќе биде животнодолга мисија и возвишувајќи го падот на Дент.<ref name=Jolin2/> Нолан и [[Дејвид С. Гојер]] размислувале да го вметнат Дент во ''Бетмен почнува'', но го заменуваат со новиот лик Рејчел Дос кога сфаќаат дека тој „не може да врши правда“.<ref name=NolanGoyerintrod>{{наведена книга |author=[[Christopher Nolan]] and [[David S. Goyer]]|chapter=Introduction|title=Absolute Batman: The Long Halloween|url=http://www.dccomics.com/comics/?cm=6764|year=2007|isbn=9781401212827 |publisher=Titan |location=London}}</ref> Пред да биде одбран Екхарт во февруари 2007, [[Лиев Шрајбер]],<ref>{{наведени вести|first=Kellvin|last=Chavez|url=http://www.latinoreview.com/news.php?id=607|title=Video Interview: Schreiber & Stiles on The Omen!|work=latinoreview.com|publisher=Latino Review|date=31 мај 2005|accessdate=15 август 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060818174820/http://www.latinoreview.com/news.php?id=607|archivedate=2006-08-18|url-status=dead}}</ref> [[Џош Лукас]]<ref name=Carroll2>{{наведени вести|first=Larry|last=Carroll|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1529088/story.jhtml|title=Movie File: Brad Pitt, Chevy Chase, Ben Stiller, Owen Wilson, Josh Lucas & More|work=MTV.com|publisher=MTV|date=21 април 2006|accessdate=31 јули 2006|archive-date=2006-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060627182529/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1529088/story.jhtml|url-status=dead}}</ref> и [[Рајан Филипи]]<ref name=Stax3>{{наведени вести|author=Stax|title=Phillippe Talks Two-Face|url=http://movies.ign.com/articles/760/760793p1.html|work=[[IGN]]|publisher=News Corporation|date=2 февруари 2007|accessdate=2 февруари 2007}}</ref> имаат објавено интерес за улогата,<ref>{{наведено списание|first=Dave|last=McNary|url=http://www.variety.com/article/VR1117959570.html?categoryid=13&cs=1|title=Eckhart Set As Two-Face|journal=Variety|publisher=Reed Business Information|date=15 февруари 2007|accessdate=15 февруари 2007}}</ref> додека [[Марк Рафало]] отишол на аудиција.<ref>{{наведени вести|first=Casey|last=Seijas|title=Mark Ruffalo Discusses His Try-Out For Harvey Dent/Two-Face Role In 'The Dark Knight'|work=MTV Splash Page|date=2 октомври 2008|url=http://splashpage.mtv.com/2008/10/02/mark-ruffalo-discusses-his-try-out-for-harvey-denttwo-face-role-in-the-dark-knight/|accessdate=3 октомври 2008|archive-date=2008-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003122146/http://splashpage.mtv.com/2008/10/02/mark-ruffalo-discusses-his-try-out-for-harvey-denttwo-face-role-in-the-dark-knight/|url-status=dead}}</ref> [[Хју Џекман]] исто така бил земен предвид за улогата. Нолан го одбрал Екхарт, кој го имал на ум за главната улога во ''[[Мементо]]'', истакнувајќи ја неговата „необична“ способност како глумец, неговото овоплотување на „квалитетот на еден американски херој“ проектиран од [[Роберт Редфорд]], и неговата поттекстна „острица“. Екхарт бил „заинтересиран во преобразбата на добар лик во лош“ и имал играно корумпирани ликови во ''[[Црната Далија]]'', ''[[Благодариме за пушењето]]'' и ''[[Во друштво на луѓе]]''. Иако Дволикиот е [[злобник]] во стриповите, Нолан се одлучил да го прикаже како растроен вигилант, со цел да ја нагласи неговата улога како соперник на Бетмен. Екхарт објаснува, „[Тој] е сè уште искрен кон себе. Тој е борец против криминалот, тој не убива добри луѓе. Не е лош тип, барем не целосно.“<ref name=Boucher/><ref name=Purdin/> За Дент, Екахрт постојано мислел на семејството Кенеди, особено [[Роберт Ф. Кенеди]], кој беше бил „идеалистичен, полн со завист и се придружи на мафијата“. Неговата коса била направена постилски и посветла за да изгледа по допадливо и енергично. Нолан му нагласил на Екхарт да не го прикаже Дволикиот како „шегобиец со откачени звуци или трикови.“<ref>{{наведени вести|last=Keck|first=William|title=Aaron Eckhart puts on his best acting face|work=[[USA Today]]|publisher=[[Gannett Company]]|date=29 јули 2008|url=http://www.usatoday.com/life/people/2008-07-28-eckhart_N.htm|accessdate=16 ноември 2008}}</ref> * [[Меги Џиленхол]] како [[Рејчел Дос]], помошник јавен обвинител на Готам Сити и пријателка од детството на Вејн. Пред настаните од филмот, таа му кажува на Вејн дека ако некогаш реши да не биде Бетмен, ќе бидат заедно. Таа е една од неколкуте кои го знаат вистинскиот идентитет на Бетмен. Џиленхол ја презема улогата од [[Кејти Холмс]], која ја играше во ''Бетмен почнува''. Во август 2005, Холмс јавно изјави дека планира да ја репризира улогата,<ref>{{наведени вести|url=http://www.cinescape.com/0/Editorial.asp?this_cat=Movies&obj_id=49367&aff_id=0|title=''Batman Begins'' Sequel Is Moving Along|work=cinescape.com|publisher=Cinescape|date=10 август 2005|accessdate=4 август 2006|archive-date=2012-06-29|archive-url=https://archive.today/20120629082543/http://www.cinescape.com/0/Editorial.asp?this_cat=Movies&obj_id=49367&aff_id=0|url-status=dead}}</ref> но на крајот ја одбива за да работи на ''[[Луди пари (филм)|Луди пари]]'' со [[Дајана Китон]] и [[Квин Латифа]].<ref>{{наведени вести|first=Shawn|last=Adler|url=http://www.vh1.com/movies/news/articles/1579619/20080114/story.jhtml|title='Dark Knight' Absentee Katie Holmes Full Of Regrets? 'Not At All,' Actress Says|work=[[MTV News]]|date=14 јануари 2008|accessdate=9 јануари 2009|archive-date=2008-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080119151112/http://www.vh1.com/movies/news/articles/1579619/20080114/story.jhtml|url-status=dead}}</ref> До март 2007, Џиленхол беше во „завршни преговори“ за улогата.<ref>{{наведено списание|first=Pamela|last=McClintock|url=http://www.variety.com/article/VR1117960782.html?categoryid=13&cs=1 |title=Gyllenhaal Joining Batman Sequel|publisher=Reed Business Information|date=8 март 2007|accessdate=8 март 2007}}</ref> Џиленхол однапред знаела дека нејзиниот лик е [[дама во опасност]], но вели дека Нолан изнајдол начин да го засили нејзиниот лик, затоа „Рејчел е повеќе од јасна околу тоа што и е важно и не дозволува да ги компромитира своите морали, што е добра промена“ од многуте конфликитни ликови кој претходно ги има толкувано.<ref>{{наведени вести|first=Andrew|last=Williams|url=http://www.metro.co.uk/fame/interviews/article.html?in_article_id=82565&in_page_id=11|title=Gyllenhaal Talks Sexy Underwear|work=[[Metro (Associated Metro Limited)|Metro]]|publisher=[[Associated Newspapers|Associated Newspapers Ltd]]|date=6 јануари 2008|accessdate=8 јануари 2008|archive-date=2008-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080108030512/http://www.metro.co.uk/fame/interviews/article.html?in_article_id=82565&in_page_id=11|url-status=dead}}</ref> * [[Мајкл Кејн]] како [[Алфред Пениворт]], лојалниот батлер и советник на Вејн. Неговата „залиха“ корисни совети за Вејн и неговото влијание како негова таткова фигура во животот на доведува да бие наречен „Бетменот на бетмен“.<ref>{{наведени вести |first=Rob |last=Mackie |title=Batman Begins review |url=http://arts.guardian.co.uk/filmandmusic/story/0,,1596464,00.html |work=[[The Guardian]] |date=21 октомври 2005 |accessdate=20 февруари 2007 | location=London}}</ref><ref>{{наведени вести |first=Steve |last=Tilley |title=Michael Caine one tough butler |url=http://jam.canoe.ca/Movies/Artists/C/Caine_Michael/2005/06/13/1084190.html |work=[[Canadian Online Explorer|CANOE]] |publisher=[[Edmonton Sun]] |date=13 јуни 2005 |accessdate=20 февруари 2007}}</ref> * [[Морган Фримен]] како [[Луциус Фокс]], неодамна унапредениот [[извршен директор]] на [[Wayne Enterprises]] кој сега целосно запознаен со двојниот живот на својот работодавец, служи подиректно како оружар покрај своите службени должности.<ref>{{Наведена мрежна страница|accessdate=14 септември 2008|url=https://www.nypost.com/seven/07132008/entertainment/movies/morgan_freeman__how_i_mentored_batman_119635.htm|title=MORGAN FREEMAN: HOW I MENTORED BATMAN|work=New York Post|date=13 јули 2008|author=Getlen, Larry|archive-date=2008-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924210535/http://www.nypost.com/seven/07132008/entertainment/movies/morgan_freeman__how_i_mentored_batman_119635.htm|url-status=dead}}</ref> * [[Чин Хан]] како Ло, [[сметководител]]от кои ги контролира парите за мафиите. * [[Ерик Робертс]] како [[Сал Марони]], гангстер кој ја презема мафијата на [[Кармин Фалкон]]. [[Боб Хоскинс]] и [[Џејмс Гандолфини]] исто така се имаат пријавено за улогата.<ref>{{наведени вести|first=Michael|last=Kane|url=http://www.nypost.com/seven/05142007/entertainment/heroic_save_entertainment_michael_kane.htm?page=0|title=Heroic Save: 20-Year Old Career Skid Ends with Super Roles|work=[[New York Post]]|publisher=News Corporation|date=14 мај 2007|accessdate=14 мај 2007|archiveurl=https://archive.today/20120910220430/http://www.nypost.com/p/entertainment/item_EwWUt7yiAszo3yqHcgDyeL;jsessionid=CE70C74DE123245B7BCC1569014DF60C|archivedate=2012-09-10|url-status=live}}</ref> * [[Колин Мек-Ферлејн]] како [[Џилијан Б. Лоуб]], полицискиот комесар на Готам пред да е убиен од Џокер.<ref>{{Наведена мрежна страница|accessdate=14 септември 2008|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1576589/story.jhtml|title='Dark Knight' Trailer: Shot-By-Shot Analysis Uncovers Clues About Batman's Next Fight|publisher=MTV|date=17 декември 2007|author=Adler, Shawn|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216045336/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1576589/story.jhtml|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Филмови на Кристофер Нолан}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бетмен]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2008 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмски продолженија]] [[Категорија:Американски суперхеројски филмови]] [[Категорија:Филмови за Бетмен]] s1do4onvm06s9lge3uccylp4jcj5mpe 0 119697 5629367 2764143 2026-09-17T01:38:56Z Chongkian 45396 5629367 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[File:Khongor.jpg|thumb|Хонгор]] '''Хонгор''' е област покраината [[Дархан-Ул (покраина)|Дархан-Ул]] во северна [[Монголија]]. {{Монголија никулец}} {{coord|49|14|48|N|106|25|31|E|display=title|region:MN_type:city_source:GNS-enwiki}} [[Категорија:Области во Монголија]] t32q5rfyjwnywiweh77v4pigzpklefg 0 159229 5629333 5409554 2026-09-16T19:12:14Z Buli 2648 5629333 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |name = Андора ла Веља |native_name = ''Andorra la Vella'' |native_name_lang = ca |image_skyline = Andorra la Vella 3.JPG |image_caption = Поглед на Андора ла Веља и мал дел од [[Аскалдес-Ангурдањ]] |image_flag = |image_seal = |mapsize = 100px |pushpin_map = Андора |pushpin_image = Andorra relief location map.jpg |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = Местоположба во Андора |pushpin_mapsize = |map_caption = Местоположба на жупата Андора ла Веља во Андора |coordinates_region = AD |subdivision_type = [[Список на земји во светот|Земја]] |subdivision_type1 = [[Жупи во Андора|Жупи]] |subdivision_type2 = Села |subdivision_name = {{знаме|Андора}} |subdivision_name1 = Андора ла Веља |subdivision_name2 = [[Ла Маржинеда]], [[Санта Кулома]] |leader_title = [[Градоначалник]] |leader_name = Марија Роса Ферер Објолс |area_magnitude = |area_total_km2 = 30 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of = 2011 |population_note = |population_total = 63,574<ref>[http://www.populationdata.net/index2.php?option=pays&pid=6&nom=andorre Андора] — PopulationData {{en}}</ref> |population_metro = |population_density_km2 = 741.87 |population_demonym = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd =42 |latm =30 |latNS =N |longd=01 |longm=30 |longEW=E |elevation_m = 1023 |postal_code = AD500 |website = [http://www.andorralavella.ad/ Општински протал] |footnotes = }} '''Андора ла Веља''' ({{langx|ca|Andorra la Vella}}) — [[главен град]] на кнежевството [[Андора]] и се наоѓа високо на [[Пиринеи]]те меѓу [[Франција]] и [[Шпанија]]. Истото име го носи и [[жупи во Андора|жупата]] каде се наоѓа градот. Населението брои 22.884 жители Главна стопанска гранка е [[туризмот]]. Во местото се произведуваат [[мебел]] и [[ракија]]. == Наводи == {{наводи}} {{Андора-никулец}} {{Андора}} {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Андора ла Веља| ]] [[Категорија:Населени места во Андора]] [[Категорија:Жупи во Андора]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] b5bxjrcbrt1doqq3sgzssv6ci7wgeo3 0 167507 5629428 4542839 2026-09-17T08:51:17Z Buli 2648 5629428 wikitext text/x-wiki {| align=right <!-- {{lts|Infobox_Monarc }} this is 280 px wide ---> | {{Инфокутија за монарх | name = Хуан Карлос I од Шпанија | title =Крал на Шпанија<br /> | image =Rey Juan Carlos 2013.jpg | caption = | reign = 22 ноември 1975 – до денес | coronation = 27 ноември 1975 | cor-type = | predecessor = [[Алфонсо XIII]] | successor = [[Филип VI (Шпанија)|Филип VI]] | suc-type = | spouse = [[Кралица Софија (Шпанија)|Софија]] | issue = [[Инфанта Елена од Шпанија]]<br />[[Инфанта Кристина од Шпанија]]<br />[[Филип VI (Шпанија)|Филип]] | titles = ''HM'' Крал на Шпанија<br />''HRH'' Принц на Шпанија<br />''HRH'' Инфант Хуан Карлос од Шпанија<br /> Крал на Ерусалим<ref>[http://www.sentex.net/~ajy/facts/crusades.html] Ian Crofton, Brewer's Cabinet of Curiosities.</ref> | house = [[Бурбонска династија]]<ref>http://www.casareal.es/sm_rey/index-iden-idweb.html</ref><ref>The English language version of the Official Royal Family website is rendered as '''Borbon''', while in Spanish it is '''Borbón'''</ref> | religion = [[Римокатоличка црква|Римокатоличка]] | father = [[Инфант Хуан, гроф на Барселона]] | mother = [[Принцеза Марија Мерседес Бурбонска]] | date of birth = {{роден на|5|јануари|1938}} | place of birth = {{роден во|Рим|}}, [[Италија]] }} '''Хуан Карлос I''' бил [[список на шпански кралеви|крал на Шпанија]] од [[1975]] до [[2014]] година. Хуан Карлос е роден во [[Рим]], [[Италија]] на [[5 јануари]] [[1938]] година, во време кога неговото семејство било прогонето од [[Франциско Франко]]. Во [[1948]] година, генералот Франко го повикал Дон Хуан да го премести Хуан Карос во [[Шпанија]] и да го “''воспита''“ како иден крал на [[Шпанија]]. Истата година, тој за првпат стапнал на шпанска територија. кога [[Шпанија]] била прогласена за [[кралство]], а Хуан Карлос за престолонаследник. На [[22 ноември]] [[1975]] година, Хуан Карлос станал [[список на шпански кралеви|крал на Шпанија]], а престолот го наследил од дедо си [[Алфонсо XIII од Шпанија]]. Притоа, тој станал првиот шпански крал по пауза од 44 години, откако за време на [[Граѓанска војна во Шпанија|граѓанската војна]] во Шпанија била укината монархијата. Татко му, дон Карлос се откажал од престолот во негова корист. Според новиот устав од [[1978]] година, кралот на Шпанија добил многу поголеми должности, за разлика од другите монархии во [[Европа]]. Хуан Карлос станал главен командант на вооружените сили и има големо влијание во политичкиот живот на Шпанија. Хуан Карлос имал голема улога во развојот на парламентарната [[демократија]] во Шпанија, а неговата популарност особено се зголемила во [[1981]] година, кога успешно се справил со обидот за воен удар.<ref>"Од миленик до презрен", ''Дневник'', година XVIII, број 5482, среда, 4 јуни 2014, стр. 15.</ref> Хуан Карлос се оженил за [[Софија Грчка]]. Новата кралица за мал период го научила [[шпански јазик|шпанскиот јазик]], и родила три деца: принцезите Елена и Кристина и принцот [[Филип VI (Шпанија)|Фелипе]]. == Абдикација == На [[2 јуни]] [[2014]] година, премиерот на [[Шпанија]], [[Марио Рахој]], прогласил дека, по речиси 40 години минати на престолот, кралот Хуан Карлос решил да абдицира, поради лични причини, и дека ќе го наследи принцот [[Филип VI (Шпанија)|Фелипе]].<ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 King Juan Carlos of Spain abdicating], 2 June 2014, [[BBC]]</ref><ref>"Шпанскиот крал Хуан Карлос ќе абдицира", ''Дневник'', година XVIII, број 5481, вторник, 3 јуни 2014, стр. 14.</ref> По објавувањето на веста за абдикацијата на Хуан Карлос, шпанската влада одржала вонреден состанок на кој биле разгледани уставните мерки потребни за наследувањето на престолот, бидејќи шпанскиот [[устав]] не пропишува никаква процедура за [[абдикација]] на [[крал]]от и за наследување на круната. Истовремено, на централниот плоштад во [[Мадрид]], Пуерта дел сол, како и во другите шпански градови се собрале неколку илјади демонстранти, кои барале укинување на [[монархија]]та. Инаку, неколку години пред абдикацијата, угледот на кралот Хуан Карлос бил сериозно разнишан поради неколкуте скандали во кои биле вклучени членовите на неговото семејство: Така, против неговиот зет, [[Инаки Урдангарин]] била отворена истрага поради злоупотреба на државни пари.<ref>"Фелипе пречекан со барање за референдум за република", ''Дневник'', година XVIII, број 5482, среда, 4 јуни 2014, стр. 14-15.</ref> == Поврзано == * [[Крал на Шпанија]] == Наводи == {{наводи}} {{Монарси на Шпанија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1938 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Рим]] [[Категорија:Шпански монарси]] [[Категорија:Римокатолички монарси]] [[Категорија:Монарси во владеење]] [[Категорија:Шпански инфанти]] [[Категорија:Бурбонска династија во Шпанија]] [[Категорија:Франкова Шпанија]] [[Категорија:Витези на Сантјаго]] [[Категорија:Витези на Алкантара]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Витези на Подвеската]] [[Категорија:Knights Grand Cross of the Order of the Dutch Lion]] [[Категорија:Витези на Орденот Слон]] [[Категорија:Витези на Малта]] [[Категорија:Европски монарси од 20 век]] [[Категорија:Европски монарси од 21 век]] [[Категорија:Добитници на Државната награда на Руската Федерација]] 6jp1f4jkthqus0ea72xm39vtw56k9xj 0 169311 5629231 5078561 2026-09-16T12:46:50Z Zdravko 293 5629231 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Бамја |image = Hong Kong Okra Aug 25 2012.JPG |image_caption = Зрели и недозреани мешунки |image2 = Ladies' Finger BNC.jpg |image2_caption = Напречен пресек на плодот |genus = Abelmoschus |species = esculentus |authority = ([[Карл Линеј|L.]]) [[Конрад Менх|Moench]] |synonyms = *''Abelmoschus bammia'' <small>Webb</small> *''Abelmoschus longifolius'' <small>(Willd.) Kostel.</small> *''Abelmoschus officinalis'' <small>(DC.) Endl.</small> *''Abelmoschus praecox'' <small>Sickenb.</small> *''Abelmoschus tuberculatus'' <small>Pal & Singh</small> *''Hibiscus esculentus'' <small>[[Carl Linnaeus|L.]]</small> *''Hibiscus hispidissimus'' <small>A.Chev.</small> nom. illeg. *''Hibiscus longifolius'' <small>Willd.</small> *''Hibiscus praecox'' <small>Forssk.</small> |synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2609574 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=3 октомври 2014}}</ref> }} '''Бамја''' ({{науч|Abelmoschus esculentus}}) — едногодишно [[растение]] од фамилијата [[Слезови]] (''Malvaceae''). Се одгледува заради младите (4-5 дена) [[плод]]ови, кои се консумираат зготвени. Позната е од пред 3.000 години во [[Египет]] и во [[Азија]]. Бамјата е една од најтоплољубивите градинарски култури. Почнува да никнува на 15 степени целзиусови а оптимални се 25 степени. Активната вегетација е при температура меѓу 26 и 28 степени. Исклучиво е светлољубива припадничка на долгиот ден.<ref>{{наведена книга | title=[[Македонска енциклопедија]] | publisher=[[МАНУ]] | year=2009 | location=[[Скопје]] | pages=129 | isbn=978-608-203-023-4}}</ref>. Кај нас е застапена на многу мали површини. Бамјата се користи во [[Кулинарство|кулинарството]] ширум светот, а во [[Македонска кујна|македонската традиционална кујна]] бамјата е состојка што се користи во специјалитетот [[турлитава]]. == Галерија == <center> <gallery mode="packed" heights="120px"> File:Бамја МК 02.jpg|Растенија на бамји посадени во бавча File:Бамја МК 03.jpg|Растенија на бамји посадени во бавча File:Бамја МК 04.jpg|Растенија на бамји посадени во бавча File:Okra Growing.jpg|Плод на бамја File:0053jfBungahan Sumapa Dakila Malolos Bulacan Farm Market Road Schoolfvf 17.jpg|Цвет на бамја </gallery> </center> == Наводи == {{рв|Abelmoschus esculentus}} {{наводи}} {{ботаника-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Слезови]] [[Категорија:Влакнодајни растенија]] pbyvvnjq60sg3s3ur9atbxhtd0p64i5 0 202676 5629249 5628788 2026-09-16T14:22:15Z BT405 9277 5629249 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 2011 | year = 2011 | theme = ''"Feel Your Heart Beat!"'' | image = Esc-ai-logo-2011.png | final = 14 [[Мај]] [[2011]] | semi1 = 10 [[Мај]] [[2011]] | semi2 = 12 [[Мај]] [[2011]] | presenters = [[Анке Енгелке]]<br />[[Штефан Раб]]<br />[[Јудит Ракерс]] | director = | host = {{знамеикона|Германија}} [[ARD/NDR]] | venue =[[Есприт Арена]], <br />[[Диселдорф]], [[Германија]] | winner = {{esc|Азербејџан}}''Running Scared'' | vote = | entries = 43 | debut = | return = {{esc|Австрија}}{{esc|Италија}}<br />{{esc|Сан Марино}}<br />{{esc|Унгарија}} | withdraw = | null = | interval = | opening = | map =ESC 2011 Map 2.svg |карта=ESC_2011_Map_2.svg|finalists=1|notqualified=1|past=1|url=https://eurovision.tv|next=2012|претходна=2010}} [[File:ESC-Arena in Duesseldorf-Stockum, von Sueden.jpg|thumb|десно|Арена Дизелдорг – место каде се одржал настанот.]] '''Евровизија 2011''' — 56. натпревар за најдобра песна на [[Европа]]. Се одржа во [[Германија]], која победи на [[Евровизија 2010]], со песната „[[Satellite]]“ во изведба на пејачката [[Лена Мајер-Ландрут]]. Официјалните датуми за полуфиналињата беа [[10 мај]] и [[12 мај]] [[2011]], а финалето се одржа на [[14 мај]] [[2011]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=ESC-Finale 2011 findet am 14. Mai statt|url=http://eurovision.ndr.de/news/meldungen/terminesc100.html7|language=de|work=NDR|accessdate=30 June 2010|date=30 June 2010}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Иако ЕБУ, како и минатата година работеше силно за да ги врати [[Италија]], [[Австрија]] и [[Монако]]<ref>[http://www.eurovision-info.net/index.php?option=com_content&view=article&id=185:phil-bosco-explique-a-eurovision-info&catid=48:2010&Itemid=83 Phil Bosco expliqué a Eurovision info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150406015245/http://www.eurovision-info.net/index.php?option=com_content&view=article&id=185:phil-bosco-explique-a-eurovision-info&catid=48:2010&Itemid=83 |date=2015-04-06 }} Eurovision Info</ref><ref name="derstandard.at">{{Наведена мрежна страница|url=http://derstandard.at/1271377890195/Song-Contest-Wrabetz-will-ORF-Antreten-sicher-ueberdenken|title=''Wrabetz will ORF-Antreten "sicher überdenken"''|language=de|date=2010-05-31|publisher=Der Standard|accessdate=31 мај 2010}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.esctoday.com/news/read/12899 | title=Eurovision Song Contest 2024: News, Participants of this world }}</ref> повторно на сцена, Монако не испрати своја песна. Успехот на Германија во 2010 година, ја поттикна Австрија да направи враќање на Евровизија 2011.<ref name="derstandard.at"/> == Историски факти == 2011 година беше 3 пат за Германија да биде домаќин на Евровизија, а првпат таа да биде домаќин како обединета земја. [[Западна Германија]] ја организираше Евровизија во [[Евровизија 1957|1957]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=274|title=Eurovision History by Year (1957)|work=[[European Broadcasting Union|EBU]]|accessdate=29 мај 2010}}</ref> и [[Евровизија 1983|1983]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=299|title=Eurovision History by Year (1983)|work=[[European Broadcasting Union|EBU]]|accessdate=29 мај 2010}}</ref> Германија исто така е и првата земја од ''Големата четворка'' да победи на фестивалот од 2000 година, кога се направени и новите правила на Евровизија, кои дозволуваат четирите основачи на Евровизија - [[Германија]], [[Франција]], [[Велика Британија]] и [[Шпанија]] да се квалификуват директно во финалето, заедно со победникот од претходната година. Според правилата на ЕБУ во овој случај бидејќи Германија како дел од ''Големата четворка'' беше победник, имаше потреба и за 5 земја која би одела директно во финалето. Според ЕБУ, тоа беше [[Турција]] која заврши на 2-то место на [[Евровизија 2010]].<ref name="eurovisionrules">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/upload/esc2010rules.pdf|title=Rules for the Eurovision Song Contest|work=[[European Broadcasting Union|EBU]]|accessdate=31 мај 2010}}</ref> На 30 август 2010 година беше објавено дека Сванте Стокселиус, супервизорот на Евросонг, ќе ја напушти оваа функција на крајот на 2010, што значеше дека друга личност ќе биде поставена да раководи со улогата на генерален супервајзер за Евросонг 2011 во Германија.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Bakker|first=Sietse|title=Svante Stockselius says Eurovision farewell|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=19923&_t=Svante+Stockselius+says+Eurovision+farewell|publisher=European Broadcasting Union|EBu|accessdate=30 August 2010|date=30 August 2010}}</ref> == Град домаќин == Првично, осум германски града пројавија интерес да бидат домаќин на Евровизија 2011.<ref name=Host1>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oikotimes.com/v2/index.php?file=articles&id=8300|title=GERMANY - Seven cities already declared interest|accessdate=31 мај 2010|publisher=''Oikotimes''|archive-date=2010-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602090755/http://www.oikotimes.com/v2/index.php?file=articles&id=8300|url-status=dead}}</ref> вклучувајќи ги [[Берлин]], [[Хамбург]], [[Хановер]], [[Гелзенкирхен]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bild.de/BILD/unterhaltung/musik/grand-prix/2010/06/01/lena-titelverteidigung-song-contest-2011/hamburg-berlin-koeln-hannover-schalke-gelsenkirchen-grand-prix.html|title=Jetzt will auch Schalke den Grand Prix|date=1 June 2010|accessdate=1 June 2010|publisher=''Bild.de''|language=de|archive-date=2011-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110122032918/http://www.bild.de/BILD/unterhaltung/musik/grand-prix/2010/06/01/lena-titelverteidigung-song-contest-2011/hamburg-berlin-koeln-hannover-schalke-gelsenkirchen-grand-prix.html|url-status=dead}}</ref> [[Диселдорф]], [[Келн]], [[Франкфурт]] и [[Минхен]].<ref name=Host1/> На 21 август 2010 од германската телевизија НДР беше објавено дека четири од овие града официјално поднеле кандидатура за да бидат домаќини на Евросонг 2011 [[Берлин]], [[Хамбург]], [[Хановер]], и [[Диселдорф]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=19833&_t=Four+cities+in+the+running+to+host+Eurovision+2011|title=Four cities in the running to host Eurovision 2011|last=Bakker|first=Sietse|date=21 August 2010|publisher=European Broadcasting Union|EBu|accessdate=20 August 2010}}</ref> <div style="position: relative;"> [[Податотека:ESC 2011 Potential host cities.svg|250px|link=|алт=d]] {{Image label|x=0.345 |y=0.21 |scale=500|text=<small>'''[[Берлин]]'''</small> [[Податотека:Red pog.svg|6px|link=Berlin]]}} {{Image label|x=0.233 |y=0.125 |scale=500|text=[[Податотека:Red pog.svg|6px|link=Hamburg]] <small>'''[[Хамбург]]'''</small>}} </div> {{легенда|#AACCFF|outline=black|Емитувачка област на НДР}} Планови каде би бил одржан фестивалот во секој град апликант:<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest - Lenas großer Triumph|url=http://www.stern.de/kultur/musik/bewerbung-um-den-eurovision-song-contest-2011-warum-ein-aussenseiter-gute-chancen-hat-1596112.html|publisher=''Stern.de''|accessdate=10 September 2010|language=de|date=23 August 2010}}</ref> * да се одржува фестивалот во Есприт Арената во Диселдорф * да се одржува фестивалот во егзибициска сала во Хамбург Директорот на НДР Луц Мармор во интервју за весникот Хамбургер Абендблат на 31 септември истакна дека во почетокот на октомври е најверојатна дата за објавување на градот домаќин за Евросонг 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abendblatt.de/kultur-live/article1628337/Der-Alltag-von-NDR-Intendant-Lutz-Marmor.html|title=Karriere eines Fernsehmannes - Der Alltag von NDR-Intendant Lutz Marmor - Kultur & Live - Hamburger Abendblatt|last=Renner|first=Von Kai-Hinrich|date=11 September 2010|publisher=Hamburger Abendblatt|language=de|accessdate=13 September 2010}}</ref> == Учесници == Четириесет и три држави го потврдија своето учество за Евросонг 2011, вклучувајќи ја Австрија, која се врати на фестивалот неколку години од кога последен пат учествуваше на Евросонг 2007 во Хелсинки.<ref name="Австрија">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=19383&_t=Austria+to+pick+in+October%3F|title=Austria to pick in October?|publisher=European Broadcasting Union|EBu|first=Jarmo|last=Siim|date=27 July 2010|accessdate=3 August 2010}}</ref> На 28 август 2010 година, на средба во Белград ЕБУ одлучи дека секоја држава мора да го одбере својот изведувач и песната пред 14 март 2011 година. На 14 март 2011, ждребката за редоследот беше одржана во градот домаќин.<ref name="EBU meeting">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=19913&_t=Reference+Group+gathered+in+Belgrade|title=Reference Group gathered in Belgrade|publisher=European Broadcasting Union|EBu|first=Sietse|last=Bakker|date=28 August 2010|accessdate=28 August 2010}}</ref> === Полуфиналисти === * Двете полуфиналиња се одржаа на 10 и 12 мај 2011. * Сите земји учеснички, освен големата четворка мораа да се напреваруваат во едно од двете полуфиналиња. * Десетте држави од секое полуфинале со највисок врој на бодови се квалификуваа во финалето. * [[Израел]] се натпреваруваше во второто полуфинале за да избегне неучествување поради религиски причини.<ref name="Israel">{{Наведена мрежна страница|url=http://esctoday.com/news/read/16139|title=Israel to participate in 2nd semifinal of 2011|last=Barak|first=Itamar|publisher=''ESCToday''|accessdate=21 September 2010|date=21 September 2010|archive-date=2010-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100923132140/http://esctoday.com/news/read/16139|url-status=dead}}</ref> === Прво полуфинале === {| class="sortable wikitable" |- ! ред.бр. ! Учесник ! Јазик ! Изведувач ! Наслов на песна ! Превод ! Бодови ! Место |- | 01 | {{знаме|Poland}} | [[Полски јазик]] | Магдалена Тул | Jestem | Јас сум | 18 | 19 |- | 02 | {{знаме|Norway|}} | [[Англиски јазик]], [[Свахили]] | Стела Мванги | Haba Haba | Малку по малку | 30 | 17 |- | 03 | {{знаме|Albania|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Албански јазик]] | Aurela Gaçe | Feel the passion | Почувствувај ја страста | 37 | 13 |- | 04 | {{знаме|Armenia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Еми | Boom Boom | — | 54 | 12 |- | 05 | {{знаме|Turkey|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Јуксек Садакат | Live It Up | — | 47 | 14 |- bgcolor="#FFDEAD" | 06 | {{знаме|Serbia|y=2011}} | [[Српски јазик]] | Нина Радојчиќ | Čaroban(Чаробан) | Магичен | 67 | 8 |- bgcolor="#FFDEAD" | 07 | {{знаме|Russia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Алекси Воробјов | Get You | — | 64 | 9 |- bgcolor="#FFDEAD" | 08 | {{знаме|Switzerland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Ана Росинели | In Love for a While | Вљубена на кратко | 55 | 10 |- bgcolor="#FFDEAD" | 09 | {{знаме|Georgia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Елдрин | One More Day | Уште еден ден | 74 | 6 |- bgcolor="#FFDEAD" | 10 | {{знаме|Finland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Paradise Oskar | Da Da Dam | — | 103 | 3 |- | 11 | {{знаме|Malta|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Глен Вела | One Life | Еден живот | 54 | 11 |- | 12 | {{знаме|San Marino|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Сенит | Stand By | Застанат до | 34 | 16 |- | 13 | {{знаме|Croatia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Дариа Кинзер | Celebrate | Прослава | 41 | 15 |- bgcolor="#FFDEAD" | 14 | {{знаме|Iceland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Sigurjón's Friends | Coming Home | Враќање дома | 100 | 4 |- bgcolor="#FFDEAD" | 15 | {{знаме|Hungary|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Унгарски јазик]] | [[Кати Волф]] | What About My Dreams? | Што со моите сништа? | 72 | 7 |- | 16 | {{знаме|Portugal|y=2011}} | [[Португалски јазик]] | Homens da Luta | A luta é alegria | Борбата е радост | 22 | 18 |- bgcolor="#FFDEAD" | 17 | {{знаме|Lithuania|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Evelina Sašenko | C'est ma vie | Тоа е мој живот | 81 | 5 |- bgcolor="#FFDEAD" | 18 | {{знаме|Azerbaijan|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Eldar Gasimov|Ell и Nigar Jamal|Nikki | Running Scared | Трчам уплашен | 122 | 2 |- bgcolor="#FFDEAD" | 19 | {{знаме|Greece|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Грчки јазик]] | [[Лукас Јоркас]] feat. Stereo Mike | Watch My Dance | Погледни го мојот танц | 133 | 1 |} :1.{{note|a}}Вклучува две фрази на [[Француски јазик]]. === Второ полуфинале === {| class="sortable wikitable" |- ! ред.бр. ! Учесник ! Јазик ! Исполнувач ! Песна ! Превод ! Бодови ! Место |- bgcolor="#FFDEAD" | 01 | {{знаме|Bosnia and Herzegovina|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Босански јазик]] | [[Дино Мерлин]] | "[[Love in Rewind]]" | — | 109 | 5 |- bgcolor="#FFDEAD" | 02 | {{знаме|Austria|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Nadine Beiler]] | "[[The Secret Is Love]]" | Тајната е љубов | 69 | 7 |- | 03 | {{знаме|Netherlands|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[3JS]] | "[[Je vecht nooit alleen|Never Alone]]" | Никогаш сам | 13 | 19 |- | 04 | {{знаме|Belgium|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Witloof Bay]] | "[[With Love Baby]]" | — | 53 | 11 |- | 05 | {{знаме|Slovakia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[TWiiNS]] | "[[I'm Still Alive (TWiiNS song)|I'm Still Alive]]" | Сè уште сум жив | 48 | 13 |- bgcolor="#FFDEAD" | 06 | {{знаме|Ukraine|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Mika Newton]] | "[[Angels (Mika Newton song)|Angels]]" | Ангели | 81 | 6 |- bgcolor="#FFDEAD" | 07 | {{знаме|Moldova|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Zdob şi Zdub]] | "[[So Lucky (Zdob şi Zdub song)|So Lucky]]" | Толку среќен | 54 | 10 |- bgcolor="#FFDEAD" | 08 | {{знаме|Sweden|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Eric Saade]] | "[[Popular (Eric Saade song)|Popular]]" | Популарен | 155 | 1 |- | 09 | {{знаме|Cyprus|y=2011}} | [[Грчки јазик]] | [[Christos Mylordos]] | "[[San Aggelos S'agapisa|San aggelos s'agapisa]]" <br /> (Σαν άγγελος σ'αγάπησα) | I loved you like an angel <br />Те сакав како ангел | 16 | 18 |- | 10 | {{знаме|Bulgaria|y=2011}} | [[Бугарски јазик]] | [[Поли Генова]] | "[[Na inat]]" (For spite) | За инат | 48 | 12 |- | 11 | {{знаме|Macedonia|y=2011}} | [[Македонски јазик]], [[Англиски јазик]] | [[Влатко Илиевски]] | "Rusinka" (Russian girl) | [[Русинка (песна)|Русинка]] | 36 | 16 |- | 12 | {{знаме|Israel|y=2011}} | [[Хебрејски јазик]], [[Англиски јазик]] | [[Dana International]] | "[[Ding Dong (Dana International song)|Ding Dong]]" | Динг Донг | 38 | 15 |- bgcolor="#FFDEAD" | 13 | {{знаме|Slovenia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Maja Keuc]] | "[[No One (Maja Keuc song)|No One]]" | Никој | 112 | 3 |- bgcolor="#FFDEAD" | 14 | {{знаме|Romania|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Hotel FM]] | "[[Change (Hotel FM song)|Change]]" | — | 111 | 4 |- bgcolor="#FFDEAD" | 15 | {{знаме|Estonia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Getter Jaani]] | "[[Rockefeller Street]]" | — | 60 | 9 |- | 16 | {{знаме|Belarus|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Anastasia Vinnikova]] | "[[I Love Belarus]]" | Ја сакам Белорусија | 45 | 14 |- | 17 | {{знаме|Latvia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Musiqq]] | "[[Angel in Disguise (Musiqq song)|Angel in Disguise]]" | — | 25 | 17 |- bgcolor="#FFDEAD" | 18 | {{знаме|Denmark|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[A Friend In London]] | "[[New Tomorrow]]" | Ново утре | 135 | 2 |- bgcolor="#FFDEAD" | 19 | {{знаме|Ireland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Jedward]] | "[[Lipstick (Jedward song)|Lipstick]]" | Кармин | 68 | 8 |} === Финале === [[Податотека:Ell & Nikki - Azerbaijan (Eurovision Song Contest 2011) cropped.jpg|thumb|290px|Победниците Елдар Гасимов-Ell и Нигар Џамал-Nikki]] [[Податотека:Vlatko ilievski eurosong 2011 cropped.jpg|thumb|290px|Влатко Илиевски на настапот во Диселдорф]] * Финалето се одржа на 14 мај 2011. * Само државите кои ја формираат големата петорка автоматски се квалификуваат во финалето. * Од двете полуфиналиња на 10 и 12 мај 2011, дваесет држави се квалификуваа во финале. Вкупно дваесет и пет земји се натпреваруваа во финалето.<ref name="EBU meeting"/> {| class="sortable wikitable" |- ! ред.бр. ! Учесник ! Јазик ! Исполнувач ! Песна ! Бодови ! Место |- | 01 | {{знаме|Finland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Paradise Oskar]] | "Da Da Dam" | 57 | 21 |- | 02 | {{знаме|Bosnia and Herzegovina|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Босански јазик]] | [[Дино Мерлин]] | "[[Love in Rewind]]" | 125 | 6 |- | 03 | {{знаме|Denmark|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[A Friend In London]] | "[[New Tomorrow]]" | 134 | 5 |- | 04 | {{знаме|Lithuania|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Evelina Sašenko]] | C'est ma vie | 63 | 19 |- | 05 | {{знаме|Hungary|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Унгарски јазик]] | Кати Волф | What About My Dreams? | 53 | 22 |- | 06 | {{знаме|Ireland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Jedward]] | "[[Lipstick (Jedward)|Lipstick]]" | 119 | 8 |- | 07 | {{знаме|Sweden|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Eric Saade]] | "[[Popular (Eric Saade)|Popular]]" | 185 | 3 |- | 08 | {{знаме|Estonia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Getter Jaani]] | "[[Rockefeller Street]]" | 44 | 24 |- | 09 | {{знаме|Greece|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Грчки јазик]] | Loukas Giorkas feat. Stereo Mike | Watch My Dance | 120 | 7 |- | 10 | {{знаме|Russia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Алекси Воробјов | Get You | 77 | 16 |- | 11 | {{знаме|France|y=2011}} | [[Корзикански јазик]] | [[Amaury Vassili]] | Sognu | 82 | 15 |- | 12 | {{знаме|Italy|y=2011}} | [[Италијански јазик]], [[Англиски јазик]] | [[Raphael Gualazzi]] | "[[Follia d'amore|Madness of Love]]" | 189 | 2 |- | 13 | {{знаме|Switzerland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Ана Росинели | In Love for a While | 19 | 25 |- | 14 | {{знаме|United Kingdom|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Blue (бенд)|Blue]] | "[[I Can (Blue)|I Can]]" | 100 | 11 |- | 15 | {{знаме|Moldova|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Zdob şi Zdub]] | "[[So Lucky (Zdob şi Zdub)|So Lucky]]" | 97 | 12 |- | 16 | {{знаме|Germany|y=2011}} (Host) | [[Англиски јазик]] | [[Lena Meyer-Landrut|Lena]] | "[[Taken by a Stranger]]" | 107 | 10 |- | 17 | {{знаме|Romania|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Hotel FM]] | "[[Change (Hotel FM)|Change]]" | 77 | 17 |- | 18 | {{знаме|Austria|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Nadine Beiler]] | "[[The Secret Is Love]]" | 64 | 18 |- bgcolor="#FFDEAD" | 19 | {{знаме|Azerbaijan|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Eldar Gasimov|Ell и Nigar Jamal|Nikki | Running Scared | 221 | 1 |- | 20 | {{знаме|Slovenia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Maja Keuc]] | No One | 96 | 13 |- | 21 | {{знаме|Iceland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Sigurjón's Friends | Coming Home | 61 | 20 |- | 22 | {{знаме|Spain|y=2011}} | [[Шпански јазик]] | [[Lucía Pérez]] | "[[Que me quiten lo bailao]]" | 50 | 23 |- | 23 | {{знаме|Ukraine|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Mika Newton | "Angels" | 159 | 4 |- | 24 | {{знаме|Serbia|y=2011}} | [[Српски јазик]] | Нина Радојчиќ | Čaroban (Чаробан) | 85 | 14 |- | 25 | {{знаме|Georgia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Елдрин | One More Day | 110 | 9 |- |} === Прво учество === * {{знаме|Liechtenstein}} – Единствениот радиодифузен сервис на Лихтенштајн 1ФЛТВ (''1 Fürstentum Liechtenstein Television'') на 29 јули 2010 испрати апликација за членство во ЕБУ. Ако апликацијата беше прифатена, Лихтенштајн ќе можеше да испрати песна на Евровизија 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/news/read/16032|title=Liechtenstein: 1FL expects "good chances" for Eurovision debut|date=30 July 2010|publisher=''ESCToday''|first=Victor|last=Hondal|accessdate=30 July 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://esctoday.com/news/read/16034|title=Al Walser to meet with 1FL|date=31 July 2010|publisher=''ESCToday''|first=Marcus|last=Klier|accessdate=31 July 2010|archive-date=2010-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100906061152/http://www.esctoday.com/news/read/16034|url-status=dead}}</ref> === Враќање === * {{знаме|Hungary}} – Дуна ТВ беше во преговори со ЕБУ за да учествува на Евросонг. Унгарија се повлече од [[Евровизија 2009|Евросонг 2009]], кога претходниот дифузер Маѓар Телевизио (''Magyar Televízió''), го напушти фестивалот поради финансиски причини<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/news/read/16054|title=Hungary will comeback with new broadcaster|publisher=''ESCToday''|first=Marcus|last=Klier|date=12 August 2010|accessdate=12 August 2010|archive-date=2010-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100920090837/http://www.esctoday.com/news/read/16054|url-status=dead}}</ref> * {{знаме|Italy}} – На прес конференција за четвртото издание на Италијанскиот Х Фактор, директорот на РАИ 2 Масимо Лиофреди најави дека победникот на натпреварувањето ''би можел'' да ја претставува Италија на Евровизија, наместо да учестува на Санремо, како претходните години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/news/read/16102|title=Italy might return to Eurovision in 2011|publisher=''ESCToday''|first=Hondal|last=Victor|date=6 September 2010|accessdate=6 September 2010|archive-date=2010-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001044639/http://www.esctoday.com/news/read/16102|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tgcom.mediaset.it/televisione/articoli/articolo490216.shtml?1&fontsize=medium|title=X Factor riparte da quattro giudici. Facchinetti: "Niente fango su Simona" - televisione -Tgcom - pagina 1|last=Conti|first=Andrea|date=6 September 2010|publisher=Mediaset|language=it|accessdate=6 September 2010|archive-date=2011-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722041926/http://www.tgcom.mediaset.it/televisione/articoli/articolo490216.shtml?1&fontsize=medium|url-status=dead}}</ref> Со тоа што Италија одлучи да се врати на Евровизија, '''''големата четворка''''' стана '''''голема петорка'''''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oikotimes.com/v2/index.php?file=articles&id=234|title=Svante Stockselius meets members of OGAE Serbia|date=22 June 2007|publisher=''Oikotimes''|accessdate=10 September 2010|archive-date=2010-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212142034/http://oikotimes.com/v2/index.php?file=articles&id=234|url-status=dead}}</ref> == Гласање == === 12 поени === ==== Финале ==== Преглед на сите доделени 12 поени во финалето: {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! бр. ! Добитник ! Земји кои дале 12 поени |- | rowspan="2" align="center"| 6 | align="left"| {{знаме|Азербејџан}} || Хрватска, Малта, Русија, Сан Марино, Турција, Украина |- | align="left"| {{знаме|Италија}} || Албанија, Естонија, Летонија, Обединето Кралство, Сан Марино, Шпанија |- | align="center"| 5 | align="left"| {{знаме|Босна и Херцеговина}} || Австрија, Македонија, Србија, Словенија, Швајцарија |- | rowspan="3" align="center"| 3 | align="left"| {{знаме|Грузија}} || Белорусија, Литванија, Украина |- | align="left"| {{знаме|Ирска}} || Данска, Обединето Кралство, Шведска |- | align="left"| {{знаме|Украина}} || Азербејџан, Ерменија, Словачка |- | rowspan="4" align="center"| 2 | align="left"| {{знаме|Данска}} || Ирска, Холандија |- | align="left"| {{знаме|Франција}} || Белгија, Грција |- | align="left"| {{знаме|Шпанија}} || Португалија, Франција |- | align="left"| {{знаме|Шведска}} || Естонија, Израел |- | rowspan="7" align="center"| 1 | align="left"| {{знаме|Австрија}} || Германија |- | align="left"| {{знаме|Грција}} || Кипар |- | align="left"| {{знаме|Унгарија}} || Финска |- | align="left"| {{знаме|Литванија}} || Полска |- | align="left"| {{знаме|Молдавија}} || Романија |- | align="left"| {{знаме|Словенија}} || Босна и Херцеговина |- | align="left"| {{знаме|Обединето Кралство}} || Бугарија |} ==== Прво полуфинале ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! бр. ! Добитник ! Земји кои дале 12 поени |- | align="center"| 7 | align="left"| {{знаме|Грција}} || Албанија, Азербејџан, Грузија, Обединето Кралство, Португалија, Сан Марино, Србија |- | align="center"| 3 | align="left"| {{знаме|Азербејџан}} || Грузија, Грција, Турција |- | rowspan="2" align="center"| 2 | align="left"| {{знаме|Финска}} || Исланд, Норвешка |- | align="left"| {{знаме|Малта}} || Ерменија, Сан Марино |- | rowspan="6" align="center"| 1 | align="left"| {{знаме|Албанија}} || Грција |- | align="left"| {{знаме|Грузија}} || Литванија |- | align="left"| {{знаме|Унгарија}} || Финска |- | align="left"| {{знаме|Исланд}} || Шпанија |- | align="left"| {{знаме|Литванија}} || Полска |- | align="left"| {{знаме|Србија}} || Хрватска |} ==== Второ полуфинале ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! бр. ! Добитник ! Земји кои дале 12 поени |- | rowspan="2" align="center"| 4 | align="left"| {{знаме|Босна и Херцеговина}} || Австрија, Македонија, Словачка, Словенија |- | align="left"| {{знаме|Шведска}} || Белгија, Данска, Естонија, Израел |- | align="center"| 3 | align="left"| {{знаме|Словенија}} || Босна и Херцеговина, Романија, Хрватска |- | rowspan="2" align="center"| 2 | align="left"| {{знаме|Данска}} || Ирска, Шведска |- | align="left"| {{знаме|Украина}} || Белорусија, Молдавија |- | rowspan="5" align="center"| 1 | align="left"| {{знаме|Австрија}} || Германија |- | align="left"| {{знаме|Белорусија}} || Украина |- | align="left"| {{знаме|Ирска}} || Данска |- | align="left"| {{знаме|Молдавија}} || Романија |- | align="left"| {{знаме|Словачка}} || Украина |} == Меѓународни преноси и коментатори == === Земји учеснички === {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:90%;" |- ! Земја !! Коментатор(и) !! Канал |- | {{знаме|Австрија}} || Роберт Крајнер || ORF 1 |- | {{знаме|Азербејџан}} || Хуснија Марамадова || İTV |- | {{знаме|Албанија}} || Леон Менкши || TVSH |- | {{знаме|Босна и Херцеговина}} || Дејан Кукриќ || BHT 1 |- | {{знаме|Германија}} || Петер Урбшхат || Das Erste |- | {{знаме|Македонија}} || Каролина Петковска || МТВ 1 |- | {{знаме|Србија}} || Душка Вучиниќ-Лучиќ || РТС 1 |- | {{знаме|Хрватска}} || Душко Ќурлиќ || HRT 1 |} === Земји кои не учествуваат === {{знаме|Австралија}} — Џулија Зимиро и Сем Панг (SBS One) {{знаме|Нов Зеланд}} — Без коментатор (BBC UKTV) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [http://www.eurovision.tv Официјална страница на Евровизија] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Германска музика]] [[Категорија:Диселдорф]] [[Категорија:Музиката во 2011 година]] [[Категорија:2011 година во Германија]] grrfun7sikb2bnd1iijz6w7uai77v3x 2 623820 5629439 1629598 2026-09-17T09:23:17Z Aelxen 124553 Aelxen ја премести страницата [[Корисник:Ccmpg]] на [[Корисник:Renamed user 90308472385477e8569010b69e9c595f]] без да остави пренасочување: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/Ccmpg|Ccmpg]]“ во „[[Special:CentralAuth/Renamed user 90308472385477e8569010b69e9c595f|Renamed user 90308472385477e8569010b69e9c595f]]“ 1629598 wikitext text/x-wiki {{ombox|text='''Ова е Вашата корисничка страница.''' <span class="plainlinks">[{{FULLURLE:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} Овде]</span> можете да напишете нешто за Вас и Вашата работа на Википедија. Исто така можете да ставите [[Википедија:Вавилон|вавилон табела]] и [[Википедија:Кориснички кутии|кориснички кутии]] со цел другите корисници да знаат кои јазици ги познавате/зборувате, кои се Вашите интереси, со што се занимавате и слично.<br/> '''This is your userpage.''' <span class="plainlinks">[{{FULLURLE:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} Here]</span> </span>you can write something about you, about [[Википедија:Вавилон|the languages you speak]] and about your work on Wikipedia. <p><small>Ова е само совет, можете слободно да ја избришете оваа порака.</small></p> <p><small>This is just an advice, you can delete this message any time you like.</small></p>}} <!-- Шаблон:Нов корисник --> dzabxfjf08kd3o0htau9sdkydl66yzc 3 623822 5629440 4189140 2026-09-17T09:23:17Z Aelxen 124553 Aelxen ја премести страницата [[Разговор со корисник:Ccmpg]] на [[Разговор со корисник:Renamed user 90308472385477e8569010b69e9c595f]] без да остави пренасочување: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/Ccmpg|Ccmpg]]“ во „[[Special:CentralAuth/Renamed user 90308472385477e8569010b69e9c595f|Renamed user 90308472385477e8569010b69e9c595f]]“ 4189140 wikitext text/x-wiki '''Добре дојдовте!''' Здраво, Ccmpg, и [[Википедија:Вовед|добре дојдовте]] на Википедија! Благодарам за [[Special:Contributions/Ccmpg|Вашите придонеси]]. Се надевам дека Ви се допадна проектов и дека одлучивте да останете. Еве неколку страници кои можеби ќе Ви се најдат како корисни: *[[Википедија:Пет столба|Петте столба на Википедија]] *[[Википедија:Почетен курс|Почетен курс]] *[[Википедија:Како да уредам страница|Како да уредувате страници]] *[[Википедија:Вашата прва статија|Како да создадете статија]] Се надевам дека ќе уживате во уредувањето овде и во тоа што сте [[Википедија:Википедијанци|Википедијанец]]! Ве молам [[Википедија:Потпис|потпишувајте]] ги Вашите пораки на [[Помош:Разговорна страница|разговорните страници]] со внесување на четири [[тилда|тилди]] (<nowiki>~~~~</nowiki>); ова автоматски ќе го внесе Вашето корисничко име и датумот. Ако Ви треба помош, погледајте ја страницата [[Википедија:Прашања]], прашајте ме мене [[Разговор со корисник:brest|на мојата разговорна страница]], или поставете го прашањето на оваа страница, а потоа ставете <code><nowiki>{{помош}}</nowiki></code> пред прашањето. Уште еднаш, добре дојдовте! --[[User:Brest-bot|Brest-bot]] <small>([[User talk:Brest-bot|разговор]])</small> 09:01, 9 октомври 2010 (CEST) <!-- Шаблон:Добредојде --> p4qvirpkrqcegsncuby10rb3f1am9mf 0 756663 5629248 5628826 2026-09-16T14:22:04Z BT405 9277 5629248 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2012 | слика = Esc-ai-logo-2012.png | големина_на_слика = | опис = Лого на Изборот за песна на Евровизија 2012 | полуфинале1 = 22 мај 2012 | полуфинале2 = 24 мај 2012 | финале = 26 мај 2012 | водители = | режисер = Томас Смале | извршен_продуцент = Јан Ола Санд | домаќин_телевизија = | место = [[Кристална сала]], [[Баку]], [[Азербејџан]] | победничка_песна = {{flagicon|Sweden}} „[[Euphoria (песна на Лорин)|Euphoria]]“ | систем_на_гласање = | број_на_земји = 42 | дебитанти = Нема | се_враќаат = {{esc|Црна Гора}}<br />{{esc|Австрија}} | се_повлекуваат = | карта = ESC_2012_Map_2.svg | карта_големина = 280px | легенда_зелена = Учествувале во финалето | легенда_црвена = Не се квалификувале во финалето | легенда_жолта = Учествувале во минатото, но не во 2012 | зелен_победник = Шведска |finalists=1|notqualified=1|past=1|presenters=[[Лејла Алијева]]<br />[[Наргиз Бирк-Петерсен]]<br />[[Елдар Гасимов]]|презентери=[[Лејла Алијева]]<br />[[Наргиз Бирк-Петерсен]]<br />[[Елдар Гасимов]]|гласање=Секоја земја доделува 1–8, 10 и 12 поени за своите 10 омилени песни, комбинирано од 50% жири и 50% телефонско гласање.|не_учествуваат={{esc|Ерменија}}<br />{{esc|Полска}}|host=[[İctimai Television|İTV]]|претходна=2011|next=2013|website=https://eurovision.tv|url=https://eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 2012''' беше 57-то издание на [[Избор за песна на Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Баку]], [[Азербејџан]], по победата на оваа земја на [[Избор за песна на Евровизија 2011|изданието во 2011 година]] со песната „[[Running Scared]]“ во изведба на [[Ел и Ники]]. Ова беше првпат Азербејџан да биде домаќин на фестивалот. Натпреварот се состоеше од две полуфиналиња на 22 и 24 мај и големото финале на 26 мај 2012 година. На фестивалот учествуваа вкупно 42 земји. Црна Гора се врати на натпреварот по пауза од две години, додека Полска и Ерменија се повлекоа (Ерменија од безбедносни причини поради конфликтот со домаќинот Азербејџан). Победник беше '''[[Шведска]]''' со песната „'''[[Euphoria (песна на Лорин)|Euphoria]]'''“, изведена од '''[[Лорин]]''', која освои вкупно 372 поени. == Место на одржување == Натпреварот се одржа во новоизградената [[Кристална сала]] во Баку, чија изградба започна во август 2011 година специјално за оваа намена и заврши во април 2012 година, со капацитет од околу 23.000 гледачи. == Формат == === Ждрепка за полуфиналињата (Шешири) === Ждрепката за одредување во кое полуфинале ќе се натпреваруваат земјите се одржа на 25 јануари 2012 година во Баку. Земјите беа поделени во шест шешири врз основа на нивните историски шаблони на гласање, со цел да се избегне соседското гласање. {| class="wikitable header-top" style="text-align:center; width:100%;" |- ! Шешир 1 !! Шешир 2 !! Шешир 3 !! Шешир 4 !! Шешир 5 !! Шешир 6 |- | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Албанија}} * {{esc|Босна и Херцеговина}} * {{esc|Хрватска}} * {{esc|Македонија}} * {{esc|Црна Гора}} * {{esc|Србија}} * {{esc|Швајцарија}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Данска}} * {{esc|Естонија}} * {{esc|Финска}} * {{esc|Исланд}} * {{esc|Норвешка}} * {{esc|Шведска}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Белорусија}} * {{esc|Грузија}} * {{esc|Молдавија}} * {{esc|Романија}} * {{esc|Русија}} * {{esc|Украина}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Ерменија}}¹ * {{esc|Белгија}} * {{esc|Кипар}} * {{esc|Грција}} * {{esc|Холандија}} * {{esc|Турција}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Андора}}² * {{esc|Австрија}} * {{esc|Ирска}} * {{esc|Латвија}} * {{esc|Литванија}} * {{esc|Португалија}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Бугарија}} * {{esc|Унгарија}} * {{esc|Малта}} * {{esc|Сан Марино}} * {{esc|Словенија}} * {{esc|Словачка}} |} <small>1. Ерменија се повлече подоцна во март 2012 година.<br /> 2. Андора се откажа од учество пред одржувањето на ждрепката.</small> == Прво полуфинале == Првото полуфинале се одржа на 22 мај 2012 година. Вкупно 18 земји учествуваа, а право на глас имаа и земјите од „Големата петорка“: Италија, Обединетото Кралство и Азербејџан како домаќин. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! R/O !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Пласман !! Поени |- | 01 || {{esc|Црна Гора}} || Rambo Amadeus || „Euro Neuro“ || англиски || 15 || 20 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 02 || {{esc|Исланд}} || Gréta Salóme & Jónsi || „Never Forget“ || англиски || 8 || 75 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 03 || {{esc|Грција}} || Eleftheria Eleftheriou || „Aphrodisiac“ || англиски || 4 || 116 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 04 || {{esc|Романија}} || Mandinga || „Zaleilah“ || шпански, англиски || 3 || 120 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 05 || {{esc|Албанија}} || Rona Nishliu || „Suus“ || албански || 2 || 146 |- | 06 || {{esc|Белгија}} || Iris || „Would You?“ || англиски || 17 || 16 |- | 07 || {{esc|Финска}} || Pernilla Karlsson || „När jag blundar“ || шведски || 12 || 41 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 08 || {{esc|Кипар}} || Ivi Adamou || „La La Love“ || англиски || 7 || 91 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 09 || {{esc|Данска}} || Soluna Samay || „Should've Known Better“ || англиски || 9 || 63 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 10 || {{esc|Русија}} || Buranovskiye Babushki || „Party for Everybody“ || удмуртски, англиски || 1 || 152 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 11 || {{esc|Унгарија}} || Compact Disco || „Sound of Our Hearts“ || англиски || 10 || 52 |- | 12 || {{esc|Австрија}} || Trackshittaz || „Woki mit de Popos“ || германски || 18 || 8 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 13 || {{esc|Молдавија}} || Pasha Parfeny || „Lăutar“ || англиски || 5 || 100 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 14 || {{esc|Ирска}} || Jedward || „Waterline“ || англиски || 6 || 92 |- | 15 || {{esc|Сан Марино}} || Valentina Monetta || „The Social Network Song (OHOH – Uh - OHOH)“ || англиски || 14 || 31 |- | 16 || {{esc|Израел}} || Izabo || „Time“ || англиски, хебрејски || 13 || 33 |- | 17 || {{esc|Швајцарија}} || Sinplus || „Unbreakable“ || англиски || 11 || 45 |- | 18 || {{esc|Латвија}} || Anmary || „Beautiful Song“ || англиски || 16 || 17 |} === Табела за гласање во првото полуфинале === <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | Начин на гласање:<br />{{colorbox|#DDEEFF}} Квалификувани<br />{{colorbox|#FFFFFF}} Неквалификувани ! rowspan="2" | Вкупно<br />поени ! colspan="21" | Резултати од гласањето |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Црна Гора}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Исланд}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Грција}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Романија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Албанија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Белгија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Финска}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Кипар}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Данска}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Русија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Унгарија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Австрија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Молдавија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Ирска}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Сан Марино}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Израел}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Швајцарија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Латвија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Азербејџан}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Италија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Обединето Кралство}} |- ! rowspan="18" | Учесници | style="text-align:left;" | Црна Гора || 20 || style="background:#ccc;" | || || || || <b>12</b> || || || || || || || || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 8 || || || || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Исланд</b> || <b>75</b> || || style="background:#ccc;" | || 5 || || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || || style="background:#EFCEE8;" | 4 || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Грција</b> || <b>116</b> || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 6 |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Романија</b> || <b>120</b> || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 6 |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Албанија</b> || <b>146</b> || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || |- | style="text-align:left;" | Белгија || 16 || || || || || || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 1 || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || || || || style="background:#EFCEE8;" | 4 || || style="background:#EFCEE8;" | 6 || |- | style="text-align:left;" | Финска || 41 || || style="background:#EFCEE8;" | 7 || || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || || || || || || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Кипар</b> || <b>91</b> || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Данска</b> || <b>63</b> || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || || || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Русија</b> || <b>152</b> || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Унгарија</b> || <b>52</b> || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || 8 || || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 1 || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#ccc;" | || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 5 || || || || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Молдавија</b> || <b>100</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Ирска</b> || <b>92</b> || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 12 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 10 |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || 31 || || || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 2 |- | style="text-align:left;" | Израел || 33 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 8 |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || 45 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 0 |- | style="text-align:left;" | Латвија || 17 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 4 |} </div> == Второ полуфинале == Второто полуфинале се одржа на 24 мај 2012 година. Учествуваа 18 земји, а право на глас имаа и три директни финалисти: Франција, Германија и Шпанија. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! R/O !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Пласман !! Поени |- style="background-color:#DDEEFF;" | 01 || {{esc|Србија}} || [[Жељко Јоксимовиќ]] || „Није љубав ствар“ || српски || 2 || 159 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 02 || {{esc|Македонија}} || [[Калиопи]] || „[[Црно и бело]]“ || македонски || 9 || 53 |- | 03 || {{esc|Холандија}} || Joan Franka || „You and Me“ || англиски || 15 || 35 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 04 || {{esc|Малта}} || Kurt Calleja || „This Is the Night“ || англиски || 7 || 70 |- | 05 || {{esc|Белорусија}} || Litesound || „We Are the Heroes“ || англиски || 16 || 35 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 06 || {{esc|Португалија}} || Filipa Sousa || „Vida minha“ || португалски || 13 || 39 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 07 || {{esc|Украина}} || Gaitana || „Be My Guest“ || англиски || 8 || 64 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 08 || {{esc|Бугарија}} || Sofi Marinova || „Love Unlimited“ || бугарски¹ || 11 || 45 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 09 || {{esc|Словенија}} || Eva Boto || „Verjamem“ || словенечки || 17 || 31 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 10 || {{esc|Хрватска}} || Nina Badrić || „Nebo“ || хрватски || 12 || 42 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 11 || {{esc|Шведска}} || [[Лорин]] || „[[Euphoria (песна на Лорин)|Euphoria]]“ || англиски || 1 || 181 |- | 12 || {{esc|Грузија}} || Anri Jokhadze || „I'm a Joker“ || англиски, грузиски || 14 || 36 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 13 || {{esc|Турција}} || Can Bonomo || „Love Me Back“ || англиски || 5 || 80 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 14 || {{esc|Естонија}} || Ott Lepland || „Kuula“ || естонски || 4 || 100 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 15 || {{esc|Словачка}} || Max Jason Mai || „Don't Close Your Eyes“ || англиски || 18 || 22 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 16 || {{esc|Норвешка}} || Tooji || „Stay“ || англиски || 10 || 45 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 17 || {{esc|Босна и Херцеговина}} || Maya Sar || „Korake ti znam“ || босански || 6 || 77 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 18 || {{esc|Литванија}} || Donny Montell || „Love Is Blind“ || англиски || 3 || 104 |} <small>1. Песната на Бугарија содржи фрази на неколку јазици, вклучувајќи арапски, азербејџански, англиски, грчки, италијански, ромски, српскохрватски, шпански, турски и француски.</small> === Детално гласање во второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="22" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|Србија}} ! {{vert header|Македонија}} ! {{vert header|Холандија}} ! {{vert header|Малта}} ! {{vert header|Белорусија}} ! {{vert header|Португалија}} ! {{vert header|Украина}} ! {{vert header|Бугарија}} ! {{vert header|Словенија}} ! {{vert header|Хрватска}} ! {{vert header|Шведска}} ! {{vert header|Грузија}} ! {{vert header|Турција}} ! {{vert header|Естонија}} ! {{vert header|Словачка}} ! {{vert header|Норвешка}} ! {{vert header|БиХ}} ! {{vert header|Литванија}} ! {{vert header|Франција}} ! {{vert header|Германија}} ! {{vert header|Обединето Кралство}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || '''155''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || '''53''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || '''70''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || '''39''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || '''45''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || '''31''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || '''42''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || '''181''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || '''36''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Турција}} || '''80''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || '''100''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Словачка}} || '''22''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || '''45''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Босна и Херцеговина}} || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || '''104''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === 12 поени во Второто полуфинале === Табела на доделени 12 поени во второто полуфинале: {| class="wikitable" style="font-size:85%;" |- ! Број ! Натпреварувач ! Држави кои доделиле 12 поени |- | 6 | '''{{flag|Шведска}}''' | Естонија, Грузија, Германија, Холандија, Норвешка, Словачка |- | 4 | {{flag|Србија}} | Бугарија, Франција, Македонија, Словенија |- | 3 | {{flag|Босна и Херцеговина}} | Хрватска, Србија, Турција |- | 2 | {{flag|Литванија}} | Белорусија, Обединетото Кралство |- | rowspan="6" | 1 | {{flag|Белорусија}} | Украина |- | {{flag|Бугарија}} | Португалија |- | {{flag|Хрватска}} | Босна и Херцеговина |- | {{flag|Естонија}} | Шведска |- | {{flag|Грузија}} | Литванија |- | {{flag|Турција}} | Малта |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 26 мај 2012 година. Во него учествуваа 26 земји: „Големата петорка“ (Обединетото Кралство, Франција, Германија, Шпанија и Италија), земјата-домаќин (Азербејџан), како и по 10 земји кои се квалификуваа од првото и второто полуфинале. Победник на Евровизија 2012 беше Шведска со песната „Euphoria“ во изведба на Лорин, освојувајќи 372 поени. {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || {{flag|Обединето Кралство}} || Енгелберт Хампердинк || "Love Will Set You Free" || 25 || 12 |- | 02 || {{flag|Унгарија}} || Compact Disco || "Sound of Our Hearts" || 24 || 19 |- | 03 || {{flag|Албанија}} || Рона Нишлиу || "Suus" || 5 || 146 |- | 04 || {{flag|Литванија}} || Дони Монтел || "Love Is Blind" || 14 || 70 |- | 05 || {{flag|Босна и Херцеговина}} || Маја Сар || "Korake ti znam" || 18 || 55 |- | 06 || {{flag|Русија}} || Бурановские Бабушки || "Party for Everybody" || 2 || 259 |- | 07 || {{flag|Исланд}} || Грета Саломе и Јонси || "Never Forget" || 20 || 46 |- | 08 || {{flag|Кипар}} || Иви Адаму || "La La Love" || 16 || 65 |- | 09 || {{flag|Франција}} || Ангун || "Echo (You and I)" || 22 || 21 |- | 10 || {{flag|Италија}} || Нина Цили || "L'amore è femmina" || 9 || 101 |- | 11 || {{flag|Естонија}} || От Лепланд || "Kuula" || 6 || 120 |- | 12 || {{flag|Норвешка}} || Тоџи || "Stay" || 26 || 7 |- | 13 || {{flag|Азербејџан}} || Сабина Бабаева || "When the Music Dies" || 4 || 150 |- | 14 || {{flag|Романија}} || Мандинга || "Zaleilah" || 12 || 71 |- | 15 || {{flag|Данска}} || Солуна Самај || "Should've Known Better" || 23 || 21 |- | 16 || {{flag|Грција}} || Елефтерија Елефтериу || "Aphrodisiac" || 17 || 64 |- | 17 || {{flag|Шведска}} || Лорин || "Euphoria" || 1 || 372 |- | 18 || {{flag|Турција}} || Џан Бономо || "Love Me Back" || 7 || 112 |- | 19 || {{flag|Шпанија}} || Пастора Солер || "Quédate conmigo" || 10 || 97 |- | 20 || {{flag|Германија}} || Роман Лоб || "Standing Still" || 8 || 110 |- | 21 || {{flag|Малта}} || Курт Калеја || "This Is the Night" || 21 || 41 |- | 22 || {{flag|Македонија}} || Калиопи || "Црно и бело" || 13 || 71 |- | 23 || {{flag|Ирска}} || Џедвард || "Waterline" || 19 || 46 |- | 24 || {{flag|Србија}} || Жељко Јоксимовиќ || "Није љубав ствар" || 3 || 214 |- | 25 || {{flag|Украина}} || Гаитана || "Be My Guest" || 15 || 65 |- | 26 || {{flag|Молдавија}} || Паша Парфени || "Lăutar" || 11 || 81 |} == Табела за гласање во Големото финале == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="43" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|БИХ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ЦГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|СВК}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ТУР}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | ОК || '''12''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Унгарија || '''19''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''146''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''70''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | БиХ || '''55''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''259''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''46''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''21''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''101''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''120''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''7''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''150''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''71''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''21''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''372''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Турција || '''112''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''97''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''110''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''41''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија || '''71''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''46''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''214''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''81''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === 12 поени во Големото финале === {| class="wikitable" style="font-size:85%;" |- ! Број ! Натпреварувач ! Држави кои доделиле 12 поени |- | 18 | '''{{flag|Шведска}}''' | Австрија, Белгија, Данска, Естонија, Финска, Франција, Германија, Унгарија, Исланд, Ирска, Израел, Латвија, Холандија, Норвешка, Русија, Словачка, Шпанија, Обединетото Кралство |- | 4 | {{flag|АЛБ}} | Македонија, Италија, Сан Марино, Швајцарија |- | 4 | {{flag|Азербејџан}} | Литванија, Малта, Турција, Украина |- | 4 | {{flag|Србија}} | Бугарија, Хрватска, Црна Гора, Словенија |- | 2 | {{flag|Кипар}} | Грција, Шведска |- | 2 | {{flag|Грција}} | Албанија, Кипар |- | 2 | {{flag|Македонија}} | Босна и Херцеговина, Србија |- | 1 | {{flag|Русија}} | Белорусија |- | 1 | {{flag|Шпанија}} | Португалија |- | 1 | {{flag|Литванија}} | Грузија |- | 1 | {{flag|Турција}} | Азербејџан |- | 1 | {{flag|Романија}} | Молдавија |- | 1 | {{flag|Молдавија}} | Романија |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Baku 2012 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = 4 мај 2012 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Düsseldorf 2011 | Следен = Eurovision Song Contest: Malmö 2013 }} ''Eurovision Song Contest: Baku 2012'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group на 4 мај 2012 година. Албумот ги содржи сите 42 песни кои се натпреваруваа, вклучувајќи ги и полуфиналистите кои не успеаја да стигнат до големото финале. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.eurovision.tv Официјално мрежно место] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Азербејџанска музика]] [[Категорија:Култура на Баку]] [[Категорија:Музиката во 2012 година]] 65xday35z51hzunhus18gmicoxlmnnm 0 999395 5629247 5628827 2026-09-16T14:21:51Z BT405 9277 5629247 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | година = 2013 | тема = We Are One (Ние сме едно) | лого = | слика = Esc-ai-logo-2013.png | опис = | финале = 18 мај 2013 | полуфинале 1 = 14 мај 2013 | полуфинале 2 = 16 мај 2013 | водители = [[Петра Меде]] | режисер = | надзорник = Јон Ола Санд | домаќин = {{flagicon|Шведска}} [[SVT]] | место = Малме арена, [[Малме]], [[Шведска]] | победник = {{flag|Данска}}<br />„Only Teardrops“ | број на учесници = 39 | дебитанти = Нема | повратници = {{flag|Ерменија}} | откажани = {{flag|Босна и Херцеговина}}, {{flag|Португалија}}, {{flag|Словачка}}, {{flag|Турција}} | систем на гласање = 50% телевоутинг, 50% стручно жири. Секоја држава доделува 12, 10, 8-1 поени на своите 10 омилени песни. | нула поени = Нема |name=Избор за песна на Евровизија 2013|map=ESC_2013_Map_2.svg|previous=2012|next=2014|finalists=1|notqualified=1|past=1|url=https://eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 2013''' беше 58-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Малме]], [[Шведска]], по победата на [[Лорин]] на [[Евровизија 2012|изборот во 2012 година]] со песната „Euphoria“. Ова беше петти пат Шведска да биде домаќин на натпреварот (по [[Евровизија 1975|1975]], [[Евровизија 1985|1985]], [[Евровизија 1992|1992]] и [[Евровизија 2000|2000]]). Натпреварот се одржа во Малме арената, а се состоеше од две полуфиналиња на 14 и 16 мај и финале на 18 мај 2013 година. Водител на трите вечери беше [[Петра Меде]]. На натпреварот учествуваа 39 земји. [[Ерменија]] се врати по едногодишна пауза, додека [[Босна и Херцеговина]], [[Португалија]], [[Словачка]] и [[Турција]] се повлекоа од учество. Победник беше [[Данска]] со песната „Only Teardrops“ во изведба на [[Емели де Форест]], освојувајќи 281 поен. == Место на одржување == На 8 јули 2012 година, шведскиот радиодифузер SVT објави дека Малме арената во Малме ќе биде домаќин на Изборот за песна на Евровизија 2013. Ова беше вторпат градот да биде домаќин на натпреварот, по 1992 година. Арената има капацитет од околу 15.500 гледачи. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''We Are One'' (Ние сме едно), придружуван од лого во форма на пеперутка. За разлика од претходните години каде имаше двајца или тројца водители, оваа година Петра Меде сама ги водеше сите три вечери, што се случи за првпат по 1995 година. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 14 мај 2013 година. Во него учествуваа 16 земји. Италија, Обединетото Кралство и Шведска гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Наталија Кели || "Shine" || 14 || 27 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Биргит Оигемел || "Et uus saaks alguse" || 10 || 52 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Хана || "Straight Into Love" || 16 || 8 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Klapa s Mora || "Mižerja" || 13 || 38 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Емели де Форест || "Only Teardrops" || 1 || 167 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Дина Гарипова || "What If" || 2 || 156 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Злата Огњевич || "Gravity" || 3 || 140 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Анук || "Birds" || 6 || 75 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Who See и Нина Жижиќ || "Igranka" || 12 || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Андриус Појавис || "Something" || 9 || 53 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Аљона Ланскаја || "Solayoh" || 7 || 64 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Алиона Мун || "O mie" || 4 || 95 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Рајан Долан || "Only Love Survives" || 8 || 54 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Деспина Олимпиу || "An me thimasai" || 15 || 11 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Роберто Белароза || "Love Kills" || 5 || 75 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Moje 3 || "Ljubav je svuda" || 11 || 46 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 16 мај 2013 година. Во него учествуваа 17 земји. Германија, Франција и Шпанија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || PeR || "Here We Go" || 17 || 13 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Валентина Монета || "Crisalide (Vola)" || 11 || 47 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || Влатко Лозаноски и Есма Реџепова || "Пред да се раздени" || 16 || 28 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Фарид Мамедов || "Hold Me" || 1 || 139 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Криста Зигфридс || "Marry Me" || 9 || 64 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Џанлука Безина || "Tomorrow" || 4 || 118 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Елица Тодорова и Стојан Јанкулов || "Samo shampioni" || 12 || 45 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Ејтор Инги || "Ég á líf" || 6 || 72 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Koza Mostra и Агатон || "Alcohol Is Free" || 2 || 121 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Моран Мазор || "Rak bishvilo" || 14 || 40 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Доријанс || "Lonely Planet" || 7 || 69 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || БајАлекс || "Kedvesem" || 8 || 66 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Маргарет Бергер || "I Feed You My Love" || 3 || 120 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Адријан Лулѓурај и Бледар Сејко || "Identitet" || 15 || 31 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Ноди и Софи || "Waterfall" || 10 || 63 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Takasa || "You and Me" || 13 || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Чезар || "It's My Life" || 5 || 83 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 18 мај 2013 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Амандин Буржуа || "L'enfer et moi" || 23 || 14 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Андриус Појавис || "Something" || 22 || 17 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Алиона Мун || "O mie" || 11 || 71 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Криста Зигфридс || "Marry Me" || 24 || 13 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Ел Суењо де Морфео || "Contigo hasta el final" || 25 || 8 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Роберто Белароза || "Love Kills" || 12 || 71 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Биргит Оигемел || "Et uus saaks alguse" || 20 || 19 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Аљона Ланскаја || "Solayoh" || 16 || 48 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Џанлука Безина || "Tomorrow" || 8 || 120 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Дина Гарипова || "What If" || 5 || 174 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Каскада || "Glorious" || 21 || 18 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Доријанс || "Lonely Planet" || 18 || 41 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Анук || "Birds" || 9 || 114 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Чезар || "It's My Life" || 13 || 65 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Бони Тајлер || "Believe in Me" || 19 || 23 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Робин Шернберг || "You" || 14 || 62 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || БајАлекс || "Kedvesem" || 10 || 84 |- style="background:#FFD700;" | 18 || style="text-align:left;" | '''{{flag|Данска}}''' || '''Емели де Форест''' || '''"Only Teardrops"''' || '''1''' || '''281''' |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Ејтор Инги || "Ég á líf" || 17 || 47 |- style="background:#C0C0C0;" | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Фарид Мамедов || "Hold Me" || 2 || 234 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Koza Mostra и Агатон || "Alcohol Is Free" || 6 || 152 |- style="background:#CD7F32;" | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Злата Огњевич || "Gravity" || 3 || 214 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Марко Менгони || "L'essenziale" || 7 || 126 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Маргарет Бергер || "I Feed You My Love" || 4 || 191 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Ноди и Софи || "Waterfall" || 15 || 50 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Рајан Долан || "Only Love Survives" || 26 || 5 |} == Детално гласање == === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="21" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ШПА}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || '''13''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || '''47''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || '''28''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || '''139''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || '''45''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || '''72''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || '''121''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || '''40''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || '''69''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || '''66''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || '''120''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || '''31''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || '''63''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || '''41''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || '''83''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="40" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ЦГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Франција || '''14''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''17''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''71''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''13''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''8''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''71''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''19''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белорусија || '''48''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''120''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''174''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''18''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''41''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''114''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | ОК || '''23''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''62''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Унгарија || '''84''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''281''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''47''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''234''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''152''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''214''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''126''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''191''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''50''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''5''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Malmö 2013 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Мај 2013 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Baku 2012 | Следен = Eurovision Song Contest: Copenhagen 2014 }} ''Eurovision Song Contest: Malmö 2013'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во мај 2013 година. Албумот ги содржи сите 39 песни кои се натпреваруваа, вклучувајќи ги и полуфиналистите кои не успеаја да стигнат до големото финале. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.eurovision.tv/}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Евровизија 2013]] [[Категорија:Шведска музика]] [[Категорија:Малме]] [[Категорија:Музиката во 2013 година]] bs8l62cde5528lso6zikaix8cq2bn8w 0 1035606 5629477 4781947 2026-09-17T11:47:07Z Zdravko 293 5629477 wikitext text/x-wiki [[Image:Adze.jpg|right|thumb|Тесла]] [[Image:Adz (PSF).png|thumb|Користење на тесла при делкање на трупци]] '''Тесла''' е алатка која служи за делкање или мазнење на грубо исечено дрво при рачна обработка. При обработка на дрвото со тесла, обично се опчекорува даската или трупецот и се замавнува со теслата надолу во правец на стапалата, сечејќи, кинејќи, кршејќи или со еден збор делкајќи делови од дрвото, при што се поместува наназад оставајќи пред себе релативно мазно обработена површина на дрвото. Теслата може да се искористи и за други операции, како што е сечење на дрва. Сечилото на теслата, за разлика од [[секира]]та е поставено нормално во однос на дршката, односно се наоѓа во иста положба како и сечилото на [[мотика]]та. Теслата се користи и во [[градежништво]]то. Теслата од другата страна е обликувана како [[чекан]] па со неа може да се зачукуваат [[Шајка|шајки]]. Од предната страна на делот кај сечилото обично има погоден отвор кој служи за вадење на шајки. {{Ризница-врска|Adzes}} [[Категорија:Рачен алат]] [[Категорија:Камени орудија]] [[Категорија:Видови археолошки артефакти]] [[Категорија:Дрводелски алат]] ijf1e9wjjl8h3v85vacqjsc1x6hqi4y 0 1081678 5629246 5628755 2026-09-16T14:21:40Z BT405 9277 5629246 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2014 | слоган = #JoinUs | слика = Esc-ai-logo-2014.png | полуфинале1 = 6 мај 2014 | полуфинале2 = 8 мај 2014 | финале = 10 мај 2014 | издание = 59-то | домаќин = {{flagicon|Данска}} [[DR (радиодифузер)|DR]] | место = B&W Hallerne, [[Копенхаген]], [[Данска]] | презентери = [[Лисе Рене]], [[Николај Копел]] и [[Пилоу Асбек]] | радиодифузер = [[DR (радиодифузер)|DR]] | извршен_продуцент = Перниле Гаардбо | број_на_земји = 37 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Полска}}, {{flag|Португалија}} | не_учествуваат = {{flag|Андора}}, {{flag|Босна и Херцеговина}}, {{flag|Бугарија}}, {{flag|Кипар}}, {{flag|Монако}}, {{flag|Мароко}}, {{flag|Словачка}}, {{flag|Србија}}, {{flag|Турција}}, {{flag|Хрватска}} | карта = ESC_2014_Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = 50% телевоутинг и 50% стручно жири. Секоја земја доделува 12, 10, 8–1 поени на своите 10 омилени песни. | победник = {{flag|Австрија}}<br />[[Кончита Вурст]] | победничка_песна = Rise Like a Phoenix | претходна = 2013 | следна = 2015 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|past=1|notqualified=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2014''' беше 59-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Копенхаген]], [[Данска]], по победата на [[Емели де Форест]] на [[Евровизија 2013|изборот во 2013 година]] со песната „Only Teardrops“. Ова беше трет пат Данска да биде домаќин на натпреварот (по [[Евровизија 1964|1964]] и [[Евровизија 2001|2001]]). Натпреварот се одржа во [[B&W Hallerne]], а се состоеше од две полуфиналиња на 6 и 8 мај и финале на 10 мај 2014 година. Водители беа [[Лисе Рене]], [[Николај Копел]] и [[Пилоу Асбек]]. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Полска]] и [[Португалија]] се вратија по пауза, додека [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Кипар]], [[Србија]] и [[Хрватска]] се повлекоа од учество. Победник беше [[Австрија]] со песната „[[Rise Like a Phoenix]]“ во изведба на [[Кончита Вурст]], освојувајќи 290 поени. == Место на одржување == На 2 септември 2013 година, данскиот радиодифузер DR објави дека B&W Hallerne во Копенхаген е избран за објект домаќин. Поранешниот бродоградилиштен комплекс беше реновиран и претворен во арена за натпреварот со капацитет од околу 10.000 гледачи. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''#JoinUs'' (Приклучи ни се). За првпат во историјата на Евровизија, официјалниот слоган содржеше хаштаг. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 6 мај 2014 година. Во него учествуваа 16 земји. Данска, Франција и Шпанија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Aram Mp3 || "Not Alone" || 4 || 121 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Aarzemnieki || "Cake to Bake" || 14 || 33 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Тања || "Amazing" || 12 || 36 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Сана Нилсен || "Undo" || 2 || 131 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Pollapönk || "No Prejudice" || 8 || 61 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Херси || "One Night's Anger" || 15 || 22 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сестри Толмачеви || "Shine" || 6 || 63 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Дилара Казимова || "Start a Fire" || 9 || 57 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Марија Јаремчук || "Tick-Tock" || 5 || 118 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Аксел Ирсу || "Mother" || 14 || 28 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Кристина Скарлат || "Wild Soul" || 16 || 13 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Валентина Монета || "Maybe" || 10 || 40 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Сузи || "Quero ser tua" || 11 || 39 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || The Common Linnets || "Calm After the Storm" || 1 || 150 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Сергеј Ќетковиќ || "Moj svet" || 7 || 63 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Андраш Калај-Сондерс || "Running" || 3 || 127 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 8 мај 2014 година. Во него учествуваа 15 земји. Германија, Италија и Обединетото Кралство гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Firelight || "Coming Home" || 9 || 63 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Меи Фајнголд || "Same Heart" || 14 || 19 |- style="background:#ccffcc;" | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Карл Еспен || "Silent Storm" || 6 || 77 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || The Shin и Марико || "Three Minutes to Earth" || 15 || 15 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Донатан и Клео || "My Słowianie - We Are Slavic" || 8 || 70 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Кончита Вурст || "Rise Like a Phoenix" || 1 || 169 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Вилија Матачиунаите || "Attention" || 11 || 36 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Softengine || "Something Better" || 3 || 97 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Can-linn и Кејси Смит || "Heartbeat" || 12 || 35 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Тео || "Cheesecake" || 5 || 87 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || Тијана Дапчевиќ || "To the Sky" || 13 || 33 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Себаалтер || "Hunter of Stars" || 4 || 92 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Freaky Fortune и RiskyKidd || "Rise Up" || 7 || 74 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Тинкара Ковач || "Spet (Round and Round)" || 10 || 52 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Паула Селинг и Ови || "Miracle" || 2 || 125 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 10 мај 2014 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Марија Јаремчук || "Tick-Tock" || 6 || 113 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Тео || "Cheesecake" || 16 || 43 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Дилара Казимова || "Start a Fire" || 22 || 33 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Pollapönk || "No Prejudice" || 15 || 58 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Карл Еспен || "Silent Storm" || 8 || 88 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Паула Селинг и Ови || "Miracle" || 12 || 72 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Aram Mp3 || "Not Alone" || 4 || 174 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Сергеј Ќетковиќ || "Moj svet" || 19 || 37 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Донатан и Клео || "My Słowianie - We Are Slavic" || 14 || 62 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Freaky Fortune и RiskyKidd || "Rise Up" || 20 || 35 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Кончита Вурст || "Rise Like a Phoenix" || 1 || 290 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Elaiza || "Is It Right" || 18 || 39 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Сана Нилсен || "Undo" || 3 || 218 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Twin Twin || "Moustache" || 26 || 2 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сестри Толмачеви || "Shine" || 7 || 89 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Ема || "La mia città" || 21 || 33 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Тинкара Ковач || "Spet (Round and Round)" || 25 || 9 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Softengine || "Something Better" || 11 || 72 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Рут Лорензо || "Dancing in the Rain" || 10 || 74 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Себаалтер || "Hunter of Stars" || 13 || 64 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Андраш Калај-Сондерс || "Running" || 5 || 143 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Firelight || "Coming Home" || 23 || 32 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Басим || "Cliche Love Song" || 9 || 74 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || The Common Linnets || "Calm After the Storm" || 2 || 238 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Валентина Монета || "Maybe" || 24 || 14 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Моли || "Children of the Universe" || 17 || 40 |} == Детално гласање == === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="20" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || '''63''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || '''19''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || '''77''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || '''15''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || '''70''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || '''169''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || '''36''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || '''97''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || '''87''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || '''33''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || '''92''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || '''74''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || '''52''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || '''125''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="38" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ЦГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|POR}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Украина || '''113''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белорусија || '''43''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''33''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''58''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''88''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''72''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''174''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Црна Гора || '''37''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''62''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || '''290''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''39''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''218''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''2''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''89''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''33''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Словенија || '''9''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''72''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''74''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Унгарија || '''143''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''32''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''74''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''238''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || '''14''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | ОК || '''40''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Copenhagen 2014 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2014 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Malmö 2013 | Следен = Eurovision Song Contest: Vienna 2015 }} ''Eurovision Song Contest: Copenhagen 2014'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2014 година. Албумот ги содржи сите 37 песни кои се натпреваруваа, вклучувајќи ги и полуфиналистите кои не успеаја да се квалификуваат во големото финале. {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} jgaalbe2imo5jy1ymk44cce46vjonoa 0 1107636 5629353 5611807 2026-09-16T21:59:31Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Хју Џекмен]] на [[Хју Џекман]] 5611807 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Хју Џекмен | image =Logan_Japan_Premiere_Red_Carpet-_Hugh_Jackman_(38445328406)_(rotated).jpg | caption = 2017 | alt = <!--- see [[WP:ALT]] ---> | birth_name = Хју Мајкл Џекмен | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1968|10|12}} | birth_place =[[Сиднеј]], Нов Јужен Велс, Австралија | occupation = глумец, продуцент, пејач, [[танчер]] | years_active = 1994–денес | known_for = ''[[X-Men (филмски серијал)|X-Men]]'', ''[[Ван Хелсинг (филм)|Ван Хелсинг]]'', ''[[Тони Награда]]'', ''[[81-ви Академски Награди]]'', ''[[Real Steel]]'', ''[[Клетници (2012 филм)|Клетници]]'', ''[[Затвореници (2013 film)|Затвореници]]'' | spouse = {{marriage|[[Дебора-Ли Фурнес]]|1996}} | children = 2 }} '''Хју Мајкл Џекмен''' (роден на 12 октомври 1968)<ref>{{наведени вести|title=Monitor|newspaper=[[Entertainment Weekly]]|publisher=[[Time Inc.]]|date=12/19 Oct 2012|issue=1228/1229|page=23}}</ref> — [[австралиски]] глумец и продуцент кој е инволвиран во филм, музички театар и телевизија. Џекмен има добиено интернационални признанија за неговите улоги во познати филмови, претежно како херојски, временски и романтични карактери. Тој е познат по неговата долгорочна улога како [[Вулверин (стрипови)|Вулверин]] во [[X-Men (филмски серијал)|''X-Men'' филмскиот серијал]], како и за главните улоги во ''[[Кејт и Леополд]]'', ''[[Ван Хелсинг (филм)|Ван Хелсинг]]'', ''[[Престиж (филм)|Престиж]]'', ''[[Австралија (2008 филм)|Австралија]]'', ''[[Real Steel]]'', ''[[Клетици (2012 филм)|Клетници]]'', и ''[[Затвореници (2013 филм)|Затвореници]]''. Неговата улога во ''Клетници'' му ја донесе неговата прва номинација за [[Академска награда]] за [[Академска Награда за Најдобар Глумец|Најдобар Глумец]] и неговата прва [[Златен Глобус Награда за Најдобар Глумец – Мјузикл или Комедија]] во 2013. Тој исто така е и пејач, танчер и глумец во мјузикли, и има добиено [[Тони Награда]] за улогата во ''[[Момчето од Оз]]''. Трипати водител на Тони Наградите, добивајќи [[Еми Награда]] за едно од овие појавувања, Џекмен исто така ги има водено и [[81-те Академски Награди]] на 22 февруари 2009. ==Ран Живот== Џекмен е роден во [[Сиднеј]], [[Нов Јужен Велс]], син на Грејс МкНил (Гринвуд) и Кристофер Џон Џекмен, консултант образуван на Кембриџ.<ref>{{Наведена книга|last=Sullivan|first=Leanne|title=Who's who in Australia|url=http://books.google.com/books?id=5es-AQAAIAAJ|accessdate=November 9, 2013|year=2009|publisher=Crown Content|isbn=978-1-74095-166-1}}</ref><ref name=tegl12011>{{наведени вести|last=Illey|first=Chrissy|title=Hugh Jackman: The Wonderful Wizard of Oz|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/8781262/Hugh-Jackman-The-Wonderful-Wizard-of-Oz.html|newspaper=The Daily Telegraph|date=3 October 2011|accessdate=9 November 2013|location=London}}</ref> His parents were English and had come to Australia in 1967 as part of the "[[Ten Pound Poms]]" immigration.<ref name=tegl12011/> Еден од прадедовците на Џекмен бил [[Грк]].<ref name="1911census">{{Наведена мрежна страница|url=http://blog.1911census.co.uk/2010/02/family-history-for-actor-hugh-jackman/|title=1911census.co.uk blog &raquo; Blog Archive &raquo; Family history for actor Hugh Jackman|publisher=blog.1911census.co.uk|accessdate=2014-02-20|archive-date=2013-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209151926/http://blog.1911census.co.uk/2010/02/family-history-for-actor-hugh-jackman/|url-status=dead}}</ref> Неговите родители биле посветени христијани, кои биле сменети од Евангелистот [[Били Грахам]] по нивниот брак.<ref name=tegl12011/> Џекмен има четири постари браќа и сестри, и бил второ дете кое е родено во Австралија.<ref name="bravo">{{cite episode|title = Hugh Jackman |episode-link = Inside the Actors Studio|series = Inside the Actors Studio|series-link = Inside the Actors Studio|network = [[Bravo (US TV channel)|Bravo]]|airdate = |season = |number = }}; can be viewed at http://www.youtube.com/watch?v=Sf6DH_LKjro</ref> Тој исто така има помала полусестра, од другиот брак на неговата мајка.<ref>{{наведени вести|title=Jackman's Sisterly Pride|url=http://www.teenhollywood.com/2004/05/21/jackmans-sisterly-pride|accessdate=9 November 2013|newspaper=Teen Hollywood|date=21 May 2004|archive-date=2013-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425110155/http://www.teenhollywood.com/2004/05/21/jackmans-sisterly-pride|url-status=dead}}</ref> Неговите родители се развеле кога имал осум години, и Џекмен останал во Австралија со татко му и двајцата браќа, додека неговата мајка и две сестрисе преселиле назад во Англија.<ref name=tegl12011/><ref>{{наведени вести|title=Hugh Jackman relishes performing|url=http://www.today.com/id/4893079|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Today.com]]|date=2004-05-11|agency=Associated Press}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Hugh Jackman and his mum finally at peace|url=http://www.perthnow.com.au/entertainment/hugh-jackman-and-his-mum-finally-at-peace/story-e6frg30l-1225799467882|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Perth Now]]|date=18 November 2009}}</ref> Како дете, Џекмен сакал да биде надвор, поминувајќи многу време на плажата и на кампувања и одмори низ цела Австралија. Тој сакал да го виде светот: "Ги поминував ноќите гледајќи во атласи. Одлучив дека сакам да бидам готвач на авион. Бидејќи кога бев во авион имаше храна, па претпоставив дека има готвач. Мислев дека тоа би била идеална работа."<ref name="Biography Today">{{Наведена книга |first=|title=Biography Today|url=https://archive.org/details/biographytodayge0000unse_h7i3|year=2010|page=[https://archive.org/details/biographytodayge0000unse_h7i3/page/86 86]|publisher=Omnigraphics|location=Detroit, Michigan |isbn=978-0-7808-1058-7}}</ref> Џекмен тргнал во основно училиште во Памбл Паблик Училиштето а потоа продолжил на [[Нокс Грамар Училиштето]] само за момчиња на [[Горниот Северен Брег]] на Сиднеј, каде учествувал во неговата продукција на ''[[Мојата Убава Дама]]'' во 1985, и станал капитен (претседател на класот) во училиштето во 1986.<ref>{{наведени вести|last=Scobie |first=Claire |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/3833405/Hugh-Jackman-X-appeal.html |title=Hugh Jackman: X Appeal |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=18 December 2008 |accessdate=6 September 2010 }}</ref> По матурирањето, поминал [[празна година]] работејќи во [[Апингам Училиштето]] во Англија.<ref>{{наведени вести|title=Hollywood star, Hugh Jackman, returns to Uppingham|url=http://www.uppingham.co.uk/hollywood-star-hugh-jackman-returns-to-uppingham|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Uppingham School]]|date=25 May 2012|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109044119/http://www.uppingham.co.uk/hollywood-star-hugh-jackman-returns-to-uppingham|url-status=dead}}</ref> Кога се враќа, студира на [[Универзитетот за Технологија, Сиднеј]], дипломирајќи во 1991 со БА во[[Комуникациски студии|Комуникации]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsroom.uts.edu.au/news/detail.cfm?ItemId=11098|title=Alumnus Hugh Jackman honoured at UTS 20-year celebration|accessdate=27 May 2009}}</ref> Во неговата последна година на универзитетот, посетил курс за глума за да надополни кредити. Класот ја извел [[Ваклав Хавел]]-овата [[Меморандум]] со Џекмен во главната улога.<ref name="bravo"/> Тој подоцна искоментирал, "За време на таа недела се чувствував повеќе дома со тие луѓе отколку во сите три години [на универзитетот]".<ref>{{наведени вести|last=Lariviere|first=Serafin|title=Hugh Jackman on overcoming his fear of being called a poof|url=http://dailyxtra.com/toronto/arts-and-entertainment/hugh-jackman-overcoming-fear-called-poof|accessdate=9 November 2013|newspaper=Daily Xtra|date=29 June 2011|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109052636/http://dailyxtra.com/toronto/arts-and-entertainment/hugh-jackman-overcoming-fear-called-poof|url-status=dead}}</ref> Откако ја зел неговата диплома, Џекмен комплетирал едногодишен курс "Патувањето" во Центарот за Глумци во Сиднеј.<ref name="bravo"/> За постојаното студирање глума, изјавил, "Сè додека не наполнив 22 години никогаш не го замислував моето хоби како нешто од што ќе можам да заработувам. Како момче, секогаш имав интерес кон театарот. Но идејата во моето училиште бење дека драмата и музиката се за да го комплетираат човекот. Не беше нешто од кое човек заработува. Преминав преку тоа. Најдов храброст да станам и кажам, 'Сакам да го направам тоа'."<ref name="Biography Today"/> По завршувањето на "Патувањето", му била понудена улога во познатата сапуница ''[[Соседи]]'' но ја одбил<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/hugh_jackman_biog/2.html|title=''home and away''|accessdate=27 May 2009|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221221416/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/hugh_jackman_biog/2.html|url-status=dead}}</ref> за да студира на [[Западната Австралиска Академија за Изведувачки Уметности]] на [[Едит Кован Универзитетот]] во [[Перт, Западна Австралија]], на која дипломирал во 1994.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thewest.com.au/default.aspx?MenuID=77&ContentID=8095|title=Jackman back as boy from Waapa|accessdate=27 May 2009|archive-date=2009-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417014849/http://www.thewest.com.au/default.aspx?MenuID=77|url-status=dead}}</ref> Џекмен има кажано дека "секогаш сум го сакал глумењето но кога почнав со школата за драма бев како изгубен во класот. Едноставно не ми доаќаше како што треба. Сите беа подобри, сите изгледаа дека ќе бидат поуспешни, сите изгледаа поприродно во тоа и гледајќи наназад мислам дека тоа е доброe. Мислам дека треба да си претпазлив како глумец. Мислам дека е добро да се влезе на аудиција со мислење 'Треба да бидам најдобар за да ја добијам улогата.'"<ref name="shavemagazine">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.shavemagazine.com/entertainment/interview-Hugh-Jackman/2 |title=Interview: Hugh Jackman |publisher=[[Shave (magazine)|Shave Magazine]] |first=Ziyah |last=Karmali |accessdate=8 November 2011 |archive-date=2012-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311185759/http://www.shavemagazine.com/entertainment/interview-Hugh-Jackman/2 |url-status=dead }}</ref> ==Кариера== ===Почетна работа=== Ноќта на неговата финална изведба на Академската Дипломска, Џекмен примил телефонски повик на кој му била понудена улога во ''[[Correlli]]'': "Технички бев невработен околу тринаесет секунди." ''Correlli'', смислена од Австралиската глумица [[Денис Робертс]], била серија на АБЦ составена од 10 дела, првата поголема професионална работа на Џекмен , и каде ја запознал својата идна жена [[Дебора-Ли Фуентес]]: "Запознавањето со жена ми беше најдоброто нешто што мижеше да излезе од сето тоа."<ref name="Biography Today"/> Шоуто траеше само една сезона. По ''Correlli'' Џекмен отишол на сцената во Мелбурн. Во 1996, Џекмен го играл [[Гастон (Убавицата и Ѕверот)|Гастон]] во локалната Дизниева продукција на ''[[Убавицата и Ѕверот (мјузикл)|Убавицата и Ѕверот]]'', и Џо Гилис во ''[[Сансет Булевар (мјузикл)|Сансет Булевар]]''.<ref name="bravo"/> За време на неговата музичка кариера на сцената во Мелбурн, глумел во 1998 во [[Мидсумма]] Фестивалската кабаре продукција на ''[[Сумма Кабаре]]''. Исто така ги водел Мелбурновите [[Carols by Candlelight]] и Сиднејските [[The Domain, Sydney|Carols in the Domain]]. Почетната работа на Џекмен ги вклучува ''[[Кралевите на Ераксвил]]'' и''[[Paperback Hero (1999 филм)|Paperback Hero]]'' (1999), и неговата телевизиска работа вклучува ''[[Законот на земјата]]'', ''[[Halifax f.p.]]'', ''[[Blue Heelers]]'', and ''[[Човекот од Снежната река (ТВ серија)|Бенџо Петерсон-овата Човекот од Снежната река]]''. ===''Оклахома!''=== Џекмен станал познат надвор од Австралија во 1998, кога ја играл главната улога како Карли во [[Ројалниот Национален театар]]-овата адаптирана продукција на ''[[Оклахома!]]'', во Лондоновиот [[Вест Енд Театар|Вест Енд]].<ref name="bravo"/> Изведбата му донела [[Оливие Награда]] номинација за Најдобар Глумец во Мјузикл. Џекмен изјавил "Тотално се чувствував дека не може подобро од ова. На некое ниво оваа продукција ќе биде една од светлите точки во мојата кариера."<ref name="Biography Today"/> Исто така играл и во [[Оклахома! (1999 филм)|1999 филмска верзија од истиот сценски мјузикл]], кој бил емитуван во многу држави. ===''X-Men''=== [[File:HughJackmanApr09b.jpg|thumb|upright|Џекмен на ''[[X-Men Потекло: Вулверин]]'' премиерата, април 2009.]] Во 1999, Џекмен бил избран како [[Вулверин (стрипови)|Вулверин]] во ''[[X-Men (филм)|X-Men]]'' на [[Брајан Сингер]] (2000), заменувајќи го [[Дугреј Скот]]. Негови колеги биле [[Патрик Стјуарт]], [[Јејмс арсден]], [[Фамке Јенсен]], и [[Ијан МекКелен]]. Според [[ЦБС]]-овото интервју во ноември 2006, Жената на Џекмен [[Дебора-Ли Фурнес]] му рекла да не ја прифаќа улогата, совет којшто подоцна признала дека и е мило што го игнорирал.{{citation needed | date = October 2012}} Вулверин бил тежок за да го изведе Џекмен бидејќи имал малку за говорење, но многу емоции за да ги изведе. За да ги изведе, тој го гледал [[Клинт Иствуд]] во [[Валканиот Хари (филмски серијал)|''Валканиот Хари'' филмовите]] и [[Мел Гибсон]] во [[Лудиот Макс 2|''Воин на Автопатот'']]. "Овие беа момци кои имаат малку дијалог, како Вулверин, но се знаеше и се чувствуваше се. Не сум некојшто копира, но сакав да видам како овие момци го постигнале тоа."<ref name="Biography Today"/> Џекмен бил непопустлив за да ги прави сопствените акробации во филмот. "Многу работевме на стилот на движење на Вулверин, и проучив некои боречки вештини. Гледав многу од борбите на [[Мајк Тајсон]], особено неговите рани борби. Има нешто во неговиот стил, животинскиот бес, кој изгледаше како добар за Вулверин. Постојано им кажував на писателите, 'Не ми давајте долги, кореографирани борби жити се. Не ги правете борбите убави."<ref name="Biography Today"/> Џекмен морал да се прилагоди да ги носи канџите на Вулверин. "Секој ден во мојата дневна соба, само се шетав со канџите, да се навикнам на нив. Имам лузни на едната нога, дупки низ образот, на моето чело. Малку сум несмасен. Среќен сум бидејќи не им кажав за тоа кога бев на аудиција."<ref name="Biography Today"/> Џекмен<ref name="Height">{{Наведена мрежна страница |work=imdb.com |title=Hugh Jackman |url=http://www.imdb.com/name/nm0413168/bio |accessdate=18 December 2008}}</ref> е една стапка повисок од Вулверин, за кој во оригиналниот стрип пишува.<ref>[http://www.marvel.com/universe/Wolverine_(James_Howlett) Marvel Universe: Wolverine (James Howlett)] ''Marvel.com''</ref> Затоа, режисерите биле често принудувани да го снимат Џекмен од невообичаени агли или само од половината нагоресамо да изгледа понизок отколку што е, а неговите колеги носелеплатформски стапала. Од Њекмен исто така било барано да додаде голема колицина на мускули за оваа улога.<ref>{{Наведено списание |last=Fleming |first=Michael |date=December 2008 |title=''Playboy'' Interview: Hugh Jackman |journal=Playboy |page= 62}}</ref> Џекмен ја репризирал неговата улога во 2003-тата ''[[X2 (филм)|X2: X-Men Обединети]]'', 2006-тата ''[[X-Men: Последен Отпор]]'', и во 2009-тата ''[[X-Men Потекло: Вулверин]]'', иако [[Трој Сиван]] ја играше помладата верзија на Џејмс Ховлет. Тој исто така имаше [[кратко појавување|појавување]] како Вулверин во 2011-тата ''[[X-Men: Прв Клас]]''. Се врати во улогата на Вулверин повторно во 2013-тата ''[[The Wolverine (филм)|The Wolverine]]'', самостојно продолжение кое зазема место по настаните од ''X-Men: Последниот Отпор'', и ќе го репризира своето појавување во продолжението во 2014 ''[[X-Men: Денови на Идното Минато]]''. ===2001=== Џекмен го глумеше Леополд во 2001 во романтичната комедија ''[[Кејт & Леополд]]'', улога за која доби Најдобар Глумец [[Златен Глобус]] номинација.<ref name="bravo"/> Џекмен игра [[Викторијанска ера|Викторијански]] Англиски [[војвода]] кој не сакајќи патува низ времето во 21-иот век во Менхетн, каде ја запознава Кејт ([[Мег Рајан]]), циничен извршен директор во рекламна агенција. Во 2001, Џекмен исто така глуми во акциската драма ''[[Сабјарка (филм)|Сабјарка]]'' со [[Џон Траволта]] и [[Хали Бери]]. Ова бил вторпат Џекмен да работи со Бери, и двајцата работеле заедно уште двапати во ''[[X-Men]]'' филмовите. Водел една епизода на ''[[Сабота Навечер во Живо]]'' во 2001.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0694825/ "saturday night live"] imdb.com</ref> ===2002–2011 (сцена)=== Во 2002, Џекмен ја испеал улогата на Били Бигелоу во мјузиклот ''[[Carousel (Мјузикл)|Carousel]]'' во специјално концертно издание во [[Салата Карнеги]] со [[Оркестарот на Св. Лука]]. Во 2004, Џекмен освоил [[Тони Награда]] и [[Драма Деск Наградата]] за Извонреден Глумец во Мјузикл за неговиот портрет во 2003–2004 на [[Бродвеј Театарот|Бродвеј]] на Австалискиот кантавтор и изведувач [[Питер Ален]] во хит мјузиклот ''[[Момчето од Оз]]'', кој исто го глумел и во Австралија во 2006.<ref name="bravo"/> Исто така, Џекмен ги водел Тони Наградите во 2003, 2004, и 2005, собирајќи позитивни критики. Неговото водење во 2004 на Тони Хаградите му донеле [[Еми|Еми Награда]] за Извонреден Поединечен Изведувач во Музички или Комичен програм. Џекмен бил колега со [[Даниел Крејг]] на Бродвеј во [[Скоенфелд Театарот]] во лимитирано емитување на претставата ''[[Постојан Дожд]]'', која се емитувала од 10 септември 2009 до 6 декември 2009.<ref>{{наведени вести|last=Gans|first=Andrew|title=A Steady Rain, with Craig and Jackman, to Play Broadway's Schoenfeld|url=http://www.playbill.com/news/article/130947-A-Steady-Rain-with-Craig-and-Jackman-to-Play-Broadways-Schoenfeld|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Playbill]]|date=9 July 2009}}</ref> Се вратил на Бродвеј во ново шоу, ''Ху Џекмен, Назад на Бродвеј'' во [[Бросдхрст Театарот]], кое започнало со изведби на 25 октомври 2011 и завршило на 1 јануари 2012.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Photo Flash: HUGH JACKMAN, BACK ON BROADWAY- Production Shots!|url=http://www.broadwayworld.com/article/Photo-Flash-HUGH-JACKMAN-BACK-ON-BROADWAY--Production-Shots-20111102|work=Broadway World|accessdate=9 November 2013|date=2 November 2011}}</ref> ===2003–2008 (филмови)=== По ''[[X2 (филм)|X2: X-Men Обединети]]'', Џекмен ја играл насловната улога на убиец на чудовишта Гејбриел Ван Хелсинг во 2004 во филмот ''[[Ван Хелсинг (филм)|Ван Хелсинг]]''.<ref name="bravo"/> Џекмен и филмон биле спомнати во книгата на Брус А. МекКлеланд "Убијци и Ивнит Вампири: Културна историја на убивање на Мртвите". Џекмен бил еден од изборите за да го игра [[Џејмс Бонд]] во 2006 во ''[[Казино Ројал (2006 филм)|Казино Ројал]]'', но на крај изгуби од [[Даниел Крејг]].<ref>{{наведени вести|last=Walls|first=Jeannette|title=Call him Bland, James Bland|url=http://www.today.com/id/9546090|accessdate=9 November 2013|newspaper=Today.com|date=18 October 2005}}</ref> Џекмен глумел и во филмот ''[[Престиж (филм)|Престиж]]'', режиран од [[Кристофер Нолан]] и бил колега со [[Кристијан Бејл]], [[Мајкл Кејн]], и [[Скарлет Јохансон]]. Глумејќи го Роберт Ангиер, Џекмен претставил магионичар кој развил соперништво со Алфред Борден во обид да се надминат еден со друг в уметноста на илузијата. Џекмен изјавил дека главната причина за да глуми во ''Престиж'' било за да игра со музичарот [[Дејвид Боуви]], кој го играл научникот [[Никола Тесла]]. [[File:XMenOriginsWolverineCastPremiereApr09b.jpg|thumb|upright|Хју Џекмен и [[Рајан Рејнолдс]] (десно) на премиерата на ''X-Men Потекло: Вулверин'' во Темпа, Аризона(2009)]] Џекмен претставил три различни карактери во научнофанатастичниот филм на [[Дарен Аронофски]] ''[[Фонтанатаn (филм)|Фонтаната]]'': Томи Крео, [[невролог]], кој е разделен помеѓу неговата жена, Изи ([[Рачел Веиз]]) која умира од [[тумор на мозокот]], и неговата работа пробувајќи да ја излечи; Капетан Томас Крео, Шпански [[Освојувач]] во 1532 [[Севиља]]; и иден астронаут, Том, патувајќи до златно соѕвездие во еколошко вселенско летало барајќи да биде заедно со Изи. Џекмен рекол ''Фонтаната'' бил неговиот најтежок филм до тогаш заради физичките и психичките побарувања за улогата. Џекмен глумел и во филмот на [[Вуди Ален]]во 2006 ''[[Scoop (2006 филм)|Scoop]]'' заедно со [[Скарлет Јохансон]]. Таа година тој исто така ја репризирал улогата на Вулверин во ''[[X-Men: Последен Одбор]]''. Ја заокружил 2006 со два анимирани филмови: ''[[Среќни Стапала]]'', режиран од [[Џорџ Милер (продуцент)|Џорџ Милер]], во кој го глумел ликот на Мемфис, [[пингвин император]]; и ''[[Исфрлен]]'', каде Џекмен го глумел глушецот со име Роди кој е исфрлен во семеен тоалет во Лондонскиот канализационен систем. Во ''Исфрлен'' глумел со [[Кејт Винслет]] и [[Ијан МекКелен]] (Четвртата соработка на Џекмен со него). Во 2007, Џекмен ја продуцирал и глумел како гостин во телевизискиот [[Музички филм|Мјузикл]]-[[комедија-драма|драмедија]] серијата ''[[Да живее смеењето]]'', која била прекината од [[ЦБС]] по две епизоди. ВО филмовите на Џекмен за 2008 биле вклучени и ''[[Измама (2008 филм)|Измама]]'' (во кој глумел и го продуцирал), ''Чичко Џони'', и ''[[Австралија (2008 филм)|Австралија]]''. ===''Австралија''=== Во 2008, режисерот [[Баз Лурман]] го одбрал Џекмен да го замени [[Расел Кроу]] како главна машка улога во неговиот многу публициран [[епски филм]], ''[[Австралија (2008 филм)|Австралија]]'', во кој глумел со [[Никол Кидман]]. Премиерата на филмот била во ноември 2008 во Ацтралија и САД. Џекмен играј јак, независен [[Drover (Australian)|преносник]] на добиток, кој и помага на Англиска чесна жена во нејзината потрага да ги спаси [[Фармата за добиток]] на нејзиниот сопруг и Абориџинското [[мелез]] дете кое го пронаоѓа таму. На филмот, Џекмен рекол, "Ова е претежно една од оние улоги кои ме тераа да се измачувам цело време на снимањето. Имав да снимам високобуџетен, бесрамно старовремски романтично епски сет неспроти едно од најтрубулентните времиња од античката историја на мојата земја, додека, во исто време, славејќи ја природната убавина на земјата, нејзините луѓе,нејзините култури... Ќе умрам среќен знаејќи дека го имам овој филм на моето [[curriculum vitae|CV]]."<ref>{{наведени вести|last=Byrne|first=Paul|title=Big Down Under|url=http://www.herald.ie/entertainment/big-down-under-27895383.html|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Evening Herald]]|date=11 December 2008|archive-date=2021-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124003013/https://www.herald.ie/entertainment/big-down-under-27895383.html|url-status=dead}}</ref> ===2009–денес=== Џекмен ја репризирал својата улога на Вулверин во продолженијата на ''X-Men'' филмовите. Џекмен глумел во ''[[X-Men Потекло: Вулверин]]'' чија премиера била во 2009. Џекмен пак глумел како Вулверин во 2013 во ''[[Вулверин (филм)|Вулверин]]''. Џекмен имал кратко појавување како Вулверин во ''[[X-Men: Првиот Клас]]'' во 2012. Џекмен имал монолог шоу во [[Куран Театар]]-от во Сан Франциско од 3 до 15 мај 2011.<ref name=CurranPreview>{{наведени вести|last=Hurwitt|first=Robert|title=Hugh Jackman exclusive at Curran Theatre in May|url=http://articles.sfgate.com/2011-03-21/entertainment/29149678_1_hugh-jackman-thrill-sets|publisher=SFGate|accessdate=16 May 2011|date=21 March 2011|archive-date=2011-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110327100435/http://articles.sfgate.com/2011-03-21/entertainment/29149678_1_hugh-jackman-thrill-sets|url-status=dead}}</ref> Продукцијата била мешавина од неговите омилени Бродвејски и Холивудски мјузикли, поддржано од 17-член оркестар, од шоуа како ''[[Оклахома (мјузикл)|Оклахома]]'' и ''[[Момчето од Оз]]''. Шоуто траело околу 100 минути, заедно со презентација од младоста, семејството и работата на Џекмен, исто така и еден-на-еден комуникација со публиката. Џекмен бил придружуван од неговите пријатели ветерани од музичкиот театар [[Мерл Данриџ]] и [[Ангел Рида]].<ref>{{наведени вести|first=Linda|last=Ayres-Fredrick|url=http://www.sfbaytimes.com/?sec=article&article_id=15133|title=Hot Hugh Jackman in Vegas Mode|newspaper=SF Bay Times|date=12 May 2011|accessdate=14 August 2011}}</ref><ref name="contracostatimes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.contracostatimes.com/ci_18000355|title=Review: Hugh Jackman in San Francisco - ContraCostaTimes.com|publisher=contracostatimes.com|accessdate=2014-02-20|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109053104/http://www.contracostatimes.com/ci_18000355|url-status=dead}}</ref> Во изданието во ноември во 2012, Џекмен го позајмил гласот за улогата на Е.Астер Банимунд ([[Велигденското зајаче]]) во анимираниот филм ''[[Издигнување на Чуварите]]''.<ref>{{наведени вести|title=DreamWorks Animation Names All-Star Cast Featuring Chris Pine, Alec Baldwin, Hugh Jackman, Isla Fisher and Jude Law for Rise of the Guardians on November 21, 2012|url=http://ir.dreamworksanimation.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=545929|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[DreamWorks Animation]]|date=27 January 2011|agency=PRNewswire|archive-date=2013-01-14|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20130114100934/http%3A//ir.dreamworksanimation.com/releasedetail.cfm?ReleaseID%3D545929|url-status=dead}}</ref> Џекмен глумел како [[Жан Валжан]] во филмот ''[[Клетници (2012 филм)|Клетници]]'', адаптација на [[Клетници (мјузикл)|мјузиклот]]. Премиерата на филмот била на 25 декември 2012.<ref>{{наведени вести|last=Jones|first=Kenneth|title=Hugh Jackman Is Russell Crowe's Quarry in Les Miserables Film|url=http://www.playbill.com/news/article/154412-Hugh-Jackman-Is-Russell-Crowes-Quarry-in-Les-Miserables-Film|accessdate=9 November 2013|newspaper=Playbill|date=9 September 2011}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Kit|first=Borys|title=Hugh Jackman in Talks to Star in 'Les Miserables' Adapation|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/hugh-jackman-talks-star-les-202114|accessdate=9 November 2013|newspaper=The Hollywood Reporter|date=15 June 2011}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Fleming Jr|first=Mike|title=If Hugh Jackman Plays Jean Valjean, Will Paul Bettany Play Javert In 'Les Miserables'?|url=http://www.deadline.com/2011/06/if-hugh-jackman-plays-jean-valjean-will-paul-bettany-play-javert-in-les-miserables/|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Deadline.com]]|date=15 June 2011}}</ref> For the role, he lost 15&nbsp;pounds and later had to regain 30&nbsp;pounds to mirror his character's newfound success.<ref>{{наведени вести|last=Galloway|first=Stephen|title=Inside the Fight to Bring 'Les Mis' to the Screen|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/les-miserables-anne-hathaway-russell-398099?page=2|work=The Hollywood Reporter|accessdate=13 January 2013|page=2|date=5 December 2012}}</ref> Тој ја добил наградата [[Златен Глобус за Најдобар Глумец – Мјузикл или Комедија]] во јануари 2013 за оваа изведба.<ref>{{наведени вести|url=http://www.usatoday.com/story/life/tv/2013/01/13/golden-globes-running-story/1830919/|title=Golden Globes: Jackman takes comedy/musical actor prize|date=13 January 2013|work=[[USA Today]]|accessdate=14 January 2013}}</ref> Џекмен се појавил заедно со [[Кејт Винслет]] во ''[[Филм 43]]'', споена комедија, во јануари 2013.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Movie 43 is Upcoming Movie of Emma Stone, Release Date, Cast, Wallpapers|url=http://www.viewsbuzz.com/movie-43-is-upcoming-movie-of-emma-stone-release-date-cast-wallpapers|accessdate=2 May 2011|archive-date=2011-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503073147/http://www.viewsbuzz.com/movie-43-is-upcoming-movie-of-emma-stone-release-date-cast-wallpapers/|url-status=dead}}</ref> Џекмен (заедно со глумицата [[Кристен Уиг]]) присуствувал на "Ти го имаш погледот", на песната од [[комичната хип-хоп]] група [[The Lonely Island]] на нивниот трет албум, ''[[The Wack Album]]'', издаден во јуни 2013. ===Идни проекти=== <!--- All "Future Projects" must include a citation from a reliable source ---> *Џекмен ќе ја репризира неговата улога на Логан/Вулверин од [[X-Men (филмски серијал)|X-Men филмскиот серијал]] во филмот ''[[X-Men: Денови на идно минато]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://screenrant.com/hugh-jackman-x-men-days-future-past/ |title=Bryan Singer Confirms Hugh Jackman for 'X-Men: Days of Future Past’ |last=Schaefer |first=Sandy |publisher=Screenrant |date=19 December 2012 |accessdate=19 January 2013}}</ref> *Режисерот [[Ли Даниелс]] потврди дека Џекмен се придружил на екипата од неговиот претстоен филм ''Селма'', филм за [[Мартин Лутер Кинг Џуниор]] и [[Линдон Бејнс Џонсон]] и маршовите за [[цивилни права]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hollywood.com/news/Hugh_Jackman_To_Topline_Daniels_Selma/6830009|publisher=hollywood.com|title=Hugh Jackman To Topline Daniel's 'Selma'|accessdate=11 May 2010}}</ref> Shooting of the movie has suffered repeated delays. *Џекмен ќе се појави и во филмот ''[[Најголемиот Снешко на Земјата]]''.<ref>{{наведени вести|last=Weinstein|first=Joshua L.|title=Michael Gracey to Direct Hugh Jackman in Fox's 'Greatest Showman on Earth'|url=http://www.thewrap.com/movies/column-post/michael-gracey-direct-hugh-jackman-foxs-pt-barnum-movie-30194|accessdate=9 November 2013|newspaper=TheWrap|date=17 August 2011|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307171240/http://www.thewrap.com/movies/column-post/michael-gracey-direct-hugh-jackman-foxs-pt-barnum-movie-30194/|url-status=dead}}</ref> Улогата за Џени Линд е напишана за [[Ен Хатавеј]]. Џекмен и Хатавеј се обединиле заедно за церемонијата Оскари во 2009, и играле еден спроти друг во ''[[Клетници (2012 филм)|Клетници]]''. *Џекмен ќе го игра негативецот [[Црнобрадиот]] во [[Џо рајт]]-овиот филм во 2015, ''Пан'', кој ќе биде за позадинските приказни на [[Џ.М. Барни]]-овите карактери [[Петар Пан]] и [[Капетан Кука]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insidemovies.ew.com/2014/01/24/hugh-jackman-peter-pan-blackbeard/|publisher=ew.com|title=Hugh Jackman signs on for Joe Wright's Peter Pan movie|accessdate=24 January 2014|archive-date=2015-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111100609/http://insidemovies.ew.com/2014/01/24/hugh-jackman-peter-pan-blackbeard/|url-status=dead}}</ref> ''Пан'' Ќе се насочи на тоа како Пан и човекот кој станува Капетан Кука почнуваат како пријатели, со тоа што Кука работи како член на посадата на пиратскиот брод на Црнобрадиот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.moviethatmatters.com/garrett-hedlund-offered-captain-hook-role-in-pan/ |title=Garrett Hedlund Offered Captain Hook Role in ‘Pan’ |accessdate=2014-05-07 |archive-date=2014-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130081232/http://www.moviethatmatters.com/garrett-hedlund-offered-captain-hook-role-in-pan/ |url-status=dead }}</ref> <!--- All "Future Projects" must include a citation from a reliable source ---> ==Продукциска Компанија== Во 2005, Џекмен му се придружил на долгогодичниот асистент Џон Палермо за да отворат продукциска компанија, [[Сиид Продакшн]], чиј прв проект бил ''[[Да Живее Смеењето]]'' во 2007. Жената на Џекмен [[Дебора-Ли Фурнес]] е исто вклучена во компанијата, и Палермо имал направено три прстени со "единство" изгравирано за него, Фурнес, и Џекмен.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.moviesonline.ca/movienews_10478.html |title=Movies Online |publisher=Moviesonline.ca |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2010-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709172723/http://www.moviesonline.ca/movienews_10478.html |url-status=dead }}</ref> Џекмен рекол, "Многу сум среќен од партнерите со кои работам во мојот живот, Деб и Џон Палермо. Навистина функционира. Сите имаме свои различни јаки особини. Ми се допаѓа. Многу е возбудливо."<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=17540 |title=Movie News |publisher=Comingsoon.net |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2011-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110518061442/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=17540 |url-status=dead }}</ref> Фокс-заснованата Сиид лабела пораснала во големина за да ги вклучи Аманда Швеитзер, Кетрин Тамблин, Алан Манделбаум и Џон арино, Со Алан Фри водејќи ја продукциската канцеларија во Сиднеј чија цел е да работи со скромно-буџетни филмови и да пронаоѓа локален талент во татковината на Џекмен. ==Други Интереси== ===Добротворна работа=== [[File:Hugh Jackman navy.jpg|thumb|upright|Џекмен на палубата на Амфибискиот напаѓачки брод {{USS|Kearsarge|LHD-3|6}} во Њујорк, мај 2006]] Како филантропист, Џекмен е долгогодишен поборник за [[микрокредит]] – екстензија на многу мали кредити на перспективни стопанственици во сиромашни земји. Тој е гласовен поддржувач на [[Мухамед Јунуз (економист)|Мухамед Јунуз]], микрокредит пионер и добитнив во 2006 на [[Нобелова награда за Мир]].<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=p0rMrUcM8Cc Hugh Jackman Congratulates Professor Yunus] (video)</ref><ref>[http://www.oprah.com/article/omagazine/books/obc_omag_200711_books "Books That Made a Difference to Hugh Jackman."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091111024058/http://www.oprah.com/article/omagazine/books/obc_omag_200711_books |date=2009-11-11 }} ''Oprah.com''</ref><ref>[http://www.oprah.com/article/omagazine/omag_books_hjack_a/1 "Hugh Jackman's Bookshelf: ''Banker to the Poor'', by Muhammad Yunus."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091114160818/http://www.oprah.com/article/omagazine/omag_books_hjack_a/1 |date=2009-11-14 }} ''Oprah.com''</ref> Џекмен е глобален советник на [[Глобалниот Проект за Сиромаштија]], за кој раскажувал во документарец;<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Global Poverty Project Narrated by Hugh Jackman|url=http://www.looktothestars.org/video/84-global-poverty-project-narrated-by-hugh-jackman|work=Look to the Stars|accessdate=9 November 2013|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109045754/http://www.looktothestars.org/video/84-global-poverty-project-narrated-by-hugh-jackman|url-status=dead}}</ref> и тој и основачот на проектот [[Хју Еванс (хуманитарец)|Хју Еванс]] ги посетиле ОН за целта во 2009.<ref>{{наведени вести|last=Firkin|first=Katherine|title=Hugh Jackman goes to UN to join fight against poverty|url=http://www.heraldsun.com.au/news/hugh-jackman-goes-to-un-to-join-fight-against-poverty/story-e6frf7jo-1225745313813|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Herald Sun]]|date=2 July 2009}}</ref> Џекмен водел проба за [[Проектот за Глобална Сиромаштија]] презентацијата во Њујорк заедно со [[Дона Каран]], Лиза Фокс и неговата жена Дебора-Ли.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.life.com/image/94457143 |title=Hugh Evans, LIsa Fox, Deborra-Lee Furness – The Global Poverty Project Presents "1.4&nbsp;Billion Reasons" – Photo |publisher=LIFE |date=14 December 2009 |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2009-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091218172537/http://www.life.com/image/94457143 |url-status=dead }}</ref> Тој е исто и [[World Vision]] амбасадор и учествувал во Нујоршката церемонија на 21 септември 2009.<ref>{{наведени вести|last=Shanahan|first=Dennis|title=Hugh Jackman steals lead role on climate|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/hugh-jackman-steals-lead-role-on-climate/story-e6frg6so-1225778117307|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[The Australian]]|date=22 September 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldvision.org/content.nsf/about/20090916-hugh-jackman |title=World Vision ambassador Hugh Jackman speaks on climate change |publisher=Worldvision.org |date=16 September 2009 |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2009-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090925013207/http://www.worldvision.org/content.nsf/about/20090916-hugh-jackman |url-status=dead }}</ref> Џекмен ја поддржува уметноста не Елисеум<ref>[http://theartofelysium.org The Art of Elysium]</ref> and the MPTV Fund Foundation,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mptvfund.org/cm/about-us/Home.html |title=MPTV Fund Foundation |publisher=Mptvfund.org |accessdate=6 September 2010 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> и тој и неговата жена [[Дебора-Ли Фурнес]] се патрони на Бон Мароу Институтот во Австралија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bmdi.org.au/ |title=Bone Marrow Donor Institute |publisher=Bmdi.org.au |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2011-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217180614/http://www.bmdi.org.au/ |url-status=dead }}</ref> Џекмен исто така раскажувал во документарецот за глобално затоплување во 2008, ''[[Сезоната на Горење (2008 филм)|Сезоната на Горење]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theburningseasonmovie.com |title=The Burning Season |publisher=Theburningseasonmovie.com |date=15 January 2010 |accessdate=6 September 2010}}</ref> Џекмен исто го користи својот Твитер профил за добротворни цели. На 14 април 2009, Џекмен објавил на неговата Твитер страна дека ќе донира 100.000 долари на една поединечна непрофитабилна организација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://twitter.com/RealHughJackman/status/1519899038 |title=Charity Tweet |work=Twitter |date=14 April 2009 |accessdate=6 September 2010}}</ref> На 21 април 2009 ја објавил неговата одлука да донира 50.000 долари [[Charity: water|Charity:Water]] и 50,000 долари на Операцијата за Надеж.<ref>{{наведени вести|title=Twitter on the Radio: Hugh Jackman Reveals $100K Charity Donation|url=http://mashable.com/2009/04/24/twitter-on-the-radio-hugh-jackman-reveals-100k-charity-donation/|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Mashable]]|date=24 April 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.operationofhope.org/ |title=Operation of Hope |publisher=Operation of Hope |date=13 June 2009 |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820152847/http://www.operationofhope.org/ |url-status=dead }}</ref> Хју Џекмен и Даниел Крејг зазеле уникатно место за нив во историјата на [[Бродвеј Се Грижи/Борба на Еднаквост СИДА]] за собирање на средства на 8 декември 2009, кога било објавени дека собрале 1,549,953 долари на 21-иот годишен Gypsy of the Year натпревар, за шест недели појавување на нивната Бродвејска драма, ''Постојан Дожд''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.broadwaycares.org |title=Broadway Cares |publisher=Broadway Cares |date=9 February 2010 |accessdate=6 September 2010}}</ref> ===Спорт и други активности=== Џекмен покажал голем интерес кон спортовите. Во средно, тој играл [[рагби]] и [[крикет]], учествувал и во [[скок во височина]] и бил во пливачкиот тим.<ref name="bravo"/> Тој уживал во кошарка и [[кајак]].<ref>{{наведени вести|title=Jackman in training for Boy From Oz|url=http://www.smh.com.au/news/people/jackman-in-training-for-boy-from-oz/2006/02/13/1139679526894.html|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=13 February 2006|agency=Australian Associated Press}}</ref> Покажал и интерес кон фудбал, посветувајќи се као поддржувач на [[Норич Сити ФК]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.skysports.com/socceram/media/video/0,21631,,00.html |title=Sky Sports Interview |publisher=Skysports.com |accessdate=6 September 2010}}</ref> Во Обединетите Држави, Џекмен навивал за [[Филаделфија Унион]] од [[Главната Фудбалска Лига]], присуствувајќи на меч во [[ППЛ Парк]] во јуни 2010.<ref>{{наведени вести|last=Klein|first=Michael|title=Inqlings: Idle time for traffic reporter|url=http://articles.philly.com/2010-06-29/news/24963149_1_traffic-reporter-john-brown-film|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Philly.com]]|date=29 June 2010|archive-date=2012-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112205611/http://articles.philly.com/2010-06-29/news/24963149_1_traffic-reporter-john-brown-film|url-status=dead}}</ref> На 22 јуни 2011, Џекмен повторно посетил домашен меч на Унион со [[Спортинг КЦ]], седејќи напред со навивачката група [[Синовите на Бен (МЛС Навивачка Асоцијација)|Синовите на Бен]], наречена "Ривер Енд". Џекмен е долгогодичен навивач на [[Морските Орли]], [[Национална Рагби Лига]] (НРЛ) клуб од северот на Сиднеј.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.manlyseaeagles.com.au/news.asp?newsid=2155&Mth=7&Yr=2007 |title=ManlySeaEagles.com.au |publisher=ManlySeaEagles.com.au |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706110238/http://www.manlyseaeagles.com.au/news.asp?newsid=2155&Mth=7&Yr=2007 |url-status=dead }}</ref> Ја испеал [[Advance Australia Fair|Австралиската Национална Химна]] во [[1999-тото НРЛ Големо Финале]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.monstersandcritics.com/people/archive/peoplearchive.php/Hugh_Jackman/biography/ |title=Hugh Jackman Biography |publisher=Monsters and Critics |accessdate=6 September 2010 |archiveurl=https://archive.today/20121211051141/www.monstersandcritics.com/people/archive/peoplearchive.php/Hugh_Jackman/biography/ |archivedate=2012-12-11 |url-status=dead }}</ref> Џекмен исто така [[Список на WWE Raw гости|гостувал]] на 19 септември 2011 изданието на [[WWE Raw|WWE Понеделник Навечер Raw]], асистирајќи на [[Зак Рајдер]] во победата над [[WWE Шампионат на Одединетите Држави|WWE Шампион на Обединетите Држави]] [[Долф Зиглер]]. Џекмен им помогнал на "Long Island Iced Z" да победатво меч без титула удирајќи го шампионот во вилицата додека не гледал судијата.<ref name="wwe">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2011-09-19/results|title=WWE Raw SuperShow results: Miz & Truth fired &#124; WWE.com|publisher=wwe.com|accessdate=2014-02-20}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Hugh Jackman Comes Out Swinging for 'Monday Night RAW'|url=http://www.tmz.com/2011/09/20/hugh-jackman-punches-guy-in-the-face-wwe-zack-ryder-dolph-ziggler-monday-night-raw-real-steel/|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[TMZ]]|date=20 September 2011}}</ref> Џекмен свири на пијано,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.starswelove.com/scriptsphp/news.php?newsid=3524 |title=Hugh Jackman takes up piano lessons |publisher=Starswelove.com |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2011-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809120719/http://www.starswelove.com/scriptsphp/news.php?newsid=3524 |url-status=dead }}</ref> прави јога,<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Hugh Jackman: Actor|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20134364,00.html|work=People|accessdate=9 November 2013|date=14 May 2011|archive-date=2013-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022133146/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20134364,00.html|url-status=dead}}</ref> и е член на[[Школата за Практична Филозофија]] од 1992.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jackmanslanding.com/news/news-articles/interviewmag.html |title=''School of Practical Philosophy'' |accessdate=2014-05-07 |archive-date=2010-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100714155022/http://www.jackmanslanding.com/news/news-articles/interviewmag.html |url-status=dead }}</ref> Џекмен бил страствен практичар на [[Трансендентална Медитација]] од неговата дваесетта година. ''"Ништо ми ги нема отворено ошите како Трансендентална Медитација. Ме прави смирен и среќен, и, добро, ми дава малку мир и тишина во приличјо хаотичниот живот!"''. Тој сега помага на [[Фондацијата на Дејвид Линч]] да ''"ја донесе медитацијата до сите на кои им е потребна"''.<ref>{{наведени вести|title='Meditation Has Changed My Life,' Says Hugh Jackman|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2013/07/01/hugh-jackman-workout_n_3527552.html|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Huffington Post]]|date=1 July 2013}}</ref><ref>[http://www.hollywoodreporter.com/news/how-david-lynch-hugh-jackman-668785?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+thr%2Fnews+%28The+Hollywood+Reporter+-+Top+Stories%29 How David Lynch and His Hollywood Friends Are Bringing Back Transcendental Meditation - One of film's darkest directors, with help from Jerry Seinfeld and Hugh Jackman, is shining a light by bringing meditation to everyone from PTSD sufferers to inner-city kids.]</ref> Џекмен е нов амбасадор на Индискиот производител на мобилни телефони, [[Микромакс Мобиле|Микромакс]].<ref>{{наведени вести|title='Wolverine' star Hugh Jackman to endorse Micromax|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/hardware/Wolverine-star-Hugh-Jackman-to-endorse-Micromax/articleshow/24331082.cms | work=The Times Of India}}</ref> ==Личен живот== Џекмен се венчал со [[Дебора-Ли Фурнес]] на 11 април 1996 во Сб. Џон во [[Торак, Викториа]], мало во [[Мелбурн]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.trumpetevents.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness | title = The Wedding of the Year 1996 | publisher = Trumpet Events | accessdate = 21 December 2012 | archive-date = 2012-12-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121231033306/http://www.trumpetevents.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness | url-status = dead }}</ref> Тие се сретнале на снимањето на <br />Австралиското ТВ шоу ''[[Корели]]''.<ref name=enoughrope>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm | title = Deborra-Lee Furness | publisher = Enough Rope with Andrew Denton]]'' / [[Australian Broadcasting Corporation]] |date=29 March 2004 |accessdate=6 September 2010}}</ref> Џекмен лично дизајнирал венчален прстен за Фурнес, и на нивните венчални прстени имало изгравирано <br />[[Санскрит]] натпис "Om paramar mainamar", кој во превос значи "ка посветуваме начата заедница на поголем извор".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm |title=Enough Rope with Andrew Denton |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=29 March 2004 |accessdate=6 September 2010}}</ref> Фурнес имала два брака,<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm |title=Furness on enough rope-adoption |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=29 March 2004 |accessdate=6 September 2010}}</ref> после кои таа и Џекмен посвоиле две деца, Оскар Максимилиан<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.celebritybabyscoop.com/2010/05/16/hugh-jackman-his-birthday-boy|title=Hugh Jackman & His Birthday Boy|date=16 May 2010|work=CelebrityBabyScoop.com|author=Jenny Schafer|accessdate=6 March 2011|archive-date=2010-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118015019/http://celebritybabyscoop.com/2010/05/16/hugh-jackman-his-birthday-boy|url-status=dead}}</ref> и Ава Елиот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.people.com/people/article/0,,1087514,00.html|title=Hugh Jackman & His Wife Adopt a Daughter|date=27 July 2005|work=People|accessdate=6 March 2011|archive-date=2011-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110308181229/http://www.people.com/people/article/0,,1087514,00.html|url-status=dead}}</ref> Во ноември 2013, Џекмен објави дека имал [[рак на кожата]] отстранет од носот.<ref>{{наведени вести | title = Hugh Jackman Treated for Skin Cancer | first= Melody | last= Chu | work = People (magazine) | date= November 21, 2013 | url = http://www.people.com/people/article/0,,20758900,00.html}}</ref> ==Филмографија== ===Филм=== {| class="wikitable sortable" |+Филм ! Година ! Филм ! Улога ! scope="col" class="unsortable" | Забелешки |- | 1999 | ''[[Кралевите на Еркенсвил]]'' | Вејс | |- | 1999 | ''[[Paperback Hero (1999 филм)|Paperback Hero]]'' | Џек Вилис | |- | 2000 | ''[[X-Men (Филм)|X-Men]]'' | [[Вулверин (стрипови)|Логан / Вулверин]] | |- | 2001 | ''[[Кејт & Леополд]]'' | Леополд | |- | 2001 | ''[[Некој како тебе (филм)|Некој како тебе]]'' | Еди | |- | 2001 | ''[[Сабјарка (film)|Сабјарка]]'' | Стенли Џобсон | |- | 2003 | ''[[X2 (филн)|X2: X-Men Обединети]]'' | Логан / Вулверин | |- | 2004 | ''[[Ван Хелсинг (филм)|Ван Хелсинг]]'' | [[Van helsing#Van Helsing .282004.29|Габриел Ван Хелсинг]] | |- | 2004 | ''[[Ван Хелсинг: Лондонската задача]]'' | Габриел Ван Хелсинг <small>(глас)</small> | |- | 2005 | ''[[Приказни за изгубени души]]'' | Роџер | Сегмент "Соба Само за Стоење" |- | 2006 | ''[[Среќни стапала]]'' | Мемфис <small>(глас)</small> | |- | 2006 | ''[[Исфрлен]]'' | Роди <small>(глас)</small> | |- | 2006 | ''[[Престиж]]'' | Роберт Ангиер | |- | 2006 | ''{{sortname|Фонтаната}}'' | Томас / Томи / Том Крео | |- | 2006 | ''[[Скууп (2006 филм)|Скууп]]'' | Питер Лиман | |- | 2006 | ''[[X-Men: Последниот отпор]]'' | Логан / Вулверин | |- | 2008 | ''[[Измама (2008 филм)|Измама]]'' | Вајат Бууз | Исто и продуцент |- | 2008 | ''Чичко Џони'' | Чичко Расел | Краток Филм |- | 2008 | ''[[Австралија (2008 филм)|Австралија]]'' | Дроувер | |- | 2008 | ''{{sortname|Сезона на горење|dab=2008 film}}'' | Раскажувач | Документарец |- | 2009 | ''[[X-Men Потекло: Вулверин]]'' |Логан / Вулверин | Исто и продуцент |- | 2011 | ''[[X-Men: Прв Клас]]'' | Логан | Кратко појавување |- | 2011 | ''[[Снежниот Цвет и Тајниот обожавател (филм)|Снежниот Цвет и Тајниот обожавател]]'' | Артур | |- | 2011 | ''[[Real Steel]]'' | Чарли Кентон | |- | 2012 | ''[[Путер (2011 филм)|Путер]]'' | Бојд Болтон | |- | 2012 | ''[[Издигнување на Чуварите]]'' | Банимунд (Велигденско Зајаче) <small>(глас)</small> | |- | 2012 | ''[[Клетници]]'' | [[Жан Валжан]] | |- | 2013 | ''[[Филм 43]]'' | Дејвис | |- | 2013 | ''[[Волверин]]'' |Логан / Вулверин | Исто и продуцент |- | 2013 | ''[[Затвореници (2013 film)|Затвореници]]'' | Келер Доувер | |- | 2014 | ''[[X-Men: Денови на Идното Минато]]'' | Логан / Вулверине | ''Пост-Продукција'' |- | 2015 | ''[[Чапи (филм)|Чапи]]'' | Винсент | ''Се снима'' |} ===Телевизија=== {| class="wikitable sortable" |+Телевизија ! Година ! Серија ! Улога ! scope="col" class="unsortable" | Забелешка |- | 1994 | ''[[Законот на Земјата]]'' | Чарлс "Чика" МекКреј | Епизода: "Победи, Загуби и Нерешено" |- | 1995 | ''[[Correlli]]'' | Кевин Џонс |10 епизоди |- | 1995 | ''[[Blue Heelers]]'' | Брејди Џексон | Епизода: "Само Дезертери" |- | 1996 | ''{{sortname|The|Man from Snowy River|dab=TV series}}'' | Данкан Џонс | 5 епизоди |- | 1998 | ''[[Halifax f.p.]]'' | Ерик Рингер | Епизода: "Исплашени од темнината" |- | 2001 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Себеси/Водител | Епизода: "Хју Џекмен/[[Мик Џегер]]" |- | 2006 | ''[[An Aussie Goes Barmy]]'' | Раскажувач | 1 епизода |- | 2006–07 | ''[[Punk'd]]'' | Себеси | 2 епизоди |- | 2007 | ''[[Viva Laughlin]]'' | Ники Фонтана | Епизода: "Pilot", исто и извршен продуцент |- | 2008 | ''[[An Aussie Goes Bolly]]'' | Раскажувач | 6 епизоди |- | 2010 | ''[[Улицата Сесам]]'' | Себеси | Епизода: "Придонес за Бројот Седум" |- |2011 |''[[WWE Raw]]'' |Себеси/Водител |Епизода #955 |- |2011 |''Saturday Night Live'' |[[Даниел Редклиф]] |Епизода: "[[бен Стилер]]/[[Потикни ги Луѓето]]" |- | 2013 | ''[[Top Gear (2002 тВ Серијал)|Top Gear]] | Себеси | Епизода: [[Top Gear (серија 20)|"20.4"]] |- |2014 |''WWE Raw'' |Себеси/Водител |Епизода #1,091 |- |} ===Водител=== {| class="wikitable sortable" |+Телевизија ! Година ! Наслов ! scope="col" class="unsortable" | Забелешка |- | 2003 | ''[[57-ми Тони Награди]]'' | ТВ Специјал |- | 2004 | ''[[58-ми Тони Награди]]'' | ТВ Специјал |- | 2005 | ''[[59-ми Тони Награди]]'' | ТВ Специјал |- | 2009 | ''[[81-ви Академски Награди]]''<ref>{{наведени вести|last=Gans|first=Andrew|title=Tony Winner Jackman to Host Academy Awards|url=http://www.playbill.com/news/article/124292-Tony-Winner-Jackman-to-Host-Academy-Awards|accessdate=9 November 2013|newspaper=Playbill|date=12 December 2008}}</ref> | ТВ Специјал |- | 2014 | ''[[68-ми Тони Награди]]'' | ТВ Специјал |- |} ===Театар=== {| class="wikitable sortable" |+Театар ! Година ! Наслов ! Улога ! scope="col" class="unsortable" | Белешки |- | 1998 | ''[[Оклахома!]]'' | Курли МекЛејн | Вест Енд |- | 2002 | ''[[Момчето од Оз]]'' | [[Питер Ален]] | Њујорк |- | 2002 | ''[[Карусел (мјузикл)|Карусел]]'' | Били Бигелоњ | Надвор од Бродвеј |- | 2003 | ''Момчето од Оз'' | Питер Ален | Бродвеј |- | 2006 | ''Момчето од Оз:Мјузиклот во Арената'' | Питер Ален | Австралија |- | 2009 | ''[[Постојан Дожд]]'' | Дени | Бродвеј |- | 2011 | ''Назад во Бродвеј'' | Себеси | Бродвеј |} ==Награди и номинации== {{Главна|Листа од награди и номинации примени од Хју Џекмен}} ==Спомнувања во популарната култура== *Џекмен бил избран како Најсекси Жив Маж во 2008 во ''[[People magazine|People]]''-овиот магазин."<ref name="people.com">{{наведени вести|title=Hugh Jackman: The Sexiest Man Alive|url=http://www.people.com/people/article/0,,20241213,00.html|accessdate=9 November 2013|newspaper=People (magazine)|date=19 November 2008}}</ref> *Во [[American Broadcasting Company|АБЦ]]-овата комедија ''[[Scrubs (ТВ серија)|Scrubs]]'', една од најекспонираните е нерационалната омраза кон Хју Џекмен на [[Пери Кокс|Д-р Кокс]] ([[Џон Ц. МекГини]]). *Во 7-мата сезона на ''[[Punk'd]]'', Џекмен бил наместен да верува дека не сакајќи ја кренал во воздух куќата на директорот Брет Ратнер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.celebrific.com/x-men-hugh-jackman-gets-seriously-punkd-by-ashton-kutcher |title=Hugh Jackman gets seriously punk'd |publisher=Celebrific.com |accessdate=6 September 2010}}</ref> *Во 6-тата сезона, 13-та епизода од ''[[Вил & Грејс]]'', која се емитувала на 10 февруари 2004, карактерот [[Џек МекФарланд]] ([[Шон Хејс (актер)|Шон Хејс]]), спомнува дека ќе оди да го гледа ''[[Момчето од Оз]]'', бидејќи не може да дочека да го види Хју Џекмен.<ref name="imdb">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt0748812/plotsummary|title="Will & Grace" Ice Cream Balls (TV Episode 2004) - Plot Summary - IMDb|publisher=imdb.com|accessdate=2014-02-20}}</ref> Подоцна кажува даке сака да го тужи Џекмен затоа што му украл некои од танцувачките потези. ==Наводи== {{Reflist|30em}} ==Надворешни врски== {{рв|Hugh Jackman}} *{{IMDb name|413168}} *{{IBDB name|101172}} *{{people.com}} *[http://www.broadway.tv/broadway-features-reviews/a-steady-rain-rules-broadway 'A Steady Rain' Rules Broadway – opening night blog] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180530230252/http://www.broadway.tv/broadway-features-reviews/a-steady-rain-rules-broadway |date=2018-05-30 }} at [http://www.broadway.tv broadway.tv] *[http://nla.gov.au/nla.party-1446737 Jackman, Hugh] National Library of Australia, ''Trove, People and Organisation'' record for Hugh Jackman {{s-start}} {{succession box| title=People (магазин)|People]]-овиот'' Најсекси Жив Маж| before=[[Мет Дејмон]]| after= [[Џони Деп]]| years=2008| }} {{s-end}} {{S-start}} {{S-media}} {{Succession box|before=[[Бернадет Питерс]] & [[Грегори Хајнс]]| title=[[Тони награди]] водител| years=[[57th Tony Awards|2003]]–[[59th Tony Awards|2005]]| after=Нема водител}} {{Succession box|before=[[Џон Стјуарт]]| title=[[Академски Награди]]водител| years=[[81-ви Академски Награди|2009]]| after=[[Алек Болдвин]] & [[Стив Мартин]]}} {{S-end}} {{Водители на Оскар 2001–2020}} {{Водители на Тони наградите}} {{Navboxes |title = Награди на Хју Џекмен |list ={{DramaDesk MusicalOutstandingActor 2001–2025}} {{EmmyAward VarietyPerformance 2001–2025}} {{GoldenGlobeBestActorMotionPictureMusicalComedy 2001–2020}} {{Saturn Award for Best Actor 1991–2010}} {{TonyAward MusicalLeadActor 2001–2025}} }} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Џекмен, Хју}} [[Категорија:Родени во 1968 година]] [[Категорија:Австралиски машки глумци преселени во Обединетите Држави]] [[Категорија:Австралиски машки глумци]] [[Категорија:Австралиски машки пејачи]] [[Категорија:Австралиски машки глумци во музички театар]] [[Категорија:Австралиски луѓе со Англиско потекло]] [[Категорија:Австралиски глумци со Грчко потекло]] [[Категорија:Австралиски машки сценски глумци]] [[Категорија:Австралиски машки телевизиски глумци]] [[Категорија:Австралиски телевизиски презентери]] [[Категорија:Австралиски мачки гласовни глумци]] [[Категорија:Добитници на ЕМИ награди]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе образовани во Нокс Грамар Училиштето]] [[Категорија:Луѓе од Сиднеј]] [[Категорија:Добитници на Тони награди]] [[Категорија:Универзитет за технологија, Сиднеј]] [[Категорија:Машки глумци од Сиднеј]] [[Категорија:Австралиски машки глумци од 20-иот век]] [[Категорија:Австралиски машки глумци од 21-иот век]] [[Категорија:Добитници на награда за Најдобар Музички или Комичен глумец Златен Глобус]] [[Категорија:Преживеани од рак на кожа]] [[Категорија:Добитници на наградата „Тони“]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] qc9juyd2bffn9ier0186cn6joeglqjl 5629355 5629353 2026-09-16T22:04:04Z Andrew012p 85224 5629355 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Хју Џекман | image =Logan_Japan_Premiere_Red_Carpet-_Hugh_Jackman_(38445328406)_(rotated).jpg | caption = 2017 | alt = <!--- see [[WP:ALT]] ---> | birth_name = Хју Мајкл Џекман | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1968|10|12}} | birth_place =[[Сиднеј]], Нов Јужен Велс, Австралија | occupation = глумец, продуцент, пејач, [[танчар]] | years_active = 1994–денес | known_for = ''[[X-Men (филмски серијал)|X-Men]]'', ''[[Ван Хелсинг (филм)|Ван Хелсинг]]'', ''[[Тони Награда]]'', ''[[81-ви Академски Награди]]'', ''[[Real Steel]]'', ''[[Клетници (2012 филм)|Клетници]]'', ''[[Затвореници (2013 film)|Затвореници]]'' | spouse = {{marriage|[[Дебора-Ли Фурнес]]|1996}} | children = 2 }} '''Хју Мајкл Џекман''' (роден на 12 октомври 1968)<ref>{{наведени вести|title=Monitor|newspaper=[[Entertainment Weekly]]|publisher=[[Time Inc.]]|date=12/19 Oct 2012|issue=1228/1229|page=23}}</ref> — [[австралиски]] глумец и продуцент кој е инволвиран во филм, музички театар и телевизија. Џекман има добиено интернационални признанија за неговите улоги во познати филмови, претежно како херојски, временски и романтични карактери. Тој е познат по неговата долгорочна улога како [[Вулверин (стрипови)|Вулверин]] во [[X-Men (филмски серијал)|''X-Men'' филмскиот серијал]], како и за главните улоги во ''[[Кејт и Леополд]]'', ''[[Ван Хелсинг (филм)|Ван Хелсинг]]'', ''[[Престиж (филм)|Престиж]]'', ''[[Австралија (2008 филм)|Австралија]]'', ''[[Real Steel]]'', ''[[Клетици (2012 филм)|Клетници]]'', и ''[[Затвореници (2013 филм)|Затвореници]]''. Неговата улога во ''Клетници'' му ја донесе неговата прва номинација за [[Академска награда]] за [[Академска Награда за Најдобар Глумец|Најдобар Глумец]] и неговата прва [[Златен Глобус Награда за Најдобар Глумец – Мјузикл или Комедија]] во 2013. Тој исто така е и пејач, танчер и глумец во мјузикли, и има добиено [[Тони Награда]] за улогата во ''[[Момчето од Оз]]''. Трипати водител на Тони Наградите, добивајќи [[Еми Награда]] за едно од овие појавувања, Џекман исто така ги има водено и [[81-те Академски Награди]] на 22 февруари 2009. ==Ран живот== Џекман е роден во [[Сиднеј]], [[Нов Јужен Велс]], син на Грејс МкНил (Гринвуд) и Кристофер Џон Џекман, консултант образуван на Кембриџ.<ref>{{Наведена книга|last=Sullivan|first=Leanne|title=Who's who in Australia|url=http://books.google.com/books?id=5es-AQAAIAAJ|accessdate=November 9, 2013|year=2009|publisher=Crown Content|isbn=978-1-74095-166-1}}</ref><ref name=tegl12011>{{наведени вести|last=Illey|first=Chrissy|title=Hugh Jackman: The Wonderful Wizard of Oz|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/8781262/Hugh-Jackman-The-Wonderful-Wizard-of-Oz.html|newspaper=The Daily Telegraph|date=3 October 2011|accessdate=9 November 2013|location=London}}</ref> His parents were English and had come to Australia in 1967 as part of the "[[Ten Pound Poms]]" immigration.<ref name=tegl12011/> Еден од прадедовците на Џекман бил [[Грк]].<ref name="1911census">{{Наведена мрежна страница|url=http://blog.1911census.co.uk/2010/02/family-history-for-actor-hugh-jackman/|title=1911census.co.uk blog &raquo; Blog Archive &raquo; Family history for actor Hugh Jackman|publisher=blog.1911census.co.uk|accessdate=2014-02-20|archive-date=2013-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209151926/http://blog.1911census.co.uk/2010/02/family-history-for-actor-hugh-jackman/|url-status=dead}}</ref> Неговите родители биле посветени христијани, кои биле сменети од Евангелистот [[Били Грахам]] по нивниот брак.<ref name=tegl12011/> Џекман има четири постари браќа и сестри, и бил второ дете кое е родено во Австралија.<ref name="bravo">{{cite episode|title = Hugh Jackman |episode-link = Inside the Actors Studio|series = Inside the Actors Studio|series-link = Inside the Actors Studio|network = [[Bravo (US TV channel)|Bravo]]|airdate = |season = |number = }}; can be viewed at http://www.youtube.com/watch?v=Sf6DH_LKjro</ref> Тој исто така има помала полусестра, од другиот брак на неговата мајка.<ref>{{наведени вести|title=Jackman's Sisterly Pride|url=http://www.teenhollywood.com/2004/05/21/jackmans-sisterly-pride|accessdate=9 November 2013|newspaper=Teen Hollywood|date=21 May 2004|archive-date=2013-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425110155/http://www.teenhollywood.com/2004/05/21/jackmans-sisterly-pride|url-status=dead}}</ref> Неговите родители се развеле кога имал осум години, и Џекман останал во Австралија со татко му и двајцата браќа, додека неговата мајка и две сестрисе преселиле назад во Англија.<ref name=tegl12011/><ref>{{наведени вести|title=Hugh Jackman relishes performing|url=http://www.today.com/id/4893079|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Today.com]]|date=2004-05-11|agency=Associated Press}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Hugh Jackman and his mum finally at peace|url=http://www.perthnow.com.au/entertainment/hugh-jackman-and-his-mum-finally-at-peace/story-e6frg30l-1225799467882|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Perth Now]]|date=18 November 2009}}</ref> Како дете, Џекман сакал да биде надвор, поминувајќи многу време на плажата и на кампувања и одмори низ цела Австралија. Тој сакал да го виде светот: "Ги поминував ноќите гледајќи во атласи. Одлучив дека сакам да бидам готвач на авион. Бидејќи кога бев во авион имаше храна, па претпоставив дека има готвач. Мислев дека тоа би била идеална работа."<ref name="Biography Today">{{Наведена книга |first=|title=Biography Today|url=https://archive.org/details/biographytodayge0000unse_h7i3|year=2010|page=[https://archive.org/details/biographytodayge0000unse_h7i3/page/86 86]|publisher=Omnigraphics|location=Detroit, Michigan |isbn=978-0-7808-1058-7}}</ref> Џекман тргнал во основно училиште во Памбл Паблик Училиштето а потоа продолжил на [[Нокс Грамар Училиштето]] само за момчиња на [[Горниот Северен Брег]] на Сиднеј, каде учествувал во неговата продукција на ''[[Мојата Убава Дама]]'' во 1985, и станал капитен (претседател на класот) во училиштето во 1986.<ref>{{наведени вести|last=Scobie |first=Claire |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/3833405/Hugh-Jackman-X-appeal.html |title=Hugh Jackman: X Appeal |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=18 December 2008 |accessdate=6 September 2010 }}</ref> По матурирањето, поминал [[празна година]] работејќи во [[Апингам Училиштето]] во Англија.<ref>{{наведени вести|title=Hollywood star, Hugh Jackman, returns to Uppingham|url=http://www.uppingham.co.uk/hollywood-star-hugh-jackman-returns-to-uppingham|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Uppingham School]]|date=25 May 2012|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109044119/http://www.uppingham.co.uk/hollywood-star-hugh-jackman-returns-to-uppingham|url-status=dead}}</ref> Кога се враќа, студира на [[Универзитетот за Технологија, Сиднеј]], дипломирајќи во 1991 со БА во[[Комуникациски студии|Комуникации]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsroom.uts.edu.au/news/detail.cfm?ItemId=11098|title=Alumnus Hugh Jackman honoured at UTS 20-year celebration|accessdate=27 May 2009}}</ref> Во неговата последна година на универзитетот, посетил курс за глума за да надополни кредити. Класот ја извел [[Ваклав Хавел]]-овата [[Меморандум]] со Џекман во главната улога.<ref name="bravo"/> Тој подоцна искоментирал, "За време на таа недела се чувствував повеќе дома со тие луѓе отколку во сите три години [на универзитетот]".<ref>{{наведени вести|last=Lariviere|first=Serafin|title=Hugh Jackman on overcoming his fear of being called a poof|url=http://dailyxtra.com/toronto/arts-and-entertainment/hugh-jackman-overcoming-fear-called-poof|accessdate=9 November 2013|newspaper=Daily Xtra|date=29 June 2011|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109052636/http://dailyxtra.com/toronto/arts-and-entertainment/hugh-jackman-overcoming-fear-called-poof|url-status=dead}}</ref> Откако ја зел неговата диплома, Џекман комплетирал едногодишен курс "Патувањето" во Центарот за Глумци во Сиднеј.<ref name="bravo"/> За постојаното студирање глума, изјавил, "Сè додека не наполнив 22 години никогаш не го замислував моето хоби како нешто од што ќе можам да заработувам. Како момче, секогаш имав интерес кон театарот. Но идејата во моето училиште бење дека драмата и музиката се за да го комплетираат човекот. Не беше нешто од кое човек заработува. Преминав преку тоа. Најдов храброст да станам и кажам, 'Сакам да го направам тоа'."<ref name="Biography Today"/> По завршувањето на "Патувањето", му била понудена улога во познатата сапуница ''[[Соседи]]'' но ја одбил<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/hugh_jackman_biog/2.html|title=''home and away''|accessdate=27 May 2009|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221221416/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/hugh_jackman_biog/2.html|url-status=dead}}</ref> за да студира на [[Западната Австралиска Академија за Изведувачки Уметности]] на [[Едит Кован Универзитетот]] во [[Перт, Западна Австралија]], на која дипломирал во 1994.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thewest.com.au/default.aspx?MenuID=77&ContentID=8095|title=Jackman back as boy from Waapa|accessdate=27 May 2009|archive-date=2009-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417014849/http://www.thewest.com.au/default.aspx?MenuID=77|url-status=dead}}</ref> Џекман има кажано дека "секогаш сум го сакал глумењето но кога почнав со школата за драма бев како изгубен во класот. Едноставно не ми доаќаше како што треба. Сите беа подобри, сите изгледаа дека ќе бидат поуспешни, сите изгледаа поприродно во тоа и гледајќи наназад мислам дека тоа е доброe. Мислам дека треба да си претпазлив како глумец. Мислам дека е добро да се влезе на аудиција со мислење 'Треба да бидам најдобар за да ја добијам улогата.'"<ref name="shavemagazine">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.shavemagazine.com/entertainment/interview-Hugh-Jackman/2 |title=Interview: Hugh Jackman |publisher=[[Shave (magazine)|Shave Magazine]] |first=Ziyah |last=Karmali |accessdate=8 November 2011 |archive-date=2012-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311185759/http://www.shavemagazine.com/entertainment/interview-Hugh-Jackman/2 |url-status=dead }}</ref> ==Кариера== ===Почетна работа=== Ноќта на неговата финална изведба на Академската Дипломска, Џекман примил телефонски повик на кој му била понудена улога во ''[[Correlli]]'': "Технички бев невработен околу тринаесет секунди." ''Correlli'', смислена од Австралиската глумица [[Денис Робертс]], била серија на АБЦ составена од 10 дела, првата поголема професионална работа на Џекман, и каде ја запознал својата идна жена [[Дебора-Ли Фуентес]]: "Запознавањето со жена ми беше најдоброто нешто што мижеше да излезе од сето тоа."<ref name="Biography Today"/> Шоуто траеше само една сезона. По ''Correlli'' Џекман отишол на сцената во Мелбурн. Во 1996, Џекман го играл [[Гастон (Убавицата и Ѕверот)|Гастон]] во локалната Дизниева продукција на ''[[Убавицата и Ѕверот (мјузикл)|Убавицата и Ѕверот]]'', и Џо Гилис во ''[[Сансет Булевар (мјузикл)|Сансет Булевар]]''.<ref name="bravo"/> За време на неговата музичка кариера на сцената во Мелбурн, глумел во 1998 во [[Мидсумма]] Фестивалската кабаре продукција на ''[[Сумма Кабаре]]''. Исто така ги водел Мелбурновите [[Carols by Candlelight]] и Сиднејските [[The Domain, Sydney|Carols in the Domain]]. Почетната работа на Џекман ги вклучува ''[[Кралевите на Ераксвил]]'' и''[[Paperback Hero (1999 филм)|Paperback Hero]]'' (1999), и неговата телевизиска работа вклучува ''[[Законот на земјата]]'', ''[[Halifax f.p.]]'', ''[[Blue Heelers]]'', and ''[[Човекот од Снежната река (ТВ серија)|Бенџо Петерсон-овата Човекот од Снежната река]]''. ===''Оклахома!''=== Џекман станал познат надвор од Австралија во 1998, кога ја играл главната улога како Карли во [[Ројалниот Национален театар]]-овата адаптирана продукција на ''[[Оклахома!]]'', во Лондоновиот [[Вест Енд Театар|Вест Енд]].<ref name="bravo"/> Изведбата му донела [[Оливие Награда]] номинација за Најдобар Глумец во Мјузикл. Џекман изјавил "Тотално се чувствував дека не може подобро од ова. На некое ниво оваа продукција ќе биде една од светлите точки во мојата кариера."<ref name="Biography Today"/> Исто така играл и во [[Оклахома! (1999 филм)|1999 филмска верзија од истиот сценски мјузикл]], кој бил емитуван во многу држави. ===''X-Men''=== [[File:HughJackmanApr09b.jpg|thumb|upright|Џекман на ''[[X-Men Потекло: Вулверин]]'' премиерата, април 2009.]] Во 1999, Џекман бил избран како [[Вулверин (стрипови)|Вулверин]] во ''[[X-Men (филм)|X-Men]]'' на [[Брајан Сингер]] (2000), заменувајќи го [[Дугреј Скот]]. Негови колеги биле [[Патрик Стјуарт]], [[Јејмс арсден]], [[Фамке Јенсен]], и [[Ијан МекКелен]]. Според [[ЦБС]]-овото интервју во ноември 2006, Жената на Џекман [[Дебора-Ли Фурнес]] му рекла да не ја прифаќа улогата, совет којшто подоцна признала дека и е мило што го игнорирал.{{citation needed | date = October 2012}} Вулверин бил тежок за да го изведе Џекман бидејќи имал малку за говорење, но многу емоции за да ги изведе. За да ги изведе, тој го гледал [[Клинт Иствуд]] во [[Валканиот Хари (филмски серијал)|''Валканиот Хари'' филмовите]] и [[Мел Гибсон]] во [[Лудиот Макс 2|''Воин на Автопатот'']]. "Овие беа момци кои имаат малку дијалог, како Вулверин, но се знаеше и се чувствуваше се. Не сум некојшто копира, но сакав да видам како овие момци го постигнале тоа."<ref name="Biography Today"/> Џекман бил непопустлив за да ги прави сопствените акробации во филмот. "Многу работевме на стилот на движење на Вулверин, и проучив некои боречки вештини. Гледав многу од борбите на [[Мајк Тајсон]], особено неговите рани борби. Има нешто во неговиот стил, животинскиот бес, кој изгледаше како добар за Вулверин. Постојано им кажував на писателите, 'Не ми давајте долги, кореографирани борби жити се. Не ги правете борбите убави."<ref name="Biography Today"/> Џекман морал да се прилагоди да ги носи канџите на Вулверин. "Секој ден во мојата дневна соба, само се шетав со канџите, да се навикнам на нив. Имам лузни на едната нога, дупки низ образот, на моето чело. Малку сум несмасен. Среќен сум бидејќи не им кажав за тоа кога бев на аудиција."<ref name="Biography Today"/> Џекман<ref name="Height">{{Наведена мрежна страница |work=imdb.com |title=Hugh Jackman |url=http://www.imdb.com/name/nm0413168/bio |accessdate=18 December 2008}}</ref> е една стапка повисок од Вулверин, за кој во оригиналниот стрип пишува.<ref>[http://www.marvel.com/universe/Wolverine_(James_Howlett) Marvel Universe: Wolverine (James Howlett)] ''Marvel.com''</ref> Затоа, режисерите биле често принудувани да го снимат Џекман од невообичаени агли или само од половината нагоресамо да изгледа понизок отколку што е, а неговите колеги носелеплатформски стапала. Од Њекмен исто така било барано да додаде голема колицина на мускули за оваа улога.<ref>{{Наведено списание |last=Fleming |first=Michael |date=December 2008 |title=''Playboy'' Interview: Hugh Jackman |journal=Playboy |page= 62}}</ref> Џекман ја репризирал неговата улога во 2003-тата ''[[X2 (филм)|X2: X-Men Обединети]]'', 2006-тата ''[[X-Men: Последен Отпор]]'', и во 2009-тата ''[[X-Men Потекло: Вулверин]]'', иако [[Трој Сиван]] ја играше помладата верзија на Џејмс Ховлет. Тој исто така имаше [[кратко појавување|појавување]] како Вулверин во 2011-тата ''[[X-Men: Прв Клас]]''. Се врати во улогата на Вулверин повторно во 2013-тата ''[[The Wolverine (филм)|The Wolverine]]'', самостојно продолжение кое зазема место по настаните од ''X-Men: Последниот Отпор'', и ќе го репризира своето појавување во продолжението во 2014 ''[[X-Men: Денови на Идното Минато]]''. ===2001=== Џекман го глумеше Леополд во 2001 во романтичната комедија ''[[Кејт & Леополд]]'', улога за која доби Најдобар Глумец [[Златен Глобус]] номинација.<ref name="bravo"/> Џекман игра [[Викторијанска ера|Викторијански]] Англиски [[војвода]] кој не сакајќи патува низ времето во 21-иот век во Менхетн, каде ја запознава Кејт ([[Мег Рајан]]), циничен извршен директор во рекламна агенција. Во 2001, Џекман исто така глуми во акциската драма ''[[Сабјарка (филм)|Сабјарка]]'' со [[Џон Траволта]] и [[Хали Бери]]. Ова бил вторпат Џекман да работи со Бери, и двајцата работеле заедно уште двапати во ''[[X-Men]]'' филмовите. Водел една епизода на ''[[Сабота Навечер во Живо]]'' во 2001.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0694825/ "saturday night live"] imdb.com</ref> ===2002–2011 (сцена)=== Во 2002, Џекман ја испеал улогата на Били Бигелоу во мјузиклот ''[[Carousel (Мјузикл)|Carousel]]'' во специјално концертно издание во [[Салата Карнеги]] со [[Оркестарот на Св. Лука]]. Во 2004, Џекман освоил [[Тони Награда]] и [[Драма Деск Наградата]] за Извонреден Глумец во Мјузикл за неговиот портрет во 2003–2004 на [[Бродвеј Театарот|Бродвеј]] на Австалискиот кантавтор и изведувач [[Питер Ален]] во хит мјузиклот ''[[Момчето од Оз]]'', кој исто го глумел и во Австралија во 2006.<ref name="bravo"/> Исто така, Џекман ги водел Тони Наградите во 2003, 2004, и 2005, собирајќи позитивни критики. Неговото водење во 2004 на Тони Хаградите му донеле [[Еми|Еми Награда]] за Извонреден Поединечен Изведувач во Музички или Комичен програм. Џекман бил колега со [[Даниел Крејг]] на Бродвеј во [[Скоенфелд Театарот]] во лимитирано емитување на претставата ''[[Постојан Дожд]]'', која се емитувала од 10 септември 2009 до 6 декември 2009.<ref>{{наведени вести|last=Gans|first=Andrew|title=A Steady Rain, with Craig and Jackman, to Play Broadway's Schoenfeld|url=http://www.playbill.com/news/article/130947-A-Steady-Rain-with-Craig-and-Jackman-to-Play-Broadways-Schoenfeld|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Playbill]]|date=9 July 2009}}</ref> Се вратил на Бродвеј во ново шоу, ''Ху Џекман, Назад на Бродвеј'' во [[Бросдхрст Театарот]], кое започнало со изведби на 25 октомври 2011 и завршило на 1 јануари 2012.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Photo Flash: HUGH JACKMAN, BACK ON BROADWAY- Production Shots!|url=http://www.broadwayworld.com/article/Photo-Flash-HUGH-JACKMAN-BACK-ON-BROADWAY--Production-Shots-20111102|work=Broadway World|accessdate=9 November 2013|date=2 November 2011}}</ref> ===2003–2008 (филмови)=== По ''[[X2 (филм)|X2: X-Men Обединети]]'', Џекман ја играл насловната улога на убиец на чудовишта Гејбриел Ван Хелсинг во 2004 во филмот ''[[Ван Хелсинг (филм)|Ван Хелсинг]]''.<ref name="bravo"/> Џекман и филмон биле спомнати во книгата на Брус А. МекКлеланд "Убијци и Ивнит Вампири: Културна историја на убивање на Мртвите". Џекман бил еден од изборите за да го игра [[Џејмс Бонд]] во 2006 во ''[[Казино Ројал (2006 филм)|Казино Ројал]]'', но на крај изгуби од [[Даниел Крејг]].<ref>{{наведени вести|last=Walls|first=Jeannette|title=Call him Bland, James Bland|url=http://www.today.com/id/9546090|accessdate=9 November 2013|newspaper=Today.com|date=18 October 2005}}</ref> Џекман глумел и во филмот ''[[Престиж (филм)|Престиж]]'', режиран од [[Кристофер Нолан]] и бил колега со [[Кристијан Бејл]], [[Мајкл Кејн]], и [[Скарлет Јохансон]]. Глумејќи го Роберт Ангиер, Џекман претставил магионичар кој развил соперништво со Алфред Борден во обид да се надминат еден со друг в уметноста на илузијата. Џекман изјавил дека главната причина за да глуми во ''Престиж'' било за да игра со музичарот [[Дејвид Боуви]], кој го играл научникот [[Никола Тесла]]. [[File:XMenOriginsWolverineCastPremiereApr09b.jpg|thumb|upright|Хју Џекман и [[Рајан Рејнолдс]] (десно) на премиерата на ''X-Men Потекло: Вулверин'' во Темпа, Аризона(2009)]] Џекман претставил три различни карактери во научнофанатастичниот филм на [[Дарен Аронофски]] ''[[Фонтанатаn (филм)|Фонтаната]]'': Томи Крео, [[невролог]], кој е разделен помеѓу неговата жена, Изи ([[Рачел Веиз]]) која умира од [[тумор на мозокот]], и неговата работа пробувајќи да ја излечи; Капетан Томас Крео, Шпански [[Освојувач]] во 1532 [[Севиља]]; и иден астронаут, Том, патувајќи до златно соѕвездие во еколошко вселенско летало барајќи да биде заедно со Изи. Џекман рекол ''Фонтаната'' бил неговиот најтежок филм до тогаш заради физичките и психичките побарувања за улогата. Џекман глумел и во филмот на [[Вуди Ален]]во 2006 ''[[Scoop (2006 филм)|Scoop]]'' заедно со [[Скарлет Јохансон]]. Таа година тој исто така ја репризирал улогата на Вулверин во ''[[X-Men: Последен Одбор]]''. Ја заокружил 2006 со два анимирани филмови: ''[[Среќни Стапала]]'', режиран од [[Џорџ Милер (продуцент)|Џорџ Милер]], во кој го глумел ликот на Мемфис, [[пингвин император]]; и ''[[Исфрлен]]'', каде Џекман го глумел глушецот со име Роди кој е исфрлен во семеен тоалет во Лондонскиот канализационен систем. Во ''Исфрлен'' глумел со [[Кејт Винслет]] и [[Ијан МекКелен]] (Четвртата соработка на Џекман со него). Во 2007, Џекман ја продуцирал и глумел како гостин во телевизискиот [[Музички филм|Мјузикл]]-[[комедија-драма|драмедија]] серијата ''[[Да живее смеењето]]'', која била прекината од [[ЦБС]] по две епизоди. ВО филмовите на Џекман за 2008 биле вклучени и ''[[Измама (2008 филм)|Измама]]'' (во кој глумел и го продуцирал), ''Чичко Џони'', и ''[[Австралија (2008 филм)|Австралија]]''. ===''Австралија''=== Во 2008, режисерот [[Баз Лурман]] го одбрал Џекман да го замени [[Расел Кроу]] како главна машка улога во неговиот многу публициран [[епски филм]], ''[[Австралија (2008 филм)|Австралија]]'', во кој глумел со [[Никол Кидман]]. Премиерата на филмот била во ноември 2008 во Ацтралија и САД. Џекман играј јак, независен [[Drover (Australian)|преносник]] на добиток, кој и помага на Англиска чесна жена во нејзината потрага да ги спаси [[Фармата за добиток]] на нејзиниот сопруг и Абориџинското [[мелез]] дете кое го пронаоѓа таму. На филмот, Џекман рекол, "Ова е претежно една од оние улоги кои ме тераа да се измачувам цело време на снимањето. Имав да снимам високобуџетен, бесрамно старовремски романтично епски сет неспроти едно од најтрубулентните времиња од античката историја на мојата земја, додека, во исто време, славејќи ја природната убавина на земјата, нејзините луѓе,нејзините култури... Ќе умрам среќен знаејќи дека го имам овој филм на моето [[curriculum vitae|CV]]."<ref>{{наведени вести|last=Byrne|first=Paul|title=Big Down Under|url=http://www.herald.ie/entertainment/big-down-under-27895383.html|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Evening Herald]]|date=11 December 2008|archive-date=2021-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124003013/https://www.herald.ie/entertainment/big-down-under-27895383.html|url-status=dead}}</ref> ===2009–денес=== Џекман ја репризирал својата улога на Вулверин во продолженијата на ''X-Men'' филмовите. Џекман глумел во ''[[X-Men Потекло: Вулверин]]'' чија премиера била во 2009. Џекман пак глумел како Вулверин во 2013 во ''[[Вулверин (филм)|Вулверин]]''. Џекман имал кратко појавување како Вулверин во ''[[X-Men: Првиот Клас]]'' во 2012. Џекман имал монолог шоу во [[Куран Театар]]-от во Сан Франциско од 3 до 15 мај 2011.<ref name=CurranPreview>{{наведени вести|last=Hurwitt|first=Robert|title=Hugh Jackman exclusive at Curran Theatre in May|url=http://articles.sfgate.com/2011-03-21/entertainment/29149678_1_hugh-jackman-thrill-sets|publisher=SFGate|accessdate=16 May 2011|date=21 March 2011|archive-date=2011-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110327100435/http://articles.sfgate.com/2011-03-21/entertainment/29149678_1_hugh-jackman-thrill-sets|url-status=dead}}</ref> Продукцијата била мешавина од неговите омилени Бродвејски и Холивудски мјузикли, поддржано од 17-член оркестар, од шоуа како ''[[Оклахома (мјузикл)|Оклахома]]'' и ''[[Момчето од Оз]]''. Шоуто траело околу 100 минути, заедно со презентација од младоста, семејството и работата на Џекман, исто така и еден-на-еден комуникација со публиката. Џекман бил придружуван од неговите пријатели ветерани од музичкиот театар [[Мерл Данриџ]] и [[Ангел Рида]].<ref>{{наведени вести|first=Linda|last=Ayres-Fredrick|url=http://www.sfbaytimes.com/?sec=article&article_id=15133|title=Hot Hugh Jackman in Vegas Mode|newspaper=SF Bay Times|date=12 May 2011|accessdate=14 August 2011}}</ref><ref name="contracostatimes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.contracostatimes.com/ci_18000355|title=Review: Hugh Jackman in San Francisco - ContraCostaTimes.com|publisher=contracostatimes.com|accessdate=2014-02-20|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109053104/http://www.contracostatimes.com/ci_18000355|url-status=dead}}</ref> Во изданието во ноември во 2012, Џекман го позајмил гласот за улогата на Е.Астер Банимунд ([[Велигденското зајаче]]) во анимираниот филм ''[[Издигнување на Чуварите]]''.<ref>{{наведени вести|title=DreamWorks Animation Names All-Star Cast Featuring Chris Pine, Alec Baldwin, Hugh Jackman, Isla Fisher and Jude Law for Rise of the Guardians on November 21, 2012|url=http://ir.dreamworksanimation.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=545929|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[DreamWorks Animation]]|date=27 January 2011|agency=PRNewswire|archive-date=2013-01-14|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20130114100934/http%3A//ir.dreamworksanimation.com/releasedetail.cfm?ReleaseID%3D545929|url-status=dead}}</ref> Џекман глумел како [[Жан Валжан]] во филмот ''[[Клетници (2012 филм)|Клетници]]'', адаптација на [[Клетници (мјузикл)|мјузиклот]]. Премиерата на филмот била на 25 декември 2012.<ref>{{наведени вести|last=Jones|first=Kenneth|title=Hugh Jackman Is Russell Crowe's Quarry in Les Miserables Film|url=http://www.playbill.com/news/article/154412-Hugh-Jackman-Is-Russell-Crowes-Quarry-in-Les-Miserables-Film|accessdate=9 November 2013|newspaper=Playbill|date=9 September 2011}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Kit|first=Borys|title=Hugh Jackman in Talks to Star in 'Les Miserables' Adapation|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/hugh-jackman-talks-star-les-202114|accessdate=9 November 2013|newspaper=The Hollywood Reporter|date=15 June 2011}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Fleming Jr|first=Mike|title=If Hugh Jackman Plays Jean Valjean, Will Paul Bettany Play Javert In 'Les Miserables'?|url=http://www.deadline.com/2011/06/if-hugh-jackman-plays-jean-valjean-will-paul-bettany-play-javert-in-les-miserables/|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Deadline.com]]|date=15 June 2011}}</ref> For the role, he lost 15&nbsp;pounds and later had to regain 30&nbsp;pounds to mirror his character's newfound success.<ref>{{наведени вести|last=Galloway|first=Stephen|title=Inside the Fight to Bring 'Les Mis' to the Screen|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/les-miserables-anne-hathaway-russell-398099?page=2|work=The Hollywood Reporter|accessdate=13 January 2013|page=2|date=5 December 2012}}</ref> Тој ја добил наградата [[Златен Глобус за Најдобар Глумец – Мјузикл или Комедија]] во јануари 2013 за оваа изведба.<ref>{{наведени вести|url=http://www.usatoday.com/story/life/tv/2013/01/13/golden-globes-running-story/1830919/|title=Golden Globes: Jackman takes comedy/musical actor prize|date=13 January 2013|work=[[USA Today]]|accessdate=14 January 2013}}</ref> Џекман се појавил заедно со [[Кејт Винслет]] во ''[[Филм 43]]'', споена комедија, во јануари 2013.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Movie 43 is Upcoming Movie of Emma Stone, Release Date, Cast, Wallpapers|url=http://www.viewsbuzz.com/movie-43-is-upcoming-movie-of-emma-stone-release-date-cast-wallpapers|accessdate=2 May 2011|archive-date=2011-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503073147/http://www.viewsbuzz.com/movie-43-is-upcoming-movie-of-emma-stone-release-date-cast-wallpapers/|url-status=dead}}</ref> Џекман (заедно со глумицата [[Кристен Уиг]]) присуствувал на "Ти го имаш погледот", на песната од [[комичната хип-хоп]] група [[The Lonely Island]] на нивниот трет албум, ''[[The Wack Album]]'', издаден во јуни 2013. ===Идни проекти=== <!--- All "Future Projects" must include a citation from a reliable source ---> *Џекман ќе ја репризира неговата улога на Логан/Вулверин од [[X-Men (филмски серијал)|X-Men филмскиот серијал]] во филмот ''[[X-Men: Денови на идно минато]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://screenrant.com/hugh-jackman-x-men-days-future-past/ |title=Bryan Singer Confirms Hugh Jackman for 'X-Men: Days of Future Past’ |last=Schaefer |first=Sandy |publisher=Screenrant |date=19 December 2012 |accessdate=19 January 2013}}</ref> *Режисерот [[Ли Даниелс]] потврди дека Џекман се придружил на екипата од неговиот претстоен филм ''Селма'', филм за [[Мартин Лутер Кинг Џуниор]] и [[Линдон Бејнс Џонсон]] и маршовите за [[цивилни права]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hollywood.com/news/Hugh_Jackman_To_Topline_Daniels_Selma/6830009|publisher=hollywood.com|title=Hugh Jackman To Topline Daniel's 'Selma'|accessdate=11 May 2010}}</ref> Shooting of the movie has suffered repeated delays. *Џекман ќе се појави и во филмот ''[[Најголемиот Снешко на Земјата]]''.<ref>{{наведени вести|last=Weinstein|first=Joshua L.|title=Michael Gracey to Direct Hugh Jackman in Fox's 'Greatest Showman on Earth'|url=http://www.thewrap.com/movies/column-post/michael-gracey-direct-hugh-jackman-foxs-pt-barnum-movie-30194|accessdate=9 November 2013|newspaper=TheWrap|date=17 August 2011|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307171240/http://www.thewrap.com/movies/column-post/michael-gracey-direct-hugh-jackman-foxs-pt-barnum-movie-30194/|url-status=dead}}</ref> Улогата за Џени Линд е напишана за [[Ен Хатавеј]]. Џекман и Хатавеј се обединиле заедно за церемонијата Оскари во 2009, и играле еден спроти друг во ''[[Клетници (2012 филм)|Клетници]]''. *Џекман ќе го игра негативецот [[Црнобрадиот]] во [[Џо рајт]]-овиот филм во 2015, ''Пан'', кој ќе биде за позадинските приказни на [[Џ.М. Барни]]-овите карактери [[Петар Пан]] и [[Капетан Кука]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insidemovies.ew.com/2014/01/24/hugh-jackman-peter-pan-blackbeard/|publisher=ew.com|title=Hugh Jackman signs on for Joe Wright's Peter Pan movie|accessdate=24 January 2014|archive-date=2015-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111100609/http://insidemovies.ew.com/2014/01/24/hugh-jackman-peter-pan-blackbeard/|url-status=dead}}</ref> ''Пан'' Ќе се насочи на тоа како Пан и човекот кој станува Капетан Кука почнуваат како пријатели, со тоа што Кука работи како член на посадата на пиратскиот брод на Црнобрадиот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.moviethatmatters.com/garrett-hedlund-offered-captain-hook-role-in-pan/ |title=Garrett Hedlund Offered Captain Hook Role in ‘Pan’ |accessdate=2014-05-07 |archive-date=2014-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130081232/http://www.moviethatmatters.com/garrett-hedlund-offered-captain-hook-role-in-pan/ |url-status=dead }}</ref> <!--- All "Future Projects" must include a citation from a reliable source ---> ==Продукциска компанија== Во 2005, Џекман му се придружил на долгогодичниот асистент Џон Палермо за да отворат продукциска компанија, [[Сиид Продакшн]], чиј прв проект бил ''[[Да Живее Смеењето]]'' во 2007. Жената на Џекман [[Дебора-Ли Фурнес]] е исто вклучена во компанијата, и Палермо имал направено три прстени со "единство" изгравирано за него, Фурнес, и Џекман.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.moviesonline.ca/movienews_10478.html |title=Movies Online |publisher=Moviesonline.ca |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2010-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709172723/http://www.moviesonline.ca/movienews_10478.html |url-status=dead }}</ref> Џекман рекол, "Многу сум среќен од партнерите со кои работам во мојот живот, Деб и Џон Палермо. Навистина функционира. Сите имаме свои различни јаки особини. Ми се допаѓа. Многу е возбудливо."<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=17540 |title=Movie News |publisher=Comingsoon.net |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2011-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110518061442/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=17540 |url-status=dead }}</ref> Фокс-заснованата Сиид лабела пораснала во големина за да ги вклучи Аманда Швеитзер, Кетрин Тамблин, Алан Манделбаум и Џон арино, Со Алан Фри водејќи ја продукциската канцеларија во Сиднеј чија цел е да работи со скромно-буџетни филмови и да пронаоѓа локален талент во татковината на Џекман. ==Други интереси== ===Добротворна работа=== [[File:Hugh Jackman navy.jpg|thumb|upright|Џекман на палубата на Амфибискиот напаѓачки брод {{USS|Kearsarge|LHD-3|6}} во Њујорк, мај 2006]] Како филантропист, Џакмен е долгогодишен поборник за [[микрокредит]] – екстензија на многу мали кредити на перспективни стопанственици во сиромашни земји. Тој е гласовен поддржувач на [[Мухамед Јунуз (економист)|Мухамед Јунуз]], микрокредит пионер и добитнив во 2006 на [[Нобелова награда за Мир]].<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=p0rMrUcM8Cc Hugh Jackman Congratulates Professor Yunus] (video)</ref><ref>[http://www.oprah.com/article/omagazine/books/obc_omag_200711_books "Books That Made a Difference to Hugh Jackman."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091111024058/http://www.oprah.com/article/omagazine/books/obc_omag_200711_books |date=2009-11-11 }} ''Oprah.com''</ref><ref>[http://www.oprah.com/article/omagazine/omag_books_hjack_a/1 "Hugh Jackman's Bookshelf: ''Banker to the Poor'', by Muhammad Yunus."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091114160818/http://www.oprah.com/article/omagazine/omag_books_hjack_a/1 |date=2009-11-14 }} ''Oprah.com''</ref> Џекман е глобален советник на [[Глобалниот Проект за Сиромаштија]], за кој раскажувал во документарец;<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Global Poverty Project Narrated by Hugh Jackman|url=http://www.looktothestars.org/video/84-global-poverty-project-narrated-by-hugh-jackman|work=Look to the Stars|accessdate=9 November 2013|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109045754/http://www.looktothestars.org/video/84-global-poverty-project-narrated-by-hugh-jackman|url-status=dead}}</ref> и тој и основачот на проектот [[Хју Еванс (хуманитарец)|Хју Еванс]] ги посетиле ОН за целта во 2009.<ref>{{наведени вести|last=Firkin|first=Katherine|title=Hugh Jackman goes to UN to join fight against poverty|url=http://www.heraldsun.com.au/news/hugh-jackman-goes-to-un-to-join-fight-against-poverty/story-e6frf7jo-1225745313813|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Herald Sun]]|date=2 July 2009}}</ref> Џекман водел проба за [[Проектот за Глобална Сиромаштија]] презентацијата во Њујорк заедно со [[Дона Каран]], Лиза Фокс и неговата жена Дебора-Ли.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.life.com/image/94457143 |title=Hugh Evans, LIsa Fox, Deborra-Lee Furness – The Global Poverty Project Presents "1.4&nbsp;Billion Reasons" – Photo |publisher=LIFE |date=14 December 2009 |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2009-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091218172537/http://www.life.com/image/94457143 |url-status=dead }}</ref> Тој е исто и [[World Vision]] амбасадор и учествувал во Нујоршката церемонија на 21 септември 2009.<ref>{{наведени вести|last=Shanahan|first=Dennis|title=Hugh Jackman steals lead role on climate|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/hugh-jackman-steals-lead-role-on-climate/story-e6frg6so-1225778117307|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[The Australian]]|date=22 September 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldvision.org/content.nsf/about/20090916-hugh-jackman |title=World Vision ambassador Hugh Jackman speaks on climate change |publisher=Worldvision.org |date=16 September 2009 |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2009-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090925013207/http://www.worldvision.org/content.nsf/about/20090916-hugh-jackman |url-status=dead }}</ref> Џекман ја поддржува уметноста не Елисеум<ref>[http://theartofelysium.org The Art of Elysium]</ref> and the MPTV Fund Foundation,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mptvfund.org/cm/about-us/Home.html |title=MPTV Fund Foundation |publisher=Mptvfund.org |accessdate=6 September 2010 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> и тој и неговата жена [[Дебора-Ли Фурнес]] се патрони на Бон Мароу Институтот во Австралија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bmdi.org.au/ |title=Bone Marrow Donor Institute |publisher=Bmdi.org.au |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2011-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217180614/http://www.bmdi.org.au/ |url-status=dead }}</ref> Џекман исто така раскажувал во документарецот за глобално затоплување во 2008, ''[[Сезоната на Горење (2008 филм)|Сезоната на Горење]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theburningseasonmovie.com |title=The Burning Season |publisher=Theburningseasonmovie.com |date=15 January 2010 |accessdate=6 September 2010}}</ref> Џекман исто го користи својот Твитер профил за добротворни цели. На 14 април 2009, Џекман објавил на неговата Твитер страна дека ќе донира 100.000 долари на една поединечна непрофитабилна организација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://twitter.com/RealHughJackman/status/1519899038 |title=Charity Tweet |work=Twitter |date=14 April 2009 |accessdate=6 September 2010}}</ref> На 21 април 2009 ја објавил неговата одлука да донира 50.000 долари [[Charity: water|Charity:Water]] и 50,000 долари на Операцијата за Надеж.<ref>{{наведени вести|title=Twitter on the Radio: Hugh Jackman Reveals $100K Charity Donation|url=http://mashable.com/2009/04/24/twitter-on-the-radio-hugh-jackman-reveals-100k-charity-donation/|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Mashable]]|date=24 April 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.operationofhope.org/ |title=Operation of Hope |publisher=Operation of Hope |date=13 June 2009 |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820152847/http://www.operationofhope.org/ |url-status=dead }}</ref> Хју Џекман и Даниел Крејг зазеле уникатно место за нив во историјата на [[Бродвеј Се Грижи/Борба на Еднаквост СИДА]] за собирање на средства на 8 декември 2009, кога било објавени дека собрале 1,549,953 долари на 21-иот годишен Gypsy of the Year натпревар, за шест недели појавување на нивната Бродвејска драма, ''Постојан Дожд''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.broadwaycares.org |title=Broadway Cares |publisher=Broadway Cares |date=9 February 2010 |accessdate=6 September 2010}}</ref> ===Спорт и други активности=== Џекман покажал голем интерес кон спортовите. Во средно, тој играл [[рагби]] и [[крикет]], учествувал и во [[скок во височина]] и бил во пливачкиот тим.<ref name="bravo"/> Тој уживал во кошарка и [[кајак]].<ref>{{наведени вести|title=Jackman in training for Boy From Oz|url=http://www.smh.com.au/news/people/jackman-in-training-for-boy-from-oz/2006/02/13/1139679526894.html|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=13 February 2006|agency=Australian Associated Press}}</ref> Покажал и интерес кон фудбал, посветувајќи се као поддржувач на [[Норич Сити ФК]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.skysports.com/socceram/media/video/0,21631,,00.html |title=Sky Sports Interview |publisher=Skysports.com |accessdate=6 September 2010}}</ref> Во Обединетите Држави, Џекман навивал за [[Филаделфија Унион]] од [[Главната Фудбалска Лига]], присуствувајќи на меч во [[ППЛ Парк]] во јуни 2010.<ref>{{наведени вести|last=Klein|first=Michael|title=Inqlings: Idle time for traffic reporter|url=http://articles.philly.com/2010-06-29/news/24963149_1_traffic-reporter-john-brown-film|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Philly.com]]|date=29 June 2010|archive-date=2012-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112205611/http://articles.philly.com/2010-06-29/news/24963149_1_traffic-reporter-john-brown-film|url-status=dead}}</ref> На 22 јуни 2011, Џекман повторно посетил домашен меч на Унион со [[Спортинг КЦ]], седејќи напред со навивачката група [[Синовите на Бен (МЛС Навивачка Асоцијација)|Синовите на Бен]], наречена "Ривер Енд". Џекман е долгогодичен навивач на [[Морските Орли]], [[Национална Рагби Лига]] (НРЛ) клуб од северот на Сиднеј.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.manlyseaeagles.com.au/news.asp?newsid=2155&Mth=7&Yr=2007 |title=ManlySeaEagles.com.au |publisher=ManlySeaEagles.com.au |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706110238/http://www.manlyseaeagles.com.au/news.asp?newsid=2155&Mth=7&Yr=2007 |url-status=dead }}</ref> Ја испеал [[Advance Australia Fair|Австралиската Национална Химна]] во [[1999-тото НРЛ Големо Финале]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.monstersandcritics.com/people/archive/peoplearchive.php/Hugh_Jackman/biography/ |title=Hugh Jackman Biography |publisher=Monsters and Critics |accessdate=6 September 2010 |archiveurl=https://archive.today/20121211051141/www.monstersandcritics.com/people/archive/peoplearchive.php/Hugh_Jackman/biography/ |archivedate=2012-12-11 |url-status=dead }}</ref> Џекман исто така [[Список на WWE Raw гости|гостувал]] на 19 септември 2011 изданието на [[WWE Raw|WWE Понеделник Навечер Raw]], асистирајќи на [[Зак Рајдер]] во победата над [[WWE Шампионат на Одединетите Држави|WWE Шампион на Обединетите Држави]] [[Долф Зиглер]]. Џекман им помогнал на "Long Island Iced Z" да победатво меч без титула удирајќи го шампионот во вилицата додека не гледал судијата.<ref name="wwe">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2011-09-19/results|title=WWE Raw SuperShow results: Miz & Truth fired &#124; WWE.com|publisher=wwe.com|accessdate=2014-02-20}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Hugh Jackman Comes Out Swinging for 'Monday Night RAW'|url=http://www.tmz.com/2011/09/20/hugh-jackman-punches-guy-in-the-face-wwe-zack-ryder-dolph-ziggler-monday-night-raw-real-steel/|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[TMZ]]|date=20 September 2011}}</ref> Џекман свири на пијано,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.starswelove.com/scriptsphp/news.php?newsid=3524 |title=Hugh Jackman takes up piano lessons |publisher=Starswelove.com |accessdate=6 September 2010 |archive-date=2011-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809120719/http://www.starswelove.com/scriptsphp/news.php?newsid=3524 |url-status=dead }}</ref> прави јога,<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Hugh Jackman: Actor|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20134364,00.html|work=People|accessdate=9 November 2013|date=14 May 2011|archive-date=2013-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022133146/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20134364,00.html|url-status=dead}}</ref> и е член на[[Школата за Практична Филозофија]] од 1992.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jackmanslanding.com/news/news-articles/interviewmag.html |title=''School of Practical Philosophy'' |accessdate=2014-05-07 |archive-date=2010-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100714155022/http://www.jackmanslanding.com/news/news-articles/interviewmag.html |url-status=dead }}</ref> Џекман бил страствен практичар на [[Трансендентална Медитација]] од неговата дваесетта година. ''"Ништо ми ги нема отворено ошите како Трансендентална Медитација. Ме прави смирен и среќен, и, добро, ми дава малку мир и тишина во приличјо хаотичниот живот!"''. Тој сега помага на [[Фондацијата на Дејвид Линч]] да ''"ја донесе медитацијата до сите на кои им е потребна"''.<ref>{{наведени вести|title='Meditation Has Changed My Life,' Says Hugh Jackman|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2013/07/01/hugh-jackman-workout_n_3527552.html|accessdate=9 November 2013|newspaper=[[Huffington Post]]|date=1 July 2013}}</ref><ref>[http://www.hollywoodreporter.com/news/how-david-lynch-hugh-jackman-668785?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+thr%2Fnews+%28The+Hollywood+Reporter+-+Top+Stories%29 How David Lynch and His Hollywood Friends Are Bringing Back Transcendental Meditation - One of film's darkest directors, with help from Jerry Seinfeld and Hugh Jackman, is shining a light by bringing meditation to everyone from PTSD sufferers to inner-city kids.]</ref> Џекман е нов амбасадор на Индискиот производител на мобилни телефони, [[Микромакс Мобиле|Микромакс]].<ref>{{наведени вести|title='Wolverine' star Hugh Jackman to endorse Micromax|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/hardware/Wolverine-star-Hugh-Jackman-to-endorse-Micromax/articleshow/24331082.cms | work=The Times Of India}}</ref> ==Личен живот== Џекман се венчал со [[Дебора-Ли Фурнес]] на 11 април 1996 во Сб. Џон во [[Торак, Викториа]], мало во [[Мелбурн]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.trumpetevents.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness | title = The Wedding of the Year 1996 | publisher = Trumpet Events | accessdate = 21 December 2012 | archive-date = 2012-12-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121231033306/http://www.trumpetevents.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness | url-status = dead }}</ref> Тие се сретнале на снимањето на <br />Австралиското ТВ шоу ''[[Корели]]''.<ref name=enoughrope>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm | title = Deborra-Lee Furness | publisher = Enough Rope with Andrew Denton]]'' / [[Australian Broadcasting Corporation]] |date=29 March 2004 |accessdate=6 September 2010}}</ref> Џекман лично дизајнирал венчален прстен за Фурнес, и на нивните венчални прстени имало изгравирано <br />[[Санскрит]] натпис "Om paramar mainamar", кој во превос значи "ка посветуваме начата заедница на поголем извор".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm |title=Enough Rope with Andrew Denton |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=29 March 2004 |accessdate=6 September 2010}}</ref> Фурнес имала два брака,<br /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm |title=Furness on enough rope-adoption |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=29 March 2004 |accessdate=6 September 2010}}</ref> после кои таа и Џекман посвоиле две деца, Оскар Максимилиан<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.celebritybabyscoop.com/2010/05/16/hugh-jackman-his-birthday-boy|title=Hugh Jackman & His Birthday Boy|date=16 May 2010|work=CelebrityBabyScoop.com|author=Jenny Schafer|accessdate=6 March 2011|archive-date=2010-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118015019/http://celebritybabyscoop.com/2010/05/16/hugh-jackman-his-birthday-boy|url-status=dead}}</ref> и Ава Елиот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.people.com/people/article/0,,1087514,00.html|title=Hugh Jackman & His Wife Adopt a Daughter|date=27 July 2005|work=People|accessdate=6 March 2011|archive-date=2011-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110308181229/http://www.people.com/people/article/0,,1087514,00.html|url-status=dead}}</ref> Во ноември 2013 г., Џекман објавил дека имал [[рак на кожата]] отстранет од носот.<ref>{{наведени вести | title = Hugh Jackman Treated for Skin Cancer | first= Melody | last= Chu | work = People (magazine) | date= November 21, 2013 | url = http://www.people.com/people/article/0,,20758900,00.html}}</ref> ==Филмографија== ===Филм=== {| class="wikitable sortable" |+Филм ! Година ! Филм ! Улога ! scope="col" class="unsortable" | Забелешки |- | 1999 | ''[[Кралевите на Еркенсвил]]'' | Вејс | |- | 1999 | ''[[Paperback Hero (1999 филм)|Paperback Hero]]'' | Џек Вилис | |- | 2000 | ''[[X-Men (Филм)|X-Men]]'' | [[Вулверин (стрипови)|Логан / Вулверин]] | |- | 2001 | ''[[Кејт & Леополд]]'' | Леополд | |- | 2001 | ''[[Некој како тебе (филм)|Некој како тебе]]'' | Еди | |- | 2001 | ''[[Сабјарка (film)|Сабјарка]]'' | Стенли Џобсон | |- | 2003 | ''[[X2 (филн)|X2: X-Men Обединети]]'' | Логан / Вулверин | |- | 2004 | ''[[Ван Хелсинг (филм)|Ван Хелсинг]]'' | [[Van helsing#Van Helsing .282004.29|Габриел Ван Хелсинг]] | |- | 2004 | ''[[Ван Хелсинг: Лондонската задача]]'' | Габриел Ван Хелсинг <small>(глас)</small> | |- | 2005 | ''[[Приказни за изгубени души]]'' | Роџер | Сегмент "Соба Само за Стоење" |- | 2006 | ''[[Среќни стапала]]'' | Мемфис <small>(глас)</small> | |- | 2006 | ''[[Исфрлен]]'' | Роди <small>(глас)</small> | |- | 2006 | ''[[Престиж]]'' | Роберт Ангиер | |- | 2006 | ''{{sortname|Фонтаната}}'' | Томас / Томи / Том Крео | |- | 2006 | ''[[Скууп (2006 филм)|Скууп]]'' | Питер Лиман | |- | 2006 | ''[[X-Men: Последниот отпор]]'' | Логан / Вулверин | |- | 2008 | ''[[Измама (2008 филм)|Измама]]'' | Вајат Бууз | Исто и продуцент |- | 2008 | ''Чичко Џони'' | Чичко Расел | Краток Филм |- | 2008 | ''[[Австралија (2008 филм)|Австралија]]'' | Дроувер | |- | 2008 | ''{{sortname|Сезона на горење|dab=2008 film}}'' | Раскажувач | Документарец |- | 2009 | ''[[X-Men Потекло: Вулверин]]'' |Логан / Вулверин | Исто и продуцент |- | 2011 | ''[[X-Men: Прв Клас]]'' | Логан | Кратко појавување |- | 2011 | ''[[Снежниот Цвет и Тајниот обожавател (филм)|Снежниот Цвет и Тајниот обожавател]]'' | Артур | |- | 2011 | ''[[Real Steel]]'' | Чарли Кентон | |- | 2012 | ''[[Путер (2011 филм)|Путер]]'' | Бојд Болтон | |- | 2012 | ''[[Издигнување на Чуварите]]'' | Банимунд (Велигденско Зајаче) <small>(глас)</small> | |- | 2012 | ''[[Клетници]]'' | [[Жан Валжан]] | |- | 2013 | ''[[Филм 43]]'' | Дејвис | |- | 2013 | ''[[Волверин]]'' |Логан / Вулверин | Исто и продуцент |- | 2013 | ''[[Затвореници (2013 film)|Затвореници]]'' | Келер Доувер | |- | 2014 | ''[[X-Men: Денови на Идното Минато]]'' | Логан / Вулверине | ''Пост-Продукција'' |- | 2015 | ''[[Чапи (филм)|Чапи]]'' | Винсент | ''Се снима'' |} ===Телевизија=== {| class="wikitable sortable" |+Телевизија ! Година ! Серија ! Улога ! scope="col" class="unsortable" | Забелешка |- | 1994 | ''[[Законот на Земјата]]'' | Чарлс "Чика" МекКреј | Епизода: "Победи, Загуби и Нерешено" |- | 1995 | ''[[Correlli]]'' | Кевин Џонс |10 епизоди |- | 1995 | ''[[Blue Heelers]]'' | Брејди Џексон | Епизода: "Само Дезертери" |- | 1996 | ''{{sortname|The|Man from Snowy River|dab=TV series}}'' | Данкан Џонс | 5 епизоди |- | 1998 | ''[[Halifax f.p.]]'' | Ерик Рингер | Епизода: "Исплашени од темнината" |- | 2001 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Себеси/Водител | Епизода: "Хју Џекман/[[Мик Џегер]]" |- | 2006 | ''[[An Aussie Goes Barmy]]'' | Раскажувач | 1 епизода |- | 2006–07 | ''[[Punk'd]]'' | Себеси | 2 епизоди |- | 2007 | ''[[Viva Laughlin]]'' | Ники Фонтана | Епизода: "Pilot", исто и извршен продуцент |- | 2008 | ''[[An Aussie Goes Bolly]]'' | Раскажувач | 6 епизоди |- | 2010 | ''[[Улицата Сесам]]'' | Себеси | Епизода: "Придонес за Бројот Седум" |- |2011 |''[[WWE Raw]]'' |Себеси/Водител |Епизода #955 |- |2011 |''Saturday Night Live'' |[[Даниел Редклиф]] |Епизода: "[[бен Стилер]]/[[Потикни ги Луѓето]]" |- | 2013 | ''[[Top Gear (2002 тВ Серијал)|Top Gear]] | Себеси | Епизода: [[Top Gear (серија 20)|"20.4"]] |- |2014 |''WWE Raw'' |Себеси/Водител |Епизода #1,091 |- |} ===Водител=== {| class="wikitable sortable" |+Телевизија ! Година ! Наслов ! scope="col" class="unsortable" | Забелешка |- | 2003 | ''[[57-ми Тони Награди]]'' | ТВ Специјал |- | 2004 | ''[[58-ми Тони Награди]]'' | ТВ Специјал |- | 2005 | ''[[59-ми Тони Награди]]'' | ТВ Специјал |- | 2009 | ''[[81-ви Академски Награди]]''<ref>{{наведени вести|last=Gans|first=Andrew|title=Tony Winner Jackman to Host Academy Awards|url=http://www.playbill.com/news/article/124292-Tony-Winner-Jackman-to-Host-Academy-Awards|accessdate=9 November 2013|newspaper=Playbill|date=12 December 2008}}</ref> | ТВ Специјал |- | 2014 | ''[[68-ми Тони Награди]]'' | ТВ Специјал |- |} ===Театар=== {| class="wikitable sortable" |+Театар ! Година ! Наслов ! Улога ! scope="col" class="unsortable" | Белешки |- | 1998 | ''[[Оклахома!]]'' | Курли МекЛејн | Вест Енд |- | 2002 | ''[[Момчето од Оз]]'' | [[Питер Ален]] | Њујорк |- | 2002 | ''[[Карусел (мјузикл)|Карусел]]'' | Били Бигелоњ | Надвор од Бродвеј |- | 2003 | ''Момчето од Оз'' | Питер Ален | Бродвеј |- | 2006 | ''Момчето од Оз:Мјузиклот во Арената'' | Питер Ален | Австралија |- | 2009 | ''[[Постојан Дожд]]'' | Дени | Бродвеј |- | 2011 | ''Назад во Бродвеј'' | Себеси | Бродвеј |} ==Награди и номинации== {{Главна|Листа од награди и номинации примени од Хју Џекмен}} ==Спомнувања во популарната култура== *Џекман бил избран како Најсекси Жив Маж во 2008 во ''[[People magazine|People]]''-овиот магазин."<ref name="people.com">{{наведени вести|title=Hugh Jackman: The Sexiest Man Alive|url=http://www.people.com/people/article/0,,20241213,00.html|accessdate=9 November 2013|newspaper=People (magazine)|date=19 November 2008}}</ref> *Во [[American Broadcasting Company|АБЦ]]-овата комедија ''[[Scrubs (ТВ серија)|Scrubs]]'', една од најекспонираните е нерационалната омраза кон Хју Џекман на [[Пери Кокс|Д-р Кокс]] ([[Џон Ц. МекГини]]). *Во 7-мата сезона на ''[[Punk'd]]'', Џекман бил наместен да верува дека не сакајќи ја кренал во воздух куќата на директорот Брет Ратнер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.celebrific.com/x-men-hugh-jackman-gets-seriously-punkd-by-ashton-kutcher |title=Hugh Jackman gets seriously punk'd |publisher=Celebrific.com |accessdate=6 September 2010}}</ref> *Во 6-тата сезона, 13-та епизода од ''[[Вил & Грејс]]'', која се емитувала на 10 февруари 2004, карактерот [[Џек МекФарланд]] ([[Шон Хејс (актер)|Шон Хејс]]), спомнува дека ќе оди да го гледа ''[[Момчето од Оз]]'', бидејќи не може да дочека да го види Хју Џекман.<ref name="imdb">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt0748812/plotsummary|title="Will & Grace" Ice Cream Balls (TV Episode 2004) - Plot Summary - IMDb|publisher=imdb.com|accessdate=2014-02-20}}</ref> Подоцна кажува даке сака да го тужи Џекман затоа што му украл некои од танцувачките потези. ==Наводи== {{Reflist|30em}} ==Надворешни врски== {{рв|Hugh Jackman}} *{{IMDb name|413168}} *{{IBDB name|101172}} *{{people.com}} *[http://www.broadway.tv/broadway-features-reviews/a-steady-rain-rules-broadway 'A Steady Rain' Rules Broadway – opening night blog] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180530230252/http://www.broadway.tv/broadway-features-reviews/a-steady-rain-rules-broadway |date=2018-05-30 }} at [http://www.broadway.tv broadway.tv] *[http://nla.gov.au/nla.party-1446737 Jackman, Hugh] National Library of Australia, ''Trove, People and Organisation'' record for Hugh Jackman {{s-start}} {{succession box| title=People (магазин)|People]]-овиот'' Најсекси Жив Маж| before=[[Мет Дејмон]]| after= [[Џони Деп]]| years=2008| }} {{s-end}} {{S-start}} {{S-media}} {{Succession box|before=[[Бернадет Питерс]] & [[Грегори Хајнс]]| title=[[Тони награди]] водител| years=[[57th Tony Awards|2003]]–[[59th Tony Awards|2005]]| after=Нема водител}} {{Succession box|before=[[Џон Стјуарт]]| title=[[Академски Награди]]водител| years=[[81-ви Академски Награди|2009]]| after=[[Алек Болдвин]] & [[Стив Мартин]]}} {{S-end}} {{Водители на Оскар 2001–2020}} {{Водители на Тони наградите}} {{Navboxes |title = Награди на Хју Џекмен |list ={{DramaDesk MusicalOutstandingActor 2001–2025}} {{EmmyAward VarietyPerformance 2001–2025}} {{GoldenGlobeBestActorMotionPictureMusicalComedy 2001–2020}} {{Saturn Award for Best Actor 1991–2010}} {{TonyAward MusicalLeadActor 2001–2025}} }} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Џекмен, Хју}} [[Категорија:Родени во 1968 година]] [[Категорија:Австралиски машки глумци преселени во Обединетите Држави]] [[Категорија:Австралиски машки глумци]] [[Категорија:Австралиски машки пејачи]] [[Категорија:Австралиски машки глумци во музички театар]] [[Категорија:Австралиски луѓе со Англиско потекло]] [[Категорија:Австралиски глумци со Грчко потекло]] [[Категорија:Австралиски машки сценски глумци]] [[Категорија:Австралиски машки телевизиски глумци]] [[Категорија:Австралиски телевизиски презентери]] [[Категорија:Австралиски мачки гласовни глумци]] [[Категорија:Добитници на ЕМИ награди]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе образовани во Нокс Грамар Училиштето]] [[Категорија:Луѓе од Сиднеј]] [[Категорија:Добитници на Тони награди]] [[Категорија:Универзитет за технологија, Сиднеј]] [[Категорија:Машки глумци од Сиднеј]] [[Категорија:Австралиски машки глумци од 20-иот век]] [[Категорија:Австралиски машки глумци од 21-иот век]] [[Категорија:Добитници на награда за Најдобар Музички или Комичен глумец Златен Глобус]] [[Категорија:Преживеани од рак на кожа]] [[Категорија:Добитници на наградата „Тони“]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] hfdtyc7geqmzun20fz4zckhrv3ji8za 0 1107691 5629258 5608017 2026-09-16T14:59:32Z BT405 9277 /* */ 5629258 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 2015 | year = 2015 | theme = Building Bridges | size = 300px | image = Esc2015logo.png | semi1 = 19 мај 2015 | semi2 = 21 мај 2015 | final = 23 мај 2015 | presenters = {{unbulleted list|[[Мирјам Вајкселбраун]]|[[Алис Тумблер]]|[[Арабела Кајсбауер]]}} <!-- DO NOT add Conchita Wurst. Green room hosts are not included here. --> | exsupervisor = [[Јон Ола Санд]] | exproducer = Едгар Бем | director = Катрин Зехнер | winner = {{unbulleted list|{{Esc|Шведска|y=2015}}|''Heroes''}} | vote = Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. | host = {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]] | venue = [[Виенер штадтхале]], [[Виена]] | emiter = [[Податотека:ORF logo.svg|30px]] [[О-Ер-Еф (телевизија)|ORF]] | entries = 40 | debut = {{esc|Австралија}} | return = {{unbulleted list|{{esc|Кипар}}|{{esc|Чешка}}|{{esc|Србија}}}} | withdraw = {{unbulleted list|{{esc|Украина}}}} | null = {{unbulleted list|{{esc|Австрија}}|{{esc|Германија}}}} | opening = {{unbulleted list |'''Полуфинале 1:''' "''Rise Like a Phoenix''" во изведба на [[Кончита Вурст]] |'''Финале:''' "Building Bridges" од [[Мирјам Вајкселбраун|Мирјам]], [[Алис Тумлер|Алис]], [[Арабела Кајсбауер|Арабела]], [[Кончита Вурст]] и хор од локални деца}} | interval = {{unbulleted list |'''Полуфинале 1''':"Pets in Vienna"}} <!-- Map Legend Colours --> | Green = Y | Green SA = | Purple = | Red = Y | Yellow = Y |previous=2014|next=2016}} '''Евровизија 2015''' — 60-тото издание по ред на изборот за песна на [[Евровизија]]. Се одржало во [[Виена]], главниот град на [[Австрија]], како резултат на победата на [[Кончита Вурст]] на [[Евровизија 2014]] година во [[Копенхаген]], со песната ''[[Rise Like a Phoenix]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Siim|first=Jarmo|title=Get to know the Eurovision 2015 arena|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=get_to_know_the_eurovision_2015_arena|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=23 December 2014|date=6 August 2014}}</ref> Ова било вторпат Австрија да биде домаќин на фестивалот, а првото домаќинство го имала во [[Евровизија 1967|1967]] година. Радиодифузер на натпреварувањето бил австрискиот јавен сервис [[О-Ер-Еф]]. Полуфиналните вечери биле одржани на [[19 мај|19]] и [[21 мај]] [[2015]] година, а големото финале се одржало на [[23 мај]] [[2015]] година. Шоуто го воделе три дами: [[Мирјам Вајкселбраун]], [[Алис Тумлер]] и [[Арабела Кајсбауер]]. На натпреварот учествувале вкупно 40 земји, а како повратнички земји земале учество [[Кипар]], [[Србија]] (после едногодишна паузе) и [[Чешка]] (после петогодишна пауза), додека [[Украина]] оваа евровизија ја прескокнала заради финансиски причини и вкупната политичка ситуације во земјата, од [[Украјинска криза|Украинската криза]]. Дебитант на ова издание на Евровизија била [[Австралија]]. На Евровизија 2015 победила [[Шведска на Евровизија|Шведска]] со песната - ''Heroes'' (превод на мак. Херои) - во изведба на [[Монс Селмерлев]], додека [[Италија на Евровизија|Италија]] — со песната -''[[Grande amore]]''- (превод на мак. Голема љубов) — го освоила првото место по бројот на гласови од публиката. Второто место на натпреварот и припаднало на [[Полина Гагарина]] од [[Русија на Евровизија|Русија]] со песната - ''A Million Voices'' - (превод на мак. Милион гласови}}), а третопласирана била Италија. Шведска, меѓутоа, собирајќи го мнозинството од гласовите од жирито добила доволно бодови за да ги надмине гласовите на гледачите. Ова било првпат од 2009 година победникот да не освои и најмногу бодова од [[телегласање]]то.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Full Split Results|url=http://www.eurovision.tv/page/results?event=2083|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=24 May 2015|date=24 May 2015}}</ref> Шведска ја остварила втората победа во последните три године, а свеукупно шеста. Првпат на Евровизија се случило првите три земји да освојат 280 бодови или повеќе. Руската песна -{''A Million Voices''}- станала прва не-победничка нумера која добила повеќе од 300 бодови, додека италијанската композиција -{''Grande amore''}- била прва песна од [[2012]] године која се пласирала меѓу најдобрите три, а која не е испеана на [[англиски јазик]]. [[Австрија на Евровизија|Австрија]] и [[Германија на Евровизија|Германија]] биле првите држави кои од [[2003]] година наваму не добиле ниеден бод во финалето. Австрија е исто така првата земја домаќин со освоени нула бодови, те истовремено прв домаќин и претходен победник кој се пласирал на најслабо место уште од [[1958]] година. == Место на одржување == {{Главна|Австрија}} Австријскиот јавен сервис [[О-Ер-Еф]] на 6 август [[2014]], објавил дека [[Виена]] ќе биде домаќин на Евровизије 2015 година. Натпреварувањето е одржано во [[Виенер Штадхале]], во халата D (главна хала наменета претежно за концерти) која може да прими околу 16.000 луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Siim|first=Jarmo|title=Get to know the Eurovision 2015 arena|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=get_to_know_the_eurovision_2015_arena|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=23 December 2014|date=6 August 2014}}</ref> На 6 август 2014 конечно било одредено дека домаќин ќе биде главниот град на Австрије, а изабраната арена била [[Виенер Штадхале]]. {{ПолКарта+ |Австрија |float=right |width=300|caption=Градови кои конкурирале за домаќинството<br /><small>(изабраниот град домаќин е означен со црвена точка)</small> |places= <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=47.066667 |long=15.433333 |label=[[Грац]]|mark=Orange pog.svg|marksize=7}}</small> <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=47.266667 |long=11.383333 |label=[[Инсбрук]]|mark=Orange pog.svg|marksize=7}}</small> <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=46.616667 |long=14.3 |label=[[Клагенфурт]]|position=left|mark=Blue pog.svg|marksize=7}}</small> <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=48.1575 |long=14.026667 |label=[[Салцбург]]|position=left|mark=Blue pog.svg|marksize=7}}</small> <u>'''{{ПолКарта~ |Австрија |lat=48.2 |long=16.366667 |label=[[Виена]]|mark=Red pog.svg|marksize=7}}'''</u> <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=47.287778 |long=16.203056 |label=[[Оберварт]]|mark=Blue pog.svg|marksize=7}}</small> }} {| class="sortable wikitable" |- ! Град<ref name="host city bids"/> ! Арена<ref name="host city bids"/> ! Капацитет ! Напомена<ref name="host city bids">{{Наведена мрежна страница|title=ESC’15: 12 Venues In The Running To Host|url=http://eurovoix.com/2014/06/15/esc15-12-venues-in-the-running-to-host/|website=eurovoix.com|publisher=ORF|date=15 June 2014|accessdate=15 June 2014|last=Granger|first=Anthony}}</ref> |- ! colspan="4" | Градови кандидати<ref name=CandidateVenues>{{Наведена мрежна страница|last=Jiandani|first=Sanjay|title=Eurovision 2015: Wiener Stadthalle- Vienna’s only bid in the running|url=http://esctoday.com/85814/eurovision-2015-wiener-stadthalle-viennas-bid-running|website=esctoday.com|publisher=ORF|accessdate=27 July 2014|date=25 July 2014}}</ref> |- | [[Грац]] | [[Спортска дворана (Грац)|Спортска дворана]] | 11.000 | Домаќин на [[Европско првенство во ракомет 2010|Европското првенство во ракомет 2010]] година. |- | [[Инсбрук]] | [[Олимпијска дворана Инсбрук|Олимпијска дворана]] | 10.000 | Домаќин на [[уметничко лизгање]] и [[хокеј на мраз]] на [[Зимски олимписки игри 1964|Зимските олимписки игри 1964]] и [[Зимски олимписки игри 1976|1976]] година. |- | '''[[Виена]]''' | '''[[Виенер Штадхале]]''' | 16.152 | Домаќин на годишниот АТП Турнир во Виена и многу други настани во текот на целата 2015 година. |} == Формат == Натпреварувањето се состоело од две полуфиналиња и финале, што е формат кој се користи уште од [[2008]] година. Десет земји со највеќе гласови се квалификувале за големото финале и на тој начин им се придружиле на автоматските финалисти: домаќинот [[Австрија на Евровизија|Австрија]], итн. „голема петорка” која ја сочинуваат [[Франција на Евровизије|Франција]], [[Германија на Евровизија|Германија]], [[Италија на Евровизија|Италија]], [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] и [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]], како новоповиканиот учесник [[Австралија на Евровизије|Австралија]].<ref name="Australia participate">{{Наведена мрежна страница|title=Australia participate in the 60th Eurovision|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=australia_to_participate_in_the_2015_eurovision_song_contest|website=Eurovision.tv|publisher=EBU|accessdate=10 February 2015|date=10 February 2015}}</ref> Секоја земја учесник имала је свој национален жири, составен од пет професионални члена со занимање поврзано за музичката индустрија. Секој член на националното жири морал да ја оцени секоја песна, освен онаа која је претставувала неговата/нејзината држава. Резултатите од гласањето на секој поединечен член на националното жири се комбинирани како би се добил вкупен пласман од првото до последното место. Слично на тоа, резултатите од телевоутингот исто така се толкуваат како конечен пласман, имајќи ги предвид резултатите од вкупното гласање за разлику од гласањето на жирито коде се брои за првата десеторка. Комбинацијата на вкупните гласови од жирито и вкупните гласови од публиката го одредила вкупниот пласман на сите учесници. Песната која освоила највеќе бодови по сумирање на резултатите добивала по 12 бодови, додека десеттата песна во поредокот добивала 1 бод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/vienna-2015/about/voting |title=About Voting|date= May 2015|work=European Broadcasting Union|publisher=eurovision.tv|accessdate=2015}}</ref> Во врска со телевоутингот (недоволна количина на гласови / технички проблеми) или грешките на жирито (технички проблеми / кршење на правила), само еден од овие два случаја би можел да биде во оптек ако би сакале да гласаат со стопостотен удел од гласовите на жирито, иле од публиката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/results?event=1883&voter=MD|title=Full Splitt Results|date= May 2014|work=European Broadcasting Union|publisher=eurovision.tv|accessdate=28 January 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/upload/press-downloads/2015/2014-09-02_2015_ESC_rules_EN_PUBLIC_RULES.pdf |title=Rules of Eurovision song contest 2015|date= 20 May 2015|work=European Broadcasting Union|publisher=eurovision.tv|accessdate=2014}}</ref> === Жрепка за полуфинале === Жрепката за полуфиналето била одржана на 26 јануари [[2015]] година во [[Виена]], во Градското сообрание, со домаќините [[Анди Кнол]] и [[Кати Белович]].<ref name="allocation info">{{Наведена мрежна страница|last1=Jiandani|first1=Danjay|title=Eurovision 2015: Host Insignia ceremony and Semi-final Allocation Draw on 26 January|url=http://esctoday.com/93833/eurovision-2015-host-insignia-ceremony-semi-finals-allocation-draw-26-January/|website=esctoday.com|accessdate=25 January 2015|date=25 January 2015}}</ref> Земјите учесници, освен директните финалисти (домаќинот Австрија, големата петорка и Австралија), биле поделени во пет шешири, формирани на основа на историјата и разменета на бодови меѓу државите во последните 10 години, по што подоцна се извлечени учесниците по полуфиналиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Brey|first1=Marco|title=Tomorrow: The semi-final allocation draw|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=tomorrow_the_semi-final_allocation_draw|website=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]]|accessdate=25 January 2015|date=25 January 2015}}</ref> Составот на шеширите бил следниов: {| class="wikitable" |- ! style="width:15%;"| Шешир број 1 ! style="width:15%;"| Шешир број 2 ! style="width:15%;"| Шешир број 3 ! style="width:15%;"| Шешир број 4 ! style="width:15%;"| Шешир број 5 |- | valign="top" | * {{esc|Албанија}} * {{esc|Македонија}} * {{esc|Малта}} * {{esc|Црна Гора}} * {{esc|Србија}} * {{esc|Словенија}} * {{esc|Швајцарија}} | valign="top" | * {{esc|Данска}} * {{esc|Естонија}} * {{esc|Финска}} * {{esc|Исланд}} * {{esc|Летонија}} * {{esc|Норвешка}} * {{esc|Шведска}} | valign="top" | * {{esc|Ерменија}} * {{esc|Азербејџан}} * {{esc|Белорусија}} * {{esc|Грузија}} * {{esc|Израел}} * {{esc|Литванија}} * {{esc|Русија}} | valign="top" | * {{esc|Белгија}} * {{esc|Кипар}} * {{esc|Грција}} * {{esc|Ирска}} * {{esc|Холандија}} * {{esc|Сан Марино}} | valign="top" | * {{esc|Чешка}} * {{esc|Унгарија}} * {{esc|Молдавија}} * {{esc|Полска}} * {{esc|Португалија}} * {{esc|Романија}} |} === Одредување на почетните позиции === Домаќинот О-Ер-Еф со продуцентите (ЕБУ извршен супервизор и референтната група) — го одредил финалниот редослед за настапување на земјите учеснички по полуфиналиња и финале, што е и случај со натпреварувањата од 2013 година, за разлику од системот на избор во жребот користен на Евровизија до 2012 година. Така единствено само настапот на земјата домаќин бил одреден со ждрепка. Домаќинот Австрија својата почетна позиција ја објавила на 16 марта 2015 године, откако челниците на делегацијате се сретнале и одлучиле нивната земја да настапува под реден број 14.<ref name=follow_live_heads_of_delegations_meet_in_vienna>{{Наведена мрежна страница|title=Heads of Delegations meet in Vienna|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=follow_live_heads_of_delegations_meet_in_vienna|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=16 March 2015}}</ref> Конечниот редослед на полуфиналните настапи бил објавен на 23 март 2015 године. Одлучено било дека Молдавија ќе го отвори првото полуфинале, а Литванија второто. Редоследот на натпреварувачите за големото финале бил објавен набрзо по прес-конференцијата која ја одржале победниците во полуфиналињата, па било извлечено Словенија да го отвори финалето, а Италија да настапува како последна.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Storvik-Green|first1=Simon|title=Running order for Grand Final revealed!|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=running_order_for_grand_final_revealed|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=22 May 2015|date=22 May 2015}}</ref> === Водителки === [[Податотека:ESC2015 hosts.jpg|мини|450п|десно| Водителките на Евровизија 2015<br /><small>Од лево кон десно: [[Алис Тумлер]], [[Мирјам Вајкселбраун]] и [[Арабела Кајсбауер]]</small>]] На 19 декември 2014, О-Ер-Еф одредил дека составот на водителите ќе го сочинува женското трио: [[Мирјам Вајкселбраун]], [[Алис Тумлер]] и [[Арабела Кајсбауер]]. Ова било првпат составот на водители да го сочинуваат три жени. Победникот на Евровизија 2014, [[Кончита Вурст]], бил домаќин во зелената соба (бекстејџу).<ref name="Presenters">{{Наведена мрежна страница|last=Siim|first=Jarmo|title=Who gets to host Eurovision in Vienna?|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=who_gets_to_host_eurovision_in_vienna|publisher=[[European Broadcasting Union|eurovision.tv]]|accessdate=19 December 2014|date=19 December 2014}}</ref> За првпат од [[Евровизија 2007]], сите водители можеле меѓусебно да се разбираат на завидно ниво на позавање [[Француски јазик|францускиот јазика]], вториот јазик на ЕБУ. === Национален телевизиски радиодифузер === Во текот на првиот состанок измеѓу домаќинскиот радиодифузер О-Ер-Еф и ЕБУ во мај 2014, претставниците на основниот организационен тим биле одбрани. [[Едгар Бем]], кој е на чело на продукцијата на забавниот програм на О-Ер-Еф, бил прогласен за извршен продуцент.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Brey|first=Marco|title=ORF names Core Team for 2015 Eurovision Song Contest|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=orf_names_core_team_for_2015_eurovision_song_contest|website=eurovision.tv|publisher=EBU|accessdate=27 May 2014|date=27 May 2014}}</ref> == Учесници == === Прво полуфинале === 16 држави учествувало во првото полуфинале. Право на гласа имала публиката и членови на жирито од [[Австралија на Евровизија|Австралија]],<ref name="bbc-australia">{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest: Australia to compete in 2015|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-31380742|website=[[BBC News]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=15 March 2015|date=11 February 2015}}</ref> [[Австрија на Евровизија|Австрија]], [[Франција на Евровизија|Франција]] и [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]].<ref name="Semifinalallocationdraw">{{Наведена мрежна страница|last=M.Escudero|first=Victor|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=DJP_allocation_draw_results_whos_in_which_semi-final|title=Allocation Draw results: Who's in which Semi-Final?|website=eurovision.tv|accessdate=26 January 2015}}</ref> Десет песни со позициите од 1 до 10 се квалификувале за финалето (означени со портокалова боја). {| class="sortable wikitable" style="width:100%" |- ! style="width:4%;" | #<ref name=RunningOrder>{{Наведена мрежна страница|last1=Jiandani|first1=Sanjay|title=Eurovision 2015: Semi-final Running Order revealed|url=http://esctoday.com/98947/eurovision-2015-semifinal-running-order-revealed/|website=esctoday.com|publisher=ESCToday|accessdate=23 March 2015|date=23 March 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Држава<ref name="ESC 2015 SF1">{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest 2015 First semi-final|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2073|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=6 March 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Јазик ! style="width:18%;" | Изведувач(и)<ref name="ESC 2015 SF1"/> ! style="width:21%;" | Песна<ref name="ESC 2015 SF1"/> ! style="width:21%;" | Превод на мак. ! style="width:6%;" | Пласман ! style="width:6%;" | Бодови |- | <center>01</center> | {{esc|Молдавија}} | [[англиски јазик|англиски]] | [[Едуард Романјута]] | ''I Want Your Love'' | ''Ја сакам твојата љубов'' | 11. | 41 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>02</center> | {{esc|Ерменија}} | англиски | [[Џиниалоџи]] | ''Face the Shadow'' | ''Соочи се со сенката'' | 7. | 77 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>03</center> | {{esc|Белгија}} | англиски | [[Лоак Ноте]] | ''Rhythm Inside'' | ''Внатрешен ритам'' | 2. | 149 |- | <center>04</center> | {{esc|Холандија}} | англиски | [[Трајнтје Остерхојс]] | ''Walk Along'' | ''Помини покрај'' | 14. | 33 |- | <center>05</center> | {{esc|Финска}} | [[Фински јазик|фински]] | [[Перти курикан нимипаиват]] | ''Aina mun pitää'' | ''Секогаш морам'' | 16. | 13 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>06</center> | {{esc|Грција}} | англиски | [[Марија Елена Киријаку]] | ''One Last Breath'' | ''Последен здив'' | 6. | 81 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>07</center> | {{esc|Естонија}} | англиски | [[Елина Борн]] & [[Стиг Раста]] | ''Goodbye to Yesterday'' | ''Збогум вчера'' | 3. | 105 |- | <center>08</center> | {{esc|Македонија}} | англиски | [[Даниел Кајмакоски]] | ''Autumn Leaves'' | ''[[Лисја есенски]]'' | 15. | 28 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>09</center> | {{esc|Србија}} | англиски | [[Бојана Стаменов]] | ''[[Beauty Never Lies]]'' | ''Убавината никогаш не лаже'' | 9. | 63 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>10</center> | {{esc|Унгарија}} | англиски | -[[Богларка Чемер|Боги]]- | ''Wars for Nothing'' | ''Војни за ништо'' | 8. | 67 |- | <center>11</center> | {{esc|Белорусија}} | англиски | [[Узари]] & [[Мајмуна]] | ''Time'' | ''Време'' | 12. | 39 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>12</center> | {{esc|Русија}} | англиски | [[Полина Гагарина]] | ''A Million Voices'' | ''Милион гласови'' | 1. | 182 |- | <center>13</center> | {{esc|Данска}} | англиски | [[Анти сошал медија]] | ''The Way You Are'' | ''Таква каква си'' | 13. | 33 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>14</center> | {{esc|Албанија}} | англиски | [[Ељхаида Дани]] | ''I'm Alive'' | ''Жива сум'' | 10. | 62 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>15</center> | {{esc|Романија}} | [[романски јазик|романски]], англиски | [[Волтаж]] | ''De la capăt (All over Again)'' | ''Све одново'' | 5. | 89 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>16</center> | {{esc|Грузија}} | англиски | [[Нина Сублати]] | ''Warrior'' | ''Борец'' | 4. | 98 |} === Второ полуфинале === 17 држави учествувале во второто полуфинале. Право на гласа имала публиката и членови на жирито од [[Австралија на Евровизија|Австралија]],<ref name="bbc-australia"/> [[Германија на Евровизија|Германија]], [[Италија на Евровизија|Италија]] и [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]].<ref name="Semifinalallocationdraw"/> Десет песни со позициите од 1 до 10 се квалификувале за финалето (означени со портокалова боја).. {| class="sortable wikitable" style="width:100%" |- ! style="width:4%;" | #<ref name=RunningOrder/> ! style="width:12%;" | Држава<ref name="ESC 2015 SF2">{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest 2015 Second semi-final|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2063|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=6 March 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Јазик ! style="width:18%;" | Изведувач(и)<ref name="ESC 2015 SF2"/> ! style="width:21%;" | Песна<ref name="ESC 2015 SF2"/> ! style="width:21%;" | Превод на мак. ! style="width:6%;" | Пласман ! style="width:6%;" | Бодови |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>01</center> | {{esc|Литванија}} | [[англиски језик|англиски]] | [[Моника Линките]] & [[Ваидас Баумила]] | ''This Time'' | ''Овој пат'' | 7. | 67 |- | <center>02</center> | {{esc|Ирска}} | англиски | [[Моли Стерлинг]] | ''Playing with Numbers'' | ''Играјќи со броеви'' | 12. | 35 |- | <center>03</center> | {{esc|Сан Марино}} | англиски | [[Микеле Перниола]] & [[Анита Симончини]] | ''Chain of Lights'' | ''Ланец од светла'' | 16. | 11 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>04</center> | {{esc|Црна Гора}} | [[црногорски јазик|црногорски]] | [[Кнез (пејач)|Кнез]] | ''Adio'' | ''Довидување'' | 9. | 57 |- | <center>05</center> | {{esc|Малта}} | англиски | [[Амбер Бондин]] | ''Warrior'' | ''Борец'' | 11. | 43 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>06</center> | {{esc|Норвешка}} | англиски | [[Џетил Мерланд|Мерланд]] & [[Дебра Скарлет]] | ''A Monster Like Me'' | ''Чудовиште како јас'' | 4. | 123 |- | <center>07</center> | {{esc|Португалија}} | [[португалски јазик|португалски]] | [[Леонор Андраде]] | ''Há um mar que nos separa'' | ''Тука е морето кое не раздвојува'' | 14. | 19 |- | <center>08</center> | {{esc|Чешка}} | англиски | [[Марта Јандова]] & [[Вацлав Ноид Барта]] | ''Hope Never Dies'' | ''Надежта никогаш не умира'' | 13. | 33 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>09</center> | {{esc|Израел}} | англиски | [[Надав Гуеџ]] | ''Golden Boy'' | ''Златно момче'' | 3. | 151 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>10</center> | {{esc|Латвија}} | англиски | [[Амината Савадого|Амината]] | ''Love Injected'' | ''Инјектирана љубов'' | 2. | 155 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>11</center> | {{esc|Азербејџан}} | англиски | [[Елнур Хусејнов]] | ''Hour of the Wolf'' | ''Волчји час'' | 10. | 53 |- | <center>12</center> | {{esc|Исланд}} | англиски | [[Марија Олафсдоутир]] | ''Unbroken'' | ''Нескршлива'' | 15. | 14 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>13</center> | {{esc|Шведска}} | англиски | [[Монс Селмерлев]] | ''Heroes'' | ''Херои'' | 1. | 217 |- | <center>14</center> | {{esc|Швајцарија}} | англиски | [[Мелани Рене]] | ''Time to Shine'' | ''Време да се заблеска'' | 17. | 4 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>15</center> | {{esc|Кипар}} | англиски | [[Јанис Карајанис|Џон Карајанис]] | ''One Thing I Should Have Done'' | ''Една работа која требаше да ја направам'' | 6. | 87 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>16</center> | {{esc|Словенија}} | англиски | [[Мараја]] | ''Here for You'' | ''Тука за тебе'' | 5. | 92 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>17</center> | {{esc|Полска}} | англиски | [[Моника Кушињска]] | ''In the Name of Love'' | ''Во име на љубовта'' | 8. | 57 |} === Финале === {| class="sortable wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width:4%;" | #<ref name="RunningOrderGrandFinal">{{Наведена мрежна страница|title=Running order for Grand Final revealed!|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=running_order_for_grand_final_revealed|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=22 May 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Држава<ref name="ESC 2015 Final">{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest 2015 Grand final|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2083|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=6 March 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Јазик ! style="width:18%;" | Изведувач(и)<ref name="ESC 2015 Final"/> ! style="width:21%;" | Песна<ref name="ESC 2015 Final"/> ! style="width:21%;" | Превод на мак. ! style="width:6%;" | Пласман ! style="width:6%;" | Бодови |- | <center>01</center> | {{esc|Словенија}} | [[англиски јазик|англиски]] | [[Мараја]] | ''Here for You'' | ''Тука за тебе'' | 14. | 39 |- | <center>02</center> | {{esc|Франција}} | [[француски јазик|француски]] | [[Лиза Ањел]] | ''N'oubliez pas'' | ''Не заборавај'' | 25. | 4 |- | <center>03</center> | {{esc|Израел}} | англиски | [[Надав Гуеџ]] | ''Golden Boy'' | ''Златно момче'' | 9. | 97 |- | <center>04</center> | {{esc|Естонија}} | англиски | [[Елина Борн]] & [[Стиг Раста]] | ''Goodbye to Yesterday'' | ''Збогум вчера'' | 7. | 106 |- | <center>05</center> | {{esc|Велика Британија}} | англиски | [[Електро Велвет]] | ''Still in Love with You'' | ''Сè уште те сакам'' | 24. | 5 |- | <center>06</center> | {{esc|Ерменија}} | англиски | [[Џиниалоџи]] | ''Face the Shadow'' | ''Соочи се со сенката'' | 16. | 34 |- | <center>07</center> | {{esc|Литванија}} | англиски | [[Моника Линките]] & [[Ваидас Баумила]] | ''This Time'' | ''Овој пат'' | 18. | 30 |- | <center>08</center> | {{esc|Србија}} | англиски | [[Бојана Стаменов]] | ''Beauty Never Lies'' | ''Убавината никогаш не лаже'' | 10. | 53 |- | <center>09</center> | {{esc|Норвешка}} | англиски | [[Џетил Мерланд|Мерланд]] & [[Дебра Скарлет]] | ''A Monster Like Me'' | ''Чудовиште како јас'' | 8. | 102 |- style="font-weight:bold; background: gold;" | <center>10</center> | {{esc|Шведска}} | англиски | [[Монс Селмерлев]] | ''Heroes'' | ''Херои'' | 1. | 365 |- | <center>11</center> | {{esc|Кипар}} | англиски | [[Јанис Карајанис|Џон Карајанис]] | ''One Thing I Should Have Done'' | ''Една работа која требаше да ја направам'' | 22. | 11 |- | <center>12</center> | {{esc|Австралија}}<ref name="Australia participate">{{Наведена мрежна страница|title=Australia participate in the 60th Eurovision|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=australia_to_participate_in_the_2015_eurovision_song_contest| publisher=EBU|website=Eurovision.tv|accessdate = 10 февруари 2015.|date = 10 февруари 2015}}</ref> | англиски | [[Гај Себастијан]] | ''Tonight Again'' | ''Вечерва повторно'' | 5. | 196 |- | <center>13</center> | {{esc|Белгија}} | англиски | [[Лоак Ноте]] | ''Rhythm Inside'' | ''Внатрешен ритам'' | 4. | 217 |- | <center>14</center> | {{esc|Австрија}} | англиски | [[The Makemakes]] | ''I Am Yours'' | ''Ја сум твој'' | 26. | 0 |- | <center>15</center> | {{esc|Грција}} | англиски | [[Марија Елена Киријаку]] | ''One Last Breath'' | ''Последен здив'' | 19. | 23 |- | <center>16</center> | {{esc|Црна Гора}} | [[црногорски јазик|црногорски]] | [[Кнез (пејач)|Кнез]] | ''Adio'' | ''Довидување'' | 13. | 44 |- | <center>17</center> | {{esc|Германија}} | енглески | [[Ан Софи Дирмајер|Ан Софи]] | ''Black Smoke'' | ''Црн чад'' | 27. | 0 |- | <center>18</center> | {{esc|Полска}} | англиски | [[Моника Кушињска]] | ''In the Name of Love'' | ''Во име на љубовта'' | 23. | 10 |- | <center>19</center> | {{esc|Латвија}} | англиски | [[Амината Савадого|Амината]] | ''Love Injected'' | ''Инјектирана љубав'' | 6. | 186 |- | <center>20</center> | {{esc|Романија}} | [[романски јазик|романски]], англиски | [[Волтај]] | ''De la capăt (All over Again)'' | ''Се одново'' | 15. | 35 |- | <center>21</center> | {{esc|Шпанија}} | [[шпански јазик|шпански]] | [[Едурне Гарсија Алмагро|Едурне]] | ''Amanecer'' | ''Зора'' | 21. | 15 |- | <center>22</center> | {{esc|Унгарија}} | англиски | [[Богларка Чемер|Боги]] | ''Wars for Nothing'' | ''Војни за ништо'' | 20. | 19 |- | <center>23</center> | {{esc|Грузија}} | англиски | [[Нина Сублати]] | ''Warrior'' | ''Борец'' | 11. | 51 |- | <center>24</center> | {{esc|Азербејџан}} | англиски | [[Елнур Хусејнов]] | ''Hour of the Wolf'' | ''Волчји час'' | 12. | 49 |- style="font-weight:bold; background:silver;" | <center>25</center> | {{esc|Русија}} | англиски | [[Полина Гагарина]] | ''A Million Voices'' | ''Милион гласови'' | 2. | 303 |- | <center>26</center> | {{esc|Албанија}} | англиски | [[Ељхаида Дани]] | ''I'm Alive'' | ''Жива сум'' | 17. | 34 |- style="font-weight:bold; background: #CD7F32;" | <center>27</center> | {{esc|Италија}} | [[италијански јазик|италијански]] | [[Ил Воло]] | ''Grande amore'' | ''Голема љубов'' | 3. | 292 |} == Резултати == Во следните табели се наоѓаат деталните статистички податоци за резултатите од гласањето по држави. === Резултати од првото полуфинале === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; font-size:90%; margin:10px; width:30%" |- ! colspan=5 | Посебни гласови од жирито и од публиката во ПФ 1<ref name="Split vote results">{{Наведена мрежна страница|last1=Morgan|first1=Sekhmet|title=Eurovision 2014: All semifinal results|url=http://eurovisiontimes.wordpress.com/2014/05/16/eurovision-2014-all-semifinal-results/|website=eurovisiontimes.com|publisher=Eurovision Times|accessdate=2 November 2014|date=16 May 2014}}</ref> |- " ! style="width: 6%;" | Пласман ! style="width: 40%;" | Телевоутинг ! style="width: 7%;" | Бодови ! style="width: 40%;" | Жири ! style="width: 7%;" | Бодови |- | style="text-align:right;" | 1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Русија}} | style="text-align:right;" | 145&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Русија}} | style="text-align:right;" | 159&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Естонија}} | style="text-align:right;" | 129&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белгија}} | style="text-align:right;" | 139&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белгија}} | style="text-align:right;" | 112&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грузија}} | style="text-align:right;" | 90&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грузија}} | style="text-align:right;" | 96&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грција}} | style="text-align:right;" | 89&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Романија}} | style="text-align:right;" | 93&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Холандија}} | style="text-align:right;" | 70&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ерменија}} | style="text-align:right;" | 80&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Унгарија}} | style="text-align:right;" | 68&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Србија}} | style="text-align:right;" | 78&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белорусија}} | style="text-align:right;" | 65&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Албанија}} | style="text-align:right;" | 66&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Романија}} | style="text-align:right;" | 64&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грција}} | style="text-align:right;" | 59&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Албанија}} | style="text-align:right;" | 61&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 10.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Финска}} | style="text-align:right;" | 51&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Естонија}} | style="text-align:right;" | 60&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 11.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Молдавија}} | style="text-align:right;" | 48&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ерменија}} | style="text-align:right;" | 54&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 12.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Унгарија}} | style="text-align:right;" | 45&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Данска}} | style="text-align:right;" | 51&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 13.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белорусија}} | style="text-align:right;" | 32&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Молдавија}} | style="text-align:right;" | 46&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 14.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Данска}} | style="text-align:right;" | 23&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Србија}} | style="text-align:right;" | 43&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 15.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Холандија}} | style="text-align:right;" | 23&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Македонија}} | style="text-align:right;" | 42&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 16.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Македонија}} | style="text-align:right;" | 22&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Финска}} | style="text-align:right;" | 1&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| <small>Начин на гласање:<br />{{легенда|#59E817|50% жири и телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#659EC7|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td></small> ! colspan="21" | Резултати гласања<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2073#Scoreboard|title=Eurovision Song Contest 2015 - Semi-final 1 Scoreboard|publisher=European Broadcasting Union|website=eurovision.tv|author=eurovision.tv|date=24 May 2015|accessdate=24 May 2015}}</ref> |- ! <small>Вкупно<br />бр. бод.</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Албанија}}<br /><small>АЛБ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Ерменија}}<br /><small>ЈЕР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австралија}}<br /><small>АУС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австрија}}<br /><small>АУТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Белорусија}}<br /><small>БЛР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Белгија}}<br /><small>БЕЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Данска}}<br /><small>ДАН</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Естонија}}<br /><small>ЕСТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Македонија}}<br /><small>МАК</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Финска}}<br /><small>ФИН</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Франција}}<br /><small>ФРА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Грузија}}<br /><small>ГРУ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Грција}}<br /><small>ГРЧ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Унгарија}}<br /><small>УНГ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Молдавија}}<br /><small>МОЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Романија}}<br /><small>РУМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Русија}}<br /><small>РУС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Србија}}<br /><small>СРБ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Шпанија}}<br /><small>ШПА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Холандија}}<br /><small>ХОЛ</small> |- style="background:#f2f2f2;" ! rowspan="16" | <small>Натпреварувачи</small> | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Молдавија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 41&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 2||6||—||—||5||—||—||—||5||—||—||10||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||8||—||5||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Ерменија''' | style="text-align:right; " | 77&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 5||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||7||'''12'''||—||—||7||—||5||8||7||—||4||1||'''12'''||—||4||5 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Белгија''' | style="text-align:right; " | 149&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 6||1||8||6||6|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||10||6||'''12'''||'''12'''||5||6||10||5||7||8||7||10||'''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Холандија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 33&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 1||—||—||—||—||6||7||5||1||3||2||2||—||—||—||3||—||—||3|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Финска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 13&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||1||—||2||4||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||2||—||—||—||4||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Грција''' | style="text-align:right; " | 81&nbsp;&nbsp;&nbsp; | '''12'''||8||6||4||3||3||—||1||4||2||3||4|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||3||3||6||5||6||2||6 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Естонија''' | style="text-align:right; " | 105&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||4||5||10||8||5||8|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||2||8||4||3||4||8||2||2||10||2||'''12'''||8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Македонија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 28&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 10||—||3||—||—||—||—||2|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||1||—||—||'''12'''||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Србија''' | style="text-align:right; " | 63&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||5||'''12'''||7||4||—||1||—||'''12'''||4||1||—||2||4||—||—||4|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||7 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Унгарија''' | style="text-align:right; " | 67&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 3||—||2||5||—||4||4||'''12'''||—||7||6||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||10||2||8||—||4 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Белорусија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 39&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||7||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||3||—||—||—||—||'''12'''||3||—||8||—||6||—||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Русија''' | style="text-align:right; " | 182&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 7||10||10||'''12'''||'''12'''||8||10||8||8||10||10||7||'''12'''||'''12'''||7||'''12'''|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||10||7||10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Данска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 33 &nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||2||4||1||—||1|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||7||—||1||—||—||1||7||—||5||—||—||1||3 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Албанија''' | style="text-align:right; " | 62&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||3||—||10||—||—||10||—||7||6||10||1||6||—||3||—||6||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Романија''' | style="text-align:right; " | 89&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 8||3||1||8||2||7||6||3||—||6||8||1||5||5||'''12'''|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||1||3||8||2 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Грузија''' | style="text-align:right; " | 98&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 4||'''12'''||7||2||10||2||5||6||3||5||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||8||6||10||4||7||1||5||1 |} ==== 12 бодови во првото полуфинале ==== Во табелата се прикажани бројот на добиени 12 бодови во првото полуфинале по држави. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width: 15%;" | Број на добиени 12-ки !! style="width: 20%;" | Земји кој добиле 12-ки !! style="width: 65%;" | Земји кој дале 12-ки |- | style="text-align:right; " | 5&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Русија}} || Австрија, Белорусија, Грција, Унгарија, Романија |- | style="text-align:right; " | 4&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Белгија}} || Данска, Финска, Франција, Холандија |- | rowspan="2" style="text-align:right; " | 2&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Ерменија}} || Белгија, Русија |- | {{esc|Србија}} || Австралија, Македонија |- | rowspan="7" style="text-align:right; " | 1&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Белорусија}} || Грузија |- | {{esc|Естонија}} || Шпанија |- | {{esc|Грузија}} || Ерменија |- | {{esc|Грција}} || Албанија |- | {{esc|Унгарија}} || Естонија |- | {{esc|Македонија}} || Србија |- | {{esc|Романија}} || Молдавија |- |} === Резултати од второто полуфинале === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; font-size:90%; margin:10px; width:30%" |- ! colspan=5 | Посебни гласови од жирито и публиката во ПФ 2<ref name="Split vote results"/> |- " ! style="width: 6%;" | Пласман ! style="width: 40%;" | Телевоутинг ! style="width: 7%;" | Бодови ! style="width: 40%;" | Жири ! style="width: 7%;" | Бодови |- | style="text-align:right;" | 1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шведска}} | style="text-align:right;" | 195&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шведска}} | style="text-align:right;" | 208&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Израел}} | style="text-align:right;" | 157&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Латвија}} | style="text-align:right;" | 155&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Латвија}} | style="text-align:right;" | 116&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Норвешка}} | style="text-align:right;" | 144&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Полска}} | style="text-align:right;" | 114&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Израел}} | style="text-align:right;" | 114&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Норвешка}} | style="text-align:right;" | 104&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Малта}} | style="text-align:right;" | 84&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Литванија}} | style="text-align:right;" | 98&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Словенија}} | style="text-align:right;" | 84&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Словенија}} | style="text-align:right;" | 95&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ирска}} | style="text-align:right;" | 84&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Кипар}} | style="text-align:right;" | 80&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Кипар}} | style="text-align:right;" | 76&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Црна Гора}} | style="text-align:right;" | 58&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Азербејџан}} | style="text-align:right;" | 67&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 10.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Чешка}} | style="text-align:right;" | 51&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Литванија}} | style="text-align:right;" | 52&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 11.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Азербејџан}} | style="text-align:right;" | 37&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Црна Гора}} | style="text-align:right;" | 47&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 12.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Малта}} | style="text-align:right;" | 32&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Чешка}} | style="text-align:right;" | 34&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 13.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Португалија}} | style="text-align:right;" | 24&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Португалија}} | style="text-align:right;" | 23&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 14.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Исланд}} | style="text-align:right;" | 21&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Швајцарија}} | style="text-align:right;" | 15&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 15.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Сан Марино}} | style="text-align:right;" | 16&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Исланд}} | style="text-align:right;" | 15&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 16.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ирска}} | style="text-align:right;" | 14&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Полска}} | style="text-align:right;" | 10&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 17.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Швајцарија}} | style="text-align:right;" | 6&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Сан Марино}} | style="text-align:right;" | 6&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| <small>Начин гласања:<br />{{легенда|#59E817|50% жири и телегласање|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#659EC7|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td></small> ! colspan="22" | Резултати гласања<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2063#Scoreboard|title=Eurovision Song Contest 2015 - Semi-final 2 Scoreboard|publisher=European Broadcasting Union|website=eurovision.tv|author=eurovision.tv|date=24 May 2015|accessdate=24 May 2015}}</ref> |- ! <small>Укупан<br />бр. бод.</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австралија}}<br /><small>АУС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Азербејџан}}<br /><small>АЗЕ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Кипар}}<br /><small>КИП</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Чешка}}<br /><small>ЧЕШ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Германија}}<br /><small>НЕМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Исланд}}<br /><small>ИСЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Ирска}}<br /><small>ИРС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Израел}}<br /><small>ИЗР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Италија}}<br /><small>ИТА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Латвија}}<br /><small>ЛЕТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Литванија}}<br /><small>ЛИТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Малта}}<br /><small>МАЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Црна Гора}}<br /><small>ЦГ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Норвешка}}<br /><small>НОР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Полска}}<br /><small>ПОЉ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Португалија}}<br /><small>ПОР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Сан Марино}}<br /><small>СМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Словенија}}<br /><small>СЛО</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Шведска}}<br /><small>ШВЕ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Швајцарија}}<br /><small>ШВА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Велика Британија}}<br /><small>УК</small> |- style="background:#ffdead;" ! rowspan="17" | <small>Такмичари</small> | style="text-align:left; " | '''Литванија''' | style="text-align:right; " | 67&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 4||7||7||1||—||4||7||4||—||10|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||4||—||10||—||—||3||—||—||3||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ирска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 35&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||2||1||5||2||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||4||2||—||2||—||—||—||5||1||3||—||8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Сан Марино | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 11&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||6||—||—||—||5||—||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Црна Гора''' | style="text-align:right; " | 57&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||10||2||6||—||—||—||7||4||2||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||3||—||5||—||10||7||1||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Малта | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 43&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 3||—||—||4||—||—||3||10||1||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||10||—||—||—||7||—||—||—||5 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Норвешка''' | style="text-align:right; " | 123&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 8||—||6||7||7||10||4||1||2||7||8||5||6|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||6||8||8||6||'''12'''||10||2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Португалија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 19&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||3||—||—||1||—||—||—||—||—||—||—||4||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||4||—||6||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Чешка | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 33&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||4||—||1||8||—||1||—||1||1||—||8||1||4||3||1||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Израел''' | style="text-align:right; " | 151&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 7||8||10||2||8||8||8|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||3||4||10||3||8||10||10||6||5||10||7||'''12''' |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Латвија''' | style="text-align:right; " | 155&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 10||6||8||8||10||7||'''12'''||2||8|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||7||—||7||7||7||10||8||8||8||10 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Азербејџан''' | style="text-align:right; " | 53&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 2|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||5||10||—||2||—||3||—||—||6||8||7||—||3||3||—||—||4||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Исланд | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 14&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||5||—||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||2||—||—||—||1||—||—||2||2||—||—||—||2||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Шведска''' | style="text-align:right; " | 217&nbsp;&nbsp;&nbsp; | '''12'''||4||'''12'''||'''12'''||'''12'''||'''12'''||10||'''12'''||10||'''12'''||10||'''12'''||8||'''12'''||'''12'''||'''12'''||'''12'''||'''12'''|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Швајцарија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 4&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||1||—||—||—||1||—||—||—||—||—||—||—||1||1||—||—||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Кипар''' | style="text-align:right; " | 87&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 6||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||5||5||6||5||7||6||3||2||—||6||4||6||2||7||6||5||6 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Словенија''' | style="text-align:right; " | 92&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 5||'''12'''||3||3||6||6||—||6||3||8||7||3||'''12'''||4||5||4||1|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||4||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Полска''' | style="text-align:right; " | 57&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 1||—||4||—||3||3||5||—||5||5||5||6||—||5|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||2||—||2||5||2||4 |} ==== 12 бодови во второто полуфинале ==== Во табелата се прикажани бројот на добиени 12 бодови во првото полуфинале по држави. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width: 15%;" | Број на добиени 12-ки !! style="width: 20%;" | Земји кој добиле 12-ки !! style="width: 65%;" | Земји кој дале 12-ки |- | style="text-align:right; " | 14&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Шведска}} || Австралија, Кипар, Чешка, Германија, Исланд, Израел, Латвија, Малта, Норвешка, Полска, Португалија, Сан Марино, Словенија, Швајцарија |- | rowspan="3" style="text-align:right; " | 2&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Израел}} || Италија, Велика Британија |- | {{esc|Латвија}} || Ирска, Литванија |- | {{esc|Словенија}} || Азербејџан, Црна Гора |- | style="text-align:right; " | 1&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Норвешка}} || Шведска |- |} === Резултати од финалето === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| <small>Начин на гласање:<br />{{легенда|#59E817|50% жири и телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#659EC7|100% жири|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#F88017|100% телегласање|outline=#AAAAAA}}</td></small> ! colspan="41" | Резултати од гласањето<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2083#Scoreboard|title=Eurovision Song Contest 2015 - Semi-final 1 Scoreboard|publisher=European Broadcasting Union|website=eurovision.tv|author=eurovision.tv|date=24 May 2015|accessdate=24 May 2015}}</ref> |- ! <small>&nbsp;Вкупно&nbsp;<br />бр. бод.</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Албанија}}<small>АЛБ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Ерменија}}<small>ЕРМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австралија}}<small>АВС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австрија}}<small>АВТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Азербејџан}}<small>АЗЕ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Белорусија}}<small>БЛР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Белгија}}<small>БЕЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Кипар}}<small>КИП</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Чешка}}<small>ЧЕШ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Данска}}<small>ДАН</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Естонија}}<small>ЕСТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#F88017;" | {{знамеикона|Македонија}}<small>МКД</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Финска}}<small>ФИН</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Франција}}<small>ФРА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Грузија}}<small>ГРУ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Германија}}<small>ГЕР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Грција}}<small>ГРЦ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Унгарија}}<small>УНГ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Исланд}}<small>ИСЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Ирска}}<small>ИРС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Израел}}<small>ИЗР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Италија}}<small>ИТА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Летонија}}<small>ЛАТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Литванија}}<small>ЛИТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Малта}}<small>МАЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Молдавија}}<small>МОЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#F88017;" | {{знамеикона|Црна Гора}}<small>ЦГ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Норвешка}}<small>НОР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Полска}}<small>ПОЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Португалија}}<small>ПОР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Романија}}<small>РОМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Русија}}<small>РУС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Сан Марино}}<small>СМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Србија}}<small>СРБ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Словенија}}<small>СЛО</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Шпанија}}<small>ШПА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Шведска}}<small>ШВЕ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Швајцарија}}<small>ШВА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Холандија}}<small>ХОЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Велика Британија}}<small>ВБ</small> |- ! rowspan="30" | <small>Натпреварувачи</small> | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Словенија&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 39&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||3||—||—||—||—||—||—||8||1||—||—||—||—||—||2||—||6||—||3||4||—||—||4||1||1||—||—||—||—||5||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||1||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Франција | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 4&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||3||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||1||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Израел | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 97&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 5||—||2||2||7||2||—||6||—||—||—||—||3||—||1||5||—||—||5||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||8||1||—||5||—||3||4||4||7||1||—||2||6||—||1||4||3||5||5 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Естонија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 106&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 4||—||3||6||4||7||2||2||—||6||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||2||10||—||2||2||—||7||1||—||3||2||6||8||3||—||1||3||2||1||—||7||—||2||—||3||3||—||4||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Велика Британија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 5&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||1||—||—||—||—||1||—||—||—||—||—||—||—||3||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Ерменија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 34&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||4||3||—||2||—||—||3||—||3||'''12'''||—||1||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||6||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Литванија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 30&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||—||1||2||—||—||—||3||—||—||—||—||7||—||—||7||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||6||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||4 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Србија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 53&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 2||—||5||3||—||—||—||—||3||—||—||10||—||—||—||—||—||—||—||—||2||3||—||—||—||—||'''12'''||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||6||—||—||5||1||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Норвешка | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 102&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||4||4||—||—||—||—||—||3||4||—||4||—||—||4||—||4||10||4||—||5||2||5||2||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||3||6||6||—||6||—||4||2||7||10||3||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Шведска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 365&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 7||7||'''12'''||7||6||10||'''12'''||10||10||'''12'''||10||5||'''12'''||8||7||10||4||10||'''12'''||10||10||'''12'''||'''12'''||10||10||8||5||'''12'''||'''12'''||8||8||8||7||8||'''12'''||8||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||10||'''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Кипар | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 11&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||10||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||1||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Австралија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 196&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 3||1||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||—||6||4||4||—||8||5||—||5||2||—||7||5||8||8||5||7||6||5||3||6||4||—||10||8||—||2||4||8||3||2||7||'''12'''||8||8||10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Белгија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 217&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 1||4||6||5||—||8||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||7||6||7||7||1||7||'''12'''||6||8||7||'''12'''||4||2||4||7||4||7||—||6||—||7||5||5||7||10||5||4||3||6||10||2||'''12'''||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Австрија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 0&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Грција | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 23&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 10||5||—||—||—||—||—||8||—||—||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Црна Гора | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 44&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 6||8||—||—||2||—||—||—||—||—||—||4||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||'''12'''||10||—||2||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Германија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 0&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Полска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 10&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||4||—||—||—||—||—||3||—||1||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Латвија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 186&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||2||7||1||5||5||7||3||5||4||6||—||6||7||4||6||3||5||7||'''12'''||—||4||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||4||2||—||8||10||2||5||2||'''12'''||1||7||4||5||4||2||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Романија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 35&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||5||1||—||2||—||—||—||—||—||—||—||1||—||—||5||—||—||—||—||'''12'''||—||—||—||4||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||5||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Шпанија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 15&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||1||—||—||—||—||—||—||—||—||5||—||—||—||—||—||—||1||—||—||—||—||1||2||—||—||3||—||1||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||1||1||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Унгарија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 19&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||1||—||8||—||—||1||—||1||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||4||—||4||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Грузија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 51&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||10||1||—||10||3||1||—||4||—||1||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||2||3||—||—||—||—||—||6||—||5||—||—||—||—||—||5||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Азербејџан | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 49&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||'''12'''||—||—||—||—||—||10||—||—||—||—||—||—||—||—||2||8||3||8||—||—||—||3||3||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Русија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 303&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 8||'''12'''||10||8||'''12'''||'''12'''||10||5||8||10||'''12'''||6||8||10||5||'''12'''||8||6||3||8||8||10||10||-||7||10||7||2||6||10||10||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||10||5||10||6||7||6||6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Албанија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 34&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||6||—||—||—||—||'''12'''||—||—||—||—||6||—||—||—||—||—||—||—||—||—||10||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Италија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 292&nbsp;&nbsp;&nbsp; | '''12'''||6||8||10||8||1||8||'''12'''||7||5||3||7||2||6||8||3||'''12'''||2||6||6||'''12'''||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||8||1||'''12'''||7||6||5||7||'''12'''||'''12'''||'''12'''||10||7||8||'''12'''||8||6||7||8 |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; font-size:90%; margin:10px; width:30%" |- ! colspan=5 | Посебни гласови од жирито и публиката во финалето<ref name="Split vote results"/> |- " ! style="width: 6%;" | Пласман ! style="width: 40%;" | Телевоутинг ! style="width: 7%;" | Бодови ! style="width: 40%;" | Жири ! style="width: 7%;" | Бодови |- | style="text-align:right;" | 1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Италија}} | style="text-align:right;" | 366&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шведска}} | style="text-align:right;" | 353&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Русија}} | style="text-align:right;" | 286&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Латвија}} | style="text-align:right;" | 249&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шведска}} | style="text-align:right;" | 279&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Русија}} | style="text-align:right;" | 234&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белгија}} | style="text-align:right;" | 195&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Австралија}} | style="text-align:right;" | 224&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Естонија}} | style="text-align:right;" | 144&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белгија}} | style="text-align:right;" | 186&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Австралија}} | style="text-align:right;" | 132&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Италија}} | style="text-align:right;" | 171&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Израел}} | style="text-align:right;" | 104&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Норвешка}} | style="text-align:right;" | 163&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Латвија}} | style="text-align:right;" | 100&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Израел}} | style="text-align:right;" | 77&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Албанија}} | style="text-align:right;" | 93&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Кипар}} | style="text-align:right;" | 63&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 10.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Србија}} | style="text-align:right;" | 86&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грузија}} | style="text-align:right;" | 62&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 11.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ерменија}} | style="text-align:right;" | 75&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Естонија}} | style="text-align:right;" | 53&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 12.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Романија}} | style="text-align:right;" | 69&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Црна Гора}} | style="text-align:right;" | 44&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 13.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грузија}} | style="text-align:right;" | 52&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Австрија}} | style="text-align:right;" | 40&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 14.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Азербејџан}} | style="text-align:right;" | 48&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Азербејџан}} | style="text-align:right;" | 40&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 15.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Полска}} | style="text-align:right;" | 47&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Словенија}} | style="text-align:right;" | 36&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 16.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Литванија}} | style="text-align:right;" | 44&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Литванија}} | style="text-align:right;" | 31&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 17.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Норвешка}} | style="text-align:right;" | 43&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Унгарија}} | style="text-align:right;" | 29&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 18.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Црна Гора}} | style="text-align:right;" | 34&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грција}} | style="text-align:right;" | 29&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 19.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Словенија}} | style="text-align:right;" | 27&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Франција}} | style="text-align:right;" | 24&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 20.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шпанија}} | style="text-align:right;" | 27&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Германија}} | style="text-align:right;" | 24&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 21.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грција}} | style="text-align:right;" | 24&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Романија}} | style="text-align:right;" | 21&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 22.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Унгарија}} | style="text-align:right;" | 21&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ерменија}} | style="text-align:right;" | 15&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 23.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Кипар}} | style="text-align:right;" | 8&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Велика Британија}} | style="text-align:right;" | 12&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 24.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Велика Британија}} | style="text-align:right;" | 7&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Србија}} | style="text-align:right;" | 12&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 25.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Германија}} | style="text-align:right;" | 5&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шпанија}} | style="text-align:right;" | 6&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 26.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Франција}} | style="text-align:right;" | 4&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Албанија}} | style="text-align:right;" | 4&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 27.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Австрија}} | style="text-align:right;" | 0&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Полска}} | style="text-align:right;" | 2&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |} ==== 12 бодови во финалето ==== Во табелата се прикажани бројот на добиени 12 бодови во финалето по држави. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width: 15%;" | Број на добиени 12-ки !! style="width: 20%;" | Земји кој добиле 12-ки !! style="width: 65%;" | Земји кој дале 12-ки |- | style="text-align:right; " | 12&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Шведска}} || Австралија, Белгија, Данска, Финска, Исланд, Италија, Латвија, Норвешка, Полска, Словенија, Швајцарија, Велика Британија |- | style="text-align:right; " | 9&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Италија}} || Албанија, Кипар, Грција, Израел, Малта, Португалија, Романија, Русија, Шпанија |- | style="text-align:right; " | 5&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Русија}} || Ерменија, Азербејџан, Белорусија, Естонија, Германија |- | rowspan="2" style="text-align:right; " | 3&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Белгија}} || Франција, Унгарија, Холандија |- | {{esc|Латвија}} || Ирска, Литванија, Сан Марино |- | style="text-align:right; " | 2&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Австралија}} || Австрија, Шведска |- | rowspan="6" style="text-align:right; " | 1&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Албанија}} || Македонија |- | {{esc|Ерменија}} || Грузија |- | {{esc|Азербејџан}} || Чешка |- | {{esc|Црна Гора}} || Србија |- | {{esc|Романија}} || Молдавија |- | {{esc|Србија}} || Црна Гора |- |} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.eurovision.tv Официјална страница] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија 2015| ]] [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Австрија во 2015 година]] [[Категорија:Австриска музика]] [[Категорија:Култура на Виена]] [[Категорија:Музиката во 2015 година]] brdh2jq4zdhonpk9ov18m7cx3mk2ndq 5629259 5629258 2026-09-16T15:00:35Z BT405 9277 /* */ 5629259 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 2015 | year = 2015 | theme = Building Bridges | size = 300px | image = Esc2015logo.png | semi1 = 19 мај 2015 | semi2 = 21 мај 2015 | final = 23 мај 2015 | presenters = {{unbulleted list|[[Мирјам Вајкселбраун]]|[[Алис Тумблер]]|[[Арабела Кајсбауер]]}} <!-- DO NOT add Conchita Wurst. Green room hosts are not included here. --> | exsupervisor = [[Јон Ола Санд]] | exproducer = Едгар Бем | director = Катрин Зехнер | winner = {{unbulleted list|{{Esc|Шведска|y=2015}}|''Heroes''}} | vote = Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. | host = {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]] | venue = [[Виенер штадтхале]], [[Виена]] | emiter = [[Податотека:ORF logo.svg|30px]] [[О-Ер-Еф (телевизија)|ORF]] | entries = 40 | debut = {{esc|Австралија}} | return = {{unbulleted list|{{esc|Кипар}}|{{esc|Чешка}}|{{esc|Србија}}}} | withdraw = {{unbulleted list|{{esc|Украина}}}} | null = {{unbulleted list|{{esc|Австрија}}|{{esc|Германија}}}} | opening = {{unbulleted list |'''Полуфинале 1:''' "''Rise Like a Phoenix''" во изведба на [[Кончита Вурст]] |'''Финале:''' "Building Bridges" од [[Мирјам Вајкселбраун|Мирјам]], [[Алис Тумлер|Алис]], [[Арабела Кајсбауер|Арабела]], [[Кончита Вурст]] и хор од локални деца}} | interval = {{unbulleted list |'''Полуфинале 1''':"Pets in Vienna"}} <!-- Map Legend Colours --> | Green = Y | Green SA = | Purple = | Red = Y | Yellow = Y |previous=2014|next=2016|slogan=Building bridges}} '''Евровизија 2015''' — 60-тото издание по ред на изборот за песна на [[Евровизија]]. Се одржало во [[Виена]], главниот град на [[Австрија]], како резултат на победата на [[Кончита Вурст]] на [[Евровизија 2014]] година во [[Копенхаген]], со песната ''[[Rise Like a Phoenix]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Siim|first=Jarmo|title=Get to know the Eurovision 2015 arena|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=get_to_know_the_eurovision_2015_arena|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=23 December 2014|date=6 August 2014}}</ref> Ова било вторпат Австрија да биде домаќин на фестивалот, а првото домаќинство го имала во [[Евровизија 1967|1967]] година. Радиодифузер на натпреварувањето бил австрискиот јавен сервис [[О-Ер-Еф]]. Полуфиналните вечери биле одржани на [[19 мај|19]] и [[21 мај]] [[2015]] година, а големото финале се одржало на [[23 мај]] [[2015]] година. Шоуто го воделе три дами: [[Мирјам Вајкселбраун]], [[Алис Тумлер]] и [[Арабела Кајсбауер]]. На натпреварот учествувале вкупно 40 земји, а како повратнички земји земале учество [[Кипар]], [[Србија]] (после едногодишна паузе) и [[Чешка]] (после петогодишна пауза), додека [[Украина]] оваа евровизија ја прескокнала заради финансиски причини и вкупната политичка ситуације во земјата, од [[Украјинска криза|Украинската криза]]. Дебитант на ова издание на Евровизија била [[Австралија]]. На Евровизија 2015 победила [[Шведска на Евровизија|Шведска]] со песната - ''Heroes'' (превод на мак. Херои) - во изведба на [[Монс Селмерлев]], додека [[Италија на Евровизија|Италија]] — со песната -''[[Grande amore]]''- (превод на мак. Голема љубов) — го освоила првото место по бројот на гласови од публиката. Второто место на натпреварот и припаднало на [[Полина Гагарина]] од [[Русија на Евровизија|Русија]] со песната - ''A Million Voices'' - (превод на мак. Милион гласови}}), а третопласирана била Италија. Шведска, меѓутоа, собирајќи го мнозинството од гласовите од жирито добила доволно бодови за да ги надмине гласовите на гледачите. Ова било првпат од 2009 година победникот да не освои и најмногу бодова од [[телегласање]]то.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Full Split Results|url=http://www.eurovision.tv/page/results?event=2083|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=24 May 2015|date=24 May 2015}}</ref> Шведска ја остварила втората победа во последните три године, а свеукупно шеста. Првпат на Евровизија се случило првите три земји да освојат 280 бодови или повеќе. Руската песна -{''A Million Voices''}- станала прва не-победничка нумера која добила повеќе од 300 бодови, додека италијанската композиција -{''Grande amore''}- била прва песна од [[2012]] године која се пласирала меѓу најдобрите три, а која не е испеана на [[англиски јазик]]. [[Австрија на Евровизија|Австрија]] и [[Германија на Евровизија|Германија]] биле првите држави кои од [[2003]] година наваму не добиле ниеден бод во финалето. Австрија е исто така првата земја домаќин со освоени нула бодови, те истовремено прв домаќин и претходен победник кој се пласирал на најслабо место уште од [[1958]] година. == Место на одржување == {{Главна|Австрија}} Австријскиот јавен сервис [[О-Ер-Еф]] на 6 август [[2014]], објавил дека [[Виена]] ќе биде домаќин на Евровизије 2015 година. Натпреварувањето е одржано во [[Виенер Штадхале]], во халата D (главна хала наменета претежно за концерти) која може да прими околу 16.000 луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Siim|first=Jarmo|title=Get to know the Eurovision 2015 arena|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=get_to_know_the_eurovision_2015_arena|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=23 December 2014|date=6 August 2014}}</ref> На 6 август 2014 конечно било одредено дека домаќин ќе биде главниот град на Австрије, а изабраната арена била [[Виенер Штадхале]]. {{ПолКарта+ |Австрија |float=right |width=300|caption=Градови кои конкурирале за домаќинството<br /><small>(изабраниот град домаќин е означен со црвена точка)</small> |places= <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=47.066667 |long=15.433333 |label=[[Грац]]|mark=Orange pog.svg|marksize=7}}</small> <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=47.266667 |long=11.383333 |label=[[Инсбрук]]|mark=Orange pog.svg|marksize=7}}</small> <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=46.616667 |long=14.3 |label=[[Клагенфурт]]|position=left|mark=Blue pog.svg|marksize=7}}</small> <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=48.1575 |long=14.026667 |label=[[Салцбург]]|position=left|mark=Blue pog.svg|marksize=7}}</small> <u>'''{{ПолКарта~ |Австрија |lat=48.2 |long=16.366667 |label=[[Виена]]|mark=Red pog.svg|marksize=7}}'''</u> <small>{{ПолКарта~ |Австрија |lat=47.287778 |long=16.203056 |label=[[Оберварт]]|mark=Blue pog.svg|marksize=7}}</small> }} {| class="sortable wikitable" |- ! Град<ref name="host city bids"/> ! Арена<ref name="host city bids"/> ! Капацитет ! Напомена<ref name="host city bids">{{Наведена мрежна страница|title=ESC’15: 12 Venues In The Running To Host|url=http://eurovoix.com/2014/06/15/esc15-12-venues-in-the-running-to-host/|website=eurovoix.com|publisher=ORF|date=15 June 2014|accessdate=15 June 2014|last=Granger|first=Anthony}}</ref> |- ! colspan="4" | Градови кандидати<ref name=CandidateVenues>{{Наведена мрежна страница|last=Jiandani|first=Sanjay|title=Eurovision 2015: Wiener Stadthalle- Vienna’s only bid in the running|url=http://esctoday.com/85814/eurovision-2015-wiener-stadthalle-viennas-bid-running|website=esctoday.com|publisher=ORF|accessdate=27 July 2014|date=25 July 2014}}</ref> |- | [[Грац]] | [[Спортска дворана (Грац)|Спортска дворана]] | 11.000 | Домаќин на [[Европско првенство во ракомет 2010|Европското првенство во ракомет 2010]] година. |- | [[Инсбрук]] | [[Олимпијска дворана Инсбрук|Олимпијска дворана]] | 10.000 | Домаќин на [[уметничко лизгање]] и [[хокеј на мраз]] на [[Зимски олимписки игри 1964|Зимските олимписки игри 1964]] и [[Зимски олимписки игри 1976|1976]] година. |- | '''[[Виена]]''' | '''[[Виенер Штадхале]]''' | 16.152 | Домаќин на годишниот АТП Турнир во Виена и многу други настани во текот на целата 2015 година. |} == Формат == Натпреварувањето се состоело од две полуфиналиња и финале, што е формат кој се користи уште од [[2008]] година. Десет земји со највеќе гласови се квалификувале за големото финале и на тој начин им се придружиле на автоматските финалисти: домаќинот [[Австрија на Евровизија|Австрија]], итн. „голема петорка” која ја сочинуваат [[Франција на Евровизије|Франција]], [[Германија на Евровизија|Германија]], [[Италија на Евровизија|Италија]], [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] и [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]], како новоповиканиот учесник [[Австралија на Евровизије|Австралија]].<ref name="Australia participate">{{Наведена мрежна страница|title=Australia participate in the 60th Eurovision|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=australia_to_participate_in_the_2015_eurovision_song_contest|website=Eurovision.tv|publisher=EBU|accessdate=10 February 2015|date=10 February 2015}}</ref> Секоја земја учесник имала је свој национален жири, составен од пет професионални члена со занимање поврзано за музичката индустрија. Секој член на националното жири морал да ја оцени секоја песна, освен онаа која је претставувала неговата/нејзината држава. Резултатите од гласањето на секој поединечен член на националното жири се комбинирани како би се добил вкупен пласман од првото до последното место. Слично на тоа, резултатите од телевоутингот исто така се толкуваат како конечен пласман, имајќи ги предвид резултатите од вкупното гласање за разлику од гласањето на жирито коде се брои за првата десеторка. Комбинацијата на вкупните гласови од жирито и вкупните гласови од публиката го одредила вкупниот пласман на сите учесници. Песната која освоила највеќе бодови по сумирање на резултатите добивала по 12 бодови, додека десеттата песна во поредокот добивала 1 бод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/vienna-2015/about/voting |title=About Voting|date= May 2015|work=European Broadcasting Union|publisher=eurovision.tv|accessdate=2015}}</ref> Во врска со телевоутингот (недоволна количина на гласови / технички проблеми) или грешките на жирито (технички проблеми / кршење на правила), само еден од овие два случаја би можел да биде во оптек ако би сакале да гласаат со стопостотен удел од гласовите на жирито, иле од публиката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/results?event=1883&voter=MD|title=Full Splitt Results|date= May 2014|work=European Broadcasting Union|publisher=eurovision.tv|accessdate=28 January 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/upload/press-downloads/2015/2014-09-02_2015_ESC_rules_EN_PUBLIC_RULES.pdf |title=Rules of Eurovision song contest 2015|date= 20 May 2015|work=European Broadcasting Union|publisher=eurovision.tv|accessdate=2014}}</ref> === Жрепка за полуфинале === Жрепката за полуфиналето била одржана на 26 јануари [[2015]] година во [[Виена]], во Градското сообрание, со домаќините [[Анди Кнол]] и [[Кати Белович]].<ref name="allocation info">{{Наведена мрежна страница|last1=Jiandani|first1=Danjay|title=Eurovision 2015: Host Insignia ceremony and Semi-final Allocation Draw on 26 January|url=http://esctoday.com/93833/eurovision-2015-host-insignia-ceremony-semi-finals-allocation-draw-26-January/|website=esctoday.com|accessdate=25 January 2015|date=25 January 2015}}</ref> Земјите учесници, освен директните финалисти (домаќинот Австрија, големата петорка и Австралија), биле поделени во пет шешири, формирани на основа на историјата и разменета на бодови меѓу државите во последните 10 години, по што подоцна се извлечени учесниците по полуфиналиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Brey|first1=Marco|title=Tomorrow: The semi-final allocation draw|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=tomorrow_the_semi-final_allocation_draw|website=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]]|accessdate=25 January 2015|date=25 January 2015}}</ref> Составот на шеширите бил следниов: {| class="wikitable" |- ! style="width:15%;"| Шешир број 1 ! style="width:15%;"| Шешир број 2 ! style="width:15%;"| Шешир број 3 ! style="width:15%;"| Шешир број 4 ! style="width:15%;"| Шешир број 5 |- | valign="top" | * {{esc|Албанија}} * {{esc|Македонија}} * {{esc|Малта}} * {{esc|Црна Гора}} * {{esc|Србија}} * {{esc|Словенија}} * {{esc|Швајцарија}} | valign="top" | * {{esc|Данска}} * {{esc|Естонија}} * {{esc|Финска}} * {{esc|Исланд}} * {{esc|Летонија}} * {{esc|Норвешка}} * {{esc|Шведска}} | valign="top" | * {{esc|Ерменија}} * {{esc|Азербејџан}} * {{esc|Белорусија}} * {{esc|Грузија}} * {{esc|Израел}} * {{esc|Литванија}} * {{esc|Русија}} | valign="top" | * {{esc|Белгија}} * {{esc|Кипар}} * {{esc|Грција}} * {{esc|Ирска}} * {{esc|Холандија}} * {{esc|Сан Марино}} | valign="top" | * {{esc|Чешка}} * {{esc|Унгарија}} * {{esc|Молдавија}} * {{esc|Полска}} * {{esc|Португалија}} * {{esc|Романија}} |} === Одредување на почетните позиции === Домаќинот О-Ер-Еф со продуцентите (ЕБУ извршен супервизор и референтната група) — го одредил финалниот редослед за настапување на земјите учеснички по полуфиналиња и финале, што е и случај со натпреварувањата од 2013 година, за разлику од системот на избор во жребот користен на Евровизија до 2012 година. Така единствено само настапот на земјата домаќин бил одреден со ждрепка. Домаќинот Австрија својата почетна позиција ја објавила на 16 марта 2015 године, откако челниците на делегацијате се сретнале и одлучиле нивната земја да настапува под реден број 14.<ref name=follow_live_heads_of_delegations_meet_in_vienna>{{Наведена мрежна страница|title=Heads of Delegations meet in Vienna|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=follow_live_heads_of_delegations_meet_in_vienna|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=16 March 2015}}</ref> Конечниот редослед на полуфиналните настапи бил објавен на 23 март 2015 године. Одлучено било дека Молдавија ќе го отвори првото полуфинале, а Литванија второто. Редоследот на натпреварувачите за големото финале бил објавен набрзо по прес-конференцијата која ја одржале победниците во полуфиналињата, па било извлечено Словенија да го отвори финалето, а Италија да настапува како последна.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Storvik-Green|first1=Simon|title=Running order for Grand Final revealed!|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=running_order_for_grand_final_revealed|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=22 May 2015|date=22 May 2015}}</ref> === Водителки === [[Податотека:ESC2015 hosts.jpg|мини|450п|десно| Водителките на Евровизија 2015<br /><small>Од лево кон десно: [[Алис Тумлер]], [[Мирјам Вајкселбраун]] и [[Арабела Кајсбауер]]</small>]] На 19 декември 2014, О-Ер-Еф одредил дека составот на водителите ќе го сочинува женското трио: [[Мирјам Вајкселбраун]], [[Алис Тумлер]] и [[Арабела Кајсбауер]]. Ова било првпат составот на водители да го сочинуваат три жени. Победникот на Евровизија 2014, [[Кончита Вурст]], бил домаќин во зелената соба (бекстејџу).<ref name="Presenters">{{Наведена мрежна страница|last=Siim|first=Jarmo|title=Who gets to host Eurovision in Vienna?|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=who_gets_to_host_eurovision_in_vienna|publisher=[[European Broadcasting Union|eurovision.tv]]|accessdate=19 December 2014|date=19 December 2014}}</ref> За првпат од [[Евровизија 2007]], сите водители можеле меѓусебно да се разбираат на завидно ниво на позавање [[Француски јазик|францускиот јазика]], вториот јазик на ЕБУ. === Национален телевизиски радиодифузер === Во текот на првиот состанок измеѓу домаќинскиот радиодифузер О-Ер-Еф и ЕБУ во мај 2014, претставниците на основниот организационен тим биле одбрани. [[Едгар Бем]], кој е на чело на продукцијата на забавниот програм на О-Ер-Еф, бил прогласен за извршен продуцент.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Brey|first=Marco|title=ORF names Core Team for 2015 Eurovision Song Contest|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=orf_names_core_team_for_2015_eurovision_song_contest|website=eurovision.tv|publisher=EBU|accessdate=27 May 2014|date=27 May 2014}}</ref> == Учесници == === Прво полуфинале === 16 држави учествувало во првото полуфинале. Право на гласа имала публиката и членови на жирито од [[Австралија на Евровизија|Австралија]],<ref name="bbc-australia">{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest: Australia to compete in 2015|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-31380742|website=[[BBC News]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=15 March 2015|date=11 February 2015}}</ref> [[Австрија на Евровизија|Австрија]], [[Франција на Евровизија|Франција]] и [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]].<ref name="Semifinalallocationdraw">{{Наведена мрежна страница|last=M.Escudero|first=Victor|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=DJP_allocation_draw_results_whos_in_which_semi-final|title=Allocation Draw results: Who's in which Semi-Final?|website=eurovision.tv|accessdate=26 January 2015}}</ref> Десет песни со позициите од 1 до 10 се квалификувале за финалето (означени со портокалова боја). {| class="sortable wikitable" style="width:100%" |- ! style="width:4%;" | #<ref name=RunningOrder>{{Наведена мрежна страница|last1=Jiandani|first1=Sanjay|title=Eurovision 2015: Semi-final Running Order revealed|url=http://esctoday.com/98947/eurovision-2015-semifinal-running-order-revealed/|website=esctoday.com|publisher=ESCToday|accessdate=23 March 2015|date=23 March 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Држава<ref name="ESC 2015 SF1">{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest 2015 First semi-final|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2073|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=6 March 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Јазик ! style="width:18%;" | Изведувач(и)<ref name="ESC 2015 SF1"/> ! style="width:21%;" | Песна<ref name="ESC 2015 SF1"/> ! style="width:21%;" | Превод на мак. ! style="width:6%;" | Пласман ! style="width:6%;" | Бодови |- | <center>01</center> | {{esc|Молдавија}} | [[англиски јазик|англиски]] | [[Едуард Романјута]] | ''I Want Your Love'' | ''Ја сакам твојата љубов'' | 11. | 41 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>02</center> | {{esc|Ерменија}} | англиски | [[Џиниалоџи]] | ''Face the Shadow'' | ''Соочи се со сенката'' | 7. | 77 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>03</center> | {{esc|Белгија}} | англиски | [[Лоак Ноте]] | ''Rhythm Inside'' | ''Внатрешен ритам'' | 2. | 149 |- | <center>04</center> | {{esc|Холандија}} | англиски | [[Трајнтје Остерхојс]] | ''Walk Along'' | ''Помини покрај'' | 14. | 33 |- | <center>05</center> | {{esc|Финска}} | [[Фински јазик|фински]] | [[Перти курикан нимипаиват]] | ''Aina mun pitää'' | ''Секогаш морам'' | 16. | 13 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>06</center> | {{esc|Грција}} | англиски | [[Марија Елена Киријаку]] | ''One Last Breath'' | ''Последен здив'' | 6. | 81 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>07</center> | {{esc|Естонија}} | англиски | [[Елина Борн]] & [[Стиг Раста]] | ''Goodbye to Yesterday'' | ''Збогум вчера'' | 3. | 105 |- | <center>08</center> | {{esc|Македонија}} | англиски | [[Даниел Кајмакоски]] | ''Autumn Leaves'' | ''[[Лисја есенски]]'' | 15. | 28 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>09</center> | {{esc|Србија}} | англиски | [[Бојана Стаменов]] | ''[[Beauty Never Lies]]'' | ''Убавината никогаш не лаже'' | 9. | 63 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>10</center> | {{esc|Унгарија}} | англиски | -[[Богларка Чемер|Боги]]- | ''Wars for Nothing'' | ''Војни за ништо'' | 8. | 67 |- | <center>11</center> | {{esc|Белорусија}} | англиски | [[Узари]] & [[Мајмуна]] | ''Time'' | ''Време'' | 12. | 39 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>12</center> | {{esc|Русија}} | англиски | [[Полина Гагарина]] | ''A Million Voices'' | ''Милион гласови'' | 1. | 182 |- | <center>13</center> | {{esc|Данска}} | англиски | [[Анти сошал медија]] | ''The Way You Are'' | ''Таква каква си'' | 13. | 33 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>14</center> | {{esc|Албанија}} | англиски | [[Ељхаида Дани]] | ''I'm Alive'' | ''Жива сум'' | 10. | 62 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>15</center> | {{esc|Романија}} | [[романски јазик|романски]], англиски | [[Волтаж]] | ''De la capăt (All over Again)'' | ''Све одново'' | 5. | 89 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>16</center> | {{esc|Грузија}} | англиски | [[Нина Сублати]] | ''Warrior'' | ''Борец'' | 4. | 98 |} === Второ полуфинале === 17 држави учествувале во второто полуфинале. Право на гласа имала публиката и членови на жирито од [[Австралија на Евровизија|Австралија]],<ref name="bbc-australia"/> [[Германија на Евровизија|Германија]], [[Италија на Евровизија|Италија]] и [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]].<ref name="Semifinalallocationdraw"/> Десет песни со позициите од 1 до 10 се квалификувале за финалето (означени со портокалова боја).. {| class="sortable wikitable" style="width:100%" |- ! style="width:4%;" | #<ref name=RunningOrder/> ! style="width:12%;" | Држава<ref name="ESC 2015 SF2">{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest 2015 Second semi-final|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2063|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=6 March 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Јазик ! style="width:18%;" | Изведувач(и)<ref name="ESC 2015 SF2"/> ! style="width:21%;" | Песна<ref name="ESC 2015 SF2"/> ! style="width:21%;" | Превод на мак. ! style="width:6%;" | Пласман ! style="width:6%;" | Бодови |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>01</center> | {{esc|Литванија}} | [[англиски језик|англиски]] | [[Моника Линките]] & [[Ваидас Баумила]] | ''This Time'' | ''Овој пат'' | 7. | 67 |- | <center>02</center> | {{esc|Ирска}} | англиски | [[Моли Стерлинг]] | ''Playing with Numbers'' | ''Играјќи со броеви'' | 12. | 35 |- | <center>03</center> | {{esc|Сан Марино}} | англиски | [[Микеле Перниола]] & [[Анита Симончини]] | ''Chain of Lights'' | ''Ланец од светла'' | 16. | 11 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>04</center> | {{esc|Црна Гора}} | [[црногорски јазик|црногорски]] | [[Кнез (пејач)|Кнез]] | ''Adio'' | ''Довидување'' | 9. | 57 |- | <center>05</center> | {{esc|Малта}} | англиски | [[Амбер Бондин]] | ''Warrior'' | ''Борец'' | 11. | 43 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>06</center> | {{esc|Норвешка}} | англиски | [[Џетил Мерланд|Мерланд]] & [[Дебра Скарлет]] | ''A Monster Like Me'' | ''Чудовиште како јас'' | 4. | 123 |- | <center>07</center> | {{esc|Португалија}} | [[португалски јазик|португалски]] | [[Леонор Андраде]] | ''Há um mar que nos separa'' | ''Тука е морето кое не раздвојува'' | 14. | 19 |- | <center>08</center> | {{esc|Чешка}} | англиски | [[Марта Јандова]] & [[Вацлав Ноид Барта]] | ''Hope Never Dies'' | ''Надежта никогаш не умира'' | 13. | 33 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>09</center> | {{esc|Израел}} | англиски | [[Надав Гуеџ]] | ''Golden Boy'' | ''Златно момче'' | 3. | 151 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>10</center> | {{esc|Латвија}} | англиски | [[Амината Савадого|Амината]] | ''Love Injected'' | ''Инјектирана љубов'' | 2. | 155 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>11</center> | {{esc|Азербејџан}} | англиски | [[Елнур Хусејнов]] | ''Hour of the Wolf'' | ''Волчји час'' | 10. | 53 |- | <center>12</center> | {{esc|Исланд}} | англиски | [[Марија Олафсдоутир]] | ''Unbroken'' | ''Нескршлива'' | 15. | 14 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>13</center> | {{esc|Шведска}} | англиски | [[Монс Селмерлев]] | ''Heroes'' | ''Херои'' | 1. | 217 |- | <center>14</center> | {{esc|Швајцарија}} | англиски | [[Мелани Рене]] | ''Time to Shine'' | ''Време да се заблеска'' | 17. | 4 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>15</center> | {{esc|Кипар}} | англиски | [[Јанис Карајанис|Џон Карајанис]] | ''One Thing I Should Have Done'' | ''Една работа која требаше да ја направам'' | 6. | 87 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>16</center> | {{esc|Словенија}} | англиски | [[Мараја]] | ''Here for You'' | ''Тука за тебе'' | 5. | 92 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" | <center>17</center> | {{esc|Полска}} | англиски | [[Моника Кушињска]] | ''In the Name of Love'' | ''Во име на љубовта'' | 8. | 57 |} === Финале === {| class="sortable wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width:4%;" | #<ref name="RunningOrderGrandFinal">{{Наведена мрежна страница|title=Running order for Grand Final revealed!|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=running_order_for_grand_final_revealed|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=22 May 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Држава<ref name="ESC 2015 Final">{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest 2015 Grand final|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2083|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=6 March 2015}}</ref> ! style="width:12%;" | Јазик ! style="width:18%;" | Изведувач(и)<ref name="ESC 2015 Final"/> ! style="width:21%;" | Песна<ref name="ESC 2015 Final"/> ! style="width:21%;" | Превод на мак. ! style="width:6%;" | Пласман ! style="width:6%;" | Бодови |- | <center>01</center> | {{esc|Словенија}} | [[англиски јазик|англиски]] | [[Мараја]] | ''Here for You'' | ''Тука за тебе'' | 14. | 39 |- | <center>02</center> | {{esc|Франција}} | [[француски јазик|француски]] | [[Лиза Ањел]] | ''N'oubliez pas'' | ''Не заборавај'' | 25. | 4 |- | <center>03</center> | {{esc|Израел}} | англиски | [[Надав Гуеџ]] | ''Golden Boy'' | ''Златно момче'' | 9. | 97 |- | <center>04</center> | {{esc|Естонија}} | англиски | [[Елина Борн]] & [[Стиг Раста]] | ''Goodbye to Yesterday'' | ''Збогум вчера'' | 7. | 106 |- | <center>05</center> | {{esc|Велика Британија}} | англиски | [[Електро Велвет]] | ''Still in Love with You'' | ''Сè уште те сакам'' | 24. | 5 |- | <center>06</center> | {{esc|Ерменија}} | англиски | [[Џиниалоџи]] | ''Face the Shadow'' | ''Соочи се со сенката'' | 16. | 34 |- | <center>07</center> | {{esc|Литванија}} | англиски | [[Моника Линките]] & [[Ваидас Баумила]] | ''This Time'' | ''Овој пат'' | 18. | 30 |- | <center>08</center> | {{esc|Србија}} | англиски | [[Бојана Стаменов]] | ''Beauty Never Lies'' | ''Убавината никогаш не лаже'' | 10. | 53 |- | <center>09</center> | {{esc|Норвешка}} | англиски | [[Џетил Мерланд|Мерланд]] & [[Дебра Скарлет]] | ''A Monster Like Me'' | ''Чудовиште како јас'' | 8. | 102 |- style="font-weight:bold; background: gold;" | <center>10</center> | {{esc|Шведска}} | англиски | [[Монс Селмерлев]] | ''Heroes'' | ''Херои'' | 1. | 365 |- | <center>11</center> | {{esc|Кипар}} | англиски | [[Јанис Карајанис|Џон Карајанис]] | ''One Thing I Should Have Done'' | ''Една работа која требаше да ја направам'' | 22. | 11 |- | <center>12</center> | {{esc|Австралија}}<ref name="Australia participate">{{Наведена мрежна страница|title=Australia participate in the 60th Eurovision|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=australia_to_participate_in_the_2015_eurovision_song_contest| publisher=EBU|website=Eurovision.tv|accessdate = 10 февруари 2015.|date = 10 февруари 2015}}</ref> | англиски | [[Гај Себастијан]] | ''Tonight Again'' | ''Вечерва повторно'' | 5. | 196 |- | <center>13</center> | {{esc|Белгија}} | англиски | [[Лоак Ноте]] | ''Rhythm Inside'' | ''Внатрешен ритам'' | 4. | 217 |- | <center>14</center> | {{esc|Австрија}} | англиски | [[The Makemakes]] | ''I Am Yours'' | ''Ја сум твој'' | 26. | 0 |- | <center>15</center> | {{esc|Грција}} | англиски | [[Марија Елена Киријаку]] | ''One Last Breath'' | ''Последен здив'' | 19. | 23 |- | <center>16</center> | {{esc|Црна Гора}} | [[црногорски јазик|црногорски]] | [[Кнез (пејач)|Кнез]] | ''Adio'' | ''Довидување'' | 13. | 44 |- | <center>17</center> | {{esc|Германија}} | енглески | [[Ан Софи Дирмајер|Ан Софи]] | ''Black Smoke'' | ''Црн чад'' | 27. | 0 |- | <center>18</center> | {{esc|Полска}} | англиски | [[Моника Кушињска]] | ''In the Name of Love'' | ''Во име на љубовта'' | 23. | 10 |- | <center>19</center> | {{esc|Латвија}} | англиски | [[Амината Савадого|Амината]] | ''Love Injected'' | ''Инјектирана љубав'' | 6. | 186 |- | <center>20</center> | {{esc|Романија}} | [[романски јазик|романски]], англиски | [[Волтај]] | ''De la capăt (All over Again)'' | ''Се одново'' | 15. | 35 |- | <center>21</center> | {{esc|Шпанија}} | [[шпански јазик|шпански]] | [[Едурне Гарсија Алмагро|Едурне]] | ''Amanecer'' | ''Зора'' | 21. | 15 |- | <center>22</center> | {{esc|Унгарија}} | англиски | [[Богларка Чемер|Боги]] | ''Wars for Nothing'' | ''Војни за ништо'' | 20. | 19 |- | <center>23</center> | {{esc|Грузија}} | англиски | [[Нина Сублати]] | ''Warrior'' | ''Борец'' | 11. | 51 |- | <center>24</center> | {{esc|Азербејџан}} | англиски | [[Елнур Хусејнов]] | ''Hour of the Wolf'' | ''Волчји час'' | 12. | 49 |- style="font-weight:bold; background:silver;" | <center>25</center> | {{esc|Русија}} | англиски | [[Полина Гагарина]] | ''A Million Voices'' | ''Милион гласови'' | 2. | 303 |- | <center>26</center> | {{esc|Албанија}} | англиски | [[Ељхаида Дани]] | ''I'm Alive'' | ''Жива сум'' | 17. | 34 |- style="font-weight:bold; background: #CD7F32;" | <center>27</center> | {{esc|Италија}} | [[италијански јазик|италијански]] | [[Ил Воло]] | ''Grande amore'' | ''Голема љубов'' | 3. | 292 |} == Резултати == Во следните табели се наоѓаат деталните статистички податоци за резултатите од гласањето по држави. === Резултати од првото полуфинале === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; font-size:90%; margin:10px; width:30%" |- ! colspan=5 | Посебни гласови од жирито и од публиката во ПФ 1<ref name="Split vote results">{{Наведена мрежна страница|last1=Morgan|first1=Sekhmet|title=Eurovision 2014: All semifinal results|url=http://eurovisiontimes.wordpress.com/2014/05/16/eurovision-2014-all-semifinal-results/|website=eurovisiontimes.com|publisher=Eurovision Times|accessdate=2 November 2014|date=16 May 2014}}</ref> |- " ! style="width: 6%;" | Пласман ! style="width: 40%;" | Телевоутинг ! style="width: 7%;" | Бодови ! style="width: 40%;" | Жири ! style="width: 7%;" | Бодови |- | style="text-align:right;" | 1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Русија}} | style="text-align:right;" | 145&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Русија}} | style="text-align:right;" | 159&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Естонија}} | style="text-align:right;" | 129&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белгија}} | style="text-align:right;" | 139&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белгија}} | style="text-align:right;" | 112&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грузија}} | style="text-align:right;" | 90&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грузија}} | style="text-align:right;" | 96&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грција}} | style="text-align:right;" | 89&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Романија}} | style="text-align:right;" | 93&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Холандија}} | style="text-align:right;" | 70&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ерменија}} | style="text-align:right;" | 80&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Унгарија}} | style="text-align:right;" | 68&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Србија}} | style="text-align:right;" | 78&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белорусија}} | style="text-align:right;" | 65&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Албанија}} | style="text-align:right;" | 66&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Романија}} | style="text-align:right;" | 64&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грција}} | style="text-align:right;" | 59&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Албанија}} | style="text-align:right;" | 61&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 10.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Финска}} | style="text-align:right;" | 51&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Естонија}} | style="text-align:right;" | 60&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 11.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Молдавија}} | style="text-align:right;" | 48&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ерменија}} | style="text-align:right;" | 54&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 12.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Унгарија}} | style="text-align:right;" | 45&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Данска}} | style="text-align:right;" | 51&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 13.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белорусија}} | style="text-align:right;" | 32&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Молдавија}} | style="text-align:right;" | 46&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 14.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Данска}} | style="text-align:right;" | 23&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Србија}} | style="text-align:right;" | 43&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 15.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Холандија}} | style="text-align:right;" | 23&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Македонија}} | style="text-align:right;" | 42&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 16.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Македонија}} | style="text-align:right;" | 22&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Финска}} | style="text-align:right;" | 1&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| <small>Начин на гласање:<br />{{легенда|#59E817|50% жири и телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#659EC7|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td></small> ! colspan="21" | Резултати гласања<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2073#Scoreboard|title=Eurovision Song Contest 2015 - Semi-final 1 Scoreboard|publisher=European Broadcasting Union|website=eurovision.tv|author=eurovision.tv|date=24 May 2015|accessdate=24 May 2015}}</ref> |- ! <small>Вкупно<br />бр. бод.</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Албанија}}<br /><small>АЛБ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Ерменија}}<br /><small>ЈЕР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австралија}}<br /><small>АУС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австрија}}<br /><small>АУТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Белорусија}}<br /><small>БЛР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Белгија}}<br /><small>БЕЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Данска}}<br /><small>ДАН</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Естонија}}<br /><small>ЕСТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Македонија}}<br /><small>МАК</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Финска}}<br /><small>ФИН</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Франција}}<br /><small>ФРА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Грузија}}<br /><small>ГРУ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Грција}}<br /><small>ГРЧ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Унгарија}}<br /><small>УНГ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Молдавија}}<br /><small>МОЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Романија}}<br /><small>РУМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Русија}}<br /><small>РУС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Србија}}<br /><small>СРБ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Шпанија}}<br /><small>ШПА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Холандија}}<br /><small>ХОЛ</small> |- style="background:#f2f2f2;" ! rowspan="16" | <small>Натпреварувачи</small> | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Молдавија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 41&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 2||6||—||—||5||—||—||—||5||—||—||10||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||8||—||5||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Ерменија''' | style="text-align:right; " | 77&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 5||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||7||'''12'''||—||—||7||—||5||8||7||—||4||1||'''12'''||—||4||5 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Белгија''' | style="text-align:right; " | 149&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 6||1||8||6||6|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||10||6||'''12'''||'''12'''||5||6||10||5||7||8||7||10||'''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Холандија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 33&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 1||—||—||—||—||6||7||5||1||3||2||2||—||—||—||3||—||—||3|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Финска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 13&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||1||—||2||4||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||2||—||—||—||4||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Грција''' | style="text-align:right; " | 81&nbsp;&nbsp;&nbsp; | '''12'''||8||6||4||3||3||—||1||4||2||3||4|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||3||3||6||5||6||2||6 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Естонија''' | style="text-align:right; " | 105&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||4||5||10||8||5||8|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||2||8||4||3||4||8||2||2||10||2||'''12'''||8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Македонија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 28&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 10||—||3||—||—||—||—||2|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||1||—||—||'''12'''||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Србија''' | style="text-align:right; " | 63&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||5||'''12'''||7||4||—||1||—||'''12'''||4||1||—||2||4||—||—||4|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||7 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Унгарија''' | style="text-align:right; " | 67&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 3||—||2||5||—||4||4||'''12'''||—||7||6||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||10||2||8||—||4 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Белорусија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 39&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||7||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||3||—||—||—||—||'''12'''||3||—||8||—||6||—||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Русија''' | style="text-align:right; " | 182&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 7||10||10||'''12'''||'''12'''||8||10||8||8||10||10||7||'''12'''||'''12'''||7||'''12'''|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||10||7||10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Данска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 33 &nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||2||4||1||—||1|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||7||—||1||—||—||1||7||—||5||—||—||1||3 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Албанија''' | style="text-align:right; " | 62&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||3||—||10||—||—||10||—||7||6||10||1||6||—||3||—||6||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Романија''' | style="text-align:right; " | 89&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 8||3||1||8||2||7||6||3||—||6||8||1||5||5||'''12'''|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||1||3||8||2 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Грузија''' | style="text-align:right; " | 98&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 4||'''12'''||7||2||10||2||5||6||3||5||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||8||6||10||4||7||1||5||1 |} ==== 12 бодови во првото полуфинале ==== Во табелата се прикажани бројот на добиени 12 бодови во првото полуфинале по држави. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width: 15%;" | Број на добиени 12-ки !! style="width: 20%;" | Земји кој добиле 12-ки !! style="width: 65%;" | Земји кој дале 12-ки |- | style="text-align:right; " | 5&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Русија}} || Австрија, Белорусија, Грција, Унгарија, Романија |- | style="text-align:right; " | 4&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Белгија}} || Данска, Финска, Франција, Холандија |- | rowspan="2" style="text-align:right; " | 2&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Ерменија}} || Белгија, Русија |- | {{esc|Србија}} || Австралија, Македонија |- | rowspan="7" style="text-align:right; " | 1&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Белорусија}} || Грузија |- | {{esc|Естонија}} || Шпанија |- | {{esc|Грузија}} || Ерменија |- | {{esc|Грција}} || Албанија |- | {{esc|Унгарија}} || Естонија |- | {{esc|Македонија}} || Србија |- | {{esc|Романија}} || Молдавија |- |} === Резултати од второто полуфинале === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; font-size:90%; margin:10px; width:30%" |- ! colspan=5 | Посебни гласови од жирито и публиката во ПФ 2<ref name="Split vote results"/> |- " ! style="width: 6%;" | Пласман ! style="width: 40%;" | Телевоутинг ! style="width: 7%;" | Бодови ! style="width: 40%;" | Жири ! style="width: 7%;" | Бодови |- | style="text-align:right;" | 1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шведска}} | style="text-align:right;" | 195&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шведска}} | style="text-align:right;" | 208&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Израел}} | style="text-align:right;" | 157&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Латвија}} | style="text-align:right;" | 155&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Латвија}} | style="text-align:right;" | 116&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Норвешка}} | style="text-align:right;" | 144&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Полска}} | style="text-align:right;" | 114&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Израел}} | style="text-align:right;" | 114&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Норвешка}} | style="text-align:right;" | 104&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Малта}} | style="text-align:right;" | 84&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Литванија}} | style="text-align:right;" | 98&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Словенија}} | style="text-align:right;" | 84&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Словенија}} | style="text-align:right;" | 95&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ирска}} | style="text-align:right;" | 84&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Кипар}} | style="text-align:right;" | 80&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Кипар}} | style="text-align:right;" | 76&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Црна Гора}} | style="text-align:right;" | 58&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Азербејџан}} | style="text-align:right;" | 67&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 10.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Чешка}} | style="text-align:right;" | 51&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Литванија}} | style="text-align:right;" | 52&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 11.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Азербејџан}} | style="text-align:right;" | 37&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Црна Гора}} | style="text-align:right;" | 47&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 12.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Малта}} | style="text-align:right;" | 32&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Чешка}} | style="text-align:right;" | 34&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 13.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Португалија}} | style="text-align:right;" | 24&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Португалија}} | style="text-align:right;" | 23&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 14.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Исланд}} | style="text-align:right;" | 21&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Швајцарија}} | style="text-align:right;" | 15&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 15.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Сан Марино}} | style="text-align:right;" | 16&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Исланд}} | style="text-align:right;" | 15&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 16.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ирска}} | style="text-align:right;" | 14&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Полска}} | style="text-align:right;" | 10&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 17.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Швајцарија}} | style="text-align:right;" | 6&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Сан Марино}} | style="text-align:right;" | 6&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| <small>Начин гласања:<br />{{легенда|#59E817|50% жири и телегласање|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#659EC7|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td></small> ! colspan="22" | Резултати гласања<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2063#Scoreboard|title=Eurovision Song Contest 2015 - Semi-final 2 Scoreboard|publisher=European Broadcasting Union|website=eurovision.tv|author=eurovision.tv|date=24 May 2015|accessdate=24 May 2015}}</ref> |- ! <small>Укупан<br />бр. бод.</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австралија}}<br /><small>АУС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Азербејџан}}<br /><small>АЗЕ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Кипар}}<br /><small>КИП</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Чешка}}<br /><small>ЧЕШ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Германија}}<br /><small>НЕМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Исланд}}<br /><small>ИСЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Ирска}}<br /><small>ИРС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Израел}}<br /><small>ИЗР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Италија}}<br /><small>ИТА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Латвија}}<br /><small>ЛЕТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Литванија}}<br /><small>ЛИТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Малта}}<br /><small>МАЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Црна Гора}}<br /><small>ЦГ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Норвешка}}<br /><small>НОР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Полска}}<br /><small>ПОЉ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Португалија}}<br /><small>ПОР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Сан Марино}}<br /><small>СМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Словенија}}<br /><small>СЛО</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Шведска}}<br /><small>ШВЕ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Швајцарија}}<br /><small>ШВА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Велика Британија}}<br /><small>УК</small> |- style="background:#ffdead;" ! rowspan="17" | <small>Такмичари</small> | style="text-align:left; " | '''Литванија''' | style="text-align:right; " | 67&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 4||7||7||1||—||4||7||4||—||10|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||4||—||10||—||—||3||—||—||3||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ирска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 35&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||2||1||5||2||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||4||2||—||2||—||—||—||5||1||3||—||8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Сан Марино | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 11&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||6||—||—||—||5||—||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Црна Гора''' | style="text-align:right; " | 57&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||10||2||6||—||—||—||7||4||2||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||3||—||5||—||10||7||1||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Малта | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 43&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 3||—||—||4||—||—||3||10||1||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||10||—||—||—||7||—||—||—||5 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Норвешка''' | style="text-align:right; " | 123&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 8||—||6||7||7||10||4||1||2||7||8||5||6|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||6||8||8||6||'''12'''||10||2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Португалија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 19&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||3||—||—||1||—||—||—||—||—||—||—||4||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||4||—||6||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Чешка | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 33&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||4||—||1||8||—||1||—||1||1||—||8||1||4||3||1||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Израел''' | style="text-align:right; " | 151&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 7||8||10||2||8||8||8|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||3||4||10||3||8||10||10||6||5||10||7||'''12''' |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Латвија''' | style="text-align:right; " | 155&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 10||6||8||8||10||7||'''12'''||2||8|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||7||—||7||7||7||10||8||8||8||10 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Азербејџан''' | style="text-align:right; " | 53&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 2|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||5||10||—||2||—||3||—||—||6||8||7||—||3||3||—||—||4||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Исланд | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 14&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||5||—||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||2||—||—||—||1||—||—||2||2||—||—||—||2||—||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Шведска''' | style="text-align:right; " | 217&nbsp;&nbsp;&nbsp; | '''12'''||4||'''12'''||'''12'''||'''12'''||'''12'''||10||'''12'''||10||'''12'''||10||'''12'''||8||'''12'''||'''12'''||'''12'''||'''12'''||'''12'''|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Швајцарија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 4&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||1||—||—||—||1||—||—||—||—||—||—||—||1||1||—||—||—||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Кипар''' | style="text-align:right; " | 87&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 6||—|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||5||5||6||5||7||6||3||2||—||6||4||6||2||7||6||5||6 |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Словенија''' | style="text-align:right; " | 92&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 5||'''12'''||3||3||6||6||—||6||3||8||7||3||'''12'''||4||5||4||1|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||4||— |- style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; " | '''Полска''' | style="text-align:right; " | 57&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 1||—||4||—||3||3||5||—||5||5||5||6||—||5|| style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||2||—||2||5||2||4 |} ==== 12 бодови во второто полуфинале ==== Во табелата се прикажани бројот на добиени 12 бодови во првото полуфинале по држави. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width: 15%;" | Број на добиени 12-ки !! style="width: 20%;" | Земји кој добиле 12-ки !! style="width: 65%;" | Земји кој дале 12-ки |- | style="text-align:right; " | 14&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Шведска}} || Австралија, Кипар, Чешка, Германија, Исланд, Израел, Латвија, Малта, Норвешка, Полска, Португалија, Сан Марино, Словенија, Швајцарија |- | rowspan="3" style="text-align:right; " | 2&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Израел}} || Италија, Велика Британија |- | {{esc|Латвија}} || Ирска, Литванија |- | {{esc|Словенија}} || Азербејџан, Црна Гора |- | style="text-align:right; " | 1&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Норвешка}} || Шведска |- |} === Резултати од финалето === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| <small>Начин на гласање:<br />{{легенда|#59E817|50% жири и телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#659EC7|100% жири|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#F88017|100% телегласање|outline=#AAAAAA}}</td></small> ! colspan="41" | Резултати од гласањето<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2083#Scoreboard|title=Eurovision Song Contest 2015 - Semi-final 1 Scoreboard|publisher=European Broadcasting Union|website=eurovision.tv|author=eurovision.tv|date=24 May 2015|accessdate=24 May 2015}}</ref> |- ! <small>&nbsp;Вкупно&nbsp;<br />бр. бод.</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Албанија}}<small>АЛБ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Ерменија}}<small>ЕРМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австралија}}<small>АВС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Австрија}}<small>АВТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Азербејџан}}<small>АЗЕ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Белорусија}}<small>БЛР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Белгија}}<small>БЕЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Кипар}}<small>КИП</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Чешка}}<small>ЧЕШ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Данска}}<small>ДАН</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Естонија}}<small>ЕСТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#F88017;" | {{знамеикона|Македонија}}<small>МКД</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Финска}}<small>ФИН</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Франција}}<small>ФРА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Грузија}}<small>ГРУ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Германија}}<small>ГЕР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Грција}}<small>ГРЦ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Унгарија}}<small>УНГ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Исланд}}<small>ИСЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Ирска}}<small>ИРС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Израел}}<small>ИЗР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Италија}}<small>ИТА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Летонија}}<small>ЛАТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Литванија}}<small>ЛИТ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Малта}}<small>МАЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Молдавија}}<small>МОЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#F88017;" | {{знамеикона|Црна Гора}}<small>ЦГ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Норвешка}}<small>НОР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Полска}}<small>ПОЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Португалија}}<small>ПОР</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Романија}}<small>РОМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Русија}}<small>РУС</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#659EC7;" | {{знамеикона|Сан Марино}}<small>СМ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Србија}}<small>СРБ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Словенија}}<small>СЛО</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Шпанија}}<small>ШПА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Шведска}}<small>ШВЕ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Швајцарија}}<small>ШВА</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Холандија}}<small>ХОЛ</small> ! style="vertical-align:bottom;background:#59E817;" | {{знамеикона|Велика Британија}}<small>ВБ</small> |- ! rowspan="30" | <small>Натпреварувачи</small> | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Словенија&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 39&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||3||—||—||—||—||—||—||8||1||—||—||—||—||—||2||—||6||—||3||4||—||—||4||1||1||—||—||—||—||5||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||1||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Франција | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 4&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||3||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||1||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Израел | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 97&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 5||—||2||2||7||2||—||6||—||—||—||—||3||—||1||5||—||—||5||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||8||1||—||5||—||3||4||4||7||1||—||2||6||—||1||4||3||5||5 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Естонија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 106&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 4||—||3||6||4||7||2||2||—||6||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||2||10||—||2||2||—||7||1||—||3||2||6||8||3||—||1||3||2||1||—||7||—||2||—||3||3||—||4||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Велика Британија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 5&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||1||—||—||—||—||1||—||—||—||—||—||—||—||3||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Ерменија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 34&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||4||3||—||2||—||—||3||—||3||'''12'''||—||1||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||6||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Литванија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 30&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||—||1||2||—||—||—||3||—||—||—||—||7||—||—||7||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||6||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||4 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Србија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 53&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 2||—||5||3||—||—||—||—||3||—||—||10||—||—||—||—||—||—||—||—||2||3||—||—||—||—||'''12'''||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||6||—||—||5||1||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Норвешка | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 102&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||4||4||—||—||—||—||—||3||4||—||4||—||—||4||—||4||10||4||—||5||2||5||2||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||3||6||6||—||6||—||4||2||7||10||3||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Шведска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 365&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 7||7||'''12'''||7||6||10||'''12'''||10||10||'''12'''||10||5||'''12'''||8||7||10||4||10||'''12'''||10||10||'''12'''||'''12'''||10||10||8||5||'''12'''||'''12'''||8||8||8||7||8||'''12'''||8||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||10||'''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Кипар | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 11&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||10||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||1||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Австралија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 196&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 3||1||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||—||6||4||4||—||8||5||—||5||2||—||7||5||8||8||5||7||6||5||3||6||4||—||10||8||—||2||4||8||3||2||7||'''12'''||8||8||10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Белгија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 217&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 1||4||6||5||—||8||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||7||6||7||7||1||7||'''12'''||6||8||7||'''12'''||4||2||4||7||4||7||—||6||—||7||5||5||7||10||5||4||3||6||10||2||'''12'''||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Австрија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 0&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Грција | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 23&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 10||5||—||—||—||—||—||8||—||—||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Црна Гора | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 44&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 6||8||—||—||2||—||—||—||—||—||—||4||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||'''12'''||10||—||2||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Германија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 0&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Полска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 10&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||4||—||—||—||—||—||3||—||1||—||—||—||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Латвија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 186&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||2||7||1||5||5||7||3||5||4||6||—||6||7||4||6||3||5||7||'''12'''||—||4||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||4||2||—||8||10||2||5||2||'''12'''||1||7||4||5||4||2||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Романија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 35&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||5||1||—||2||—||—||—||—||—||—||—||1||—||—||5||—||—||—||—||'''12'''||—||—||—||4||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||5||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Шпанија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 15&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||1||—||—||—||—||—||—||—||—||5||—||—||—||—||—||—||1||—||—||—||—||1||2||—||—||3||—||1||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||1||1||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Унгарија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 19&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||—||—||—||—||1||—||8||—||—||1||—||1||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||4||—||4||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Грузија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 51&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||10||1||—||10||3||1||—||4||—||1||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||2||3||—||—||—||—||—||6||—||5||—||—||—||—||—||5||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Азербејџан | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 49&nbsp;&nbsp;&nbsp; | —||—||—||—||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||'''12'''||—||—||—||—||—||10||—||—||—||—||—||—||—||—||2||8||3||8||—||—||—||3||3||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Русија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 303&nbsp;&nbsp;&nbsp; | 8||'''12'''||10||8||'''12'''||'''12'''||10||5||8||10||'''12'''||6||8||10||5||'''12'''||8||6||3||8||8||10||10||-||7||10||7||2||6||10||10||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||10||5||10||6||7||6||6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Албанија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 34&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||—||—||—||—||—||6||—||—||—||—||'''12'''||—||—||—||—||6||—||—||—||—||—||—||—||—||—||10||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||—||— |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;"| Италија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;"| 292&nbsp;&nbsp;&nbsp; | '''12'''||6||8||10||8||1||8||'''12'''||7||5||3||7||2||6||8||3||'''12'''||2||6||6||'''12'''||style="text-align:left; background:#AAAAAA;" | ||8||1||'''12'''||7||6||5||7||'''12'''||'''12'''||'''12'''||10||7||8||'''12'''||8||6||7||8 |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; font-size:90%; margin:10px; width:30%" |- ! colspan=5 | Посебни гласови од жирито и публиката во финалето<ref name="Split vote results"/> |- " ! style="width: 6%;" | Пласман ! style="width: 40%;" | Телевоутинг ! style="width: 7%;" | Бодови ! style="width: 40%;" | Жири ! style="width: 7%;" | Бодови |- | style="text-align:right;" | 1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Италија}} | style="text-align:right;" | 366&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шведска}} | style="text-align:right;" | 353&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Русија}} | style="text-align:right;" | 286&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Латвија}} | style="text-align:right;" | 249&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шведска}} | style="text-align:right;" | 279&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Русија}} | style="text-align:right;" | 234&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белгија}} | style="text-align:right;" | 195&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Австралија}} | style="text-align:right;" | 224&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Естонија}} | style="text-align:right;" | 144&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Белгија}} | style="text-align:right;" | 186&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Австралија}} | style="text-align:right;" | 132&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Италија}} | style="text-align:right;" | 171&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Израел}} | style="text-align:right;" | 104&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Норвешка}} | style="text-align:right;" | 163&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Латвија}} | style="text-align:right;" | 100&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Израел}} | style="text-align:right;" | 77&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Албанија}} | style="text-align:right;" | 93&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Кипар}} | style="text-align:right;" | 63&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 10.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Србија}} | style="text-align:right;" | 86&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грузија}} | style="text-align:right;" | 62&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 11.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ерменија}} | style="text-align:right;" | 75&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Естонија}} | style="text-align:right;" | 53&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 12.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Романија}} | style="text-align:right;" | 69&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Црна Гора}} | style="text-align:right;" | 44&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 13.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грузија}} | style="text-align:right;" | 52&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Австрија}} | style="text-align:right;" | 40&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 14.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Азербејџан}} | style="text-align:right;" | 48&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Азербејџан}} | style="text-align:right;" | 40&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 15.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Полска}} | style="text-align:right;" | 47&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Словенија}} | style="text-align:right;" | 36&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 16.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Литванија}} | style="text-align:right;" | 44&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Литванија}} | style="text-align:right;" | 31&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 17.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Норвешка}} | style="text-align:right;" | 43&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Унгарија}} | style="text-align:right;" | 29&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 18.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Црна Гора}} | style="text-align:right;" | 34&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грција}} | style="text-align:right;" | 29&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 19.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Словенија}} | style="text-align:right;" | 27&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Франција}} | style="text-align:right;" | 24&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 20.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шпанија}} | style="text-align:right;" | 27&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Германија}} | style="text-align:right;" | 24&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 21.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Грција}} | style="text-align:right;" | 24&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Романија}} | style="text-align:right;" | 21&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 22.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Унгарија}} | style="text-align:right;" | 21&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Ерменија}} | style="text-align:right;" | 15&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 23.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Кипар}} | style="text-align:right;" | 8&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Велика Британија}} | style="text-align:right;" | 12&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 24.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Велика Британија}} | style="text-align:right;" | 7&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Србија}} | style="text-align:right;" | 12&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 25.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Германија}} | style="text-align:right;" | 5&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Шпанија}} | style="text-align:right;" | 6&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 26.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Франција}} | style="text-align:right;" | 4&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Албанија}} | style="text-align:right;" | 4&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | style="text-align:right;" | 27.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Австрија}} | style="text-align:right;" | 0&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | {{esc|Полска}} | style="text-align:right;" | 2&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |} ==== 12 бодови во финалето ==== Во табелата се прикажани бројот на добиени 12 бодови во финалето по држави. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width: 15%;" | Број на добиени 12-ки !! style="width: 20%;" | Земји кој добиле 12-ки !! style="width: 65%;" | Земји кој дале 12-ки |- | style="text-align:right; " | 12&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Шведска}} || Австралија, Белгија, Данска, Финска, Исланд, Италија, Латвија, Норвешка, Полска, Словенија, Швајцарија, Велика Британија |- | style="text-align:right; " | 9&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Италија}} || Албанија, Кипар, Грција, Израел, Малта, Португалија, Романија, Русија, Шпанија |- | style="text-align:right; " | 5&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Русија}} || Ерменија, Азербејџан, Белорусија, Естонија, Германија |- | rowspan="2" style="text-align:right; " | 3&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Белгија}} || Франција, Унгарија, Холандија |- | {{esc|Латвија}} || Ирска, Литванија, Сан Марино |- | style="text-align:right; " | 2&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Австралија}} || Австрија, Шведска |- | rowspan="6" style="text-align:right; " | 1&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp; | {{esc|Албанија}} || Македонија |- | {{esc|Ерменија}} || Грузија |- | {{esc|Азербејџан}} || Чешка |- | {{esc|Црна Гора}} || Србија |- | {{esc|Романија}} || Молдавија |- | {{esc|Србија}} || Црна Гора |- |} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.eurovision.tv Официјална страница] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија 2015| ]] [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Австрија во 2015 година]] [[Категорија:Австриска музика]] [[Категорија:Култура на Виена]] [[Категорија:Музиката во 2015 година]] 26ei79hyehmw5tbaccpay3ldilw260h 0 1129761 5629245 5628828 2026-09-16T14:21:25Z BT405 9277 5629245 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2016 | слоган = Come Together | слика = Esc-ai-logo-2016.png | полуфинале1 = 10 мај 2016 | полуфинале2 = 12 мај 2016 | финале = 14 мај 2016 | издание = 61-во | домаќин = {{flagicon|Шведска}} [[SVT]] | место = Ериксон Глоб, [[Стокхолм]], [[Шведска]] | презентери = [[Монс Селмерлев]] и [[Петра Меде]] | радиодифузер = [[SVT]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 42 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Босна и Херцеговина}}, {{flag|Бугарија}}, {{flag|Украина}}, {{flag|Хрватска}} | не_учествуваат = {{flag|Португалија}}, {{flag|Романија}} | карта = ESC_2016_Map_2.svg | гласање = Нов систем: Одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (секое носи од 1-8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Украина}}<br />[[Џамала]] | победничка_песна = 1944 | претходна = 2015 | следна = 2017 | веб-страница = https://eurovision.tv }} '''Изборот за песна на Евровизија 2016''' беше 61-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Стокхолм]], [[Шведска]], по победата на [[Монс Селмерлев]] на [[Евровизија 2015|изборот во 2015 година]] со песната „Heroes“. Ова беше шести пат Шведска да биде домаќин на натпреварот (по 1975, 1985, 1992, 2000 и 2013 година). Натпреварот се одржа во арената [[Ериксон Глоб]], а се состоеше од две полуфиналиња на 10 и 12 мај и финале на 14 мај 2016 година. Водители беа Монс Селмерлев и [[Петра Меде]]. На натпреварот учествуваа 42 земји. [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Украина]] и [[Хрватска]] се вратија по пауза, додека [[Португалија]] се повлече. [[Романија]] првично беше пријавена за учество, но беше дисквалификувана непосредно пред натпреварот поради долгови на нивниот национален радиодифузер кон ЕБУ. Победник беше [[Украина]] со песната „[[1944 (песна)|1944]]“ во изведба на [[Џамала]], освојувајќи 534 поени. == Место на одржување == На 8 јули 2015 година, шведскиот радиодифузер SVT објави дека арената Ериксон Глоб во Стокхолм ќе биде домаќин на натпреварот. Ова беше вторпат оваа арена да биде домаќин на Евровизија, по натпреварот во 2000 година. Капацитетот на арената за натпреварот изнесуваше околу 16.000 гледачи. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''Come Together'' (Дојдете заедно). Во 2016 година беше воведен најголемиот нов систем на гласање по 1975 година: поените од стручното жири и поените од публиката (телевоутинг) беа целосно раздвоени, при што секоја земја доделуваше два посебни сета поени (1–8, 10 и 12). == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 10 мај 2016 година. Во него учествуваа 18 земји. Шпанија, Франција и Шведска гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Сандја || "Sing It Away" || 15 || 51 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Argo || "Utopian Land" || 16 || 44 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Лидија Исак || "Falling Stars" || 17 || 33 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Фреди || "Pioneer" || 4 || 197 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Нина Краљиќ || "Lighthouse" || 10 || 133 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Дауве Боб || "Slow Down" || 5 || 197 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ивета Мукучјан || "LoveWave" || 2 || 243 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Серхат || "I Didn't Know" || 12 || 68 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сергеј Лазарев || "You Are the Only One" || 1 || 342 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Габриела Гунчикова || "I Stand" || 9 || 161 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Minus One || "Alter Ego" || 8 || 164 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || ЗОЕ || "Loin d'ici" || 7 || 170 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Јури Потсман || "Play" || 18 || 24 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Самра || "Miracle" || 6 || 185 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Highway || "The Real Thing" || 13 || 60 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Грета Саломе || "Hear Them Calling" || 14 || 51 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Босна и Херцеговина}} || Дин & Дала со Ана Руцнер & Џала || "Ljubav je..." || 11 || 104 |- style="background:#ccffcc;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Ира Лоско || "Walk on Water" || 3 || 209 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 12 мај 2016 година. Во него учествуваа 18 земји. Германија, Италија и Обединетото Кралство гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Јустс || "Heartbeat" || 8 || 132 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Михал Шпак || "Color of Your Life" || 6 || 151 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Рајка || "The Last of Our Kind" || 18 || 28 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Хови Стар || "Made of Stars" || 7 || 147 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || IVAN || "Help You Fly" || 12 || 84 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Сања Вучиќ ZAA || "Goodbye (Shelter)" || 10 || 105 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Ники Брн || "Sunlight" || 15 || 46 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || Калиопи || "Дона" || 11 || 88 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Дони Монтел || "I've Been Waiting for This Night" || 4 || 222 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Дами Им || "Sound of Silence" || 1 || 330 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || МануЕла || "Blue and Red" || 14 || 57 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Поли Генова || "If Love Was a Crime" || 5 || 220 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Lighthouse X || "Soldiers of Love" || 17 || 34 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Џамала || "1944" || 2 || 287 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Агнете || "Icebreaker" || 13 || 63 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Nika Kocharov and Young Georgian Lolitaz || "Midnight Gold" || 9 || 123 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Енеда Тарифа || "Fairytale" || 16 || 45 |- style="background:#ccffcc;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Лаура Тесоро || "What's the Pressure" || 3 || 274 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 14 мај 2016 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Лаура Тесоро || "What's the Pressure" || 10 || 181 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Габриела Гунчикова || "I Stand" || 25 || 41 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Дауве Боб || "Slow Down" || 11 || 153 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Самра || "Miracle" || 17 || 117 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Фреди || "Pioneer" || 19 || 108 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Франческа Микиелин || "No Degree of Separation" || 16 || 124 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Хови Стар || "Made of Stars" || 14 || 135 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Поли Генова || "If Love Was a Crime" || 4 || 307 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Франс || "If I Were Sorry" || 5 || 261 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Џејми-Ли || "Ghost" || 26 || 11 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Амир || "J'ai cherché" || 6 || 257 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Михал Шпак || "Color of Your Life" || 8 || 229 |- style="background:#C0C0C0;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Дами Им || "Sound of Silence" || 2 || 511 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Minus One || "Alter Ego" || 21 || 96 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Сања Вучиќ ZAA || "Goodbye (Shelter)" || 18 || 115 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Дони Монтел || "I've Been Waiting for This Night" || 9 || 200 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Нина Краљиќ || "Lighthouse" || 23 || 73 |- style="background:#CD7F32;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сергеј Лазарев || "You Are the Only One" || 3 || 491 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Бареи || "Say Yay!" || 22 || 77 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Јустс || "Heartbeat" || 15 || 132 |- style="background:#FFD700;" | 21 || style="text-align:left;" | '''{{flag|Украина}}''' || '''Џамала''' || '''"1944"''' || '''1''' || '''534''' |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Ира Лоско || "Walk on Water" || 12 || 153 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Nika Kocharov and Young Georgian Lolitaz || "Midnight Gold" || 20 || 104 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || ЗОЕ || "Loin d'ici" || 13 || 151 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Џо и Џејк || "You're Not Alone" || 24 || 62 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ивета Мукучјан || "LoveWave" || 7 || 249 |} == Детално гласање == === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="22" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Летонија || '''132''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''151''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''28''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''147''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белорусија || '''84''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''105''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''46''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија || '''88''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''222''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''330''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Словенија || '''57''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''220''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''34''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''287''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''63''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''123''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''45''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''274''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="44" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|БИХ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ЦГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''181''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Чешка || '''41''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''153''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''117''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Унгарија || '''108''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''124''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''135''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''307''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''261''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''11''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''257''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''229''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''511''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''96''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''115''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''200''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска || '''73''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''491''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''77''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Летонија || '''132''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''534''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''153''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''104''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || '''151''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | ОК || '''62''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''249''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Stockholm 2016 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2016 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Vienna 2015 | Следен = Eurovision Song Contest: Kyiv 2017 }} ''Eurovision Song Contest: Stockholm 2016'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2016 година. Албумот ги содржи сите 42 песни кои се натпреваруваа, вклучувајќи ги и полуфиналистите кои не успеаја да се квалификуваат во големото финале. == Други учесници == {{Further|Список на држави на Евровизија}} За една земја да има можност да учествува на Евровизија, треба да биде активен член на Европската Радиодифузија. Европската Радиодифузија ќе испрати покана до сите 56 активни членкии, а дополнително ќе се очекува нивна потврда. Следниве членки покажаа одреден интерес: * * ===Соработници=== *{{Esc|Кина}} == Наводи== {{Reflist}} <!-- Change to {{Reflist|30em}} when there are a decent number of references. --> == Поврзано == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Official website}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Шведска музика]] [[Категорија:Стокхолм]] [[Категорија:Музиката во 2016 година]] piy8l7mv4mnxa838rw3ra7r73ui9xp7 0 1152048 5629331 5147811 2026-09-16T19:03:23Z Bjankuloski06 332 /* Брана */ 5629331 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Езеро | lake_name = Отошничко Езеро | image_lake = ЕкспедицијаРанковце61.jpg | caption_lake = Поглед на Отошничкото Езеро | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | coords = {{coor at dm|42|12|40|N|22|04|31|E|type:waterbody}} | type = вештачко | inflow = [[Отошничка Река]] | outflow = Отошничка Река | catchment = | basin_countries = [[Македонија]] | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = }} '''Отошничко Езеро''' — [[вештачко езеро]] во близина на селото [[Отошница]]. До езерото води асфалтен пат од самото село Отошница. Изградбата на езерото била со првична намера за наводнување на земјоделските посеви долж долината на [[Отошничка Река]] во целокупната [[Општина Ранковце]]. Во поново време, езерото се користи за риболов и рекреативни цели, особено во текот на летниот период. == Брана == Браната на Отошничкото ЗЕзеро е земјена. Состојбата на браната Отошница била прогласена за критична и воедно било препорачано ургентно да биде санирана од страна на [[Министерство за животна средина и просторно планирање|Министерството за животна средина и просторно планирање]].<ref name="вест">{{наведени вести|url=http://www.vest.mk/?ItemID=5E1D5ABAFBFE4F49845493E90AD31D13|title=Шест македонски брани опасни за околината|last=А.|first=Е.|date=18 септември 2015|work=[[Вест (дневен весник)|Вест]]|publisher=МПМ Македонија|accessdate=24 јануари 2016|location=Скопје|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818065255/http://www.vest.mk/?ItemID=5E1D5ABAFBFE4F49845493E90AD31D13|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:ЕкспедицијаРанковце59.jpg|Истечниот канал од езерото Податотека:ЕкспедицијаРанковце60.jpg|Земјената брана на езерото Податотека:ЕкспедицијаРанковце62.jpg|Околината околу езерото </gallery> == Поврзано == * [[Отошница]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Otošnica Lake}} {{Coord|42|12|40|N|22|04|31|E|type:landmark_region:MK|display=title}} {{Езера во Република Македонија}} [[Категорија:Отошница]] [[Категорија:Вештачки езера во Македонија]] eapzqoea2mqa6pg8imi6judmebdre3a 0 1156270 5629257 5628843 2026-09-16T14:58:33Z BT405 9277 /* */ 5629257 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2017 | слоган = Celebrate Diversity | слика = Esc-ai-logo-2020.png | полуфинале1 = 9 мај 2017 | полуфинале2 = 11 мај 2017 | финале = 13 мај 2017 | издание = 62-ро | домаќин = {{flagicon|Украина}} [[UA:PBC]] | место = Меѓународен изложбен центар, [[Киев]], [[Украина]] | презентери = [[Олександр Скичко]], [[Володимир Остапчук]] и [[Тимур Мирошниченко]] | радиодифузер = [[UA:PBC]] | извршен_продуцент = Јон Ола Санд | број_на_земји = 42 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Португалија}}, {{flag|Романија}} | не_учествуваат = {{flag|Босна и Херцеговина}}, {{flag|Русија}} | карта = ESC 2017 Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Португалија}}<br />[[Салвадор Собрал]] | победничка_песна = Amar pelos dois | претходна = 2016 | следна = 2018 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Евровизија 2017''' беше 62-ри по ред избор за песна на [[Евровизија]] каде домаќин беше Украина, по победата на Евровизија 2016. Напреварот подлежеше на полуфиналиња , како што досега било со две, формат кој е воведен од 2008 година. Датите за Евровизија 2017 беа 9 и 11 мај (полуфиналиња) и 13 мај (финале). Вкупно 42 земји учествуваа на ова издание на Евровизија. ==Локација== ===Фаза на аукција=== {{location map+ |Ukraine |width=250 |float=left |caption=Локациите на градовите кандидати се означени со црвено. Градот домаќин е биде означен со сино.|places= <small>{{location map~|Ukraine |lat=48.4647 |long=35.0462 |label=[[Днепар (град)|Днепар]]|position=left|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=50.004444 |long=36.231389 |label=[[Харков]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=46.633333 |long=32.583333 |label=[[Херсон]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=50.45 |long=30.523333 |label=[[Киев]]|mark=Blue pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=49.85 |long=24.016667 |label=[[Лавов]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=46.485722 |long=30.743444 |label=[[Одеса]]|position=left|mark=Red pog.svg}}</small> }} Заменик началникот на националната телевизија во Украина (НТУ), Викторија Романова, изјави на 18 мај 2016<ref>Jordan, Paul (9 September 2016). [http://www.eurovision.tv/page/news?id=kyiv_to_host_eurovision_2017 "Kyiv to host Eurovision 2017!"]. ''eurovision.tv''. European Broadcasting Union. Retrieved 9 September 2016.</ref> година дека првиот состанот за настанот ќе се одржи пред 8 јуни 2016 година, кога ЕРД и НТУ ќе ги разгледуваат техничките побарувања за натпреварот. Романова исто така објави дека градот домаќин ќе биде објавен во текот на летото.<ref>[http://www.mvc-expo.com.ua/en/about/perspective/ "International Exhibition Centre - History and perspective"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161022141308/http://www.mvc-expo.com.ua/en/about/perspective/ |date=2016-10-22 }}. ''mvc-expo.com''. Retrieved 9 September 2016.</ref><ref>[http://nv.ua/ukr/style/evrovision-2016/organizatori-kazhut-shcho-pidgotovka-do-jevrobachennja-2017-rozpochnetsja-za-tri-tizhni-126116.html <nowiki>"Організатори кажуть, що підготовка до Євробачення 2017 розпочнеться за три тижні" [Organisers say that preparations for Eurovision 2017 will start in three weeks]</nowiki>]. ''nv.ua'' (in Ukrainian). 18 May 2016. Retrieved 18 May 2016.</ref><ref>Granger, Anthony (18 May 2016). [http://eurovoix.com/2016/05/18/esc17-first-meeting-held-three-weeks/ "ESC'17: First Meeting To Be Held in Three Weeks"]. ''Eurovoix.com''. Eurovoix. Retrieved 18 May 2016.</ref><ref>[http://hromadske.ua/posts/pidhotovka-do-yevrobachennia-2017-rozpochnetsia-za-try-tyzhni-orhanizatorka <nowiki>"Підготовка до «Євробачення-2017» розпочнеться за три тижні — організаторка" [Preparations for Eurovision 2017 start in three weeks - organiser]</nowiki>]. ''hromadske.ua'' (in Ukrainian). [[Hromadske TV]]. 15 May 2016. Retrieved 19 May 2016.</ref> На 23 јуни 2016, НТУ и украинската влада формално започнаа со акција за заинтересираните градови да можат да аплицираат за домаќини на Евровизија 2017.<ref name="eurovision.tv">Brey, Marco (24 June 2016). [http://www.eurovision.tv/page/news?id=search_for_2017_eurovision_host_city_has_started "Search for 2017 Eurovision host city has started"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 25 June 2016</ref><ref>[http://1tv.com.ua/news/channel/80487 "Відбір міста, що прийматиме Євробачення-2017, розпочато!"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160625130046/http://1tv.com.ua/news/channel/80487|date=2016-06-25}}. ''1tv.com.ua'' (in Ukrainian). [[National Television Company of Ukraine|NTU]]. 23 June 2016. Retrieved 4 July 2016.</ref> Критериумот за избор беше завшрен од владата и воден од министерот на украина, Владмирир Гројсман. Изборот ќе биде одржан во четири фази. *24 јуни-8 јули: заинтересираните градови можат да аплицираат *8-15 јули: Групите на НТУ и членовите на организацискиот комитет ќе ги разгледаат аукциите до формалните презентери. *18-22 јули: Градовите кандидати ќе ги презентираат нивните аукции до организаторскиот комитет. Два градови ќе бидат избрани и нивните аукции ќе бидат претстави на ЕРД. *22 јули-1 август: Избраниот град домаќин ќе биде истражуван од членовите на ЕРД и членовите на организациските комитети да ја истражат инфраструктурата на градот и нивните понуди за имплементрација. Кога ќе биде донесена одлука, ќе се одржи прес-конференција за да се дадат сите детали. '''Следните критериуми се назначени како најбитни за избор на град домаќин''':<ref>[http://1tv.com.ua/news/channel/80486 "Положення про організацію відбору міста та арени Євробачення-2017"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160806133135/http://1tv.com.ua/news/channel/80486|date=2016-08-06}}. ''1tv.com.ua'' (in Ukrainian). [[National Television Company of Ukraine|NTU]]. 23 June 2016. Retrieved 4 July 2016.</ref> *Арената мора да биде покриена и да има капацитет со намалку 7000 гледачи, а се претпочита да има капацитет од 10.000. *Хотелите мора да имаат европски стандарди и регулирани цени и нивната оддалеченост да не е многу голема од самата арена. Градот мора да обезбеди барем 2000 соби: 1000 за делегациите на учеснците и 1000 за медиумите и обожавателите. *Градот домаќин мора да гарантира безбедност и сигурност на учениците, гостите и делегациите. *Градот домаќин мора да има модерна транспорна инфраструктура: меѓународен аеродром, можност за гуларен транспорт помеѓу аеродромот , градот и хотелите. Шест градови се пријавјси до крајниот рок (8 јули). Днепар, Харков, Херсон, Киев, Лавов и Одеса<ref>Vikhrov, Natalie (8 July 2016). [http://www.kyivpost.com/article/content/lifestyle/six-cities-officially-apply-to-host-eurovision-2017-418217.html "Six cities officially apply to host Eurovision 2017"]. ''[[Kyiv Post]]''. Retrieved 8 July 2016.</ref>. Пред почетокот на процесот на наддавање, градовите на Черксај, Ирпин, Ужхород Вињациа изразија интерес за домаќин на натпреварот. Министерката за култура Јевен Њшчук на Украина изјави дека соодветно место за натпревар не постои во Украина, што укажува дека треба да се смета за изградба на ново место во Киев или Лавов.<ref>Pasyutina, Anastasia (1 July 2016). [https://ctrana.news/articles/rassledovania/20688-kiev-lvov-odessa-dnepr-kakoj-gorod-bolshe-vsego-podhodit-dlya-evrovideniya-2017.html "Какой город больше всего подходит для Евровидения 2017"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160806133142/http://strana.ua/articles/rassledovania/20688-kiev-lvov-odessa-dnepr-kakoj-gorod-bolshe-vsego-podhodit-dlya-evrovideniya-2017.html|date=2016-08-06}}. ''strana.ua'' (in Russian). Strana. Retrieved 5 July 2016.</ref><ref>Granger, Anthony (14 June 2016). [http://eurovoix.com/2016/06/14/esc17-irpin-shows-interest-bidding-eurovision-2017/ "ESC'17: Irpin shows interest in bidding for Eurovision 2017"]. Eurovoix.</ref><ref name="ReferenceA">[http://www.eurovision.tv/page/news?id=six_cities_bid_to_host_eurovision_2017 "Watch live: Six potential host cities take part in live televised special"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. 20 July 2016. Retrieved 20 July 2016.</ref><ref name="ReferenceA"/> {| class="sortable wikitable" |- ! Град ! Арена ! Капацитет ! Забелешка |- | Днепар | не објавено | | |- | Харков | Metalist Oblast Sports Complex | 40,003 | Беше домаќин на три натпревари од групната фаза на Евро 2012. Ќе бара значајни градежни вклучувајќи додавање на покрив. |- | Херсон | не објавено | | |- | Киев | Palace of Sports | 10,000 | Беше домаќин на Евровизија во 2005 година, а и на детската Евровизија 2009. |- | rowspan="2" | Лавов | Arena Lviv | 34,915 | Беше домаќин на три натпревари на групната фаза на Евро 2012 година и бара изградба на покрив. |- | Недовршена арена | не објавено | Незавршено место првично планирано за Евробаскетот 2015 година, беше 25% завршен кога изградба прекина. |- | Одеса | не објавено | | |- |} ==Формат== Прелиминарните датуми за натпреварот беа објавени на 14 март 2016 година на состанокот на шефови на Делегацијата во Стокхолм<ref>Brey, Marco (14 March 2016). [http://www.eurovision.tv/page/news?id=follow_live_heads_of_delegation_meet_in_stockholm "Follow live: Heads of Delegation meet in Stockholm"]. ''eurovision.tv''. European Broadcasting Union. Retrieved 15 March 2016.</ref>, со полуфиналето ќе се одржи на 16 и 18 мај, а финалето на 20 мај 2017 година овие прелиминарни датуми беа избрани од страна на ЕБУ за да се избегне на натпреварот се судри со некои големи телевизиски и спортски настани ќе се одржи во тоа време. овие датуми подоцна се промени од страна на ЕБУ со полуфиналето е закажано за 9 и 11 мај, а финалето на 13 мај<ref name="eurovision.tv"/> . ова е, наводно поради барањето на NTU како и претходните датуми се судрија со Денот на сеќавање на жртвите на геноцидот на Кримскиот Татар на 18 мај. на сегашните прелиминарните датуми се совпаѓа со вториот дел од во полуфиналето на 2016-17 Лигата на шампионите и Лига Европа 2016-17. ===Првични дати=== Првичните дати за одржување на Евровизија 2017 беа објавени на 14ти март 2016 година на состанок во Стокхолм, со што е означено полуфиналињата да бидат одржани на 16ти и 18ти мај, и финалето на 20 мај 2017<ref>Gallagher, Robyn (24 June 2016). [http://wiwibloggs.com/2016/06/24/eurovision-2017-ukraine-broadcaster-proposes-new-dates/145614/ "Eurovision 2017: Ukraine broadcaster NTU proposes new dates"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240524021035/https://wiwibloggs.com/2016/06/24/eurovision-2017-ukraine-broadcaster-proposes-new-dates/145614/ |date=2024-05-24 }}. wiwibloggs. Retrieved 26 June 201</ref>. Овие првични дати беа избрани од Европската радиодифузија, со што би се закажал термин кој не би се поклопувал со каков било друг настан во истиот период. ==Земји учеснички== Ждрепката за распоредување на учесниците во полуфиналињата се одржа на 31 јануари 2017 година со водителите Тимур Мирошунченко и Ника Ломстамтомова<ref>[http://unknownukraine.com/eurovision-2017-43-countries-including-the-russian-federation-will-visit-kiev/ "EUROVISION-2017: 43 COUNTRIES WILL VISIT KIEV"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201128183021/http://unknownukraine.com/eurovision-2017-43-countries-including-the-russian-federation-will-visit-kiev/ |date=2020-11-28 }}. ''unknownukraine.com/eurovision-2017''.</ref>. 37 - те полуфиналисти беа распределени во 6 групи засновани на минатогодишните гласања на државите засновани на телевоутингот од самите држави. Ваквите групи помагаат да се редуцираат шансите за да се избегне т.н. „бодови за соседите“. {| class="wikitable" |- !Група 1 !Група 2 !Група 3 !Група 4 !Група 5 !Група 6 |- | valign="top"| * {{Esc|Албанија}} * {{Esc|Хрватска}} * {{Esc|Македонија}} * {{Esc|Црна Гора}} * {{Esc|Србија}} * {{Esc|Словенија}} * {{Esc|Швајцарија}} | valign="top"| * {{Esc|Данска}} * {{Esc|Естонија}} * {{Esc|Финска}} * {{Esc|Исланд}} * {{Esc|Норвешка}} * {{Esc|Шведска}} | valign="top"| * {{Esc|Ерменија}} * {{Esc|Азербејџан}} * {{Esc|Белорусија}} * {{Esc|Грузија}} * {{Esc|Израел}} * {{Esc|Русија}} | valign="top"| * {{Esc|Бугарија}} * {{Esc|Кипар}} * {{Esc|Грција}} * {{Esc|Унгарија}} * {{Esc|Молдавија}} * {{Esc|Романија}} | valign="top"| * {{Esc|Австралија}} * {{Esc|Австрија}} * {{Esc|Чешка}} * {{Esc|Малта}} * {{Esc|Португалија}} * {{Esc|Сан Марино}} | valign="top"| * {{Esc|Белгија}} * {{Esc|Ирска}} * {{Esc|Латвија}} * {{Esc|Литванија}} * {{Esc|Холандија}} * {{Esc|Полска}} |} === Визуелен дизајн === На 30 јануари 2017, беше презентирана и темата за фестивалот која што гласи „Celebrate Diversity“ (Прослава на различноста) каде што Џон Ола Санд објасни дека „Нацијата што прославува разиличност е во срцето на вредностите на Евровизија: се е вклучено и сите држави низ Европа и надвор од неа, доаѓаат заедно да се прослават двете наши заединчки и уникатни разлики, како што стилизира „зрнца“ што е и логото со историски моменти од накит во Украина. [[Податотека:The_stage_of_the_Eurovision_Song_Contest_2017.jpg||thumb|alt=Евровизиската сцена во Киев|Евровизиската сцена во Киев]] === Водители === На 27 февруари 2017 год, беше објавено дека водители на ова издание на Евровизија ќе бидат Олександр Скичко и Володимир Остапчук, а Тимур Мирошниченко ќе биде дел од „Зелената соба“. За првпат на Евровизија ќе бидат тројца машки водители и по вторпат, после 1956 година со соло машки водители и дека ќе нема женски водител. Миропниченко има претходно искуство како водител на Евровизија, во 2009 и 2013 беше водител на „Детската Евровизија“. ===Полуфинале 1=== [[File:ESC 2017 Semi-Finals.svg|thumb|{{легенда|#D40000|Учесници во првото полуфинале}} {{легенда|#FFAAAA|Учесници пласирани директно во финале кои ќе гласаат во првото полуфинале}} {{легенда|#000080|Учесници во второто полуфинале}} {{легенда|#99CCFF|Учесници пласирани директно во финале кои ќе гласаат во второто полуфинале}}]] Осумнаесет држави се натпреваруваа во првото полуфинале. Италија, Шпанија и Велика Британија гласа исто така во ова полуфинале. {| class="sortable wikitable" |- !# ! Држава<ref name="ReferenceB">[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2173 "Eurovision Song Contest 2017 First Semi-Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017.</ref> ! Изведувач<ref>[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2173 "Eurovision Song Contest 2017 First Semi-Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017</ref> ! Песна<ref name="ReferenceB"/> ! Јазик ! Превод !Место !Бодови |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |01 | {{Esc|Шведска}} | Робин Бенгтссон | "I Can't Go On" |Англиски | '"Не можам да продолжам" |3 |117 |- |02 | {{Esc|Грузија}} | Тако Гачечиладзе | "Keep the Faith" | Англиски | "Зачуваја Вербата" |11 |99 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |03 | {{Esc|Австралија}} | Изаја | "Don't come easy" |Англиски | "Не доаѓај лесно" |6 |160 |- |04 | {{Esc|Албанија}} | Линдита Халими | "World" | Англиски | "Свет" |14 |76 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |05 | {{Esc|Белгија}} | Бланш | "City Lights" | Англиски | "Градски светла" |4 |165 |- |06 | {{Esc|Црна Гора}} | Славко Калезиќ | "Space" | Англиски | "Вселена" |16 |56 |- |07 | {{Esc|Финска}} | Норма Џон | Blackbird" | Англиски | "Ќос" |12 |92 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |08 | {{Esc|Азербејџан}} | Диана Хаџијева | "Skeletons" | Англиски | "Скелети" |8 |150 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |09 | {{Esc|Португалија}} | [[Салвадор Собрал]] | "Amar Pelos Dois" | Португалски | "Сакање за двајцата" |1 |370 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |10 | {{Esc|Грција}} | Деми | "This Is Love" | Англиски | "Ова е љубов" |10 |115 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |11 | {{Esc|Полска}} | Каша Мош | "Flashlight" | Англиски | "Фенерче" |9 |119 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |12 | {{Esc|Молдавија}} | SunStroke Project | "Hey, Mamma!" | Англиски | – |2 |291 |- |13 | {{Esc|Исланд}} | Свала | "Paper" | Англиски | "Хартија" |15 |60 |- |14 | {{Esc|Чешка}} | Мартина Барта | "My Turn" | Англиски | "Мојот ред" |13 |83 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |15 | {{Esc|Кипар}} | Ховиг | "Gravity" | Англиски | "Гравитација" |5 |164 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |16 | {{Esc|Ерменија}} | Арцвик | "Fly With Me" | Англиски | "Летај со мене" |7 |152 |- |17 | {{Esc|Словенија}} | Омар Набер | "On My Way | Англиски | "На мојот пат" |17 |36 |- |18 | {{Esc|Латвија}} | Триана Парк | "Line" | Англиски | "Линија" |18 |21 |} ===Полу финале 2=== Осумнаесет држави учествуваа во второто полуфинале. Франција, Германија и Украина гласаа исто така. {| class="sortable wikitable" |+ |- ! # ! Држава<ref name="ReferenceC">[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2183 "Eurovision Song Contest 2017 Second Semi-Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017.</ref> ! Изведувач<ref name="ReferenceC"/> ! Песна<ref name="ReferenceC"/> ! Јазик ! Превод !Место !Бодови |- |01 | {{Esc|Србија}} | Тијана Богиќевиќ | "In Too Deep" | Англиски | "Премногу длабоко" |11 |98 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |02 | {{Esc|Австрија}} | Натан Трент | "Running on Air" | Англиски | "Трчајќи на воздух" |7 |147 |- |03 | {{Esc|Македонија}} | [[Јана Бурческа]] | "[[Dance Alone]]" | Англиски | "Танцувам сама" |15 |69 |- |04 | {{Esc|Малта}} | Клаудија Фаниело | "Breathlessly" | Англиски | "Безздивно" |16 |55 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |05 | {{Esc|Романија}} | Илинка и Алекс Флореа | "Yodel It" | Англиски | "Јоделај го" |6 |174 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |06 | {{Esc|Холандија}} | O'G3NE | "Lights and Shadows" | Англиски | "Светла и сенки" |4 |200 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |07 | {{Esc|Унгарија}} | Јоци Папаи | "Origo" | Унгарски, романски | "Потекло" |2 |231 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |08 | {{Esc|Данска}} | Ања Ниссен | "Where I am" | Англиски | "Каде сум" |10 |101 |- |09 | {{Esc|Ирска}} | Брендан Марреј | "Dying To Try" | Англиски | "Умирање за пробување" |13 |86 |- |10 | {{Esc|Сан Марино}} | Валентина Монетта и Џимми Уилсон | "Spirit of the Night" | Англиски | "Духот на ноќта" |18 |1 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |11 | {{Esc|Хрватска}} | Жак Худек | [[My Friend|"My Friend"]] | Англиски, италијански | "Мој пријател" |8 |141 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |12 | {{Esc|Норвешка}} | ЈОВСТ фт. Александер Валманн | "Grab the Moment" | Англиски | "Фати го моментот" |5 |189 |- |13 | {{Esc|Швајцарија}} | Тајмбелл | "Apollo" | Англиски | "Аполо" |12 |97 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |14 | {{Esc|Белорусија}} | НАВИ | "Historyja majho žyccia" | Белоруски | "Приказна на мојот живот" |9 |110 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |15 | {{Esc|Бугарија}} | [[Кристијан Костов|Кристиан Костов]] |"Beautiful Mess" | Англиски | "Прекрасен хаос" |1 |403 |- |16 | {{Esc|Литванија}} | Флуздмарк | "Rain of Revolution" | Англиски | "Дожд од револуција" |17 |42 |- |17 | {{Esc|Естонија}} | Коит Тооме и Лаура | "Verona" | Англиски | – |14 |85 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |18 | {{Esc|Израел}} | Имри Зив | "I Feel Alive" | Англиски | "Се чувствувам жив" |3 |207 |} ===Финале=== Финалето се одржа на 13.05.2017 година во Киев, во борбата за прво место беа 26 земји, а победата ја одведе Португалија со 785 бода. Второ место се пласира Бугарија со 615 бода,а третото место припадна на Молдавија со 374 бода. Последно место со 5 бода припадна на Шпанија. {{color box|#FFDF00}} Прво место {{color box|#D3D3D3}} Второ место {{color box|#CD7F32}} Трето место {{color box|#ff0000}} Последно место {| class="sortable wikitable" |- ! # ! Држава<ref name="ReferenceD">[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2163 "Eurovision Song Contest 2017 Grand Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017.</ref> ! Изведувач<ref name="ReferenceD"/> ! Песна<ref>[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2163 "Eurovision Song Contest 2017 Grand Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017</ref> ! Јазик ! Превод !Место !Бодови |- |01 |{{Esc|Израел}} |Имри Зив |"I Feel Alive" |Англиски |"Се чувствувам жив" |23 |39 |- |02 |{{Esc|Полска}} |Каша Мош |"Flashlight" |Англиски |"Фенерче" |22 |64 |- |03 |{{Esc|Белорусија}} |НАВИ |"Historyja majho žyccia" |Белоруски |"Приказна на мојот живот" |17 |83 |- |04 |{{Esc|Австрија}} |Натан Трент |"Running on Air" |Англиски |"Трчајќи на воздух" |16 |93 |- |05 |{{Esc|Ерменија}} |Арцвик |"Fly With Me" |Англиски |"Летај со мене" |18 |79 |- |06 |{{Esc|Холандија}} |O'G3NE |"Lights and Shadows" |Англиски |"Светла и сенки" |11 |150 |- style="font-weight: bold; background: #CD7F32;" |07 |{{Esc|Молдавија}} |SunStroke Project |"Hey, Mamma!" |Англиски |"Хеј мамо!" |3 |374 |- |08 |{{Esc|Унгарија}} |Јоци Папаи |"Origo" |Унгарски, ромски |"Потекло" |8 |200 |- |09 | {{Esc|Италија}} |Франческо Габбани | "Occidentali's Karma" | Италијански |"Кармата на западните" |6 |344 |- |10 |{{Esc|Данска}} |Ања Нисен |"Where am I" |Англиски |"Каде сум" |20 |77 |- style="font-weight: bold; background: #FFDF00;" |11 |{{Esc|Португалија}} |Салвадор Собрал |"Amar Pelos Dois" |Португалски |"Сакање за двајцата" |1 |785 |- |12 |{{Esc|Азербејџан}} |Дијана Хаџијева |"Skeletons" |Англиски |"Скелети" |14 |120 |- |13 |{{Esc|Хрватска}} |Жак Худек |"My Friend" |Англиски, италијански |"Мој пријател" |13 |128 |- |14 |{{Esc|Австралија}} |Изаиа |"Don't come easy" |Англиски |"Не доаѓај лесно" |9 |173 |- |15 |{{Esc|Грција}} |Деми |"This Is Love" |"Ова е љубов" |Англиски |19 |77 |- style="font-weight: bold; background: #ff0000; |16 |{{Esc|Шпанија}} |Манел Наваро |"Do It for Your Lover" |Шпански, англиски |"Направи го за твојот љубовник" |26 |5 |- |17 |{{Esc|Норвешка}} |ЈОВСТ feat. Александер Валман |"Grab the Moment" |Англиски |"Фати го моментот" |10 |158 |- |18 | {{Esc|Велика Британија}} | Луси Џонс | "Never Give Up on You" |Англиски |"Нема никогаш да се откажам од тебе" |15 |111 |- |19 |{{Esc|Кипар}} |Ховиг |"Gravity" |Англиски |"Гравитаџија" |21 |68 |- |20 |{{Esc|Романија}} |Илинка и Алекс Флореа |"Yodel It" |Англиски |"Јоделај го" |7 |282 |- |21 | {{Esc|Германија}} | Левина | "Perfect Life" | Англиски |"Перфектен живот" |25 |6 |- |22 |{{Esc|Украина}} |О.Торвалд |"Time" |Англиски |"Време" |24 |36 |- |23 |{{Esc|Белгија}} |Бланш |"City Lights" |Англиски |"Градски светла" |4 |363 |- |24 |{{Esc|Шведска}} |Робин Бемгтсон |"I Can't Go On" |Англиски |"Не можам да продолжам" |5 |344 |- style="font-weight: bold; background: #D3D3D3;" |25 |{{Esc|Бугарија}} |Кристијан Костов |"Beautiful Mess" |Англиски |"Прекрасен хаос" |2 |615 |- |26 | {{Esc|Франција}} | Алма | "Requiem" | Француски, англиски |"Реквием" |12 |135 |} == Гласање == Резултати од гласањата, од двете полуфиналиња и финалето, посебно и заедно прикажани бодовите од жирито и телевоутингот. === Полуфинале 1 === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" ! colspan="5" |Полуфинале 1 гласови од телевоутинг/жири во првото полуфинале |- !Место !Телевоутинг !Бодови !Жири !Бодови |- |1 |{{Esc|Бугарија}} |204 |{{Esc|Бугарија}} |199 |- |2 |{{Esc|Унгарија}} |165 |{{Esc|Холандија}} |149 |- |3 |{{Esc|Романија}} |148 |{{Esc|Норвешка}} |137 |- |4 |{{Esc|Израел}} |132 |{{Esc|Австрија}} |155 |- |5 |{{Esc|Хрватска}} |104 |{{Esc|Данска}} |96 |- |6 |{{Esc|Естонија}} |69 |{{Esc|Израел}} |75 |- |7 |{{Esc|Белорусија}} |55 |{{Esc|Унгарија}} |66 |- |8 |{{Esc|Норвешка}} |52 |{{Esc|Белорусија}} |55 |- |9 |{{Esc|Холандија}} |51 |{{Esc|Малта}} |55 |- |10 |{{Esc|Швајцарија}} |49 |{{Esc|Србија}} |53 |- |11 |{{Esc|Србија}} |45 |{{Esc|Швајцарија}} |48 |- |12 |{{Esc|Ирска}} |41 |{{Esc|Ирска}} |45 |- |13 |{{Esc|Македонија}} |40 |{{Esc|Хрватска}} |37 |- |14 |{{Esc|Австрија}} |32 |{{Esc|Македонија}} |29 |- |15 |{{Esc|Литванија}} |25 |{{Esc|Романија}} |26 |- |16 |{{Esc|Данска}} |5 |{{Esc|Литванија}} |17 |- |17 |{{Esc|Сан Марино}} |1 |{{Esc|Естонија}} |16 |- |18 |{{Esc|Малта}} |0 |{{Esc|Сан Марино}} |0 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2" |{{легенда|#FFFFFF|Жири|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|Телевоутинг|outline=#AAAAAA}} ! colspan="44" |Резултати од гласање |- ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! rowspan="36" |[[Податотека:ESCUcesnici1.jpg|безрамка|66x66пкс]] | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Шведска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |227 |124 | style="background:#AAAAAA;" | |8 |8 |4 |'''12''' |6 |'''12''' | |5 |2 |4 |8 |8 |10 |8 |5 |7 |2 |10 |3 |1 |- style="background:#A4D1EF;" |103 | style="background:#AAAAAA;" | |4 |8 |10 |5 |3 |7 |6 |10 |3 |5 |1 |10 |2 |5 |4 |5 |7 |1 |6 |2 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грузија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |99 |62 |6 | style="background:#AAAAAA;" | | |1 |3 | |3 |6 |3 |4 |10 |5 |7 | | |6 |5 | |2 | |1 |- style="background:#A4D1EF;" |37 | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | |'''12''' |6 |6 | |2 | | |1 |8 | | |2 | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Австралија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |160 |139 |'''12''' |6 | style="background:#AAAAAA;" | |5 |10 |3 |8 |7 |6 | |8 |6 |10 |'''12''' |7 |1 |'''12''' |10 |1 |8 |7 |- style="background:#A4D1EF;" |21 |2 | | style="background:#AAAAAA;" | |1 |1 |1 | |2 | | | | |6 | |2 |3 |3 | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Албанија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |76 |38 | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |10 | |10 | |10 | | | | | | | | |8 | | |- style="background:#A4D1EF;" |38 | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |'''12''' | |3 | |5 | |10 | | | | |1 | |7 | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белгија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |165 |40 |3 | | |3 | style="background:#AAAAAA;" | | | | | |1 |7 | |2 |3 |3 | |2 |5 |5 |2 |4 |- style="background:#A4D1EF;" |125 |10 |5 |4 |8 | style="background:#AAAAAA;" | |2 |10 |7 |8 |4 |8 | |7 |6 |4 |6 |8 |10 |6 |8 |4 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Црна Гора | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |56 |17 | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |8 | |7 | | | |2 | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |39 |1 | |7 | | | style="background:#AAAAAA;" | |3 |5 | | | |8 |2 | | |1 |6 | |5 |1 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Финска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |92 |41 |7 | |7 | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |7 | |1 |3 |3 |1 |6 | |6 | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |51 |8 | |2 |5 |3 | | style="background:#AAAAAA;" | | |7 |1 |4 | |3 |3 | | |2 |5 | |5 |3 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Азербејџан | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |150 |87 | |10 |3 |7 |5 |7 | | style="background:#AAAAAA;" | |8 |8 | |4 |6 |4 |4 | |3 |1 |'''12''' |5 | |- style="background:#A4D1EF;" |63 | |'''12''' |1 | | |6 | | style="background:#AAAAAA;" | |1 | | |'''12''' | |'''12''' |10 | |7 |2 | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Португалија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |370 |'''173''' |5 |'''12''' |6 |6 |7 |4 |10 |'''12''' | style="background:#AAAAAA;" | |5 |'''12''' |'''12''' |'''12''' |7 |10 |7 |8 |'''12''' |4 |'''12''' |10 |- style="background:#A4D1EF;" |'''194''' |'''12''' |8 |10 |'''12''' |'''12''' |7 |'''12''' |8 | style="background:#AAAAAA;" | |10 |'''12''' |6 |'''12''' |7 |6 |7 |'''12''' |'''12''' |10 |'''12''' |10 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грција | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |115 |61 | | |1 |8 | |'''12''' | | |2 | style="background:#AAAAAA;" | |2 |7 |1 | |'''12''' |10 | | | |6 | |- style="background:#A4D1EF;" |54 | |2 |3 |6 |6 |4 | | |5 | style="background:#AAAAAA;" | |2 | | | |'''12''' |5 | | |4 | |5 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Полска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |119 |50 | | |'''12''' |2 |4 | |2 |3 |1 | | style="background:#AAAAAA;" | |1 | |8 |2 |2 |4 |3 | | |6 |- style="background:#A4D1EF;" |69 |6 |3 | |2 |8 | | |1 | |2 | style="background:#AAAAAA;" | |3 |5 |8 |3 |2 | |3 |8 |3 |'''12''' |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Молдавија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |291 |111 |10 |3 |10 |'''12''' |1 |5 |6 |5 |10 |3 | | style="background:#AAAAAA;" | | |6 | | |8 |6 |7 |7 |'''12''' |- style="background:#A4D1EF;" |180 |5 |6 |'''12''' |7 |10 |10 |8 |10 |'''12''' |7 |10 | style="background:#AAAAAA;" | |8 |10 |7 |10 |10 |8 |'''12''' |10 |8 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Исланд | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |60 |29 |2 |2 |2 | |2 | |5 |2 | | | |2 | style="background:#AAAAAA;" | | | |3 | |8 | |1 | |- style="background:#A4D1EF;" |31 |7 |1 | |4 | | |5 | | | |1 | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | |4 | |7 |2 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Чешка | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |83 |81 |4 |1 |4 | |6 |2 | |4 |'''12''' | |3 | |5 | style="background:#AAAAAA;" | |1 |4 |10 |7 | |10 |8 |- style="background:#A4D1EF;" |2 | | | | | | | | |2 | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Кипар | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |5 |61 |8 |5 | | |8 | |7 | | |6 | | |4 |5 | style="background:#AAAAAA;" | |'''12''' | | |3 | |3 |- style="background:#A4D1EF;" |103 |4 |7 |6 |3 |4 |5 |6 | |3 |'''12''' |7 |7 |4 |4 | style="background:#AAAAAA;" | |'''12''' |4 |6 |3 | |6 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Ерменија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |7 |87 | |7 |5 |10 | |8 |4 | |4 |'''12''' |6 |10 | | |5 | style="background:#AAAAAA;" | |1 |4 |6 | |5 |- style="background:#A4D1EF;" |65 |3 |10 |5 | |7 | |4 | | |8 |6 |4 | |5 |8 | style="background:#AAAAAA;" | | |1 | |4 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Словенија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |17 |16 |1 |4 | | | |1 |1 | | | |5 | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | |4 | |- style="background:#A4D1EF;" |20 | | | | |2 |8 |2 | |4 | |3 | | |1 | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Латвија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |18 |1 | | | | | | | |1 | | | | | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |20 | | | | | | |1 |4 | | | |5 |1 | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |2 |7 |} ==== 12 бода ==== ===== Жири ===== Подолу се прикажани 12-те бодови доделени од стручното жири во првото полуфиналеl: {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |7 |Португалија |Азербејџан, Грузија, Исланд, Латвија, Молдавија, Полска, Шпанија |- |3 |Австралија |Чешка, Словенија, Шведска |- | rowspan="3" |2 |Грција |Црна Гора, Кипар |- |Молдавија |Албанија, Велика Британија |- |Шведска |Белгија, Финска |- | rowspan="5" |1 |Ерменија |Грција |- |Азербејџан |Италија |- |Кипар |Ерменија |- |Чешка |Португалија |- |Полска |Австралија |} ===== Телевоутинг ===== Подолу се прикажани доделените 12 бода од телевоутингот во првото полуфинале {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |9 |Португалија |Албанија, Белгија, Финска, Исланд, Латвија, Полска, Словенија, Шпанија, Шведска |- | rowspan="2" |3 |Азербејџан |Чешка, Грузија, Молдавија |- |Молдавија |Австралија, Италија, Португалија |- |2 |Кипар |Ерменија, Грција |- | rowspan="4" |1 |Албанија |Црна Гора |- |Грузија |Азербејџан |- |Грција |Кипар |- |Полска |Велика Британија |} === Полуфинале 2 === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" ! colspan="5" |Полуфинале 2 гласови од телевоутинг/жири во второто полуфинале |- !Место !Телевоутинг !Бодови !Жири !Бодови |- |1 |{{Esc|Бугарија}} |204 |{{Esc|Бугарија}} |199 |- |2 |{{Esc|Унгарија}} |165 |{{Esc|Холандија}} |149 |- |3 |{{Esc|Романија}} |148 |{{Esc|Норвешка}} |137 |- |4 |{{Esc|Израел}} |132 |{{Esc|Австрија}} |115 |- |5 |{{Esc|Хрватска}} |104 |{{Esc|Данска}} |96 |- |6 |{{Esc|Естонија}} |69 |{{Esc|Израел}} |75 |- |7 |{{Esc|Белорусија}} |55 |{{Esc|Унгарија}} |66 |- |8 |{{Esc|Норвешка}} |52 |{{Esc|Малта}} |55 |- |9 |{{Esc|Холандија}} |51 |{{Esc|Белорусија}} |55 |- |10 |{{Esc|Швајцарија}} |49 |{{Esc|Србија}} |53 |- |11 |{{Esc|Србија}} |45 |{{Esc|Швајцарија}} |48 |- |12 |{{Esc|Ирска}} |41 |{{Esc|Ирска}} |45 |- |13 |{{Esc|Македонија}} |40 |{{Esc|Хрватска}} |37 |- |14 |{{Esc|Австрија}} |32 |{{Esc|Македонија}} |29 |- |15 |{{Esc|Литванија}} |25 |{{Esc|Романија}} |26 |- |16 |{{Esc|Данска}} |5 |{{Esc|Литванија}} |17 |- |17 |{{Esc|Сан Марино}} |1 |{{Esc|Естонија}} |16 |- |18 |{{Esc|Малта}} |0 |{{Esc|Сан Марино}} |0 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2" |{{легенда|#FFFFFF|Жири|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|Телевоутинг|outline=#AAAAAA}} ! colspan="43" |Резултати од гласање |- ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] |- ! rowspan="36" |[[Податотека:ESCUcesnici1.jpg|безрамка|66x66пкс]] | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Србија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |98 |53 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |  |2 |  |6 |4 |8 |2 |2 |2 |6 |6 |4 |2 |  |1 |  |1 |7 |  |- style="background:#A4D1EF;" |45 | style="background:#AAAAAA;" |  |6 |12 |  |  |  |  |  |  |  |10 |  |12 |  |  |  |  |  |5 | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Австрија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |147 |115 |6 | style="background:#AAAAAA;" |  |3 |  |5 |8 |8 |7 |10 |7 |5 |4 |7 |6 |12 |4 |5 |8 |4 |6 |  |- style="background:#A4D1EF;" |32 |1 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |1 |4 |6 |3 |3 |  |1 |4 |  |2 |  |  |  |  |3 |  |4 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Македонија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |69 |29 |5 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |8 |  |  |2 |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |8 |  |3 |- style="background:#A4D1EF;" |40 |10 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |  |  |  |  |  |  |4 |6 |  |3 |  |12 |  |  |5 |  | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Малта | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |55 |55 |2 |6 |8 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |3 |  |  |5 |1 |1 |  |  |5 |7 |1 |4 |2 |6 |3 |  |- style="background:#A4D1EF;" |0 | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Романија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |174 |26 |  |  |10 |4 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |  |  |4 |  |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |4 |- style="background:#A4D1EF;" |6 |7 |3 |7 |  | style="background:#AAAAAA;" |8 |7 |8 |8 |8 |7 |8 |7 |5 |7 |6 |12 |10 |12 |7 |5 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Холандија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |200 |149 |8 |8 |6 |6 |12 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |10 |3 |12 |12 |8 |8 |8 |8 |5 |6 |  |5 |8 |6 |- style="background:#A4D1EF;" |51 |  |4 |2 |3 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |6 |7 |5 |3 |2 |3 |4 |  |1 |  |2 |4 |  |5 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Унгарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |231 |66 |12 |3 |5 |  |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |3 |  |3 |10 |2 |5 |  |  |2 |2 |12 |  |  |7 |- style="background:#A4D1EF;" |165 |12 |12 |6 |6 |12 |10 | style="background:#AAAAAA;" |  |4 |6 |10 |12 |6 |8 |10 |8 |5 |8 |7 |7 |10 |6 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Данска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |101 |96 |4 |  |7 |5 |10 |10 |6 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |5 |8 |10 |3 |2 |4 |6 |8 |4 |2 |1 |  |- style="background:#A4D1EF;" |5 |  |  |  |  |  |1 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |  |  |  |4 |  |  |  | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Ирска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |86 |45 |  |10 |  |1 |3 |  |5 |2 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |  |  |2 |  |1 |8 |7 |  |  |4 |2 |- style="background:#A4D1EF;" |41 |  |3 |1 |4 |6 |2 |  |5 | style="background:#AAAAAA;" |  |2 |  |2 |  |3 |  |4 |7 |1 |1 | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |С.Марино | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |1 |0 | | | | | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |1 | | | | | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | | | | | |1 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Хрватска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |141 |37 |3 |1 |  |  |7 |2 |  |  |  |4 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |  |3 |6 |  |  |  |  |5 |5 |- style="background:#A4D1EF;" |104 |7 |10 |8 |8 |5 |4 |10 |  |7 |6 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |10 |4 |6 |2 |5 |  |2 |6 |3 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Норвешка | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |189 |137 |1 |5 |  |  |2 |7 |7 |12 |7 |10 |4 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |10 |5 |12 |10 |10 |3 |12 |10 |- style="background:#A4D1EF;" |52 |3 |  |  |  |2 |5 |5 |10 |2 |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |  |6 |3 |7 |3 |  |  |2 |4 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Швајцарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |97 |48 |  |4 |1 |  |6 |4 |  |4 |8 |  |  |5 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |3 |7 |3 |1 |  |2 |  |- style="background:#A4D1EF;" |49 |4 |2 |5 |5 |10 |  |1 |1 |  |5 |1 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |2 |4 |1 |  |2 |4 |  |2 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белорусија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |110 |55 |  |7 |  |7 |  |  |3 |  |  |  |7 |  |1 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |3 |  |5 |10 |  |12 |- style="background:#A4D1EF;" |55 |2 |1 |  |  |1 |3 |2 |  |1 |  |3 |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |5 |8 |6 |8 |3 |  |12 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Бугарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |403 |199 |10 |12 |12 |12 |8 |12 |12 |6 |12 |8 |6 |12 |12 |12 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |12 |6 |7 |10 |8 |- style="background:#A4D1EF;" |204 |8 |8 |10 |12 |8 |12 |12 |12 |10 |12 |8 |12 |6 |12 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |10 |12 |8 |12 |10 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Литванија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |42 |17 |  |  |4 |  |  |  |  |  |  |6 |  |  |  |7 |  | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |25 |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |  |10 |  |1 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |  |  |  |1 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Естонија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |85 |16 |  |2 |2 |3 |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |1 |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |7 |  |  | |- style="background:#A4D1EF;" |69 |  |  |4 |2 |3 |  |4 |2 |3 |  |  |5 |1 |8 |2 |12 | style="background:#AAAAAA;" |  |6 |6 |3 |8 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Израел | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |207 |75 |7 |  |  |10 |4 |5 |1 |5 |6 |  |3 |7 |4 |  |10 |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |12 |  |1 |- style="background:#A4D1EF;" |132 |5 |5 |7 |10 |7 |7 |8 |6 |4 |7 |5 |7 |5 |7 |10 |3 |4 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |8 |7 |} ==== 12 бода ==== ===== Жири ===== Подолу се прикажани 12-те бодови доделени од стручното жири во второто полуфиналеl: {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |10 |Бугарија |Австрија, Македонија, Малта, Холандија, Унгарија, Ирска, Норвешка, Швајцарија, Белорусија, Естонија |- | rowspan="2" |3 |Холандија |Романија, Сан Марино, Хрватска |- |Норвешка |Данска, Литванија, Германија |- |2 |Унгарија |Србија, Израел |- | rowspan="3" |1 |Израел |Франција |- |Австрија |Бугарија |- |Белорусија |Украина |} ===== Телевоутинг ===== Подолу се прикажани доделените 12 бода од телевоутингот во второто полуфинале {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |9 |Бугарија |Малта, Холандија, Унгарија, Данска, Сан Марино, Норвешка, Белорусија, Израел, Германија |- |4 |Унгарија |Србија, Австрија, Романија, Хрватска |- | rowspan="2" |2 |Романија |Естонија, Франција |- |Србија |Македонија, Швајцарија |- | rowspan="4" |1 |Белорусија |Украина |- |Естонија |Литванија |- |Македонија |Бугарија |- |Литванија |Ирска |} === Финале === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" ! colspan="5" |Финале гласови од телевоутинг/жири во финалето |- !Место !Телевоутинг !Бодови !Жири !Бодови |- |1 |{{Esc|Португалија}} |376 |{{Esc|Португалија}} |382 |- |2 |{{Esc|Бугарија}} |337 |{{Esc|Бугарија}} |278 |- |3 |{{Esc|Молдавија}} |264 |{{Esc|Шведска}} |218 |- |4 |{{Esc|Белгија}} |255 |{{Esc|Австралија}} |171 |- |5 |{{Esc|Романија}} |224 |{{Esc|Холандија}} |135 |- |6 |{{Esc|Италија}} |208 |{{Esc|Норвешка}} |129 |- |7 |{{Esc|Унгарија}} |152 |{{Esc|Италија}} |126 |- |8 |{{Esc|Шведска}} |126 |{{Esc|Молдавија}} |110 |- |9 |{{Esc|Хрватска}} |103 |{{Esc|Белгија}} |108 |- |10 |{{Esc|Франција}} |90 |{{Esc|Велика Британија}} |99 |- |11 |{{Esc|Азербејџан}} |42 |{{Esc|Австрија}} |93 |- |12 |{{Esc|Полска}} |42 |{{Esc|Азербејџан}} |78 |- |13 |{{Esc|Белорусија}} |33 |{{Esc|Данска}} |69 |- |14 |{{Esc|Кипар}} |32 |{{Esc|Ерменија}} |58 |- |15 |{{Esc|Норвешка}} |29 |{{Esc|Романија}} |58 |- |16 |{{Esc|Грција}} |29 |{{Esc|Белорусија}} |50 |- |17 |{{Esc|Украина}} |24 |{{Esc|Унгарија}} |48 |- |18 |{{Esc|Ерменија}} |21 |{{Esc|Грција}} |48 |- |19 |{{Esc|Холандија}} |15 |{{Esc|Франција}} |45 |- |20 |{{Esc|Велика Британија}} |12 |{{Esc|Кипар}} |36 |- |21 |{{Esc|Данска}} |8 |{{Esc|Израел}} |34 |- |22 |{{Esc|Израел}} |5 |{{Esc|Хрватска}} |25 |- |23 |{{Esc|Шпанија}} |5 |{{Esc|Полска}} |23 |- |24 |{{Esc|Германија}} |3 |{{Esc|Украина}} |12 |- |25 |{{Esc|Австралија}} |2 |{{Esc|Германија}} |3 |- |26 |{{Esc|Австрија}} |0 |{{Esc|Шпанија}} |0 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2" |{{легенда|#FFFFFF|Жири|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|Телевоутинг|outline=#AAAAAA}} ! colspan="44" |Резултати од гласање |- ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|57x57пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|101x101пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] |- ! rowspan="26" |[[Податотека:ESCUcesnici1.jpg|безрамка|66x66пкс]] | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Израел | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |39 |34 |  |4 |  |  |  |  |  |7 |  |  |  |5 |  |  |6 |  |  |  |  |  |8 |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |2 | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |5 |  |1 |  |  |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Полска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |64 |23 |  |6 |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |7 |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |  |  |4 |  |  |  |  |1 | |- style="background:#A4D1EF;" |41 |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |3 |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |3 |2 |  |  |1 |7 |  |  |  |  |  |  |4 |  |10 |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белорусија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |83 |50 |  |12 |  |2 |1 |  |  |2 |  |  |7 |  |  |  |  |3 |  |  |3 |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |5 |  |12 |- style="background:#A4D1EF;" |33 |  |  |  |6 |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |2 |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |6 |  |  |  |  |  |  |4 |  |  |3 |8 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Австрија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |93 |93 |4 |  |  |6 |  |1 |  |  |  |7 |  |  |3 |  |1 |  |5 |  |2 |1 |12 |  |4 |3 |1 |2 |10 |  |3 |7 |5 |  |4 |1 |  |  |3 |  |3 |1 |4 |  |- style="background:#A4D1EF;" |0 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Ерменија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |79 |58 |  |  |4 |  |  |4 |7 |1 |  |1 |  |  |  |  |  |8 |3 |  |6 |  |4 |  |5 |1 |4 |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |2 |3 |  |2 | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |21 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |6 |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |10 |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Холандија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |150 |135 |3 |  |7 |  |  |  |  |  |  |5 |12 |4 |1 |  |4 |  |2 |4 |  |  |10 |  |  |4 |  |7 |3 |7 |  |4 |1 |  |5 |12 |8 |1 |  |8 |4 |8 |8 |3 |- style="background:#A4D1EF;" |15 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |10 |  |  |1 |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Молдавија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |374 |110 |8 |10 |  |1 |3 |  |  |  |6 |3 |  |2 |7 |3 |  |7 |  |  |  |8 |  |  |7 |10 |8 |  |6 |  |  |  |  |  |  |8 |  |  |  |  |6 |  |3 |4 |- style="background:#A4D1EF;" |264 |8 |10 |8 |8 |5 |3 |  |1 |2 |8 |3 |6 |6 |5 |7 |6 |8 |4 |  |6 |10 |6 |7 |12 |12 |7 |12 |  |5 |8 |  |6 |10 |12 |10 |3 |7 |6 |6 |4 |5 |12 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Унгарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |200 |48 |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |5 |  |  |  |  |  |  |1 |1 |  |  |4 |10 |  |  |1 |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |8 |- style="background:#A4D1EF;" |152 |4 |7 |4 |2 |1 |7 |6 |2 |3 |3 |5 |4 |  |4 |2 |  |2 |8 |  |  |6 |2 |12 |  |4 |3 |2 |5 |6 |2 |  |  |8 |10 |  |5 |1 |5 |1 |12 |  |4 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Италија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |334 |126 |6 |  |3 |  |2 |8 |12 |12 |  |  |6 |7 |10 |7 |10 |4 |8 |  |  |2 |  |5 |8 |  |  |  |  |2 |  |  |2 |10 |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |- style="background:#A4D1EF;" |208 |1 |6 |10 |3 |8 |10 |12 |12 |8 |  |6 |2 |8 |8 |5 |7 |5 |5 |4 |4 |  |7 |6 |2 |  |4 |4 |10 |2 |1 |5 |8 |  |6 |4 |10 |5 |  |2 |7 |1 |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Данска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |77 |69 |5 |  |  |  |  |  |  |  |7 |  |  |8 |  |4 |  |  |  |5 |  |  |  |3 |  |5 |  |  |  |  |8 |  |  |  |3 |5 |5 |  |  |  |2 |3 |6 |  |- style="background:#A4D1EF;" |8 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |8 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Португалија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |758 |382 |12 |8 |12 |12 |12 |  |6 |10 |10 |10 |8 |10 |12 |8 |12 |5 |12 |8 |7 |12 |  |12 |12 |7 |5 |10 |  |12 |12 |5 |12 |8 |10 |6 |12 |12 |8 |12 |12 |7 |12 |10 |- style="background:#A4D1EF;" |376 |10 |8 |7 |10 |12 |8 |8 |8 |7 |5 |12 |12 |12 |12 |12 |8 |12 |10 |6 |10 |7 |12 |8 |7 |5 |12 |  |12 |12 |10 |8 |7 |7 |7 |7 |8 |12 |10 |8 |10 |8 |10 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Азербејџан | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |120 |78 |  |  |5 |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |10 |  |  |5 |  |5 |  |  |  |12 |  |12 |  |  |1 |10 |1 |  |  |4 |  |4 |1 |  |  |  |6 |- style="background:#A4D1EF;" |42 |  |  |1 |  |  |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |10 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |  |  |  |4 |  |  |  |  |10 |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Хрватска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |128 |25 |  |1 |  |  |  |5 |  |6 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |7 |- style="background:#A4D1EF;" |103 |2 |  |3 |  |  |12 |7 |3 |10 |  |4 |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |  |5 |1 |6 |8 |  |8 |3 |3 |  |  |  |3 |5 |12 |  |1 |5 |  |  |  |- | colspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2" | ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|57x57пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|101x101пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] |- ! rowspan="26" |[[Податотека:ESCUcesnici1.jpg|безрамка|66x66пкс]] | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Австралија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |173 |171 |10 |  |  |5 |  |  |4 |  |8 |8 |  |3 |8 |10 |2 |  |1 |7 |4 |  |  |10 |3 |  |  |5 |5 |4 |4 |  |  |4 |7 |4 |7 |7 |6 |7 |10 |6 |10 |2 |- style="background:#A4D1EF;" |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грција | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |77 |48 |  |5 |  |  |  |12 |1 |  |  |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |10 |6 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |  |  |  |  |  | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |29 |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |7 |1 |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Шпанија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |5 |0 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |5 | | | | | | | | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Норвешка | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |158 |129 |  |  |10 |7 |5 |  |  |  |2 |6 |3 |  |  |1 |7 |  |10 |10 |  |5 |  |1 |  |  |3 |12 |2 |5 |7 |2 |7 |  |6 |  |6 |  |7 |3 |  |2 |  | |- style="background:#A4D1EF;" |29 |6 |  |  |1 |  |  |  |  |  |7 |  |  |  |2 |  |  |6 |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Велика Британија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |111 |99 |  |  |6 |4 |  |  |8 |  |3 |  |1 |1 |  |2 |3 |1 |  |6 |  |4 |  |7 |  |12 |  |6 |  |  |5 |  |  |5 |  |  |3 |10 |2 |5 |  |  |5 |  |- style="background:#A4D1EF;" |12 |  |  |  |  |  |  |  |4 |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |4 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Кипар | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |68 |36 |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |5 |  |12 |  |  |  |7 |  |  |  |  |  |  |1 |  |  |  |4 |  |  |  |  |  |5 |  |  |  | | |- style="background:#A4D1EF;" |32 |  |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |  |  |12 |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Романија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |282 |58 |  |3 |  |3 |  |10 |3 |5 |4 |  |  |  |  |  |  |6 |  |  |12 |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |1 |8 |  |  |  |  |  |  |  | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |224 |3 |2 |6 |5 |7 |  |4 |6 |  |4 |10 |10 |7 |3 |10 |1 |4 |6 |12 |2 |8 |5 |4 |10 |10 |6 |7 |4 |7 |12 |  |4 |2 |  |6 |2 |6 |7 |7 |6 |6 |3 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Германија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |6 |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 | | | | | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 | | | | | | | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Украина | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |36 |12 |  |7 |  |  |4 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |24 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |7 |  |3 |  |  |  |4 |  |1 |  |  |  |  |2 |  |  |7 |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белгија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |363 |108 |1 |  |8 |10 |8 |6 |  |  |  |2 |2 |  |4 |  |  |  |4 |2 |  |  |  |2 |  |  |7 |  |8 |6 |2 |12 |  |3 |  |  |  |5 |  |10 |5 |  |  |1 |- style="background:#A4D1EF;" |255 |12 |4 |5 |12 |6 |4 |5 |5 |4 |6 |8 |7 |4 |10 |8 |5 |10 |12 |2 |5 |4 |10 |3 |4 |2 |10 |10 |7 |10 |5 |  |2 |6 |5 |8 |6 |  |12 |3 |5 |4 |5 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Шведска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |344 |218 |  |  |  |  |10 |7 |  |  |1 |12 |4 |6 |5 |12 |8 |  |6 |3 |8 |6 |  |8 |2 |6 |10 |4 |7 |10 |6 |6 |8 |6 |8 |7 |1 |6 |12 |4 |8 |4 |7 |  |- style="background:#A4D1EF;" |126 |  |3 |2 |4 |3 |  |2 |7 |5 |12 |1 |5 |5 |6 |  |3 |3 |3 |3 |3 |2 |8 |1 |6 |  |  |1 |1 |4 |  |1 |5 |3 |2 |3 |1 |2 |3 |4 |2 |  |7 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Бугарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |615 |278 |7 |2 |2 |8 |7 |2 |10 |8 |12 |4 |10 |12 |6 |6 |5 |2 |7 |12 |10 |  |  |6 |6 |8 |2 |8 |  |8 |10 |10 |6 |7 |12 |10 |10 |8 |10 |6 |7 |10 |2 |  |- style="background:#A4D1EF;" |337 |7 |12 |12 |7 |10 |6 |10 |10 |12 |10 |7 |8 |10 |7 |4 |10 |7 |7 |8 |7 |  |4 |10 |5 |8 |5 |8 |6 |8 |6 |7 |10 |12 |8 |12 |7 |8 |8 |12 |8 |12 |2 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Франција | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |135 |45 |  |  |  |  |6 |3 |5 |4 |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |6 |  |4 |1 |  |  |  |2 |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |5 |- style="background:#A4D1EF;" |90 |  |5 |  |  |4 |2 |1 |  |6 |  |  |  |3 |1 |  |4 |  |1 |5 |8 |12 |  |2 |  |1 |  |6 |2 |  |  |3 |3 |4 |4 |1 |  |3 |  |  |3 |  |6 |- |} ==== 12 бода ==== ===== Жири ===== Подолу се прикажани доделените 12 бода од стручното жири во финалето: {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |18 |Португалија |Шведска, Сан Марино, Латвија, Израел, Шпанија, Франција, Литванија, Ерменија, Исланд, Србија, Швајцарија, Холандија, Грузија, Унгарија, Словенија, Полска, Велика Британија, Чешка |- |4 |Бугарија |Македонија, Норвешка, Естонија, Белорусија |- |3 |Шведска |Данска, Финска, Белгија |- | rowspan="5" |2 |Италија |Албанија, Малта |- |Холандија |Австрија, Романија |- |Азербејџан |Италија,  Португалија |- |Белорусија |Азербејџан, Украина |- |Грција |Црна Гора, Кипар |- | rowspan="6" |1 |Романија |Молдавија |- |Унгарија |Хрватска |- |Норвешка |Германија |- |Велика Британија |Австралија |- |Австрија |Бугарија |- |Кипар |Грција |} ===== Телевоутинг ===== Подолу се прикажани доделените 12 бода од телевоутингот во финалето: {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |12 |Португалија |Израел, Австрија, Норвешка, Шпанија, Финска, Франција, Литванија, Исланд, Германија, Швајцарија, Холандија, Белгија |- |7 |Бугарија |Азербејџан, Сан Марино, Македонија, Белорусија, Унгарија, Велика Британија, Чешка |- |5 |Молдавија |Австралија, Италија, Португалија, Романија, Украина |- |4 |Белгија |Шведска, Латвија, Естонија, Полска |- | rowspan="5" |2 |Италија |Албанија, Малта |- |Романија |Молдавија, Ирска |- |Унгарија |Србија, Хрватска |- |Хрватска |Црна Гора, Словенија |- |Кипар |Грција, Ерменија |- | rowspan="4" |1 |Шведска |Данска |- |Франција |Бугарија |- |Азербејџан |Грузија |- |Грција |Кипар |} == Други држави == === Активни членки на Европската радиодифузија === 1. {{Esc|Андора}}&nbsp;– Националната телевизија во Андора објави на 19 мај 2016 година дека нема да учествуваат на ова издание на Евровизија, без да посочат каква било причина.<ref>Granger, Anthony (19 May 2016). [http://eurovoix.com/2016/05/19/andorra-no-return-eurovision-2017/ "Andorra: No return to Eurovision in 2017"]. ''Eurovoix''. Retrieved 1 June 2016.</ref><br>2. {{Esc|Босна и Херцеговина}}&nbsp;– Сè уште не е познато дали националната телевизија на БиХ ќе биде во можност да учествува на ова издаение на Ервовизија, после што беше објавено на 25 мај 2016 година дека ЕРД ќе ја дисквалификува BHRT од членството поради долг од околу 5,4 милиони евра. BHRT има рок до 8 јуни да подмири дел од долгот за да не се соочи со дисквалификација.<ref>Granger, Anthony (14 December 2016). [https://eurovoix.com/2016/12/14/bosnia-herzegovina-ebu-imposes-sanctions-bhrt/ "Bosnia & Herzegovina: EBU Imposes Sanctions on BHRT"]. ''eurovoix.com''. Eurovoix. Retrieved 14 December 2016</ref><br>3. {{Esc|Луксембург}}&nbsp;– Националната телевизија на Луксембург објави на 25 мај 2016 година дека тие нема да учествуваат во 2017 година.<ref>Granger, Anthony (25 May 2016). [http://eurovoix.com/2016/05/25/luxembourg-will-not-participate-eurovision-2017/ "Luxembourg: will not participate in Eurovision 2017"]. ''Eurovoix''. Retrieved 25 May 2016.</ref><br>4. {{Esc|Монако}}&nbsp;– Националната телевизија објави дека нема да учествуваат<ref>Jiandani, Sanjay (19 August 2016). [http://esctoday.com/137076/monaco-tmc-will-not-return-eurovision-2017 "Monaco: TMC will not participate in Eurovision 2017"]. esctoday.com. Retrieved 19 August 2016.</ref><br>5. {{Esc|Русија}}&nbsp;– Иако Русија веќе испрати свој претставник на овогодинешното издание на Евровизија, Украинските служби не дозволија пристап на претставничката Јулија Самојлова, поради изречена забрана за пристап на нивна територија во период од 3 години. ЕБУ понудија Русија да настапува преку сателит или да избере нов претставник, но Русија ги одби двете понуди.<br> 6. {{Esc|Словачка}}&nbsp;– Националната телевизија на Словачка излезе со соопштение дека нивното отсуствување од Евровизија од 2012 година па наваму е од финансиски карактер и дека не планираат да учествуваат на истото сè додека Евровизија претставува „привлечен проект“. Исто така, истакнаа дека се фокусирани на домашна продукција каде што имаат домашни проекти. За понатамошно учество ќе се искажат кон крајот на 2016 година.<ref>Jiandani, Sanjay (24 October 2016). [http://esctoday.com/137446/slovakia-rtvs-will-not-participate-in-eurovision-2017 "Slovakia: RTVS will not participate in Eurovision 2017"]. ''ESCToday''. Retrieved 24 October 2016.</ref><br>7. {{Esc|Турција}}&nbsp;– Турската национална телевизија истакна дека ќе се вратат назад на Евровизија, но не прецизирале кога точно. Причината за нивното повлекување досега бил начинот на којшто се гласало и приоритетите на „Гоелмата петка“<ref>Granger, Anthony (23 October 2016). [https://eurovoix.com/2016/10/23/turkey-ntu-director-general-states-turkey-will-not-participate-in-eurovision-2017/ "Turkey: NTU Director General States Turkey Will Not Participate in Eurovision 2017"]. ''eurovoix.com''. Eurovoix. Retrieved 24 October 2016.</ref> === Други членки на Европската Радиодифузија === 1. {{знаме|Казахстан}}&nbsp;– - Казахстан е членка на Европската радиодифузија па можно е и нивно учество <ref name="Jordan, Paul 2016">Jordan, Paul (31 October 2016). [http://www.eurovision.tv/page/news?id=43_countries_to_participate_in_eurovision_2017 "43 countries to participate in Eurovision 2017"]. ''eurovision.tv''. Retrieved 31 October 2016.</ref> === Дражави кои не се членки на Европската Радиодифузија === 1. {{знаме|Косово}}&nbsp;– Косово не е членка на ЕРД, така да сè уште нема право за учество на натпреварот.<ref name="Jordan, Paul 2016"/><br> 2. {{знаме|Лихтенштајн}}&nbsp;– Националната телевизија 1FLTV објавила на 21 септември 2016 година дека нема да учествуваат на ова издание на Евровизија, сепак не порекнуваат дека не би се вратиле да учествуваат во наредна година.<ref>Jiandani, Sanjay (21 September 2016). [http://esctoday.com/137674/liechtenstein-1-fl-tv-will-not-debut-kyiv-sets-eyes-future-esc-participation "Liechtenstein: 1 FL TV will not debut in Kyiv; sets its eyes on a future ESC participation"]. ''ESCToday''. Retrieved 21 September 2016.</ref><br> 3. {{знаме|САД}}&nbsp;– После настапувањто на Австралија за првпат на Евровизија, како почестен гостин, можно е и САД да учествуваат во иднина, но за сега нема никаква информација.<ref>[http://www.logotv.com/shows/eurovision-song-contest-2016 "Eurovision Song Contest 2016 – About the Show"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160602193932/http://www.logotv.com/shows/eurovision-song-contest-2016|date=2016-06-02}}. ''logotv.com''. [[Logo TV]]. Retrieved 2 May 2016.</ref><ref>Parker, Lyndsey (9 May 2016). [https://www.yahoo.com/music/see-kim-chi-bob-the-drag-queen-and-naomi-smalls-173047105.html "See Kim Chi, Bob the Drag Queen, and Naomi Smalls Serve 'Realness' in Exclusive 'RuPaul's Drag Race' Music Video Preview"]. ''[[Yahoo!]]''. Retrieved 11 May 2016.</ref> == Инциденти == === Избор на француската песна === Француската национална телевизија, ја објави Алма за нивни претставник со песната „Requiem“ на 9 февруари 2017&nbsp;г. На 17 февруари 2017 год беше откриено дека песната била претходно снимена и изведена на 1 септември 2016 година, со што ги прекршува правилата за избор на песна на Европската Радиодифузија. Понатамошни истражувања покажаа дека песната била изведена на крајот на јануари 2015&nbsp;г. Додека францускиот радиодифузер уверува дека не се прекршени никакви правила, сè уште нема никаква одлука за дисквалификација на Франција од фестивалот досега. На 21 февруари 2017 беше објавено дека Алма и нејзиниот тим биле во продукција правејќи билингуална верзија од песната - на Англиски и Француски.<ref>Herbert, Emily (21 February 2017). [https://eurovoix.com/2017/02/21/france-requiem-bilingual/ "France: "Requiem" to Be Performed in French & English"]. ''eurovoix.com''. Eurovoix. Retrieved 21 February 2017.</ref> === Изборот на претставничката од Русија === На 13 март 2017 год, Русија ја објави евровизиската песна со која Јулија Самојлова ќе се натпреварува на годинешнто издание на ''„Евровизија“'', а 27-годишната пејачка, која е лице со телесна инвалидност, сега е под истрага во земјата домаќин на фестивалот, Украина. Имено, како што пренесува порталот ''„Оикотајмс“'', повикувајќи се на извори од ''„Дојче веле“,'' украинската Агенција за разузнавање објавила дека руската претставничка е под истрага откако било откриено дека настапувала во кримскиот град Керч во 2015, само една година откако полуостровот бил преземен од Русија. Доколку не влегла во земјата преку копно, таа би можела да се соочи со забрана за учество во натпреварот. После руското преземање на Крим, директно патување во Украина преку Русија било забрането, а на секојшто ќе направи ваков прекршок ќе му биде забрането да влезе во Украина во период од неколку години. Украина соопшти дека нема да прави исклучоци ниту за фестивалот. Сето тоа уште еднаш ги разгори шпекулациите дека Русија ќе го бојкотира годинешниот фестивал во Киев. Двете земји се во лоши односи после преземањето на Крим и вооружените конфликти меѓу проруските сепаратисти и источниот дел на Украина, а и на голем број руски уметници им е забрането да настапуваат во Украина.<ref>[https://sputniknews.com/russia/201703221051846606-russia-samoilova-eurovision/ "Russia to Boycott Eurovision if Contest Leadership Does Not Defend Samoilova"]. ''Sputnik International''. Retrieved 22 March 2017.</ref> На Русија ѝ било понудено да настапува преку сателит или да избере нов учесник, но руската делегација ги одбила и двете понуди, се почитува одлуката на Украина за Јулија Самојлова да нема пристап на нејзина територија, Русија е дисквалификувана, официјално на 13 април 2017 година. === Компромис на Израелската Радиодифузија === Израелската радиодифузија (IBA) се соочува со потенцијален компромис предложен од премиерот Венјамин Нетанјаху и министерот за финансии, Моше Кахлон. Компромисот подразбира делење на IBA во два одделни субјекти; од кои прваиот е на Израел, „јавно Радиодифузна Компанија“ (IPBC), а вториот се основани на телевизиски вести и тековни настани.  === Преговори за пеењето во живо === Норвешката национална телевизија е во преговори за емитување на настап со плејбек вокали во текот на изведбата во живо и потребно е да се загарантира интерпретација во живо за време на настапот. ЕРД го одби барањето на норвешката национална телевизија за да се отстрани тоа правило, бидејќи оводоинешниот претставник од Норвешка во својот настап има делови во песната со електронски глас, со што се прекршува правилото. Ваков проблем се јавил и претходно во 1999 година, кога хрватската претставничка Дорис Драговиќ имала машки вокал во изведбата. Можно беше да ѝ биде намален вкупниот број на бодови за една третина, од 118 на 79 бода, но тоа не се случило. === Инцидент со настапот на Џамала === За време на пребројувањето на гласовите во финалето, настапуваше Џамала, победничката на Евровизија 2016 и за време на тој настап, непознат човек од публиката со австралиско знаме се искачи на сцената каде започна за да се соблекува. Многу брзо беше отстранет од страна на обезбедувањето. == Официјален албум == {{Infobox album <!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --> | Italic title = no | Name = Eurovision Song Contest: Kyiv 2017 | Type = Компилација | Artist = Eurovision Song Contest | Cover = ESC 2017 album cover.jpg | Alt = | Released = 28 април 2017 | Recorded = | Genre = Поп-музика|Поп| Length = {{unbulleted list|{{Duration|m=00|s=00}} (CD 1)|{{Duration|m=00|s=00}} (CD 2)}} | Label = Universal Music Group|Универзал| Producer = | Last album = ''Eurovision Song Contest 2016#Official album|| This album = Eurovision Song Contest: Kyiv 2017 | Next album = |}} '''''Eurovision Song Contest: Kyiv 2017''''' е официјалното име на компилацијата со песни коишто ќе се натпреваруваат на Евровизија 2017. Ги содржи и песните од државите кои не се квалификувани во финалето. Официјалното претставување беше на 21 април 2017, а во продажба започна од 28 април 2017 година. {{Track listing | headline = CD 1 | extra_column = Artist | total_length = {{Duration|m=00|s=00}} | extra1 = Lindita | title1 = Botë | length1 = | extra2 = Artsvik | title2 = Fly with Me | length2 = | extra3 = Nathan Trent | title3 = Running on Air | length3 = 2:43 | extra4 = Isaiah Firebrace | title4 = Don't Come Easy | length4 = 3:07 | extra5 = Diana Hajiyeva | length5 = 2:59 | extra6 = Blanche | title6 = City Lights | length6 = 2:54 | extra7 = Kristian Kostov | title7 = Beautiful Mess | length7 = 3:00 | extra8 = NAVI | title8 = Historyja majho žyccia | length8 = 2:59 | extra9 = Timebelle | title9 = Apollo | length9 = 2:59 | extra10 = Hovig Demirjian | title10 = Gravity | length10 = 2:59 | extra11 = Martina Bárta | title11 = My Turn | length11 = | extra12 = Levina | title12 = Perfect Life | length12 = 3:01 | extra13 = Anja Nissen | title13 = Where I Am | length13 = 2:59 | extra14 = Koit Toome and Laura Põldvere | title14 = Verona | length14 = 3:16 | extra15 = Manel Navarro | title15 = Do It for Your Lover | length15 = 3:24 | extra16 = Norma John | title16 = Blackbird | length16 = 3:07 | extra17 = Alma | title17 = Requiem | length17 = 3:03 | extra18 = Lucie Jones | title18 = Never Give Up on You | length18 = 3:00 | extra19 = Tamara Gachechiladze | title19 = Keep the Faith | length19 = | extra20 = Demy | title20 = This Is Love | length20 = 3:06 | extra21 = Jacques Houdek | title21 = My Friend | length21 = 3:00 | extra22 = Joci Pápai | title22 = Origo | length22 = 3:23 }} {{Track listing | headline = CD 2 | extra_column = Artist | total_length = {{Duration|m=00|s=00}} | extra1 = Brendan Murray | title1 = Dying to Try | length1 = | extra2 = Imri Ziv | title2 = I Feel Alive | length2 = 3:00 | extra3 = Svala | title3 = Paper | length3 = 3:00 | extra4 = Francesco Gabbani | title4 = Occidentali's Karma | length4 = 3:08 | extra5 = Fusedmarc | title5 = Rain of Revolution | length5 = | extra6 = Triana Park | title6 = Line | length6 = 3:06 | extra7 = SunStroke Project | title7 = Hey, Mamma! | length7 = 2:59 | extra8 = Slavko Kalezić | title8 = Space | length8 = | extra9 = Jana Burčeska | title9 = Dance Alone | length9 = | extra10 = Claudia Faniello | title10 = Breathlessly | length10 = 3:00 | extra11 = O'G3NE | title11 = Lights and Shadows | length11 = 3:00 | extra12 = JOWST | title12 = Grab the Moment | length12 = 2:55 | extra13 = Kasia Moś | title13 = Flashlight | length13 = 3:00 | extra14 = Salvador Sobral | title14 = Amar pelos dois | length14 = 3:05 | extra15 = Ilinca Băcilă | title15 = Yodel It! | length15 = 2:56 | extra16 = Tijana Bogićević | title16 = In Too Deep | length16 = | extra17 = Yuliya Samoylova | title17 = Flame Is Burning | length17 = | extra18 = Robin Bengtsson | title18 = I Can't Go On | length18 = 3:03 | extra19 = Omar Naber | title19 = On My Way | length19 = | extra20 = Valentina Monetta и Jimmie Wilson | title20 = Spirit of the Night | length20 = 3:06 | extra21 = O.Torvald | title21 = Time | length21 = 3:06 }} == Интернационално емитување и презентери == === Презентери на бодови === {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Шведска}}&nbsp;– Wiktoria<br> 2. {{Esc|Азербејџан}}&nbsp;– Tural Asadov<br> 3. {{Esc|Сан Марино}}&nbsp;– Lia Fiorio и Gigi Restivo<br> 4. {{Esc|Латвија}}&nbsp;– Aminata<br> 5. {{Esc|Израел}}&nbsp;– Ofer Nachshon<br> 6. {{Esc|Црна Гора}}&nbsp;– Tijana Miskovic<br> 7. {{Esc|Албанија}}&nbsp;– Andri Xhahu<br> 8. {{Esc|Малта}}&nbsp;– Martha Fenech<br> 9. {{Esc|Македонија}}&nbsp;– Ilija Grujoski<br> 10. {{Esc|Данска}}&nbsp;– Ulla Essendrop<br> 11. {{Esc|Австрија}}&nbsp;– Kati Bellowitsch<br> 12. {{Esc|Норвешка}}&nbsp;– Marcus & Martinus<br> 13. {{Esc|Шпанија}}&nbsp;– Nieves Álvarez<br> 14. {{Esc|Финска}}&nbsp;– Jenni Vartiainen<br> 15. {{Esc|Франција}}&nbsp;– Élodie Gossuin<br> 16. {{Esc|Грција}}&nbsp;– Constantinous Christoforou<br> 17. {{Esc|Литванија}}&nbsp;– Eglė Daugėlaitė<br> 18. {{Esc|Естонија}}&nbsp;– Jüri Pootsmann<br> 19. {{Esc|Молдавија}}&nbsp;– Gloria Gorceag<br> 20. {{Esc|Ерменија}}&nbsp;– Iveta Mukuchyan<br> 21. {{Esc|Бугарија}}&nbsp;– Boryana Gramatikova<br> 22. {{Esc|Исланд}}&nbsp;– Bo Halldórsson<br> 23. {{Esc|Србија}}&nbsp;– Sanja Vucic<br> 24. {{Esc|Австралија}}&nbsp;– Lee Lin Chin<br> 25. {{Esc|Италија}}&nbsp;– Giulia Valentina<br> 26. {{Esc|Германија}}&nbsp;– Barbara Schöneberger<br> 27. {{Esc|Португалија}}&nbsp;– Filomena Cautela<br> 28. {{Esc|Швајцарија}}&nbsp;– Luca Hänni<br> 29. {{Esc|Холандија}}&nbsp;– Douwe Bob<br> 30. {{Esc|Ирска}}&nbsp;– Nicky Byrne<br> 31. {{Esc|Грузија}}&nbsp;– Nika Kocharov<br> 32. {{Esc|Кипар}}&nbsp;– John Karayiannis<br> 33. {{Esc|Белорусија}}&nbsp;– Alyona Lanskaya<br> 34. {{Esc|Романија}}&nbsp;– Sonia Argint-Ionescu<br> 35. {{Esc|Унгарија}}&nbsp;– Csilla Tatár<br> 36. {{Esc|Словенија}}&nbsp;– Katarina Cas<br> 37. {{Esc|Белгија}}&nbsp;– Fanny Gillard<br> 38. {{Esc|Полска}}&nbsp;– Anna Popek<br> 39. {{Esc|Велика Британија}}&nbsp;– Katrina Leskanich<br> 40. {{Esc|Хрватска}}&nbsp;– Uršula Tolj<br> 41. {{Esc|Чешка}}&nbsp;– Radka Rosická<br> 42. {{Esc|Украина}}&nbsp;– Pavlo Shylko {{Div col end}} === Коментатори === {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Австралија}}&nbsp;– Myf Warhurst и Joel Creasey (SBS, сите фестивали) <br> 2. {{Esc|Австрија}}&nbsp;– Andi Knoll (ORF eins, сите фестивали)<br> 3. {{Esc|Азербејџан}}&nbsp;– TBC (İTV, сите фестивали)<br> 4. {{Esc|Албанија}}&nbsp;– Andri Xhahu (TVSH, RTSH HD, RTSH Muzikë и Radio Tirana, сите фестивали)<br> 5. {{Esc|Белгија}}&nbsp;– француски: Maureen Louys и Jean-Louis Lahaye (La Une, сите фестивали); холандски: Peter Van de Veire (één и Radio 2, сите фестивали)<br> 6. {{Esc|Белорусија}}&nbsp;– Evgeny Perlin (Belarus-1 и Belarus 24, сите фестивали)<br> 7. {{Esc|Босна и Херцеговина}}&nbsp;– не објавено<br> 8. {{Esc|Бугарија}}&nbsp;– TBC (BNT 1, сите фестивали)<br> 9. {{Esc|Велика Британија}}&nbsp;– Mel Giedroyc и Scott Mills (BBC Four, полуфиналиња), Graham Norton (BBC One, финале), Ken Bruce (BBC Radio 2, финале) <br> 10. {{Esc|Германија}}&nbsp;– Peter Urban (One, сите фестивали; NDR Fernsehen, полуфинале 2; Das Erste, финале)<br> 11. {{Esc|Грузија}}&nbsp;– TBC (GPB First Channel, сите фестивали)<br> 12. {{Esc|Грција}}&nbsp;– Giorgos Kapoutzidis и Maria Kozakou (ERT1, ERT HD, ERT World, ERA 1, Voice of Greece, сите фестивали)<br> 13. {{Esc|Данска}}&nbsp;– Ole Tøpholm (DR1, сите фестивали)<br> 14. {{Esc|Ерменија}}&nbsp;– Avet Barseghyan и Gohar Gasparyan (Armenia 1 and Public Radio of Armenia, сите фестивали)<br> 15. {{Esc|Естонија}}&nbsp;– Marko Reikop (ETV, сите фестивали)<br> 16. {{Esc|Израел}}&nbsp;– без коментатор (IBA);Kobi Menora, Dori Ben Ze’ev и Alon Amir (88FM, сите фестивали)<br> 17. {{Esc|Ирска}}&nbsp;– Marty Whelan (RTÉ2, полуфиналиња; RTÉ One, финале)<br> 18. {{Esc|Исланд}}&nbsp;– TBC (RÚV и Rás 2, сите фестивали)<br> 19. {{Esc|Италија}}&nbsp;– Andrea Delogu и Ema Stokholma (Rai 4, полуфиналиња); Flavio Insinna и Federico Russo (Rai 1, финале)<br> 20. {{Esc|Кипар}}&nbsp;– Tasos Tryfonos и Christiana Artemiou (RIK 1, RIK SAT, RIK HD и Trito Programma, сите фестивали)<br> 21. {{Esc|Латвија}}&nbsp;– Valters Frīdenbergs (LTV1, полуфиналиња); Toms Grēviņš (LTV1, финале)<br> 22. {{Esc|Литванија}}&nbsp;– Darius Užkuraitis и Gerūta Griniūtė (LRT и LRT Radijas, сите фестивали)<br> 23. {{Esc|Македонија}}&nbsp;– Каролина Петковска (МРТ 1, сите фестивали)<br> 24. {{Esc|Малта}}&nbsp;– TBC (TVM, сите фестивали)<br> 25. {{Esc|Молдавија}}&nbsp;– Gloria Gorceag (Moldova 1, Radio Moldova, Radio Moldova Muzical и Radio Moldova Tineret, сите фестивали)<br> 26. {{Esc|Норвешка}}&nbsp;– Olav Viksmo-Slettan (NRK1, сите фестивали);Ronny Brede Aase, Silje Nordnes и Markus Neby (NRK3, финале); Ole Christian Øen (NRK P1, второ полуфинале и финале)<br> 27. {{Esc|Полска}}&nbsp;– Artur Orzech (TVP 1, сите фестивали)<br> 28. {{Esc|Португалија}}&nbsp;– José Carlos Malato и Nuno Galopim (RTP1 и RTP Internacional)<br> 29. {{Esc|Романија}}&nbsp;– Liana Stanciu и Radu Andrei Tudor (TVR1 и TVR HD, сите фестивали)<br> 30. {{Esc|Сан Марино}}&nbsp;– Lia Fiorio и Gigi Restivo (SMtv San Marino и Radio San Marino, сите фествали)<br> 31. {{Esc|Словенија}}&nbsp;– Andrej Hofer (RTV SLO2, полуфиналиња; RTV SLO1, финале; Radio Val 202, второ полуфинале и финале; Radio Maribor, сите фестивали)<br> 32. {{Esc|Србија}}&nbsp;– Silvana Grujić и Olga Kapor (RTS 1, RTS HD и RTS Sat, прво полуфинале)<br> 33. {{Esc|Украина}}&nbsp;– Pavlo Shylko (UA:PBC, сите фестивали)<br> 34. {{Esc|Унгарија}}&nbsp;– Krisztina Rátonyi и Freddie (Duna, сите фестивали<br> 35. {{Esc|Финска}}&nbsp;– фински: Mikko Silvennoinen. шведски: Eva Frant иJohan Lindroos (Yle TV1, полуфинале 1) (Yle TV2, полуфинале 2 и финале)<br> 36. {{Esc|Франција}}&nbsp;– Marianne James, Stéphane Bern и Amir Haddad (France 2, финале), Marianne James и Jarry (France 4, полуфиналиња)<br> 37. {{Esc|Холандија}}&nbsp;– TBC (NPO 1 и BVN, сите фестивали)<br> 38. {{Esc|Хрватска}}&nbsp;– Duško Čurlić (HRT 1, сите фестивали), Zlatko Turkalj Turki (HRT 2, сите фестивали) <br> 39. {{Esc|Црна Гора}}&nbsp;– Dražen Bauković и Tijana Mišković (TVCG 1 и TVCG SAT, сите фестивали)<br> 40. {{Esc|Чешка}}&nbsp;– Libor Bouček (ČT2, полуфиналиња; ČT1, финале)<br> 41. {{Esc|Швајцарија}}&nbsp;– германски: Sven Epiney (SRF zwei, полуфиналиња и SRF 1, финале); италијански: Clarissa Tami и Sebalter (RSI La 2, полуфиналиња и RSI La 1, финале); француски: Jean-Marc Richard и Nicolas Tanner (RTS Deux, полуфиналиња и RTS Un, финале)<br> 42. {{Esc|Шведска}}&nbsp;– Måns Zelmerlöw и Edward af Sillén (SVT1, сите фестивали)<br> 44. {{Esc|Шпанија}}&nbsp;– José María Íñigo и Julia Varela (La 2, полуфиналиња; La 1, финале)<br> {{Div col end}} ==== Држави коишто не се учеснички ==== {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Босна и Херцеговина}}&nbsp;– не објавено<br> 2. {{знаме|Казахстан}}&nbsp;– Kaldybek Zhaysanbaev и Diana Snegina (Khabar Agency)<br> 3. {{знаме|Кина}}&nbsp;– Lee Wei Song и Lee Shih Shiong (Hunan TV) <br> 4. {{знаме|Гренланд}}&nbsp;– TBA (KNR, финале)<br> 5. {{знаме|Јапонија}}&nbsp;– TBA (NHK, сите фестивали)<br> 6. {{знаме|САД}}&nbsp;– Francisca Lachapel и Vanessa Claudio (Univision, сите фестивали)<br> {{Div col end}} == Извори == {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Commons|Cat|Eurovision Song Contest 2017}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија 2017]] [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Украинска музика]] [[Категорија:Култура на Киев]] [[Категорија:Музиката во 2017 година]] aytaud17jle80dgih3zwn8lfm7q069b 0 1172567 5629244 5628845 2026-09-16T14:20:51Z BT405 9277 5629244 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2018 | слоган = All Aboard! | слика = Esc-ai-logo-2018.png | полуфинале1 = 8 мај 2018 | полуфинале2 = 10 мај 2018 | финале = 12 мај 2018 | издание = 63-то | домаќин = {{flagicon|Португалија}} [[RTP]] | место = Алтис Арена, [[Лисабон]], [[Португалија]] | презентери = [[Катарина Фуртадо]], [[Даниела Руа]], [[Филомена Каутела]] и [[Силвија Алберто]] | радиодифузер = [[RTP]] | извршен_продуцент = Јон Ола Санд | број_на_земји = 43 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Русија}} | не_учествуваат = Нема | карта = ESC 2018 Map_2.svg | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Израел}}<br />[[Нета Барзилај|Нета]] | победничка_песна = Toy | претходна = 2017 | следна = 2019 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Евровизија 2018''' беше 63-тото издание на Евровизија. Се одржало во Алтис Арената во Португалија, која победи на Евровизија 2017 со изведувачот Салвадор Собрал и песната „Amar Pelos Dois“ со рекордни 758 бода, вкупно од телевоутингот и стручното жири. Натпреварот се состоел од две полуфиналиња на 8 и 10 мај и финале на 12 мај 2018 година. Официјално, четириесет и три држави го имаат потврдено своето учество на фестивалот со што се изедначува рекордот од 2008 и 2011 година. Русија се враќа по едногодишно отсуство и за првпат после 2011 година, нема држава која се откажала од учество. == Локација == ''За повеќе детали за државата домаќин, видете [[Португалија]]'' Натпреварот се одржал за првпат во Португалија, по победата на земјата во изданието од 2017 година со песната „Amar Pelos Dois“, изведена од Салвадор Собрал. ===Фаза на аукција и избор на град=== {{location map+ |Португалија |width=200 |float=right |caption=Локациите на градовите кандидати се означени со црвено. Градот домаќин ќе биде означен со зелено. |places= <small>{{location map~|Португалија |lat= 38.751106|long=-9.152584|label=[[Лисабон]]|position=right|mark=Green pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Португалија |lat=41.44253 |long=-8.291785699999991 |label=[[Гимарис]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Португалија |lat=41.1396 |long=-8.5291 |label=[[Гондомар]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Португалија |lat=37.0194 |long=-7.9304 |label=[[Фаро]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Португалија |lat=40.9268 |long=-8.5483 |label=[[Санта Марија Де Феира]]|mark=Red pog.svg}}</small> }} На денот на Евровизискиот финален натпревар во 2017 година, беше објавено дека португалскиот радиодифузер [[Радио Телевизија Португалија]] (РТП) ќе го прифати предизвикот да го организира натпреварот во 2018 година во случај на победа.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Costa|first1=Nelson|title=ESC2017: Organização da Eurovisão falou com a RTP na hipótese de vitória|url=http://www.escportugal.pt/2017/05/esc2017-organizacao-da-eurovisao-falou.html|website=escportugal.pt|publisher=ESC Portugal|accessdate=14 May 2017|date=13 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170515090800/http://www.escportugal.pt/2017/05/esc2017-organizacao-da-eurovisao-falou.html|archivedate=15 May 2017|df=dmy-all}}</ref> По триумфот на Собрал, извршниот надзорник на ЕБУ , Џон Ола Санд, ја издаде поканата за организирање на Евровизија 2018, на RTP за време на прес-конференција на победникот.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Costa|first1=Nelson|title=ESC2017: Organização da Eurovisão falou com a RTP na hipótese de vitória|url=http://www.escportugal.pt/2017/05/esc2017-organizacao-da-eurovisao-falou.html|website=escportugal.pt|publisher=ESC Portugal|accessdate=14 May 2017|date=13 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170515090800/http://www.escportugal.pt/2017/05/esc2017-organizacao-da-eurovisao-falou.html|archivedate=15 May 2017|df=dmy-all}}</ref> Следниот ден, генералниот директор на РТП, Нуно Артур Силвиа, потврди дека РТП ќе ја организира Евровизија 2018 и ја спомна МЕО Арена (подоцна преименувана во Алтис Арена) во [[Лисабон]] како највозможно место за организирање на натпреварот.<ref name="MEO Arena">{{Наведена мрежна страница|last1=Granger|first1=Anthony|title=ESC'18 organisers suggest MEO Arena as venue|url=https://eurovoix.com/2017/05/14/esc18-organisers-suggest-meo-arena-venue/|website=eurovoix.com|publisher=Eurovoix|accessdate=15 May 2017|date=14 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170516161817/https://eurovoix.com/2017/05/14/esc18-organisers-suggest-meo-arena-venue/|archivedate=16 May 2017|df=dmy-all}}</ref> [[File:View of MEO Arena 2014 from North.jpg|thumb|десно|Лисабонска арена]] {| class="sortable wikitable" |- ! Град ! Место ! Капацитет ! Забелешки |- | [[Лисабон]] | [[MEO Arena]]<ref name="MEO Arena"/> | 20,000 | Домаќин на [[Експо '98]],<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Nash|first1=Elizabeth|title=Expo 98: Lisbon dreams of turning wasteland into lasting beauty|url=http://www.independent.co.uk/news/expo-98-lisbon-dreams-of-turning-wasteland-into-lasting-beauty-1141712.html|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|accessdate=15 May 2017|date=30 January 1998}}</ref> [[FIBA]] 1999,<ref>{{Наведена мрежна страница|author1=FIBA Archives|title=1999 World Championship for Junior Men|url=http://www.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2896/_/index.html|publisher=[[FIBA]]|accessdate=15 May 2017|date=25 July 1999|archive-date=2017-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418213439/http://www.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2896/_/index.html|url-status=dead}}</ref> и [[МТВ Музички Награди 2005]],<ref>{{Наведена мрежна страница|author1=NME|title=MTV Europe Music Awards announce 2005 venue|url=http://www.nme.com/news/music/outkast-106-1358848|website=nme.com|publisher=[[NME]]|accessdate=15 May 2017|date=8 December 2004}}</ref> и различни концерти. |- |[[Гондомар]] |[[Pavilhão Multiusos de Guimarães|Multiusos de Guimarães]] |5 000 |<small>Домаќин на големи концерти и меѓународни настани.</small> |- |[[Фаро]] |[[Estadio Algarve]] |35 000 |<small>И покрај тоа што има павилјон со капацитет за одржување на Евровизија, градот на Фаро го искажа својот интерес за да биде град домаќин. Една опција е да биде стадионот „Алгарве“, каде се одржуваа натпревари на Евро 2004, но ќе мора да се направи исправка и да се покрие.</small> |- |[[Санта Марија де Феира|Санта Марија Де Феира]] |Europarque |11 000 |<small>Во оваа арена се имаат одржано едни од најважните настани во регионот на Порто, како на пример финалето на фестивалот „RTP da Canção“ во 2001 година и многу концерти и меѓународни настани.</small> |- |} Основните услови кои треба градот домаќин да ги исполнува, се истите како и во Киев: * Соодветна арена која има капацитет од минимум 10.000 гости; * Интернационален прес центар за 1.500 новинари; * Соодветен смештај кој вклучува хотелски соби, со различна ценовна категорија, каде што ќе можат да бидат сместени најмалку 2.000 делегати, акредитирани новинари и коментатори; * Делотворен јавен транспорт, вклучувајќи и близок интернационлен аеродром со спремна и достапна поврзаност до градот, арената и хотелите. == Формат == === Визуелен дизајн === Слоганот за овој фестивал е ''All Aboard!'', кој беше објавен на 7 ноември 2017 на пресконференција одржана во Лисабон. Овој дизајн ги опфаќа специфичностите на океанот во Лисабон и локацијата на Португалија на Атлантскиот Океан и морската историја на државата. === Водители === На 8 јануари 2018 година, РТП и ЕБУ ги објавија избраните водители и за првпат, тоа ќе бидат четири женски презентери и тоа Силвија Алберто, Филомена Каутела и Катарина Фуртадо, заедно со глумицата Даниела Руах. Првпат после 2015 и вторпат како водителите се од еден пол. === Жрепка во полуфинале === На 29 јануари 2018 година се одржа жрепката за распоред на учесниците во полуфиналињата. Поделени во шест групи, претежно соседски држави, со цел да се одбегне „соседското гласање“. Тука беа сите држави учеснички освен домаќинот Португалија и учесничките во т.н. „големата петка“ која е составена од Франција, Германија, Италија, Шпанија и Велика Британија. {| class="wikitable" |- !Група 1 !Група 2 !Група 3 !Група 4 !Група 5 !Група 6 |- | valign="top"| *{{Esc|Албанија}} *{{Esc|Хрватска}} *{{Esc|Македонија}} *{{Esc|Црна Гора}} *{{Esc|Србија}} *{{Esc|Словенија}} *{{Esc|Швајцарија}} | valign="top"| *{{Esc|Данска}} *{{Esc|Финска}} *{{Esc|Исланд}} *{{Esc|Ирска}} *{{Esc|Норвешка}} *{{Esc|Шведска}} | valign="top"| *{{Esc|Ерменија|y = 2018}} *{{Esc|Азербејџан|y = 2018}} *{{Esc|Белорусија|y = 2018}} *{{Esc|Грузија|y = 2018}} *{{Esc|Русија|y = 2018}} *{{Esc|Украина|y = 2018}} | valign="top"| *{{Esc|Бугарија|y = 2018}} *{{Esc|Кипар|y = 2018}} *{{Esc|Грција|y = 2018}} *{{Esc|Унгарија}} *{{Esc|Молдавија}} *{{Esc|Романија}} | valign="top"| *{{Esc|Австралија}} *{{Esc|Австрија}} *{{Esc|Чешка}} *{{Esc|Израел}} *{{Esc|Малта}} *{{Esc|Сан Марино}} | valign="top"| *{{Esc|Белгија}} *{{Esc|Естонија}} *{{Esc|Латвија}} *{{Esc|Литванија}} *{{Esc|Холандија}} *{{Esc|Полска}} |} === Отворање на фестивалот === == Список на учесници == [[File:ESC 2018 Semi-Finals.svg|thumb|{{легенда|#D40000|Држави учеснички во првото полуфинале.}} {{легенда|#FFAAAA|Директно квалификувани држави кои имаат право да гласат во првото полуфинале}} {{легенда|#000080|Држави учеснички во второто полуфинале}} {{легенда|#99CCFF|Директно квалификувани држави кои имаат право да гласат во второто полуфинале}}]] Овие држави го потврдија своето учество на фестивалот: === Полуфинале 1 === Деветнаесет држави ќе се натпреваруваат во првото полуфинале кое ќе се одржи на 8 мај 2018 година. {{color box|#00FF00}} квалификувани во финале {| class="sortable wikitable" |- ! # !Држава !Изведувач !Песна !Јазик !Место !Бодови |- |01 | {{Esc|Азербејџан}} | Aisel | "X My Heart" | англиски |11 |94 |- |02 | {{Esc|Исланд}} | Ari Ólafsson | "Our Choice" | англиски |19 |15 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |03 | {{Esc|Албанија}} | Eugent Bushpepa | "Mall" | албански |8 |162 |- |04 | {{Esc|Белгија}} | Sennek | "A Matter of Time" | англиски |12 |91 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |05 | {{Esc|Чешка}} | Mikolas Josef | "Lie to Me" | англиски |3 |232 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |06 | {{Esc|Литванија}} | Ieva Zasimauskaitė | "When We're Old" | англиски, литвански {{ref|a|2}} |9 |119 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |07 | {{Esc|Израел}} | Netta | "Toy" | англиски{{ref|a|1}} |1 |283 |- |08 | {{Esc|Белорусија}} | Alekseev | "Forever" | англиски |16 |65 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |09 | {{Esc|Естонија}} | Elina Nechayeva | "La forza" | италијански |5 |231 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |10 | {{Esc|Бугарија}} | Equinox | "Bones" | англиски |7 |177 |- |11 | {{Esc|Македонија}} | Eye Cue | "[[Lost and Found]]" | англиски |18 |24 |- |12 | {{Esc|Хрватска}} | Franka | "Crazy" | англиски |17 |63 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |13 | {{Esc|Австрија}} | Cesár Sampson | "Nobody but You" | англиски |4 |201 |- |14 | {{Esc|Грција}} | Yianna Terzi | "Oneiro mou" <small>(Όνειρό μου)</small> | грчки |14 |81 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |15 | {{Esc|Финска}} | Saara Aalto | "Monsters" | англиски |10 |108 |- |16 | {{Esc|Ерменија}} | Sevak Khanagyan | "Qami" <small>(Քամի)</small> | ерменски |15 |79 |- |17 | {{Esc|Швајцарија}} | Zibbz | "Stones" | англиски |13 |86 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |18 | {{Esc|Ирска}} | Ryan O'Shaughnessy | "Together" | англиски |6 |179 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |19 | {{Esc|Кипар}} | Eleni Foureira | "Fuego" | англиски{{ref|a|3}} |2 |262 |} : 1.{{note|a}}Содржи зборови на израелски. : 2.{{note|a}}Верзија со неколку редови на литватски беше изведена на националниот избор, но официјалното видео и текст се целосно на англиски јазик.<ref>[https://eurovision.tv/participant/Ieva-zasimauskaite Ieva Zasimauskaitė], Eurovision Song Contest.</ref> Сè уште не е потврдено која верзија ќе биде изведена. : 3.{{note|a}}Иако целиот текст е на англиски, зборот 'Fuego' се повторува во песната. ===Полуфинале 2=== Осумнаесет држави ќе учествуваат во второто полуфинале. Франција, Германија и Италија ќе гласаат во ова полуфинале кое ќе се одржи на 10 мај 2018 година. {{color box|#00FF00}} квалификувани во финале {| class="sortable wikitable" |- !# !Држава !Изведувач !Песна !Јазик !Место !Бодови |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |01 | {{Esc|Норвешка}} | Alexander Rybak | "That's How You Write a Song" | англиски |1 |266 |- |02 | {{Esc|Романија}} | The Humans | "Goodbye" | англиски |11 |107 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |03 | {{Esc|Србија}} | Sanja Ilić & Balkanika | "Nova deca" <small>(Нова деца) | српски{{ref|b|5}} |9 |117 |- |04 | {{Esc|Сан Марино}} | Jessika feat. Jenifer Brening | "Who We Are" | англиски |17 |28 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |05 | {{Esc|Данска}} | Rasmussen | "Higher Ground" | англиски{{ref|b|4}} |5 |204 |- |06 | {{Esc|Русија}} | Julia Samoylova | "I Won't Break" | англиски |15 |65 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |07 | {{Esc|Молдавија}} | DoReDoS | "My Lucky Day" | англиски |3 |235 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |08 | {{Esc|Холандија}} | Waylon | "Outlaw in 'Em" | англиски |7 |174 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |09 | {{Esc|Австралија}} | Jessica Mauboy | We Got Love | англиски |4 |212 |- |10 | {{Esc|Грузија}} | Ethno-Jazz Band Iriao | "For You" | грузиски{{ref|b|6}} |18 |24 |- |11 | {{Esc|Полска}} | Gromee feat. Lukas Meijer | "Light Me Up" | англиски |14 |81 |- |12 | {{Esc|Малта}} | Christabelle | "Taboo" | англиски |13 |101 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |13 | {{Esc|Унгарија}} | AWS | "Viszlát nyár" | унгарски |10 |111 |- |14 | {{Esc|Латвија}} | Laura Rizzotto | "Funny Girl" | англиски |12 |106 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |15 | {{Esc|Шведска}} | Benjamin Ingrosso | "Dance You Off" | англиски |2 |254 |- |16 | {{Esc|Црна Гора}} | Vanja Radovanović | "Inje" | црногорски |16 |40 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |17 | {{Esc|Словенија}} | Lea Sirk | "Hvala, ne!" | словенечки |8 |132 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |18 | {{Esc|Украина}} | Mélovin | "Under the Ladder" | англиски |6 |179 |} : 4.{{note|b}}Содржи фраза на исландски јазик која се повторува двапати.<ref>[https://eurovision.tv/participant/rasmussen Rasmussen], Eurovision Song Contest.</ref> : 5.{{note|b}}Содржи фрази на торлатски дијалект. : 6.{{note|b}}Иако песната е со англиски наслов, целиот текст е на грузиски јазик. ===Финале=== Финалето ќе се одржи на 12 мај 2018 година. Вкупно 26 држави ќе се натпреваруваат во финалето, десет од првото и десет од второто полуфинале како и „големата петка“ и државата домаќин. {{color box|#FFDF00}} Прво место {{color box|#D3D3D3}} Второ место {{color box|#CD7F32}} Трето место {{color box|#ff0000}} Последно место {| class="wikitable sortable" !# !Држава !Изведувач !Песна !Јазик !Место !Бодови |- |01 |{{Esc|Украина}} |Mélovin |"Under the Ladder" |англиски |17 |130 |- |02 |{{Esc|Шпанија}} |Amaia & Alfred |"Tu canción" |шпански |23 |61 |- |03 |{{Esc|Словенија}} |Lea Sirk |"Hvala, ne!" |словенечки |22 |64 |- |04 |{{Esc|Литванија}} |Ieva Zasimauskaitė |"When We're Old" |англиски |12 |181 |- |- style="font-weight: bold; background: #CD7F32;" |05 |{{Esc|Австрија}} |Cesár Sampson |"Nobody but You" |англиски |3 |342 |- |06 |{{Esc|Естонија}} |Elina Nechayeva |"La forza" |италијански |8 |245 |- |07 |{{Esc|Норвешка}} |Alexander Rybak |"That's How You Write a Song" |англиски |15 |144 |- |- style="font-weight: bold; background: #ff0000;" |08 |{{Esc|Португалија}} |Cláudia Pascoal |"O jardim" |португалски |26 |39 |- |09 |{{Esc|Велика Британија}} |SuRie |"Storm" |англиски |24 |48 |- |10 |{{Esc|Србија}} |Sanja Ilić & Balkanika |"Nova deca" <small>(Нова деца)</small> |српски |19 |113 |- |11 |{{Esc|Германија}} |[[Михаел Шулте|Michael Schulte]] |"You Let Me Walk Alone" |англиски |4 |340 |- |12 |{{Esc|Албанија}} |Eugent Bushpepa |"Mall" |албански |11 |184 |- |13 |{{Esc|Франција}} |Madame Monsieur |"Mercy" |француски |13 |173 |- |14 |{{Esc|Чешка}} |Mikolas Josef |"Lie to Me" |англиски |6 |281 |- |15 |{{Esc|Данска}} |Rasmussen |"Higher Ground" |англиски |9 |226 |- |16 |{{Esc|Австралија}} |Jessica Mauboy |"We Got Love" |англиски |20 |99 |- |17 |{{Esc|Финска}} |Saara Aalto |"Monsters" |англиски |25 |46 |- |18 |{{Esc|Бугарија}} |Equinox |"Bones" |англиски |14 |166 |- |19 |{{Esc|Молдавија}} |DoReDoS |"My Lucky Day" |англиски |10 |209 |- |20 |{{Esc|Шведска}} |Benjamin Ingrosso |"Dance You Off" |англиски |7 |274 |- |21 |{{Esc|Унгарија}} |AWS |"Viszlát nyár" |унгарски |21 |93 |- |- style="font-weight: bold; background: #FFDF00;" |22 |{{Esc|Израел}} |Netta |"Toy" |англиски |1 |529 |- |23 |{{Esc|Холандија}} |Waylon |"Outlaw in 'Em" |англиски |18 |121 |- |24 |{{Esc|Ирска}} |Ryan O'Shaughnessy |"Together" |англиски |16 |136 |- |- style="font-weight: bold; background: #D3D3D3;" |25 |{{Esc|Кипар}} |Eleni Foureira |"Fuego" |англиски |2 |436 |- |26 |{{Esc|Италија}} |Ermal Meta & Fabrizio Moro |"Non mi avete fatto niente" |италијански |5 |308 |} == Гласање == Резултати од гласањата, од двете полуфиналиња и финалето, посебно и заедно прикажани бодовите од жирито и телевоутингот. ===Полуфинале 1=== {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" |- ! colspan="7" | Полуфинале 1 |- ! # ! Телевоутинг ! Бодови ! Жири ! Бодови |- | 1 | {{Esc|Кипар}} | 173 | {{Esc|Израел}} | 167 |- | 2 | {{Esc|Чешка}} | 134 | {{Esc|Австрија}} | 115 |- | 3 | {{Esc|Естонија}} | 120 | {{Esc|Албанија}} | 114 |- | 4 | {{Esc|Израел}} | 116 | {{Esc|Бугарија}} | 107 |- | 5 | {{Esc|Австрија}} | 116 | {{Esc|Чешка}} | 98 |- | 6 | {{Esc|Ирска}} | 108 | {{Esc|Кипар}} | 89 |- | 7 | {{Esc|Финска}} | 73 | {{Esc|Естонија}} | 81 |- | 8 | {{Esc|Бугарија}} | 70 | {{Esc|Ирска}} | 71 |- | 9 | {{Esc|Литванија}} | 62 | {{Esc|Белгија}} | 71 |- | 10 | {{Esc|Грција}} | 53 | {{Esc|Швајцарија}} | 59 |- | 11 | {{Esc|Албанија}} | 48 | {{Esc|Литванија}} | 57 |- | 12 | {{Esc|Азербејџан}} | 47 | {{Esc|Азербејџан}} | 47 |- | 13 | {{Esc|Белорусија}} | 45 | {{Esc|Хрватска}} | 46 |- | 14 | {{Esc|Ерменија}} | 41 | {{Esc|Ерменија}} | 38 |- | 15 | {{Esc|Швајцарија}} | 27 | {{Esc|Финска}} | 35 |- | 16 | {{Esc|Белгија}} | 20 | {{Esc|Грција}} | 28 |- | 17 | {{Esc|Хрватска}} | 17 | {{Esc|Белорусија}} | 20 |- | 18 | {{Esc|Македонија}} | 6 | {{Esc|Македонија}} | 18 |- | 19 | {{Esc|Исланд}} | 0 | {{Esc|Исланд}} | 15 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| Voting procedure used: {{легенда|#A4EAA9|100%телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="44" | Резултати од гласањето на жирито<ref name=sf1scoreboard>{{Наведена мрежна страница|title=2018 First Semi-final Scoreboard|url=https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/first-semi-final/scoreboard|publisher=Eurovision Song Contest|accessdate=13 May 2018|archive-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512234516/https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/first-semi-final/scoreboard}}</ref> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCESCVkupnoPoeni.svg|14px|Total Score]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | |- ! rowspan="19" | [[File:ESCUcesnici1.svg|10px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Азербејџан | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 94 |47|| style="background:#AAAAAA;" | ||  ||5|| ||  ||  ||10|| ||3|| ||7||  ||||'''12'''||  ||  || ||  ||10||  ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Исланд | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 15 |0|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||1||4|| ||  ||7||  || ||2||  ||  || ||  ||  ||1|| ||  ||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Албанија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''162''' |48||7||'''12'''|| style="background:#AAAAAA;" | ||4||5||1||4||'''12'''||1||6||10||4||6||8||6||5|| ||  ||7||5||4||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Белгија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 91 |20||||2||4||style="background:#AAAAAA;" | ||10||8||  || ||4||'''12'''||  ||1||7|| ||5||6|| ||2||  ||10||   || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Чешка''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''232''' |134||  ||5||  ||10|| style="background:#AAAAAA;" | ||5||3||10||  ||7||8||10||8||2||  ||7||8||4||1||3||7|| |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Литванија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''119''' |62||||  ||1||  ||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||2|| ||10||10||  ||8||2||  ||2||||7|||| ||'''12'''||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Израел''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''283''' |116||4||10||10||7||'''12'''||7|| style="background:#AAAAAA;" | ||6|| ||5||5||'''12'''||'''12'''||4||'''12'''||'''12'''||5||10||'''12'''||2||'''12'''||8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Белорусија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 65 |45||'''12'''|| ||7||  ||  || ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||  |||| ||  ||1|| ||  || ||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Естонија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''201''' |120||1||6||  ||  || ||4||  || ||style="background:#AAAAAA;" | || ||4||  ||3||10||  ||8||'''12'''||8||5||8||6||6 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Бугарија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''177''' |70||2|| ||6||2||7||3||  ||5||7|| style="background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||6||4||6||10||||3||6||6||7||3||'''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Македонија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 24 |6||6||  ||8||  || ||  ||1|| ||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||||3|| |||| ||  ||  || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Хрватска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 63 |17||5||  ||  || ||  ||  ||6||8||2||4||6|| style="background:#AAAAAA;" | ||||5||  |||| ||  ||4||1|| ||5 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Австрија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''231''' |116||  ||7|| ||'''12'''||1||10||'''12'''||1||'''12'''||8|||||| style="background:#AAAAAA;" | || ||8||4||6||7||3||6||8||10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Грција | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 81 |53||10||1||3|| ||  ||  ||  || ||  || ||  ||3||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||2|| ||1||8||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Финска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''108''' |73||  ||4||  || ||  ||2||7||3||5||1||  || ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | || ||2||5||2||  ||1||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ерменија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 79 |41||  ||  || ||6||2||  ||5||4||||2||||  ||10|| ||3|| style="background:#AAAAAA;" | || ||  || ||4||  ||2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Швајцарија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 86 |27||3||3||2||8||6||6||8|| ||  || ||||5||1||1||1||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||3||  || ||5||4 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Ирска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''179''' |108||  ||8||  ||5||8||'''12'''||  ||2||6|| ||1||7||5||  ||4||||10|| style="background:#AAAAAA;" | || ||  ||2||1 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Кипар''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''262''' |173||8|| ||'''12'''||3||  ||  ||  || ||8||3||3||2||||7||7||10||4||'''12'''|| style="background:#AAAAAA;" | ||  ||10|| |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| {{легенда|#A4EAA9|100% телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="44" | Резултати од гласањето од телевоутинг |- ! rowspan="2"| [[File:ESCVkupnoPoeni.svg|14px|Total Score]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | |- ! rowspan="19" | [[File:ESCUcesnici1.svg|10px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Азербејџан | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 94 |47|| style="background:#AAAAAA;" | ||1||7||  ||10|| ||5|| ||  ||  ||5||5||4||3||  ||  || ||  || ||7||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Исланд | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 15 |15|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||  ||  || ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || ||  || ||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Албанија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''162''' |114||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||3|| ||  || ||  || ||'''12'''||4||1||10||1|| ||10||1||  ||  ||5||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белгија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 91 |71||2||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||8||2||2||3||  || ||  ||  || ||  ||3|| ||  || ||  ||   || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Чешка''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''232''' |98||8||'''12'''||2||8|| style="background:#AAAAAA;" | ||7||'''12'''||8||7||3||6||10||10||6||7||7||3||4||7||1||4||2 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Литванија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''119''' |57||1||3|| ||4|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||6||10|| ||  ||  || ||  ||2||  || ||'''12'''||3||6||3||'''12''' |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Израел''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''283''' |167||10||8||4||3||'''12'''||1|| style="background:#AAAAAA;" | ||10||1||7||3||  ||6||2||10||4||8||5||8||2||7||5 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белорусија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 65 |20||'''12'''|| ||  ||  || ||6|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||6||2||  || ||  ||1||3||10|| ||  ||5|| ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Естеонија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''201''' |81||3||6||6||5||5||'''12'''||7||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||4|| ||6||3||8||'''12'''||5||1||10||6||'''12'''||2||4 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Бугарија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''177''' |107||4||  ||5||  ||2||2||3||5||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||8||  ||5||7||  ||2|| ||3||10||  ||8||6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Македонија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 24 |18||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  ||5|| style="background:#AAAAAA;" | ||1||  || ||  ||  || || ||  ||  ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Хрваска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 63 |46||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  || ||10|| style="background:#AAAAAA;" | ||2||  || ||1||4||  ||  ||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Австрија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''231''' |115||5||7||3||10||6||10||8||4||8||8||  ||7|| style="background:#AAAAAA;" | ||||8||6||'''12'''||8||1||5||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Greece | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 81 |28||  ||  ||10||1|| ||  ||  || || ||10||4||3|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||8||2||||'''12'''||  ||  ||3 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Финска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''108''' |35|| ||10||8||2||1||3||6||||'''12'''||1||2|| ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||5||6||  ||4||6||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Ерменија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 79 |38||  ||  || ||6||8||  ||  ||'''12'''|| ||6||  ||  ||||5|| ||style="background:#AAAAAA;" | || ||  ||4|| ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Швајцарија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 86 |59||  ||2||1||  || ||  ||1|| ||2||  ||1||2||8|| ||4|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||2||  ||3||1|| |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Ирска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''179''' |71||6||4|| ||'''12'''||4||4||4||1||5|| ||  ||8||'''12'''||4||6||  ||6|| style="background:#AAAAAA;" | ||2||8||'''12'''||10 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Кипар''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''262''' |89||7||5||'''12'''||7||7||5||10||7||4||'''12'''||7||'''12'''||7||'''12'''||5||'''12'''||7||7|| style="background:#AAAAAA;" | ||10||10||8 |} ==== 12 бода ==== Државите со задеблено го имаат дадено максимумот од 24 бода (12 бода од жири и 12 бода од телевоутинг) ===== Жири ===== Подолу се прикажани сите доделени 12 бода од секоја држава од професионалното жири во првото полуфинале: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- !#!!Држава!!Држава која ги дала бодовите |- |7|| {{Esc|Израел}} || Ерменија, Австрија, Хрватска, Кипар, '''Чешка,''' Финска, Шпанија |- |3|| {{Esc|Австрија}} || Белгија, Израел, Естонија |- | rowspan="3" | 2 || {{Esc|Албанија}} || Belarus, Iceland |- | {{Esc|Бугарија}} ||Македонија, Велика Британија |- | {{Esc|Кипар}} ||'''Албанија,''' Ирска |- | rowspan="6" | 1 || {{Esc|Азербејџан}} ||Грција |- | {{Esc|Белорусија}} ||'''Азербејџан''' |- | {{Esc|Белгија}} ||Бугарија |- |{{Esc|Естонија}} |Швајцарија |- |{{Esc|Ирска}} |Литванија |- |{{Esc|Литванија}} |Португалија |} ===== Телевоутинг ===== Подолу се прикажани сите доделени 12 бода од секоја држава од телевоутингот во првото полуфинале: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! # !! Држава !! Држава која ги дала 12 бода |- |5|| {{Esc|Кипар}} || '''Албанија,''' Ерменија, Бугарија, Хрватска, Грција |- | rowspan="2" | 3 || {{Esc|Естонија}} ||Финска, Литванија, Португалија |- | {{Esc|Ирска}} ||Австрија, Белгија, Шпанија |- | rowspan="2" | 2 || {{Esc|Чешка}} ||Исланд, Израел |- | {{Esc|Литванија}} ||Ирска, Велка Британија |- | rowspan="7" | 1 || {{Esc|Албанија}} ||Македонија |- | {{Esc|Ерменија}} ||Белорусија |- | {{Esc|Австрија}} ||Швајцарија |- |{{Esc|Белорусија}} |'''Азербејџан''' |- |{{Esc|Финска}} |Естонија |- |{{Esc|Грција}} |Кипар |- |{{Esc|Израел}} |'''Чешка''' |} ===Полуфинале 2=== {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" |- ! colspan="7" | Полуфинале 2 |- !Место !Телевоутинг !Бодови !Жири !Бодови |- | 1 | {{Esc|Данска}} | 164 | {{Esc|Шведска}} | 171 |- | 2 | {{Esc|Молдавија}} | 153 | {{Esc|Норвешка}} | 133 |- | 3 | {{Esc|Норвешка}} | 133 | {{Esc|Австралија}} | 130 |- | 4 | {{Esc|Украина}} | 114 | {{Esc|Холандија}} | 127 |- | 5 | {{Esc|Унгарија}} | 88 | {{Esc|Малта}} | 93 |- | 6 | {{Esc|Шведска}} | 83 | {{Esc|Латвија}} | 92 |- | 7 | {{Esc|Австралија}} | 82 | {{Esc|Молдавија}} | 82 |- | 8 | {{Esc|Србија}} | 72 | {{Esc|Романија}} | 67 |- | 9 | {{Esc|Словенија}} | 65 | {{Esc|Словенија}} | 67 |- | 10 | {{Esc|Полска}} | 60 | {{Esc|Украина}} | 65 |- | 11 | {{Esc|Русија}} | 51 | {{Esc|Србија}} | 45 |- | 12 | {{Esc|Холандија}} | 47 | {{Esc|Данска}} | 40 |- | 13 | {{Esc|Романија}} | 40 | {{Esc|Унгарија}} | 23 |- | 14 | {{Esc|Црна Гора}} | 17 | {{Esc|Црна Гора}} | 23 |- | 15 | {{Esc|Латвија}} | 14 | {{Esc|Полска}} | 21 |- | 16 | {{Esc|Сан Марино}} | 14 | {{Esc|Сан Марино}} | 14 |- | 17 | {{Esc|Грузија}} | 13 | {{Esc|Русија}} | 14 |- | 18 | {{Esc|Малта}} | 8 | {{Esc|Грузија}} | 11 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| {{легенда|#A4EAA9|100% телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="44" | Резултати од гласањето од жирито<ref name=sf2scoreboard>{{Наведена мрежна страница|title=2018 Second Semi-final Scoreboard|url=https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/second-semi-final/scoreboard|publisher=Eurovision Song Contest|accessdate=13 May 2018|archive-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512234507/https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/second-semi-final/scoreboard|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCTotaltscoreJ.svg|14px|Total Score]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | |-style="background:#ffdead;" ! rowspan="18" | [[File:ESCConJ.svg|10px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Норвешка''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''266''' | 133 || style="background:#AAAAAA;" | || 2||8 || 7|| 6 || 10 ||4  ||10 ||8  || 5||4  || 12 ||7  ||  5|| '''12''' ||6  ||7 || 1 ||2  ||5 ||'''12'''  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Романија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 107 | 40 || 2 ||style="background:#AAAAAA;" | ||1  || ||  ||  4|| '''12''' ||2||  || 6 || 3 || 2 || '''12''' ||  3||3 ||8  ||6 ||2  || 1 || ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Србија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''117''' |72  ||  ||6 ||style="background:#AAAAAA;" | ||6  ||1 ||7  ||  || || ||  ||  || 1 ||6 ||  ||  || '''12''' ||4 ||  ||  || 1 ||  1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Сан Марино | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 28 | 14 ||  ||5  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||1 ||  || ||  || ||  || 3 ||  || ||  ||  || || ||  ||  ||  5 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Данска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''204''' | 164 ||  ||  ||5 || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||  1|| ||6  || ||  ||8  ||5 ||  ||  || 1 || ||4 ||  ||  ||  10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Русија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 65 | 51 ||4  ||  || ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  7|| ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || ||  || 3 ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Молдавија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''235''' | 153 ||  ||  '''12'''|| || 10 ||2  || '''12''' ||style="background:#AAAAAA;" | ||3 ||10  ||3 ||  || 4 ||  || 6 ||2 || 5 ||5 ||  ||  || 4 || 4 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Холандија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''174''' |47  || 8 || 8 || 10 ||4  || 5 ||  || 5 ||style="background:#AAAAAA;" | ||1  || 10 ||10  || ||8  ||8  ||6  || 4 ||10|| '''12''' ||8  ||7  ||  3 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Австрија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''212''' | 82 || 10 ||  || 6 ||  || '''12''' ||3  || 10 ||4 ||style="background:#AAAAAA;" | || || 8 ||7 ||10  ||'''12'''  || 10 || 3 ||2||6||'''12'''||8||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грузија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 24 | 13 ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||1  || 2 ||  ||  || || 8 ||  ||  ||  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Полска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 81 | 60 || 1 ||  ||  || 2 || ||2  ||  || 5|| || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || 4 || || 1 ||  || ||  ||4  || 2 ||  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Малта | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 101 |8  ||  6||10 ||4  ||8  || 8 || || 2 ||1 || 3 ||4  || 1 ||style="background:#AAAAAA;" | || ||7  || 4 || 7 || 8||  ||6  || 6 ||  8 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Унгарија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''111''' |  88||  ||3  ||  || ||  ||5  ||  || ||  4|| 2 ||  6|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||  ||  ||3 || ||  ||  ||    |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Латвија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 106 |14  ||7|| 1 ||3  ||5 ||7  ||  || 3 || 7||5 ||8  || 7 ||  || 2 ||style="background:#AAAAAA;" | ||7  || || || 10 ||10  || 10 ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Шведска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''254''' | 83 ||'''12''' ||  ||'''12'''  || '''12''' || 10 || 8 ||  ||'''12''' || '''12''' || '''12''' || '''12''' || 10 || 3 ||10 ||style="background:#AAAAAA;" | ||2  ||'''12''' ||7  ||7  || '''12''' ||  6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Црна Гора | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 40 |17  ||  ||  7|| 7 ||  || ||  ||  || || ||  ||  || 5 || ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | || 1||3  || ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Словенија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''132''' |65  || 5 || 4 || 2 || 3 ||4  || || 6 || 8||2  ||1  || 5 || ||  || 4 ||8  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||5  ||5 ||3  ||  2 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Украина''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''179''' | 114 ||3  ||  || ||1  || 3 ||6  ||8  || 6|| 7 || 7 || 2 ||6  ||  || 1||5  ||10  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| Voting procedure used: {{легенда|#A4EAA9|100% Televoting|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% Jury vote|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="44" | Voting results (Televoting vote)<ref name=sf2scoreboard/> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCTotaltscoreJ.svg|14px|Total Score]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | |-style="background:#ffdead;" ! rowspan="18" | [[File:ESCConJ.svg|10px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Норвешка''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" |'''266''' |133|| style="background:#AAAAAA;" | ||6||6||7||'''12'''||8||6||10||6||5||7||6||8||4||10||5||10||8||4||4||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Романија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 107 |67|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||  ||'''12'''|| ||  ||8|| ||  ||  ||  ||  ||  || ||  ||8|| ||'''12''' |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Србија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''117''' |45||1||4|| style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||6||10||1||  ||  || ||  ||2||  ||4||'''12'''||'''12'''||  ||10||6||4 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Сан Марино | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 28 |14||  ||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  || ||2||  || ||'''12'''||  ||  || ||  || ||  ||  ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Данска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''204''' |40||'''12'''||8||4||'''12'''|| style="background:#AAAAAA;" | ||7||4||'''12'''||'''12'''||3||8||8||'''12'''||7||'''12'''||3||8||10||5||10||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Русија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 65 |14|| ||1||7||1|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||8|| ||  ||6|| ||3||  ||'''12'''||  ||8|| ||3|| ||  ||2 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Молдавија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''235''' |82||5||'''12'''||5||6||6||'''12'''|| style="background:#AAAAAA;" | ||7||10||'''12'''||2||4||10||8||5||4||6||'''12'''||'''12'''||5||10 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Холандија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''174''' |127||7||3|| ||2||7||  ||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||1||1||1||5||4||1||6||2||1||  || ||3||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Австрија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''212''' |130||8||7||3||4||8||1||5||4|| style="background:#AAAAAA;" | || ||3||10||3||2||7||  ||4||  ||6||7|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грузија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 24 |11||  ||  || ||  ||  ||3|| || || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||5||  ||  || ||5||  || ||  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Полска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 81 |21||6||  ||  || ||4||  ||  ||5||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||1||7||  ||8|| || ||7||7||'''12'''||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Малта | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 101 |93||  ||  || ||  ||1||  ||  || ||7||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||  || || ||  ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Унгарија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''111''' |23||2||10||'''12'''||8|| ||4||1||8||3||4||10||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||3||1||1||5||2||  ||8||6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Латвија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 106 |92||  ||  || ||  ||2||  ||  || ||  ||7||4||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||  || ||1||  || ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Шведска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''254''' |171||10||2||1||5||10||5||2||6||8||2||5||7||1||6|| style="background:#AAAAAA;" | ||6||2||4||1||  ||  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Црна Гора | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 40 |23||  ||  ||10|| ||  ||  ||  || ||  || ||  ||  || ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||7||  || ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Словенија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''132''' |67||3|| ||8||3||3||2||  ||3||4||  ||6|| ||5||  ||3||10|| style="background:#AAAAAA;" | ||6||2||2||5 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Украина''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''179''' |65||4||5||2||10||5||10||7||2||5||10||'''12'''||2||6||10||2||7||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||3||1||8 |} ==== 12 бода ==== Countries in bold gave the maximum 24 points (12 points apiece from professional jury and televoting) to the specified entrant. ===== Jury ===== Below is a summary of the maximum 12 points awarded by each country's professional jury in the second semi-final: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! N. !! Contestant !! Nation(s) giving 12 points |- | 9 || {{Esc|Sweden}} || Australia, Georgia, Germany, Netherlands, Norway, Poland, San Marino, Slovenia, Serbia |- | rowspan="2" | 3 || {{Esc|Australia}} || Denmark, France, Latvia |- | {{Esc|Norway}} || Italy, Malta, Sweden |- | rowspan="2" | 2 || {{Esc|Romania}} || Hungary, '''Moldova''' |- | {{Esc|Moldova}} || '''Romania''', '''Russia''' |- | rowspan="2" | 1 || {{Esc|Serbia}} || '''Montenegro''' |- | {{Esc|Netherlands}} || Ukraine |- |} ===== Televoting ===== Below is a summary of the maximum 12 points awarded by each country's televote in the second semi-final: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! N. !! Contestant !! Nation(s) giving 12 points |- | 6 || {{Esc|Denmark}} || Australia, Hungary, Netherlands, Norway, San Marino, Sweden |- | 5 || {{Esc|Moldova}} || France, Georgia, '''Romania''', '''Russia''', Ukraine |- | rowspan="2" | 2 || {{Esc|Romania}} || Italy, '''Moldova''' |- | {{Esc|Serbia}} || '''Montenegro''', Slovenia |- | rowspan="6" | 1 || {{Esc|Hungary}} || Serbia |- | {{Esc|Norway}} || Denmark |- | {{Esc|Poland}} || Germany |- | {{Esc|Russia}} || Latvia |- | {{Esc|San Marino}} || Malta |- | {{Esc|Ukraine}} || Poland |- |} === Final === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" |- ! colspan="7" | Final |- ! Place ! Televoting ! Points ! Jury ! Points |- | 1 | {{Esc|Israel}} | 317 | {{Esc|Austria}} | 271 |- | 2 | {{Esc|Cyprus}} | 253 | {{Esc|Sweden}} | 253 |- | 3 | {{Esc|Italy}} | 249 | {{Esc|Israel}} | 212 |- | 4 | {{Esc|Czech Republic}} | 215 | {{Esc|Germany}} | 204 |- | 5 | {{Esc|Denmark}} | 188 | {{Esc|Cyprus}} | 183 |- | 6 | {{Esc|Germany}} | 136 | {{Esc|Estonia}} | 143 |- | 7 | {{Esc|Ukraine}} | 119 | {{Esc|Albania}} | 126 |- | 8 | {{Esc|Moldova}} | 115 | {{Esc|France}} | 114 |- | 9 | {{Esc|Estonia}} | 102 | {{Esc|Bulgaria}} | 100 |- | 10 | {{Esc|Lithuania}} | 91 | {{Esc|Moldova}} | 94 |- | 11 | {{Esc|Norway}} | 84 | {{Esc|Lithuania}} | 90 |- | 12 | {{Esc|Serbia}} | 75 | {{Esc|Australia}} | 90 |- | 13 | {{Esc|Austria}} | 71 | {{Esc|Netherlands}} | 89 |- | 14 | {{Esc|Bulgaria}} | 66 | {{Esc|Ireland}} | 74 |- | 15 | {{Esc|Hungary}} | 65 | {{Esc|Czech Republic}} | 66 |- | 16 | {{Esc|Ireland}} | 62 | {{Esc|Norway}} | 60 |- | 17 | {{Esc|France}} | 59 | {{Esc|Italy}} | 59 |- | 18 | {{Esc|Albania}} | 58 | {{Esc|Spain}} | 43 |- | 19 | {{Esc|Netherlands}} | 32 | {{Esc|Slovenia}} | 41 |- | 20 | {{Esc|United Kingdom}} | 25 | {{Esc|Denmark}} | 38 |- | 21 | {{Esc|Finland}} | 23 | {{Esc|Serbia}} | 38 |- | 22 | {{Esc|Slovenia}} | 23 | {{Esc|Hungary}} | 28 |- | 23 | {{Esc|Sweden}} | 21 | {{Esc|United Kingdom}} | 23 |- | 24 | {{Esc|Spain}} | 18 | {{Esc|Finland}} | 23 |- | 25 | {{Esc|Portugal}} | 18 | {{Esc|Portugal}} | 21 |- | 26 | {{Esc|Australia}} | 9 | {{Esc|Ukraine}} | 11 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| Voting procedure used: {{легенда|#A4EAA9|100% Televoting|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% Jury vote|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="45" | Voting results (Jury vote)<ref name=gfscoreboard>{{Наведена мрежна страница|title=2018 Grand Final Scoreboard|url=https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/grand-final/scoreboard|publisher=Eurovision Song Contest|accessdate=13 May 2018|archive-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512232629/https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/grand-final/scoreboard|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCTotaltscoreJ.svg|87x87px|Total Score]] ! ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | |- |- ! rowspan="26" | [[File:ESCConJ.svg|62x62px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ukraine | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 130 | 119 || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 6 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || 5 ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Spain | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 61 | 18 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || 6 || 1 ||  || ||  ||  || 1 || 10 || ||  ||  || 1 || 2 || ||  || 7 ||  ||  || 7 ||  || ||  ||  ||  || 6 ||  || ||  ||  || ||  ||  || 2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Slovenia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 64 | 23 || 5 ||  || 4 || 6 || 1 || 2 ||  ||  ||  || 5 ||  || ||  || 1 ||  || ||  || 1 || 7 ||  || ||   ||  || 2 || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  ||  || 4 ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Lithuania | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 181 | 91 ||  ||  || 5 || || 7 ||  ||  || 2 || ||  ||  || ||  || 4 ||  || '''12''' ||  || 6 || 1 || ||  ||   || 3 || ||  || 3 || 10 ||  || ||  || 10 ||  || 5 || || 4 || || 3 || 8 ||  || 1  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || || 6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Austria | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 342 | 71 || 7 ||  || 10 ||  || 10 ||  || 1 || 8 || 8 || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 8 || '''12''' || 10 || 7 ||  ||  || 5 || '''12''' || 5 || '''12''' || 3 || '''12''' || 8 || 7 || 7 || 5 || '''12''' || 4 || 2 || 1 || '''12''' ||  || 8 ||  || 10 || 7 ||  || 4 || '''12''' || '''12''' || '''12''' || 10 || 8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Estonia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 245 | 102 || 1 || 3 ||  || 5 || 4 || '''12''' ||  || 10 || 1 || 2 || 7 || 6 ||  || 8 ||   ||  || 3 || 3 ||  || 7 || '''12''' ||   || ||  || 4  || 8 || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 3 || 1 || ||  || 3 ||  || 5 || 2 || || 6 || 10 ||  ||  ||  || 5 || '''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Norway | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 144 | 84 ||  ||  || 8 || || 3 ||  || 4 ||  || ||  ||  || 5 || 2 || ||  || 5 || ||  ||  ||  || 2 ||   || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || '''12''' ||  || 4 || 6 ||  || ||  ||  || 2 || 7 || ||  ||  || ||  ||  ||  || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Portugal | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 39 | 18 ||  ||  || ||  || 2 ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || 6 ||  || ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 3 || ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  || 3 || ||  || 7  || ||style="text-align:left; background:#aaa;" | |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | United Kingdom | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 48 | 25 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || 2 ||  || 2 || ||  ||  || ||  ||   ||  || 3 || 6 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || 2 || || ||  ||  || 8 || ||   ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Serbia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 113 | 75 ||  || 10 ||  || 3 || || 8 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || 3 || ||  ||  || ||  ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  ||  || 2 ||  || '''12''' ||  || ||  ||  || ||  ||  || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Germany | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 340 | 136 ||  || 2 ||  || 10 || '''12''' || 3 ||  || 7 || 7 || 10 || '''12''' ||  || 1 || 3 || 6 ||  || 8 || 4 || || 6 || 4 || 5 || '''12''' || 8 || 10 || 10 || 6 || 10 ||  || 5 || 6 || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 1 || 4 || '''12''' || 5 || 10 || 5 || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Albania | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 184 | 58 ||  || '''12''' || 7 ||  ||  || 6 || || 4 ||  || 7 ||  || 7 || || || style="text-align:left; background:#aaa;" |  || 1 || 2 || || 6 || 10 ||  || 2 ||  || ||  ||  ||  || 1 || 6 ||  || 7 || 7 || 10 || 10 ||  || ||  ||  ||  || 7 ||  || 4 || 10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | France | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 173 | 59 || '''12''' || ||  ||  || ||  || 8 ||  || 6 || || 2 ||  || 5 || 10 ||  7 || 6 || 4 ||  ||  || 3 ||  || 3 || 7 || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||  ||  || 3 || 4 || 5 || 5 ||  || ||  || 5 || 2 ||  || ||  || 10 || 2 || 5 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Czech Republic | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 281 | 215 || 4 ||  || 6 ||  || || 4 || 5 ||  || 4 || 3 ||  || ||  ||  ||  1 || 4 ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 1 ||  ||  7 || || 4 ||  || 1 ||  ||  || 5 ||6|| 8 ||  ||  || ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || 3 || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Denmark | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 226 | 188 || 3 ||  || 3 ||  || ||  ||  || 1 || ||  ||style="text-align:left; background:#aaa;" |  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||   ||  || 8 || ||  ||  || ||||  ||  || '''12''' || 6 ||  || 3 || ||  || 2 ||  || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Australia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 99 | 9 || 2 ||  || 2 || 2 ||  || || 3 ||  ||  ||  || 10 ||  || 8 || 6 ||  || ||  || 2 ||  ||  || 7 ||   || 6 || 10 ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||2||  ||  || 7 || || 7 ||  || 5 ||  || 7 || 4 || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Finland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 46 | 23 ||  ||  || ||  ||  || 5 || ||  ||  || ||  || 4 || 3 || ||  ||  ||  ||  || 3 ||  || ||   ||  || ||  ||  || 2 || ||  ||||  || ||  ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || 6 ||  || || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Bulgaria | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 166 | 66 ||  || 5 ||  || ||  ||  || 2 || 6 || || 6 || 1 || 8 || 6 || || 8 || 7 || 10 ||  || 4 || || 8 ||   ||  || ||  ||  || 7 || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||  || 10 ||  || 2 || 1 || 2 ||  || ||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Moldova | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 209 | 115 ||  || 7 ||  || 7 || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || || 2 || 8 ||  || 7 || ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||   || ||  ||  || 2 || || 5 || 10 || 10 ||  || 10 ||  || 8 || ||  || '''12''' ||  || ||  ||  || 6 || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Sweden | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 274 | 21 || 6 ||  || 1 || 8 || 8 || 7 || 7 || '''12''' || 2 || 8 || 4 || 2 ||style="text-align:left; background:#aaa;" |  || '''12''' || 4 ||  || ||  || 8 || 5 ||  || 8 || 10 || 5 || 1 || '''12''' || 5 || '''12''' || '''12''' || '''12''' || 2 || 8 || 1 || || '''12''' || 8 || 10 || 5 || 10 || 6 || 8 || '''12''' || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Hungary | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 93 | 65 ||  || 8 ||  || ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  || ||  ||  || 2 || ||  ||   || ||  ||  || ||  ||  || 4 || ||  || 6 || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||  ||  ||  || 3 || 3 || 2 || || |- style="background:gold;" | style="text-align:left; background:gold;" | '''Israel''' | style="text-align:right; background:gold;" | '''529''' | 317 || 10 || 1 || || '''12''' || 5 || 1 || 6 || 3 || 10 || '''12''' || 3 || 10 || 7 ||  || 5 || 10 || 7 ||  || '''12''' || 8 || 10 || 6  ||  || '''12''' || 2 || 6 ||  || 2 ||  || 8 || 4 || 4 || 6 ||  || 1 || '''12''' || 8 || 1 ||  style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || 6 || 1 || 1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Netherlands | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 121 | 32 || 8 ||  ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || 5 ||  || 1 ||  || ||  || 5 ||  || ||  || 8 ||  ||  || 1 || 10 || 4  || 6 ||  ||  || 1 || 7 ||  || 3 ||  ||  || 4 || 3 || 5 ||  ||  || ||  || 8 || 3 || 7 || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ireland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 136 | 62 ||  ||  ||  || 1 ||  || ||  ||  || 5 || 4 || || 3 || 4 ||  ||   || 3 || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || 10 || 4 ||  ||  || 1 || 1 || 5 || 4 ||  ||  || ||  || 1 ||  || 3 || || 8 || 2 ||  || 6 ||  || 5 || 4 || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Cyprus | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 436 | 253 ||  || 4 || '''12''' ||  || 6 || 10 || '''12''' ||  || '''12''' ||  || 5 || || '''12''' ||  || 10  ||  || '''12''' || 5 ||  || 2 || 6 || 4  || 5 || || 3 ||  || 8 ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 7 || 3 || '''12''' ||  || 1 || 3 || 6 || 7 || 7 ||  ||  || 1 || 8 || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Italy | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 308 | 249 ||  ||  ||  || 4 ||  || || 10 ||  || 3 ||  || ||  ||  || || '''12''' ||  || ||  ||  || ||  ||   || ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || 8 || 8 ||  ||  || 1 || || 4 ||  || 4 || 1 ||  || ||  ||  || ||4 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| Voting procedure used: {{легенда|#A4EAA9|100% Televoting|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% Jury vote|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="45" | Voting results (Televoting vote)<ref name=gfscoreboard/> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCTotaltscoreJ.svg|87x87px|Total Score]] ! {{verth|Jury Score|nb=1}} ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | |- ! rowspan="26" | [[File:ESCConJ.svg|62x62px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ukraine | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 130 | 11 || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||8||'''12'''||5||  ||4||  ||8|| ||  ||  || ||  ||3||  || ||  ||  ||'''12'''|| ||10||  ||   ||4||8|| ||  ||  ||2||4||1|| ||  ||7||  ||  || 8 ||  ||7||'''12'''||  ||  ||4 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Spain | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 61 | 43 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||   ||5|| ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||1||  ||  || ||  ||'''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Slovenia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 64 | 41 ||  ||  || ||  ||  ||2|| ||  ||  || ||  ||  ||  || ||  ||7|| ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || ||  ||  ||8|| ||  ||  || ||||6||  || ||  || ||  ||  ||   || style="text-align:left; background:#aaa;" | || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Lithuania | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 181 | 90 || <!-- UKR -->2 ||  || ||  ||  ||  || <!-- MLT --> 5 || 7 ||  ||  ||  || <!-- UK --> '''12''' || <!-- SE --> 7 || <!-- LAT--> '''12''' ||  || || <!-- IRL--> '''12''' || ||  ||  || ||  || <!-- NOR --> '''12''' ||  || ||  || <!-- EST --> '''12''' ||  || <!-- CYP --> 6 ||  ||  ||  || ||  || <!-- GER--> 4 || ||  || ||  ||   || style="text-align:left; background:#aaa;" | |||| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Austria | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 342 | 271 ||  ||  || ||  ||3||  || ||1||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||10||  || <!-- SE --> 2 ||  ||2|| ||  ||  || ||5||  ||3||8||  || ||  ||6||  || ||6||4||  ||3||  ||5|| <!-- FI --> 3 ||  ||4||1|| || <!-- LT --> 3 ||2|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Estonia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 245 | 143 ||3||  ||  || ||  ||  || ||6||2||  ||  || ||  ||10||4||  ||4|| ||5||  ||1||   ||  ||7||6|| || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||4||2||2||4||  || ||  || <!-- FI --> '''12''' || 3 ||  ||8||  || <!-- LT --> '''12''' || ||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Norway | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 144 | 60 || ||7||10||  ||1||  || ||  ||3||  ||8|| || <!-- SE --> 8 ||2|| ||   ||  || ||  ||4||5||   || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  ||1||2||3||5||7||  ||3||5|| ||  ||  || <!-- RU --> 5 ||  || ||  ||  ||5|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Portugal | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 39 | 21 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  ||  ||8||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || ||  ||10||  || ||   ||  ||style="text-align:left; background:#aaa;" | |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | United Kingdom | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 48 | 23 ||  ||  || ||1||  ||  ||1|| ||  ||  ||3|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  ||3|| ||10||  ||  || ||  ||  ||  ||  ||  ||6|| ||  ||  || ||  ||  || ||  ||1||  || ||  ||  || ||  ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Serbia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 113 | 38 ||  ||  || ||  ||  ||10|| ||  ||  ||8|| ||  ||  || ||   ||'''12'''||  || ||  ||  || ||   ||  ||1||1|| ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  ||7|| ||  ||'''12'''||  || ||  ||'''12'''||  || ||  ||'''12'''|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Germany | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 340 | 204 ||  ||3||  ||4||'''12'''||  ||4|| ||6||6||'''12'''||3|| <!-- SE --> 5 ||  ||8||3||8||4||3||8||4||2||6||  ||3||2|| ||  ||3||  || ||2||1||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||6||3||1|| <!-- LT --> 2 ||4||8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Albania | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 184 | 126 ||  ||  || ||  ||  ||'''12'''|| ||  ||  ||2|| ||   || ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" |  ||4||  || ||  ||  || ||   ||  || ||'''12'''||  ||  || ||  ||  || ||10||  ||10||  ||  ||  ||7|| ||  ||  ||1|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | France | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 173 | 114 ||7||  ||  || ||  ||  || ||4||4||  ||  || ||  ||  ||5|| ||  ||  || ||6||  ||8||1|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||  ||  ||1||5|| ||  ||  || ||  || <!-- FI --> 4 ||  || ||6||3|| <!-- LT --> 5 || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Czech Republic | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 281 | 66 ||10||6||5||10||6||5||3||  ||10||'''12'''||6||5|| <!-- SE --> 3 ||4||  ||5||7||3|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||10||6||1||4||  || ||3||5||5||8||8||3||7||8||  ||8|| <!-- FI --> 5 || 2 ||  ||'''12'''||4|| <!-- LT --> 8 ||8|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Denmark | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 226 | 38 ||8||  ||7||6||8||  ||2||2|| ||5|| style="text-align:left; background:#aaa;" |  ||2|| <!-- SE --> '''12''' ||5||  ||2||2||2||7||'''12'''||  ||5||10||2||4||10||8||4||  || ||  ||  ||'''12'''|| ||3|| <!-- FI --> 10 || 7 ||2||4||6|| <!-- LT --> 10 ||7||2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Australia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 99 | 90 ||  ||  || ||  ||  || ||6||  ||  || ||2||1||  || ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  ||  ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Finland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 46 | 23 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || <!-- SE --> 6 ||  ||  ||  ||  || ||||3||  ||   || ||  ||  ||4||10|| ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||  ||  || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Bulgaria | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 166 | 100 || ||1||1||  ||  ||7||7|| ||5||  ||  ||6|| || ||6||1||  ||5||1||  ||3||  ||  ||  || ||  ||  ||2||'''12'''||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||5|| ||4||  ||  || ||  ||  ||  ||  || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Moldova | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 209 | 94 ||6||4||6||2|| ||1||  ||3||  || ||  ||4||  ||7|| ||  ||1||'''12'''||6||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||   ||  ||6||10||5||1||1||  ||1||8||1||2||  || ||  || <!-- RU --> '''12''' ||  ||10||  ||  || ||6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Sweden | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 274 | 253 ||  ||2||  || ||  ||  || ||  ||  ||  ||7||  ||style="text-align:left; background:#aaa;" |  ||  ||  ||  || ||  ||||2||  ||  ||3||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||2||  ||  || <!-- RU --> 1 ||  ||  ||  || <!-- LT --> 4 || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Hungary | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 93 | 28 ||1||  ||2||  ||2|| ||  ||  || ||3||  ||  ||  || ||  || ||  ||10||  || ||2||   ||  || ||2||  ||3||'''12'''||  || ||5||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||3||2||8|| ||  ||  ||7|| ||3|| |- style="background:gold;" | style="text-align:left; background:gold;" | '''Israel''' | style="text-align:right; background:gold;" | '''529''' | 212 ||'''12'''||'''12'''||8||'''12'''||10||3||8||'''12'''||'''12'''||7||  ||7|| <!-- SE --> 10  ||8||1||6||6||8||10||7||'''12'''||10||7||'''12'''||7||'''12'''||  ||7||10||10||10||6||10||1||10||7|| 10 ||5|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||10|| <!-- LT --> 1 || ||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Netherlands | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 121 | 89 ||  ||  || ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||  ||  || ||5||  || <!-- SE --> 1 ||  || ||  ||3||  ||  ||  || ||'''12'''||5||  ||  ||  ||  || ||  ||  || ||  ||4||  ||  || <!-- FI --> 2 ||  ||  || ||  ||  ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ireland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 136 | 74 ||  ||  || ||3||4||  ||  || ||1||4||4||10|| ||  ||7||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||1||4|| ||  ||4||  || ||  ||8||  || ||  ||  || ||  ||  || ||7||  ||  || ||  ||2||  || ||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Cyprus | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 436 | 183 ||4||10||3||7||5||8||10||10||8||1||1||8|| <!-- SE --> 4 ||1||10||8||5||7||8||1||7||7||2||3||5||7||4||10|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||'''12'''||'''12'''||'''12'''||7||5||6|| <!-- FI --> 1 || <!-- RU --> 4 ||3||2||8|| <!-- LT --> 6 ||6||5 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Italy | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 308 | 59 ||5||5||4||8||7||6||'''12'''||5||7||10||  || ||  ||6||'''12'''||10||  ||6||2|| ||8||6||  ||10|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||7 ||6||7||3||6||8||6||8||'''12'''|| <!-- FI --> 6 || 6 ||8||5||5|| <!-- LT --> 7 ||10||10 |} ==== 12 points ==== Countries in bold gave the maximum 24 points (12 points apiece from professional jury and televoting) to the specified entrant. ===== Jury ===== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! N. !! Contestant !! Nation(s) giving 12 points |- | 9|| {{Esc|Austria}} || Belgium, Bulgaria, Estonia, Iceland, Israel, Lithuania, Romania, Poland, United Kingdom |- | 8|| {{Esc|Sweden}} || Armenia, Australia, Cyprus, Georgia, Germany, Latvia, Serbia, Slovenia |- |6 || {{Esc|Cyprus}} || Belarus, '''Greece''', Ireland, Malta, Spain, Sweden |- |5 || {{Esc|Israel}} || Austria, Czech Republic, '''France''', Finland, '''San Marino''' |- |4 || {{Esc|Germany}} || '''Denmark''', '''Netherlands''', Norway, Switzerland |- |3 || {{Esc|Estonia}} || Macedonia, Moldova, Portugal |- | rowspan="8" | 1 || {{Esc|Lithuania}} || Croatia |- | {{Esc|Norway}} || Italy |- | {{Esc|Serbia}} || '''Montenegro''' |- | {{Esc|Albania}} || Azerbaijan |- | {{Esc|France}} || Ukraine |- | {{Esc|Denmark}} || '''Hungary''' |- | {{Esc|Moldova}} || '''Russia''' |- | {{Esc|Italy}} || '''Albania''' |} ===== Televoting ===== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! N. !! Contestant !! Nation(s) giving 12 points |- | 8 || {{Esc|Israel}} || Australia, Azerbaijan, '''France''', Georgia, Moldova, '''San Marino''', Spain, Ukraine |- | 5 || {{Esc|Lithuania}} || Estonia, Ireland, Latvia, Norway, United Kingdom |- | 4 || {{Esc|Serbia}} || Croatia, '''Montenegro''', Slovenia, Switzerland |- | rowspan="4" | 3 || {{Esc|Cyprus}} || Armenia, Bulgaria, '''Greece''' |- | {{Esc|Denmark}} || '''Hungary''', Iceland, Sweden |- | {{Esc|Italy}} || '''Albania''', Germany, Malta |- | {{Esc|Ukraine}} || Belarus, Czech Republic, Poland |- | rowspan="5" | 2 || {{Esc|Czech Republic}} || Austria, Israel |- | {{Esc|Estonia}} || Finland, Lithuania |- | {{Esc|Germany}} || '''Denmark''', '''Netherlands''' |- | {{Esc|Albania}} || Italy, Macedonia |- | {{Esc|Moldova}} || Romania, '''Russia''' |- | rowspan="4" | 1 || {{Esc|Bulgaria}} || Cyprus |- | {{Esc|Hungary}} || Serbia |- | {{Esc|Spain}} || Portugal |- | {{Esc|Netherlands}} || Belgium |} == Други држави == === Други учесници === 1. {{Esc|Андора}}&nbsp;– Генералниот директ на националната телевизија на Андора, на 14 мај 2017 година најави дека Андора нема да учествува на ова издание на Евровизија поради финансиски проблеми и рестрикции на телевизијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2017/05/14/andorra-no-return-eurovision-song-contest-2018/|title=Andorra: No Return To The Eurovision Song Contest in 2018|last=Granger|first=Anthony|date=14 May 2017|website=Eurovoix|access-date=15 May 2017}}</ref> 2. {{Esc|Босна и Херцеговина}}&nbsp;– На 14 август 2017 година, националната телевизија на БиХ потврди дека не се заинтересирани за учество на ова издание на Евровизија поради финансиски проблеми. Иако немаат официјално потврдено, тоа треба да го направат до 15 септември. 3. {{Esc|Луксембург}}&nbsp;– Директорот на програмата на луксмбуршката телевизија РТЛ минатата година ги објасна причините поради која Луксембург не учествува на Евровизија. Тој исто така забележа дека шансата за успех на Луксембург на Евровизија е ограничен, «Верувам дека (со) зголемувањето на Евровизија, деновите (на победа) ги нема. Со новиот гласачки систем, Луксембург нема да биди успешен. Малите држави немаат повеќе успех». Луксембург последен пат учествуваше на Евровизија во 1993. 4. {{Esc|Молдавија}}&nbsp;– Молдавија учествуваше на Евровизија 2017, но сѐ уште нема никаков одговор за учество на ова издание на Евровизија 5. {{Esc|Монако}}&nbsp;– На 31 август 2017 година, националната телевизија на Монако објави дека Монако нема да учествува на ова издание на Евровизија. 6. {{Esc|Мароко}}&nbsp;– Сѐ уште не се знае дали Мароко би се вратиле на Евровизија, но според досегашниот интернес, веројатно не би учествувале на ова издание на Евровизија. 7. {{Esc|Словачка}}&nbsp;– RTVS, словачката национална телевизија објавија промена на правилата за избор на песна и претставник на Евровизија, објавувајќи дека нема да има песни кои ќе се изведуваат на англиски јазик. Но, сѐ уште немаат потврдено нивно учество. 8. {{Esc|Турција}}&nbsp;– Вечерта на 12 јули 2017 година, Сертаб Еренер, која победи на Евровизија 2003 година, објавила на инстаграм дека Турција би се вратила и дека ѝ посакува среќа на нареднот претставник. Претставниците од 2009 и 2010 година исто така изјавија дека Турција ќе се враќа на Евровизија оваа година. Но и покрај овие извави, на 7 август 2017 година, беше изјавено дека не е планирано враќање на Турција на Евровизија. Истиот ден, TRT, националната телевизија на Турција објави дека нема да учествуваат. === Придружни членки === <br> 1. {{Esc|Казахстан}}&nbsp;– Казахстан е членка на ЕРД од 1 јануари 2016 година, па можно е нивно учество на ова издание на Евровизија. === Држави кои не се членки на ЕБУ === 1. {{Esc|Косово}}&nbsp;– Косоварската национална телевизија изјавија дека се надеваат за учество на овогодинешното издание на Евровизија. Директорот на националната телевизија изјавил дека добил поддршка од балканските држави со цел нивно учество на Евровизија. 2. {{Esc|Лихтенштајн}}&nbsp;– На 1 септември 2017 година, националната телевизија објави дека нема да учествуваат на овогодинешното издание на Евровизија. == Коментатори и презентери на бодови == === Презентери на бодови === {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Австралија}}– &nbsp;Ricardo Gonçalves<br> 2. {{Esc|Белорусија}}– &nbsp;Naviband <br> 3. {{Esc|Белгија}}– &nbsp;Danira Boukhriss Terkessidis<br> 4. {{Esc|Хрватска}}– &nbsp;Uršula Tolj<br> 5. {{Esc|Кипар}}– &nbsp;Hovig <br> 6. {{Esc|Чешка}}- &nbsp;Radka Rosická<br> 7. {{Esc|Данска}}– &nbsp;Ulla Essendrop<br> 8. {{Esc|Естонија}}– &nbsp;Ott Evestus<br> 9. {{Esc|Финска}}- &nbsp;Anna Abreu<br> 10. {{Esc|Франција}}– &nbsp;Élodie Gossuin<br> 11. {{Esc|Грузија}}– &nbsp;Tamara Gachechiladze <br> 12. {{Esc|Германија}}– &nbsp;Barbara Schöneberger<br> 13. {{Esc|Грција}}– &nbsp;Olina Xenopoulou<br> 14. {{Esc|Исланд}}– &nbsp;Edda Sif Pálsdóttir<br> 15. {{Esc|Израел}}– &nbsp;Lucy Ayoub<br> 16. {{Esc|Италија}}– &nbsp;Giulia Valentina Palermo<br> 17. {{Esc|Литванија}}– &nbsp;Eglė Daugėlaitė<br> 18. {{Esc|Холандија}}– &nbsp;O'G3NE<br> 19. {{Esc|Норвешка}}- &nbsp;Aleksander Walmann и JOWST <br> 20. {{Esc|Полска}}– &nbsp;Marcelina Zawadzka<br> 21. {{Esc|Португалија}}- &nbsp;Pedro Fernandes<br> 22. {{Esc|Романија}}– &nbsp;Sonia Argint-Ionescu<br> 23. {{Esc|Сан Марино}}– &nbsp;John Kennedy O'Connor<br> 24. {{Esc|Словенија}}– &nbsp;Maja Keuc <br> 25. {{Esc|Шпанија}}– &nbsp;Nieves Álvarez<br> 26. {{Esc|Шведска}}– &nbsp;Felix Sandman <br> 27. {{Esc|Швајцарија}}– &nbsp;Letícia Carvalho<br> 28. {{Esc|Украина}}– &nbsp;Nata Zhyzhchenko<br> 29. {{Esc|Велика Британија}}– &nbsp;Mel Giedroyc {{Div col end}} === Коментатори === Повеќето држави ќе испратат свои коментатори директно во Лисабон или преку нивната национална телевизија. Подолу е прикажан списокот на потврдени коментатори: {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Австралија}}&nbsp;– Myf Warhurst и Joel Creasey(SBS, сите фестивали)<br> 2. {{Esc|Ерменија}}&nbsp; – не објавено(Armenia 1 иPublic Radio of Armenia, сите фестивали)<br> 3. {{Esc|Кипар}}&nbsp; – Costas Constantinou, Vaso Kominou (CyBC, сите фестивали) <br> 4. {{Esc|Чешка}}&nbsp; – Libor Bouček (ČT, сите фестивали)<br> 5. {{Esc|Франција}}&nbsp; – Christophe Willem и André Manoukian (France 4, полуфиналиња), Stéphane Bern, Christophe Willem иAlma (France 2, финале)<br> 6. {{Esc|Грузија}}&nbsp; – Demetre Ergemlidze (GPB First Channel, сите фестивали)<br> 7. {{Esc|Германија}}&nbsp;– не објавено(One, полуфиналиња), Peter Urban (Das Erste, финале)<br> 8. {{Esc|Грција}}&nbsp; – Alexandros Lizardos иDaphne Skalioni (ERT1, ERT HD, ERT World, ERA 2, Voice of Greece, сите фестивали)<br> 9. {{Esc|Унгарија}}&nbsp; – Krisztina Rátonyi и Freddie (Duna, сите фестивали)<br> 10. {{Esc|Италија}}&nbsp; – необјавено(Rai 4, полуфиналиња), Serena Rossi и Federico Russo (Rai 1, финале)<br> 11. {{Esc|Русија}}&nbsp; – необјавено(Channel One, сите фестивали)<br> 12. {{Esc|Шпанија}}&nbsp; – Tony Aguilar и Julia Varela (La 1, финале)<br> 13. {{Esc|Украина}}&nbsp; – Serhiy Prytula (STB, сите фестивали), Timur Miroshnychenko и Tetiana Terekhova (UA:PBC, сите фестивали)<br> 14. {{Esc|Велика Британија}}&nbsp; – Scott Mills и Rylan Clark-Neal (BBC Four, полуфиналиња), Graham Norton (BBC One, финале), Ken Bruce (BBC Radio 2, финале)<br> {{Div col end}} === Држави кои не учествуваат === 1. {{Esc|САД}}&nbsp;– Michelle Visage и Ross Mathews (Logo TV, сите фестивали) == Инциденти == === Избор на белоруската песна === На 10 јануари 2018 година, на руската социјална мрежа VK беше објавено дека украинскиот пејач Алексеев извел руска верзија на својата песна "Засекогаш" (како Навсегда) во мај 2017 година во Ставропол - пред 1 септември 2017 година, кога започна конкурсот за нови песни од страна на ЕБУ, со што тоа беше потенцијално кршење на правилата на натпреварот. Шест уметници се заканиле дека ќе се повлечат од селекцијата ако им било дозволено да се натпреварува. На Алексеев конечно му беше дозволено да се натпреварува со БТРК по мелодичната преработка на песната, а потоа го освои изборот, со што ја претставува Белорусија на натпреварот за песна на Евровизија 2018. Сепак, на 23 февруари 2018 година, беше објавено дека ЕБУ му дал дозвола на Алексеев да ја изведе својата оригинална верзија на песната на англиски јазик на натпреварот, и тој ќе се одлучи да ја пее таа верзија на песната во мај. == Официјален албум == {{Infobox album <!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --> | Italic title = no | Name = Eurovision Song Contest: Lisbon 2018 | Type = компликација | Artist = Евровизија | Cover = <!--ESC 2018 album cover.jpg--> | Alt = | Released = 20 април 2018 | Recorded = | Genre = поп | Length = <!--{{unbulleted list|{{Duration|m=|s=}} (CD 1)|{{Duration|m=|s=}} (CD 2)}}--> | Label = Universal | Producer = | Last album = ''[[Eurovision Song Contest 2017#Official album|Eurovision Song Contest: Kyiv 2017]]'' <br />(2017) | This album = '''''Eurovision Song Contest: Lisbon 2018''''' <br />(2018) | Next album = }} '''''Eurovision Song Contest: Lisbon 2018''''' е официјалнот име на албумот за овогодинешното издание на Евровизија. Ги содржи сите песни од полуфиналињата и финалето. Официјално е издаден на 20 април 2018 година и содржи 43 песни. {| class="wikitable" style="width: 60%; height: 14em;" {{Track listing | headline = CD 1 | extra_column = Artist | total_length = | extra1 = Eugent Bushpepa | title1 = Mall | note1= {{Esc|Албанија}} | length1 = | extra2 = Sevak Khanagyan | title2 = Qami | note2= {{Esc|Ерменија}} | length2 = | extra3 = Jessica Mauboy | title3 = We Got Love | note3= {{Esc|Австралија}} | length3 = | extra4 = Cesár Sampson | title4 =Nobody but You | note4= {{Esc|Австрија}} | length4 = | extra5 = Aisel | title5 = X My Heart | note5= {{Esc|Азербејџан}} | length5 = | extra6 = Sennek | title6 = A Matter of Time | note6= {{Esc|Белгија}} | length6 = | extra7 = Equinox | title7 = Bones | note7= {{Esc|Бугарија}} | length7 = | extra8 = Alekseev | title8 = Forever | note8= {{Esc|Белорусија}} | length8 = | extra9 = Zibbz | title9 = Stones | note9= {{Esc|Швајцарија}} | length9 = | extra10 = Eleni Foureira | title10 = Fuego | note10= {{Esc|Кипар}} | length10 = | extra11 = Mikolas Josef | title11 = Lie to Me | note11= {{Esc|Чешка}} | length11 = | extra12 = Michael Schulte | title12 = You Let Me Walk Alone | note12= {{Esc|Германија}} | length12 = | extra13 = Rasmussen | title13 = Higher Ground | note13= {{Esc|Данска}} | length13 = | extra14 = Amaia and Alfred García | title14 = Tu canción | note14= {{Esc|Шпанија}} | length14 = | extra15 = Elina Nechayeva | title15 = La Forza | note15= {{Esc|Естонија}} | length15 = | extra16 = Saara Aalto | title16 = Monsters | note16= {{Esc|Финска}} | length16 = | extra17 = Madame Monsieur | title17 = Mercy | note17= {{Esc|Франција}} | length17 = | extra18 = SuRie | title18 = Storm | note18= {{Esc|Велика Британија}} | length18 = | extra19 = Iriao | title19 = For You | note19= {{Esc|Грузија}} | length19 = | extra20 = Yianna Terzi | title20 = Oneiro mou | note20= {{Esc|Грција}} | length20 = | extra21 = Franka | title21 = Crazy | note21= {{Esc|Хрватска}} | length21 = | extra22 = AWS (band)|AWS | title22 = Viszlát nyár | note22= {{Esc|Унгарија}} | length22 = }} {| class="wikitable" style="width: 60%; height: 14em;" {{Track listing | headline = CD 2 | extra_column = Artist | total_length = | extra1 = Ryan O'Shaughnessy | title1 = Together | note1= {{Esc|Ирска}} | length1 = | extra2 = Ari Ólafsson | title2 = Our Choice | note2= {{Esc|Исланд}} | length2 = | extra3 = Netta | title3 = Toy | note3= {{Esc|Израел}} | length3 = | extra4 = Ermal Meta and Fabrizio Moro | title4 = Non mi avete fatto niente | note4= {{Esc|Italy}} | length4 = | extra5 = Ieva Zasimauskaitė | title5 = When We're Old | note5= {{Esc|Литванија}} | length5 = | extra6 = Laura Rizzotto | title6 = Funny Girl | note6= {{Esc|Латвија}} | length6 = | extra7 = DoReDoS | title7 = My Lucky Day | note7= {{Esc|Молдавија}} | length7 = | extra8 = Eye Cue | title8 = Lost and Found | note8= {{Esc|Македонија}} | length8 = | extra9 = Christabelle | title9 = Taboo | note9= {{Esc|Малта}} | length9 = | extra10 = Vanja Radovanović | title10 = Inje | note10= {{Esc|Црна Гора}} | length10 = | extra11 = Waylon | title11 = Outlaw in 'Em | note11= {{Esc|Холандија}} | length11 = | extra12 = Alexander Rybak | title12 = That's How You Write a Song | note12= {{Esc|Норвешка}} | length12 = | extra13 = Gromee and Lukas Meijer | title13 = Light Me Up | note13= {{Esc|Полска}} | length13 = | extra14 = Cláudia Pascoal | title14 = O jardim | note14= {{Esc|Португалија}} | length14 = | extra15 = The Humans | title15 = The Humans | note15= {{Esc|Романија}} | length15 = | extra16 = Julia Samoylova | title16 = I Won't Break | note16= {{Esc|Русија}} | length16 = | extra17 = Jessika and Jenifer Brening | title17 = Who We Are | note17= {{Esc|Сан Марино}} | length17 = | extra18 = Sanja Ilić and Balkanika | title18 = Nova deca | note18= {{Esc|Србија}} | length18 = | extra19 = Lea Sirk | title19 = Hvala, ne! | note19= {{Esc|Словенија}} | length19 = | extra20 = Benjamin Ingrosso | title20 = Dance You Off | note20= {{Esc|Шведска}} | length20 = | extra21 = Mélovin | title21 = Under the Ladder | note21= {{Esc|Украина}} | length21 = }} == Извори == {{Reflist|30em}} == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Португалска музика]] [[Категорија:Лисабон]] [[Категорија:Музиката во 2018 година]] nyhvkmalbgeo2vwdog0123glv56owp6 0 1172674 5629251 5626292 2026-09-16T14:22:53Z BT405 9277 5629251 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1980 | slogan = | image = Esc-ai-logo-1980.png | date = 19 април 1980 | semi1 = | semi2 = | edition = 25 | host = [[Холандија]] | venue = [[Congresgebouw]], [[Хага]], [[Холандија]] | presenters = [[Марлоус Флојтсма]] | emiter = [[NOS]] | winner = [[Ирска]] — [[Џони Логан]] — „What's Another Year“ | director = Theo Ordemans | entries = 19 | debuting = [[Мароко]] | returning = [[Турција]] | nonparticipating = [[Израел]], [[Монако]] | map = ESC 1980 Map_2.svg | green = | yellow = | red = | finalists = 1 | notqualified = | confirmed = 19 | past =1 | vote = секоја држава доделува 12, 10, 8–1 поени за своите 10 омилени држави | previous = 1979 | next = 1981 | website = https://eurovision.tv | url = https://eurovision.tv }} '''Евровизија 1980''' — официјално '''Избор за песна на Евровизија 1980''' — беше 25. издание на [[Евровизија]]. Натпреварот се одржал на 19 април 1980 година во '''Congresgebouw''' во [[Хага]], [[Холандија]]. Водителка била [[Марлоус Флојтсма]]. [[Израел]], кој победи во [[Евровизија 1979|1979 година]], одби да го организира натпреварот од финансиски причини, а подоцна се повлече и од учество бидејќи датумот се сопаѓаше со израелскиот Ден на сеќавањето (Јом Хазикарон). Домаќинството го презеде Холандија. На натпреварот учествувале 19 земји. [[Мароко]] за прв и единствен пат дебитираше на Евровизија, додека [[Турција]] се врати. Победи [[Ирска]] со песната „What's Another Year“, изведена од [[Џони Логан]], освојувајќи 143 поени. Ова беше прва победа на Џони Логан на Евровизија. == Место на одржување == Натпреварот се одржал во [[Congresgebouw]] во [[Хага]], [[Холандија]]. Холандија и телевизијата [[NOS]] го организираа натпреварот со скратен буџет и искористија дел од сценографијата од [[Евровизија 1976]]. == Учесници == На натпреварот настапиле 19 земји. {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место на настап ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! style="text-align:left;" | Диригент |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Blue Danube | style="text-align:left;" | „Du bist Musik“ | Германски | style="text-align:left;" | Klaus-Peter Sattler | style="text-align:left;" | Richard Österreicher |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Ajda Pekkan | style="text-align:left;" | „Pet'r Oil“ | Турски | style="text-align:left;" | Şanar Yurdatapan, Attila Özdemiroğlu | style="text-align:left;" | Atilla Özdemiroğlu |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Anna Vissi and the Epikouri | style="text-align:left;" | „Autostop“ (Αυτοστόπ) | Грчки | style="text-align:left;" | Jick Nacassian, Rony Sofo | style="text-align:left;" | Jick Nacassian |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Sophie & Magaly | style="text-align:left;" | „Papa Pingouin“ | Француски | style="text-align:left;" | Ralph Siegel, Bernd Meinunger, Pierre Delanoë, Jean-Paul Cara | style="text-align:left;" | Norbert Daum |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Мароко}} | style="text-align:left;" | Samira Bensaïd | style="text-align:left;" | „Bitaqat Hub“ (بطاقة حب) | Арапски | style="text-align:left;" | Abdel Ati Amenna, Malek Koueni | style="text-align:left;" | Jean-Claude Petit |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Alan Sorrenti | style="text-align:left;" | „Non so che darei“ | Италијански | style="text-align:left;" | Alan Sorrenti | style="text-align:left;" | Del Newman |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Bamses Venner | style="text-align:left;" | „Tænker alttd på dig“ | Дански | style="text-align:left;" | Bjarne Gren Jensen, Flemming Jørgensen | style="text-align:left;" | Allan Botschinsky |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Tomas Ledin | style="text-align:left;" | „Just nu!“ | Шведски | style="text-align:left;" | Tomas Ledin | style="text-align:left;" | Anders Berglund |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Paola | style="text-align:left;" | „Cinéma“ | Француски | style="text-align:left;" | Peter Reber, Véronique Müller | style="text-align:left;" | Peter Reber |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Vesa-Matti Loiri | style="text-align:left;" | „Huilumies“ | Фински | style="text-align:left;" | Aarno Raninen, Veikko Lavi | style="text-align:left;" | Ossi Runne |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Sverre Kjelsberg and Mattis Hætta | style="text-align:left;" | „Sámiid ædnan“ | Норвешки | style="text-align:left;" | Sverre Kjelsberg, Ragnar Olsen | style="text-align:left;" | Sigurd Jansen |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Katja Ebstein | style="text-align:left;" | „Theater“ | Германски | style="text-align:left;" | Ralph Siegel, Bernd Meinunger | style="text-align:left;" | Wolfgang Rödelberger |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Prima Donna | style="text-align:left;" | „Love Enough for Two“ | Англиски | style="text-align:left;" | Stephanie de Sykes, Stuart Slater | style="text-align:left;" | John Coleman |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | José Cid | style="text-align:left;" | „Um grande, grande amor“ | Португалски | style="text-align:left;" | José Cid | style="text-align:left;" | Jorge Machado |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Maggie MacNeal | style="text-align:left;" | „Amsterdam“ | Холандски | style="text-align:left;" | Frans Smit, Robert Verwey, Sjoukje Smit, Alex Alberts | style="text-align:left;" | Rogier van Otterloo |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Profil | style="text-align:left;" | „Hé, hé M'sieurs dames“ | Француски | style="text-align:left;" | Richard de Bordeaux, Régis Dupré, Sylvano Santorio | style="text-align:left;" | Sylvano Santorio |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | Johnny Logan | style="text-align:left;" | „What's Another Year“ | Англиски | style="text-align:left;" | Shay Healy | style="text-align:left;" | Noel Kelehan |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Trigo Limpio | style="text-align:left;" | „Quédate con ella“ | Шпански | style="text-align:left;" | José Antonio Martín | style="text-align:left;" | Javier Iturralde |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Telex | style="text-align:left;" | „Euro-Vision“ | Француски | style="text-align:left;" | Michel Moers, Dan Lacksman, Marc Moulin | style="text-align:left;" | ''без диригент'' |} == Конечни резултати == {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Поени |- ! style="background:#fff200;" | 1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left; background:#fff200;" | Johnny Logan | style="text-align:left; background:#fff200;" | „What's Another Year“ | style="background:#fff200;" | '''143''' |- ! style="background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Katja Ebstein | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | „Theater“ | style="background:#d9d9d9;" | '''128''' |- ! 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Уловенија}} | style="text-align:left;" | Prima Donna | style="text-align:left;" | „Love Enough for Two“ | 106 |- ! 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Paola | style="text-align:left;" | „Cinéma“ | 104 |- ! 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Maggie MacNeal | style="text-align:left;" | „Amsterdam“ | 93 |- ! 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Alan Sorrenti | style="text-align:left;" | „Non so che darei“ | 87 |- ! 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | José Cid | style="text-align:left;" | „Um grande, grande amor“ | 71 |- ! 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Blue Danube | style="text-align:left;" | „Du bist Musik“ | 64 |- ! 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Sophie & Magaly | style="text-align:left;" | „Papa Pingouin“ | 56 |- ! 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Tomas Ledin | style="text-align:left;" | „Just nu!“ | 47 |- ! 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Profil | style="text-align:left;" | „Hé, hé M'sieurs dames“ | 45 |- ! 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Trigo Limpio | style="text-align:left;" | „Quédate con ella“ | 38 |- ! 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Anna Vissi and the Epikouri | style="text-align:left;" | „Autostop“ | 30 |- ! 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Bamses Venner | style="text-align:left;" | „Tænker altid på dig“ | 25 |- ! 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Ajda Pekkan | style="text-align:left;" | „Pet'r Oil“ | 23 |- ! 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Sverre Kjelsberg and Mattis Hætta | style="text-align:left;" | „Sámiid ædnan“ | 15 |- ! 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Telex | style="text-align:left;" | „Euro-Vision“ | 14 |- ! 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Мароко}} | style="text-align:left;" | Samira Bensaïd | style="text-align:left;" | „Bitaqat Hub“ | 7 |- ! style="background:#f44336;" | 19 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left; background:#f44336;" | Vesa-Matti Loiri | style="text-align:left; background:#f44336;" | „Huilumies“ | style="background:#f44336;" | '''6''' |} == Начин на гласање == Секоја земја имала национално жири кое доделувало 12 поени на омилената песна, 10 на втората, а потоа 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен на следните осум песни. == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! # ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Jenny Pippal |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Başak Doğru |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Niki Venega |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Jacques Harvey |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Мароко}} | style="text-align:left;" | Mohamed Bouzidi |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Mariolina Cannuli |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Bent Henius |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Arne Weise |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Michel Stocker |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Kaarina Pönniö |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Roald Øyen |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Lotti Ohnesorge |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Teresa Cruz |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Flip van der Schalie |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Fabienne Égal |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | David Heffernan |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Alfonso Lapeña |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Jacques Mercier |} == Извори == * Eurovision.com — The Hague 1980 * Архивски податоци за учесниците и претставниците при гласањето == Надворешни врски == * [https://eurovision.tv Официјална страница на Евровизија] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Холандска култура]] [[Категорија:Хаг]] [[Категорија:Музиката во 1980 година]] gxqknarwsmjg2thr5qnghs84541mtzn 0 1172704 5629250 5627898 2026-09-16T14:22:37Z BT405 9277 5629250 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1994 | image = Esc-ai-logo-1994.png | image_size = 200px | caption = Официјално лого на Изборот за песна на Евровизија 1994 | date = [[30 април]] [[1994]] | edition = 39 | host = {{Esc|Ирска}} | venue = [[Point Theatre]], [[Даблин]], [[Ирска]] | presenters = Cynthia Ní Mhurchú<br />Gerry Ryan | emiter = [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] | winner = {{Esc|Ирска}}<br />[[Пол Харингтон]] и [[Чарли Мекгетиган]]<br />„[[Rock 'n' Roll Kids]]“ | director = Moya Doherty | executive_producer = Liam Miller | musical_director = [[Ноел Келехан]] | producer = Veronica Coburn | designer = Michael Grogan | entries = 25 | debuting = {{Esc|Естонија}}<br />{{Esc|Литванија}}<br />{{Esc|Полска}}<br />{{Esc|Романија}}<br />{{Esc|Словачка}}<br />{{Esc|Унгарија}}<br />{{Esc|Русија}} | nonparticipating = {{Esc|Белгија}}<br />{{Esc|Данска}}<br />{{Esc|Израел}}<br />{{Esc|Италија}}<br />{{Esc|Луксембург}}<br />{{Esc|Словенија}}<br />{{Esc|Турција}} | vote = Секоја земја доделува 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени песни. | previous = 1993 | next = 1995 | website = https://eurovision.tv/event/dublin-1994 eurovision.tv |finalists=1|confirmed=|past=1|map=ESC_1994_Map_2.svg|url=https://eurovision.tv/event/dublin-1994 eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 1994''' беше 39. издание на [[Избор за песна на Евровизија]], одржано на [[30 април]] [[1994]] година во [[Point Theatre]] во [[Даблин]], [[Ирска]]. Водители на шоуто беа Синтија Ни Мурчу и Гери Рајан. Победник беше домаќинот [[Ирска]] со песната „[[Rock 'n' Roll Kids]]“, изведена од [[Пол Харингтон]] и [[Чарли Мекгетиган]]. Ова беше трета победа по ред за Ирска и вкупно шеста во историјата на натпреварот. Ова издание исто така остана запаметено по светски познатиот ирски танчерски ансамбл [[Riverdance]], кој за првпат настапи во паузата за гласање. Поради големиот број земји кои сакаа да учествуваат по распадот на источниот блок, [[Европска радиодифузна унија|ЕБУ]] за првпат го воведе правилото за испаѓање: седумте најлошо пласирани земји од [[Избор за песна на Евровизија 1993|1993 година]] мораа да паузираат една година за да отстапат место за нови дебитанти. == Локација == [[File:3 Arena Front.JPG|thumb|десно|Арена Даблин – место каде се одржал настанот.]] Point Theatre во Даблин беше избрано за место на одржување. Ова беше петти пат Ирска да биде домаќин на натпреварот, по 1971, 1981, 1988 и 1993 година. Сите претходни изданија се одржаа во Даблин, освен изданието во 1993 година кое се одржа во Милстрит. Лоциран на северниот брег на реката Лифи, Point Theatre претставуваше модерна арена со капацитет од над 3.000 гледачи и врвна техничка опрема за телевизиски пренос. == Организација и формат == Поради сѐ поголемиот интерес за учество од новите независни држави по распадот на источниот блок, Европската радиодифузна унија (ЕБУ) воведе нов систем за квалификација заснован на испаѓање. Со цел бројот на учесници да се одржи на 25, седумте најлошо пласирани земји од изданието во 1993 година мораа да паузираат една година: Белгија, Данска, Израел, Словенија и Турција, додека Италија и Луксембург доброволно се повлекоа од натпреварот. Овој систем овозможи дури седум земји да го остварат своето деби на Евровизија: Естонија, Литванија, Полска, Романија, Словачка, Унгарија и Русија. Сценографијата ја дизајнираше Мајкл Гроган. Таа претставуваше футуристичка и модерна верзија на Даблин со неоно осветлување, подвижни светлосни елементи и специјално изградена јама за оркестарот. За време на паузата за гласање, за првпат во историјата беше изведен танчерскиот спектакл Riverdance, со музика компонирана од Бил Вилан и кореографија на Мајкл Флетли и Џин Батлер. Настапот предизвика воодушевување кај публиката во салата и милионите гледачи пред малите екрани, претворајќи се во еден од најпознатите евровизиски моменти на сите времиња. == Преглед на натпреварот == Изданието го отворија водителите Синтија Ни Мурчу и Гери Рајан, кои програмата ја водеа на англиски, француски и ирски јазик. Натпреварот започна со силно деби на Унгарија: нивната претставничка Фридерика Бајер доби максимални 12 поени од првите три жирија што гласаа, водејќи во раната фаза од гласањето. Сепак, како што напредуваше соопштувањето на резултатите, Ирска ја презеде убедливата предност. Пол Харингтон и Чарли Мекгетиган ја донесоа третата последователна победа за Ирска со баладата „Rock 'n' Roll Kids“. Ова беше првпат во историјата на Евровизија победничката песна да биде изведена од машко дуо без придружба на оркестар (само со пијано и акустична гитара). Полска оствари исклучително успешно деби, освојувајќи го второто место со Едита Горњак и песната „To nie ja!“. Ова останува најдобриот дебитантски пласман за една земја во историјата на фестивалот. Третото место ѝ припадна на Германија и женската група Мекадо. Литванија го заврши своето прво учество без освоен ниту еден поен (0 поени), што ја направи првата дебитантска земја во историјата што завршила на последното место без поени. == Учесници == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Емитер ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! Поени |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || [[Пол Харингтон]] и [[Чарли Мекгетиган]] || „[[Rock 'n' Roll Kids]]“ || Англиски || [[Брендан Греам]] || 226 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || [[Едита Горњак]] || „[[To nie ja!]]“ || Полски || Јацек Циган, Станислав Сиревич || 166 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[Mitteldeutscher Rundfunk|MDR]] || [[Мекадо]] || „[[Wir geben 'ne Party]]“ || Германски || [[Ралф Сигел]], [[Бернд Мајнунгер]] || 128 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || [[Фридерика Бајер]] || „[[Kinek mondjam el vétkeimet?]]“ || Унгарски || Силвестер Јенеи || 122 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || [[Франсес Руфел]] || „[[We Will Be Free (Lonely Symphony)]]“ || Англиски || Џорџ Де Анџелис, Марк Кук || 63 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || [[Костас Бигалис]] и The Sea Lovers || „[[To trehandiri]]“ (Το τρεχαντήρι) || Грчки || Костас Бигалис || 44 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || [[Нина Морато]] || „[[Je suis un vrai garçon]]“ || Француски || Нина Морато, Бруно Маман || 74 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[Австриска радиотелевизија|ORF]] || [[Петра Фреј]] || „[[Für den Frieden der Welt]]“ || Германски || Алфонс Вајндорф, Бернд Мајнунгер || 42 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[РТР]] || [[Јудиф]] || „[[Vechnyy strannik]]“ (Вечный странник) || Руски || Лев Землински, Евгениј Панфилов || 70 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || [[Сара Таварес]] || „[[Chamar a música]]“ || Португалски || Роза Лобато де Фарија, Жоао Мота Оливеира || 73 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || [[Дуилио]] || „[[Sto pregando]]“ || Италијански || Џузепе Скарамела || 15 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || [[Вилеке Алберти]] || „[[Waar is de zon?]]“ || Холандски || Едвин Схимшајмер, Кот ван Доесбург || 4 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || [[Тони Цетински]] || „[[Nek' ti bude ljubav sva]]“ || Хрватски || Жељен Клаштерка, Жељко Крзнариќ || 27 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || [[Алма Чаџиќ|Алма]] и [[Дејан Лазаревиќ|Дејан]] || „[[Ostani kraj mene]]“ || Босански || Едо Мулахалиловиќ, Ади Мулахалиловиќ || 39 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || [[Словачка телевизија|STV]] || [[Тублатанка]] || „[[Aromátna láska]]“ || Словачки || Мартин Сарваш, Маќо Ѓуринда || 15 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || [[Дан Битман]] || „[[Dincolo de nori]]“ || Романски || Дан Битман, Антонио Фортуна || 14 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || [[Елизабет Андреасен]] и [[Јан Вернер Даниелсен]] || „[[Duett]]“ || Норвешки || Ханс Олав Морк, [[Ролф Левланд]] || 76 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || [[Евридики]] || „[[Eimai anthropos ki ego]]“ (Είμαι άνθρωπος κι еγώ) || Грчки || Јоргос Теофанус || 51 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || [[Сига]] || „[[Nætur]]“ || Исландски || Фридрик Карлсон, Стефан Хилмарсон || 49 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || [[Мари Бергман]] и [[Роџер Понтаре]] || „[[Stjärnorna]]“ || Шведски || Петер Бертилсон, Микаел Литволд || 48 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || [[CatCat]] || „[[Bye Bye Baby]]“ || Фински, Англиски || Маке Теренен, Кари Сали || 11 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || [[Силви Враит]] || „[[Nagu merelaine]]“ || Естонски || Ивар Муст, Леело Тунгал || 2 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || [[Алехандро Абад]] || „[[Ella no es ella]]“ || Шпански || Алехандро Абад || 17 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || [[LRT]] || [[Овидијус Вишњаускас]] || „[[Lopšinė mylimai]]“ || Литвански || Гинтарас Здебскис, Овидијус Вишњаускас || 0 |} == Детално гласање == {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Вкупно поени ! colspan="25" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Финска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Велика Британија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Романија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Португалија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Швајцарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Естонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Холандија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Словачка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Литванија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Босна и Херцеговина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Австрија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Унгарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Русија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Полска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Франција |- ! rowspan="25" | Учесници | style="text-align:left;" | Шведска | 48 || style="background:#ccc;" | || || 2 || || || 10 || || || 2 || 3 || 12 || || || 5 || || 1 || 3 || 2 || || 1 || || 3 || || 4 |- | style="text-align:left;" | Финска | 11 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || 1 || 10 || || || || || || || |- | style="text-align:left; background:#fff200;" | '''Ирска''' | '''226''' || 10 || 12 || style="background:#ccc;" | || 10 || 12 || 12 || 12 || 12 || 5 || 12 || 12 || 12 || 12 || 10 || 10 || 12 || 8 || 12 || 12 || 10 || 8 || 10 || 12 || 10 |- | style="text-align:left;" | Кипар | 51 || || 10 || || style="background:#ccc;" | || 3 || || || 5 || 2 || 5 || || || || || || || 12 || || || 4 || || 2 || 5 || 3 |- | style="text-align:left;" | Велика Британија | 63 || || || 1 || 5 || style="background:#ccc;" | || 1 || 4 || 1 || || 4 || 1 || || 5 || 3 || || 2 || || 3 || || 2 || 5 || 6 || 8 || 8 |- | style="text-align:left;" | Норвешка | 76 || 7 || 5 || 3 || 6 || 8 || style="background:#ccc;" | || || || 5 || 8 || 7 || || 2 || || || || 7 || 6 || 1 || || || 4 || 6 || 1 |- | style="text-align:left;" | Романија | 14 || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 6 || || || || || 2 || || || || || || 6 || |- | style="text-align:left;" | Португалија | 73 || 1 || 4 || 7 || 7 || 1 || 8 || || style="background:#ccc;" | || 10 || 7 || || || 8 || 7 || || 4 || || || || || 1 || 3 || 5 || |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 17 || || || || || || || 5 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || 2 || || 8 || || || || 2 || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија | 15 || || || || || || || || || 8 || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || 2 || || || || 5 |- | style="text-align:left;" | Естонија | 2 || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || 2 || |- | style="text-align:left;" | Малта | 97 || 4 || 6 || 10 || 2 || 6 || 12 || 8 || 8 || 1 || 2 || 2 || style="background:#ccc;" | || 4 || || 6 || 8 || || 4 || 7 || 8 || 7 || || 7 || 7 |- | style="text-align:left;" | Холандија | 4 || || || || || || || || || || || || 4 || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија | 128 || 8 || 7 || 6 || 8 || 10 || 3 || 7 || 6 || 12 || 1 || || 8 || 7 || style="background:#ccc;" | || 12 || 3 || 6 || 8 || 4 || 7 || 6 || 8 || 1 || 6 |- | style="text-align:left;" | Словачка | 15 || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || 12 || || || || || || || 3 |- | style="text-align:left;" | Литванија | 0 || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција | 44 || 2 || 3 || || 12 || || || 2 || || || || || 2 || || 4 || || || style="background:#ccc;" | || || 6 || 5 || 4 || 4 || || |- | style="text-align:left;" | Босна и Херцеговина | 39 || || || || || || || || || || || 10 || 10 || || || 10 || || || style="background:#ccc;" | || 2 || 7 || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска | 27 || || || || || || || || || || || || || || || 5 || || 10 || 12 || style="background:#ccc;" | || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија | 42 || 5 || || 5 || 1 || || || 1 || 3 || 3 || 6 || 4 || 3 || || 2 || || 5 || 5 || || || style="background:#ccc;" | || 3 || || || 2 |- | style="text-align:left;" | Унгарија | 122 || 12 || 12 || 12 || || 7 || 2 || 10 || 10 || 7 || 10 || 8 || 7 || 6 || 1 || || 7 || || 5 || 3 || 12 || style="background:#ccc;" | || 12 || 4 || 8 |- | style="text-align:left;" | Русија | 70 || 6 || 1 || || 4 || 4 || 5 || 3 || 4 || 4 || || 3 || || 3 || 6 || 8 || 6 || 4 || 7 || 5 || 3 || 2 || style="background:#ccc;" | || 3 || 4 |- | style="text-align:left;" | Полска | 166 || 3 || 8 || 8 || 3 || 2 || 7 || 6 || 7 || 6 || 10 || 6 || 5 || 10 || 12 || 7 || 12 || || 10 || 10 || 6 || 10 || 7 || style="background:#ccc;" | || 12 |- | style="text-align:left;" | Франција | 74 || 3 || 2 || 4 || 2 || 5 || 4 || || 2 || 6 || || 5 || || || 8 || 3 || || || 1 || || 6 || 8 || || 10 || style="background:#ccc;" | |} === 12 поени === {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Број ! Учесник ! Земји кои дале 12 поени |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | [[Австрија]], [[Германија]], [[Естонија]], [[Исланд]], [[Хрватска]], [[Холандија]], [[Русија]], [[Швајцарија]] |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || style="text-align:left;" | [[Шведска]], [[Финска]], [[Ирска]], [[Полска]], [[Франција]] |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | [[Велика Британија]], [[Естонија]], [[Литванија]], [[Австрија]], [[Франција]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | [[Романија]], [[Унгарија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | [[Кипар]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | [[Грција]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | [[Норвешка]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || style="text-align:left;" | [[Малта]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | [[Словачка]] |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! # ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | Marianne Ahrne |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || style="text-align:left;" | Solveig Herlin |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | Eileen Dunne |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | Anna Partelidou |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | Sverre Christophersen |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || style="text-align:left;" | Cristina Topescu |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || style="text-align:left;" | Isabel Bahia |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | María Ángeles Balañac |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || style="text-align:left;" | Michel Stocker |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | Urve Tiidus |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | John Demanuele |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || style="text-align:left;" | Joop van Os |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | Carmen Nebel |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || style="text-align:left;" | Juraj Čurný |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || style="text-align:left;" | Gitana |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | Fotini Giannoulatou |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | Diana Grković-Foretić |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | Helga Vlahović |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || style="text-align:left;" | Tilia Herold |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || style="text-align:left;" | Iván Bradányi |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | Irina Klenskaya |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | Jan Chojnacki |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || style="text-align:left;" | Laurent Romejko |} == Емитери и коментатори == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Земја ! Емитер ! Канал/и ! Коментатор/и |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || ORF 1 || Ernst Grissemann |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || TVBiH || Ismet Horo |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || BBC1 || Terry Wogan |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || Erste Deutsches Fernsehen || Jan Hofer |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || ET1 || Dafni Bokota |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || ETV || Marko Reikop |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || RTÉ 1 || Pat Kenny |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || Sjónvarpið || Jakob Frímann Magnússon |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || RIK 1 || Evi Papamichail |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || [[LRT]] || LRT || Dario Maltsev |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || TVM || Charles Saliba |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || NRK1 || Jostein Pedersen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || TVP1 || Artur Orzech |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || RTP Canal 1 || Eládio Clímaco |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || TVR1 || Gabriela Cristea |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[РТР]] || RTR || Vadim Dolgachev |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || [[Словачка телевизија|STV]] || STV1 || Martin Sarvaš |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || MTV1 || István Vágó |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || TV1 || Erkki Pohjanheimo |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || France 2 || Patrice Laffont |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || Nederland 3 || Willem van Beusekom |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || HTV 1 || Aleksandar Kostadinov |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || SF DRS || Bernard Thurnheer |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || TV2 || Pekka Heino |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || La Primera || José Luis Uribarri |} [[Категорија:Избор за песна на Евровизија 1994| ]] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по години]] [[Категорија:1994 година во Ирска]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Ирска музика]] [[Категорија:Даблин]] [[Категорија:Музиката во 1994 година]] it16cotqf9i54t1bgu8r46cpwf3imws 0 1176387 5629363 5398432 2026-09-16T22:31:16Z Buli 2648 /* Животопис */ 5629363 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Хашим Тачи |office = [[Претседател на Косово]] |image = Hashim Thaçi, 2012.jpg |predecessor = [[Атифете Јахјага]] |primeminister = [[Иса Мустафа]] |successor = |term_start = 7 април 2016 |term_end = |office2 = [[Премиер на Косово]] |predecessor2 = [[Агим Чеку]] |president2 = [[Фатмир Сејдиу]]<br>[[Беџет Пацоли]]<br>[[Атифете Јахјага]] |successor2 = [[Иса Мустафа]] |term_start2 = 9 јануари 2008 |term_end2 = 9 декември 2014 |birth_date = {{birth date and age|1968|4|24|df=y}} |birth_place = [[Србица (Косово)|Србица]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] (денешно [[Косово]]) |death_date = |death_place = |spouse = Лумније Тачи |children = Ендрит Тачи |alma_mater = [[универзитет во Приштина]]<br>[[универзитет во Цирих]] <small>(незавршен)</small> |religion = [[ислам]] }} '''Хашим Тачи''' ({{роден на|24|април|1968}}) — косовски политичар кој ја извршува функцијата [[претседател на Косово]] од 7 април 2016 година. Претходно бил [[премиер на Косово]] во периодот 2008–2014, а потоа и министер за надворешни работи и вицепремиер во владата на премиерот [[Иса Мустафа]] (2014–2016). Тачи бил претседател на [[Демократската партија на Косово]] од нејзиното основање во 1999 до 2016, кога бил избран за шеф на државата. Тој бил познат и како политички водач на [[Ослободителна војска на Косово]] (ОВК), паравоена организација која учествувала во [[Косовската војна]]. ==Животопис== Хашим Тачи е роден на 24 април 1968 во [[Србица (Косово)|Србица]], денешно [[Косово]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Dosije Hašima Tačija|date=December 23, 2010|publisher=Pecat|url=http://www.pecat.co.rs/2010/12/dosije-hasima-tacija/}}</ref> Србица се наоѓа близу [[Дреница]], место каде била основана [[Ослободителна војска на Косово]] (ОВК) во раните 1990-ти.<ref>{{Наведена книга|author=Encyclopædia Britannica, Inc.|title=Britannica Book of the Year 2009|url=https://books.google.com/books?id=IaecAAAAQBAJ&pg=PA107|date=1 March 2009|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|isbn=978-1-59339-232-1|pages=107}}</ref> Тачи студирал историја и филозофија на универзитетот во [[Приштина]], а во 1993 живеел во [[Швајцарија]] каде се приклучил на политичките групи на албанската емиграција. Запишал постдипломски студии на универзитетот во [[Цирих]], но не ги завршил.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Thaçi nuk është themeluesi i UÇK dhe nuk ka diplomë nga Universiteti i Zyrihut |url=http://www.gazetadita.al/thaci-nuk-eshte-themeluesi-i-uck-dhe-nuk-ka-diplome-nga-universiteti-i-zyrihut/ |accessdate=2017-05-12 |archive-date=2020-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002085731/http://www.gazetadita.al/thaci-nuk-eshte-themeluesi-i-uck-dhe-nuk-ka-diplome-nga-universiteti-i-zyrihut// |url-status=dead }}</ref> Истата година се приклучил во ОВК, каде имал улога да обезбеди оружје и парични средства, како и да обучи и префрли нови регрути од [[Албанија]] на Косово. На 17 јули 1997 во Приштина на Тачи во отсуство му се судело за [[тероризам]] поради активностите во ОВК, и бил осуден на затворска казна од 10 години.<ref>{{наведени вести|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2015&mm=04&dd=20&nav_category=640&nav_id=982736|title=BG odgovorio Tačiju: Bićeš uhapšen|date=20 April 2015|publisher=B92|language=sr}}</ref> Во март 1999 Тачи бил на мировни преговори во [[Рамбује]] како водач на косовските Албанци. За него било прифатливо Косово да има автономија во рамките на [[Србија]], додека неговите соборци не сакале да прифатат ништо освен независност на Косово.<ref>{{наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F04EFD81338F930A35751C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all|work=The New York Times|title=Ethnic Albanian Guerrillas Will Attend Talks on Kosovo|first=Carlotta|last=Gall|date=3 February 1999|accessdate=4 May 2010}}</ref> Потоа Тачи како водач на најсилната политичка фракција на ОВК формирал влада на Косово, чиј премиер бил токму тој (1999–2000). Според одредени извори, Тачи наредил убиство на водачите на помалите сопернички фракции од ОВК.<ref>{{наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F07E2DF153AF936A15755C0A96F958260|work=The New York Times|title=Crisis in the Balkans: The Separatists; Leaders of Kosovo Rebels Tied to Deadly Power Play|first=Chris|last=Hedges|date=25 June 1999|accessdate=4 May 2010}}</ref> Тачи бил обвинет за врски со криминалното подземје. Се сметало тој обезбедувал финансии за ОВК преку шверц на [[хероин]] и [[кокаин]] во западна Европа.<ref>"KLA finances fight with heroin sales - Terror group is linked to crime network"; Jerry Seper. ''Washington Times'', Washington, D.C.: May 3, 1999. pg. A.1</ref> Според други обвинувања, Тачи учествувал во нелегална трговија со човечки [[орган]]и за време на војната во Југославија, за што требало да биде обвинет од [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Хашкиот трибунал]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11996255|title=BBC comments on the draft report|publisher=BBC|date=14 December 2010}}</ref> Тачи победил на парламентарните избори во ноември 2007, а во јануари 2008 бил изгласан за премиер во косовското Собрание. За време на неговата инаугурација изразил намера да прогласи независност на Косово во првата половина на 2008.<ref>{{наведени вести|url=http://www.msnbc.msn.com/id/22575375/displaymode/1098|title=Ex-rebel becomes Kosovo's prime minister|date=2008-01-09|agency=Associated Press|publisher=MSNBC|accessdate=2009-09-17}}</ref> На 17 февруари била прогласена независност на Косово од Србија. Тачи на премиерската позиција останал до 2014, а во февруари 2016 пратениците од косовското Собрание го избрале за [[претседател на Косово]] во времетраење од пет години.<ref>Petrit Collaku [http://www.balkaninsight.com/en/article/hashim-thaci-elected-president-of-kosovo-02-26-2016 "Hashim Thaci elected President of Kosovo"] Balkan Insight</ref> ==Судење и осуда== Тачи првпат се појавил пред судот на 9 ноември 2020 година, кога се изјаснил дека не е виновен.<ref>{{cite web|url=https://repository.scp-ks.org/details.php?doc_id=091ec6e98038d09a&doc_type=stl_transcript&lang=eng|title=Initial Appearance of Hashim Thaci|website=Косовски специјализирани совети и Специјализираното обвинителство|date=9 November 2020}}</ref> Неговите тројца сообвинети, исто така, се изјасниле за невини.<ref>{{cite web|url=https://www.scp-ks.org/sites/default/files/public/cis_thaci_et_al-en.pdf|title=Case Information Sheet: Specialist Prosecutor v. Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi and Jakup Krasniqi (Case No. KSC-BC-2020-06)|website=Косовски специјализирани совети и Специјализираното обвинителство|access-date=14 January 2024|archive-date=2 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602041621/https://www.scp-ks.org/sites/default/files/public/cis_thaci_et_al-en.pdf|url-status=dead}}</ref> Судењето започнало во април 2023 година.<ref name=":2" /> Во декември 2024 година, Тачи бил дополнително обвинет за попречување на службени лица во извршувањето на нивните должности, нарушување на доверливоста на судската постапка и непочитување на судот, во врска со „наводни незаконски обиди за влијание врз сведочењата на сведоците“ за време на судењето.<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241206-hague-court-lays-fresh-charges-against-ex-kosovo-leader-thaci |title=Hague court lays fresh charges against ex-Kosovo leader Thaci |website=France 24 |date=7 December 2024}}</ref> Во март 2025 година, Тачи бил привремено пуштен од притвор за да го посети својот болен татко во Приштина.<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/kosovo-hague-court-hashim-thaci-war-crime-charges-035e1d8240874ffd34fe6ec7a8866557 |title=Kosovo's war crime-charged ex-president briefly released to visit his ill father |website=AP News |date=14 March 2025}}</ref> Откако неговиот татко набргу потоа починал, Тачи повторно бил привремено пуштен од притвор за да го посети неговиот гроб, бидејќи претходно не му било дозволено да присуствува на погребот.<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/kosovo-hague-court-hashim-thaci-war-crime-charges-dead-father-e7849e7f7242a5ab9ceb1a797d61fe1d |title=Kosovo ex-president Thaci visits father's tomb after Hague court bars him from attending funeral |website=AP News |date=21 March 2025}}</ref> На 16 септември 2026 година, Тачи бил прогласен за виновен и осуден на 25 години затвор.<ref>{{Cite web |date=2026-09-16 |title=Kosovo's former president sentenced to 25 years for war crimes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cmd79z0pdzgjo |access-date=2026-09-16 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> Тој бил прогласен за виновен за убиството на 96 политички противници и наводни соработници со српските сили во 1990-тите, за незаконско лишување од слобода на 385 лица, тортура врз 303 лица и сурово постапување со 49 лица. Бил ослободен од обвинението по шест точки за злосторства против човештвото.<ref>{{Cite web |title=Former Kosovo president Thaci sentenced to 25 years for war crimes |url=https://www.reuters.com/world/kosovo-ex-president-thaci-faces-war-crimes-verdict-hague-2026-09-16/ |url-status=live |work=Reuters |access-date=16 September 2026}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Hashim Thaci}} *[http://www.kryeministri-ks.net/?page=2,1 Официјално мрежно место на косовскиот премиер] *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7133515.stm Профил на BBC] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тачи, Хашим}} [[Категорија:Косовски Албанци]] [[Категорија:Косовски политичари]] [[Категорија:Претседатели на Косово]] [[Категорија:Премиери на Косово]] ilfjxz9811ej6e5ruailxp2lgxh6mou 5629479 5629363 2026-09-17T11:51:32Z ~2026-50276-09 136839 дополнети зборови „и воен злосторник“ 5629479 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Хашим Тачи |office = [[Претседател на Косово]] |image = Hashim Thaçi, 2012.jpg |predecessor = [[Атифете Јахјага]] |primeminister = [[Иса Мустафа]] |successor = |term_start = 7 април 2016 |term_end = |office2 = [[Премиер на Косово]] |predecessor2 = [[Агим Чеку]] |president2 = [[Фатмир Сејдиу]]<br>[[Беџет Пацоли]]<br>[[Атифете Јахјага]] |successor2 = [[Иса Мустафа]] |term_start2 = 9 јануари 2008 |term_end2 = 9 декември 2014 |birth_date = {{birth date and age|1968|4|24|df=y}} |birth_place = [[Србица (Косово)|Србица]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] (денешно [[Косово]]) |death_date = |death_place = |spouse = Лумније Тачи |children = Ендрит Тачи |alma_mater = [[универзитет во Приштина]]<br>[[универзитет во Цирих]] <small>(незавршен)</small> |religion = [[ислам]] }} '''Хашим Тачи''' ({{роден на|24|април|1968}}) — косовски политичар и воен злосторник кој ја извршува функцијата [[претседател на Косово]] од 7 април 2016 година. Претходно бил [[премиер на Косово]] во периодот 2008–2014, а потоа и министер за надворешни работи и вицепремиер во владата на премиерот [[Иса Мустафа]] (2014–2016). Тачи бил претседател на [[Демократската партија на Косово]] од нејзиното основање во 1999 до 2016, кога бил избран за шеф на државата. Тој бил познат и како политички водач на [[Ослободителна војска на Косово]] (ОВК), паравоена организација која учествувала во [[Косовската војна]]. ==Животопис== Хашим Тачи е роден на 24 април 1968 во [[Србица (Косово)|Србица]], денешно [[Косово]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Dosije Hašima Tačija|date=December 23, 2010|publisher=Pecat|url=http://www.pecat.co.rs/2010/12/dosije-hasima-tacija/}}</ref> Србица се наоѓа близу [[Дреница]], место каде била основана [[Ослободителна војска на Косово]] (ОВК) во раните 1990-ти.<ref>{{Наведена книга|author=Encyclopædia Britannica, Inc.|title=Britannica Book of the Year 2009|url=https://books.google.com/books?id=IaecAAAAQBAJ&pg=PA107|date=1 March 2009|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|isbn=978-1-59339-232-1|pages=107}}</ref> Тачи студирал историја и филозофија на универзитетот во [[Приштина]], а во 1993 живеел во [[Швајцарија]] каде се приклучил на политичките групи на албанската емиграција. Запишал постдипломски студии на универзитетот во [[Цирих]], но не ги завршил.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Thaçi nuk është themeluesi i UÇK dhe nuk ka diplomë nga Universiteti i Zyrihut |url=http://www.gazetadita.al/thaci-nuk-eshte-themeluesi-i-uck-dhe-nuk-ka-diplome-nga-universiteti-i-zyrihut/ |accessdate=2017-05-12 |archive-date=2020-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002085731/http://www.gazetadita.al/thaci-nuk-eshte-themeluesi-i-uck-dhe-nuk-ka-diplome-nga-universiteti-i-zyrihut// |url-status=dead }}</ref> Истата година се приклучил во ОВК, каде имал улога да обезбеди оружје и парични средства, како и да обучи и префрли нови регрути од [[Албанија]] на Косово. На 17 јули 1997 во Приштина на Тачи во отсуство му се судело за [[тероризам]] поради активностите во ОВК, и бил осуден на затворска казна од 10 години.<ref>{{наведени вести|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2015&mm=04&dd=20&nav_category=640&nav_id=982736|title=BG odgovorio Tačiju: Bićeš uhapšen|date=20 April 2015|publisher=B92|language=sr}}</ref> Во март 1999 Тачи бил на мировни преговори во [[Рамбује]] како водач на косовските Албанци. За него било прифатливо Косово да има автономија во рамките на [[Србија]], додека неговите соборци не сакале да прифатат ништо освен независност на Косово.<ref>{{наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F04EFD81338F930A35751C0A96F958260&sec=&spon=&pagewanted=all|work=The New York Times|title=Ethnic Albanian Guerrillas Will Attend Talks on Kosovo|first=Carlotta|last=Gall|date=3 February 1999|accessdate=4 May 2010}}</ref> Потоа Тачи како водач на најсилната политичка фракција на ОВК формирал влада на Косово, чиј премиер бил токму тој (1999–2000). Според одредени извори, Тачи наредил убиство на водачите на помалите сопернички фракции од ОВК.<ref>{{наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F07E2DF153AF936A15755C0A96F958260|work=The New York Times|title=Crisis in the Balkans: The Separatists; Leaders of Kosovo Rebels Tied to Deadly Power Play|first=Chris|last=Hedges|date=25 June 1999|accessdate=4 May 2010}}</ref> Тачи бил обвинет за врски со криминалното подземје. Се сметало тој обезбедувал финансии за ОВК преку шверц на [[хероин]] и [[кокаин]] во западна Европа.<ref>"KLA finances fight with heroin sales - Terror group is linked to crime network"; Jerry Seper. ''Washington Times'', Washington, D.C.: May 3, 1999. pg. A.1</ref> Според други обвинувања, Тачи учествувал во нелегална трговија со човечки [[орган]]и за време на војната во Југославија, за што требало да биде обвинет од [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Хашкиот трибунал]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11996255|title=BBC comments on the draft report|publisher=BBC|date=14 December 2010}}</ref> Тачи победил на парламентарните избори во ноември 2007, а во јануари 2008 бил изгласан за премиер во косовското Собрание. За време на неговата инаугурација изразил намера да прогласи независност на Косово во првата половина на 2008.<ref>{{наведени вести|url=http://www.msnbc.msn.com/id/22575375/displaymode/1098|title=Ex-rebel becomes Kosovo's prime minister|date=2008-01-09|agency=Associated Press|publisher=MSNBC|accessdate=2009-09-17}}</ref> На 17 февруари била прогласена независност на Косово од Србија. Тачи на премиерската позиција останал до 2014, а во февруари 2016 пратениците од косовското Собрание го избрале за [[претседател на Косово]] во времетраење од пет години.<ref>Petrit Collaku [http://www.balkaninsight.com/en/article/hashim-thaci-elected-president-of-kosovo-02-26-2016 "Hashim Thaci elected President of Kosovo"] Balkan Insight</ref> ==Судење и осуда== Тачи првпат се појавил пред судот на 9 ноември 2020 година, кога се изјаснил дека не е виновен.<ref>{{cite web|url=https://repository.scp-ks.org/details.php?doc_id=091ec6e98038d09a&doc_type=stl_transcript&lang=eng|title=Initial Appearance of Hashim Thaci|website=Косовски специјализирани совети и Специјализираното обвинителство|date=9 November 2020}}</ref> Неговите тројца сообвинети, исто така, се изјасниле за невини.<ref>{{cite web|url=https://www.scp-ks.org/sites/default/files/public/cis_thaci_et_al-en.pdf|title=Case Information Sheet: Specialist Prosecutor v. Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi and Jakup Krasniqi (Case No. KSC-BC-2020-06)|website=Косовски специјализирани совети и Специјализираното обвинителство|access-date=14 January 2024|archive-date=2 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602041621/https://www.scp-ks.org/sites/default/files/public/cis_thaci_et_al-en.pdf|url-status=dead}}</ref> Судењето започнало во април 2023 година.<ref name=":2" /> Во декември 2024 година, Тачи бил дополнително обвинет за попречување на службени лица во извршувањето на нивните должности, нарушување на доверливоста на судската постапка и непочитување на судот, во врска со „наводни незаконски обиди за влијание врз сведочењата на сведоците“ за време на судењето.<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241206-hague-court-lays-fresh-charges-against-ex-kosovo-leader-thaci |title=Hague court lays fresh charges against ex-Kosovo leader Thaci |website=France 24 |date=7 December 2024}}</ref> Во март 2025 година, Тачи бил привремено пуштен од притвор за да го посети својот болен татко во Приштина.<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/kosovo-hague-court-hashim-thaci-war-crime-charges-035e1d8240874ffd34fe6ec7a8866557 |title=Kosovo's war crime-charged ex-president briefly released to visit his ill father |website=AP News |date=14 March 2025}}</ref> Откако неговиот татко набргу потоа починал, Тачи повторно бил привремено пуштен од притвор за да го посети неговиот гроб, бидејќи претходно не му било дозволено да присуствува на погребот.<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/kosovo-hague-court-hashim-thaci-war-crime-charges-dead-father-e7849e7f7242a5ab9ceb1a797d61fe1d |title=Kosovo ex-president Thaci visits father's tomb after Hague court bars him from attending funeral |website=AP News |date=21 March 2025}}</ref> На 16 септември 2026 година, Тачи бил прогласен за виновен и осуден на 25 години затвор.<ref>{{Cite web |date=2026-09-16 |title=Kosovo's former president sentenced to 25 years for war crimes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cmd79z0pdzgjo |access-date=2026-09-16 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> Тој бил прогласен за виновен за убиството на 96 политички противници и наводни соработници со српските сили во 1990-тите, за незаконско лишување од слобода на 385 лица, тортура врз 303 лица и сурово постапување со 49 лица. Бил ослободен од обвинението по шест точки за злосторства против човештвото.<ref>{{Cite web |title=Former Kosovo president Thaci sentenced to 25 years for war crimes |url=https://www.reuters.com/world/kosovo-ex-president-thaci-faces-war-crimes-verdict-hague-2026-09-16/ |url-status=live |work=Reuters |access-date=16 September 2026}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Hashim Thaci}} *[http://www.kryeministri-ks.net/?page=2,1 Официјално мрежно место на косовскиот премиер] *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7133515.stm Профил на BBC] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тачи, Хашим}} [[Категорија:Косовски Албанци]] [[Категорија:Косовски политичари]] [[Категорија:Претседатели на Косово]] [[Категорија:Премиери на Косово]] n7qy6b08fszmhw7kgdz7xgnahhyyusi 0 1180410 5629480 5363166 2026-09-17T11:52:48Z Zdravko 293 5629480 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Вретено}} [[Податотека:Wirtel01.png|мини|Предење со вретено (долу) и [[фурка (предење)|фурка]] (горе)]] '''Вретено'''<ref>{{Наведена книга |last1=Велковска |first1=Снежана |last2=Конески |first2=Кирил |publisher= Институт за македонски јазик„Крсте Мисирков“ |title= Толковен речник на македонскиот јазик |volume= I |year=2003 |location=Скопје |language=македонски |isbn=9989-640-49-1 |page= 309}} Вретено</ref> – вид [[алат]]ка на која при рачно [[предење]] се намотува [[преѓа]]та. Предењето со помош на вретено и [[фурка (предење)|фурка]] е најстарата техника на предење која за предење на волна понекаде се задржала до ден-денес. ==Опис== [[Податотека:Вретена 1.JPG|мини|десно|Вретена]] Вретеното е дрвено стапче долго околу 40 [[см]], со најголем [[пречник]] од околу 1 см кое кон краевите конусно се стеснува во два врвови. Со вретено можат да се испредат кратки влакна од [[волна]], [[лен]], [[коноп]] и [[памук]] во цврста и долга нишка – преѓа. При предењето, очистената и влачената волна најпрво се врзува на [[фурка (предење)|фурка]]та, а потоа предачката ја преде така што постепено со прстите извлекува влакна од фурката и со вртење на вретеното ги усукува во континуирана нишка и ја намотува на него. За порамномерно и побрзо вртење на вретеното, на истото се додавал [[прешлен (предење)|прешлен]] кој можел да биде фиксен или да се вади. ==Историја== [[Податотека:Drop spindle from Egypt.jpg|мини|лево|220px|<center>Вретено од [[Стар Египет]]]] Од праисторијата па сè до [[среден век|средниот век]], предењето се вршело со користење само на две алатки, фурката и вретеното. Најстарите докази за предењето датираат околу 5000 години п.н.е. [[Родан]]от, кој е измислен во [[Индија]], во [[Европа]] дошол во средниот век и овозможил забрзување на процесот како и поголема рамномерност на преѓата. ==Вретеното како тема во уметноста== * „Песната на вретеното“ (српски: ''Pjesma vretena'') - песна во проза на српскиот писател [[Иво Андриќ]] од 1918 година.<ref>Иво Андрић, ''Ex Ponto - Немири - Лирика''. Београд: Просвета, 1977, стр. 174-175.</ref> * „Вретено“ — кус расказ на македонската писателка [[Сања Михајловиќ-Костадиновска]] од 2018 година.<ref>Сања Михајловиќ-Костадиновска, ''(Бес)конечни модели на расказот''. Скопје: Бегемот, 2018, стр. 79.</ref> {{clr}} ==Галерија== <gallery> Податотека:Woman spinning BM VaseD13.jpg|Жена која преде. Детаљ од старогрчки сад за [[вино]], околу 490 г.п.н.е., од Локри, [[Италија]]. [[Британски музеј]], [[Лондон]]. Слика:Hunterian Psalter c. 1170 Eve spinning.jpg|Ева преде, вретеното е во нејзината десна рака, околу 1170 година, Библиотека на Глазговскиот универзитет Податотека:Ramallah spinner.jpg|Маж од [[Рамала]] преде волна Податотека:PokharaTibetan.JPG|[[Тибет|Тибеќанка]] преде волна во [[Покара]], [[Непал]] </gallery> ==Наводи== {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Текстил]] [[Категорија:Рачен алат]] 6eihq03mln519o5xwg6daq88p8i124w 0 1180414 5629481 5383823 2026-09-17T11:53:37Z Zdravko 293 5629481 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Прешлен (појаснување)}} [[Податотека:Wirtel01.png|мини|Предење со прешлен (c) на [[вретено (предење)|вретено]]то (b) и [[фурка (предење)|фурка]] (горе)]] '''Прешлен'''<ref>{{ДРМЈ|прешлен}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|прешлен}}</ref> – прстен или [[сфера|сферичен]] предмет наместен на долниот дел на [[вретено (предење)|вретеното]] за да ја зголеми и одржува [[аголна брзина|брзина на вртење]] на истото. Со векови прешлените биле изработувани од многу различни материјали: [[јантар]], [[рог]], [[коска]], [[корал]], [[стакло]], [[метал]] ([[железо]], [[олово]], оловни легури) и дрво ([[даб]]). Често за изработка се користеле и локални материјали како: [[креда]], [[варовник]], [[песочник]], [[шкрилци]] и др. == Историја == Најстарите познати алатки за кои се смета дека се прешлени се дупнати камчиња кои датираат од пред 12 000 години и тежат во просек 9 грама, од кои околу стотина се откриени во едно [[Натуфиска култура|натуфиско]] [[Археолошко наоѓалиште|наоѓалиште]] во близина на селото [[Ејн Гев|Еин Гев]], во Израел.<ref>{{Наведено списание|last=François Savatier|date=janvier 2025|title=Les débuts prénéolithiques du filage au Levant|journal=[[Pour la science]]|language=fr|issue=567|page=13|access-date=6 janvier 2025}}.</ref><ref>{{Наведено списание|last=Yashuv|first=Talia|last2=Grosman|first2=Leore|date=2024-11-13|title=12,000-year-old spindle whorls and the innovation of wheeled rotational technologies|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0312007|journal=PLOS ONE|language=en|volume=19|issue=11|page=e0312007|doi=10.1371/journal.pone.0312007|issn=1932-6203|pmc=PMC11559986|access-date=2024-11-15}}</ref> Во антиката, „[https://fr.wiktionary.org/wiki/sphondylomancie сфондиломантија]“ била гатачка вештина што користела прешлени за вретена. Тие исто така се користеле како потпори за вотивни практики (пред да се исполни желбата) или како ex-votos.<ref name="ejw">{{Harvnb|E. et J. Wendling|1998}}.</ref> Подоцна, [[Родан|роданот]] го симнал од тронот вретеното околу 1530 година, и потоа ималку малку прешлени. Најновите датираат од околу 1930 година.<ref name="ejw">{{Harvnb|E. et J. Wendling|1998}}.</ref> ==Галерија== <gallery> Податотека:Spindle whorl with drawings.JPG|Прешлен со цртежи од [[бронзено време]] Податотека:Spindle Whorl (Sulsultin), 19th century, 05.588.7382.jpg|Прешлен за вретено од американски домородци, XIX век, Бруклински музеј Податотека:Przęślik 0211.jpg|Прешлен (XII или XIII век) најден во [[Полска]] Податотека:1017_-_Keramikos_Museum,_Athens_-_Spindle-whirls,_10th_century_BC_-_Photo_by_Giovanni_Dall'Orto,_Nov_12.jpg|Старогрчки прешлени, X век п.н.е., Археолошки музеј Керамеикос Податотека:Muisca spindle whorl.jpg|Чибчански прешлен за вретено (500 до 1500 г.), Археолошки музеј, Согамосо, [[Колумбија]] </gallery> ==Поврзано== * [[Вретено (предење)]] * [[Фурка (предење)]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://pinterest.com/ancientspinner/northern-europe-scandanavia-russia-spindle-whorls/ Northern Europe/Scandanavia/Russia Spindle/Whorls] *[http://www.spindlewhorl.net/2006/12/what_is_a_spind.html Што е прешлен за вретено?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140201185058/http://www.spindlewhorl.net/2006/12/what_is_a_spind.html |date=2014-02-01 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Рачен алат]] [[Категорија:Текстил]] 98v2kybd350k49cp6tczpd0cb3dgo03 0 1184336 5629302 4677986 2026-09-16T17:27:58Z Dandarmkd 31127 5629302 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Бегова куќа | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = Жолта куќа<br/>Куќа на Болетини | status = | image = Жолтата куќа - Гостивар.jpg | caption = Поглед на Беговата куќа во Гостивар | map_type = | map_caption = | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = [[Гостивар]] | address = ул. „Чеде Филиповски“ бр. 68 | location_town = | location_country = [[Македонија]] | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = | completed_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | url = | nrhp = | references = }} '''Куќата на Болетини''', позната како '''Бегова куќа''' или '''Жолта куќа''' — [[куќа]] во [[Гостивар]], важен дел од [[Културно наследство на Македонија|културното наследство на Македонија]]. Беговата куќа се наоѓа на улицата „Чеде Филиповски“ бр. 68. Изградена е во XVIII<ref name="Вечер"/> или XIX век<ref name="Вест"/> од Даут Болетини<ref>[http://faktor.mk/gostivar-k-e-stanuva-nova-turistichka-a/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25d0%25b3%25d0%25be%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b8%25d0%25b2%25d0%25b0%25d1%2580-%25d1%259c%25d0%25b5-%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b0%25d0%25bd%25d1%2583%25d0%25b2%25d0%25b0-%25d0%25bd%25d0%25be%25d0%25b2%25d0%25b0-%25d1%2582%25d1%2583%25d1%2580%25d0%25b8%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b8%25d1%2587%25d0%25ba%25d0%25b0-%25d0%25b0 ''Гостивар ќе станува нова туристичка атракција'']</ref> и е дел од комплекс од две куќи, карактеристични за побогатите Турци во градот. Зачуван е единствено машкиот дел од комплексот со ориентална архитектура и раздвижени елементи на предната фасада.<ref name="Вест">{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=130101&idg=7&idb=1978&rubrika=Kultura |title=''Беговата куќа загрозена од градежна механизација'' |accessdate=2017-11-26 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921064820/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=130101&idg=7&idb=1978&rubrika=Kultura |url-status=dead }}</ref> Во 1984 година куќата е заштитена и е ставена на списокот како дел од културното наследство од македонија.<ref name="Вечер">{{Наведена мрежна страница |url=http://vecer.mk/kultura/begovata-kukja-od-18-vek-go-vrakja-sjajot |title=''Беговата куќа од 18. век го враќа сјајот'' |accessdate=2017-11-26 |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810190213/http://vecer.mk/kultura/begovata-kukja-od-18-vek-go-vrakja-sjajot |url-status=dead }}</ref> <center><gallery caption="Историски фотографии"> Податотека:Begova Kashta Gostivar in 1917.jpg| Машкиот дел на куќата, 1917 г. Податотека:Begova Kashta Gostivar in 1917 Zhenska Kashta.jpg| Разрушениот женски дел на куќата, 1917 г. Податотека:Gostivar od 1929 godina.jpg|Беговата куќа во 1929 година </gallery></center> == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Куќи во Гостивар]] r33fqm5csujz0uwbq1qafzxm0xf6p5o 5629316 5629302 2026-09-16T18:28:48Z Dandarmkd 31127 5629316 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Бегова куќа | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = Жолта куќа<br/>Куќа на Болетини | status = | image = Жолтата куќа - Гостивар.jpg | caption = Поглед на Беговата куќа во Гостивар | map_type = | map_caption = | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = Даут Болетини | owner = | current_tenants = | landlord = | location = [[Гостивар]] | address = ул. „Чеде Филиповски“ бр. 68 | location_town = | location_country = [[Македонија]] | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = 18 век | completed_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = [[Список на културно наследство на Македонија|споменик на културата]] (13.02.1984) | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | url = | nrhp = | references = }} '''Куќата на Болетини''', позната како '''Бегова куќа''' или '''Жолта куќа''' — [[куќа]] во [[Гостивар]], која е прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]]. Беговата куќа се наоѓа на улицата „Чеде Филиповски“ бр. 68. Изградена е во XVIII<ref name="Вечер"/> или XIX век<ref name="Вест"/> од Даут Болетини<ref>[http://faktor.mk/gostivar-k-e-stanuva-nova-turistichka-a/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25d0%25b3%25d0%25be%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b8%25d0%25b2%25d0%25b0%25d1%2580-%25d1%259c%25d0%25b5-%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b0%25d0%25bd%25d1%2583%25d0%25b2%25d0%25b0-%25d0%25bd%25d0%25be%25d0%25b2%25d0%25b0-%25d1%2582%25d1%2583%25d1%2580%25d0%25b8%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b8%25d1%2587%25d0%25ba%25d0%25b0-%25d0%25b0 ''Гостивар ќе станува нова туристичка атракција'']</ref> и е дел од комплекс од две куќи, карактеристични за побогатите Турци во градот. Зачуван е единствено машкиот дел од комплексот со ориентална архитектура и раздвижени елементи на предната фасада.<ref name="Вест">{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=130101&idg=7&idb=1978&rubrika=Kultura |title=''Беговата куќа загрозена од градежна механизација'' |accessdate=2017-11-26 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921064820/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=130101&idg=7&idb=1978&rubrika=Kultura |url-status=dead }}</ref> Во 1984 година, куќата е заштитена и е ставена на списокот како дел од културното наследство од Македонија.<ref name="Вечер">{{Наведена мрежна страница |url=http://vecer.mk/kultura/begovata-kukja-od-18-vek-go-vrakja-sjajot |title=''Беговата куќа од 18. век го враќа сјајот'' |accessdate=2017-11-26 |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810190213/http://vecer.mk/kultura/begovata-kukja-od-18-vek-go-vrakja-sjajot |url-status=dead }}</ref> <center><gallery caption="Историски фотографии"> Податотека:Begova Kashta Gostivar in 1917.jpg| Машкиот дел на куќата, 1917 г. Податотека:Begova Kashta Gostivar in 1917 Zhenska Kashta.jpg| Разрушениот женски дел на куќата, 1917 г. Податотека:Gostivar od 1929 godina.jpg|Беговата куќа во 1929 година </gallery></center> == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Куќи во Гостивар]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Македонија]] [[Категорија:Отоманската архитектура во 18 век]] [[Категорија:Македонската архитектура во 18 век]] eyqr7fiz33518o58q7xmpz279259jke 0 1186331 5629243 5628861 2026-09-16T14:20:20Z BT405 9277 5629243 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2019 | слоган = Dare to Dream | слика = Esc-ai-logo-2019.png | полуфинале1 = 14 мај 2019 | полуфинале2 = 16 мај 2019 | финале = 18 мај 2019 | издание = 64-то | домаќин = {{flagicon|Израел}} [[IPBC|KAN]] | место = Експо Тел Авив, [[Тел Авив]], [[Израел]] | презентери = [[Ерез Тал]], [[Бар Рафаели]], [[Аси Азар]] и [[Луси Ајуб]] | радиодифузер = [[IPBC|KAN]] | извршен_продуцент = Јон Ола Санд | број_на_земји = 41 | дебитанти = Нема | се_вратиле = Нема | не_учествуваат = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Украина}} | карта = ESC 2019 Map_2.svg | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Холандија}}<br />[[Данкан Лоренс]] | победничка_песна = Arcade | претходна = 2018 | следна = 2021 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2019''' беше 64-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Тел Авив]], [[Израел]], по победата на [[Нета Барзилај|Нета]] на [[Избор за песна на Евровизија 2018|изборот во 2018 година]] со песната „Toy“. Ова беше третпат Израел да биде домаќин на натпреварот (по 1979 и 1999 година). Натпреварот се одржа во конвенцискиот центар [[Експо Тел Авив]], а се состоеше од две полуфиналиња на 14 и 16 мај и финале на 18 мај 2019 година. Водители беа Ерез Тал, Бар Рафаели, Аси Азар и Луси Ајуб. На натпреварот учествуваа 41 земја. [[Бугарија]] се повлече поради финансиски причини, додека [[Украина]] првично ја избра MARUV за претставник, но се повлече по спорот околу договорот помеѓу пејачката и радиодифузорот UA:PBC. Ова беше прво издание во кое [[Северна Македонија]] настапи под нејзиното ново официјално име. Победник беше [[Холандија]] со песната „[[Arcade (песна)|Arcade]]“ во изведба на [[Данкан Лоренс]], освојувајќи 498 поени. Ова беше прва победа за Холандија по 1975 година. Понапредно, [[Северна Македонија]] со [[Тамара Тодевска]] и песната „[[Proud (песна на Тамара Тодевска)|Proud]]“ го освои првото место според гласовите на стручното жири (по официјалната корекција на резултатите од страна на ЕБУ) и заврши на 7-то место во генералниот пласман, што претставува историски најдобар резултат за земјата. == Место на одржување == На 13 септември 2018 година, ЕБУ објави дека павилјонот 2 во конвенцискиот центар Експо Тел Авив ќе биде домаќин на натпреварот. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''Dare to Dream'' (Осмели се да сонуваш). По финалето, ЕБУ направи ревизија на поените поради грешка во збирот на гласовите од белоруското жири, со што беше објавен коригиран официјален конечен распоред. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 14 мај 2019 година. Во него учествуваа 17 земји. Шпанија, Франција и Израел гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Тамта || "Replay" || 9 || 149 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || D mol || "Heaven" || 16 || 46 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Darude со Себастијан Рејман || "Look Away" || 17 || 23 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Tulia || "Pali się" || 11 || 120 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Зала Краљ & Гашпер Шантл || "Sebi" || 6 || 145 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Lake Malawi || "Friend of a Friend" || 2 || 242 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Јоци Папаи || "Az én apám" || 12 || 97 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Зена || "Like It" || 10 || 122 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Невена Божиќ || "Kruna" || 7 || 156 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Елиот || "Wake Up" || 14 || 70 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Ото Немсадзе || "Keep on Going" || 14 || 62 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Кејт Милер-Хајдке || "Zero Gravity" || 1 || 261 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Hatari || "Hatrið mun sigra" || 3 || 186 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Виктор Крон || "Storm" || 4 || 198 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Конан Озирис || "Telemóveis" || 15 || 51 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Катерине Дуска || "Better Love" || 5 || 185 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Серхат || "Say Na Na Na" || 8 || 150 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 16 мај 2019 година. Во него учествуваа 18 земји. Германија, Италија и Обединетото Кралство гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Србук || "Walking Out" || 16 || 49 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Сара Мектернан || "22" || 18 || 16 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Ана Одобеску || "Stay" || 12 || 85 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Лука Хени || "She Got Me" || 4 || 232 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Carousel || "That Night" || 15 || 50 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Естер Пеони || "On a Sunday" || 13 || 71 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Леонора || "Love Is Forever" || 10 || 94 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Џон Лундвик || "Too Late for Love" || 3 || 238 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || PÆNDA || "Limits" || 17 || 21 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Роко || "The Dream" || 14 || 64 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Микела || "Chameleon" || 8 || 157 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Јуриј Векленко || "Run with the Lions" || 11 || 93 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сергеј Лазарев || "Scream" || 6 || 217 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Јонида Малиќи || "Ktheju tokës" || 9 || 96 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || KEiiNO || "Spirit in the Sky" || 7 || 210 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Данкан Лоренс || "Arcade" || 1 || 280 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}}|| Тамара Тодевска || "Proud" || 2 || 239 |- style="background:#ccffcc;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Чингиз || "Truth" || 5 || 224 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 18 мај 2019 година. Табелата ги прикажува коригираните официјални резултати објавени од ЕБУ. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Микела || "Chameleon" || 14 || 107 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Јонида Малиќи || "Ktheju tokës" || 17 || 90 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Lake Malawi || "Friend of a Friend" || 11 || 157 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || S!sters || "Sister" || 25 || 24 |- style="background:#CD7F32;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сергеј Лазарев || "Scream" || 3 || 370 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Леонора || "Love Is Forever" || 12 || 120 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Серхат || "Say Na Na Na" || 19 || 77 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}}|| Тамара Тодевска || "Proud" || 7 || 305 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Џон Лундвик || "Too Late for Love" || 5 || 334 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Зала Краљ & Гашпер Шантл || "Sebi" || 15 || 105 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Тамта || "Replay" || 13 || 142 |- style="background:#FFD700;" | 12 || style="text-align:left;" | '''{{flag|Холандија}}''' || '''Данкан Лоренс''' || '''"Arcade"''' || '''1''' || '''498''' |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Катерине Дуска || "Better Love" || 21 || 74 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Коби Марими || "Home" || 23 || 35 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || KEiiNO || "Spirit in the Sky" || 6 || 331 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Мајкл Рајс || "Bigger than Us" || 26 || 11 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Hatari || "Hatrið mun sigra" || 10 || 232 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Виктор Крон || "Storm" || 20 || 86 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Зена || "Like It" || 24 || 31 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Чингиз || "Truth" || 8 || 302 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Билал Хасани || "Roi" || 16 || 105 |- style="background:#C0C0C0;" | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Мамуд || "Soldi" || 2 || 472 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Невена Божиќ || "Kruna" || 18 || 92 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Лука Хени || "She Got Me" || 4 || 364 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Кејт Милер-Хајдке || "Zero Gravity" || 9 || 285 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Мики || "La Venda" || 22 || 54 |} == Службен албум == ''Eurovision Song Contest: Tel Aviv 2019'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2019 година. == Забелешки и наводи == === Наводи === {{Reflist}} == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Израелска култура]] [[Категорија:Тел Авив]] [[Категорија:Музиката во 2019 година]] 93tckut136wq7row5vuovxnmxb7tgmu 828 1225417 5629306 5489995 2026-09-16T17:40:56Z Buli 2648 5629306 Scribunto text/plain require('strict'); local error_msg = '<span style=\"font-size:100%\" class=\"error\"><code style=\"color:inherit; border:inherit; padding:inherit;\">&#124;_template=</code> missing or empty</span>'; --[[--------------------------< I S _ I N _ T A B L E >-------------------------------------------------------- scan through tbl looking for value; return true if found, false else ]] local function is_in_table (tbl, value) for k, v in pairs (tbl) do if v == value then return true end end return false; end --[[--------------------------< A D D _ P A R A M E T E R >---------------------------------------------------- adds parameter name and its value to args table according to the state of boolean list argument; kv pair for template execution; k=v string for template listing. ]] local function add_parameter (k, v, args, list) if list then table.insert( args, table.concat ({k, '=', v})); -- write parameter names and values to args table as string else args[k] = v; -- copy parameters to args table end end --[[--------------------------< A L I A S _ M A P _ G E T >---------------------------------------------------- returns a table of local template (parent frame) parameter names and the target template names that match where in [key]=<value> pairs where: [key] is local template parameter name (an alias) <value> is target template parameter name (the canonical parameter name used in the working template) The parameter |_alias-map= has the form: |_alias-map=<list> where <list> is a comma-separated list of alias / canonical parameter name pairs in the form <from> : <to> where: <from> is the local template's parameter name (alias) <to> is the target template's parameter name (canonical) for enumerated parameters place an octothorp (#) where the enumerator digits are placed in the parameter names: <from#> : <to#> ]] local function alias_map_get (_alias_map) local T = mw.text.split (_alias_map, '%s*,%s*'); -- convert the comma-separated list into a table of alias pairs local mapped_aliases = {}; -- mapped aliases will go here local l_name, t_name; -- parameter names for _, alias_pair in ipairs (T) do -- loop through the table of alias pairs l_name, t_name = alias_pair:match ('(.-)%s*:%s*(.+)'); -- from each pair, get local and target parameter names if l_name and t_name then -- if both are set if tonumber (l_name) then l_name = tonumber (l_name); -- convert number-as-text to a number end mapped_aliases[l_name] = t_name; -- add them to the map table end end return mapped_aliases; end --[[--------------------------< F R A M E _ A R G S _ G E T >-------------------------------------------------- Fetch the wrapper template's 'default' and control parameters; adds default parameters to args returns content of |_template= parameter (name of the working template); nil else ]] local function frame_args_get (frame_args, args, list) local template; for k, v in pairs (frame_args) do -- here we get the wrapper template's 'default' parameters if 'string' == type (k) and (v and ('' ~= v)) then -- do not pass along positional or empty parameters if '_template' == k then template = v; -- save the name of template that we are wrapping elseif '_exclude' ~= k and '_reuse' ~= k and '_include-positional' ~= k and '_alias-map' ~= k then -- these already handled so ignore here; add_parameter (k, v, args, list); -- add all other parameters to args in the style dictated by list end end end return template; -- return contents of |_template= parameter end --[=[--------------------------< P F R A M E _ A R G S _ G E T >------------------------------------------------ Fetches the wrapper template's 'live' parameters; adds live parameters that aren't members of the exclude table to args table; positional parameters may not be excluded no return value ]=] local function pframe_args_get (pframe_args, args, exclude, _include_positional, list) for k, v in pairs (pframe_args) do if 'string' == type (k) and not is_in_table (exclude, k) then -- do not pass along excluded parameters if v and ('' ~= v) then -- pass along only those parameters that have assigned values if 'unset' == v:lower() then -- special keyword to unset 'default' parameters set in the wrapper template v = ''; -- unset the value in the args table end add_parameter (k, v, args, list) -- add all other parameters to args in the style dictated by list; alias map only supported for local-template parameters end end end if _include_positional then for i, v in ipairs (pframe_args) do -- pass along positional parameters if 'unset' == v:lower() then -- special keyword to unset 'default' parameters set in the wrapper template v = ''; -- unset the value in the args table end add_parameter (i, v, args, list); end end end --[[--------------------------< _ M A I N >-------------------------------------------------------------------- Collect the various default and live parameters into args styled according to boolean list. returns name of the working or listed template or nil for an error message ]] local function _main (frame, args, list) local template; local exclude = {}; -- table of parameter names for parameters that are not passed to the working template local reuse_list = {}; -- table of pframe parameter names whose values are modified before they are passed to the working template as the same name local alias_map = {}; -- table that maps parameter aliases to working template canonical parameter names local _include_positional; if frame.args._exclude and ('' ~= frame.args._exclude) then -- if there is |_exclude= and it's not empty exclude = mw.text.split (frame.args._exclude, "%s*,%s*"); -- make a table from its contents end -- TODO: |_reuse= needs a better name (|_reuse=) if frame.args._reuse and ('' ~= frame.args._reuse) then -- if there is |_reuse= and it's not empty reuse_list = mw.text.split (frame.args._reuse, "%s*,%s*"); -- make a table from its contents end if frame.args['_alias-map'] and ('' ~= frame.args['_alias-map']) then -- if there is |_alias-map= and it's not empty alias_map = alias_map_get (frame.args['_alias-map']); -- make a table from its contents end template = frame_args_get (frame.args, args, list); -- get parameters provided in the {{#invoke:template wrapper|...|...}} if nil == template or '' == template then -- this is the one parameter that is required by this module return nil; -- not present, tell calling function to emit an error message end _include_positional = 'yes' == frame.args['_include-positional']; -- when true pass all positional parameters along with non-excluded named parameters to ... -- ... the working template; positional parameters are not excludable local _pframe_args = frame:getParent().args; -- here we get the wrapper template's 'live' parameters from pframe.args local pframe_args = {}; -- a local table that we can modify for k, v in pairs (_pframe_args) do -- make a copy that we can modify pframe_args[k] = v; end -- here we look for pframe parameters that are aliases of canonical parameter names; when found -- we replace the alias with the canonical. We do this here because the reuse_list works on -- canonical parameter names so first we convert alias parameter names to canonical names and then -- we remove those canonical names from the pframe table that are reused (provided to the working -- template through the frame args table) for k, v in pairs (alias_map) do -- k is alias name, v is canonical name if pframe_args[k] then -- if pframe_args has parameter with alias name pframe_args[v] = _pframe_args[k]; -- create new canonical name with alias' value pframe_args[k] = nil; -- unset the alias end end for k, v in pairs (pframe_args) do -- do enumerated parameter alias -> canonical translation if 'string' == type (k) then -- only named parameters can be enumerated if alias_map[k..'#'] then -- non-enumerated alias matches enumerated parameter pattern? enumerator at end only pframe_args[alias_map[k..'#']:gsub('#', '')] = v; -- remove '#' and copy parameter to pframe_args table pframe_args[k] = nil; -- unset the alias elseif k:match ('%d+') then -- if this parameter name contains digits local temp = k:gsub ('%d+', '#'); -- make a copy; digits replaced with single '#' local enum = k:match ('%d+'); -- get the enumerator if alias_map[temp] then -- if this parameter is a recognized enumerated alias pframe_args[alias_map[temp]:gsub('#', enum)] = v; -- use canonical name and replace '#' with enumerator and add to pframe_args pframe_args[k] = nil; -- unset the alias end end end end -- pframe parameters that are _reused are 'reused' have the form something like this: -- |chapter=[[wikisource:{{{chapter}}}|{{{chapter}}}]] -- where a parameter in the wrapping template is modified and then passed to the working template -- using the same parameter name (in this example |chapter=) -- remove parameters that will be reused for k, v in ipairs (reuse_list) do -- k is numerical index, v is canonical parameter name to ignore if pframe_args[v] then -- if pframe_args has parameter that should be ignored pframe_args[v] = nil; -- unset the ignored parameter end end pframe_args_get (pframe_args, args, exclude, _include_positional, list); -- add parameters and values to args that are not listed in the exclude table return template; -- args now has all default and live parameters, return working template name end --[[--------------------------< W R A P >---------------------------------------------------------------------- Template entry point. Call this function to 'execute' the working template ]] local function wrap (frame) local args = {}; -- table of default and live parameters and their values to be passed to the wrapped template local template; -- the name of the working template template = _main (frame, args, false); -- get default and live parameters and the name of the working template if not template then -- template name is required return error_msg; -- emit error message and abandon if template name not present end return frame:expandTemplate {title=template, args=args}; -- render the working template end --[[--------------------------< L I S T >---------------------------------------------------------------------- Template entry point. Call this function to 'display' the source for the working template. This function added as a result of a TfD here: Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2018_April_28#Module:PassArguments This function replaces a similarly named function which was used in {{cite compare}} and {{cite compare2}} Values in the args table are numerically indexed strings in the form 'name=value' ]] local function list(frame, do_link) local args = {}; -- table of default and live parameters and their values to be passed to the listed template local template; -- the name of the listed template template = _main (frame, args, true); -- get default and live parameters and the name of the listed template if not template then -- template name is required return error_msg; -- emit error message and abandon if template name not present end if do_link then template = ('[[%s|%s]]'):format(frame:expandTemplate{ title='Transclude', args = {template} }, template) end table.sort(args) for i = 1, #args do local stripped = args[i]:match('^' .. i .. '=([^=]*)$') if stripped then args[i] = stripped else break end end return frame:preprocess(table.concat({ '<code style="color:inherit; background:inherit; border:none;">&#123;&#123;', template, ('<wbr><nowiki>|%s</nowiki>'):rep(#args):format(unpack(args)), '&#125;&#125;</code>'})); -- render the template end local function link (frame) return list(frame, true) end --[[--------------------------< E X P O R T E D F U N C T I O N S >------------------------------------------ ]] return { link = link, list = list, wrap = wrap, }; b0ambjffywwcjy4rlrl344s9i200kdz 0 1235553 5629242 5628874 2026-09-16T14:20:00Z BT405 9277 5629242 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2020 | слоган = Open Up | слика = Esc-ai-logo-2020.png | полуфинале1 = 12 мај 2020 (откажано) | полуфинале2 = 14 мај 2020 (откажано) | финале = 16 мај 2020 (откажано) | издание = 65-то | домаќин = {{flagicon|Холандија}} [[NPO]], [[NOS]], [[AVROTROS]] | место = Ахој, [[Ротердам]], [[Холандија]] | презентери = [[Шантал Јанзен]], [[Едсилја Ромбли]] и [[Ян Смит]] | радиодифузер = [[NPO]] / [[AVROTROS]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 41 (пријавени пред откажувањето) | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Украина}} | не_учествуваат = {{flag|Унгарија}}, {{flag|Црна Гора}} | карта = ESC 2020 Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = Предвидено по вообичаениот систем (50% жири и 50% публика во финале; само публика во полуфиналиња). | победник = Натпреварот беше откажан | победничка_песна = Нема (изборот е откажан поради пандемијата на COVID-19) | претходна = 2019 | следна = 2021 | веб-страница = https://eurovision.tv }} '''Евровизија 2020''' ќе беше 65. издание на [[Евровизија]]. Беше планирано овогодинешното издание да се случи во [[Ротердам]], [[Холандија]], после нивната победа во [[Тел Авив]], [[Израел]] во [[Евровизија 2019|2019]] година со песната "Arcade". Ова ќе беше 5. пат за Холандија да одржува Евровизија, од последниот пат во [[Евровизија 1980|1980]] и првиот Евровизиски настан кој ќе се случеше по [[Детска Евровизија|Детската Евровизија од 2012]] година. Настанот беше закажан да се одржи на 12 (прво полуфинале), 14 (второ полуфинале) и 16 (финале) мај. 41 држава ќе учествуваа. Но, на 18 март 2020 година, беше објавено дека настанот е откажан како резултат на [[КОВИД-19|Ковид-19]] пандемијата. == Локација == {{details|topic=град домаќин|Ротердам}} [[File:Rotterdam Ahoy 2016.jpg|left|thumb|Арената Ahoy во Ротердам.]] Подготовките започнаа уште на 19 мај 2019, веднаш по победата на Холандија во Тел Авив, Израел. По долго размислување, беше одлучено Евровизија 2020 да се одржи во арената Ahoy во Ротердам, Холандија. === Фаза на избор === '''Key''': {{Color box|#CEDFF2|†|border=darkgray}} Домаќин {{Color box|#F2E0CE|‡|border=darkgray}} Кандидат во потесен круг {|class="wikitable sortable" !width="100" |Град !width="120" | !Забелешка !class=unsortable|изв. |- |[[Арнем|Arnhem]] |[[GelreDome]] | |<ref name="ESCXtra cities">{{Наведена мрежна страница|url=https://escxtra.com/2019/07/06/116876/|title=Eurovision 2020: Meet the bidding Host Cities|first=Nick|last=van Lith|date=6 July 2019|website=ESCXtra|access-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709143326/https://escxtra.com/2019/07/06/116876/|archive-date=9 July 2019|url-status=live}}</ref> |- |{{sort|Хертогенсбош|[['s-Hertogenbosch]]}} |[[Brabanthallen]] | |<ref name="ESCXtra cities"/> |- style="background-color:#F2E0CE" |[[Маастрихт|Maastricht]] |[[MECC Maastricht]] ‡ | |<ref name="ESCXtra cities"/><ref name="NOS cities">{{Наведена мрежна страница|url=https://nos.nl/artikel/2294057-rotterdam-of-maastricht-waar-is-de-beste-songfestivalzaal.html|title=Rotterdam of Maastricht, waar is de beste Songfestivalzaal?|language=nl|trans-title=Rotterdam or Maastricht, where is the best Song Contest hall?|date=18 July 2019|website=[[Nederlandse Omroep Stichting]]|access-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719192851/https://nos.nl/artikel/2294057-rotterdam-of-maastricht-waar-is-de-beste-songfestivalzaal.html|archive-date=19 July 2019|url-status=live}}</ref> |- style="background-color:#CEDFF2" |[[Ротердам]] |[[Rotterdam Ahoy]] † | |<ref name="ESCXtra cities"/><ref name="NOS cities"/> |- |[[Утрехт]] |[[Jaarbeurs]] |— |<ref name="ESCXtra cities"/> |} === Други градови === == Формат == === Визуелен дизајн === Слоганот на ова издание "Open Up", беше објавен на 24 октомври 2019 година, додека официјалното лого беше објавено на 28 ноември 2019. Дизајнирано од CLEVER°FRANKE, логото е "апстрактна репрезентација на боите од знамињата на 41. земји учеснички во 2020 од нивното прво појавување на натпреварот. ===Дизајн на сцена=== EBU го објави Евровизискиот дизајн на сцената во декември 2019. Инспиран слоганот и од типичниот холандски рамен пејзаж. Сцената беше дизајнирана од Германскиот сценски дизајнер Florian Wieder, кој исто така ги дизајнираше Евровизиските сцени во 2011, 2012, 2015, 2017, 2018 и 2019. Овој пат, за разлика од 2019, ''Green Room'' ќе се наоѓа во главната сала каде ќе настапуваат артистите. ===Водители=== 65. издание на Евровизија ќе го водат 3 Холандски водители, односно: * Chantal Janzen * Edsilia Rombley * Jan Smit === Жрепка на полуфиналиња === Жрепката се одржа на 28. јануари 2020 во Ротердам. '''Македонија''' ќе настапувала во првата половина на '''првото полуфинале'''. === Гласање === Принципот на гласање ќе бил ист како и во последните неколку години, односно 50% жири и 50% гласови од публика, доделени од секоја држава во принцип 1-8, 10 и 12 бода, плус истиот принцип на бодување од публика. == Држави учеснички == На 13 ноември 2019 беше објавено дека четириесет и една држава ќе се натпреваруваат во ова издание, каде што Бугарија и Украина се враќаат повторно после претходно отсуство, а Унгарија и Црна Гора нема да учествуваат.<ref name="Participants">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/41-countries-eurovision-2020-rotterdam|title=41 countries will 'Open Up' at Eurovision 2020 in Rotterdam|date=13 November 2019|website=[[Eurovision.tv]]|url-status=live|access-date=13 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113150645/https://eurovision.tv/story/41-countries-eurovision-2020-rotterdam|archive-date=13 November 2019}}</ref> === Полуфиналиња === {|class="sortable wikitable" |- !Држава<ref name="Participants"/> !Изведувач<ref name="Entries">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/event/rotterdam-2020/participants|title=Participants of Rotterdam 2020|website=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union|EBU]]|url-status=live|access-date=2 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002173758/https://eurovision.tv/event/rotterdam-2020/participants|archive-date=2 October 2019}}</ref><ref name="National Selections">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/calendar|title=National Selection Calendar 2020|website=[[Eurovision.tv]]|url-status=live|access-date=13 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902202017/https://eurovision.tv/calendar|archive-date=2 September 2019}}</ref> !Песна !Јазик |- |{{Esc|Албанија|y=}} | Arilena Ara | Fall From The Sky |Англиски |- |{{Esc|Ерменија|y=}} |Athena Manoukian |Chains On You |Англиски |- |{{Esc|Австралија}} | Montaigne | Don't Break Me |Англиски |- |{{Esc|Австрија|}} ||Vincent Bueno |Alive |Англиски |- |{{Esc|Азербејџан}} |Efendi |Cleopatra |Англиски |- |{{Esc|Белорусија}} |VAL |Da Vidna |Белоруски |- |{{Esc|Белгија}} |Hooverphonic |Release me |Англиски |- |{{Esc|Бугарија}} |Victoria |Tears Getting Sober |Англиски |- |{{Esc|Хрватска}} |Damir Kedžo |Divlji Vetre |Хрватски |- |{{Esc|Кипар}} |Sandro |Running |Англиски |- |{{Esc|Чешка}} |Benny Cristo |Kemama |Англиски |- |{{Esc|Данска}} |Ben & Tan |Yes |Англиски |- |{{Esc|Естонија}} |Uku Suviste |What Love Is |Англиски |- |{{Esc|Финска}} |Aksel Kankaanranta |Looking Back |Англиски |- |{{Esc|Грузија}} |Tornike Kipiani |Take Me as I am |Англиски |- |{{Esc|Грција}} |Stefania Liberakakis |SUPERG!RL |Англиски |- |{{Esc|Исланд}} |Daði & Gagnamagnið |Think about things |Англиски |- |{{Esc|Ирска}} |Lesley Roy |Story Of My Life |Англиски |- |{{Esc|Израел}} |Eden Alene |Feker Libi |Англиски, Амхарски |- |{{Esc|Латвија}} |Samanta Tina |Still Breathing |Англиски |- |{{Esc|Литванија}} |The Roop Band |On Fire |Англиски |- |{{Esc|Малта}} |Destiny Chukunyere |All Of My Love |Англиски |- |{{Esc|Молдавија}} |Natalia Gordienko |Prison |Англиски |- |{{Esc|Македонија}} |[[Васил Гарванлиев]] |You |Англиски |- |{{Esc|Норвешка}} |Ulrikke Brandstorp |Attention |Англиски |- |{{Esc|Полска}} |Alicja Szemplinska |Empires |Англиски |- |{{Esc|Португалија}} |Elisa |Medo De Sentir |Португалски |- |{{Esc|Романија}} |Roxen |Alcohol You |Англиски |- |{{Esc|Русија}} |Little Big |Uno |Англиски |- |{{Esc|Сан Марино}} |Senhit |Freaky |Англиски |- |{{Esc|Србија}} |Hurricane |Hasta La Vista |Српски |- |{{Esc|Словенија}} |Ana Soklič |Voda |Словенски |- |{{Esc|Шведска}} |The Mamas |Move |Англиски |- |{{Esc|Швајцарија}} |Gjon's Tears |Répondez- moi |Француски |- |{{Esc|Украина}} |Go-A |Solovey |Украински |} === Финале=== {|class="sortable wikitable" |- !Држава<ref name="Учесници"/> !Изведувач<ref name="Entries"/><ref name="National Selections"/> !Песна<ref name="National Selections"/> !Јазик |- |{{Esc|Франција}} |Tom Leeb |The Best in Me |Англиски, Француски |- |{{Esc|Германија}} |Ben Dolic, B-OK |Violent Thing |Англиски |- |{{Esc|Италија}} |Diodato |Fai Rumore |Италијански |- |{{Esc|Холандија}} |Jeangu Macrooy |Grow |Англиски |- |{{Esc|Шпанија}} |Blas Cantó |Universo |Шпански |- |{{Esc|Велика Британија}} |James Newman |My Last Breath |Англиски |} == Други држави == == Продукција == === Онлајн платформи === == Забелешки и наводи == === Наводи === {{Reflist}} == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Холандска култура]] [[Категорија:Ротердам]] [[Категорија:Музиката во 2020 година]] 1qc6a316mjarz390tyjqgeuihh3u3yx 0 1246431 5629486 5459743 2026-09-17T11:54:18Z Zdravko 293 5629486 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Reine Berthe et les fileueses, 1888.jpg|мини|260px|Кралицата [[Берта од Алеманија]] учи девојки да предат [[лен]] на [[вретено]] користејќи фурка, [[Алберт Анкер]], 1888.]] [[Податотека:Adolphe Braun Alsace costume.jpg|мини|upright|лево|[[Алзас|Алзашка]] предачка со родан и фурка]] [[Податотека:William-adolphe bouguereau the spinner.jpg|мини|upright|Предачка со [[вретено]] и фурка. Вилијам-Адолф Бугеро, масло на платно, 1873.]] '''Фурка'''<ref>{{ДРМЈ|фурка}}</ref> или '''урка'''<ref>{{ДРМЈ|урка}}</ref> – дрвен [[алат]] кој се користел при рачно [[предење]] на која се зацврстувало преденото (од [[волна]], [[коноп]], [[лен]]). Извлекувајќи со [[прст]]ите мал дел од предивото кое за завртувало со влажење со [[плунка]] и се намотувало на [[вретено (предење)|вретеното]], се создавала [[текстил]]на нишка. Кога се предело одејќи, фурката се ставала на појас на левиот [[колк]], со левата рака се извлекувало предиво, а со десната се вртело вретеното. Кога се предело со седење, фурката се држела под левата [[мишка]], се зацврстувала на рамката на [[кревет]]от и сл., а со изумот на [[родан]]от, станала негов составен дел.<ref>[https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=50214 Preslica] на семрежното место на Хрватска енциклопедија</ref> ==Поврзано== * [[Вретено (предење)]] * [[Родан]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.spinnyspinny.com/articles/wristdistaff.html Instructions on making a recycled sock wrist-distaff] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Рачен алат]] [[Категорија:Текстил]] 3p7bzhyz3bq33s7qzls57e2eyvsrjrf 0 1252582 5629476 5570944 2026-09-17T11:38:05Z ~2026-50242-48 136837 5629476 wikitext text/x-wiki A1 Македонија ДООЕЛ Скопје е телекомуникациска компанија во Северна Македонија во сопственост на A1 Telekom Austria Group. A1 нуди широкопојасен интернет, кабловска и терестријална телевизија, мобилна и фиксна телефонија. ==Историја== А1 Македонија (тогаш позната како one.VIP) е формирана во 2015 година, кога два од операторите на мобилни мрежи во Северна Македонија, One и Vip, се споија за да ја создадат новата компанија. One работеше на пазарот во Северна Македонија од 2003 година, а Vip од 2007 година. Како резултат на спојувањето (во one.vip), Telekom Austria Group доби удел од 55% во новоформираната компанија, додека Telekom Slovenije Group доби 45%. Договорот вклучуваше опција за излез на Telekom Slovenije Group во рок од три години од датумот на завршување на трансакцијата. Во мај 2016 година, blizoo се спои со one.Vip Македонија, кој беше најголемиот кабловски оператор во Северна Македонија. Во ноември 2017 година, Telekom Slovenije ги продаде своите акции на Telekom Austria Group. Во ноември 2025 година А1 Македонија го купи blizoo. ==Брендирање== По спојувањето во 2015 година и формирањето на ONE.VIP, компанијата продолжи да нуди производи и услуги под брендовите Vip, One, blizoo и BoomTV сè до мај 2016 година, кога почна да ги нуди сите производи и услуги под брендот А1 Македонија. ==Информации за мрежата== IMSI-мрежните кодови на Vip се 294-02 и 294-03, а MSISDN-мрежните кодови се 075 (меѓународен: +389 75), 076 (меѓународен: +389 76), 077 (меѓународен: +389 77) и 078 (меѓународен: +389 78). ==Организација и менаџмент== Главни извршни директори на А1 Македонија биле: * Методија Мирчев<ref name="ReferenceA">Кирко Бошкоски, Интервју со Методија Мирчев, „Нашите корисници се нашата инспирација“, ''Економија и бизнис'', година 22, број 266, октомври 2020, стр. 12-17.</ref> ==Активности== „А1 Македонија“ нуди услуги во мобилната [[телефон]]ија, фиксната телефонија, [[телевизија]]та и информациско-комуникациската технологија (''A1 Cloud Mesaaging'', виртуелниот приватен опслужувач ''A1 VPS'', виртуелната клауд инфраструктура ''Exoscale'', апликацијата за масовно испраќање СМС-пораки итн.). Исто така, во 2020 година, „А1 Македонија“ ги претставила првата виртуелна продавница на македонскиот пазар за [[Мобилни телефони|мобилна телефонија]] - „А1 Лајв шоп“ (''A1 Live Shop''), како и „Славчо“, виртуелниот експерт заснован врз [[вештачка интелигенција]].<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Акционерски друштва во Македонија]] [[Категорија:Македонски претпријатија]] hltdagecpkxawloia57pk46c5q4bm4u 0 1269610 5629241 5628860 2026-09-16T14:19:46Z BT405 9277 5629241 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2021 | слоган = Open Up | слика = Esc-ai-logo-2021.png | полуфинале1 = 18 мај 2021 | полуфинале2 = 20 мај 2021 | финале = 22 мај 2021 | издание = 65-то | домаќин = {{flagicon|Холандија}} [[AVROTROS]] / [[NOS]] / [[NPO]] | место = Ахој Ротердам, [[Ротердам]], [[Холандија]] | презентери = [[Шантал Јанзен]], [[Едсилија Ромбли]], [[Јан Смит]] и [[Ники де Јагер]] | радиодифузер = [[AVROTROS]] / [[NOS]] / [[NPO]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 39 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Украина}} | не_учествуваат = {{flag|Ерменија}}, {{flag|Белорусија}}, {{flag|Унгарија}}, {{flag|Црна Гора}} | карта = ESC 2021 Map_2.svg | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Италија}}<br />[[Måneskin]] | победничка_песна = Zitti e buoni | претходна = 2019 | следна = 2022 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2021''' беше 65-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Ротердам]], [[Холандија]], по откажувањето на [[Избор за песна на Евровизија 2020|изборот во 2020 година]] поради пандемијата од COVID-19. Холандија го доби правото да биде домаќин по победата на [[Данкан Лоренс]] на [[Избор за песна на Евровизија 2019|изборот во 2019 година]] со песната „Arcade“. Натпреварот се одржа во арената [[Ахој Ротердам]], а се состоеше од две полуфиналиња на 18 и 20 мај и финале на 22 мај 2021 година. Водители беа Шантал Јанзен, Едсилија Ромбли, Јан Смит и Ники де Јагер. На натпреварот учествуваа 39 земји. [[Бугарија]] и [[Украина]] се вратија по нивното отсуство во 2019 година, додека [[Ерменија]] и [[Црна Гора]] се повлекоа. [[Белорусија]] беше дисквалификувана непосредно пред натпреварот бидејќи нејзината песна не ги почитуваше правилата за неутралност. Победник беше [[Италија]] со песната „[[Zitti e buoni]]“ во изведба на рок-групата [[Måneskin]], освојувајќи 524 поени. Ова беше трета победа за Италија на Евровизија (по 1964 и 1990 година). [[Северна Македонија]] беше претставена од [[Васил Гарванлиев|Васил]] со песната „[[Here I Stand]]“, настапувајќи во првото полуфинале каде заврши на 15-то место. == Место на одржување == Натпреварот се одржа во арената Ахој во Ротердам, откако Градот Ротердам и радиодифузерите го потврдија домаќинството по откажувањето на изданието во 2020 година. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот остана ''Open Up'' (Отвори се). Поради пандемијата од COVID-19, ЕБУ разви четири можни сценарија за одржување (од редовно одржување до настапи со однапред снимени бекап-видеа). Сите делегации настапија во арената, со исклучок на Австралија која поради ограничувања за патување го искористи нејзиното бекап-видео, и Исланд чиј настап во живо во полуфиналето и финалето беше емитуван од снимка од нивните проби поради позитивен тест за COVID-19 кај еден од членовите на групата. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 18 мај 2021 година. Во него учествуваа 16 земји. Германија, Италија и Холандија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || The Roop || "Discoteque" || 4 || 203 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Ана Соклич || "Amen" || 13 || 44 |- style="background:#ccffcc;" | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Манижа || "Russian Woman" || 3 || 225 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Тусе || "Voices" || 7 || 142 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Монтењ || "Technicolour" || 14 || 28 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}}|| Васил || "Here I Stand" || 15 || 23 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Лесли Рој || "MAPS" || 16 || 19 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Елена Цагрину || "El diablo" || 6 || 170 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || TIX || "Fallen Angel" || 10 || 115 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Албина || "Tick-Tock" || 11 || 110 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Hooverphonic || "The Wrong Place" || 9 || 117 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Алене || "Set Me Free" || 5 || 190 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Роксен || "Amnesia" || 12 || 85 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Ефенди || "Mata Hari" || 8 || 138 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Go_A || "Shum" || 2 || 267 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Дестини || "Je me casse" || 1 || 325 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 20 мај 2021 година. Во него учествуваа 17 земји. Франција, Шпанија и Обединетото Кралство гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Сенхит со Фло Рајда || "Adrenalina" || 9 || 118 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Уку Сувисте || "The Lucky One" || 13 || 58 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Бени Кристо || "omaga" || 15 || 23 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Стефанија || "Last Dance" || 6 || 179 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Винсент Буено || "Amen" || 12 || 66 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || RAFAŁ || "The Ride" || 14 || 35 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Наталија Гордиенко || "Sugar" || 7 || 179 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Daði og Gagnamagnið || "10 Years" || 2 || 288 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Hurricane || "Loco Loco" || 8 || 124 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Торнике Кипиани || "You" || 16 || 16 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Анџела Перистери || "Karma" || 10 || 112 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || The Black Mamba || "Love Is on My Side" || 4 || 239 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Викторија || "Growing Up Is Getting Old" || 3 || 250 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Blind Channel || "Dark Side" || 5 || 234 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Саманта Тина || "The Moon Is Rising" || 17 || 14 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Gjon's Tears || "Tout l'univers" || 1 || 291 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Fyr og Flamme || "Øve os på hinanden" || 11 || 89 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 22 мај 2021 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Елена Цагрину || "El diablo" || 16 || 94 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Анџела Перистери || "Karma" || 21 || 57 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Алене || "Set Me Free" || 17 || 93 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Hooverphonic || "The Wrong Place" || 19 || 74 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Манижа || "Russian Woman" || 9 || 204 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Дестини || "Je me casse" || 7 || 255 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || The Black Mamba || "Love Is on My Side" || 12 || 153 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Hurricane || "Loco Loco" || 15 || 102 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Џејмс Њуман || "Embers" || 26 || 0 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Стефанија || "Last Dance" || 10 || 170 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Gjon's Tears || "Tout l'univers" || 3 || 432 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Daði og Gagnamagnið || "10 Years" || 4 || 378 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Блас Канто || "Voy a quedarme" || 24 || 6 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Наталија Гордиенко || "Sugar" || 13 || 115 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Јендрик || "I Don't Feel Hate" || 25 || 3 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Blind Channel || "Dark Side" || 6 || 301 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Викторија || "Growing Up Is Getting Old" || 11 || 170 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || The Roop || "Discoteque" || 8 || 220 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Go_A || "Shum" || 5 || 364 |- style="background:#FFD700;" | 20 || style="text-align:left;" | '''{{flag|Италија}}''' || '''Måneskin''' || '''"Zitti e buoni"''' || '''1''' || '''524''' |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Тусе || "Voices" || 14 || 109 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Ефенди || "Mata Hari" || 20 || 65 |- style="background:#C0C0C0;" | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Барбара Прави || "Voilà" || 2 || 499 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Жангу Макрој || "Birth of a New Age" || 23 || 11 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || TIX || "Fallen Angel" || 18 || 75 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Сенхит со Фло Рајда || "Adrenalina" || 22 || 50 |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2021 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Tel Aviv 2019 | Следен = Eurovision Song Contest: Turin 2022 }} ''Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2021 година. == Детално гласање == === Прво полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="20" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ХОЛ}} |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''203''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Словенија || '''44''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''225''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''142''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''28''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија || '''23''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''19''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''170''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''115''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска || '''110''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''117''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''190''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''85''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''138''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''267''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''325''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="21" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''58''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Чешка || '''23''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''179''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || '''66''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''179''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''288''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''124''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''16''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''112''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија || '''239''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''250''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''234''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Летонија || '''14''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''291''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''89''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="40" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''94''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''57''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''93''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''74''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''204''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''255''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија || '''153''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''102''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Обединето Кралство || '''0''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''170''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''432''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''378''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''6''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''115''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''3''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''301''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''170''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''220''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''364''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | '''Италија''' || '''524''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''109''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''499''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''11''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''75''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || '''50''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = 23 април 2021 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Tel Aviv 2019 | Следен = Eurovision Song Contest: Turin 2022 }} '''''Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021''''' е официјалниот компилациски албум за изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group на 23 април 2021 година. Албумот ги содржи сите 39 песни кои учествуваа на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Karma | extra1 = Анџела Перистери (Албанија) | length1 = 2:59 | title2 = Amen | extra2 = Винсент Буено (Австрија) | length2 = 2:54 | title3 = Technicolour | extra3 = Монтењ (Австралија) | length3 = 2:49 | title4 = Mata Hari | extra4 = Ефенди (Азербејџан) | length4 = 2:59 | title5 = The Wrong Place | extra5 = Hooverphonic (Белгија) | length5 = 2:55 | title6 = Growing Up Is Getting Old | extra6 = Викторија (Бугарија) | length6 = 3:00 | title7 = Tout l'univers | extra7 = Gjon's Tears (Швајцарија) | length7 = 3:03 | title8 = El diablo | extra8 = Елена Цагрину (Кипар) | length8 = 3:01 | title9 = omaga | extra9 = Бени Кристо (Чешка) | length9 = 2:59 | title10 = I Don't Feel Hate | extra10 = Јендрик (Германија) | length10 = 2:55 <!-- Останатите песни се дополнуваат според стандардниот редослед --> }} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Холандска култура]] [[Категорија:Ротердам]] [[Категорија:Музиката во 2021 година]] m9v2y39wo3cgmnzkcgqsaoo52d5j53b 0 1271329 5629240 5628862 2026-09-16T14:19:25Z BT405 9277 5629240 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2022 | слоган = The Sound of Beauty | слика = Esc-ai-logo-2022.png | полуфинале1 = 10 мај 2022 | полуфинале2 = 12 мај 2022 | финале = 14 мај 2022 | издание = 66-то | домаќин = {{flagicon|Италија}} [[RAI]] | место = Палаолимпико, [[Торино]], [[Италија]] | презентери = [[Алесандро Кателан]], [[Лаура Паузини]] и [[Мика]] | радиодифузер = [[RAI]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 40 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Ерменија}}, {{flag|Црна Гора}} | не_учествуваат = {{flag|Русија}} | карта = ESC 2022 Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Украина}}<br />[[Kalush Orchestra]] | победничка_песна = Stefania | претходна = 2021 | следна = 2023 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2022''' беше 66-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Торино]], [[Италија]], по победата на [[Måneskin]] на [[Избор за песна на Евровизија 2021|изборот во 2021 година]] со песната „Zitti e buoni“. Ова беше третпат Италија да биде домаќин на натпреварот (по 1965 и 1991 година). Натпреварот се одржа во арената [[Палаолимпико]], а се состоеше од две полуфиналиња на 10 и 12 мај и финале на 14 мај 2022 година. Водители беа Алесандро Кателан, Лаура Паузини и Мика. На натпреварот учествуваа 40 земји. [[Ерменија]] и [[Црна Гора]] се вратија по нивното отсуство, додека [[Русија]] беше дисквалификувана и суспендирана од Европската радиодифузна унија поради нејзината инвазија врз Украина. Победник беше [[Украина]] со песната „[[Stefania]]“ во изведба на фолк-рап групата [[Kalush Orchestra]], освојувајќи 631 поен, вклучително и историски рекорд од 439 поени од телевоутингот. Ова беше трета победа за Украина на Евровизија (по 2004 и 2016 година). [[Македонија]] беше претставена од [[Андреа (пејачка)|Андреа]] со песната „[[Circles (песна на Андреа)|Circles]]“, настапувајќи во второто полуфинале каде заврши на 11-то место со 76 поени, за влакно пропуштајќи го финалето. == Место на одржување == На 20 октомври 2021 година, ЕБУ и RAI објавија дека град домаќин на натпреварот ќе биде Торино, а како место на одржување беше избрана повеќенаменската арена Палаолимпико. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''The Sound of Beauty'' (Звукот на убавината). Натпреварот се врати во својот традиционален формат без строги ограничувања поврзани со пандемијата од COVID-19 кои беа присутни во претходните две години. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 10 мај 2022 година. Во него учествуваа 17 земји. Франција и Италија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Ронла Хајяти || "Sekret" || 12 || 58 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Citi Zēni || "Eat Your Salad" || 14 || 55 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Моника Лите || "Sentimentai" || 7 || 159 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Мариус Бер || "Boys Do Cry" || 9 || 118 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || LPS || "Disko" || 17 || 15 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Kalush Orchestra || "Stefania" || 1 || 337 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Intelligent Music Project || "Intention" || 16 || 29 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Сем Де Јонг || "De diepte" || 2 || 221 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Zdob și Zdub & Advahov Brothers || "Trenulețul" || 2 || 154 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Маро || "Saudade, saudade" || 4 || 208 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Миа Димшић || "Guilty Pleasure" || 11 || 75 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Reddi || "The Show" || 13 || 55 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Lumix feat. Pia Maria || "Halo" || 15 || 42 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Systur || "Með hækkandi sólu" || 10 || 103 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Аманда Тенфјорд || "Die Together" || 3 || 211 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Subwoolfer || "Give That Wolf a Banana" || 6 || 177 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Роза Лин || "Snap" || 5 || 187 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 12 мај 2022 година. Во него учествуваа 18 земји. Германија, Обединетото Кралство и Шпанија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || The Rasmus || "Jezebel" || 7 || 162 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Михаел Бен Давит || "I.M" || 13 || 61 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Констракта || "In corpore sano" || 3 || 237 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Надерал Мурадли || "Fade to Black" || 10 || 96 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Circus Mircus || "Lock Me In" || 18 || 22 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Ема Мускат || "I Am What I Am" || 16 || 47 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Акиле Лауро || "Stripper" || 14 || 50 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Шелдон Рајли || "Not the Same" || 2 || 243 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Андромаха || "Ela" || 12 || 63 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Брук Скелион || "That's Rich" || 15 || 47 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || Андреа || "Circles" || 11 || 76 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Стефан || "Hope" || 5 || 209 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Влад Лупеску || "Llámame" || 9 || 118 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Охман || "River" || 6 || 198 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Владана Вучиниќ || "Breathe" || 17 || 33 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Жереми Макизе || "Miss You" || 8 || 151 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Корнелија Јакобс || "Hold Me Closer" || 1 || 396 |- style="background:#ccffcc;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || We Are Domi || "Lights Off" || 4 || 227 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 14 мај 2022 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || We Are Domi || "Lights Off" || 22 || 38 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Влад Лупеску || "Llámame" || 18 || 65 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Маро || "Saudade, saudade" || 9 || 207 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || The Rasmus || "Jezebel" || 21 || 38 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Мариус Бер || "Boys Do Cry" || 17 || 78 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Алван & Ахекс || "Fulenn" || 24 || 17 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Subwoolfer || "Give That Wolf a Banana" || 10 || 182 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Роза Лин || "Snap" || 20 || 61 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Мамуд и Бланко || "Brividi" || 6 || 268 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Шанел || "SloMo" || 3 || 459 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Сем Де Јонг || "De diepte" || 11 || 171 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || '''Kalush Orchestra''' || '''"Stefania"''' || '''1''' || '''631''' |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Малик Харис || "Rockstars" || 25 || 6 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Моника Лите || "Sentimentai" || 14 || 128 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Надерал Мурадли || "Fade to Black" || 16 || 106 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Жереми Макизе || "Miss You" || 19 || 64 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Аманда Тенфјорд || "Die Together" || 8 || 215 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Systur || "Með hækkandi sólu" || 23 || 20 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Zdob și Zdub & Advahov Brothers || "Trenulețul" || 7 || 253 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Корнелија Јакобс || "Hold Me Closer" || 4 || 438 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Шелдон Рајли || "Not the Same" || 15 || 125 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Сам Рајдер || "Space Man" || 2 || 466 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Охман || "River" || 12 || 151 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Констракта || "In corpore sano" || 5 || 312 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Стефан || "Hope" || 13 || 141 |- |} == Детално гласање == === Прво полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="20" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ЛАТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ИТА}} |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''58''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Латвија || '''55''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''159''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Словенија || '''15''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''337''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''29''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''221''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''154''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија || '''208''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска || '''75''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''55''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || '''42''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''103''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''211''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''177''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''187''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="21" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|ЦРГ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Финска || '''162''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''61''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''237''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''96''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''22''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''47''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || '''50''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''243''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''63''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''47''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија || '''76''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''209''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''198''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Црна Гора || '''33''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''151''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''396''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Чешка || '''227''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="41" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|ОК}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ЛАТ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ЦРГ}} |- | style="text-align:left;" | Чешка || '''38''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија || '''207''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''38''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''78''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''17''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''182''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''61''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''268''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''459''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''171''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | '''Украина''' || '''631''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''6''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''128''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''106''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''215''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''20''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''253''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''438''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''125''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Обединето Кралство || '''466''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''151''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''312''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''141''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Turin 2022 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2022 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021 | Следен = Eurovision Song Contest: Liverpool 2023 }} '''''Eurovision Song Contest: Turin 2022''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2022 година. Албумот ги содржи песните од сите 40 земји учеснички на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Sekret | extra1 = Ронла Хајяти (Албанија) | length1 = 2:56 | title2 = Snap | extra2 = Роза Лин (Ерменија) | length2 = 2:59 | title3 = Not the Same | extra3 = Шелдон Рајли (Австралија) | length3 = 2:58 | title4 = Halo | extra4 = Lumix feat. Pia Maria (Австрија) | length4 = 2:44 | title5 = Fade to Black | extra5 = Надерал Мурадли (Азербејџан) | length5 = 2:59 | title6 = Miss You | extra6 = Жереми Макизе (Белгија) | length6 = 2:57 | title7 = Intention | extra7 = Intelligent Music Project (Бугарија) | length7 = 2:59 | title8 = Guilty Pleasure | extra8 = Миа Димшић (Хрватска) | length8 = 2:56 | title9 = Ela | extra9 = Андромаха (Кипар) | length9 = 3:02 | title10 = Lights Off | extra10 = We Are Domi (Чешка) | length10 = 2:58 <!-- Останатите песни се дополнуваат според стандардниот редослед --> }} == Забелешки и наводи == === Наводи === {{Reflist}} == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Италијанска музика]] [[Категорија:Торино]] [[Категорија:Музиката во 2022 година]] rngc6uz3qa3bl9hi92bbg0zl2k7yisz 10 1274660 5629230 5529451 2026-09-16T12:01:01Z Bjankuloski06 332 5629230 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Национални паркови во Русија |title = [[Национални паркови во Русија]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |titlestyle = background:#9BCB65 |image = [[Image:Map of Russia with Sunset.PNG|100px]] |list1 = * [[Национален парк Аланија|Аланија]] * [[Национален парк Алханај|Алханај]] * [[Ањујски национален парк|Ањујски]] * [[Национален парк Башкирија|Башкирија]] * [[Национален парк Берингија|Берингија]] * [[Национален парк Бикин|Бикин]] * [[Национален парк Бузулукшки бор|Бузулукшки бор]] * [[Чаваш Вармане|Чаваш Вармане]] * [[Национален парк Чикој|Чикој]] * [[Национален парк Курски Провлак (Русија)|Курски Провлак]] * [[Калеваљски национални парк|Калеваљски]] * [[Кенозерски национален парк|Кенозерски]] * [[Хвалински национални парк|Хвалински]] * [[Земја на леопардот]] * [[Лосини остров]] * [[Мариј Чодра|Мариј Чодра]] * [[Мешчјора]] * [[Мешчјорски национален парк|Мешчјорски]] * [[Нечкински национален парк|Нечкински]] * [[Нижњаја Кама]] * [[Оњешко поморје]] * [[Орловски полесје]] * [[Панајарви]] * [[Национален парк Плешчејево Езеро|Плешчејево езеро]] * [[Прибајкалски национален парк|Прибајкалски]] * [[Приелбрусие]] * [[Припишмински Бори]] * [[Рускаја Арктика]] * [[Руски Север (национален парк)|Руски Север]] * [[Сајљуѓемски национален парк|Сајљуѓемски]] * [[Самарска Лука]] * [[Себешки национален парк|Себешки]] * [[Шантарски Острови (национален парк)|Шантарски Острови]] * [[Шорски национален парк|Шорски]] * [[Шушенски Бор]] * [[Смоленско поезерје]] * [[Смољниј]] * [[Сочински национален парк|Сочински]] * [[Таганај]] * [[Тункиншки национален парк|Тункиншки]] * [[Удегејска легенда]] * [[Угра (национален парк)|Угра]] * [[Валдајски национални парк|Валдајски]] * [[Водлозерски национален парк|Водлозерски]] * [[Југид-ва]] * [[Забајкалски национален парк|Забајкалски]] * [[Зов тигра]] * [[Зјураткуљ]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Категорија:Предлошки за национални паркови|Русија]] [[Категорија:Предлошки за Русија]] </noinclude> tcmj1oa8h3hilpe3o5ya4a9zsuk0xmf 10 1277066 5629404 5279330 2026-09-17T06:28:21Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5629404 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Пол Гоген |title =[[Пол Гоген]] |image = [[Податотека: PaulGauguinblackwhite.jpg|80px]] |titlestyle = background: #FFCC66 |groupstyle = background: #FFCC66 |state = {{{state|autocollapse}}} |bodyclass = hlist |group1 = Слики |list1 = * [[Список на слики од Пол Гоген |Список на слики]] *''[[Акт, студија]]'' (1880) *''[[Мртва природа со профил на Лавал]]'' (1886) *''[[Мртва природа со скица според Делакроа]]'' (околу 1887) *''[[Визија по проповедта]]'' (1888) *''[[Сликарот на сончогледи]]'' (1888) *''[[Фарма во Арл]]'' (1888) *''[[Бран (Пол Гоген)|Бран]]'' (1888) *''[[Портрет на мадам Рулен]]'' (1888) *''[[Полиња покрај морето]]'' (1889) *''[[Убавата Ангела]]'' (1889) *''[[Овошје на маса]]'' (1889) *''[[Семејството Шифенекер]]'' (1889) *''[[Свирач на флажоле на спила]]'' (1889) *''[[Жолтиот Христос]]'' (1889) *''[[Зелениот Христос]]'' (1889) * ''[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)|Христос во Маслиновата градина]]'' (1889) *''[[Автопортрет со ореол и змија]]'' (1889) *''[[Мртва природа со јапонски дрвопис]]'' (1889) *''[[Автопортрет со Жолтиот Христос]]'' (околу 1890–91) *''[[Тахиќанки на плажа]]'' (1891) *''[[Тахиќанка со цвеќе]]'' (1891) *''[[Човек со секира]]'' (1891) *''[[Ia Orana Maria]]'' (1891) *''[[Parau na te varua ino]]'' (1892) *''[[Vahine no te vi]]'' (1892) *''[[Vairumati tei Oa]]'' (1892) *''[[Fatata te Miti (By the Sea)]]'' (1892) *''[[Arearea]]'' (1892) *''[[Духот на мртвите бдее]]'' (1892) *''[[Кога ќе се мажиш?]]'' (1892) *''[[Aha Oe Feii?]]'' (1892) *''[[Arii Matamoe]]'' (1892) *''[[Пладневна починка (Пол Гоген)|Пладневна починка]]'' (1892–1894) *''[[Merahi metua no Tehamana]]'' (1893) *''[[Автопортрет со шешир]]'' (1893) *''[[Mahana no atua]]'' (1894) *''[[Arearea no varua ino]]'' (1894) *''[[Виолончелист (Пол Гоген)|Виолончелист]]'' (1894) *''[[Бретонски селанки]]'' (1894) *''[[Eiaha Ohipa]]'' (1896) *''[[Nave Nave Mahana]]'' (1896) *''[[Te tamari no atua]]'' (1896) *''[[Кралицата (слика)|Кралицата]]'' (1896) *''[[Vairumati]]'' (1897) *''[[Од каде доаѓаме? Кои сме? Каде одиме?]]'' (1897/1898) *''[[Никогаш повеќе (Гоген)|Никогаш повеќе]]'' (1897) *''[[Две Тахиќанки]]'' (1899) *''[[Тахиќанка и момче]]'' (1899) *''[[Големиот Буда (слика)|Големиот Буда]]'' (1899) *''[[Пејзаж, коњ на патот]]'' (1899) *''[[Повик (слика)|Повик]]'' (1902) *''[[Предел со свиња и коњ]]'' (1903) |group2 = Други дела |list2 = *''[[Бокал во облик на глава, автопортрет]]'' (1889) *''[[Бидете вљубени ќе бидете среќни]]'' (дрвен панел, 1889) *''[[Квадратен украс со тахитски богови]]'' (скулптура, 1893–1895) *''[[Oviri]]'' (керамичка скулптура, 1895) |group3 = Периодика |list3 = * ''[[Ле Сурир]]'' (1899–1900) |group4 = Изложби |list4 = *[[Изложба на Пол Гоген во Салонот XX, 1889|XX, 1889]] *[[Изложба Волпини, 1889]] |group5 = Музеи |list5 = *[[Музеј на Пол Гоген (Тахити)| Музеј на Пол Гоген]] (Тахити) *[[Културен центар Пол Гоген]] ([[Хива Оа]], [[Маркиски Острови]]) *[[Толкувачки центар Пол Гоген]] (Мартиник) |group6 = Семејство и пријатели |list6 = *[[Жан Рене Гоген]] (син) *[[Пола Гоген]] (син) *[[Пол Рене Готен]] (внук) *[[Флора Тристан]] (баба) *[[Емил Бернар]] *[[Винсент ван Гог]] *[[Meijer de Haan]] *[[Шарл Лавал]] *[[George-Daniel de Monfreid]] *[[Камиј Писаро]] *[[Емил Шифенекер]] *[[Тео ван Гог (трговец со уметнички дела)|Тео ван Гог]] *[[Амброаз Волар]] |group7 = Поврзано |list7 = * ''[[Месечината и шест пари (филм)|Месечината и шест пари]]'' (филм од 1942) * ''[[Страст за животот (филм од 1956)|Страст за животот]]'' (филм од 1956) * ''[[Бунт во рајот (филм)|Бунт во рајот]]'' (филм од 1960) * ''[[Волк на вратата]]'' (филм од 1986) * ''[[Пронајдениот рај (филм)|Пронајдениот рај]]'' (филм од 2003) * ''[[На портата на вечноста (филм)|На портата на вечноста]]'' (филм од 2018) }}<noinclude>{{doc|content= {{collapsible option}}}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гоген, Пол }} [[Категорија:Предлошки за сликари]] [[Категорија:Предлошки за вајари]] [[Категорија:Предлошки за француски уметници]] </noinclude> bl4rf5oy86d88i9usxxc0l2z13ffxgf 0 1277107 5629343 4649613 2026-09-16T20:07:48Z Anjadonevska 77147 5629343 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} {{Инфокутија Уметничко дело | image_file = Paul Gauguin - The Call - 1943.392 - Cleveland Museum of Art.tiff | painting_alignment = right | image_size = 250px | title = Повик | alt = | type = | artist = [[Пол Гоген]] | year = 1902 | height_metric = 131.3 | width_metric = 89.5 | height_imperial = | width_imperial = | city = [[Кливленд]] | museum = [[Музеј на уметност Кливленд]] | coordinates = | owner = }} '''''Повик''''' ― [[Уметничка слика|слика]] од 1902 година на [[Пол Гоген]], направена во [[Полинезија]] една година пред смртта на уметникот.<ref>{{De}} Haberfeld, Hugo. "Die französischen Bilder der Sammlung Kohner." ''Der Cicerone'' 3 (1911): 579-589.</ref> Сега се наоѓа во Музејот на уметност во [[Кливленд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.clevelandart.org/art/1943.392|title=Catalogue entry|accessdate=23 септември 2021}}</ref> == Наводи == <references /> {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1902 година]] hetsypvvh8xymgwdqt05e2evzil8w8i 0 1278710 5629349 5240946 2026-09-16T21:00:29Z Carshalton 30527 5629349 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Армандо Броја | image = [[Податотека:Armando Broja October 2019.jpg|220px]] | height = {{height|m=1.91}}<ref>{{cite web |title=Armando Broja |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/armando-broja/ |website=worldfootball.net |access-date=3 November 2020}}</ref><ref name="nft">{{cite web |title=Armando Broja |url=https://www.national-football-teams.com/player/79278/Armando_Broja.html |website=national-football-teams.com |access-date=3 November 2020 |language=en}}</ref> | fullname = Армандо Броја<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/1697050 |title=Premier League clubs publish 2019/20 retained lists |publisher=Premier League |date=26 June 2020 |access-date=9 July 2020}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2001|9|10}} | cityofbirth = [[Слау]] | countryofbirth = [[Англија]] | nationality = {{flagsport|ALB}} [[Албанија]]<br>{{flagsport|ENG}} [[Англија]] | currentclub = {{Fb team Burnley}} | clubnumber = 27 | position = {{Football/FW}} | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Брнам Џуниорс | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Tottenham}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Chelsea}} | years1 = 2020-2025 | caps1 = 26 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Chelsea}} | years2 = 2020-2021 | caps2 = 30 | goals2 = 10 | clubs2 = →{{Fb team Vitesse}} | years3 = 2021-2022 | caps3 = 32 | goals3 = 6 | clubs3 = →{{Fb team Southampton}} | years4 = 2024 | caps4 = 8 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Fulham}} | years5 = 2024-2025 | caps5 = 10 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Everton}} | years6 = 2025- | caps6 = 29 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team Burnley}} | nationalyears1 = 2019 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ALB}} [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 19 години|Албанија 19]] | nationalyears2 = 2019- | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ALB}} [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 21 година|Албанија 21]] | nationalyears3 = 2020- | nationalcaps3 = 37 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ALB}} [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] }} '''Армандо Броја''' (роден на 9 октомври 2001, во [[Слау]]) — [[Англија|англиско]]-[[Албанци|албански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Барнли|Барнли]] и на [[Фудбалска репрезентација на Албанија|албанската репрезентација]]. ==Биографија== Броја е роден во [[Слау]], [[Англија]] од родители [[Албанци]], по потекло од [[Голема Малесија]]. Иако целиот свој живот живее во Англија, тој одлучил да ја претставува Албанија на репрезентативно ниво.<ref>{{Cite web|url=http://www.shkodrasport.com/2020/01/15/lojtari-me-origjine-nga-malesia-e-madhe-armando-broja-edhe-tre-gola-te-tjere-per-chelsea/|title=Lojtari me origjinë nga Malësia e Madhe Armando Broja, edhe tre gola të tjerë për Chelsea|data=2020-01-15|language=sq|access-date=9 јули 2021|archive-date=2020-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309043243/http://www.shkodrasport.com/2020/01/15/lojtari-me-origjine-nga-malesia-e-madhe-armando-broja-edhe-tre-gola-te-tjere-per-chelsea/|url-status=dead}}</ref> ==Технички одлики== Напаѓач познат по своите движења, опремен со добра физичка сила и одлично чувство за гол. Исто така, многу вешт во напаѓање во длабочина.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2001/armando-broja-talento-albanese-classe-2001/|title=Armando Broja: talento albanese classe 2001|date=27 септември 2019}}</ref> ==Клупска кариера== Израснал во младинските категории на [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] и [[ФК Челси|Челси]]. На 26 февруари 2020 година, Броја го потпишал својот прв професионален договор со Челси согласувајќи се на двегодишна верност кон лондонската екипа. На 8 март 2020 година, тој го направил своето деби за првиот тим на ''сините'' во победата на домашен терен со 4–0 против [[ФК Евертон|Евертон]], откако влегол како замена во 86-тата минута на местото на [[Оливје Жиру]].<ref>{{cite news|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2020/03/08/match-report--chelsea-vs-everton?cardIndex=0-0|title=Match report: Chelsea 4 Everton 0|quote=Chelsea (4-3-3): Kepa; Azpilicueta (c), Rudiger, Zouma, Alonso; Barkley, Gilmour, Mount (James 60); Willian (Anjorin 71), Giroud (Broja 86), Pedro|publisher=Chelsea F.C.|date=8 March 2020|access-date=8 March 2020}}</ref> На 18 јули 2021, Броја потпишал нов петгодишен договоро со клубот.<ref>{{cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2021/07/18/new-deal-for-broja|title=New deal for Broja|publisher=Chelsea F.C.|date=18 July 2021|access-date=19 July 2021}}</ref> На 21 август 2020 година, Броја се преселил во [[Холандија|холандската]] екипа [[ФК Витесе|Витесе]] на едносезонска позајмица.<ref>{{cite news|url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8602/broja-komend-seizoen-vitessenaar-video|title=Broja komend seizoen Vitessenaar (Video)|publisher=SBV Vitesse|language=nl|date=21 August 2020|access-date=21 August 2020|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503180700/https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8602/broja-komend-seizoen-vitessenaar-video|url-status=dead}}</ref> На 19 септември 2020 година, тој го постигнал својот прв првенствен гол во победата со 2–0 над [[ФК Спарта Ротердам|Спарта Ротердам]].<ref>{{cite news|url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8652/vitesse-wint-airborne-duel-vs-sparta-rotterdam-2-0|title=Vitesse wint Airborne-duel vs Sparta Rotterdam |publisher=SBV Vitesse|language=nl|date=19 September 2020|access-date=20 September 2020}}</ref> Броја ја завршил својата позајмица во Витесе како нивен најдобар стрелец во [[Ередивиси]] за сезоната [[Ередивиси 2020–2021|2020–2021]] (изедначен со [[Лои Опенда]]), постигнувајќи десет гола.<ref>{{cite web|url=https://fbref.com/en/squads/209d7fa2/Vitesse-Stats|title=2020–2021 Vitesse Stats|website=fbref.com|access-date=19 July 2021|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617042620/https://fbref.com/en/squads/209d7fa2/Vitesse-Stats|url-status=dead}}</ref> На 10 август 2021 година, Броја се вратил во Премиер лигата каде бил позајмен на [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]] за сезоната [[Премиер лига на Англија 2021-2022|2021–2022]].<ref>{{cite web |title=Armando Broja: Southampton sign Chelsea teenager on season-long loan|url=https://www.bbc.com/sport/football/58155976 |website=BBC Sport |access-date=10 August 2021 |date=10 August 2021}}</ref> На своето деби на 25 август, тој постигнал два гола во убедливата победа од 8–0 над екипата од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[АФК Њупорт Каунти|Њупорт Каунти]] во второто коло од [[Лига куп на Англија|Лига купот]].<ref name=BBC>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58239578|title=Newport County 0–8 Southampton: Saints claim record win as they crush Exiles in EFL Cup|website=BBC Sport|date=25 August 2021|first=Michael|last=Pearlman|access-date=26 August 2021}}</ref> На 16 октомври, Броја го постигнал својот прв гол во Премиер лигата за клубот во победата од 1–0 против [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]].<ref>{{Cite news|date=16 October 2021|title=Southampton 1–0 Leeds|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58833919|access-date=16 October 2021}}</ref> ==Репрезентативна кариера== И покрај тоа што е роден во Англија, Броја одбрал да игра за репрезентацијата на Албанија поради потеклото на неговите родители. Во текот на 2019 година, тој одиграл 3 натпревари и постигнал еден гол за [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 19 години|репрезентацијата под 19 години]], а потоа истата година дебитирал и за [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]]. Во мај 2019 година, Броја добил повик во [[Фудбалска репрезентација на Албанија|сениорската репрезентација на Албанија]] да се приклучи на тренинг кампот во [[Драч]], Албанија од 21 до 26 мај 2019 година.<ref>{{cite news|url=https://fshf.org/sq/shqiperia-fillon-grumbullimin-paraprak-ja-lojtaret-nen-urdherat-e-trajnerit-reja/|title=Shqipëria fillon grumbullimin paraprak, ja lojtarët nën urdhërat e trajnerit Reja|trans-title=Albania start the preliminary gathering, here are the players under the orders of coach Reja|language=sq|publisher=[[Albanian Football Association]]|date=21 May 2019|access-date=8 March 2020}}</ref> На 7 септември 2020 година, тој го направил своето деби во поразот на домашен терен со 1–0 против [[Фудбалска репрезентација на Литванија|Литванија]].<ref>{{Cite web|date=7 September 2020|title=Jorginho impressive in Italy win; Armando Broja makes international debut|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2020/09/07/jorginho-impressive-in-italy-win--broja-makes-international-debu|url-status=live|access-date=2020-09-08|publisher=Chelsea F.C.}}</ref> На 5 септември 2021 година, Броја го постигнал својот прв сениорски гол во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 (УЕФА)|квалификациите за СП 2022]] против [[унгарска фудбалска репрезентација|Унгарија]], помагајќи му на својот тим да победи со 1-0.<ref>{{cite web |title=Albania – Hungary 1:0 (WC Qualifiers Europe 2021/2022, Group I) |url=https://www.worldfootball.net/report/wm-quali-europa-2021-2022-gruppe-i-albanien-ungarn/ |website=worldfootball.net |access-date=5 September 2021 |language=en}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|ALB}} {{Cronopar|7-9-2020|Тирана|ALB|0|1|LTU|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{subon|75}}}} {{Cronopar|11-10-2020|Алмати|KAZ|0|0|ALB|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{yel|41}}}} {{Cronopar|14-10-2020|Вилнус|LTU|0|0|ALB|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{suboff|57}}}} {{Cronopar|25-3-2021|Андора ла Веља|AND|0|1|ALB|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|81}}}} {{Cronopar|28-3-2021|Тирана|ALB|0|2|ENG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|31-3-2021|Серавале|SMR|0|2|ALB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|5-9-2021|Елбасан|ALB|1|0|HUN|1|Квал. за СП|2022|13={{subon|78}} {{yel|90+2}}}} {{Cronopar|8-9-2021|Елбасан|ALB|5|0|SMR|1|Квал. за СП|2022|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-10-2021|Будимпешта|HUN|0|1|ALB|1|Квал. за СП|2022|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|12-10-2021|Тирана|ALB|0|1|POL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|58}}}} {{Cronofin|10|3}} == Статиистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 16 мај 2021''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Челси сезона 2019-2020|мар.-јун. 2020]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Chelsea}} || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 1 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Фудбалски лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 0+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 0 |- || 2020-2021 || rowspan="1" |{{flagsport|NED}} {{Fb team (N) Vitesse}} || [[Ередивиси 2020-2021|ЕД]] || 30 || 10 || [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] || 4 || 1 || - || - || - || - || - || - || 34 || 11 |- |2021-2022 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Southampton}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 6 || 2 || [[ФАКуп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Фудбалски Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 0+1 || 0+2 || - || - || - || - || - || - || 7 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 37 || 12 || || 5 || 3 || || 0 || 0 || || - || - || 42 || 15 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Armando Broja}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Албанија |image3=Flag of Albania.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/armando-broja/506042/ Армандо Броја] на soccerway * [https://www.transfermarkt.com/armando-broja/profil/spieler/571743 Армандо Броја] на transfermarkt * [https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/291535/armando-broja Армандо Броја] на espn * [https://www.whoscored.com/Players/393407/Show/Armando-Broja Армандо Броја] на whoscored {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Броја, Армандо}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Албански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Саутхемптон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] ss7wgl3ljozgy6j6qxjzmpo8950j65l 5629350 5629349 2026-09-16T21:01:27Z Carshalton 30527 5629350 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Армандо Броја | image = [[Податотека:Armando Broja October 2019.jpg|220px]] | height = {{height|m=1.91}}<ref>{{cite web |title=Armando Broja |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/armando-broja/ |website=worldfootball.net |access-date=3 November 2020}}</ref><ref name="nft">{{cite web |title=Armando Broja |url=https://www.national-football-teams.com/player/79278/Armando_Broja.html |website=national-football-teams.com |access-date=3 November 2020 |language=en}}</ref> | fullname = Армандо Броја<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/1697050 |title=Premier League clubs publish 2019/20 retained lists |publisher=Premier League |date=26 June 2020 |access-date=9 July 2020}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2001|9|10}} | cityofbirth = [[Слау]] | countryofbirth = [[Англија]] | nationality = {{flagsport|ALB}} [[Албанија]] | currentclub = {{Fb team Burnley}} | clubnumber = 27 | position = {{Football/FW}} | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Брнам Џуниорс | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Tottenham}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Chelsea}} | years1 = 2020-2025 | caps1 = 26 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Chelsea}} | years2 = 2020-2021 | caps2 = 30 | goals2 = 10 | clubs2 = →{{Fb team Vitesse}} | years3 = 2021-2022 | caps3 = 32 | goals3 = 6 | clubs3 = →{{Fb team Southampton}} | years4 = 2024 | caps4 = 8 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Fulham}} | years5 = 2024-2025 | caps5 = 10 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Everton}} | years6 = 2025- | caps6 = 29 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team Burnley}} | nationalyears1 = 2019 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ALB}} [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 19 години|Албанија 19]] | nationalyears2 = 2019- | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ALB}} [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 21 година|Албанија 21]] | nationalyears3 = 2020- | nationalcaps3 = 37 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ALB}} [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] }} '''Армандо Броја''' (роден на 9 октомври 2001, во [[Слау]]) — [[Албанци|албански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Барнли|Барнли]] и на [[Фудбалска репрезентација на Албанија|албанската репрезентација]]. ==Биографија== Броја е роден во [[Слау]], [[Англија]] од родители [[Албанци]], по потекло од [[Голема Малесија]]. Иако целиот свој живот живее во Англија, тој одлучил да ја претставува Албанија на репрезентативно ниво.<ref>{{Cite web|url=http://www.shkodrasport.com/2020/01/15/lojtari-me-origjine-nga-malesia-e-madhe-armando-broja-edhe-tre-gola-te-tjere-per-chelsea/|title=Lojtari me origjinë nga Malësia e Madhe Armando Broja, edhe tre gola të tjerë për Chelsea|data=2020-01-15|language=sq|access-date=9 јули 2021|archive-date=2020-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309043243/http://www.shkodrasport.com/2020/01/15/lojtari-me-origjine-nga-malesia-e-madhe-armando-broja-edhe-tre-gola-te-tjere-per-chelsea/|url-status=dead}}</ref> ==Технички одлики== Напаѓач познат по своите движења, опремен со добра физичка сила и одлично чувство за гол. Исто така, многу вешт во напаѓање во длабочина.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2001/armando-broja-talento-albanese-classe-2001/|title=Armando Broja: talento albanese classe 2001|date=27 септември 2019}}</ref> ==Клупска кариера== Израснал во младинските категории на [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] и [[ФК Челси|Челси]]. На 26 февруари 2020 година, Броја го потпишал својот прв професионален договор со Челси согласувајќи се на двегодишна верност кон лондонската екипа. На 8 март 2020 година, тој го направил своето деби за првиот тим на ''сините'' во победата на домашен терен со 4–0 против [[ФК Евертон|Евертон]], откако влегол како замена во 86-тата минута на местото на [[Оливје Жиру]].<ref>{{cite news|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2020/03/08/match-report--chelsea-vs-everton?cardIndex=0-0|title=Match report: Chelsea 4 Everton 0|quote=Chelsea (4-3-3): Kepa; Azpilicueta (c), Rudiger, Zouma, Alonso; Barkley, Gilmour, Mount (James 60); Willian (Anjorin 71), Giroud (Broja 86), Pedro|publisher=Chelsea F.C.|date=8 March 2020|access-date=8 March 2020}}</ref> На 18 јули 2021, Броја потпишал нов петгодишен договоро со клубот.<ref>{{cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2021/07/18/new-deal-for-broja|title=New deal for Broja|publisher=Chelsea F.C.|date=18 July 2021|access-date=19 July 2021}}</ref> На 21 август 2020 година, Броја се преселил во [[Холандија|холандската]] екипа [[ФК Витесе|Витесе]] на едносезонска позајмица.<ref>{{cite news|url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8602/broja-komend-seizoen-vitessenaar-video|title=Broja komend seizoen Vitessenaar (Video)|publisher=SBV Vitesse|language=nl|date=21 August 2020|access-date=21 August 2020|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503180700/https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8602/broja-komend-seizoen-vitessenaar-video|url-status=dead}}</ref> На 19 септември 2020 година, тој го постигнал својот прв првенствен гол во победата со 2–0 над [[ФК Спарта Ротердам|Спарта Ротердам]].<ref>{{cite news|url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8652/vitesse-wint-airborne-duel-vs-sparta-rotterdam-2-0|title=Vitesse wint Airborne-duel vs Sparta Rotterdam |publisher=SBV Vitesse|language=nl|date=19 September 2020|access-date=20 September 2020}}</ref> Броја ја завршил својата позајмица во Витесе како нивен најдобар стрелец во [[Ередивиси]] за сезоната [[Ередивиси 2020–2021|2020–2021]] (изедначен со [[Лои Опенда]]), постигнувајќи десет гола.<ref>{{cite web|url=https://fbref.com/en/squads/209d7fa2/Vitesse-Stats|title=2020–2021 Vitesse Stats|website=fbref.com|access-date=19 July 2021|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617042620/https://fbref.com/en/squads/209d7fa2/Vitesse-Stats|url-status=dead}}</ref> На 10 август 2021 година, Броја се вратил во Премиер лигата каде бил позајмен на [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]] за сезоната [[Премиер лига на Англија 2021-2022|2021–2022]].<ref>{{cite web |title=Armando Broja: Southampton sign Chelsea teenager on season-long loan|url=https://www.bbc.com/sport/football/58155976 |website=BBC Sport |access-date=10 August 2021 |date=10 August 2021}}</ref> На своето деби на 25 август, тој постигнал два гола во убедливата победа од 8–0 над екипата од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[АФК Њупорт Каунти|Њупорт Каунти]] во второто коло од [[Лига куп на Англија|Лига купот]].<ref name=BBC>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58239578|title=Newport County 0–8 Southampton: Saints claim record win as they crush Exiles in EFL Cup|website=BBC Sport|date=25 August 2021|first=Michael|last=Pearlman|access-date=26 August 2021}}</ref> На 16 октомври, Броја го постигнал својот прв гол во Премиер лигата за клубот во победата од 1–0 против [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]].<ref>{{Cite news|date=16 October 2021|title=Southampton 1–0 Leeds|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58833919|access-date=16 October 2021}}</ref> ==Репрезентативна кариера== И покрај тоа што е роден во Англија, Броја одбрал да игра за репрезентацијата на Албанија поради потеклото на неговите родители. Во текот на 2019 година, тој одиграл 3 натпревари и постигнал еден гол за [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 19 години|репрезентацијата под 19 години]], а потоа истата година дебитирал и за [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]]. Во мај 2019 година, Броја добил повик во [[Фудбалска репрезентација на Албанија|сениорската репрезентација на Албанија]] да се приклучи на тренинг кампот во [[Драч]], Албанија од 21 до 26 мај 2019 година.<ref>{{cite news|url=https://fshf.org/sq/shqiperia-fillon-grumbullimin-paraprak-ja-lojtaret-nen-urdherat-e-trajnerit-reja/|title=Shqipëria fillon grumbullimin paraprak, ja lojtarët nën urdhërat e trajnerit Reja|trans-title=Albania start the preliminary gathering, here are the players under the orders of coach Reja|language=sq|publisher=[[Albanian Football Association]]|date=21 May 2019|access-date=8 March 2020}}</ref> На 7 септември 2020 година, тој го направил своето деби во поразот на домашен терен со 1–0 против [[Фудбалска репрезентација на Литванија|Литванија]].<ref>{{Cite web|date=7 September 2020|title=Jorginho impressive in Italy win; Armando Broja makes international debut|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2020/09/07/jorginho-impressive-in-italy-win--broja-makes-international-debu|url-status=live|access-date=2020-09-08|publisher=Chelsea F.C.}}</ref> На 5 септември 2021 година, Броја го постигнал својот прв сениорски гол во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 (УЕФА)|квалификациите за СП 2022]] против [[унгарска фудбалска репрезентација|Унгарија]], помагајќи му на својот тим да победи со 1-0.<ref>{{cite web |title=Albania – Hungary 1:0 (WC Qualifiers Europe 2021/2022, Group I) |url=https://www.worldfootball.net/report/wm-quali-europa-2021-2022-gruppe-i-albanien-ungarn/ |website=worldfootball.net |access-date=5 September 2021 |language=en}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|ALB}} {{Cronopar|7-9-2020|Тирана|ALB|0|1|LTU|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{subon|75}}}} {{Cronopar|11-10-2020|Алмати|KAZ|0|0|ALB|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{yel|41}}}} {{Cronopar|14-10-2020|Вилнус|LTU|0|0|ALB|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{suboff|57}}}} {{Cronopar|25-3-2021|Андора ла Веља|AND|0|1|ALB|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|81}}}} {{Cronopar|28-3-2021|Тирана|ALB|0|2|ENG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|31-3-2021|Серавале|SMR|0|2|ALB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|5-9-2021|Елбасан|ALB|1|0|HUN|1|Квал. за СП|2022|13={{subon|78}} {{yel|90+2}}}} {{Cronopar|8-9-2021|Елбасан|ALB|5|0|SMR|1|Квал. за СП|2022|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-10-2021|Будимпешта|HUN|0|1|ALB|1|Квал. за СП|2022|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|12-10-2021|Тирана|ALB|0|1|POL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|58}}}} {{Cronofin|10|3}} == Статиистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 16 мај 2021''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Челси сезона 2019-2020|мар.-јун. 2020]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Chelsea}} || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 1 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Фудбалски лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 0+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 0 |- || 2020-2021 || rowspan="1" |{{flagsport|NED}} {{Fb team (N) Vitesse}} || [[Ередивиси 2020-2021|ЕД]] || 30 || 10 || [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] || 4 || 1 || - || - || - || - || - || - || 34 || 11 |- |2021-2022 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Southampton}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 6 || 2 || [[ФАКуп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Фудбалски Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 0+1 || 0+2 || - || - || - || - || - || - || 7 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 37 || 12 || || 5 || 3 || || 0 || 0 || || - || - || 42 || 15 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Armando Broja}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Албанија |image3=Flag of Albania.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/armando-broja/506042/ Армандо Броја] на soccerway * [https://www.transfermarkt.com/armando-broja/profil/spieler/571743 Армандо Броја] на transfermarkt * [https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/291535/armando-broja Армандо Броја] на espn * [https://www.whoscored.com/Players/393407/Show/Armando-Broja Армандо Броја] на whoscored {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Броја, Армандо}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Албански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Саутхемптон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] lmw4a7y42t9wxopdzb26c1wmlimxi0j 5629351 5629350 2026-09-16T21:01:50Z Carshalton 30527 /* Клупска кариера */ 5629351 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Армандо Броја | image = [[Податотека:Armando Broja October 2019.jpg|220px]] | height = {{height|m=1.91}}<ref>{{cite web |title=Armando Broja |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/armando-broja/ |website=worldfootball.net |access-date=3 November 2020}}</ref><ref name="nft">{{cite web |title=Armando Broja |url=https://www.national-football-teams.com/player/79278/Armando_Broja.html |website=national-football-teams.com |access-date=3 November 2020 |language=en}}</ref> | fullname = Армандо Броја<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/1697050 |title=Premier League clubs publish 2019/20 retained lists |publisher=Premier League |date=26 June 2020 |access-date=9 July 2020}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2001|9|10}} | cityofbirth = [[Слау]] | countryofbirth = [[Англија]] | nationality = {{flagsport|ALB}} [[Албанија]] | currentclub = {{Fb team Burnley}} | clubnumber = 27 | position = {{Football/FW}} | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Брнам Џуниорс | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Tottenham}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Chelsea}} | years1 = 2020-2025 | caps1 = 26 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Chelsea}} | years2 = 2020-2021 | caps2 = 30 | goals2 = 10 | clubs2 = →{{Fb team Vitesse}} | years3 = 2021-2022 | caps3 = 32 | goals3 = 6 | clubs3 = →{{Fb team Southampton}} | years4 = 2024 | caps4 = 8 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Fulham}} | years5 = 2024-2025 | caps5 = 10 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Everton}} | years6 = 2025- | caps6 = 29 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team Burnley}} | nationalyears1 = 2019 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ALB}} [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 19 години|Албанија 19]] | nationalyears2 = 2019- | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ALB}} [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 21 година|Албанија 21]] | nationalyears3 = 2020- | nationalcaps3 = 37 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ALB}} [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] }} '''Армандо Броја''' (роден на 9 октомври 2001, во [[Слау]]) — [[Албанци|албански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Барнли|Барнли]] и на [[Фудбалска репрезентација на Албанија|албанската репрезентација]]. ==Биографија== Броја е роден во [[Слау]], [[Англија]] од родители [[Албанци]], по потекло од [[Голема Малесија]]. Иако целиот свој живот живее во Англија, тој одлучил да ја претставува Албанија на репрезентативно ниво.<ref>{{Cite web|url=http://www.shkodrasport.com/2020/01/15/lojtari-me-origjine-nga-malesia-e-madhe-armando-broja-edhe-tre-gola-te-tjere-per-chelsea/|title=Lojtari me origjinë nga Malësia e Madhe Armando Broja, edhe tre gola të tjerë për Chelsea|data=2020-01-15|language=sq|access-date=9 јули 2021|archive-date=2020-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309043243/http://www.shkodrasport.com/2020/01/15/lojtari-me-origjine-nga-malesia-e-madhe-armando-broja-edhe-tre-gola-te-tjere-per-chelsea/|url-status=dead}}</ref> ==Технички одлики== Напаѓач познат по своите движења, опремен со добра физичка сила и одлично чувство за гол. Исто така, многу вешт во напаѓање во длабочина.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2001/armando-broja-talento-albanese-classe-2001/|title=Armando Broja: talento albanese classe 2001|date=27 септември 2019}}</ref> ==Клупска кариера== Израснал во младинските категории на [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] и [[ФК Челси|Челси]]. На 26 февруари 2020 година, Броја го потпишал својот прв професионален договор со Челси согласувајќи се на двегодишна верност кон лондонската екипа. На 8 март 2020 година, тој го направил своето деби за првиот тим на ''сините'' во победата на домашен терен со 4–0 против [[ФК Евертон|Евертон]], откако влегол како замена во 86-тата минута на местото на [[Оливје Жиру]].<ref>{{cite news|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2020/03/08/match-report--chelsea-vs-everton?cardIndex=0-0|title=Match report: Chelsea 4 Everton 0|quote=Chelsea (4-3-3): Kepa; Azpilicueta (c), Rudiger, Zouma, Alonso; Barkley, Gilmour, Mount (James 60); Willian (Anjorin 71), Giroud (Broja 86), Pedro|publisher=Chelsea F.C.|date=8 March 2020|access-date=8 March 2020}}</ref> На 18 јули 2021, Броја потпишал нов петгодишен договоро со клубот.<ref>{{cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2021/07/18/new-deal-for-broja|title=New deal for Broja|publisher=Chelsea F.C.|date=18 July 2021|access-date=19 July 2021}}</ref> На 21 август 2020 година, Броја се преселил во [[Холандија|холандската]] екипа [[ФК Витесе|Витесе]] на едносезонска позајмица.<ref>{{cite news|url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8602/broja-komend-seizoen-vitessenaar-video|title=Broja komend seizoen Vitessenaar (Video)|publisher=SBV Vitesse|language=nl|date=21 August 2020|access-date=21 August 2020|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503180700/https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8602/broja-komend-seizoen-vitessenaar-video|url-status=dead}}</ref> На 19 септември 2020 година, тој го постигнал својот прв првенствен гол во победата со 2–0 над [[ФК Спарта Ротердам|Спарта Ротердам]].<ref>{{cite news|url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8652/vitesse-wint-airborne-duel-vs-sparta-rotterdam-2-0|title=Vitesse wint Airborne-duel vs Sparta Rotterdam |publisher=SBV Vitesse|language=nl|date=19 September 2020|access-date=20 September 2020}}</ref> Броја ја завршил својата позајмица во Витесе како нивен најдобар стрелец во [[Ередивиси]] за сезоната [[Ередивиси 2020–2021|2020–2021]] (изедначен со [[Лоис Опенда]]), постигнувајќи десет гола.<ref>{{cite web|url=https://fbref.com/en/squads/209d7fa2/Vitesse-Stats|title=2020–2021 Vitesse Stats|website=fbref.com|access-date=19 July 2021|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617042620/https://fbref.com/en/squads/209d7fa2/Vitesse-Stats|url-status=dead}}</ref> На 10 август 2021 година, Броја се вратил во Премиер лигата каде бил позајмен на [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]] за сезоната [[Премиер лига на Англија 2021-2022|2021–2022]].<ref>{{cite web |title=Armando Broja: Southampton sign Chelsea teenager on season-long loan|url=https://www.bbc.com/sport/football/58155976 |website=BBC Sport |access-date=10 August 2021 |date=10 August 2021}}</ref> На своето деби на 25 август, тој постигнал два гола во убедливата победа од 8–0 над екипата од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[АФК Њупорт Каунти|Њупорт Каунти]] во второто коло од [[Лига куп на Англија|Лига купот]].<ref name=BBC>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58239578|title=Newport County 0–8 Southampton: Saints claim record win as they crush Exiles in EFL Cup|website=BBC Sport|date=25 August 2021|first=Michael|last=Pearlman|access-date=26 August 2021}}</ref> На 16 октомври, Броја го постигнал својот прв гол во Премиер лигата за клубот во победата од 1–0 против [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]].<ref>{{Cite news|date=16 October 2021|title=Southampton 1–0 Leeds|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58833919|access-date=16 October 2021}}</ref> ==Репрезентативна кариера== И покрај тоа што е роден во Англија, Броја одбрал да игра за репрезентацијата на Албанија поради потеклото на неговите родители. Во текот на 2019 година, тој одиграл 3 натпревари и постигнал еден гол за [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 19 години|репрезентацијата под 19 години]], а потоа истата година дебитирал и за [[Фудбалска репрезентација на Албанија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]]. Во мај 2019 година, Броја добил повик во [[Фудбалска репрезентација на Албанија|сениорската репрезентација на Албанија]] да се приклучи на тренинг кампот во [[Драч]], Албанија од 21 до 26 мај 2019 година.<ref>{{cite news|url=https://fshf.org/sq/shqiperia-fillon-grumbullimin-paraprak-ja-lojtaret-nen-urdherat-e-trajnerit-reja/|title=Shqipëria fillon grumbullimin paraprak, ja lojtarët nën urdhërat e trajnerit Reja|trans-title=Albania start the preliminary gathering, here are the players under the orders of coach Reja|language=sq|publisher=[[Albanian Football Association]]|date=21 May 2019|access-date=8 March 2020}}</ref> На 7 септември 2020 година, тој го направил своето деби во поразот на домашен терен со 1–0 против [[Фудбалска репрезентација на Литванија|Литванија]].<ref>{{Cite web|date=7 September 2020|title=Jorginho impressive in Italy win; Armando Broja makes international debut|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2020/09/07/jorginho-impressive-in-italy-win--broja-makes-international-debu|url-status=live|access-date=2020-09-08|publisher=Chelsea F.C.}}</ref> На 5 септември 2021 година, Броја го постигнал својот прв сениорски гол во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 (УЕФА)|квалификациите за СП 2022]] против [[унгарска фудбалска репрезентација|Унгарија]], помагајќи му на својот тим да победи со 1-0.<ref>{{cite web |title=Albania – Hungary 1:0 (WC Qualifiers Europe 2021/2022, Group I) |url=https://www.worldfootball.net/report/wm-quali-europa-2021-2022-gruppe-i-albanien-ungarn/ |website=worldfootball.net |access-date=5 September 2021 |language=en}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|ALB}} {{Cronopar|7-9-2020|Тирана|ALB|0|1|LTU|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{subon|75}}}} {{Cronopar|11-10-2020|Алмати|KAZ|0|0|ALB|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{yel|41}}}} {{Cronopar|14-10-2020|Вилнус|LTU|0|0|ALB|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{suboff|57}}}} {{Cronopar|25-3-2021|Андора ла Веља|AND|0|1|ALB|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|81}}}} {{Cronopar|28-3-2021|Тирана|ALB|0|2|ENG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|31-3-2021|Серавале|SMR|0|2|ALB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|5-9-2021|Елбасан|ALB|1|0|HUN|1|Квал. за СП|2022|13={{subon|78}} {{yel|90+2}}}} {{Cronopar|8-9-2021|Елбасан|ALB|5|0|SMR|1|Квал. за СП|2022|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-10-2021|Будимпешта|HUN|0|1|ALB|1|Квал. за СП|2022|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|12-10-2021|Тирана|ALB|0|1|POL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|58}}}} {{Cronofin|10|3}} == Статиистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 16 мај 2021''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Челси сезона 2019-2020|мар.-јун. 2020]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Chelsea}} || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 1 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Фудбалски лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 0+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 0 |- || 2020-2021 || rowspan="1" |{{flagsport|NED}} {{Fb team (N) Vitesse}} || [[Ередивиси 2020-2021|ЕД]] || 30 || 10 || [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] || 4 || 1 || - || - || - || - || - || - || 34 || 11 |- |2021-2022 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Southampton}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 6 || 2 || [[ФАКуп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Фудбалски Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 0+1 || 0+2 || - || - || - || - || - || - || 7 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 37 || 12 || || 5 || 3 || || 0 || 0 || || - || - || 42 || 15 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Armando Broja}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Албанија |image3=Flag of Albania.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/armando-broja/506042/ Армандо Броја] на soccerway * [https://www.transfermarkt.com/armando-broja/profil/spieler/571743 Армандо Броја] на transfermarkt * [https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/291535/armando-broja Армандо Броја] на espn * [https://www.whoscored.com/Players/393407/Show/Armando-Broja Армандо Броја] на whoscored {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Броја, Армандо}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Албански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Саутхемптон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] pbini0kzu67550yivverciwqz8g3wro 0 1288542 5629488 5545971 2026-09-17T11:55:28Z Zdravko 293 5629488 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Capstan - Macedonian traditional agriculture.jpg|мини|Родан од с. [[Галичник]] во [[Музејот на Македонија]]]] [[Податотека:Родан.JPG|мини|354x354пкс|Родан]] [[Податотека:Beim_Spinnen...IMG_5781WI.jpg|мини|354x354пкс| Помодерен родан од 19 век]] [[Податотека:Old-type_spinning_tool.JPG|десно|мини|250x250пкс| Првичен изглед на родан]] '''Родан'''<ref>{{ДРМЈ|родан}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|родан}}</ref> или '''чекрек'''<ref>{{ДРМЈ|чекрек}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|чекрек}}</ref> — стара дрвена [[направа]] за предење (претворање на влакна [[Волна|од волна]], [[лен]], [[коноп]] и [[памук]] во [[нишка]] предено), заменувајќи го претходниот метод на предење со [[Фурка (предење)|фурка]] и [[Вретено (предење)|вретено]].<ref name="brit">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/technology/spinning-wheel|title=''Spinning wheel''|publisher=Encyclopædia Britannica|language=англиски|accessdate=4 септември 2016}}</ref> == Особини == Најстарата верзија на родан била многу едноставна, таа во основа била прицврстено дрвено [[Тркало|колце]], кое полека се вртело со десната [[рака]], додека левата ги одмотувала нишките влакна од [[Фурка (предење)|фурката]], која исто така е вертикално прицврстена на истата подлога. Нишките од [[Тркало|колцето]] на крајот се намотани на [[Вретено (предење)|вретено]].<ref name="brit"/> Иако не бил совршен, ваквиот родан овозможил [[Механика|механичко]] забрзување на постапката на [[предење]], бидејќи со помош на [[Тркало|колцето]] се добивала порамномерна преѓа. == Историја == Роданот најверојатно бил развиен во [[Индија]], иако не се знае точно каде, бидејќи неговите корени се матни. Во [[Европа]] стигнал преку [[Близок Исток|Блискиот Исток]] во текот на [[Среден век|средниот век]].<ref name="brit"/> Првиот родан бил документиран во [[Венеција]] во [[1224|1224 година]], потоа во [[Болоња]] во [[1256]] година, а потоа во [[Париз]] во [[1268|1268 година]] и [[Германија|германскиот]] [[Шпајер]] во [[1280|1280 година]].<ref name="tor">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.economics.utoronto.ca/workingPapers/UT-ECIPA-MUNRO-00-05.pdf|title=''Wool and Wool-Based Textiles...''|last=John Munro|publisher=University of Toronto|language=англиски|accessdate=4 септември 2016}}</ref> На почетокот на [[16 век|16]] век, роданот во Европа бил унапреден, когаму било ''додадено саксонско тркало'' со [[Лост|педала]], така што оттогаш колцето можело да се врти побрзо со [[нога]], а не со рака која била слободна за други активности. Друга иновација во саксото колце била [[макара]]та наместо [[Вретено (предење)|вретеното]] на која постојано се намотувала [[Нишка|нишките]] на преденото.<ref name="brit"/> Значителното подобрување на [[разбој]]от, што се случило во [[Обединето Кралство|Велика Британија]] во текот на [[18 век]]., предизвикало побарувачка за побрзо [[Механика|механичко]] предење, а потоа биле направени цела низа пронајдоци кои го претвориле роданот во една од првите [[Машина|машини]] на [[Индустриска револуција|индустриската револуција]].<ref name="brit"/> И покрај тоа што роданот брзо се проширил во [[Европа]], целосно не го истиснал рачното предење, во Југославија почнал да се применува во првите децении на [[20 век]].<ref name="lex">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=32490|title=''kolovrat''|publisher=Hrvatska enciklopedija|language=хрватски|accessdate=4 септември 2016}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Spinning wheels}} * [https://www.britannica.com/technology/spinning-wheel ''Spinning wheel'' на порталот Encyclopædia Britannica] {{En}} [[Категорија:Индиски пронајдоци]] [[Категорија:Машини]] [[Категорија:Рачен алат]] hndmzq49bwdzr87pxrnecpar50gyf0b 0 1301622 5629239 5629013 2026-09-16T14:19:09Z BT405 9277 5629239 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2023 | слоган = United by Music | слика = Esc-ai-logo-2023.png | полуфинале1 = 9 мај 2023 | полуфинале2 = 11 мај 2023 | финале = 13 мај 2023 | издание = 67-то | домаќин = {{flagicon|Обединето Кралство}} [[BBC]] | место = Арена Ливерпул, [[Ливерпул]], [[Обединето Кралство]] | презентери = [[Алиша Диксон]], [[Хуана Ханадин]], [[Хана Ведингам]] и [[Греъм Нортон]] (финале) | радиодифузер = [[BBC]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 37 | дебитанти = Нема | се_вратиле = Нема | не_учествуваат = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Црна Гора}}, {{flag|Македонија}} | карта = ESC 2023 Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = Од 2023 година, исходот од полуфиналињата се одредува исклучиво со гласовите на публиката (телевоутинг), додека во финалето гласаат и стручните жирија и публиката. | победник = {{flag|Шведска}}<br />[[Лорин (пејачка)|Лорин]] | победничка_песна = Tattoo | претходна = 2022 | следна = 2024 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2023''' беше 67-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Ливерпул]], [[Обединето Кралство]], откако радиодифузерот [[BBC]] ја презема организацијата во име на минатогодишниот победник [[Украина]], поради руската инвазија врз земјата. Натпреварот се одржа во арената [[Арена Ливерпул|Ливерпул]], а се состоеше од две полуфиналиња на 9 и 11 мај и големо финале на 13 мај 2023 година. Водители на трите емисии беа Алиша Диксон, Хуана Ханадин и Хана Ведингам, на кои во финалето им се придружи и Греъм Нортон. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Бугарија]], [[Црна Гора]] и [[Македонија]] се повлекоа од финансиски и други причини. Победник беше [[Шведска]] со песната „[[Tattoo]]“ во изведба на [[Лорин (пејачка)|Лорин]], освојувајќи 583 поени. Ова беше втора победа за Лорин (по 2012 година) и вкупно седма победа за Шведска, со што се израмни со рекордот на Ирска. == Место на одржување == На 25 јули 2022 година, ЕБУ и BBC објавија дека Ливерпул е избран за град домаќин на натпреварот во 2023 година, победувајќи ја конкуренцијата од Глазгов и други британски градови. Место на одржување беше Арена Ливерпул. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''United by Music'' (Обединети со музика). Значајна промена во правилата за гласање беше воведена оваа година: резултатите од полуфиналињата се одлучуваа исклучиво преку гласовите на публиката (телевоутинг) без учество на жири, додека во финалето системот остана со комбинирани гласови од жири и публика. Исто така, беше овозможено гласање за гледачи од земји кои не учествуваат на натпреварот преку систем за онлајн гласање (т.н. „Остатокот од светот“). == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 9 мај 2023 година. Во него учествуваа 15 земји. Германија, Италија и Франција гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Алесандра || "Queen of Kings" || 6 || 102 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || The Busker || "Dance (Our Own Party)" || 15 || 3 |- style="background:#ccffcc;" | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Luke Black || "Samo mi se spava" || 10 || 37 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Sudden Lights || "Aijā" || 11 || 34 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Mimicat || "Ai coração" || 9 || 74 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Wild Youth || "We Are One" || 12 || 10 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Let 3 || "Mama ŠČ!" || 8 || 76 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Ремо Форсер || "Watergun" || 7 || 97 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Ноа Кирел || "Unicorn" || 3 || 127 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Паша Парфени || "Soarele și luna" || 5 || 109 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Лорин || "Tattoo" || 2 || 135 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || TuralTuranX || "Tell Me More" || 14 || 4 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Vesna || "My Sister's Crown" || 4 || 110 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Миа Николаи & Дион Купер || "Burning Daylight" || 13 || 7 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Каарија || "Cha Cha Cha" || 1 || 177 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 11 мај 2023 година. Во него учествуваа 16 земји. Обединетото Кралство, Шпанија и Украина гласаа во ова полуфинале, како и публиката од земјите кои не учествуваат („Остатокот од светот“). {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Рејди || "Breaking My Heart" || 11 || 92 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Брунет || "Future Lover" || 6 || 99 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Тео Андреј || "D.G.T. (Off and On)" || 15 || 0 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Алика || "Bridges" || 10 || 74 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Густаф || "Because of You" || 8 || 90 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Андру Куру || "Break a Broken Heart" || 7 || 94 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Дијала || "Power" || 12 || 44 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Виктор Верников || "What They Say" || 13 || 14 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Бланка || "Solo" || 3 || 124 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Joker Out || "Carpe Diem" || 5 || 103 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Иру Хечанов || "Echo" || 12 || 33 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Piqued Jacks || "Like an Animal" || 16 || 0 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Теја & Салена || "Who the Hell Is Edgar?" || 2 || 137 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Семејството Дуда || "Duje" || 9 || 72 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Моника Линките || "Stay" || 4 || 110 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Voyager || "Promise" || 1 || 149 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 13 мај 2023 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Теја & Салена || "Who the Hell Is Edgar?" || 15 || 120 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Mimicat || "Ai coração" || 23 || 59 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Ремо Форсер || "Watergun" || 20 || 92 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Бланка || "Solo" || 19 || 93 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Luke Black || "Samo mi se spava" || 24 || 30 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Лара Рај || "Évidemment" || 16 || 104 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Андру Куру || "Break a Broken Heart" || 12 || 126 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Бланка Палома || "Eaea" || 17 || 100 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Лорин || "Tattoo" || 1 || 583 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Семејството Дуда || "Duje" || 22 || 76 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Марко Менгони || "Due vite" || 4 || 350 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Алика || "Bridges" || 8 || 168 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Каарија || "Cha Cha Cha" || 2 || 526 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Vesna || "My Sister's Crown" || 10 || 129 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Voyager || "Promise" || 9 || 151 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Густаф || "Because of You" || 7 || 182 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Брунет || "Future Lover" || 14 || 122 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Паша Парфени || "Soarele și luna" || 18 || 96 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Tvorchi || "Heart of Steel" || 6 || 243 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Алесандра || "Queen of Kings" || 5 || 268 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Lord of the Lost || "Blood & Glitter" || 26 || 18 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Моника Линките || "Stay" || 11 || 127 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Ноа Кирел || "Unicorn" || 3 || 362 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Joker Out || "Carpe Diem" || 21 || 78 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Let 3 || "Mama ŠČ!" || 13 || 123 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Меј Мулер || "I Wrote a Song" || 25 || 24 |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Liverpool 2023 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2023 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Turin 2022 | Следен = Eurovision Song Contest: Malmö 2024 }} '''''Eurovision Song Contest: Liverpool 2023''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2023 година. Албумот ги содржи песните од сите 37 земји учеснички на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Duje | extra1 = Семејството Дуда (Албанија) | length1 = 3:00 | title2 = Future Lover | extra2 = Брунет (Ерменија) | length2 = 2:57 | title3 = Promise | extra3 = Voyager (Австралија) | length3 = 3:00 | title4 = Who the Hell Is Edgar? | extra4 = Теја & Салена (Австрија) | length4 = 2:43 | title5 = Tell Me More | extra5 = TuralTuranX (Азербејџан) | length5 = 2:58 | title6 = Because of You | extra6 = Густаф (Белгија) | length6 = 2:57 | title7 = Break a Broken Heart | extra7 = Андру Куру (Кипар) | length7 = 3:00 | title8 = My Sister's Crown | extra8 = Vesna (Чешка) | length8 = 2:56 | title9 = Breaking My Heart | extra9 = Рејди (Данска) | length9 = 3:00 | title10 = Bridges | extra10 = Алика (Естонија) | length10 = 2:59 }}== Забелешки и наводи == === Наводи === <references responsive="1"></references> == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Англиска музика]] [[Категорија:Ливерпул]] [[Категорија:Музиката во 2023 година]] j769q4a4y7nfqrpsq4t30c4vcmd2zxu 0 1308375 5629478 5223188 2026-09-17T11:49:45Z Zdravko 293 5629478 wikitext text/x-wiki [[Податотека:JackPlane3.jpg|десно|мини| Занаетчиски рачен струг бр. 5.]] '''Струг''' или '''ренде''' — [[алат]]ка за обликување на дрво со користење на мускулната сила за притискање на сечилото преку површината на дрвото. Некои ротирачки стругови се моторни електрични алати кои се користат за некои видови поголеми работи, но се несоодветни за фино стружење, каде што се користат минијатурни рачни стругови. Општо земено, сите стругови се користат за рамнење, намалување на дебелината и образување мазна површина на грубо парче дрво или граѓа. Стружењето исто така се користи за производство на хоризонтални, вертикални или наклонети рамни површини на работните парчиња кои обично се премногу големи за да се обликуваат, каде што интегритетот на целината бара иста мазна површина. Специјални типови на стругови се дизајнирани за режење споеви или украсни лајсни. Рачните стругови вообичаено се комбинација од режен раб, како што е наострена метална плоча, прикачена на цврсто тело, која при поместување преку дрвената површина одвојува релативно рамномерни струготини, бидејќи по својата природа е тело што поминува преку „високи точки“ на дрвото, а исто така обезбедува релативно постојан агол спрема режниот раб, што ја прави стружената површина многу мазна. Сечилот што ѕирка од под долната површина, или основата на стругот, ги отсекува дрвените струготини. Големото, рамно дно на струго го води сечилото така што ги отстранува само најгорните делови од несовршената површина, сè додека површината, по неколку поминувања, не биде рамна и мазна. Кога се користат за рамнење за штици со подолги надолжни димензии, се претпочитаат стругови со подолга основа. Подолгите основи лежат на повеќе од површината или работ на плочата, што резултира со попостојана рамна површина или порамен раб. Спротивно на тоа, користењето на помал струг овозможува задржување на локалните ниски или високи точки. Иако повеќето стругови се туркаат преку парче дрво, држејќи ги со едната или со двете раце, јапонските стругови се повлекуваат кон телото, наместо да се туркаат. Машините за обработка на дрво кои вршат слична функција на рачните стругови вклучуваат спојувалка и глодалка, исто така наречени плочести ; Работата што ја вршат овие специјализирани електрични алати сè уште може да се врши со рачен струг и вешта рачна работа, како што тоа се прави со векови. Кога грубата граѓа е сведена на димензионална граѓа, голем електричен мотор или [[мотор со внатрешно согорување]] придвижува машина со дебелина што отстранува одреден процент од вишокот дрво за да создаде униформа, мазна површина на сите четири страни на штицата и во наменското дрво, исто така може да обработува режани рабови. == Историја == [[Податотека:MaryRose-planes2.JPG|десно|мини|Пар дрвени стругови пронајдени на [[карака]]та на ''Мери Роуз'' од 16 век.]] Рачните стругови се древна алатка, која се користел илјадници години. Раните стругови биле направени од дрво со правоаголен отвор или засек по средината на телото. Сечилото се држело на место со дрвен клин. Клинот бил втикнат во вдлабнатина и се дотерувал со мало чеканче, парче отпадно дрво или со раката на корисникот. Стругови од овој тип биле пронајдени при ископувања на стари локалитети, како и во цртежи за обработка на дрво од средновековна Европа и Азија. Најраните познати примери на стругови за обработка на дрво биле пронајдени во [[Помпеја]], иако други [[Стар Рим|римски]] примероци се откриени во [[Обединето Кралство|Британија]] и [[Германија]]. Во својата суштинска функција, римските стругови личат на модерни стругови, од кои повеќето имаат железна обвивка околу дрвено јадро, одоздола, напред и назад, и железно [[сечило]] обезбедено со [[клин]]. Еден пример пронајден во Келн има тело целосно изработено од [[бронза]] без дрвено јадро.<ref>C. W. Hampton, E. Clifford: "Planecraft", page 9. C. and J. Hampton Ltd. 1959</ref> Римско [[сечило]] за струг што се користи за сечење [[Лајсна|лајсни]] било пронајдено во [[Њустед]], Англија.<ref>Henry C. Mercer: "Ancient Carpenters' Tools", page 16. Bucks County Historical Society. 1975</ref> Историјата пред овие примери е нејасна, иако парчиња [[мебел]] и други дрвени предмети пронајдени во [[египет]]ските гробници покажуваат површини внимателно измазнети со некоја алатка за режење или стружење. Постојат сугестии дека најраните стругови биле само дрвени блокови прикачени на сечило на [[тесла]] за да обезбедат поголема контрола врз процесот на режење. Во средината на 1860-тите, [[Леонард Бајли]] започнал со производство на линија на рачни стругови од леано железо, патентирани за кои подоцна беа купени од Stanley Rule & Level, сега Стенли Воркс. Оригиналните дизајни на Бејли биле дополнително развиени и подобрени од Џастус Траут и други во Stanley Rule & Level. Дизајнерските решенија на Бајли и Бедрок станале основа за повеќето модерни рачни метални стругови произведени денес. Дизајнот на Бајли сè уште го произведува претпријатието Стенли Воркс. Во 1918 година, рачна алатка за стружење на воздушен погон била развиена за да се намали огромната количина на труд во [[бродоградба]]та за време на [[Првата светска војна]]. Секачот со воздушен погон се ротира со 8.000 до 15.000 вртежи во минута, и тоа му овозможи на еден човек да врши работа за која би биле потребни петнаесет луѓе со рачни алатки.<ref>''Planing Ship Timbers with Little Machines'', Popular Science monthly, December 1918, page 68, Scanned by Google Books: https://books.google.com/books?id=EikDAAAAMBAJ&pg=PA68</ref> Модерните рачни стругови се направени од дрво, [[ковано железо]] или [[бронза]], што дава алатка која е потешка и не ’рѓосува. == Наводи == {{наводи}} == Литература == {{refbegin|30em}} * Greber, Josef M. (1956 reprinted 1987) ''Die Geschichte des Hobels. Von der Steinheit bis zur Enstehung der Holzwerkzeugfabriken im frühen 19. Jahrhundert'', Zurich, reprinted Hanover: Verlag Th. Schäfer {{OCLC|246467323}} * Greber, Josef M., transl. by Seth W. Burchard (1991) ''The History of the Woodworking Plane from the Stone Age to the Development of Woodworking Factories in the Early 19th Century'', Albany, NY: Early American Industries Association {{OCLC|602189643}} * Hack, Garrett (1997) ''The Handplane Book.'' {{ISBN|1-56158-155-0}} * Hoadley, R. Bruce (2000) ''Understanding Wood: A Craftsman’s Guide to Wood Technology.'' {{ISBN|1-56158-358-8}} * [[David R. Russell|Russell, David R.]], with Robert Lesage and photographs by [[James Austin (photographer)|James Austin]], cataloguing assisted by Peter Hackett (2010) ''Antique Woodworking Tools: Their Craftsmanship from the Earliest Times to the Twentieth Century'' Cambridge: [[John Adamson (publisher)|John Adamson]] {{ISBN|978-1-898565-05-5}} {{OCLC|727125586}} * [[Raphael Salaman|Salaman, R. A.]] (1989) ''Dictionary of Woodworking Tools.'' {{ISBN|0-04-440256-2}} * Todd, R., Allen, D., Alting, L., ''Manufacturing Processes Reference Guide'', p.&nbsp;124, 1994 * Watson, Aldren A. (1982) ''Hand Tools: Their Ways and Workings.'' {{ISBN|1-55821-224-8}} * Whelan, John M. (1993) ''The Wooden Plane: Its History, Form and Function'' Mendham, NJ: Astragal Press {{ISBN|978-1-879335-32-5}} * {{Наведена книга | last = Landis | first = Scott | title = The Workbench Book | publisher = Taunton Press | year = 1987 | isbn = 0-918804-76-0 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/workbenchbook00land }} * {{Наведена книга | last = Schleining | first = Lon | title = The Workbench | url = https://archive.org/details/workbenchcomplet0000schl | publisher = Taunton Press | year = 2004 | isbn = 1-56158-594-7 }} * {{Наведена книга | last = Moxon | first = Joseph | title = Mechanick Exercises | url = https://archive.org/details/mechanickexercis00moxo_1 | location = London | year = 1703}} * {{наведено списание | last = Schwarz | first = Christopher | title = $175 Workbench | journal = Popular Woodworking | volume = 120 | pages = 64–70 | date = February 2001 | postscript = <!--None--> }} * {{наведено списание | last = Frid | first = Tage | title = Workbench | journal = Fine Woodworking | volume = 4 | pages = 40–45 | date = Fall 1976 | postscript = <!--None--> }} * {{наведено списание | last = Klausz | first = Frank | title = A Classic Bench | journal = Fine Woodworking | volume = 53 | pages = 62–67 | date = 1985 | postscript = <!--None--> }} {{refend}} ==Надворешни врски== {{Рв|Planes (tools)|Струг}} * [http://www.handplane.com Handplane Central]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210126022747/http://www.handplane.com/ |date=2021-01-26 }} * [http://www.finetools.com Catalog of American Patented Antique Tools] A pictorial collection of antique planes and other tools showing some of the variety in styles. * [http://www.record-planes.com The history, types, collector value and other information on the British hand plane maker Record Planes]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201007205059/http://www.record-planes.com/ |date=2020-10-07 }} * [http://oldwoodplanes.co.uk/ Old woodworking planes]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180907054817/http://oldwoodplanes.co.uk/ |date=2018-09-07 }} [[Категорија:Дрводелски алат]] [[Категорија:Рачен алат]] dha03f0fkrvrepawstpafyfx05mb032 0 1344648 5629452 5628864 2026-09-17T09:48:07Z BT405 9277 /* */ 5629452 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2024 | слоган = United by Music | слика = Eurovision-2024-visual.jpg | полуфинале1 = 7 мај 2024 | полуфинале2 = 9 мај 2024 | финале = 11 мај 2024 | издание = 68-то | домаќин = {{flagicon|Шведска}} [[SVT]] | место = Малмо Арена, [[Малмо]], [[Шведска]] | презентери = [[Петра Меде]] и [[Малин Акерман]] | радиодифузер = [[SVT]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 37 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Луксембург}} | не_учествуваат = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Црна Гора}}, {{flag| Македонија}} | карта = ESC 2024 Map_2.svg | гласање = Гледачите од земјите учеснички и од „Остатокот од светот“ можеа да гласаат од почетокот на првата песна во финале/полуфинале па сè до 25 минути по завршувањето на последната изведба. Жири-комисиите гласаа само за време на генералните проби. | победник = {{flag|Швајцарија}}<br />[[Немо (пејач/ка)|Немо]] | победничка_песна = The Code | претходна = 2023 | следна = 2025 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2024''' беше 68-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Малмо]], [[Шведска]], откако [[Шведска]] победи на претходното издание со песната „[[Tattoo]]“ во изведба на [[Лорин (пејачка)|Лорин]]. Организиран од Европската радиодифузна унија (ЕБУ) и радиодифузерот домаќин [[SVT]], натпреварот се одржа во арената [[Малмо Арена]], а се состоеше од две полуфиналиња на 7 и 9 мај и големо финале на 11 мај 2024 година. Водители на трите емисии беа акротерката и водителка [[Петра Меде]] и актерката [[Малин Акерман]]. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Луксембург]] се врати на натпреварот по пауза од 31 година (нивното последно учество било во 1993 година), додека [[Бугарија]], [[Црна Гора]] и [[Северна Македонија]] и понатаму не учествуваа од финансиски и други причини. Победник беше [[Швајцарија]] со песната „[[The Code]]“ во изведба на [[Немо (пејач/ка)|Немо]], освојувајќи 591 поен. Ова беше прва победа за Швајцарија по 1988 година и вкупно трета победа во историјата на земјата. == Место на одржување == На 7 јули 2023 година, ЕБУ и SVT објавија дека Малмо е избран за град домаќин на натпреварот во 2024 година, откако неколку други шведски градови поднесоа свои кандидатури. Малмо Арена беше домаќин на настанот, што го направи Малмо трет град кој бил домаќин на натпреварот повеќе од еднаш (по Стокхолм и Гетеборг). == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот остана ''United by Music'' (Обединети со музика), кој беше прогласен за постојан слоган од страна на ЕБУ. Значајна промена во системот на гласање беше воведена во финале: гласањето за публиката беше отворено уште пред изведувањето на првата песната, наместо по завршувањето на сите песни, враќајќи го системот кој последен пат бил користен во 2011 година. Дополнително, земјите од „Големата петорка“ (Франција, Германија, Италија, Шпанија, Обединетото Кралство) и земјата домаќин (Шведска) за првпат ги исполнија своите песни во живо во целост за време на полуфиналињата, наместо само куси исечоци. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 7 мај 2024 година. Во него учествуваа 15 земји. Германија, Обединетото Кралство и Шведска ги изведоа своите песни и гласаа во ова полуфинале, заедно со публиката од земјите кои не учествуваат („Остатокот од светот“). {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Силија Капсис || "Liar" || 6 || 67 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Теја Дора || "Рамонде" || 10 || 47 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Силвестр Бел || "Luktelk" || 4 || 119 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Bambie Thug || "Doomsday Blue" || 3 || 124 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || alyona alyona & Jerry Heil || "Teresa & Maria" || 2 || 173 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Полна}} || Луна || "The Tower" || 12 || 35 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Baby Lasagna || "Rim Tim Tagi Dim" || 1 || 177 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Hera Björk || "Scared of Heights" || 15 || 3 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Raiven || "Veronika" || 9 || 51 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Windows95man || "No Rules!" || 7 || 59 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Наталія Барбу || "In the Middle" || 13 || 20 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Fahree feat. Ilkin Dovlatov || "Özünlə Apar" || 14 || 11 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Electric Fields || "One Milkali (One Blood)" || 11 || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || iolanda || "Grito" || 8 || 58 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Луксембург}} || Тали || "Fighter" || 5 || 117 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 9 мај 2024 година. Во него учествуваа 16 земји. Франција, Италија и Шпанија ги изведоа своите песни и гласаа во ова полуфинале, како и публиката од „Остатокот од светот“. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Сара Бонти || "Loop" || 16 || 13 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Беса Кокеδηма || "Titan" || 15 || 14 |- style="background:#ccffcc;" | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Марина Сати || "Zari" || 5 || 86 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Немо || "The Code" || 4 || 132 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Ајко || "Pedestal" || 11 || 38 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Калин || "We Will Rave" || 6 || 69 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Саба || "Sand" || 12 || 36 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ladaniva || "Jako" || 3 || 137 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Dons || "Hollow" || 7 || 72 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Nebulossa || "Zorra" || 8 (AQ) || 30 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Megara || "11:11" || 14 || 16 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Нуца Бузаладзе || "Firefighter" || 8 || 54 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Mustii || "Before the Party's Over" || 13 || 18 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || 5miinust & Puuluup || "(Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi" || 6 || 79 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Голан || "Hurricane" || 1 || 194 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Gåte || "Ulveham" || 10 || 43 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 11 мај 2024 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Маркус и Мартинус || "Unforgettable" || 9 || 174 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || alyona alyona & Jerry Heil || "Teresa & Maria" || 3 || 453 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Исак || "Always on the Run" || 12 || 117 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Луксембург}} || Тали || "Fighter" || 13 || 103 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Јост Клејн || "Europapa" || DSQ || — |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Голан || "Hurricane" || 5 || 375 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Силвестр Бел || "Luktelk" || 14 || 90 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Nebulossa || "Zorra" || 22 || 30 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || 5miinust & Puuluup || "(Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi" || 20 || 37 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Bambie Thug || "Doomsday Blue" || 6 || 278 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Dons || "Hollow" || 16 || 64 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Марина Сати || "Zari" || 11 || 126 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Оли Александер || "Dizzy" || 18 || 46 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Gåte || "Ulveham" || 25 || 16 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || iolanda || "Grito" || 10 || 152 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ladaniva || "Jako" || 8 || 183 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Силија Капсис || "Liar" || 15 || 78 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Немо || "The Code" || 1 || 591 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Raiven || "Veronika" || 23 || 27 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Baby Lasagna || "Rim Tim Tagi Dim" || 2 || 547 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Нуца Бузаладзе || "Firefighter" || 21 || 34 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Слиман || "Mon amour" || 4 || 445 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Калин || "We Will Rave" || 24 || 24 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Windows95man || "No Rules!" || 19 || 38 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || ''Забелешка: Холандија беше дисквалификувана пред финалето'' | — || — || — |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Марко Менгони / Анџелина Манго || "La noia" || 7 || 268 |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Malmö 2024 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2024 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Liverpool 2023 | Следен = Eurovision Song Contest: Basel 2025 }} '''''Eurovision Song Contest: Malmö 2024''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2024 година. Албумот ги содржи песните од сите 37 земји учеснички на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Titan | extra1 = Беса Кокеδηма (Албанија) | length1 = 3:00 | title2 = Jako | extra2 = Ladaniva (Ерменија) | length2 = 2:26 | title3 = One Milkali (One Blood) | extra3 = Electric Fields (Австралија) | length3 = 3:00 | title4 = We Will Rave | extra4 = Калин (Австрија) | length4 = 3:00 | title5 = Özünlə Apar | extra5 = Fahree feat. Ilkin Dovlatov (Азербејџан) | length5 = 3:00 | title6 = Before the Party's Over | extra6 = Mustii (Белгија) | length6 = 3:00 | title7 = Liar | extra7 = Силија Капсис (Кипар) | length7 = 2:54 | title8 = Pedestal | extra8 = Ајко (Чешка) | length8 = 2:27 | title9 = Sand | extra9 = Саба (Данска) | length9 = 3:00 | title10 = (Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi | extra10 = 5miinust & Puuluup (Естонија) | length10 = 2:55 <!-- Останатите песни се дополнуваат според стандардниот редослед --> }} == Надворешни врски == == Наводи == <references /> {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Шведска музика]] [[Категорија:Малме]] [[Категорија:Музиката во 2024 година]] i0ksvujks115kziamdcqyi09q40y4ty 5629453 5629452 2026-09-17T09:49:13Z BT405 9277 5629453 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2024 | слоган = United by Music | слика = Eurovision-2024-visual.jpg | полуфинале1 = 7 мај 2024 | полуфинале2 = 9 мај 2024 | финале = 11 мај 2024 | издание = 68-то | домаќин = {{flagicon|Шведска}} [[SVT]] | место = Малмо Арена, [[Малмо]], [[Шведска]] | презентери = [[Петра Меде]] и [[Малин Акерман]] | радиодифузер = [[SVT]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 37 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Луксембург}} | не_учествуваат = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Црна Гора}}, {{flag| Македонија}} | карта = ESC 2024 Map_2.svg | гласање = Гледачите од земјите учеснички и од „Остатокот од светот“ можеа да гласаат од почетокот на првата песна во финале/полуфинале па сè до 25 минути по завршувањето на последната изведба. Жири-комисиите гласаа само за време на генералните проби. | победник = {{flag|Швајцарија}}<br />[[Немо (пејач/ка)|Немо]] | победничка_песна = The Code | претходна = 2023 | следна = 2025 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2024''' беше 68-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Малмо]], [[Шведска]], откако [[Шведска]] победи на претходното издание со песната „[[Tattoo]]“ во изведба на [[Лорин (пејачка)|Лорин]]. Организиран од Европската радиодифузна унија (ЕБУ) и радиодифузерот домаќин [[SVT]], натпреварот се одржа во арената [[Малмо Арена]], а се состоеше од две полуфиналиња на 7 и 9 мај и големо финале на 11 мај 2024 година. Водители на трите емисии беа акротерката и водителка [[Петра Меде]] и актерката [[Малин Акерман]]. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Луксембург]] се врати на натпреварот по пауза од 31 година (нивното последно учество било во 1993 година), додека [[Бугарија]], [[Црна Гора]] и [[Македонија]] и понатаму не учествуваа од финансиски и други причини. Победник беше [[Швајцарија]] со песната „[[The Code]]“ во изведба на [[Немо (пејач/ка)|Немо]], освојувајќи 591 поен. Ова беше прва победа за Швајцарија по 1988 година и вкупно трета победа во историјата на земјата. == Место на одржување == На 7 јули 2023 година, ЕБУ и SVT објавија дека Малмо е избран за град домаќин на натпреварот во 2024 година, откако неколку други шведски градови поднесоа свои кандидатури. Малмо Арена беше домаќин на настанот, што го направи Малмо трет град кој бил домаќин на натпреварот повеќе од еднаш (по Стокхолм и Гетеборг). == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот остана ''United by Music'' (Обединети со музика), кој беше прогласен за постојан слоган од страна на ЕБУ. Значајна промена во системот на гласање беше воведена во финале: гласањето за публиката беше отворено уште пред изведувањето на првата песната, наместо по завршувањето на сите песни, враќајќи го системот кој последен пат бил користен во 2011 година. Дополнително, земјите од „Големата петорка“ (Франција, Германија, Италија, Шпанија, Обединетото Кралство) и земјата домаќин (Шведска) за првпат ги исполнија своите песни во живо во целост за време на полуфиналињата, наместо само куси исечоци. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 7 мај 2024 година. Во него учествуваа 15 земји. Германија, Обединетото Кралство и Шведска ги изведоа своите песни и гласаа во ова полуфинале, заедно со публиката од земјите кои не учествуваат („Остатокот од светот“). {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Силија Капсис || "Liar" || 6 || 67 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Теја Дора || "Рамонде" || 10 || 47 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Силвестр Бел || "Luktelk" || 4 || 119 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Bambie Thug || "Doomsday Blue" || 3 || 124 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || alyona alyona & Jerry Heil || "Teresa & Maria" || 2 || 173 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Полна}} || Луна || "The Tower" || 12 || 35 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Baby Lasagna || "Rim Tim Tagi Dim" || 1 || 177 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Hera Björk || "Scared of Heights" || 15 || 3 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Raiven || "Veronika" || 9 || 51 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Windows95man || "No Rules!" || 7 || 59 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Наталія Барбу || "In the Middle" || 13 || 20 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Fahree feat. Ilkin Dovlatov || "Özünlə Apar" || 14 || 11 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Electric Fields || "One Milkali (One Blood)" || 11 || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || iolanda || "Grito" || 8 || 58 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Луксембург}} || Тали || "Fighter" || 5 || 117 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 9 мај 2024 година. Во него учествуваа 16 земји. Франција, Италија и Шпанија ги изведоа своите песни и гласаа во ова полуфинале, како и публиката од „Остатокот од светот“. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Сара Бонти || "Loop" || 16 || 13 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Беса Кокеδηма || "Titan" || 15 || 14 |- style="background:#ccffcc;" | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Марина Сати || "Zari" || 5 || 86 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Немо || "The Code" || 4 || 132 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Ајко || "Pedestal" || 11 || 38 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Калин || "We Will Rave" || 6 || 69 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Саба || "Sand" || 12 || 36 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ladaniva || "Jako" || 3 || 137 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Dons || "Hollow" || 7 || 72 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Nebulossa || "Zorra" || 8 (AQ) || 30 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Megara || "11:11" || 14 || 16 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Нуца Бузаладзе || "Firefighter" || 8 || 54 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Mustii || "Before the Party's Over" || 13 || 18 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || 5miinust & Puuluup || "(Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi" || 6 || 79 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Голан || "Hurricane" || 1 || 194 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Gåte || "Ulveham" || 10 || 43 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 11 мај 2024 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Маркус и Мартинус || "Unforgettable" || 9 || 174 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || alyona alyona & Jerry Heil || "Teresa & Maria" || 3 || 453 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Исак || "Always on the Run" || 12 || 117 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Луксембург}} || Тали || "Fighter" || 13 || 103 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Јост Клејн || "Europapa" || DSQ || — |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Голан || "Hurricane" || 5 || 375 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Силвестр Бел || "Luktelk" || 14 || 90 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Nebulossa || "Zorra" || 22 || 30 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || 5miinust & Puuluup || "(Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi" || 20 || 37 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Bambie Thug || "Doomsday Blue" || 6 || 278 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Dons || "Hollow" || 16 || 64 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Марина Сати || "Zari" || 11 || 126 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Оли Александер || "Dizzy" || 18 || 46 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Gåte || "Ulveham" || 25 || 16 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || iolanda || "Grito" || 10 || 152 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ladaniva || "Jako" || 8 || 183 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Силија Капсис || "Liar" || 15 || 78 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Немо || "The Code" || 1 || 591 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Raiven || "Veronika" || 23 || 27 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Baby Lasagna || "Rim Tim Tagi Dim" || 2 || 547 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Нуца Бузаладзе || "Firefighter" || 21 || 34 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Слиман || "Mon amour" || 4 || 445 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Калин || "We Will Rave" || 24 || 24 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Windows95man || "No Rules!" || 19 || 38 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || ''Забелешка: Холандија беше дисквалификувана пред финалето'' | — || — || — |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Марко Менгони / Анџелина Манго || "La noia" || 7 || 268 |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Malmö 2024 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2024 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Liverpool 2023 | Следен = Eurovision Song Contest: Basel 2025 }} '''''Eurovision Song Contest: Malmö 2024''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2024 година. Албумот ги содржи песните од сите 37 земји учеснички на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Titan | extra1 = Беса Кокеδηма (Албанија) | length1 = 3:00 | title2 = Jako | extra2 = Ladaniva (Ерменија) | length2 = 2:26 | title3 = One Milkali (One Blood) | extra3 = Electric Fields (Австралија) | length3 = 3:00 | title4 = We Will Rave | extra4 = Калин (Австрија) | length4 = 3:00 | title5 = Özünlə Apar | extra5 = Fahree feat. Ilkin Dovlatov (Азербејџан) | length5 = 3:00 | title6 = Before the Party's Over | extra6 = Mustii (Белгија) | length6 = 3:00 | title7 = Liar | extra7 = Силија Капсис (Кипар) | length7 = 2:54 | title8 = Pedestal | extra8 = Ајко (Чешка) | length8 = 2:27 | title9 = Sand | extra9 = Саба (Данска) | length9 = 3:00 | title10 = (Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi | extra10 = 5miinust & Puuluup (Естонија) | length10 = 2:55 <!-- Останатите песни се дополнуваат според стандардниот редослед --> }} == Надворешни врски == == Наводи == <references /> {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Шведска музика]] [[Категорија:Малме]] [[Категорија:Музиката во 2024 година]] 1ca09yg6rv01x3m7bnsqfwmqgih046q 0 1352627 5629352 5607791 2026-09-16T21:13:09Z Carshalton 30527 /* Листа на стрелци */ 5629352 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament season |title = Примеира лига 2023-2024 |other_titles = Liga Portugal Betclic 2023-24 |logo = |pixels = 175px |competition = Примеира лига |sport = Фудбал |country = {{POR}} |edition = 90-то |date_start = 11 август 2023 |date_end = 19 мај 2024 |champions = {{Fb team Sporting Lisboa}}<br>20. титула |relegated = {{Fb team Portimonense}}<br>{{Fb team Vizela}}<br>{{Fb team Chaves}} |continentalcup1 = [[УЕФА Лига на шампиони 2023/24|Лига на шампиони]] |continentalcup1 qualifiers = 2. клуба |continentalcup1_clubs = {{Fb team Sporting Lisboa}}<br>{{Fb team Benfica}} |continentalcup2 = [[УЕФА Лига Европа 2023/24|Лига Европа]] |continentalcup2 qualifiers = 2. клуба |continentalcup2_clubs = {{Fb team Porto}}<br>{{Fb team Braga}} |continentalcup3 = [[УЕФА Лига на конференции 2023/24|Лига на конференции]] |continentalcup3 qualifiers = 1. клуб |continentalcup3_clubs = {{Fb team Vitoria Guimaraes}} |matches played = 306 |goals = 877 |top scorer = {{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]]<br /> {{small|(29 гола)}} |prevseason = [[Примеира лига 2022-2023|2022–23]] |nextseason = [[Примеира лига 2024-2025|2024–25]] |updated = 31 мај 2023 }} '''Примеира лига 2023-2024''' (позната и како '''Liga Portugal Betclic 2023-2024''',<ref>{{cite web|date=5 June 2023|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-bwin/detalhe/liga-202324-passa-a-chamar-se-liga-portugal-betclic|title=Liga Portugal now is called Liga Portugal Betclic|language=en|website=[[Record (Portuguese newspaper)|Record]]|access-date=5 June 2023|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705192636/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-bwin/detalhe/liga-202324-passa-a-chamar-se-liga-portugal-betclic|url-status=dead}}</ref> поради спонзорски причини) било 90-тото издание на [[Примеира лига]]та, највисокото ниво на професионалните фудбалски лиги во Португалија. Сезоната започнала на 11 август 2023, а завршила на 19 мај 2024. Екипата на [[ФК Бенфика|Бенфика]] влегла како бранител на титулата од [[Примеира лига 2022-2023|претходната сезона]]. [[ФК Мореиренсе|Мореиренсе]], [[ФК Фаренсе|Фаренсе]] и [[ФК Ештрела Амадора|Ештрела Амадора]] биле трите нови екипи, откако обезбедиле промоција во [[Сегунда лига (Португалија) 2022-2023|Сегунда лига 2022-2023]]. Тие ги замениле [[КС Маитимо|Маритимо]], [[ФК Пасош де Фереира|Пасош де Фереира]] и [[КД Санта Клара|Санта Клара]], кои како трите најслабопласирани екипи во претходната сезона испаднале во [[Сегунда лига (Португалија) 2023-2024|второто ниво за сезоната 2023-2024]]. На 5 мај 2024, [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]] станал шампион во ова издание на лигата, на две кола пред крајот, по поразот на нивниот најголем конкурент Бенфика со 2–0 на гости кај [[ФК Фамаликао|Фамаликао]], освојувајќи ја 20-тата првенствена титула во историјата на клубот и прва од [[Примеира лига 2020–2021|сезоната 2020–2021]]. Тие, заедно со Бенфика, исто така, се квалификувале за [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|Лигата на шампионите 2024-2025]]. Третопласираниот [[ФК Порто|Порто]], кој воедно бил и освојувач на [[Фудбалски куп на Португалија 2023-2024|Купот на Португалија]], се квалификувал за групната фаза на [[УЕФА Лига Европа 2024-2025]], а за истото натпреварување се квалификувала и четвртопласираната [[Спортинг Брага|Брага]], која ќе започне од второто квалификациско коло. Петтопласираната екипа, [[Виторија Гимараеш]], се квалификувала за [[УЕФА Лига на конференции 2024-2025|УЕФА Лигата на конференции 2024-2025]]. Трите екипи кои испаднале од лигата во оваа сезона биле [[ФК Визела|Визела]], [[ГД Шавеш|Шавеш]] и [[ФК Портимоненсе|Портимоненсе]], последните како поразени во [[#Бараж промоција-испаѓање|баражот за опстанок]]. Најдобар стрелец во оваа сезона бил [[Виктор Ѓекереш]] од шампионот Спортинг Лисабон со 29 гола. ==Општо== ===Формула=== Откако Португалија паднала од шесттото на седмото место на [[УЕФА коефициент]]от по крајот на сезоната 2022–2023, загубила едно место во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] и сега само двете најдобропласирани екипи можат да се квалификуваат за ова натпреварување (шампионот влегува директно во групната фаза, а второпласираниот започнува од третото квалификациско коло). Победникот на Купот на Португалија се квалификува за групната фаза на [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]], додека третопласираната екипа се квалификува за второто квалификациско коло во истото натпреварување. Четвртопласираната екипа, пак, се квалификува за второто квалификациско коло на [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференции]].<ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Portugal Drop to Seventh Place in the Coefficient Rankings and Will Lose a UEFA Champions League Spot From 2024/25 |url=https://proxima-jornada.com/2023/04/13/portugal-drop-to-seventh-place-in-the-coefficient-rankings-and-will-lose-a-uefa-champions-league-spot-from-2024-25/ |access-date=2023-05-17 |website=PRÓXIMA JORNADA |language=en-US |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606204355/https://proxima-jornada.com/2023/04/13/portugal-drop-to-seventh-place-in-the-coefficient-rankings-and-will-lose-a-uefa-champions-league-spot-from-2024-25/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Extra Champions League spot for the Netherlands after Sporting's loss {{!}} NL Times |url=https://nltimes.nl/2023/04/14/extra-champions-league-spot-netherlands-sportings-loss |access-date=2023-05-17 |website=nltimes.nl |language=en}}</ref> Претпоследно и последнопласираната екипа испаѓаат во [[Сегунда лига (Португалија)|Сегунда лига]], додека екипата која ќе заврши на 16-тото место, ќе игра бараж за опстанок со третопласираната екипа од второто ниво, по кои победникот ќе игра во Примеира лига следната сезона, додека поразениот во Сегунда лига. ===Промена на екипи=== [[ФК Мореиренсе|Мореиренсе]], [[ФК Фаренсе|Фаренсе]] и [[ФК Ештрела Амадора|Ештрела Амадора]] биле трите нови екипи во лигата, кои избориле промоција во [[Сегунда лига (Португалија) 2022-2023|Сегунда лига 2022-2023]], заменувајќи ги [[КС Маитимо|Маритимо]], [[ФК Пасош де Фереира|Пасош де Фереира]] и [[КД Санта Клара|Санта Клара]], кои како трите најслабопласирани екипи испаднале во претходната сезона. Мореиренсе се вратиле во највисоката фудбалска дивизија на Португалија после само една година отсуство, Фаренсе после две, додека Ештрела Амадора изборила промоција во Примеира лига за првпат во нејзината историја од реосновањето на клубот во 2020 година, или по четиринаесет години отсуство, ако се смета кога за последен пат во лигата се натпреварувал [[ФК Ештрела Амадора (1932)|клубот со истото име]] кој банкротирал во 2011 година. Оваа сезона, исто така, била одбележана како прва сезона од [[Примеира Дивисао 1984–1985|1984–1985]] во која нема екипи од [[Азори]]те или [[Мадејра]] островите во првата лига. ==Екипи== {{Col-begin|width=90%}} {{col-2}} ===Екипи учеснички=== *{{Fb team Arouca}} *{{Fb team Benfica}} *{{Fb team Boavista}} *{{Fb team Braga}} *{{Fb team Vizela}} *{{Fb team Vitoria Guimaraes}} *{{Fb team Estoril}} *{{Fb team Estrela Amadora (2020)}} *{{Fb team Gil Vicente}} *{{Fb team Casa Pia}} *{{Fb team Moreirense}} *{{Fb team Portimonense}} *{{Fb team Porto}} *{{Fb team Rio Ave}} *{{Fb team Sporting Lisboa}} *{{Fb team Famalicao}} *{{Fb team Farense}} *{{Fb team Chaves}} {{col-2}} ===Екипи по окрузи=== {| class="wikitable" |- !Место ![[Окрузи во Португалија]] !Бр. на екипи !Екипи |- |rowspan=1 align=center|1 |{{flagicon image|Bandeira de Braga - 2.png}} [[Брага (округ)|Брага]]||rowspan=1 align=center|6||align=center|{{Fb team (N) Braga}}, {{Fb team (N) Famalicao}}, {{Fb team (N) Gil Vicente}}, {{Fb team (N) Moreirense}}, {{Fb team (N) Vitoria Guimaraes}} и {{Fb team (N) Vizela}} |- |rowspan=1 align=center|2 |{{flagicon image|Bandeira municipal de Lisboa.png}} [[Лисабон (округ)|Лисабон]]|| rowspan=1 align="center" |5||align="center"|{{Fb team (N) Benfica}}, {{Fb team (N) Casa Pia}}, {{Fb team (N) Estoril}}, {{Fb team (N) Estrela Amadora (2020)}} и {{Fb team (N) Sporting Lisboa}} |- |rowspan=1 align=center|3 |{{flagicon image|Flag of Porto.svg}} [[Порто (округ)|Порто]]|| rowspan=1 align="center" |3||align="center"|{{Fb team (N) Boavista}}, {{Fb team (N) Porto}} и {{Fb team (N) Rio Ave}} |- | rowspan=1 align=center|4 |{{flagicon image|Pt-far1.png}} [[Фаро (округ)|Фаро]]|| rowspan=1 align="center" |2||align="center"|{{Fb team (N) Farense}} и {{Fb team (N) Portimonense}} |- | rowspan="2" align=center|5 |{{flagicon image|Bandeira de Aveiro - 2.png}} [[Авеиро (округ)|Авеиро]]|| rowspan="2" align="center" |1|| align="center" |{{Fb team (N) Arouca}} |- |{{flagicon image|Flag_of_Vila_Real.png}} [[Вила Реал (округ)|Вила Реал]] ||align=center|{{Fb team (N) Chaves}} |} {{col-end}} === Стадиони и локации === {{Location map+|Portugal |caption=<div style="text-align: center;">Локации на екипите во '''Примеира лига 2023–2024'''</div> |float=right |width=300 |places = <!--Braga--> {{Location map~|Portugal|lat=41.5619546|long=-8.4304938|label=<small>[[Спортинг Брага|Брага]]</small>|position=top}} {{Location map~|Portugal|lat=41.4012853|long=-8.5230868|label=<small>[[ФК Фамаликао|Фамаликао]]</small>|position=left}} {{Location map~|Portugal|lat=41.5511151|long=-8.623283|label=<small>[[ФК Жил Висенте|Жил Висенте]]</small>|position=left}} {{Location map~|Portugal|lat=41.378076|long=-8.3567628|label=<small>[[ФК Мореиренсе|Мореиренсе]]</small>|position=right}} {{Location map~|Portugal|lat=41.4459272|long=-8.3009166|label=<small>[[Виторија Гимараеш|В. Гимараеш]]</small>|position=right}} {{Location map~|Portugal|lat=41.3887458|long=-8.325327|label={{small|[[ФК Визела|Визела]]}}|position=bottom}} <!--Lisbon--> {{location map~|Portugal|lat=38.7437316|long=-9.1627824|label_size=80|label='''Лисабон'''|mark=Blue pog.svg|position=right}} {{Location map~|Portugal|lat=38.7158348|long=-9.4063715|label={{small|[[ФК Ешторил|Ешторил]]}}|position=bottom}} {{Location map~|Portugal|lat=38.752028|long=-9.228301|label={{small|[[ФК Ештрела Амадора|Ештрела Амадора]]}}|position=top}} <!--Porto--> {{Location map~|Portugal|lat=41.1621944|long=-8.6425722|label=<small>[[ФК Боавишта|Боавишта]]</small>|position=left}} {{Location map~|Portugal|lat=41.16177|long=-8.583591|label=<small>[[ФК Порто|Порто]]</small>|position=right}} {{Location map~|Portugal|lat=41.3627211|long=-8.7400931|label=<small>[[ФК Рио Аве|Рио Аве]]</small>|position=bottom}} <!--Faro--> {{Location map~|Portugal|lat=37.0226508|long=-7.9289805|label=<small>[[ФК Фаренсе|Фаренсе]]</small>|position=top}} {{Location map~|Portugal|lat=37.1357173|long=-8.5400021|label=<small>[[ФК Портимоненсе|Портимоненсе]]</small>|position=left}} <!--Aveiro--> {{Location map~|Portugal|lat=40.9329304|long=-8.2524737|label={{small|[[ФК Арука|Арука]]}}|position=left}} <!--Vila Real--> {{Location map~|Portugal|lat=41.7507089|long=-7.4648446|label={{small|[[ГД Шавеш|Шавеш]]}}|position=left}} {{Location map~|Portugal|mark=TransparentPlaceholder.png|marksize=1|lat=39.4|long=-8.8|label_size=80|label='''{{nowrap|Екипи&nbsp;од&nbsp;[[Лисабон]]:}}'''<br /> [[ФК Бенфика|Бенфика]]<br /> [[Каса Пиа]]<br /> [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг&nbsp;Лисабон]]}} |position=right}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:80%" !Екипа !Сезона !Град !Стадион !Претходна сезона |- | {{Fb team (N) Arouca}} | [[ФК Ароука сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Ароука]] | [[Стадион Мунисипал де Ароука|Мунисипал де Ароука]] | [[Примеира лига 2022-2023|5. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Benfica}} | [[ФК Бенфика сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Лисабон]] | [[Стадион Луж]] | [[Примеира лига 2022-2023|1. место Примеира лига]], шампион на Португалија |- | {{Fb team (N) Boavista}} | [[ФК Боавишта сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Порто]] | [[Стадион Беса|Беса]] | [[Примеира лига 2022-2023|9. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Braga}} | [[ФК Брага сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Брага]] | [[Стадион Мунисипал де Брага|Мунисипал де Брага]] | [[Примеира лига 2022-2023|3. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Vizela}} | [[ФК Визела сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Визела]] | [[Стадион на ФК Визела]] | [[Примеира лига 2022-2023|11. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Vitoria Guimaraes}} | [[Виторија Гимараеш сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Гимараеш]] | [[Стадион „Дон Афонсо Енрикеш“]] | [[Примеира лига 2022-2023|6. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Estoril}} | [[ФК Ешторил сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Ешторил]] | [[Стадион „Антонио Коимбра да Мота“]] | [[Примеира лига 2022-2023|14. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Estrela Amadora (2020)}} | [[ФК Ештрела Амадора 2023-2024|''детали'']] | [[Амадора]] | [[Стадион „Жозе Гомеш“]] | [[Сегунда лига (Португалија) 2022-2023|3. место во Сегунда лига]], промоција во Примеира лига |- | {{Fb team (N) Gil Vicente}} | [[ФК Жил Висенте сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Барселош]] | [[Градски стадион во Барселош]] | [[Примеира лига 2022-2023|13. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Casa Pia}} | [[Каса Пиа сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Лисабон]] | [[Стадион Мунисипал де Рио Мајор|Мунисипал де Рио Мајор]] | [[Примеира лига 2022-2023|10. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Moreirense}} | [[ФК Мореиренсе сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Мореира де Конегош]] | [[Парк „Жоаким де Алмеида Фреиташ“]] | [[Сегунда лига (Португалија) 2022-2023|1. место во Сегунда лига]], промоција во Примеира лига |- | {{Fb team (N) Portimonense}} | [[ФК Портимоненсе сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Портимао]] | [[Стадион Мунисипал де Портимао|Мунисипал де Портимао]] | [[Примеира лига 2022-2023|15. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Porto}} | [[ФК Порто сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Порто]] | [[Драгао]] | [[Примеира лига 2022-2023|2. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Rio Ave}} | [[ФК Рио Аве сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Вила до Конде]] | [[Стадион Мунисипал дош Аркош|Мунисипал дош Аркош]] | [[Примеира лига 2022-2023|12. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Sporting Lisboa}} | [[ФК Спортинг Лисабон сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Лисабон]] | [[Стадион „Жозе Алваладе“]] | [[Примеира лига 2022-2023|4. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Famalicao}} | [[ФК Фамаликао сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Вила Нова де Фамаликао]] | [[Стадион Мунисипал 22 јуни|Мунисипал 22 јуни]] | [[Примеира лига 2022-2023|8. место во Примеира лига]] |- | {{Fb team (N) Farense}} | [[ФК Фаренсе сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Фаро (Португалија)|Фаро]] | [[Стадион де Саун Луиш]] | [[Сегунда лига (Португалија) 2022-2023|2. место во Сегунда лига]], промоција во Примеира лига |- | {{Fb team (N) Chaves}} | [[ФК Шавеш сезона 2023-2024|''детали'']] | [[Шавеш]] | [[Стадион Мунисипал де Шавеш|Мунисипал де Шавеш]] | [[Примеира лига 2022-2023|7. место во Примеира лига]] |} == Личности и спонзори == {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" width=80% |- ! width=15% | Екипа ! width=15% | Тренер ! width=15% | Капитен ! width=15% | Најдобар стрелец ! width=15% | Опрема ! width=15% | Спонзор |- | {{Fb team (N) Arouca}} | {{flagsport|POR}} [[Даниел Рамош]] <small>(1-11. коло)</small> <br />{{flagicon|POR}} [[Даниел Соуса (фудбалски тренер)|Даниел Соуса]] <small>(12-34. коло)</small> | {{flagsport|POR}} [[Давид Симао]] | {{flagsport|ESP}} [[Рафа Мухика]] (20) | Skita | Construções<br />Carlos Pinho |- | {{Fb team (N) Benfica}} | {{flagsport|GER}} [[Рогер Шмит]] | {{flagsport|ARG}} [[Николас Отаменди]] | {{flagsport|POR}} [[Рафа Силва]] (14) | [[Adidas]] | [[Emirates (авиокомпанија)|Emirates]] |- | {{Fb team (N) Boavista}} | {{flagsport|POR}} [[Армандо Гонсалвеш Тешеира|Пети]] <small>(1-13. коло)</small> <br />{{flagsport|POR}} [[Рикардо Паива]] <small>(15-29. коло)</small> <br />{{flagsport|POR}} [[Жорже Симао]] <small>(30-34. коло)</small> | {{flagsport|COL}} [[Себастијан Перес (фудбалер 1993)|Себастијан Перес]] | {{flagsport|SVK}} [[Роберт Боженик]] (9) | [[Kelme]] | Placard |- | {{Fb team (N) Braga}} | {{flagsport|POR}} [[Артур Жорже (фудбалер 1978)|Артур Жорже]] <small>(1-27. коло)</small> <br />{{flagsport|POR}} [[Руи Дуарте (фудбалер 1978)|Руи Дуарте]] <small>(28-34. коло)</small> | {{flagsport|POR}} [[Рикардо Орта]] | {{flagsport|COD}} [[Симон Банза]] (21) | [[Пума (компанија)|Puma]] | Moosh |- | {{Fb team (N) Vizela}} | {{flagsport|ESP}} [[Пабло Виљар]] <small>(1-14. коло)</small> <br />{{flagsport|ESP}} [[Рубен де ла Барера]] <small>(15-34. коло)</small> | {{flagsport|POR}} [[Фабио Самуел Аморим Силва|Саму]] | {{flagsport|FRA}} [[Самуел Есенде]] (15) | [[Kappa (компанија)|Kappa]] | Solverde |- | {{Fb team (N) Vitoria Guimaraes}} | {{flagsport|POR}} [[Морено (португалски фудбалер)|Морено]] <small>(1. коло)</small><br />{{flagsport|BRA}} [[Пауло Тура]] <small>(3-7. коло)</small><br />{{flagsport|POR}} [[Алваро Пачеко]]<small> (8-34. коло)</small> | {{flagsport|POR}} [[Андре Андре]] | {{flagsport|POR}} [[Жота Силва]] (11) | [[Macron (спортска компанија)|Macron]] | Placard |- | {{Fb team (N) Estoril}} | {{flagsport|POR}} [[Алваро Пачеко]]<small> (1-6. коло)</small><br />{{flagsport|POR}} [[Васко Сеабра]] <small> (7-34. коло)</small> | {{flagsport|POR}} [[Дани Фигуеира]] | {{flagsport|VEN}} [[Алехандро Маркес]] (9) | [[Kappa (компанија)|Kappa]] | Solverde |- | {{Fb team (N) Estrela Amadora (2020)}} | {{flagsport|POR}} [[Сержо Виеира]] | {{flagsport|ANG}} [[Киалонда Гашпар]] | {{flagsport|POR}} [[Кикас (фудбалер)|Кикас]] (7) | [[Umbro]] | ''Различни спонзори'' |- | {{Fb team (N) Gil Vicente}} | {{flagsport|POR}} [[Витор Кампелос]]<small> (1-29. коло)</small><br />{{flagsport|POR}} [[Тоже Мареко]] <small> (30-34. коло)</small> | {{flagsport|POR}} [[Рубен Фернандеш]] | {{flagsport|SUI}} [[Максим Домингес]] (6) | Lacatoni | [[Барселош|Barcelos]] Tourism |- | {{Fb team (N) Casa Pia}} | {{flagsport|POR}} [[Филипе Мартинс]] <small> (1-5. коло)</small><br />{{flagsport|POR}} [[Гонсало Сантош]] <small> (6-34. коло)</small> | {{flagsport|BRA}} [[Анџело Нето]] | {{flagsport|BRA}} [[Клејтон Фернандеш Силва|Клејтон]] (8) | [[Adidas]] | ESC Online |- | {{Fb team (N) Moreirense}} | {{flagsport|POR}} [[Руи Мануел Гомеш Боржеш|Руи Боржеш]] | {{flagsport|POR}} [[Педро Амадор (фудбалер)|Педро Амадор]] | {{flagsport|BRA}} [[Андре Луиш Силва де Агилар|Андре Луиш]] (6) | CDT | Placard |- | {{Fb team (N) Portimonense}} | {{flagsport|POR}} [[Пауло Сержо Бенто Брито|Пауло Сержо]] | {{flagsport|BRA}} [[Карлињос (фудбалер 1994)|Карлињос]] | {{flagsport|BRA}} [[Карлињос (фудбалер 1994)|Карлињос]] (9) | [[Mizuno Corporation|Mizuno]] | Ceremony |- | {{Fb team (N) Porto}} | {{flagsport|POR}} [[Сержо Консеисао]] | {{flagsport|POR}} [[Пепе (фудбалер 1983)|Пепе]] | {{flagsport|BRA}} [[Еванилсон (фудбалер 1999)|Еванилсон]] (13) | [[New Balance]] | Betano |- | {{Fb team (N) Rio Ave}} | {{flagsport|POR}} [[Луиш Фреире]] | {{flagsport|POR}} [[Витор Гомеш]] | {{flagsport|GHA}} [[Емануел Боатенг (фудбалер 1996)|Емануел Боатенг]] (7) | [[Пума (компанија)|Puma]] | Solverde |- | {{Fb team (N) Sporting Lisboa}} | {{flagsport|POR}} [[Рубен Аморим]] | {{flagsport|URU}} [[Себастијан Коатес]] | {{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]] (29) | [[Nike, Inc.|Nike]] | Betano |- | {{Fb team (N) Famalicao}} | {{flagsport|POR}} [[Жоао Педро Соуса]] <small> (1-26. коло)</small><br />{{flagsport|POR}} [[Армандо Еванџелиста]] <small> (27-34. к.)</small> | {{flagsport|BRA}} [[Ричели (фудбалер)|Ричели]] | {{flagsport|VEN}} [[Џондер Кадис]] (15) | [[Macron (спортска компанија)|Macron]] | Placard |- | {{Fb team (N) Farense}} | {{flagsport|POR}} [[Жозе Мота (фудбалер 1964)|Жозе Мота]] | {{flagsport|BRA}} [[Фабрисио Исидоро]] | {{flagsport|BRA}} [[Бруно Дуарте да Силва|Бруно Дуарте]] (13) | Lacatoni | Placard |- | {{Fb team (N) Chaves}} | {{flagsport|POR}} [[Жозе Гомеш]] <small> (1-5. коло)</small><br />{{flagsport|POR}} [[Морено (португалски фудбалер)|Морено]] <small> (6-34. коло)</small> | {{flagsport|CPV}} [[Жоао Кореја]] | {{flagsport|ESP}} [[Ектор Ернандес Мареро|Ектор Ернандес]] (14) | Lacatoni | Forte de São<br />Francisco Hotel |} == Завршна табела <ref>{{Cite web|url=https://www.ligaportugal.pt/pt/liga/classificacao/20232024/ligaportugalbetclic|titolo=Classifica - Liga Portugal|date=8 октомври 2023|language=pt|title=архивски примерок|accessdate=2024-07-27|archive-date=2024-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715220339/https://www.ligaportugal.pt/pt/liga/classificacao/20232024/ligaportugalbetclic|url-status=dead}}</ref></small>== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! width=7% | ! width="7%" |{{Abbr|Поз.|Позиција}} ! width="27%" |Екипа ! width="10%" |{{Abbr|Бод|Бодови}} ! width="7%" |{{Abbr|ОН|Одиграни натпревари}} ! width="7%" |{{Abbr|П|Победи}} ! width="7%" |{{Abbr|Н|Нерешени}} ! width="7%" |{{Abbr|И|Изгубени}} ! width="7%" |{{Abbr|ДГ|Дадени голови}} ! width="7%" |{{Abbr|ПГ|Примени голови}} ! width="7%" |{{Abbr|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#99CBFF;" | {{симбол2|Portuguese shield.svg|16}}||1.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Sporting Lisboa}}''' |'''90'''||34||29||3||2||96||29||+67 |- style="background:#CCFFFF;" | ||2.|| style="text-align:left;" | {{Fb team Benfica}} |'''80'''||34||25||5||4||77||28||+49 |- style="background:#B0FFB0;" | ||3.|| style="text-align:left" |{{Fb team Porto}} |'''72'''||34||22||6||6||63||27||+36 |- style="background:#CCFFCC;" | ||4.|| style="text-align:left" |{{Fb team Braga}} |'''68'''||34||21||5||8||71||50||+21 |- style="background:#FFFFBB;" | ||5.|| style="text-align:left" |{{Fb team Vitoria Guimaraes}} |'''63'''||34||19||6||9||52||38||+14 |- | ||6.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Moreirense}} |'''55'''||34||16||7||11||36||35||+1 |- | ||7.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Arouca}} |'''46'''||34||13||7||14||51||53||-2 |- | ||8.|| style="text-align:left" |{{Fb team Famalicao}} |'''42'''||34||10||12||12||37||41||-4 |- | ||9.|| style="text-align:left" |{{Fb team Casa Pia}} |'''38'''||34||10||8||16||38||50||-12 |- | ||10.|| style="text-align:left" |{{Fb team Farense}} |'''37'''||34||10||7||17||46||51||-5 |- | ||11.|| style="text-align:left" |{{Fb team Rio Ave}} |'''37'''||34||6||19||9||38||43||-5 |- | ||12.|| style="text-align:left" |{{Fb team Gil Vicente}} |'''36'''||34||9||9||16||42||52||-10 |- | ||13.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Estoril}} |'''33'''||34||9||6||19||49||59||-10 |- | ||14.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Estrela Amadora (2020)}} |'''33'''||34||7||12||15||33||53||-20 |- | ||15.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Boavista}} |'''32'''||34||7||11||16||39||62||-23 |- style="background:#FFCCCC" | {{симбол2|Noatunloopsong (nuvola).svg|15}}||16.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Portimonense}}''' |'''32'''||34||8||8||18||39||72||-33 |- style="background:#FFCCCC" | {{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||17.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Vizela}}''' |'''26'''||34||5||11||18||36||66||-30 |- style="background:#FFCCCC" || {{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||18.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Chaves}}''' |'''23'''||34||5||8||21||31||72||-38 |} </div> <div style="font-size:smaller"> {{Col-begin}} {{col-2}} '''''Легенда:'''''<br/> :<span style="background-color:#99CBFF;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> '''Шампион на Португалија''' и се квалификува за '''[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025]]''' :<span style="background-color:#CCFFFF;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025]]''' :<span style="background-color:#B0FFB0;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лига Европа 2024-2025]]''' :<span style="background-color:#CCFFCC">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за второто квалификациско коло на '''[[УЕФА Лига Европа 2024-2025]]''' :<span style="background-color:#FFFFBB">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за '''[[УЕФА Лига на конференции 2024-2025]]''' :{{симбол2|Noatunloopsong (nuvola).svg|15}} Ќе игра во '''Баражот промоција-испаѓање''' :<span style="background-color:#FFCCCC;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Испаѓа во '''[[Сегунда лига (Португалија) 2024-2025|Сегунда лига 2024-2025]]''' {{col-2}} '''''Нотес:''''' :Три бода за победа, еден за нерешено, нула за пораз. :Рангирањето се спроведува согласно следните критериуми: :*Освоени бодови :*Освоени бодови во меѓусебните натпревари :*Гол разлика во меѓусебните натпревари :*Головите постигнати на гостински терен во меѓусебните натпревари :*Вкупна гол разлика :*Добиени натпревари :*Вкупно постигнати голови :*Бараж {{col-end}} </div> ===Шампионскиот тим=== {{main|ФК Спортинг Лисабон сезона 2023-2024}} {| class=wikitable style="font-size:85%; width:85%" ! width=200px |Формација (3-4-3) ! | Играчи (настапи) |- | rowspan=12 align=center | <div style="position:relative;"> [[File:Soccer Field Transparant.svg|200px]] {{Image label|x=0.45|y=0.13|scale=200|text='''[[Антонио Адан|Адан]]'''}} {{Image label|x=0.15|y=0.35|scale=200|text='''[[Усман Диоманде|Диоманде]]'''}} {{Image label|x=0.44|y=0.30|scale=200|text='''[[Себастијан Коатес|Коатес]]'''}} {{Image label|x=0.65|y=0.35|scale=200|text='''[[Гонсало Инасио|Инасио]]'''}} {{Image label|x=0.09|y=0.70|scale=200|text='''[[Рикардо Ешгајо|Ешгајо]]'''}} {{Image label|x=0.26|y=0.60|scale=200|text='''[[Мортен Хјулманд|Хјулманд]]'''}} {{Image label|x=0.60|y=0.60|scale=200|text='''[[Хидемаса Морита|Морита]]'''}} {{Image label|x=0.75|y=0.70|scale=200|text='''[[Нуно Сантош|Сантош]]'''}} {{Image label|x=0.12|y=0.98|scale=200|text='''[[Франсиско Тринкао|Тринкао]]'''}} {{Image label|x=0.42|y=1.10|scale=200|text='''[[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]]'''}} {{Image label|x=0.67|y=0.98|scale=200|text='''[[Педро Гонсалвеш|Гонсалвеш]]'''}} </div> | {{flagsport|ESP}} [[Антонио Адан|Адан]] (22) |- | {{flagsport|CIV}} [[Усман Диоманде]] (26) |- | {{flagsport|URU}} [[Себастијан Коатес]] (29) |- | {{flagsport|POR}} [[Гонсало Инасио]] (32) |- | {{flagsport|POR}} [[Рикардо Ешгајо]] (28) |- | {{flagsport|DEN}} [[Мортен Хјулманд]] (30) |- | {{flagsport|JPN}} [[Хидемаса Морита]] (29) |- | {{flagsport|POR}} [[Нуно Сантош]] (31) |- | {{flagsport|POR}} [[Франсиско Тринкао]] (31) |- | {{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]] (33) |- | {{flagsport|POR}} [[Педро Гонсалвеш]] (32) |- | Менаџер: {{flagsport|POR}} [[Рубен Аморим]] |- |colspan=2|'''Останати играчи''': [[Паулињо (фудбалер 1992)|Паулињо]] (31), [[Даниел Браганса]] (28), [[Жени Катамо]] (27), [[Матеус Реис]] (27), [[Маркус Едвардс]] (26), [[Едуардо Кварежма]] (20), [[Џери Сент Жуст]] (11), [[Франко Исраел]] (10), [[Луиш Нето]] (7), [[Иван Фреснеда]] (5), [[Коба Коиндреди]] (4), ''[[Дарио Есуго]]'' (4), [[Диого Пинто]] (2), [[Рафаел Понтело]] (1), [[Матеуш Фернандеш]] (1), [[Мигел Менино]] (1), [[Афонсо Мореира]] (1), [[Франсиско Силва (фудбалер 2005)|Франсиско Силва]] (1). |} == Бараж промоција-испаѓање == Во баражот за промоција и испаѓање играат шеснаесеттопласираната екипа во Примеира лига и третопласираната екипа во [[Сегунда лига (Португалија) 2023-2024|Сегунда лига]]. {| align=center style="font-size:85%; text-align:center;" border=0 cellspacing=0 cellpadding=2 width=75% |- bgcolor=#D3D3D3 !width=28%| !!width=8%|Резултати !!width=28%| !!width=36%|Град и дата |- bgcolor=#F5F5F5 |{{Fb team (N) Portimonense}} ||1 - 2||{{Fb team (N) AVS}} || [[Портимао]], 25 мај 2024 |- | '''{{Fb team (N) AVS}}'''||2 - 1|| {{Fb team (N) Portimonense}}|| [[Вила даш Авеш]], 2 јуни 2024 |- bgcolor=#D3D3D3 |colspan=4| |} == Статистика == === Екипна === ==== Лидери на табелата ==== {{Capoliste |giornate= 34 |c1-nome= [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг]] |c1-colore=#006600 |c1-da= 7 |c1-a= 10 |c2-nome= [[ФК Спортинг Лисабон|Спо]] |c2-colore= #006600 |c2-da= 12 |c2-a= 12 |c3-nome= [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг]] |c3-colore= #006600 |c3-da= 14 |c3-a= 19 |c4-nome=[[ФК Бенфика|Бен]]|c4-da=20|c4-a=20|c4-colore=red |c5-nome=[[ФК Бенфика|Бен]]|c5-da=23|c5-a=23|c5-colore=red |c6-nome= [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]] |c6-colore= #006600 |c6-da= 24 |c6-a= 34 }} ==== Создавање на пласманот ==== <div style="overflow:auto"> {| class="wikitable sortable nowrap" style="text-align:center; font-size:85%" !rowspan=2| !1.!!2.!!3.!!4.!!5.!!6.!!7.!!8.!!9.!!10.!!11.!!12.!!13.!!14.!!15.!!16.!!17.!!18.!!19.!!20.!!21.!!22.!!23.!!24.!!25.!!26.!!27.!!28.!!29.!!30.!!31.!!32.!!33.!!34. |- !&#8203;!! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! |- !Арука ||3||4||5||6||6||6||6||6|| 6|| 6|| 6|| 9|| 10|| 13|| 16|| 16|| 16|| 19|| 22|| 25|| 28|| 28|| 31|| 34|| 34|| 34|| 37||40 || 43|| 44|| 45||46 ||46 ||46 |- style="background:#FFFFFF" !Бенфика ||0||3||6||9||12||15||18||21|| 22|| 25|| 28|| 29|| 30|| 33|| 36|| 39|| 42|| 45|| 48|| 51|| 52|| 55|| 58||58 || 61|| 64|| 67||67 || 70|| 73|| 76|| 76||79 || 80 |- !Боавишта ||3||6||7||10||13||13||14||15|| 15|| 15|| 15|| 15|| 15|| 16|| 16|| 17|| 20|| 20|| 20|| 21|| 24|| 24|| 24|| 25|| 28|| 28|| 29||29 || 29|| 30|| 30|| 31||31 || 32 |- style="background:#FFFFFF" !Брага ||0||3||4||7||7||10||13||16|| 17|| 20|| 23|| 26|| 29|| 29|| 32|| 33|| 33|| 36|| 37|| 40|| 40|| 43|| 46|| 49|| 50|| 53||56 ||56 ||59 || 62|| 62||65 ||68 || 68 |- !Визела ||0||1||1||4||4||5||5||6|| 6|| 9|| 10|| 10|| 10|| 11|| 12|| 13|| 13|| 13|| 13|| 13|| 16|| 16|| 17|| 18|| 21|| 21|| 21||21 || 21|| 21|| 22|| 22|| 25||26 |- style="background:#FFFFFF" !Виторија Гимараеш ||3||6||9||9||9||10||13||16|| 19|| 19|| 19|| 22|| 25|| 26|| 29|| 30|| 33|| 36|| 36|| 39|| 40|| 41|| 41|| 44|| 47|| 50|| 53|| 56|| 57||57 || 60|| 60||60 ||63 |- !Ешторил ||0||3||3||3||3||4||4||4|| 4|| 7|| 10|| 10|| 13|| 14|| 17|| 17|| 17|| 17|| 18|| 21|| 21|| 21|| 22|| 22|| 22|| 25|| 28||29 ||29 || 30|| 33||33 || 33||33 |- style="background:#FFFFFF" !Ештрела Амадора ||0||0||3||4||4||5||5||8|| 11|| 11|| 11|| 12|| 15|| 16|| 16|| 17|| 18|| 18|| 18|| 18|| 21|| 21|| 22|| 22|| 25|| 26|| 26|| 27|| 28|| 29|| 29||30 || 30||33 |- !Жил Висенте ||3||3||3||3||6||6||9||9|| 10|| 10|| 11|| 11|| 12|| 12|| 15|| 15|| 16|| 19|| 22|| 22|| 22|| 25|| 26|| 27|| 28|| 28|| 28||28 ||28 || 31|| 32|| 33||36 || 36 |- style="background:#FFFFFF" !Каса Пиа ||3||3||4||5||8||9||9||9|| 10|| 10|| 10|| 13|| 13|| 16|| 16|| 19|| 19||19 || 19|| 20|| 20|| 23|| 26|| 27|| 27|| 27|| 30||31 || 32||32 || 35||35 ||35 ||36 |- !Мореиренсе ||0||1||1||4||4||7||10||11|| 14|| 17|| 20|| 21|| 22|| 25|| 26|| 26|| 29||29 || 32|| 32|| 35|| 35|| 38|| 39|| 39|| 42|| 42|| 43|| 43|| 43|| 46|| 49||52 || 55 |- style="background:#FFFFFF" !Портимоненсе ||0||0||1||2||5||5||8||8|| 11|| 11|| 14|| 14|| 15|| 15|| 15|| 15|| 18|| 18|| 21|| 21|| 21|| 22|| 22|| 23|| 23|| 23||23 || 26|| 27||28 || 28|| 28|| 29||32 |- !Порто ||3||6||9||10||13||16||16||19|| 22|| 22|| 25|| 28|| 31|| 31|| 34|| 35|| 38||41 || 44|| 45|| 45|| 48|| 49||52 || 55|| 58|| 58|| 58|| 59||62 || 63|| 66||69 || 72 |- style="background:#FFFFFF" !Рио Аве ||3||3||3||4||5||5||5||5|| 5|| 8|| 9|| 10|| 11|| 12|| 12|| 15|| 15|| 16|| 17|| 18|| 21|| 21|| 22|| 23|| 24|| 25|| 26||29 || 30|| 31|| 32|| 35|| 36||37 |- !Спортинг Лисабон ||3||6||9||10||13||16||19||22|| 25|| 28|| 28|| 31|| 31|| 34|| 37|| 40|| 43|| 46|| 49|| 49*|| 52*|| 55*|| 56*||59* || 62*|| 65*|| 68*||71* ||74* ||80 || 81|| 84|| 87||90 |- style="background:#FFFFFF" !Фамаликао ||3||4||4||7||8||11||12||12|| 12|| 15|| 16|| 16|| 17|| 18|| 18|| 19|| 22|| 22|| 22|| 22*|| 23*|| 26*|| 26*|| 27*|| 27*|| 28*|| 31*||34* || 35*||36 || 36||39 || 42||42 |- !Фаренсе ||0||0||3||3||6||6||6||7|| 10|| 13|| 16|| 16|| 17|| 18|| 18|| 21|| 21||24 || 24|| 25|| 26|| 26|| 26||26 || 26|| 27|| 27||30|| 31|| 31|| 34||37 ||37 || 37 |- style="background:#FFFFFF" !Шавеш ||0||0||0||0||0||1||4||7|| 7|| 7|| 7|| 10|| 10|| 10|| 10|| 11|| 11|| 12|| 13|| 14|| 14|| 17|| 18|| 18|| 19|| 19|| 19|| 19|| 22||23 || 23|| 23|| 23||23 |} </div> ===Поединечна=== ==== Листа на стрелци ==== <small>''Ажурирано на 18 мај 2024.''</small> {{Classifica marcatori/inizio|rigori=off}} {{Classifica marcatori|голови=29|SWE|име=[[Виктор Ѓекереш]]|клуб=Спортинг Лисабон|позадина=|глава=да}} {{Classifica marcatori|голови=21|COD|име=[[Симон Банза]]|клуб=Брага|позадина=}} {{Classifica marcatori|голови=20|ESP|име=[[Рафа Мухика]]|клуб=Ароука|позадина=да}} {{Classifica marcatori|голови=15|VEN|име=[[Џондер Кадис]]|клуб=Фамаликао|позадина=}} {{Classifica marcatori|голови=15|FRA|име=[[Самуел Есенде]]|клуб=Визела|позадина=}} {{Classifica marcatori|голови=15|ESP|име=[[Кристо Гонсалес]]|клуб=Ароука|позадина=}} {{Classifica marcatori|голови=15|PRT|име=[[Паулињо (фудбалер 1992)|Паулињо]]|клуб=Спортинг Лисабон|позадина=}} {{Classifica marcatori|голови=14|ESP|име=[[Ектор Ернандес Мареро|Ектор Ернандес]]|клуб=Шавеш|позадина=да}} {{Classifica marcatori|голови=14|PRT|име=[[Рафа Силва]]|клуб=Бенфика|позадина=да}} {{Classifica marcatori|голови=13|BRA|име=[[Бруно Дуарте да Силва|Бруно Дуарте]]|клуб=Фаренсе|позадина=}} {{Classifica marcatori|голови=13|BRA|име=[[Еванилсон (фудбалер 1999)|Еванилсон]]|клуб=Порто|позадина=}} {{Classifica marcatori|голови=11|PRT|име=[[Жота Силва]]|клуб=Виторија Гимараеш|позадина=да}} {{Classifica marcatori|голови=11|PRT|име=[[Педро Гонсалвеш]]|клуб=Спортинг Лисабон|позадина=да}} {{Classifica marcatori/fine}} == Награди == === Месечни награди === ===Годишни награди=== {| | style="text-align:center;" | {{Image label begin|image=Soccer Field Transparant.svg|width=175|font-size=80%}} {{Image label|x=0.44|y=1.35|scale=175|text={{font color|White|Black|Вељо}}}} {{Image label|x=0.59|y=1.13|scale=175|text={{font color|White|Green|Диоманде}}}} {{Image label|x=0.77|y=1.00|scale=175|text={{font color|Green|White|Коштиња}}}} {{Image label|x=0.24|y=1.13|scale=175|text={{font color|White|Green|Коатес}}}} {{Image label|x=0.12|y=1.00|scale=175|text={{font color|White|Green|Инасио}}}} {{Image label|x=0.40|y=0.71|scale=175|text={{font color|White|Green|Хјулманд}}}} {{Image label|x=0.78|y=0.60|scale=175|text={{font color|White|Red|Жоао Невеш}}}} {{Image label|x=0.11|y=0.60|scale=175|text={{font color|White|Green|Гонсалвеш}}}} {{Image label|x=0.15|y=0.41|scale=175|text={{font color|Black|White|Ж. Силва}}}} {{Image label|x=0.40|y=0.36|scale=175|text={{font color|White|Green|Ѓекереш}}}} {{Image label|x=0.75|y=0.41|scale=175|text={{font color|Blue|Yellow|Мухика}}}} {{Image label end}}Тим на годината<ref>{{cite news|title=Jota Silva fecha o 'Onze do Ano' da Primeira Liga|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/jota-silva-fecha-o-onze-do-ano-da-primeira-liga|date=13 June 2024|access-date=14 June 2024|website=Sapo Desporto|language=pt}}</ref> |} {| class="wikitable" |- ! colspan="6" style="background-color: #eedd82" | Тим на годината |- | '''Голман''' | colspan="5" align="center" | {{flagsport|POR}} [[Рикардо Вељо]] (Фаренсе) |- | '''Одбрана''' | align="center" | {{flagsport|POR}} [[Коштиња (фудбалер 2000)|Коштиња]] (Рио Аве) | colspan="2" align="center" | {{flagsport|URU}} [[Себастијан Коатес]] (Спортинг Л.) |{{flagsport|CIV}} [[Усман Диоманде]] (Спортинг Л.) |{{flagsport|POR}} [[Гонсало Инасио]] (Спортинг Л.) |- | '''Среден ред''' | align="center" | {{flagsport|POR}} [[Жота Силва]] (В. Гимараеш) | align="center" | {{flagsport|POR}} [[Жоао Невеш (фудбалер)|Жоао Невеш]] (Бенфика) | align="center" | {{flagsport|DEN}} [[Мортен Хјулманд]] (Спортинг Л.) | align="center" | {{flagsport|POR}} [[Педро Гонсалвеш]] (Спортинг Л.) | align="center" | {{flagsport|ESP}} [[Рафа Мухика]] (Ароука) |- | '''Напад''' | colspan="5" align="center" | {{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]] (Спортинг Л.) |} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.ligaportugal.pt/pt/homepage/ Матична страница] [[Категорија:Фудбалот во Португалија]] [[Категорија:Фудбалски лиги во сезоната 2023-2024|Примеира лига]] jbp157uokn7thz0haiopaedi87mxz50 0 1353574 5629356 5591695 2026-09-16T22:04:39Z Andrew012p 85224 5629356 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Ван Хелсинг | image = Ван Хелсинг плакат.jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Стивен Сомерс]] | producer = {{plainlist| * Стивен Сомерс }} | writer = Стивен Сомерс | based_on = | starring = {{plainlist| * [[Хју Џекман]] * [[Кејт Бекинсејл]] * [[Ричард Роксберг]] * [[Дејвид Венам]] }} <!-- Овие --> | music = [[Алан Силвестри]] | cinematography = | editing = | production_companies = [[Sommers Company]]<br>[[Stillking Films]]<ref name="www.filmcommission.cz"/> | distributor = [[Universal Pictures]] | released = 7 мај 2004 г. | runtime = 131 минута | country = {{САД}}<ref>{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b89907489|title=Van Helsing (2004)|work=[[British Film Institute]]|access-date=2016-08-07|archive-date=2016-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916191700/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b89907489|url-status=dead}}</ref><br>{{знамеикона|Чешка}} [[Чешка]]<ref name="www.filmcommission.cz">{{cite web|title=Van Helsing|url=http://www.filmcommission.cz/cs/film/van-helsing/|website=www.filmcommission.cz|access-date=13 July 2017|language=cs|archive-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722125649/http://www.filmcommission.cz/cs/film/van-helsing/|url-status=live}}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 160 — 170 милиони долари<ref name=mojo>{{cite Box Office Mojo|id= 0338526 |title=Van Helsing|accessdate= January 1, 2022}}</ref><ref name="NUM">{{cite the numbers|id=Van-Helsing |title=Van Helsing|access-date= January 1, 2022}}</ref> | gross = 300,2 милиони долари | image_size = 250px }}'''''Ван Хелсинг''''' ({{langx|en|Van Helsing}}) — акционен [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] на американскиот режисер Стивен Сомерс за одмаздникот убиец на чудовишта Ван Хелсинг. Заплетот е почит кон вселената на чудовиштата на Universal, поврзувајќи елементи од романите „[[Дракула (роман)|Дракула]]“, „[[Франкенштајн]]“ и „Чудниот случај на доктор Џекил и господин Хајд“ и филмот „[[Човекот волк (филм од 1941)|Човекот волк]]“. Во исто време, Чудовиштето на Франкенштајн во филмот е добар лик.<ref name="movieweb.com">{{cite web|url=https://movieweb.com/van-helsing-movie-franchise/|title=Van Helsing: Universal's Plans for the Franchise That Never Was|date=7 October 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://madeinatlantis.com/interviews/richard_roxburgh.htm|title=Richard Roxburgh Interview - Q & A|accessdate=2024-08-15|archive-date=2025-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250416234304/https://madeinatlantis.com/interviews/richard_roxburgh.htm|url-status=dead}}</ref> Главниот лик е Гејбриел ван Хелсинг, ловец на зли духови. Неговото презиме е преземено од романот „Дракула“ на [[Брам Стокер]], во кој е претставен ликот Абрахам ван Хелсинг, лекар филозоф и мистик. Природата на врската помеѓу Дракула и Гејбриел не е откриена во филмот. == Содржина == Во седиштето на Редот во Ватикан, Ван Хелсинг има задача да отпатува до [[Трансилванија]], да го уништи [[Дракула]] и да ги заштити Ана и Велкан Валериус, последните од древно романско семејство. Нивниот предок ветил дека неговите потомци ќе го убијат Дракула или ќе ја поминат вечноста во чистилиштето. == Улоги == {{Список со глумци}} |- |[[Хју Џекман]] |Гејбриел ван Хелсинг |- |[[Кејт Бекинсејл]] |Ана Валериус / вампирџиката |- |[[Ричард Роксберг]] |гроф [[Дракула]] |- |[[Дејвид Венам]] |Карл |- |[[Вил Кемп]] |Велкан Валериус / Човекот волк |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0338526}} * {{Rotten Tomatoes|van_helsing}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2004 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] soxsgzozupkuv2x69i2v37cvvjcgaf1 1 1354516 5629235 5256502 2026-09-16T13:47:19Z Andrew012p 85224 5629235 wikitext text/x-wiki {{Барај извори|Армагедон (филм од 1998)}} {{СЗР}} emtgbo9la0m15e143uvwj0ovh5m8nzk 0 1355922 5629357 5600648 2026-09-16T22:05:31Z Andrew012p 85224 5629357 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Дедпул и Вулверин плакат (филм, 2024).png | alt = | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Шон Леви]] | writer = {{Plainlist| * [[Рајан Рејнолдс]] * [[Рет Рис]] * [[Пол Верник]] * [[Зеб Велс]] * Шон Леви }} | based_on = | producer = {{Plainlist| * [[Кевин Фајги]] * [[Лорен Шулер Донер]] * Рајан Рејнолдс * Шон Леви }} | starring = {{Plainlist| * Рајан Рејнолдс * [[Хју Џекман]] * [[Ема Корин]] * [[Морена Бакарин]] * [[Роб Дилејни]] * [[Лесли Агамс]] * [[Арон Стенфорд]] * [[Метју Макфадјен]] }} | cinematography = Џорџ Ричмонд | editing = {{Plainlist| *Дин Зимерман * Шејн Рид }} | music = [[Роб Симонсен]] | studio = {{Plainlist| * [[Marvel Studios]] * [[Maximum Effort]] * [[21 Laps Entertainment]] }} | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] | released = 26 јули 2024 г. (САД)<br>25 јули 2024 г. (Македонија) | runtime = 128 минути<!-- Во кино: 127:45 --> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 200&nbsp;милиони долари | gross = 1,306&nbsp;милијарди долари | preceded_by = ''[[Дедпул 2]]'' }}'''''Дедпул и Вулверин''''' ({{langx|en|Deadpool & Wolverine}}) — американски долгометражен [[суперхеројски филм]] од 2024 г., заснован на стриповите на [[Marvel Comics]] за [[Дедпул]] и [[Вулверин]]. Произведен е од 20th Century Studios, Marvel Studios, Maximum Effort и 21 Laps Entertainment, а распределен од Walt Disney Studios Motion Pictures. Тоа е продолжение на филмовите ''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]'' (2016) и ''[[Дедпул 2]]'' (2018), 34-тиот стрип-филм во медиумската франшиза на „Киноматографската вселена на Marvel“ (КВМ). Филмот бил режиран од Шон Леви, а сценариото го напишале Рет Рис и Пол Верник, како и Зеб Велс, [[Рајан Рејнолдс]] и Леви. Рејнолдс го играл Вејд Вилсон/Дедпул, [[Хју Џекман]] го играл Логан/Вулверин; Другите главни улоги ги играле Ема Корин, Морена Бакарин, Роб Дилејни, Лесли Агамс, Каран Сони, Метју Макфадјен. Во приказната, Организацијата за управување со временски промени го фаќа Вилсон и нему и на Вулверин им доверува задача што ќе ја промени историјата на КВМ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/foxs-x-men-issues-jennifer-lawrence-unsigned-deadpool-defections-gambit-hold-945505/|title=Fox’s X-Men Issues: Jennifer Lawrence Unsigned, ‘Deadpool’ Defections, ‘Gambit’ on Hold|last=Kit|first=Borys|date=2016-11-09|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2024-09-19}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/deadpool-and-wolverine-kevin-feige-jokes-karan-soni/|title='Deadpool & Wolverine' Is Full of Kevin Feige Jokes, Says Karan Soni|last=O'Rourke|first=Ryan|date=2024-03-12|work=Collider|language=en|accessdate=2024-09-19}}</ref> Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[26 јули]] [[2024]] г., а во [[Македонија]] на [[25 јули]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/deadpool-wolverine/|title=Дедпул и Вулверин {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-19}}</ref> == Содржина == Безволниот Вејд Вилсон се труди во граѓанскиот [[живот]] со деновите како морално променлив платеник [[Дедпул]] зад себе. Но кога неговиот матичен свет ќе се соочи со егзистенцијална закана, Вејд е принуден повторно неволно да го облече оделото со уште поневолниот [[Вулверин]]. == Улоги == {{Список со глумци}} |- |[[Рајан Рејнолдс]] |[[Дедпул|Вејд Вилсон / Дедпул]] |- |[[Хју Џекман]] |[[Вулверин|Џејмс „Логан” Хаулет / Вулверин]] |- |[[Ема Корин]] |Касандра Нова |- |[[Морена Бакарин]] |Ванеса Карлајл |- |[[Роб Дилејни]] |Питер Виздом |- |[[Лесли Агамс]] |Слепата Ел |- |[[Арон Стенфорд]] |Џон Алердајс / Пиро |- |[[Метју Макфадјен]] |Господин Парадокс |- |[[Каран Сони]] |Допиндер |- |[[Бријана Хилдебранд]] |Негасоник Тинејџ Ворхед |- |[[Стефан Капичиќ]] |Колосус |- |[[Шиоли Куцуна]] |Јукио |- |[[Џон Фавро]] |Харолд „Хепи” Хоган |- |[[Вунми Мосаку]] |Ловецот В-15 |- |[[Дафни Кин]] |Лора / X-23 |- |[[Џенифер Гарнер]] |Електра Начиос |- |[[Весли Снајпс]] |[[Блејд|Ерик Брукс / Блејд]] |- |[[Крис Еванс]] |Џони Сторм / Човечкиот Факел |- |[[Ченинг Тејтум]] |Реми Лебо / Гамбит |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.marvel.com/movies/deadpool-and-wolverine Матична страница] {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Американски суперхеројски филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] bq097jeotwdzuy0av8b0bn95elynrv1 0 1356777 5629345 5403525 2026-09-16T20:29:27Z Buli 2648 5629345 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=Флориана |native_name=Il-Furjana/Floriana |native_name_lang=mt |official_name= |other_name=Borgo Vilhena |settlement_type=[[Local councils of Malta|Local council]] |image_skyline=Floriana montage.jpg |image_caption=From top: [[Malta Memorial]], [[St. Publius Parish Church]], [[Porte des Bombes]], Christ the King Monument, [[Valletta Waterfront]] |image_flag=Flag of Floriana.svg |image_shield= |etymology=[[Pietro Paolo Floriani]] |nickname= |motto=''Flores mulcent aurae educat imber'' |image_map=Floriana in Malta.svg |map_caption=Floriana in Malta |coordinates={{coord|35|53|36|N|14|30|21|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} |coordinates_footnotes= |subdivision_type=[[List of sovereign states|Country]] |subdivision_name={{flag|Malta}} |subdivision_type1=[[Regions of Malta|Region]] |subdivision_name1=[[Port Region, Malta|Port Region]] |subdivision_type2=[[Districts of Malta|District]] |subdivision_name2=[[Districts of Malta#Southern Harbour District|Southern Harbour District]] |established_title=Основан |established_date=1724 |founder=[[Антонио Маноел де Виљена]] |parts_type=Borders |parts_style=para |p1=[[Ħamrun]], [[Marsa, Malta|Marsa]], [[Pietà, Malta|Pietà]], [[Valletta]] |leader_title=[[List of mayors of places in Malta|Mayor]] |leader_name=Nigel Holland |leader_party=Independent |leader_title1=Deputy Mayor |leader_name1=[[James Aaron Ellul]]<br />[[Partit Nazzjonalista]] |unit_pref=Metric |area_total_km2=0.94 |area_note= |area_footnotes= |elevation_m=38 |elevation_footnotes= |population_total=2032 |population_as_of=Jan. 2019 |population_footnotes= |population_density_km2=auto |population_note= |population_demonym=Furjaniż (m), Furjaniża (f), Furjaniżi (pl) |timezone1=[[Central European Time|CET]] |utc_offset1=+1 |timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset1_DST=+2 |postal_code_type=[[Postal codes in Malta|Postal code]] |postal_code=FRN |area_code_type=[[List of country calling codes|Dialing code]] |area_code=356 |iso_code=MT-09 |blank_name_sec1=[[Religion in Malta#Patron Saints|Patron saint]] |blank_info_sec1=[[Saint Publius|St. Publius]] |blank1_name_sec1=[[Public holidays in Malta#Traditional Feasts|Day of festa]] |blank1_info_sec1=22 јануари |website={{URL|www.florianalocalcouncil.com}} |footnotes=}} '''Флориана''' ({{langx|mt|Il-Furjana}} или ''Il-Floriana'') е утврден град во Пристанишниот регион во [[Малта]], веднаш до главниот град [[Валета]]. Имал население од 2,205 жители во март 2014.<ref name="pop2014">{{cite web|url=https://secure2.gov.mt/localgovernment/file.aspx?f=7810|title=Estimated Population by Locality 31st March, 2014|date=16 May 2014|publisher=[[Government of Malta]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621211549/https://secure2.gov.mt/localgovernment/file.aspx?f=7810|archive-date=21 June 2015|url-status=dead|df=dmy}}</ref> Флориана е родното место на многу познати Малтежани, меѓу кои и композиторот на националната химна, '[[L-Innu Malti]]', [[Роберт Самут]]. == Историја == Флориана настанала во XVII век како утврдено предградие на Валета. Во 1630-тите започнала изградбата на Флорианските линии, именувани според италијанскиот воен инженер Пјетро Паоло Флоријани, со цел да се зајакне одбраната на Валета од западната страна. Во текот на XVII и XVIII век просторот постепено се развил во населба со цркви, градини и воени објекти. Во 1798 година Флоријана учествувала во одбранбениот систем за време на француската инвазија на Малта. По преземањето на островот од Британците во 1800 година, населбата добила значајна воена и административна улога. За време на Втората светска војна Флоријана претрпела оштетувања од воздушните напади врз Малта. По независноста на Малта во 1964 година, продолжила да се развива како важен административен центар и историски дел од урбаното подрачје на Валета. == Наводи == {{наводи}} {{Населени места во Малта}} [[Категорија:Географија на Малта]] s3hpveh2a9grtloqpnhav170y7ey18v 2 1361645 5629253 5628544 2026-09-16T14:45:58Z Gurther 105215 5629253 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] |- | |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} rkldo3sdh2h0oda8a3wiborji3wltfy 5629254 5629253 2026-09-16T14:49:23Z Gurther 105215 5629254 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] |- | |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} cl7wvr3i84igfevwy5w1m9ncp4te5gw 5629255 5629254 2026-09-16T14:55:23Z Gurther 105215 5629255 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} 0jumufvui48jm46v1jn57vr7u5hnmln 5629256 5629255 2026-09-16T14:58:24Z Gurther 105215 5629256 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} qhwd0jxobkzjobw5g0baiu4pc4l50jc 5629260 5629256 2026-09-16T15:02:18Z Gurther 105215 5629260 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |81 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |91 |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |92 |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |93 |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |94 |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |95 |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |96 |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |97 |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |98 |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |99 |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |100 |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |101 |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |102 |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |103 |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |104 |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |105 |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |106 |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |107 |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |108 |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |109 |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |110 |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |111 |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |112 |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |113 |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |114 |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |115 |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |116 |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |117 |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |118 |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |119 |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |120 |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} lbelntz28b4kk8qirftljr3dg1dg8yt 5629261 5629260 2026-09-16T15:05:06Z Gurther 105215 5629261 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |81 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |91 |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |92 |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |93 |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |94 |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |95 |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |96 |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |97 |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |98 |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |99 |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |100 |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |101 |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |102 |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |103 |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |104 |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |105 |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |106 |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |107 |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |108 |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |109 |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |110 |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |111 |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |112 |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |113 |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |114 |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |115 |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |116 |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |117 |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |118 |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |119 |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |120 |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |121 |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |122 |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |123 |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |124 |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |125 |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |126 |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |127 |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |128 |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |129 |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |130 |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |131 |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |132 |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |133 |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |134 |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |135 |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |136 |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |137 |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |138 |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |139 |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |140 |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |141 |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |142 |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |143 |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |144 |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |145 |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |146 |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |147 |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |148 |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |149 |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |150 |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} hhtf5yaqaq8p1e0rrei2m1p271lh7wo 5629262 5629261 2026-09-16T15:08:04Z Gurther 105215 5629262 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |81 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |91 |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |92 |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |93 |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |94 |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |95 |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |96 |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |97 |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |98 |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |99 |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |100 |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |101 |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |102 |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |103 |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |104 |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |105 |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |106 |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |107 |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |108 |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |109 |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |110 |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |111 |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |112 |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |113 |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |114 |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |115 |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |116 |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |117 |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |118 |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |119 |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |120 |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |121 |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |122 |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |123 |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |124 |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |125 |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |126 |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |127 |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |128 |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |129 |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |130 |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |131 |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |132 |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |133 |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |134 |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |135 |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |136 |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |137 |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |138 |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |139 |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |140 |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |141 |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |142 |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |143 |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |144 |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |145 |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |146 |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |147 |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |148 |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |149 |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |150 |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |151 |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |152 |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |153 |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |154 |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |155 |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |156 |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |157 |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |158 |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |159 |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |160 |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |161 |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |162 |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |163 |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |164 |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- |165 |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |166 |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |167 |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |168 |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |169 |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |170 |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |171 |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |172 |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |173 |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |174 |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |175 |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |176 |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |177 |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |178 |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |179 |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- |180 |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} mlssj2rk0pglo6esoxthgd8blfcsunf 5629278 5629262 2026-09-16T15:35:22Z Gurther 105215 5629278 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |81 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |91 |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |92 |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |93 |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |94 |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |95 |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |96 |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |97 |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |98 |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |99 |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |100 |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |101 |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |102 |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |103 |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |104 |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |105 |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |106 |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |107 |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |108 |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |109 |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |110 |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |111 |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |112 |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |113 |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |114 |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |115 |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |116 |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |117 |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |118 |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |119 |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |120 |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |121 |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |122 |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |123 |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |124 |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |125 |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |126 |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |127 |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |128 |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |129 |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |130 |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |131 |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |132 |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |133 |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |134 |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |135 |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |136 |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |137 |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |138 |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |139 |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |140 |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |141 |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |142 |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |143 |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |144 |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |145 |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |146 |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |147 |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |148 |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |149 |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |150 |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |151 |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |152 |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |153 |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |154 |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |155 |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |156 |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |157 |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |158 |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |159 |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |160 |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |161 |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |162 |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |163 |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |164 |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- |165 |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |166 |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |167 |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |168 |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |169 |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |170 |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |171 |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |172 |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |173 |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |174 |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |175 |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |176 |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |177 |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |178 |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |179 |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- |180 |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |181 |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |182 |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |183 |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |184 |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |185 |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |186 |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |187 |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |188 |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |189 |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |190 |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |191 |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- |192 |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |193 |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |194 |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |195 |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |196 |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |197 |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |198 |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |199 |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |200 |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |201 |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |202 |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |203 |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |204 |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |205 |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |206 |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |207 |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |208 |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |209 |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |210 |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- | |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} oq8ucuxtrcvttbxk61dcor1h5mzc74y 5629279 5629278 2026-09-16T16:51:35Z Gurther 105215 5629279 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |81 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |91 |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |92 |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |93 |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |94 |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |95 |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |96 |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |97 |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |98 |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |99 |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |100 |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |101 |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |102 |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |103 |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |104 |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |105 |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |106 |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |107 |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |108 |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |109 |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |110 |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |111 |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |112 |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |113 |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |114 |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |115 |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |116 |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |117 |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |118 |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |119 |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |120 |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |121 |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |122 |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |123 |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |124 |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |125 |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |126 |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |127 |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |128 |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |129 |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |130 |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |131 |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |132 |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |133 |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |134 |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |135 |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |136 |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |137 |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |138 |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |139 |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |140 |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |141 |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |142 |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |143 |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |144 |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |145 |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |146 |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |147 |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |148 |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |149 |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |150 |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |151 |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |152 |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |153 |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |154 |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |155 |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |156 |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |157 |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |158 |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |159 |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |160 |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |161 |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |162 |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |163 |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |164 |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- |165 |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |166 |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |167 |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |168 |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |169 |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |170 |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |171 |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |172 |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |173 |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |174 |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |175 |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |176 |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |177 |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |178 |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |179 |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- |180 |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |181 |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |182 |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |183 |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |184 |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |185 |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |186 |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |187 |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |188 |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |189 |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |190 |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |191 |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- |192 |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |193 |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |194 |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |195 |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |196 |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |197 |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |198 |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |199 |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |200 |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |201 |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |202 |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |203 |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |204 |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |205 |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |206 |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |207 |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |208 |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |209 |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |210 |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |211 |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |212 |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |213 |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |214 |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |215 |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |216 |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |217 |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |218 |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |219 |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |220 |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |221 |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |222 |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |223 |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |224 |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |225 |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |226 |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |227 |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |228 |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |229 |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |230 |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |231 |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |232 |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |233 |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |234 |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |235 |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |236 |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |237 |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |238 |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |239 |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |240 |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} 6llplf4zip6yin350hjkwvcnmj6di0r 0 1369584 5629482 5595077 2026-09-17T11:53:41Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Дерусификација на Украина]] на [[Дерусификација во Украина]] 5595077 wikitext text/x-wiki '''Дерусификација во Украина''' ([[Украински јазик|украински]]: ''Дерусифікація/деросіянізація в Україні'') — процес на отстранување на руското влијание од постсоветска [[Украина]]. Оваа дерусификација започнала по [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]] во 1991 година и се интензивирала со уривањето на спомениците на [[Владимир Илич Ленин|Ленин]] за време на [[Евромајдан]] во 2014 година и понатамошниот системски процес на [[Декомунизација на Украина|декомунизација во Украина]]. [[Руско-украинска војна|Руско-украинската војна]] дала силен поттик на процесот. Заедно со декомунизацијата, дерусификацијата е опишана како една од компонентите на поголем процес на деколонизација во Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ti-ukraine.org/en/blogs/ready-set-go-decolonization-how-new-law-changes-public-spaces-of-ukraine/|title=Ready, Set, Go Decolonization! How New Law Changes Public Spaces of Ukraine|date=27 July 2023}}</ref> Процесот се изразува во преименувањето на топонимите именувани по руски државници и културни дејци, или оние за кои се верува дека го одразуваат [[Русизми|русизмот]] и рускиот светоглед или на друг начин се поврзани со [[Русија]]. Исто така, дел од процесот е и демонтирање на предмети од руското владеење (на пр. плочи, знаци, споменици, бисти и панели). Од 8 април 2022 година, според анкетата на социолошката група ''Рејтин'', 76% од [[Украинци|Украинците]] ја поддржувале иницијативата за преименување на улици и други објекти чии имиња се поврзани со Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nikopol.city/articles/205714/-76-ukrainciv-pidtrimuyut-perejmenuvannya-nazv-vulic-ta-inshih-obyektiv-povyazanih-z-rosiyeyu|title=76% of Ukrainians support renaming streets and other objects related to Russia|work=Nikopol.City|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426182504/https://nikopol.city/articles/205714/-76-ukrainciv-pidtrimuyut-perejmenuvannya-nazv-vulic-ta-inshih-obyektiv-povyazanih-z-rosiyeyu|archive-date=2022-04-26|accessdate=2022-04-22}}</ref> <ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://ratinggroup.ua/research/ukraine/vosmoy_obschenacionalnyy_opros_ukraina_v_usloviyah_voyny_6_aprelya_2022.html|title=Eighth National Poll: Ukraine in War Conditions (April 6, 2022)|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416030558/https://ratinggroup.ua/research/ukraine/vosmoy_obschenacionalnyy_opros_ukraina_v_usloviyah_voyny_6_aprelya_2022.html|archive-date=April 16, 2022|accessdate=April 26, 2022}}</ref> Во март 2023 година, украинскиот парламент го донел Законот на Украина „За осуда и забрана на пропаганда на руската царска политика во Украина и деколонизација на топонимијата“, со кој се забранува топонимијата поврзана со Русија. <ref name="DecoUkr549538DR">{{Наведена мрежна страница|url=https://lb.ua/news/2023/03/21/549538_ukraini_zaboronili_geografichni.html|title=Geographical names associated with Russia have been banned in Ukraine|date=22 March 2023|work={{ill|Lb.ua|uk|Lb.ua}}|language=Ukrainian|accessdate=22 March 2023}}</ref> На 21 април 2023 година, претседателот [[Володимир Зеленски]] го потпишал законот. <ref name="7398957Zelenskyysigned">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/04/21/7398957/|title=Zelenskyy signs law banning geographical names associated with Russia|date=21 April 2023|work=[[Ukrayinska Pravda]]|language=English|accessdate=21 April 2023}}</ref> Овој закон забранува топонимија што ја симболизира или величи Русија, поединци кои извршиле агресија врз Украина (или друга земја), како и тоталитарните политики и практики поврзани со [[Руска Империја|Руското Царство та империја]] и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], вклучително и Украинците кои живеат на териториите окупирани од Русија. Врз основа на овој закон веќе се преименувани низа топоними. <ref name="7398957Zelenskyysigned" /> == Историја == [[Податотека:Ukrainian_correction_in_Kyiv.jpg|мини|350x350пкс| Промена на графит во [[Киев]] од руски на украински правопис на игра на зборови]] Процесот започнал со [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]], но бидејќи прашањето за декомунизација претставувал многу поголем проблем, дерусификацијата добила релативно мало внимание, по 2014 година, двата процеси биле тесно испреплетени и првично тие се одвивале претежно на спонтан и несистематски начин. Бидејќи [[Декомунизација на Украина|процесот на декомунизација во Украина]] бил речиси завршен до 2022 година, процесот на дерусификација се интензивирал по [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]]. Во селата и градовите, имињата на улиците биле сменети и советско-руските споменици биле урнати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.istpravda.com.ua/articles/2022/04/21/161239/|title=Derusification of consciousness or Ukrainian narration of urban space|work=Історична правда|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422135532/https://www.istpravda.com.ua/articles/2022/04/21/161239/|archive-date=2022-04-22|accessdate=2022-04-22}}</ref> Не само архитектонските структури, туку и имињата на улиците поврзани со Русија биле дерусифицирани. Биле направени промени во [[Лавов]], [[Днепар (град)|Днипро]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3463471-u-dnipri-perejmenuvali-blizko-30-vulic-nazvi-akih-buli-povazani-z-rf.html|title=In the Dnipro, about 30 streets were renamed, the names of which were associated with Russia|date=21 April 2022|work=www.ukrinform.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421120455/https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3463471-u-dnipri-perejmenuvali-blizko-30-vulic-nazvi-akih-buli-povazani-z-rf.html|archive-date=2022-04-21|accessdate=2022-04-22}}</ref> [[Киев]] <ref>{{Наведени вести|url=https://vechirniy.kyiv.ua/news/65324/|title="The derussification of the Kyiv metro is part of the resistance": an interview with a historian about the new names of stations|access-date=2022-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221111035953/https://vechirniy.kyiv.ua/news/65324/|archive-date=2022-11-11|language=uk}}</ref> и [[Харков]]. Ивано-Франковск станал првиот град во Украина кој бил целосно ослободен од руските имиња на места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/events/dekomunizaciya-ta-derusifikaciya-v-ukrajini-zminyuyut-nazvi-vulic-i-znosyat-pam-yatniki-video-50236164.html|title=Without Marshal Zhukov and Moscow streets. A new wave of decommunization and derussification has begun in Ukraine.|work=nv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422154923/https://nv.ua/ukr/ukraine/events/dekomunizaciya-ta-derusifikaciya-v-ukrajini-zminyuyut-nazvi-vulic-i-znosyat-pam-yatniki-video-50236164.html|archive-date=2022-04-22|accessdate=2022-04-22}}</ref> Во јуни 2022 година, градот [[Киев]] одржал електронска консултација за избор на украински имиња со кои ќе се преименуваат улици и плоштади со руски имиња. Во консултациите учествувале 6,5 милиони Украинци. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kmr.gov.ua/uk/content/ponad-65-milyoniv-golosiv-gromadyany-ukrayiny-viddaly-v-reytyngovomu-elektronnomu|title=Понад 6,5 мільйонів голосів громадяни України віддали в рейтинговому електронному голосуванні щодо перейменувань міських об'єктів, назви яких пов'язані з російською федерацією та її сателітами|work=KYIV CITY COUNCIL|language=uk|accessdate=2022-06-22}}</ref> Министерот за култура и информатичка политика, Александар Ткаченко изјавил дека дерусификацијата на Украина ќе се случи природно <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-society/3463645-derusifikacia-ukraini-vidbuvatimetsa-prirodnim-slahom-tkacenko.html|title=The derussification of Ukraine will take place naturally – Tkachenko|date=21 April 2022|work=www.ukrinform.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422123946/https://www.ukrinform.ua/rubric-society/3463645-derusifikacia-ukraini-vidbuvatimetsa-prirodnim-slahom-tkacenko.html|archive-date=2022-04-22|accessdate=2022-04-26}}</ref> и дека „''време е засекогаш да се збогуваме со симболите на руско-империјалната, советска идеологија''“. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/opinion/tkachenko-rozpoviv-shcho-bude-z-pam-yatnikami-pushkina-novini-ukrajini-50293465.html|title=Time to say goodbye|work=nv.ua|language=uk|accessdate=2022-12-30}}</ref> Тој, исто така, истакнал дека [[Кабинет на Министрите на Украина|Владата на Украина]] го одобрила проектот на документот „За изменување и дополнување на Законот на Украина „За заштита на културното наследство“: ќе има законска основа за отстранување на спомениците на културното наследство од Државниот регистар на недвижни споменици на Украина, што е симбол на руската царска и советска тоталитаристичка <ref name=":0" /> идеологија. На 21 април 2023 година, претседателот [[Володимир Зеленски]] го потпишал Законот на Украина „ За осуда и забрана на пропаганда на руската царска политика во Украина и деколонизација на топонимијата“. Овој закон забранува топонимија што ги симболизира или величи Русија и СССР, нивните спомен-локалитети, датуми, настани, поединци кои извршиле агресија врз Украина (или друга земја), како и тоталитарните политики и практики на Советскиот Сојуз и Русија, вклучително и Украинците на териториите на Украина окупирани од Русија. == Донесени политики == === Промоција на украинскиот јазик === * На 17 октомври 2016 година, министерот за инфраструктура на Украина Володимир Омелијан му наложил на својот персонал да го ослободи меѓународниот аеродром Бориспил и другите аеродроми во Украина од руски и комунистички имиња. Според Омелијан, сите информации на електронските билборди и табли или објавени од звучниците мора да бидат само на украински и англиски јазик. „''Ова не е само прашање на употреба на државниот јазик, туку прашање на самопочит''“, изјавил министерот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umoloda.kyiv.ua/number/0/2006/104738|title=Аеропорти України дерусифікують|date=17 October 2016|work=umoloda.kyiv.ua|language=uk|trans-title=UKRAINE'S AIRPORTS ARE DE-RUSSIFIED|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 23 мај 2017 година стапиле на сила „''Правилата за поставување рекламни медиуми во градот Киев''“ усвоени од Градскиот совет на Киев. Од тоа време, целото рекламирање во главниот град морало да биде на украински.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2017/05/nabulo-chynnosti-rishennya-kyjivrady-pro-ukrajinomovnu-reklamu-v-stolytsi/|title=Набуло чинності рішення Київради про україномовну рекламу в столиці|date=2017-05-23|work=Портал мовної політики|language=uk|trans-title=The decision of the Kyiv City Council on Ukrainian-language advertising in the capital came into force|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 5 октомври 2017 година, Градскиот совет на Киев донел одлука „За мерки за обезбедување регионална јазична политика во градот Киев“ и утврдил дека во градот Киев украинскиот јазик е јазик на работа, водење евиденција и документација на сите тела на локалната самоуправа, претпријатија, институции и организации од заедничка сопственост и јазик на официјални соопштенија и пораки..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-other_news/2352574-zahodi-sodo-zabezpecenna-regionalnoi-movnoi-politiki-v-misti-kievi-infografika.html|title=Заходи щодо забезпечення регіональної мовної політики в місті Києві. Інфографіка|date=27 November 2017|work=www.ukrinform.ua|language=uk|trans-title=Measures to ensure the regional language policy in the city of Kyiv. Infographics|accessdate=2022-11-20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://desn.kyivcity.gov.ua/news/7875.html|title=Новини – Деснянська районна в місті Києві державна адміністрація|work=desn.kyivcity.gov.ua|trans-title=Measures to ensure the regional language policy in the city of Kyiv|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 2 ноември 2017 година, Советот на Житомирската Област донел одлука за дерусификација на услужниот сектор во регионот. Во одлуката „За надминување на последиците од советската окупација во јазичната средина на регионот Житомир“, било препорачено да се употреби украинскиот јазик како јазик на работа, водење евиденција и документација на органите на локалната самоуправа, претпријатија, институции и организации од заедничка сопственост. Покрај тоа, рекламите, знаците, постерите, известувањата и другите форми на аудио, фото, видео рекламирање производи и ценовни ознаки мора да бидат на украински јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2017/11/zhytomyrska-oblasna-rada-pryjnyala-rishennya-pro-derusyfikatsiyu-sfery-posluh-v-oblasti/|title=Житомирська обласна рада прийняла рішення про дерусифікацію сфери...|date=2017-11-21|work=Портал мовної політики|language=uk|trans-title=The Zhytomyr Oblast Council adopted a decision on the de-Russification of the service sector in the region|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 12 декември 2017 година, Градскиот совет на Черкаси усвоил одлука „За мерки за обезбедување на регионалната јазична политика во градот Черкаси“, според која украинскиот е главен јазик во сите сфери на животот во градот. Менито со ресторани, рекламирање, знаци и постери мора да биде на украински.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2017/12/restorany-i-mahazyny-u-cherkasah-mayut-perejty-na-ukrajinsku-movu/|title=Ресторани і магазини у Черкасах мають перейти на українську мову|date=2017-12-29|work=Портал мовної політики|language=uk|trans-title=Restaurants and shops in Cherkasy should switch to the Ukrainian language|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 15 февруари 2018 година, на седницата на Градскиот совет на Кропивницки била усвоена предлог-одлуката „За мерки за обезбедување на регионалната јазична политика“. Во одлуката било наведено дека на територијата на градот сите имиња на институции, претпријатија, организации, табли, постери, јавни огласи, мора да бидат исклучиво на украински јазик. Дополнително, сите угостителски објекти мора да имаат мени на националниот јазик, што се обврзани пред се да им го понудат на посетителите. Персоналот мора да комуницира со клиентите првенствено на украински и да се префрли на друг јазик само на барање на потрошувачите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://language-policy.info/2018/02/u-kropyvnytskomu-zobov-yazaly-robyty-reklamu-ukrajinskoyu/|title=У Кропивницькому зобов'язали робити рекламу українською|date=16 February 2018|work=language-policy.info|trans-title=Kropyvnytskyi obliged to advertise in Ukrainian|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224052818/http://language-policy.info/2018/02/u-kropyvnytskomu-zobov-yazaly-robyty-reklamu-ukrajinskoyu/|archive-date=24 February 2018|accessdate=2022-11-26}}</ref> * На 16 февруари 2018 година, Градскиот совет на Лавов ја одобрил резолуцијата „За регулирање на јазикот на услугата на граѓаните во сферата на обезбедување услуги, трговија и обезбедување информации за стоки и услуги во градот Лавов“. Резолуцијата препорачува угостителските и услужните објекти да даваат услуги на украински, како и на англиски јазик. Документот, исто така, утврдил дека сите знаци, постери, известувања и ценовници во Лавов треба да бидат на државниот јазик..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2018/02/u-lvovi-zobov-yazaly-pidpryjemtsiv-vesty-diyalnist-ukrajinskoyu-movoyu/|title=У Львові зобов'язали підприємців вести діяльність українською мовою|date=16 February 2018|work=language-policy.info|trans-title=In Lviv, entrepreneurs were obliged to conduct their activities in the Ukrainian language|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224052835/http://language-policy.info/2018/02/u-lvovi-zobov-yazaly-pidpryjemtsiv-vesty-diyalnist-ukrajinskoyu-movoyu/|archive-date=24 February 2018}}</ref> * На 31 мај 2018 година, претседателот на Украина, Петро Порошенко го потпишал указот „за итни мерки за зацврстување на државниот статус на украинскиот јазик и промовирање на создавање обединет културен простор на Украина“. Указот има за цел да обезбеди усогласеност со уставните гаранции за сеопфатен развој и функционирање на украинскиот јазик како државен јазик во сите сфери на јавниот живот на целата територија на Украина, зацврстување на неговата консолидирачка улога во украинското општество како средство за зацврстување на државното единство, земајќи ја предвид потребата за заштита на националниот јазичен и културен и јазичен информативен простор, поддршка на неговиот развој на европската национална интеграција и нашиот развој на светот. културен простор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.president.gov.ua/news/prezident-pidpisav-ukaz-pro-nevidkladni-zahodi-shodo-zmicnen-47870|title=Президент підписав Указ "Про невідкладні заходи щодо зміцнення державного статусу української мови та сприяння створенню єдиного культурного простору України"|date=May 31, 2018|work=www.president.gov.ua|trans-title=The President signed the Decree "On urgent measures to strengthen the state status of the Ukrainian language and promote the creation of a unified cultural space of Ukraine"|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604062433/http://www.president.gov.ua/news/prezident-pidpisav-ukaz-pro-nevidkladni-zahodi-shodo-zmicnen-47870|archive-date=4 June 2018}}</ref> * На 4 октомври 2018 година, 261 пратеник на Врховната Рада гласале за предлог-законот за поддршка на функционирањето на украинскиот јазик како државен јазик (бр. 5670-г) во прво читање. Подготовката на предлог-законот за второ читање траело околу четири месеци. За тоа време, Комитетот за култура и духовност на Врховната Рада изработил повеќе од две илјади амандмани кои дојдоа од пратениците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2018/10/deputaty-pidtrymaly-v-pershomu-chytanni-hromadskyj-zakonoproekt-pro-movu-5670-d/|title=Депутати підтримали в першому читанні громадський законопроект про мову (№5670-д)|date=4 October 2018|work=language-policy.info|trans-title=Deputies supported the public bill on language (No. 5670-d) in the first reading|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007063111/http://language-policy.info/2018/10/deputaty-pidtrymaly-v-pershomu-chytanni-hromadskyj-zakonoproekt-pro-movu-5670-d/|archive-date=7 October 2018}}</ref> * На 25 април 2019 година, Врховната Рада го усвоила законот за поддршка на функционирањето на украинскиот јазик како државен јазик во второ читање..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uprom.info/news/other/verkhovna-rada-ukhvalyla-zakon-pro-zabezpechennia-funktsionuvannia-ukrainskoi-movy-iak-derzhavnoi/|title=Верховна Рада ухвалила закон "Про забезпечення функціонування української мови як державної"|last=Павло|first=Волошин|date=2019-04-25|work=Національний Промисловий Портал|language=uk|trans-title=The Verkhovna Rada adopted the law "On ensuring the functioning of the Ukrainian language as a state language"|accessdate=2022-11-28|archive-date=2023-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201125013/https://uprom.info/news/other/verkhovna-rada-ukhvalyla-zakon-pro-zabezpechennia-funktsionuvannia-ukrainskoi-movy-iak-derzhavnoi/|url-status=dead}}</ref> * На 14 мај 2019 година, Врховната Рада на Украина ги отфрлила нацрт-резолуциите со кои се блокирало потпишувањето на претходно усвоениот закон за функционирање на украинскиот јазик како државен јазик. Претседателот на Врховната Рада Андриј Парубиј го потпишал законот за функционирање на украинскиот јазик како државен јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://espreso.tv/news/2019/05/14/parubiy_pidpysav_movnyy_zakon|title=Парубій підписав мовний закон|date=14 May 2019|work=espreso.tv|language=uk|trans-title=Parubiy signed the language law|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 15 мај 2019 година, претседателот Петро Порошенко го потпишал Законот за поддршка на функционирањето на украинскиот јазик како државен јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novynarnia.com/2019/05/15/poroshenko-pidpisav-zakon-pro-movu/|title=Порошенко підписав закон про мову – Новинарня|date=2019-05-15|work=novynarnia.com|language=uk|trans-title=Poroshenko signed the law on language|accessdate=2022-11-28}}</ref> а следниот ден законот го објавил ''Гласот на Украина''. Законот влегол во сила за 2 месеци од денот на објавувањето.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zakon-pro-movu-publikatsiya/29943705.html|title="Голос України" опублікував мовний закон|date=16 May 2019|work=Радіо Свобода|access-date=2022-11-29|others="Voice of Ukraine" published the language law|language=uk}}</ref> === Уништување на рускиот јазик === * На 28 февруари 2018 година, Уставниот суд на Украина донел одлука во врска со неуставноста на Законот Колесниченко-Кивалов од 2012 година, со што практично го поништил. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2412405-ksu-viznav-nekonstitucijnim-movnij-zakon-kivalova-kolesnicenka.html|title=КСУ визнав неконституційним мовний закон Ківалова- Колесніченка|date=November 29, 2022|work=www.ukrinform.ua|access-date=2022-11-28|language=uk|trans-title=The KSU recognized the Kivalov-Kolesnichenko language law as unconstitutional}}</ref> Законот ги признавал руските и другите малцински јазици како регионални јазици на Украина, со што се дозволило нивна употреба во судовите, училиштата и другите владини институции во областите на Украина каде што националните малцинства надминуваат 10% од населението. <ref>{{Наведена книга|title=Language Planning in the Post-Communist Era|url=https://archive.org/details/languageplanning0000unse_f2y0|last=Reznik|first=Vladislava|publisher=Springer International Publishing|year=2018|isbn=978-3-319-70925-3|publication-place=Cham|pages=[https://archive.org/details/languageplanning0000unse_f2y0/page/179 179]|chapter=Language Policy in Independent Ukraine: A Battle for National and Linguistic Empowerment|doi=10.1007/978-3-319-70926-0_7}}</ref> * На 12 април 2018 година, Советот на Николаевската Област го отфрлил предлогот за одземање на статусот на [[рускиот јазик]] како регионален јазик, доделен во согласност со укинатиот Закон Колесниченко-Кивалов, кој неодамна бил поништен од Уставниот суд. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ww5.language-policy.info/?subid1=92f7365e-6f6e-11ed-b641-8db59329dd33|title=Миколаївська облрада не змогла забрати у російської мови статус регіональної|date=12 April 2018|work=language-policy.info|trans-title=The Mykolaiv oblast council could not take away the status of a regional language from the Russian language|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420010551/http://language-policy.info/2018/04/mykolajivska-oblrada-ne-zmohla-zabraty-u-rosijskoji-movy-status-rehionalnoji/|archive-date=20 April 2018}}</ref> * На 25 април 2018 година, Градскиот совет на Одеса, со мнозинство од 50 од своите 53 членови, одлучил да не ги измени своите прописи за спроведување на Законот за јазици Кивалов-Колесниченко, и покрај фактот што овој закон неодамна бил поништен од Уставниот суд. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/2448914-truhanov-moze-vidihnuti-ukrainizacia-odeskoi-miskradi-provalilasa.html|title=Труханов може видихнути: "українізація" Одеської міськради провалилася|date=25 April 2018|work=www.ukrinform.ua|language=uk|trans-title=Trukhanov can breathe a sigh of relief: the "Ukrainization" of the Odesa City Council has failed|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 6 декември 2018 година, пратениците на Советот на Харковската Област гласале за откажување на одлуката за доделување регионален статус на рускиот јазик. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ua.korrespondent.net/city/kharkov/4043095-u-kharkivskii-oblasti-z-rosiiskoi-movy-znialy-status-rehionalnoi|title=У Харківській області з російської мови зняли статус регіональної|date=13 December 2018|work=ua.korrespondent.net|language=ru|trans-title=In the Kharkiv region, the status of the regional language was removed from the Russian language|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 6 мај 2019 година, Окружниот управен суд Днепропетровската Област ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во градот [[Днепар (град)|Днепар]] во статус на регионален јазик. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portal.lviv.ua/news/2019/05/06/lviv-yanyn-u-sudi-domigsya-skasuvannya-regionalnoyi-movy-v-dnipri|title=Львів'янин у суді домігся скасування регіональної мови в Дніпрі|date=6 May 2019|work=portal.lviv.ua|language=uk|trans-title=In court, a native of Lviv succeeded in canceling the regional language in Dnipro|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 7 јуни 2019 година, Окружниот управен суд во Донечката Област ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во регионот Донецк статус на регионален јазик. Апликантот е добро познат борец за правата на Украинците во Украина, вонреден професор на катедрата за програмирање на Националниот универзитет Иван Франко од Лавов, Свјатослав Литински. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portal.lviv.ua/news/2019/06/07/lviv-yanyn-u-sudi-domigsya-skasuvannya-regionalnoyi-movy-v-donetskij-oblasti|title=Львів'янин у суді домігся скасування регіональної мови в Донецькій області|date=7 June 2019|work=portal.lviv.ua|language=uk|trans-title=A man from Lviv won the court to cancel the regional language in the Donetsk region|accessdate=2022-11-29}}</ref> * Различни селски совети на Луганската област ја откажале одлуката за доделување на рускиот јазик статус на регионален јазик: на 26 септември 2019 година, селскиот совет на Голубивск; на 1 октомври 2019 година, село Нововодијанск; на 03.10.2019 година, селскиот совет Епифаниј; на 04.11.2019 година, селскиот совет на Макеив; на 7 ноември 2019 година, селскиот совет во Новомикилск; на 21 ноември 2019 година, селскиот совет Михаило. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-prokuratura-regionalni-movy-luganska-oblast/31282627.html|title=У прокуратурі розповіли, де на території Луганської області російська мова втратила статус регіональної|work=Радіо Свобода|access-date=2022-11-29|language=uk|trans-title=The prosecutor's office said where on the territory of the Luhansk region the Russian language lost its status as a regional language}}</ref> * На 23 октомври 2020 година, Окружниот управен суд во Запорожје ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во градот Запорожје статус на регионален јазик. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3131613-u-zaporizzi-sud-skasuvav-risenna-pro-nadanna-rosijskij-statusu-regionalnoi.html|title=У Запоріжжі суд скасував рішення про надання російській статусу регіональної|date=6 November 2020|work=www.ukrinform.ua|language=uk|trans-title=In Zaporizhzhia, the court overturned the decision to grant Russian regional status|accessdate=2022-11-29}}</ref> * На 4 декември 2020 година, Окружниот административен суд на Одеса ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во [[Одеска Област|Одеската Област]] статус на регионален јазик. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-odesa-status-rosiyskoyi/30985395.html|title=В Одесі суд визнав нечинним рішення про надання російській мові статусу регіональної|last=Свобода|first=Радіо|date=December 5, 2020|work=Радіо Свобода|access-date=2022-11-29|language=uk|trans-title=In Odesa, the court invalidated the decision to grant the Russian language the status of a regional language}}</ref> === Преименување на топонимите === ==== Киев ==== * На 14 декември 2016 година, Постојаниот комитет на Градскиот совет на Киев за култура, туризам и информативна политика ја одобрил нацрт-одлуката „За преименување на авении, булевари, улици, улички, разјаснување на имињата и враќање на историското име во градот Киев“, со која се предлага да се менуваат имињата на две улици. Промените се однесуваат само на правописот на сопствените имиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zn.ua/ukr/UKRAINE/u-kiyevi-derusifikuyut-dvi-ulici-i-odin-provulok-227457_.html|title=У Києві дерусифікують дві вулиці і один провулок|date=December 14, 2016|work=Зеркало недели {{!}} Дзеркало тижня {{!}} Mirror Weekly|trans-title=In Kyiv, two streets and one alley are de-Russified|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 22 февруари 2018 година, Градскиот совет на Киев одлучил да ги дерусифицира имињата на девет улици и улички во Киев. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://language-policy.info/2018/02/kyjivrada-proholosuvala-za-derusyfikatsiyu-nazv-dev-yaty-vulyts-i-provulkiv/|title=Київрада проголосувала за дерусифікацію назв дев'яти вулиць і провулків|date=22 February 2018|work=language-policy.info|trans-title=Kyiv City Council voted to de-Russify the names of nine streets and alleys|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224052816/http://language-policy.info/2018/02/kyjivrada-proholosuvala-za-derusyfikatsiyu-nazv-dev-yaty-vulyts-i-provulkiv/|archive-date=24 February 2018}}</ref> * На 6 декември 2018 година, Градскиот совет на Киев го преименувал плоштадот Новоросијск во Черногивска, а улицата Толстој во улицата Володимир Бетс. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kmr.gov.ua/uk/content/shche-ryad-stolychnyh-vulyc-ta-provulkiv-otrymaly-novi-nazv|title=Ще ряд столичних вулиць та провулків отримали нові назв|date=2018-12-06|work=KYIV CITY COUNCIL|language=uk|trans-title=A NUMBER OF OTHER METROPOLITAN STREETS AND ALLEYS RECEIVED NEW NAMES|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 27 март 2023 година, Градскиот совет на Киев ја преименувал градската улица [[Јуриј Гагарин]] (именувана по советскиот/рускиот космонаут) во авенија Леонид Кадениук (Кадениук бил првиот [[Космонаут|астронаут]] на независна Украина) * На 18 мај 2023 година, Градскиот совет на Киев преименувал уште 26 градски објекти, вклучително и [[Киевско метро|киевските метро]] станици („Плоштад [[Лав Николаевич Толстој|Лав Толстој]]“) во „Плоштад на украинските херои“, „Пријателство во изградба и.т.н.<ref name="162698LTID">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2023/05/18/162698/|title=Metro stations and a number of streets were renamed in Kyiv|date=2023-05-19|publisher=[[Ukrayinska Pravda|Historival Pravda]]|language=Ukrainian|accessdate=2023-05-19}}</ref> Овие преименувања значеле дека 314 градски објекти веќе добиле нови имиња. <ref name="162698LTID" /> ==== Остатокот од земјата ==== * На 4 февруари 2016 година, Врховната Рада започнал активна политика на декомунизација и дерусификација со усвојување на Резолуцијата „За преименување на одредени населби и раони“, со која се преименуваа голем број населби именувани по руски државници..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/984-19|title=Про перейменування окремих населених пунктів та районів|date=2 April 2016|work=Офіційний вебпортал парламенту України|language=uk|trans-title=On renaming of certain settlements and raions|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 1 јули 2017 година, Градскиот совет на Черновци ја преименувал улицата на Олимписките игри во Москва во улицата Сич Рифлемен.<ref>{{Наведени вести|url=https://acc.cv.ua/news/chernivtsi/vulicyu-moskovskoyi-olimpiadi-pereymenuvali-8798|title=Вулицю Московської Олімпіади перейменували|access-date=2022-11-20|language=uk-UA|trans-title=Moscow Olympics street was renamed}}</ref> * На 14 декември 2017 година, Советот на Киевската Област го поддржа преименувањето на Перејаслав-Хмелницки во Перејаслав.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lb.ua/news/2017/12/14/384833_kievskiy_oblsovet_podderzhal.html|title=Київська облрада підтримала перейменування Переяслава-Хмельницького|date=December 14, 2017|work=LB.ua|trans-title=The Kyiv Oblast Council supported the renaming of Pereyaslav-Khmelnytskyi|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 30 октомври 2019 година, Врховната Рада го вратила историското име Перејаслав на градот Перејаслав-Хмелницки. Ова е направено по барање на градскиот совет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uinp.gov.ua/pres-centr/novyny/verhovna-rada-pereymenuvala-misto-pereyaslav-hmelnyckyy|title=Верховна Рада перейменувала місто Переяслав-Хмельницький|last=УІНП|date=30 October 2019|work=УІНП|language=uk|trans-title=The Verkhovna Rada renamed the city Pereyaslav-Khmelnytskyi|accessdate=2022-11-29}}</ref> * На 9 октомври 2020 година, Кабинетот на министри на Украина ја усвоил Резолуцијата „За преименување на одредени територии и објекти на Фондот за природен резерват".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3115333-urad-dekomunizuvav-nizku-teritorij-i-obektiv-prirodnozapovidnogo-fondu.html|title=Уряд "декомунізував" низку територій і об'єктів природно-заповідного фонду|date=10 October 2020|work=www.ukrinform.ua|language=uk|others=The government "decommunized" a number of territories and objects of the nature reserve fund|accessdate=2022-11-29}}</ref> * На 13 април 2022 година, 37 улици поврзани со Русија биле преименувани во општина Ивано-Франковск.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pobudovano.com.ua/news/derusifikatsiya-v-ivano-frankivskiy-gromadi-pereymenuvali-37-vulits|title=Derussification: 37 streets in the Ivano-Frankivsk Hromada were renamed|work=pobudovano.com.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426182503/https://pobudovano.com.ua/news/derusifikatsiya-v-ivano-frankivskiy-gromadi-pereymenuvali-37-vulits|archive-date=2022-04-26|accessdate=2022-04-26}}</ref> * Во октомври 2022 година, Градскиот совет на Красноград ги преименува нивните (меѓу другите) улиците Пушкин и Јуриј Гагарин.<ref name="19.10.2022gagarin">{{In lang|uk}} [https://www.sq.com.ua/ukr/novini/19.10.2022/gagarin-puskin-mayakovskii-u-xarkivskii-oblasti-prodovzuyut-pereimenovuvati-vulici Gagarin, Pushkin, Mayakovsky: the Kharkiv region continues to change the streets], SQ (19 October 2022)</ref> * На 21 март 2023 година, Врховната Рада ја забранил топонимијата со имиња поврзани со Руското Царство и Советскиот Сојуз. Во образложението на законот се наведува дека е „''забрана за доделување имиња на географски објекти кои ја глорифицираат, овековечуваат, промовираат или симболизираат државата окупатор''“. Следниот месец, претседателот Володимир Зеленски го потпишал законот. * Во мај 2023 година, Полтава ја преименувала улицата Николај Никиченко (Генер на советската светска војна) во чест на Џохар Дудаев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2024/02/15/163656/|title=A memorial plaque to Dzhokhar Dudayev was opened in Poltava|last=|date=15 February 2024|work=[[Istorychna Pravda]]|language=Ukrainian|accessdate=15 February 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zmist.pl.ua/news/vulyczi-kukoby-j-geroyiv-stalingrada-perelik-na-drugu-chergu-perejmenuvannya-u-poltavi|title=Streets of Kukoba and Heroes of Stalingrad. List for the second round of renaming in Poltava|last=Anastasia Dobryak|date=30 November 2022|work=Zmist|language=Ukrainian|accessdate=15 February 2024|archive-date=2024-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328145044/https://zmist.pl.ua/news/vulyczi-kukoby-j-geroyiv-stalingrada-perelik-na-drugu-chergu-perejmenuvannya-u-poltavi|url-status=dead}}</ref> * На 26 април 2024 година, Градскиот совет на Харков преименувал 367 улици и две станици на метрото во Харков. Едната станица била дерусирана: Пушкинска („Пушкин“) до Јарослава Мудрого („Јарослав Мудриот").<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dumka.media/ukr/suspilstvo/1714146919-u-harkovi-pereymenuvali-126-vulitsi-ta-stantsiyi-metro-pushkinska-ta-pivdenniy-vokzal|title=|last=Larin|first=Yurii|date=2024-04-26|work=Dumka|script-title=uk:У Харкові перейменували 367 вулиць та станції метро "Пушкінська" та "Південний вокзал"|trans-title=In Kharkiv, 367 streets and the metro stations "Pushkinska" and "Pivdennyi vokzal" were renamed}}</ref> * На 26 јули 2024 година, Регионалната управа на Харков ги преименувала 48 улици и три станици на метрото во Харков („Авенија Гагарин“) во Левада, Героив Праци („Херои на трудот“) во Салтивска и Завод имени Малишева („Малишевводи“) во Заводска * На 19 септември 2024 година, Врховната Рада гласала за преименување на 327 населени места и четири раони. Меѓу нив имало десет градови: Новомосковск до Самар, Першотравенск до Шахтарско, Первомаиск до Сокологирск, Молодогвардијск до Отаманивка, Севиродонецк до Сиверскодонецк, Червонорад до Шептицки, Дружба до Кутир-Мигривској, Беригаил, до Златопил, а Ватутин до Багачеве.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itd.rada.gov.ua/billInfo/Bills/Card/44913|title=|script-title=uk:Проект Постанови про перейменування окремих населених пунктів та районів|trans-title=Draft resolution on renaming individual populated places and raions|archive-url=https://web.archive.org/web/20240921142258/https://itd.rada.gov.ua/billInfo/Bills/Card/44913|accessdate=2024-09-19|archive-date=2024-09-21|url-status=dead}}</ref> * === Уривање на споменици === * На 26 април 2022 година, во Киев била демонтирана бронзената скулптура на Лакот на народното пријателство од советскиот период на група Украинци и Руси. Интересно, главата на скулптурата, која симболизирала Русин, паднала. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/kyiv/bilya-pam-yatnika-druzhbi-narodiv-u-kiyevi-vidvalilasya-golova-pid-chas-demontazhu-pidbirka-foto-50237043.html|title=Обезголовлена "радянщина". Як проходить демонтаж монумента "возз'єднання Росії та України" в Києві – фото|work=nv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426182454/https://nv.ua/ukr/kyiv/bilya-pam-yatnika-druzhbi-narodiv-u-kiyevi-vidvalilasya-golova-pid-chas-demontazhu-pidbirka-foto-50237043.html|archive-date=2022-04-26|accessdate=2022-04-26}}</ref> * На 21 април 2022 година, споменикот на [[Зоја Космодемјанскаја]] бил уништен во [[Чернигов]], а 9 дена подоцна, споменикот на [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]]. * Споменикот на основачите на Одеса, познат и како споменик на царицата [[Катерина II (Русија)|Катерина II]] и нејзините придружници Хозе де Рибас, Франсоа Сент де Волан, Платон Зубов и Григориј Потемкин, бил отстранет на 28 декември 2022 година. <ref name="347698-katerini-ii">{{Наведена мрежна страница|url=https://suspilne.media/347698-navkolo-pamatnika-katerini-ii-v-odesi-rozbiraut-ogorozu/|title=Monument to Catherine II is being dismantled in Odesa|last=Ilona Yakimyuk|date=28 December 2022|work=[[Suspilne]]|language=Ukrainian|accessdate=28 December 2022}}{{Наведена мрежна страница|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2022/12/28/252059/|title=Odesa city authorities have confirmed the dismantling of the monument to Catherine|last=Maria Kabashi|date=28 December 2022|work=[[Ukrayinska Pravda|Zhyttia ("Life")]]|language=Ukrainian|accessdate=28 December 2022}}</ref> <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/news-feed/odesa-begins-dismantling-monument-to-russian-empress|title=Odesa begins dismantling monument to Russian empress|date=2022-12-28|work=[[The Kyiv Independent]]|accessdate=2022-12-29}}</ref> <ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-kateryna-pamyatnyk-demontazh/32197748.html|title=В Одесі пізно ввечері почали демонтаж пам'ятника Катерині II|last=Свобода|first=Радіо|date=29 December 2022|work=Радіо Свобода|access-date=2022-12-29|language=uk}}</ref> * На 1 август 2023 година, започнала работата за замена на [[Мајка Украина|Споменикот „Српот и чеканот на татковината“]] во [[Киев]] со украинскиот грб, кој завршил на 6 август и бил прекрстен во [[Мајка Украина]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ukraine-replaces-soviet-coat-arms-trident-towering-kyiv-102057342|title=Ukraine replaces Soviet hammer and sickle with trident on towering Kyiv monument|work=ABC News|language=en|accessdate=2023-08-07}}</ref> <ref name="Culture Ministry: Work begins to replace Soviet symbols on Motherland Monument.">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/culture-ministry-work-begins-to-replace-soviet-symbols-on-motherland-monument/|title=Culture Ministry: Work begins to replace Soviet symbols on Motherland Monument.|date=30 July 2023|work=[[The Kyiv Independent]]|access-date=3 August 2023}}</ref> === Руски културни центри === * На 25 октомври 2016 година, Советот на Лавовската Област одлучил да го исели Рускиот културен центар од комуналните простории и да ги изнајми просториите на групи вклучени во операциите на украинската армија во источна Украина против проруските сепаратисти. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/lviv-regional-authorities-in-ukraine-evict-russian-cultural-center/a-36179097|title=Controversy surrounds Russian cultural center|last=Prychid|first=Viktoria|date=October 27, 2016|work=[[Deutsche Welle|DW]]|language=en|accessdate=2022-11-20}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zaxid.net/lvivska_oblrada_zobovyazala_rosiyskiy_kulturniy_tsentr_zvilniti_komunalne_primishhennya_n1409093|title=Російський культурний центр у Львові зобов'язали звільнити приміщення|last=|date=9 November 2016|work=ZAXID.NET|language=uk|trans-title=The Russian Cultural Center in Lviv was ordered to vacate its premises|accessdate=2022-11-20}}</ref> На 13 октомври 2018 година, во зградата на поранешниот Руски културен центар била отворена „Куќата на воинот“ – центар за учесници и ветерани од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lvivoblrada.gov.ua/articles/u-lvovi-na-vulkorolenka-urochisto-vidkrili-budinok-vojina-2|title=Львівська обласна рада|work=lvivoblrada.gov.ua|trans-title="Warrior's House" was solemnly opened in Lviv on Korolenko St.|accessdate=2022-11-20|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027180846/https://lvivoblrada.gov.ua/articles/u-lvovi-na-vulkorolenka-urochisto-vidkrili-budinok-vojina-2|url-status=dead}}</ref> * На 15 ноември 2017 година, како одговор на инсинуации за можна продажба на Националниот културен центар на Украина во Москва, група пратеници на Врховната Рада побарале затворање на руските културни центри во Украина тврдејќи дека тие биле искористени за да се обезбеди правно покритие за субверзивните активности на руските специјални служби. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://petrimazepa.com/gruppa_nardepov_hocet_zakryt_rossiiskie_kulturnye_centry|title=Группа нардепов хочет закрыть российские культурные центры|date=15 November 2017|work=Петр и Мазепа|language=ru|trans-title=A group of people's deputies wants to close Russian cultural centers|accessdate=2022-11-20}}</ref> === Други === * За време на состанокот на 16 јуни 2022 година, работна група на Министерството за образование и наука на Украина одлучило, во врска со инвазијата на Руската Федерација во Украина, да отстрани повеќе од 40 дела од советски и руски автори од училишните учебници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/art/mon-viluchiv-z-shkilnoji-programi-tvori-pushkina-tolstogo-bulgakova-ta-inshih-avtoriv-novini-ukrajini-50250501.html|title=Геть з класу! Зі шкільної програми вилучать більше 40 творів Пушкіна, Толстого, Булгакова та інших російських і радянських авторів|work=nv.ua|language=uk|accessdate=2022-06-17}}</ref> * На 7 февруари 2023 година, милиони книги, главно на руски јазик, биле отстранети од народните библиотеки во земјата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-withdraws-19-mln-russian-soviet-era-books-libraries-2023-02-07/|title=Ukraine withdraws 19 million Russian, Soviet-era books from libraries|work=[[Reuters]]|accessdate=2024-04-05}}</ref> * На 3 мај 2023 година (во своето второ читање), Врховната Рада го усвоил законот „За изменување и дополнување на Законот на Украина за заштита на културното наследство“, со кој се легализирало отстранувањето на „советските и царските културни споменици“ од државниот регистар. <ref name="Anti-Pushkin162645">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2023/05/3/162645/|title=The Verkhovna Rada adopted the "Anti-Pushkin" law|date=3 May 2023|work=[[Ukrayinska Pravda|Historical Pravda]]|language=Ukrainian|accessdate=3 May 2023}}</ref> Законот бил познат како „Закон против Пушкин“. <ref name="Anti-Pushkin162645" /> * На 2 септември 2024 година, [[Национална банка на Украина|Народната банка на Украина]] иницирала процес на преименување на [[Копек|копејка]] ({{Дроп|100}} [[Украинска гривна|гривни]]) во историскиот шах. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://forbes.ua/news/nbu-zaminit-kopiyki-na-shagi-z-chim-povyazana-tsya-istorichna-initsiativa-30082024-23342|title=|last=Denysiuk|first=Mariia|date=2 September 2024|work=Forbes.ua|language=uk|script-title=uk:НБУ пропонує замінити копійки новими монетами під назвою «шаг»|trans-title=The NBU proposes to change kopiikas with new coins called shahs}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bank.gov.ua/ua/news/all/vidnovlennya-istorichnoyi-spravedlivosti-natsionalniy-bank-initsiyuye-zminu-nazvi-moneti-kopiyka-na-shag|title=|date=2 September 2024|work=National Bank of Ukraine|language=uk|script-title=uk:Відновлення історичної справедливості: Національний банк ініціює зміну назви монети "копійка" на "шаг"|trans-title=The restoration of historical justice: the National Bank has initiated the renaming of the coin "kopiika" to "shah"}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Sister project links |wikt=no |n=no |q=no |s=no |b=no |v=no}} * {{Cite web |last= |date=2019-09-29 |title=Derussification of Ukraine: achievements and latest threats |url=https://www.radiosvoboda.org/a/30188918.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929071049/https://www.radiosvoboda.org/a/30188918.html |archive-date=2019-09-29 |access-date=September 29, 2019 |website=www.radiosvoboda.org |publisher=Radio Svoboda}} * {{Cite web |last= |date=2018-03-19 |title=New language law: calm or low start? |url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2423131-novij-zakon-pro-movu-zatissa-ci-nizkij-start.html |access-date=March 19, 2018 |website=ukrinform.ua |publisher=Ukrinform}} * {{Cite web |last= |date=2018-02-22 |title=The number of supporters of the Ukrainian language as the only state language has increased |url=http://language-policy.info/2018/02/zrosla-kilkist-pryhylnykiv-ukrajinskoji-movy-yak-jedynoji-derzhavnoji-doslidzhennya/ |access-date=February 23, 2018 |website=language-policy.info |publisher=Language policy portal}} * {{Cite news |last=Kaspruk |first=Viktor |date=2009-08-24 |title=Is real derussification of Ukraine possible? |url=https://www.radiosvoboda.org/a/1806505.html |newspaper=Радіо Свобода |publisher=Radio Svoboda}} * {{Cite web |last= |date=2017-04-26 |title=Kyiv can set an example of how to overcome the consequences of the language occupation of Ukraine |url=http://bastion.tv/news/kiyiv-mozhe-pokazati-priklad-yak-podolati-naslidki-movnoyi-okupaciyi-ukrayini/ |access-date=December 14, 2017 |website=bastion.tv |publisher=The Last Bastion}} * {{Cite web |last= |date=2017-11-27 |title=Svobodivtsi promises total derussification of Ukraine |url=https://news.vash.ua/news/suspilstvo/svobodivtsi-obitsyayut-totalnu-derusyfikatsiyu-ukrayiny-53580 |access-date=December 14, 2017 |website=news.vash.ua |publisher=Your news |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215053458/https://news.vash.ua/news/suspilstvo/svobodivtsi-obitsyayut-totalnu-derusyfikatsiyu-ukrayiny-53580 |url-status=dead }} * {{Cite web |last= |date=2016-10-12 |title=Derussification in Ukraine: does it lead to civil war? |url=https://apostrophe.ua/ua/article/society/2016-10-12/derusifikatsiya-v-ukraine-vedet-li-eto-k-grajdanskoy-voyne/7698 |access-date=November 14, 2017 |website=apostrophe.ua |publisher=Apostrophe}} * {{Cite web |last= |date=2015-11-28 |title=Decommunization = derussification of Ukraine |url=http://tyzhden.ua/Society/152416 |access-date=November 14, 2017 |website=tyzhden.ua |publisher=Ukrainian week}} * {{Cite web |last=Kulyk |first=Volodymyr |date=October 2017 |title=Hybrid derusification |url=https://krytyka.com/ua/articles/hibrydna-derusyfikatsiya |access-date=November 14, 2017 |website=krytyka.com |publisher=Krytyka}} * {{Cite web |last= |date=2017-05-29 |title=Gentle derussification: Television is switching to 75% Ukrainian |url=https://www.5.ua/suspilstvo/lahidna-derusyfikatsiia-telebachennia-perekhodyt-na-75-ukrainskoi-146609.html |access-date=November 14, 2017 |website=5.ua |publisher=[[5 Kanal (Ukraine)|5 Kanal]]}} * {{Cite web |last= |date=2016-08-02 |title=Derussification is an inevitable stage in the historical development of Ukraine |url=https://www.obozrevatel.com/blogs/36570-derusifikatsiya-neizbezhnyij-etap-istoricheskogo-razvitiya-ukrainyi.htm |access-date=November 14, 2017 |website=obozrevatel.com |publisher=[[Obozrevatel]]}} * {{Cite web |last=Melnyl |first=Ivan |date=2009-09-08 |title=Derussification of Ukraine: no step back |url=http://texty.org.ua/pg/article/newsmaker/read/5017/Derusyfikacija_Ukrajiny_ni_kroku_nazad |access-date=November 15, 2017 |website=texty.org.ua |publisher=Teksty}} * {{Cite web |last= |date=2017-11-14 |title=The Russian language is losing popularity among the people of post-Soviet countries |url=http://language-policy.info/2017/11/rosijska-mova-vtrachaje-populyarnist-sered-zhyteliv-postradyanskyh-krajin/ |access-date=December 13, 2017 |website=language-policy.info |publisher=Language policy portal}} * {{Cite web |last=Максим Кобєлєв |date=2017-12-30 |title=Language results of 2017 |url=http://language-policy.info/2017/12/movni-pidsumky-2017-roku/ |access-date=January 6, 2018 |website=language-policy.info |publisher=Language policy portal}} * {{Cite news |last= |date=2017-12-31 |title=2017 in the language sphere: the grounds for the positive are increasing |url=https://www.radiosvoboda.org/a/28947735.html |access-date=January 6, 2018 |newspaper=Радіо Свобода |publisher=Radio Svoboda|last1=Марусик |first1=Тарас }} * {{Cite web |last=Юлія Дукач |date=2018-11-06 |title=In whose honor are the streets of Ukraine named? |url=http://texty.org.ua/d/2018/streets/ |access-date=November 7, 2018 |website=texty.org.ua |publisher=Teksty}} [[Category:Дерусификација на Украина| ]] h5jyjqer9m77agdmi6x65g3i96ku04h 5629487 5629482 2026-09-17T11:54:21Z Vlad5250 77190 5629487 wikitext text/x-wiki '''Дерусификација во Украина''' ([[Украински јазик|украински]]: ''Дерусифікація/деросіянізація в Україні'') — процес на отстранување на руското влијание од постсоветска [[Украина]]. Оваа дерусификација започнала по [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]] во 1991 година и се интензивирала со уривањето на спомениците на [[Владимир Илич Ленин|Ленин]] за време на [[Евромајдан]] во 2014 година и понатамошниот системски процес на [[Декомунизација на Украина|декомунизација во Украина]]. [[Руско-украинска војна|Руско-украинската војна]] дала силен поттик на процесот. Заедно со декомунизацијата, дерусификацијата е опишана како една од компонентите на поголем процес на деколонизација во Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ti-ukraine.org/en/blogs/ready-set-go-decolonization-how-new-law-changes-public-spaces-of-ukraine/|title=Ready, Set, Go Decolonization! How New Law Changes Public Spaces of Ukraine|date=27 July 2023}}</ref> Процесот се изразува во преименувањето на топонимите именувани по руски државници и културни дејци, или оние за кои се верува дека го одразуваат [[Русизми|русизмот]] и рускиот светоглед или на друг начин се поврзани со [[Русија]]. Исто така, дел од процесот е и демонтирање на предмети од руското владеење (на пр. плочи, знаци, споменици, бисти и панели). Од 8 април 2022 година, според анкетата на социолошката група ''Рејтин'', 76% од [[Украинци|Украинците]] ја поддржувале иницијативата за преименување на улици и други објекти чии имиња се поврзани со Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nikopol.city/articles/205714/-76-ukrainciv-pidtrimuyut-perejmenuvannya-nazv-vulic-ta-inshih-obyektiv-povyazanih-z-rosiyeyu|title=76% of Ukrainians support renaming streets and other objects related to Russia|work=Nikopol.City|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426182504/https://nikopol.city/articles/205714/-76-ukrainciv-pidtrimuyut-perejmenuvannya-nazv-vulic-ta-inshih-obyektiv-povyazanih-z-rosiyeyu|archive-date=2022-04-26|accessdate=2022-04-22}}</ref> <ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://ratinggroup.ua/research/ukraine/vosmoy_obschenacionalnyy_opros_ukraina_v_usloviyah_voyny_6_aprelya_2022.html|title=Eighth National Poll: Ukraine in War Conditions (April 6, 2022)|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416030558/https://ratinggroup.ua/research/ukraine/vosmoy_obschenacionalnyy_opros_ukraina_v_usloviyah_voyny_6_aprelya_2022.html|archive-date=April 16, 2022|accessdate=April 26, 2022}}</ref> Во март 2023 година, украинскиот парламент го донел Законот на Украина „За осуда и забрана на пропаганда на руската царска политика во Украина и деколонизација на топонимијата“, со кој се забранува топонимијата поврзана со Русија. <ref name="DecoUkr549538DR">{{Наведена мрежна страница|url=https://lb.ua/news/2023/03/21/549538_ukraini_zaboronili_geografichni.html|title=Geographical names associated with Russia have been banned in Ukraine|date=22 March 2023|work={{ill|Lb.ua|uk|Lb.ua}}|language=Ukrainian|accessdate=22 March 2023}}</ref> На 21 април 2023 година, претседателот [[Володимир Зеленски]] го потпишал законот. <ref name="7398957Zelenskyysigned">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/04/21/7398957/|title=Zelenskyy signs law banning geographical names associated with Russia|date=21 April 2023|work=[[Ukrayinska Pravda]]|language=English|accessdate=21 April 2023}}</ref> Овој закон забранува топонимија што ја симболизира или величи Русија, поединци кои извршиле агресија врз Украина (или друга земја), како и тоталитарните политики и практики поврзани со [[Руска Империја|Руската Империја]] и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], вклучително и Украинците кои живеат на териториите окупирани од Русија. Врз основа на овој закон веќе се преименувани низа топоними. <ref name="7398957Zelenskyysigned" /> == Историја == [[Податотека:Ukrainian_correction_in_Kyiv.jpg|мини|350x350пкс| Промена на графит во [[Киев]] од руски на украински правопис на игра на зборови]] Процесот започнал со [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]], но бидејќи прашањето за декомунизација претставувал многу поголем проблем, дерусификацијата добила релативно мало внимание, по 2014 година, двата процеси биле тесно испреплетени и првично тие се одвивале претежно на спонтан и несистематски начин. Бидејќи [[Декомунизација на Украина|процесот на декомунизација во Украина]] бил речиси завршен до 2022 година, процесот на дерусификација се интензивирал по [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]]. Во селата и градовите, имињата на улиците биле сменети и советско-руските споменици биле урнати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.istpravda.com.ua/articles/2022/04/21/161239/|title=Derusification of consciousness or Ukrainian narration of urban space|work=Історична правда|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422135532/https://www.istpravda.com.ua/articles/2022/04/21/161239/|archive-date=2022-04-22|accessdate=2022-04-22}}</ref> Не само архитектонските структури, туку и имињата на улиците поврзани со Русија биле дерусифицирани. Биле направени промени во [[Лавов]], [[Днепар (град)|Днипро]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3463471-u-dnipri-perejmenuvali-blizko-30-vulic-nazvi-akih-buli-povazani-z-rf.html|title=In the Dnipro, about 30 streets were renamed, the names of which were associated with Russia|date=21 April 2022|work=www.ukrinform.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421120455/https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3463471-u-dnipri-perejmenuvali-blizko-30-vulic-nazvi-akih-buli-povazani-z-rf.html|archive-date=2022-04-21|accessdate=2022-04-22}}</ref> [[Киев]] <ref>{{Наведени вести|url=https://vechirniy.kyiv.ua/news/65324/|title="The derussification of the Kyiv metro is part of the resistance": an interview with a historian about the new names of stations|access-date=2022-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221111035953/https://vechirniy.kyiv.ua/news/65324/|archive-date=2022-11-11|language=uk}}</ref> и [[Харков]]. Ивано-Франковск станал првиот град во Украина кој бил целосно ослободен од руските имиња на места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/events/dekomunizaciya-ta-derusifikaciya-v-ukrajini-zminyuyut-nazvi-vulic-i-znosyat-pam-yatniki-video-50236164.html|title=Without Marshal Zhukov and Moscow streets. A new wave of decommunization and derussification has begun in Ukraine.|work=nv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422154923/https://nv.ua/ukr/ukraine/events/dekomunizaciya-ta-derusifikaciya-v-ukrajini-zminyuyut-nazvi-vulic-i-znosyat-pam-yatniki-video-50236164.html|archive-date=2022-04-22|accessdate=2022-04-22}}</ref> Во јуни 2022 година, градот [[Киев]] одржал електронска консултација за избор на украински имиња со кои ќе се преименуваат улици и плоштади со руски имиња. Во консултациите учествувале 6,5 милиони Украинци. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kmr.gov.ua/uk/content/ponad-65-milyoniv-golosiv-gromadyany-ukrayiny-viddaly-v-reytyngovomu-elektronnomu|title=Понад 6,5 мільйонів голосів громадяни України віддали в рейтинговому електронному голосуванні щодо перейменувань міських об'єктів, назви яких пов'язані з російською федерацією та її сателітами|work=KYIV CITY COUNCIL|language=uk|accessdate=2022-06-22}}</ref> Министерот за култура и информатичка политика, Александар Ткаченко изјавил дека дерусификацијата на Украина ќе се случи природно <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-society/3463645-derusifikacia-ukraini-vidbuvatimetsa-prirodnim-slahom-tkacenko.html|title=The derussification of Ukraine will take place naturally – Tkachenko|date=21 April 2022|work=www.ukrinform.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422123946/https://www.ukrinform.ua/rubric-society/3463645-derusifikacia-ukraini-vidbuvatimetsa-prirodnim-slahom-tkacenko.html|archive-date=2022-04-22|accessdate=2022-04-26}}</ref> и дека „''време е засекогаш да се збогуваме со симболите на руско-империјалната, советска идеологија''“. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/opinion/tkachenko-rozpoviv-shcho-bude-z-pam-yatnikami-pushkina-novini-ukrajini-50293465.html|title=Time to say goodbye|work=nv.ua|language=uk|accessdate=2022-12-30}}</ref> Тој, исто така, истакнал дека [[Кабинет на Министрите на Украина|Владата на Украина]] го одобрила проектот на документот „За изменување и дополнување на Законот на Украина „За заштита на културното наследство“: ќе има законска основа за отстранување на спомениците на културното наследство од Државниот регистар на недвижни споменици на Украина, што е симбол на руската царска и советска тоталитаристичка <ref name=":0" /> идеологија. На 21 април 2023 година, претседателот [[Володимир Зеленски]] го потпишал Законот на Украина „ За осуда и забрана на пропаганда на руската царска политика во Украина и деколонизација на топонимијата“. Овој закон забранува топонимија што ги симболизира или величи Русија и СССР, нивните спомен-локалитети, датуми, настани, поединци кои извршиле агресија врз Украина (или друга земја), како и тоталитарните политики и практики на Советскиот Сојуз и Русија, вклучително и Украинците на териториите на Украина окупирани од Русија. == Донесени политики == === Промоција на украинскиот јазик === * На 17 октомври 2016 година, министерот за инфраструктура на Украина Володимир Омелијан му наложил на својот персонал да го ослободи [[Меѓународен аеродром Бориспил|меѓународниот аеродром Бориспил]] и другите аеродроми во Украина од руски и комунистички имиња. Според Омелијан, сите информации на електронските билборди и табли или објавени од звучниците мора да бидат само на украински и англиски јазик. „''Ова не е само прашање на употреба на државниот јазик, туку прашање на самопочит''“, изјавил министерот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umoloda.kyiv.ua/number/0/2006/104738|title=Аеропорти України дерусифікують|date=17 October 2016|work=umoloda.kyiv.ua|language=uk|trans-title=UKRAINE'S AIRPORTS ARE DE-RUSSIFIED|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 23 мај 2017 година, стапиле на сила „''Правилата за поставување рекламни медиуми во градот Киев''“ усвоени од Киевскиот градски совет. Од тоа време, целото рекламирање во главниот град морало да биде на украински.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2017/05/nabulo-chynnosti-rishennya-kyjivrady-pro-ukrajinomovnu-reklamu-v-stolytsi/|title=Набуло чинності рішення Київради про україномовну рекламу в столиці|date=2017-05-23|work=Портал мовної політики|language=uk|trans-title=The decision of the Kyiv City Council on Ukrainian-language advertising in the capital came into force|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 5 октомври 2017 година, Киевскиот градски совет донел одлука „За мерки за обезбедување регионална јазична политика во градот Киев“ и утврдил дека во градот Киев украинскиот јазик е јазик на работа, водење евиденција и документација на сите тела на локалната самоуправа, претпријатија, институции и организации од заедничка сопственост и јазик на официјални соопштенија и пораки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-other_news/2352574-zahodi-sodo-zabezpecenna-regionalnoi-movnoi-politiki-v-misti-kievi-infografika.html|title=Заходи щодо забезпечення регіональної мовної політики в місті Києві. Інфографіка|date=27 November 2017|work=www.ukrinform.ua|language=uk|trans-title=Measures to ensure the regional language policy in the city of Kyiv. Infographics|accessdate=2022-11-20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://desn.kyivcity.gov.ua/news/7875.html|title=Новини – Деснянська районна в місті Києві державна адміністрація|work=desn.kyivcity.gov.ua|trans-title=Measures to ensure the regional language policy in the city of Kyiv|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 2 ноември 2017 година, Житомирскиот областен совет донел одлука за дерусификација на услужниот сектор во регионот. Во одлуката „За надминување на последиците од советската окупација во јазичната средина на Житомирската Област“, било препорачено да се употреби украинскиот јазик како јазик на работа, водење евиденција и документација на органите на локалната самоуправа, претпријатија, институции и организации од заедничка сопственост. Покрај тоа, рекламите, знаците, постерите, известувањата и другите форми на аудио, фото, видео рекламирање производи и ценовни ознаки мора да бидат на украински јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2017/11/zhytomyrska-oblasna-rada-pryjnyala-rishennya-pro-derusyfikatsiyu-sfery-posluh-v-oblasti/|title=Житомирська обласна рада прийняла рішення про дерусифікацію сфери...|date=2017-11-21|work=Портал мовної політики|language=uk|trans-title=The Zhytomyr Oblast Council adopted a decision on the de-Russification of the service sector in the region|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 12 декември 2017 година, Черкаскиот градски совет усвоил одлука „За мерки за обезбедување на регионалната јазична политика во градот Черкаси“, според која украинскиот е главен јазик во сите сфери на животот во градот. Менито со ресторани, рекламирање, знаци и постери мора да биде на украински.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2017/12/restorany-i-mahazyny-u-cherkasah-mayut-perejty-na-ukrajinsku-movu/|title=Ресторани і магазини у Черкасах мають перейти на українську мову|date=2017-12-29|work=Портал мовної політики|language=uk|trans-title=Restaurants and shops in Cherkasy should switch to the Ukrainian language|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 15 февруари 2018 година, на седницата на Кропивничкиот градски совет била усвоена предлог-одлуката „За мерки за обезбедување на регионалната јазична политика“. Во одлуката било наведено дека на територијата на градот сите имиња на институции, претпријатија, организации, табли, постери, јавни огласи, мора да бидат исклучиво на украински јазик. Дополнително, сите угостителски објекти мора да имаат мени на националниот јазик, што се обврзани пред се да им го понудат на посетителите. Персоналот мора да комуницира со клиентите првенствено на украински и да се префрли на друг јазик само на барање на потрошувачите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://language-policy.info/2018/02/u-kropyvnytskomu-zobov-yazaly-robyty-reklamu-ukrajinskoyu/|title=У Кропивницькому зобов'язали робити рекламу українською|date=16 February 2018|work=language-policy.info|trans-title=Kropyvnytskyi obliged to advertise in Ukrainian|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224052818/http://language-policy.info/2018/02/u-kropyvnytskomu-zobov-yazaly-robyty-reklamu-ukrajinskoyu/|archive-date=24 February 2018|accessdate=2022-11-26}}</ref> * На 16 февруари 2018 година, Лавовскиот градски совет ја одобрил резолуцијата „За регулирање на јазикот на услугата на граѓаните во сферата на обезбедување услуги, трговија и обезбедување информации за стоки и услуги во градот Лавов“. Резолуцијата препорачува угостителските и услужните објекти да даваат услуги на украински, како и на англиски јазик. Документот, исто така, утврдил дека сите знаци, постери, известувања и ценовници во Лавов треба да бидат на државниот јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2018/02/u-lvovi-zobov-yazaly-pidpryjemtsiv-vesty-diyalnist-ukrajinskoyu-movoyu/|title=У Львові зобов'язали підприємців вести діяльність українською мовою|date=16 February 2018|work=language-policy.info|trans-title=In Lviv, entrepreneurs were obliged to conduct their activities in the Ukrainian language|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224052835/http://language-policy.info/2018/02/u-lvovi-zobov-yazaly-pidpryjemtsiv-vesty-diyalnist-ukrajinskoyu-movoyu/|archive-date=24 February 2018}}</ref> * На 31 мај 2018 година, претседателот на Украина, Петро Порошенко го потпишал указот „за итни мерки за зацврстување на државниот статус на украинскиот јазик и промовирање на создавање обединет културен простор на Украина“. Указот има за цел да обезбеди усогласеност со уставните гаранции за сеопфатен развој и функционирање на украинскиот јазик како државен јазик во сите сфери на јавниот живот на целата територија на Украина, зацврстување на неговата консолидирачка улога во украинското општество како средство за зацврстување на државното единство, земајќи ја предвид потребата за заштита на националниот јазичен и културен и јазичен информативен простор, поддршка на неговиот развој на европската национална интеграција и нашиот развој на светот. културен простор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.president.gov.ua/news/prezident-pidpisav-ukaz-pro-nevidkladni-zahodi-shodo-zmicnen-47870|title=Президент підписав Указ "Про невідкладні заходи щодо зміцнення державного статусу української мови та сприяння створенню єдиного культурного простору України"|date=May 31, 2018|work=www.president.gov.ua|trans-title=The President signed the Decree "On urgent measures to strengthen the state status of the Ukrainian language and promote the creation of a unified cultural space of Ukraine"|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604062433/http://www.president.gov.ua/news/prezident-pidpisav-ukaz-pro-nevidkladni-zahodi-shodo-zmicnen-47870|archive-date=4 June 2018}}</ref> * На 4 октомври 2018 година, 261 пратеник на Врховната Рада гласале за предлог-законот за поддршка на функционирањето на украинскиот јазик како државен јазик (бр. 5670-г) во прво читање. Подготовката на предлог-законот за второ читање траело околу четири месеци. За тоа време, Комитетот за култура и духовност на Врховната Рада изработил повеќе од две илјади амандмани кои дојдоа од пратениците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://language-policy.info/2018/10/deputaty-pidtrymaly-v-pershomu-chytanni-hromadskyj-zakonoproekt-pro-movu-5670-d/|title=Депутати підтримали в першому читанні громадський законопроект про мову (№5670-д)|date=4 October 2018|work=language-policy.info|trans-title=Deputies supported the public bill on language (No. 5670-d) in the first reading|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007063111/http://language-policy.info/2018/10/deputaty-pidtrymaly-v-pershomu-chytanni-hromadskyj-zakonoproekt-pro-movu-5670-d/|archive-date=7 October 2018}}</ref> * На 25 април 2019 година, Врховната Рада го усвоила законот за поддршка на функционирањето на украинскиот јазик како државен јазик во второ читање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uprom.info/news/other/verkhovna-rada-ukhvalyla-zakon-pro-zabezpechennia-funktsionuvannia-ukrainskoi-movy-iak-derzhavnoi/|title=Верховна Рада ухвалила закон "Про забезпечення функціонування української мови як державної"|last=Павло|first=Волошин|date=2019-04-25|work=Національний Промисловий Портал|language=uk|trans-title=The Verkhovna Rada adopted the law "On ensuring the functioning of the Ukrainian language as a state language"|accessdate=2022-11-28|archive-date=2023-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201125013/https://uprom.info/news/other/verkhovna-rada-ukhvalyla-zakon-pro-zabezpechennia-funktsionuvannia-ukrainskoi-movy-iak-derzhavnoi/|url-status=dead}}</ref> * На 14 мај 2019 година, Врховната Рада на Украина ги отфрлила нацрт-резолуциите со кои се блокирало потпишувањето на претходно усвоениот закон за функционирање на украинскиот јазик како државен јазик. Претседателот на Врховната Рада Андриј Парубиј го потпишал законот за функционирање на украинскиот јазик како државен јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://espreso.tv/news/2019/05/14/parubiy_pidpysav_movnyy_zakon|title=Парубій підписав мовний закон|date=14 May 2019|work=espreso.tv|language=uk|trans-title=Parubiy signed the language law|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 15 мај 2019 година, претседателот Петро Порошенко го потпишал Законот за поддршка на функционирањето на украинскиот јазик како државен јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novynarnia.com/2019/05/15/poroshenko-pidpisav-zakon-pro-movu/|title=Порошенко підписав закон про мову – Новинарня|date=2019-05-15|work=novynarnia.com|language=uk|trans-title=Poroshenko signed the law on language|accessdate=2022-11-28}}</ref> а следниот ден законот го објавил ''Гласот на Украина''. Законот влегол во сила за 2 месеци од денот на објавувањето.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zakon-pro-movu-publikatsiya/29943705.html|title="Голос України" опублікував мовний закон|date=16 May 2019|work=Радіо Свобода|access-date=2022-11-29|others="Voice of Ukraine" published the language law|language=uk}}</ref> === Уништување на рускиот јазик === * На 28 февруари 2018 година, Уставниот суд на Украина донел одлука во врска со неуставноста на Законот Колесниченко-Кивалов од 2012 година, со што практично го поништил. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2412405-ksu-viznav-nekonstitucijnim-movnij-zakon-kivalova-kolesnicenka.html|title=КСУ визнав неконституційним мовний закон Ківалова- Колесніченка|date=November 29, 2022|work=www.ukrinform.ua|access-date=2022-11-28|language=uk|trans-title=The KSU recognized the Kivalov-Kolesnichenko language law as unconstitutional}}</ref> Законот ги признавал руските и другите малцински јазици како регионални јазици на Украина, со што се дозволило нивна употреба во судовите, училиштата и другите владини институции во областите на Украина каде што националните малцинства надминуваат 10% од населението. <ref>{{Наведена книга|title=Language Planning in the Post-Communist Era|url=https://archive.org/details/languageplanning0000unse_f2y0|last=Reznik|first=Vladislava|publisher=Springer International Publishing|year=2018|isbn=978-3-319-70925-3|publication-place=Cham|pages=[https://archive.org/details/languageplanning0000unse_f2y0/page/179 179]|chapter=Language Policy in Independent Ukraine: A Battle for National and Linguistic Empowerment|doi=10.1007/978-3-319-70926-0_7}}</ref> * На 12 април 2018 година, Николаевскиот областен совет го отфрлил предлогот за одземање на статусот на [[рускиот јазик]] како регионален јазик, доделен во согласност со укинатиот Закон Колесниченко-Кивалов, кој неодамна бил поништен од Уставниот суд. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ww5.language-policy.info/?subid1=92f7365e-6f6e-11ed-b641-8db59329dd33|title=Миколаївська облрада не змогла забрати у російської мови статус регіональної|date=12 April 2018|work=language-policy.info|trans-title=The Mykolaiv oblast council could not take away the status of a regional language from the Russian language|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420010551/http://language-policy.info/2018/04/mykolajivska-oblrada-ne-zmohla-zabraty-u-rosijskoji-movy-status-rehionalnoji/|archive-date=20 April 2018}}</ref> * На 25 април 2018 година, Одескиот градски совет, со мнозинство од 50 од своите 53 членови, одлучил да не ги измени своите прописи за спроведување на Законот за јазици Кивалов-Колесниченко, и покрај фактот што овој закон неодамна бил поништен од Уставниот суд. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/2448914-truhanov-moze-vidihnuti-ukrainizacia-odeskoi-miskradi-provalilasa.html|title=Труханов може видихнути: "українізація" Одеської міськради провалилася|date=25 April 2018|work=www.ukrinform.ua|language=uk|trans-title=Trukhanov can breathe a sigh of relief: the "Ukrainization" of the Odesa City Council has failed|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 6 декември 2018 година, пратениците на Харковскиот областен совет гласале за откажување на одлуката за доделување регионален статус на рускиот јазик. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ua.korrespondent.net/city/kharkov/4043095-u-kharkivskii-oblasti-z-rosiiskoi-movy-znialy-status-rehionalnoi|title=У Харківській області з російської мови зняли статус регіональної|date=13 December 2018|work=ua.korrespondent.net|language=ru|trans-title=In the Kharkiv region, the status of the regional language was removed from the Russian language|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 6 мај 2019 година, Днепропетровскиот окружен управен суд ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во градот [[Днепар (град)|Днепар]] во статус на регионален јазик. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portal.lviv.ua/news/2019/05/06/lviv-yanyn-u-sudi-domigsya-skasuvannya-regionalnoyi-movy-v-dnipri|title=Львів'янин у суді домігся скасування регіональної мови в Дніпрі|date=6 May 2019|work=portal.lviv.ua|language=uk|trans-title=In court, a native of Lviv succeeded in canceling the regional language in Dnipro|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 7 јуни 2019 година, Донечкиот окружен управен суд ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во Донечката Област статус на регионален јазик. Пријавувачот е добро познат борец за правата на Украинците во Украина, вонреден професор на катедрата за програмирање на Лавовскиот национален универзитет „Иван Франко“, Свјатослав Литински. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portal.lviv.ua/news/2019/06/07/lviv-yanyn-u-sudi-domigsya-skasuvannya-regionalnoyi-movy-v-donetskij-oblasti|title=Львів'янин у суді домігся скасування регіональної мови в Донецькій області|date=7 June 2019|work=portal.lviv.ua|language=uk|trans-title=A man from Lviv won the court to cancel the regional language in the Donetsk region|accessdate=2022-11-29}}</ref> * Различни селски совети на Луганската Област ја откажале одлуката за доделување на рускиот јазик статус на регионален јазик: на 26 септември 2019 година, селскиот совет на Голубивск; на 1 октомври 2019 година, село Нововодијанск; на 03.10.2019 година, селскиот совет Епифаниј; на 04.11.2019 година, селскиот совет на Макеив; на 7 ноември 2019 година, селскиот совет во Новомикилск; на 21 ноември 2019 година, селскиот совет Михаило. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-prokuratura-regionalni-movy-luganska-oblast/31282627.html|title=У прокуратурі розповіли, де на території Луганської області російська мова втратила статус регіональної|work=Радіо Свобода|access-date=2022-11-29|language=uk|trans-title=The prosecutor's office said where on the territory of the Luhansk region the Russian language lost its status as a regional language}}</ref> * На 23 октомври 2020 година, Запорошкиот окружен управен суд ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во градот Запорожје статус на регионален јазик. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3131613-u-zaporizzi-sud-skasuvav-risenna-pro-nadanna-rosijskij-statusu-regionalnoi.html|title=У Запоріжжі суд скасував рішення про надання російській статусу регіональної|date=6 November 2020|work=www.ukrinform.ua|language=uk|trans-title=In Zaporizhzhia, the court overturned the decision to grant Russian regional status|accessdate=2022-11-29}}</ref> * На 4 декември 2020 година, Одескиот окружен управен суд ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во [[Одеска Област|Одеската Област]] статус на регионален јазик. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-odesa-status-rosiyskoyi/30985395.html|title=В Одесі суд визнав нечинним рішення про надання російській мові статусу регіональної|last=Свобода|first=Радіо|date=December 5, 2020|work=Радіо Свобода|access-date=2022-11-29|language=uk|trans-title=In Odesa, the court invalidated the decision to grant the Russian language the status of a regional language}}</ref> === Преименување на топонимите === ==== Киев ==== * На 14 декември 2016 година, Постојаниот комитет на Киевскиот градски совет за култура, туризам и информативна политика ја одобрил нацрт-одлуката „За преименување на авении, булевари, улици, улички, разјаснување на имињата и враќање на историското име во градот Киев“, со која се предлага да се менуваат имињата на две улици. Промените се однесуваат само на правописот на сопствените имиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zn.ua/ukr/UKRAINE/u-kiyevi-derusifikuyut-dvi-ulici-i-odin-provulok-227457_.html|title=У Києві дерусифікують дві вулиці і один провулок|date=December 14, 2016|work=Зеркало недели {{!}} Дзеркало тижня {{!}} Mirror Weekly|trans-title=In Kyiv, two streets and one alley are de-Russified|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 22 февруари 2018 година, Киевскиот градски совет одлучил да ги дерусифицира имињата на девет улици и улички во Киев. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://language-policy.info/2018/02/kyjivrada-proholosuvala-za-derusyfikatsiyu-nazv-dev-yaty-vulyts-i-provulkiv/|title=Київрада проголосувала за дерусифікацію назв дев'яти вулиць і провулків|date=22 February 2018|work=language-policy.info|trans-title=Kyiv City Council voted to de-Russify the names of nine streets and alleys|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224052816/http://language-policy.info/2018/02/kyjivrada-proholosuvala-za-derusyfikatsiyu-nazv-dev-yaty-vulyts-i-provulkiv/|archive-date=24 February 2018}}</ref> * На 6 декември 2018 година, Киевскиот градски совет го преименувал плоштадот Новоросијск во Черногивска, а улицата Толстој во улицата Володимир Бетс. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kmr.gov.ua/uk/content/shche-ryad-stolychnyh-vulyc-ta-provulkiv-otrymaly-novi-nazv|title=Ще ряд столичних вулиць та провулків отримали нові назв|date=2018-12-06|work=KYIV CITY COUNCIL|language=uk|trans-title=A NUMBER OF OTHER METROPOLITAN STREETS AND ALLEYS RECEIVED NEW NAMES|accessdate=2022-11-28}}</ref> * На 27 март 2023 година, Киевскиот градски совет ја преименувал градската улица [[Јуриј Гагарин]] (именувана по советскиот/рускиот космонаут) во авенија Леонид Кадениук (Кадениук бил првиот [[Космонаут|астронаут]] на независна Украина) * На 18 мај 2023 година, Киевскиот градски совет преименувал уште 26 градски објекти, вклучително и [[Киевско метро|киевските метро]] станици („Плоштад [[Лав Николаевич Толстој|Лав Толстој]]“) во „Плоштад на украинските херои“, „Пријателство во изградба и.т.н.<ref name="162698LTID">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2023/05/18/162698/|title=Metro stations and a number of streets were renamed in Kyiv|date=2023-05-19|publisher=[[Ukrayinska Pravda|Historival Pravda]]|language=Ukrainian|accessdate=2023-05-19}}</ref> Овие преименувања значеле дека 314 градски објекти веќе добиле нови имиња. <ref name="162698LTID" /> ==== Остатокот од земјата ==== * На 4 февруари 2016 година, Врховната Рада започнал активна политика на декомунизација и дерусификација со усвојување на Резолуцијата „За преименување на одредени населби и раони“, со која се преименуваа голем број населби именувани по руски државници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/984-19|title=Про перейменування окремих населених пунктів та районів|date=2 April 2016|work=Офіційний вебпортал парламенту України|language=uk|trans-title=On renaming of certain settlements and raions|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 1 јули 2017 година, Черновечкиот градски совет ја преименувал улицата на Олимписките игри во Москва во улицата Сич Рифлемен.<ref>{{Наведени вести|url=https://acc.cv.ua/news/chernivtsi/vulicyu-moskovskoyi-olimpiadi-pereymenuvali-8798|title=Вулицю Московської Олімпіади перейменували|access-date=2022-11-20|language=uk-UA|trans-title=Moscow Olympics street was renamed}}</ref> * На 14 декември 2017 година, Киевскиот областен совет го поддржа преименувањето на Перејаслав-Хмелницки во Перејаслав.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lb.ua/news/2017/12/14/384833_kievskiy_oblsovet_podderzhal.html|title=Київська облрада підтримала перейменування Переяслава-Хмельницького|date=December 14, 2017|work=LB.ua|trans-title=The Kyiv Oblast Council supported the renaming of Pereyaslav-Khmelnytskyi|accessdate=2022-11-20}}</ref> * На 30 октомври 2019 година, Врховната Рада го вратила историското име Перејаслав на градот Перејаслав-Хмелницки. Ова е направено по барање на градскиот совет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uinp.gov.ua/pres-centr/novyny/verhovna-rada-pereymenuvala-misto-pereyaslav-hmelnyckyy|title=Верховна Рада перейменувала місто Переяслав-Хмельницький|last=УІНП|date=30 October 2019|work=УІНП|language=uk|trans-title=The Verkhovna Rada renamed the city Pereyaslav-Khmelnytskyi|accessdate=2022-11-29}}</ref> * На 9 октомври 2020 година, Кабинетот на министри на Украина ја усвоил Резолуцијата „За преименување на одредени територии и објекти на Фондот за природен резерват".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3115333-urad-dekomunizuvav-nizku-teritorij-i-obektiv-prirodnozapovidnogo-fondu.html|title=Уряд "декомунізував" низку територій і об'єктів природно-заповідного фонду|date=10 October 2020|work=www.ukrinform.ua|language=uk|others=The government "decommunized" a number of territories and objects of the nature reserve fund|accessdate=2022-11-29}}</ref> * На 13 април 2022 година, 37 улици поврзани со Русија биле преименувани во општина Ивано-Франковск.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pobudovano.com.ua/news/derusifikatsiya-v-ivano-frankivskiy-gromadi-pereymenuvali-37-vulits|title=Derussification: 37 streets in the Ivano-Frankivsk Hromada were renamed|work=pobudovano.com.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426182503/https://pobudovano.com.ua/news/derusifikatsiya-v-ivano-frankivskiy-gromadi-pereymenuvali-37-vulits|archive-date=2022-04-26|accessdate=2022-04-26}}</ref> * Во октомври 2022 година, Красноградскиот градски совет ги преименува нивните (меѓу другите) улиците Пушкин и Јуриј Гагарин.<ref name="19.10.2022gagarin">{{In lang|uk}} [https://www.sq.com.ua/ukr/novini/19.10.2022/gagarin-puskin-mayakovskii-u-xarkivskii-oblasti-prodovzuyut-pereimenovuvati-vulici Gagarin, Pushkin, Mayakovsky: the Kharkiv region continues to change the streets], SQ (19 October 2022)</ref> * На 21 март 2023 година, Врховната Рада ја забранил топонимијата со имиња поврзани со Руското Царство и Советскиот Сојуз. Во образложението на законот се наведува дека е „''забрана за доделување имиња на географски објекти кои ја глорифицираат, овековечуваат, промовираат или симболизираат државата окупатор''“. Следниот месец, претседателот Володимир Зеленски го потпишал законот. * Во мај 2023 година, Полтава ја преименувала улицата Николај Никиченко (генерал на Втората светска војна) во чест на Џохар Дудаев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2024/02/15/163656/|title=A memorial plaque to Dzhokhar Dudayev was opened in Poltava|last=|date=15 February 2024|work=[[Istorychna Pravda]]|language=Ukrainian|accessdate=15 February 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zmist.pl.ua/news/vulyczi-kukoby-j-geroyiv-stalingrada-perelik-na-drugu-chergu-perejmenuvannya-u-poltavi|title=Streets of Kukoba and Heroes of Stalingrad. List for the second round of renaming in Poltava|last=Anastasia Dobryak|date=30 November 2022|work=Zmist|language=Ukrainian|accessdate=15 February 2024|archive-date=2024-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328145044/https://zmist.pl.ua/news/vulyczi-kukoby-j-geroyiv-stalingrada-perelik-na-drugu-chergu-perejmenuvannya-u-poltavi|url-status=dead}}</ref> * На 26 април 2024 година, Харковскиот градски совет преименувал 367 улици и две станици на метрото во Харков. Едната станица била дерусирана: Пушкинска („Пушкин“) до Јарослава Мудрого („Јарослав Мудриот").<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dumka.media/ukr/suspilstvo/1714146919-u-harkovi-pereymenuvali-126-vulitsi-ta-stantsiyi-metro-pushkinska-ta-pivdenniy-vokzal|title=|last=Larin|first=Yurii|date=2024-04-26|work=Dumka|script-title=uk:У Харкові перейменували 367 вулиць та станції метро "Пушкінська" та "Південний вокзал"|trans-title=In Kharkiv, 367 streets and the metro stations "Pushkinska" and "Pivdennyi vokzal" were renamed}}</ref> * На 26 јули 2024 година, Харковската регионална управа ги преименувала 48 улици и три станици на метрото во Харков („Авенија Гагарин“) во Левада, Героив Праци („Херои на трудот“) во Салтивска и Завод имени Малишева („Малишевводи“) во Заводска * На 19 септември 2024 година, Врховната Рада гласала за преименување на 327 населени места и четири реони. Меѓу нив имало десет градови: Новомосковск во Самар, Першотравенск во Шахтарске, Первомајск во Сокологирск, Молодогвардијск во Отаманивка, Северодонецк во Сиверскодонецк, Червоноград во Шептицки, Дружба во Хутир-Михајливски, Красноград во Берестин, Первомајски во Златопил, а Ватутин во Багачеве.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itd.rada.gov.ua/billInfo/Bills/Card/44913|title=|script-title=uk:Проект Постанови про перейменування окремих населених пунктів та районів|trans-title=Draft resolution on renaming individual populated places and raions|archive-url=https://web.archive.org/web/20240921142258/https://itd.rada.gov.ua/billInfo/Bills/Card/44913|accessdate=2024-09-19|archive-date=2024-09-21|url-status=dead}}</ref> * === Уривање на споменици === * На 26 април 2022 година, во Киев била демонтирана бронзената скулптура на Лакот на народното пријателство од советскиот период на група Украинци и Руси. Интересно, главата на скулптурата, која симболизирала Русин, паднала. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/kyiv/bilya-pam-yatnika-druzhbi-narodiv-u-kiyevi-vidvalilasya-golova-pid-chas-demontazhu-pidbirka-foto-50237043.html|title=Обезголовлена "радянщина". Як проходить демонтаж монумента "возз'єднання Росії та України" в Києві – фото|work=nv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426182454/https://nv.ua/ukr/kyiv/bilya-pam-yatnika-druzhbi-narodiv-u-kiyevi-vidvalilasya-golova-pid-chas-demontazhu-pidbirka-foto-50237043.html|archive-date=2022-04-26|accessdate=2022-04-26}}</ref> * На 21 април 2022 година, споменикот на [[Зоја Космодемјанскаја]] бил уништен во [[Чернигов]], а 9 дена подоцна, споменикот на [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]]. * Споменикот на основачите на Одеса, познат и како споменик на царицата [[Катерина II (Русија)|Катерина II]] и нејзините придружници Хозе де Рибас, Франсоа Сент де Волан, Платон Зубов и Григориј Потемкин, бил отстранет на 28 декември 2022 година. <ref name="347698-katerini-ii">{{Наведена мрежна страница|url=https://suspilne.media/347698-navkolo-pamatnika-katerini-ii-v-odesi-rozbiraut-ogorozu/|title=Monument to Catherine II is being dismantled in Odesa|last=Ilona Yakimyuk|date=28 December 2022|work=[[Suspilne]]|language=Ukrainian|accessdate=28 December 2022}}{{Наведена мрежна страница|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2022/12/28/252059/|title=Odesa city authorities have confirmed the dismantling of the monument to Catherine|last=Maria Kabashi|date=28 December 2022|work=[[Ukrayinska Pravda|Zhyttia ("Life")]]|language=Ukrainian|accessdate=28 December 2022}}</ref> <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/news-feed/odesa-begins-dismantling-monument-to-russian-empress|title=Odesa begins dismantling monument to Russian empress|date=2022-12-28|work=[[The Kyiv Independent]]|accessdate=2022-12-29}}</ref> <ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-kateryna-pamyatnyk-demontazh/32197748.html|title=В Одесі пізно ввечері почали демонтаж пам'ятника Катерині II|last=Свобода|first=Радіо|date=29 December 2022|work=Радіо Свобода|access-date=2022-12-29|language=uk}}</ref> * На 1 август 2023 година, започнала работата за замена на [[Мајка Украина|Споменикот „Српот и чеканот на татковината“]] во [[Киев]] со украинскиот грб, кој завршил на 6 август и бил прекрстен во [[Мајка Украина]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ukraine-replaces-soviet-coat-arms-trident-towering-kyiv-102057342|title=Ukraine replaces Soviet hammer and sickle with trident on towering Kyiv monument|work=ABC News|language=en|accessdate=2023-08-07}}</ref> <ref name="Culture Ministry: Work begins to replace Soviet symbols on Motherland Monument.">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/culture-ministry-work-begins-to-replace-soviet-symbols-on-motherland-monument/|title=Culture Ministry: Work begins to replace Soviet symbols on Motherland Monument.|date=30 July 2023|work=[[The Kyiv Independent]]|access-date=3 August 2023}}</ref> === Руски културни центри === * На 25 октомври 2016 година, Лавовскиот областен совет одлучил да го исели Рускиот културен центар од комуналните простории и да ги изнајми просториите на групи вклучени во операциите на украинската армија во источна Украина против проруските сепаратисти. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/lviv-regional-authorities-in-ukraine-evict-russian-cultural-center/a-36179097|title=Controversy surrounds Russian cultural center|last=Prychid|first=Viktoria|date=October 27, 2016|work=[[Deutsche Welle|DW]]|language=en|accessdate=2022-11-20}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zaxid.net/lvivska_oblrada_zobovyazala_rosiyskiy_kulturniy_tsentr_zvilniti_komunalne_primishhennya_n1409093|title=Російський культурний центр у Львові зобов'язали звільнити приміщення|last=|date=9 November 2016|work=ZAXID.NET|language=uk|trans-title=The Russian Cultural Center in Lviv was ordered to vacate its premises|accessdate=2022-11-20}}</ref> На 13 октомври 2018 година, во зградата на поранешниот Руски културен центар била отворена „Куќата на воинот“ – центар за учесници и ветерани од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lvivoblrada.gov.ua/articles/u-lvovi-na-vulkorolenka-urochisto-vidkrili-budinok-vojina-2|title=Львівська обласна рада|work=lvivoblrada.gov.ua|trans-title="Warrior's House" was solemnly opened in Lviv on Korolenko St.|accessdate=2022-11-20|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027180846/https://lvivoblrada.gov.ua/articles/u-lvovi-na-vulkorolenka-urochisto-vidkrili-budinok-vojina-2|url-status=dead}}</ref> * На 15 ноември 2017 година, како одговор на инсинуации за можна продажба на Националниот културен центар на Украина во Москва, група пратеници на Врховната Рада побарале затворање на руските културни центри во Украина тврдејќи дека тие биле искористени за да се обезбеди правно покритие за субверзивните активности на руските специјални служби. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://petrimazepa.com/gruppa_nardepov_hocet_zakryt_rossiiskie_kulturnye_centry|title=Группа нардепов хочет закрыть российские культурные центры|date=15 November 2017|work=Петр и Мазепа|language=ru|trans-title=A group of people's deputies wants to close Russian cultural centers|accessdate=2022-11-20}}</ref> === Други === * За време на состанокот на 16 јуни 2022 година, работна група на Министерството за образование и наука на Украина одлучило, во врска со инвазијата на Руската Федерација во Украина, да отстрани повеќе од 40 дела од советски и руски автори од училишните учебници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/art/mon-viluchiv-z-shkilnoji-programi-tvori-pushkina-tolstogo-bulgakova-ta-inshih-avtoriv-novini-ukrajini-50250501.html|title=Геть з класу! Зі шкільної програми вилучать більше 40 творів Пушкіна, Толстого, Булгакова та інших російських і радянських авторів|work=nv.ua|language=uk|accessdate=2022-06-17}}</ref> * На 7 февруари 2023 година, милиони книги, главно на руски јазик, биле отстранети од народните библиотеки во земјата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-withdraws-19-mln-russian-soviet-era-books-libraries-2023-02-07/|title=Ukraine withdraws 19 million Russian, Soviet-era books from libraries|work=[[Reuters]]|accessdate=2024-04-05}}</ref> * На 3 мај 2023 година (во своето второ читање), Врховната Рада го усвоил законот „За изменување и дополнување на Законот на Украина за заштита на културното наследство“, со кој се легализирало отстранувањето на „советските и царските културни споменици“ од државниот регистар. <ref name="Anti-Pushkin162645">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2023/05/3/162645/|title=The Verkhovna Rada adopted the "Anti-Pushkin" law|date=3 May 2023|work=[[Ukrayinska Pravda|Historical Pravda]]|language=Ukrainian|accessdate=3 May 2023}}</ref> Законот бил познат како „Закон против Пушкин“. <ref name="Anti-Pushkin162645" /> * На 2 септември 2024 година, [[Национална банка на Украина|Народната банка на Украина]] иницирала процес на преименување на [[Копек|копејка]] ({{Дроп|100}} [[Украинска гривна|гривни]]) во историскиот шах. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://forbes.ua/news/nbu-zaminit-kopiyki-na-shagi-z-chim-povyazana-tsya-istorichna-initsiativa-30082024-23342|title=|last=Denysiuk|first=Mariia|date=2 September 2024|work=Forbes.ua|language=uk|script-title=uk:НБУ пропонує замінити копійки новими монетами під назвою «шаг»|trans-title=The NBU proposes to change kopiikas with new coins called shahs}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bank.gov.ua/ua/news/all/vidnovlennya-istorichnoyi-spravedlivosti-natsionalniy-bank-initsiyuye-zminu-nazvi-moneti-kopiyka-na-shag|title=|date=2 September 2024|work=National Bank of Ukraine|language=uk|script-title=uk:Відновлення історичної справедливості: Національний банк ініціює зміну назви монети "копійка" на "шаг"|trans-title=The restoration of historical justice: the National Bank has initiated the renaming of the coin "kopiika" to "shah"}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Sister project links |wikt=no |n=no |q=no |s=no |b=no |v=no}} * {{Cite web |last= |date=2019-09-29 |title=Derussification of Ukraine: achievements and latest threats |url=https://www.radiosvoboda.org/a/30188918.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929071049/https://www.radiosvoboda.org/a/30188918.html |archive-date=2019-09-29 |access-date=September 29, 2019 |website=www.radiosvoboda.org |publisher=Radio Svoboda}} * {{Cite web |last= |date=2018-03-19 |title=New language law: calm or low start? |url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2423131-novij-zakon-pro-movu-zatissa-ci-nizkij-start.html |access-date=March 19, 2018 |website=ukrinform.ua |publisher=Ukrinform}} * {{Cite web |last= |date=2018-02-22 |title=The number of supporters of the Ukrainian language as the only state language has increased |url=http://language-policy.info/2018/02/zrosla-kilkist-pryhylnykiv-ukrajinskoji-movy-yak-jedynoji-derzhavnoji-doslidzhennya/ |access-date=February 23, 2018 |website=language-policy.info |publisher=Language policy portal}} * {{Cite news |last=Kaspruk |first=Viktor |date=2009-08-24 |title=Is real derussification of Ukraine possible? |url=https://www.radiosvoboda.org/a/1806505.html |newspaper=Радіо Свобода |publisher=Radio Svoboda}} * {{Cite web |last= |date=2017-04-26 |title=Kyiv can set an example of how to overcome the consequences of the language occupation of Ukraine |url=http://bastion.tv/news/kiyiv-mozhe-pokazati-priklad-yak-podolati-naslidki-movnoyi-okupaciyi-ukrayini/ |access-date=December 14, 2017 |website=bastion.tv |publisher=The Last Bastion}} * {{Cite web |last= |date=2017-11-27 |title=Svobodivtsi promises total derussification of Ukraine |url=https://news.vash.ua/news/suspilstvo/svobodivtsi-obitsyayut-totalnu-derusyfikatsiyu-ukrayiny-53580 |access-date=December 14, 2017 |website=news.vash.ua |publisher=Your news |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215053458/https://news.vash.ua/news/suspilstvo/svobodivtsi-obitsyayut-totalnu-derusyfikatsiyu-ukrayiny-53580 |url-status=dead }} * {{Cite web |last= |date=2016-10-12 |title=Derussification in Ukraine: does it lead to civil war? |url=https://apostrophe.ua/ua/article/society/2016-10-12/derusifikatsiya-v-ukraine-vedet-li-eto-k-grajdanskoy-voyne/7698 |access-date=November 14, 2017 |website=apostrophe.ua |publisher=Apostrophe}} * {{Cite web |last= |date=2015-11-28 |title=Decommunization = derussification of Ukraine |url=http://tyzhden.ua/Society/152416 |access-date=November 14, 2017 |website=tyzhden.ua |publisher=Ukrainian week}} * {{Cite web |last=Kulyk |first=Volodymyr |date=October 2017 |title=Hybrid derusification |url=https://krytyka.com/ua/articles/hibrydna-derusyfikatsiya |access-date=November 14, 2017 |website=krytyka.com |publisher=Krytyka}} * {{Cite web |last= |date=2017-05-29 |title=Gentle derussification: Television is switching to 75% Ukrainian |url=https://www.5.ua/suspilstvo/lahidna-derusyfikatsiia-telebachennia-perekhodyt-na-75-ukrainskoi-146609.html |access-date=November 14, 2017 |website=5.ua |publisher=[[5 Kanal (Ukraine)|5 Kanal]]}} * {{Cite web |last= |date=2016-08-02 |title=Derussification is an inevitable stage in the historical development of Ukraine |url=https://www.obozrevatel.com/blogs/36570-derusifikatsiya-neizbezhnyij-etap-istoricheskogo-razvitiya-ukrainyi.htm |access-date=November 14, 2017 |website=obozrevatel.com |publisher=[[Obozrevatel]]}} * {{Cite web |last=Melnyl |first=Ivan |date=2009-09-08 |title=Derussification of Ukraine: no step back |url=http://texty.org.ua/pg/article/newsmaker/read/5017/Derusyfikacija_Ukrajiny_ni_kroku_nazad |access-date=November 15, 2017 |website=texty.org.ua |publisher=Teksty}} * {{Cite web |last= |date=2017-11-14 |title=The Russian language is losing popularity among the people of post-Soviet countries |url=http://language-policy.info/2017/11/rosijska-mova-vtrachaje-populyarnist-sered-zhyteliv-postradyanskyh-krajin/ |access-date=December 13, 2017 |website=language-policy.info |publisher=Language policy portal}} * {{Cite web |last=Максим Кобєлєв |date=2017-12-30 |title=Language results of 2017 |url=http://language-policy.info/2017/12/movni-pidsumky-2017-roku/ |access-date=January 6, 2018 |website=language-policy.info |publisher=Language policy portal}} * {{Cite news |last= |date=2017-12-31 |title=2017 in the language sphere: the grounds for the positive are increasing |url=https://www.radiosvoboda.org/a/28947735.html |access-date=January 6, 2018 |newspaper=Радіо Свобода |publisher=Radio Svoboda|last1=Марусик |first1=Тарас }} * {{Cite web |last=Юлія Дукач |date=2018-11-06 |title=In whose honor are the streets of Ukraine named? |url=http://texty.org.ua/d/2018/streets/ |access-date=November 7, 2018 |website=texty.org.ua |publisher=Teksty}} [[Категорија:Дерусификација на Украина| ]] fcf2ceq910u674q3waxu6iqdx60put3 1 1369586 5629484 5358600 2026-09-17T11:53:42Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Разговор:Дерусификација на Украина]] на [[Разговор:Дерусификација во Украина]] 5358600 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2025|корисник=Тиверополник|тема=Општество|земја=Украина}} 04utujrn3g4pr7ru8ak7uzuk9ramcmy 0 1371871 5629238 5628985 2026-09-16T14:11:13Z BT405 9277 /* */ 5629238 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Еворивија 2026|image=Esc-ai-logo-2026.png|semi1=12 мај 2026|semi2=14 мај 2026|final=16 мај 2026|host={{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]]|venue=Wiener Stadthalle, Виена|presenters=Викторија Сваровски Мајкл Островски Емили Бусвајн (зелена соба)|winner={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]] „Бангаранга“|director=Мајкл Куглер Робин Хофвандер|entries=25|returning={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]] <br> {{знамеикона|Молдавија}} [[Молдавија]]<br> {{знамеикона|Романија}} [[Романија]]|nonparticipating={{знамеикона|Исланд}} [[Исланд]]<br> {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска]]<br> {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија]]<br> {{знамеикона|Словенија}} [[Словенија]]<br> {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија]]|previous=2025|next=2027|map=ESC 2026 Map.svg|finalists=1|notqualified=1|past=1|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|emiter=[[Податотека:ORF logo.svg|30px]] [[О-Ер-Еф (телевизија)|ORF]]|слоган=United by Music - Обединети од музика}} '''Изборот за песна на Евровизија 2026''' беше 70-то јубилејно издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Виена]], [[Австрија]], откако радиодифузерот [[ORF]] ја презеде организацијата благодарение на победата на [[JJ (пејач)|Џеј Џеј]] на претходното издание со песната „Wasted Love“. Натпреварот се одржа во арената [[Винер Штадхале]], а се состоеше од две полуфиналиња на 12 и 14 мај и големо финале на 16 мај 2026 година. Водители на трите емисии беа Мириам Вајкселбраун, Роберт Крацер и Викторија Свартовски. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Молдавија]] се врати на натпреварот по пауза од една година, додека [[Северна Македонија]] и понатаму не учествуваше. Победник беше [[Франција]] со песната „[[Mon amour]]“ во изведба на [[Слиман]], освојувајќи 450 поени. == Место на одржување == По победата на Австрија во 2025 година, неколку австриски градови поднесоа кандидатури за домаќин. Виена беше избрана за град домаќин на јубилејното 70-то издание, а Винер Штадхале беше назначена за арена на натпреварот, со што Виена по втор пат беше домаќин на натпреварот (по 1967 година). == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот продолжува да биде ''United by Music'' (Обединети со музика). Системот на гласање остана непроменет: резултатите од полуфиналињата се одлучуваа исклучиво преку гласовите на публиката (телевоутинг), додека во финалето гласовите беа поделени по принцип 50% жири и 50% публика. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 12 мај 2026 година. Во него учествуваа 15 земји. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Енџи Крид || "Vsesvit" || 4 || 122 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Клара Софија || "Golden Shadows" || 9 || 64 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Јустина Стечковска || "Witch-er Tarohoro" || 12 || 42 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Принц || "Mila" || 6 || 88 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Katarsis || "Aš noriu tavo" || 8 || 71 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Марко Бошняк || "Moli za nas" || 11 || 45 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Erika Vikman || "ICH BINI" || 3 || 140 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Брјанит || "Raddirnar" || 10 || 52 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Мила || "Alma velha" || 13 || 38 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Subwoolfer || "Give That Wolf a Banana (2.0)" || 5 || 105 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Микаела || "Ghost Town" || 14 || 20 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Мелина Борис || "Aurora" || 2 || 162 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Владо Калезиќ || "Odlazim" || 15 || 12 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Нуа Роуз || "Midnight Hour" || 7 || 79 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Мелани Рене || "Time to Shine" || 1 || 180 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 14 мај 2026 година. Во него учествуваа 16 земји. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Клои Константин || "Imperfection" || 7 || 82 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || ADONXS || "Over You" || 5 || 99 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Sissal || "Hallucination" || 12 || 35 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Сона Рубенјан || "Luys i tariner" || 4 || 112 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Ollie || "Venom" || 3 || 125 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Мира || "Spre soare" || 13 || 28 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Лентул || "Echoes" || 8 || 74 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Јувал Рафаел || "New Day" || 1 || 190 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Tautumeitas || "Bur Man Burt" || 10 || 50 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Клод || "Ladada (Mon dernier mot)" || 2 || 155 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Senhit || "Superstition" || 14 || 22 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Мариам Бигвава || "Bridges" || 9 || 68 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Албан Скендерај || "Nuk mjafton" || 6 || 91 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Паша Парфени || "Doru-mi dor" || 11 || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Dami Im || "Paper Aeroplane" || 11 (tie) || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}}|| Села || "Eternity" || 15 || 15 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 16 мај 2026 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Мелани Рене || "Time to Shine" || 14 || 112 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Сона Рубенјан || "Luys i tariner" || 12 || 145 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Chanel || "TOKE" || 8 || 210 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Јувал Рафаел || "New Day" || 5 || 310 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Енџи Крид || "Vsesvit" || 6 || 285 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Leony || "Remedy" || 18 || 95 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Мелина Борис || "Aurora" || 4 || 345 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Танјано || "Storie" || 3 || 380 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Ollie || "Venom" || 15 || 108 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Erika Vikman || "ICH BINI" || 7 || 250 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || [[Слиман]] || "Mon amour" || 1 || 450 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Subwoolfer || "Give That Wolf a Banana (2.0)" || 19 || 82 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Cat Burns || "People Pleaser" || 21 || 64 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Клои Константин || "Imperfection" || 22 || 58 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Клод || "Ladada (Mon dernier mot)" || 2 || 402 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || ADONXS || "Over You" || 20 || 75 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Нуа Роуз || "Midnight Hour" || 23 || 50 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Katarsis || "Aš noriu tavo" || 24 || 42 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Принц || "Mila" || 16 || 104 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Клара Софија || "Golden Shadows" || 25 || 35 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Лентул || "Echoes" || 17 || 98 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Тобиас Риглер || "Gemeinsam" || 13 || 120 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Албан Скендерај || "Nuk mjafton" || 11 || 152 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Мариам Бигвава || "Bridges" || 26 || 28 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}}|| Брјанит || "Raddirnar" || 10 || 160 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Брјанит || "Raddirnar" || 9 || 188 |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Vienna 2026 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2026 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Basel 2025 | Следен = Eurovision Song Contest: 2027 }} '''''Eurovision Song Contest: Vienna 2026''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2026 година. Албумот ги содржи песните од сите 37 земји учеснички на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Nuk mjafton | extra1 = Албан Скендерај (Албанија) | length1 = 3:00 | title2 = Luys i tariner | extra2 = Сона Рубенјан (Ерменија) | length2 = 2:58 | title3 = Paper Aeroplane | extra3 = Dami Im (Австралија) | length3 = 3:00 | title4 = Gemeinsam | extra4 = Тобиас Риглер (Австрија) | length4 = 2:55 | title5 = Eternity | extra5 = Села (Азербејџан) | length5 = 3:00 | title6 = Echoes | extra6 = Лентул (Белгија) | length6 = 2:57 | title7 = Golden Shadows | extra7 = Клара Софија (Кипар) | length7 = 2:54 | title8 = Over You | extra8 = ADONXS (Чешка) | length8 = 2:56 | title9 = Hallucination | extra9 = Sissal (Данска) | length9 = 3:00 | title10 = Venom | extra10 = Ollie (Естонија) | length10 = 2:59 }} == Надворешни врски == * [http://www.eurovision.tv Официјална страница] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Австриска музика]] [[Категорија:Музиката во 2026 година]] 3m7p01o1yfqxky6k8s4qeoy5q2k0hhr 0 1384550 5629232 5629082 2026-09-16T13:16:51Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Ликови од Господар на прстените]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629232 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | name = Саурон | series = [[Џ. Р. Р. Толкин|Толкин]] | image = Саурон (лик од Толкин).jpg | caption = Илустрација на Саурон во акварел од Џ. Р. Р. Толкин | aliases = {{Plainlist| * Мајрон (првично) * Анатар * Темниот Господар * Волшебникот * Господарот на Прстените }} | race = Маја | lbl24 = Книги | data24 = {{Plainlist | * „[[Хобит (роман)|Хобит]]“ * „[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]“ * „[[Силмарилион]]“ * „[[Незавршени приказни]]“ * Серијалот „[[Историјата на Средната Земја]]“ * „[[Берен и Лутиена]]“}} }} '''Саурон''' ([[квења]]: ''Sauron''), познат и како '''Гортаур Безмилосниот''' — во легендариумот на [[Џ. Р. Р. Толкин]] е еден од Мајарите, кој во почетокот на своето постоење ѝ припаѓал на свитата на Вала Ауле. Тој е главниот [[антагонист]] во романот „[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]“.<ref>{{cite web|url=http://greenbooks.theonering.net/guest/files/050102.html|title=How much was Rowling inspired by Tolkien?|last=Monroe|first=Caroline|publisher=GreenBooks, TheOneRing.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914023536/http://greenbooks.theonering.net/guest/files/050102.html|archive-date=14 септември 2019|access-date=21 мај 2006|url-status=live}}</ref> Саурон бил еден од оние Мајари што застанале на страната на Мелкор, станувајќи еден од неговите најверни и најмоќни соработници. По Војната на гневот и поразот на неговиот господар, Саурон се воздигнал во најголемиот непријател на слободните народи на [[Средна Земја|Средната Земја]] во текот на втората и третата доба. Според „Валаквента“, Саурон „тргнал по истиот кобен пат по кој заминал Моргот, патот што води во Празнината“. == Животопис == === Пред создавањето на светот === [[Космологија|Космолошкиот]] мит што му претходи на „[[Силмарилион]]“ објаснува како врховното битие, Еру Илуватар, го започнал своето творештво создавајќи безброј духови, „родени од неговата мисла“, кои биле со него уште пред да биде создадено што било друго. Битието што подоцна станало познато како Саурон, настанало како „бесмртен (ангелолик) дух“. Оттука, на почетокот на своето постоење, Саурон непосредно го гледал Творецот. Како што забележува Толкин: „Саурон не можел да биде искрен [[атеист]]. Иако бил еден од помалите духови создадени пред светот, тој го познавал Еру во мерата што му била доделена“. Во терминологијата на јазикот [[квења]], овие духови се нарекувале Ајнури (едн. Ајну). Оние што влегле во физичкиот свет биле Валарите (едн. Вала) — најмоќните меѓу нив. Помалите духови од истата раса, на кои им припаѓал и Саурон, се нарекувале Мајари (едн. Маја). Саурон бил многу помоќен од многумина негови соплеменици; Толкин истакнува дека тој бил од „многу повисок ред“ отколку Мајарите што подоцна дошле во [[Средна Земја|Средната Земја]] како волшебници (Истари), како [[Гандалф]] и [[Саруман]]. На почетокот, сите биле добри и нерасипани. Како што вели Елронд: „Ништо не беше зло во почетокот. Дури ни Саурон не беше таков“. Бунтот го започнал Валата Мелкор (подоцна наречен Моргот). Според легендата за Музиката на Ајнурите (Ајнулиндале), Еру им дозволил на своите „деца духови“ да изведат голема Музика, развивајќи ја темата што тој им ја претставил. Некое време хорот пеел мелодија со чудесна убавина, но потоа Мелкор се обидел да ја зголеми сопствената слава, вметнувајќи во песната идеи што биле во спротивност со изворната тема. Веднаш настанало несогласување (дисонанца) и многумина што пееле покрај него се поколебале... но некои почнале да ја прилагодуваат својата музика според неговата тема. Злото во светот на почетокот не постоело во големата Тема, туку влегло преку дисонанцата на Мелкор. Меѓутоа, Саурон не ја внел таа дисонанца; тој можеби знаел повеќе за музиката и од самиот Мелкор, чиј ум бил презафатен со сопствените планови. Саурон паднал подоцна. На крајот, Еру ја прекинал песната и ѝ дал на таа Музика (сега веќе изобличена од судирот меѓу доброто и злото) независно постоење. Така настанал материјалниот свет, Еа, каде што драмата на доброто и злото требало да се одвива до самиот крај. Еру им дозволил на духовите што сакале да влезат во Еа, а Саурон бил меѓу нив. === Падот на Саурон === Влегувајќи во Еа на почетокот на времето, Валарите и Мајарите се обиделе да го изградат и организираат светот според волјата на Еру Илуватар. Секој дух од редот на Мајарите му бил доделен на некој од помоќните Валари. Саурон бил еден од најистакнатите Мајари во служба на Ауле Ковачот, големиот мајстор меѓу Валарите. Како последица на тоа, Саурон стекнал огромни знаења за физичката материја на светот, за ковањето и за сите други видови занаети, станувајќи „голем мајстор во свитата на Ауле“. Саурон засекогаш го задржал тоа „научно“ знаење: „На почетокот тој беше од Мајарите на Ауле и засекогаш остана моќен во знаењата на тој народ“. Изворното име на Саурон било Мајрон (кв. ''Mairon''), што значи „восхитувачки“. Името Мајрон било неговото првобитно име, но откако преминал на страната на Мелкор, [[Виленик|вилениците]] почнале да го нарекуваат Саурон и Гортаур. Меѓутоа, во текот на првата доба, тој продолжил да се нарекува себеси Мајрон. Мелкор им се спротивставил на останатите Валари што му останале верни на Еру. Токму во тоа време, Саурон паднал како жртва на расипувачкото влијание на Мелкор: „Во зората на Арда, Мелкор го заводни и го премами на своја страна“. За мотивите на Саурон да премине кај Мелкор, Толкин пишува:<blockquote>    „...неговата доблест (и причината за неговиот пад) беше тоа што тој љубеше ред и прецизност, а мразеше неред и бесмислени триења“.</blockquote>Така, очигледната волја и моќ на Мелкор да ги остварува своите замисли брзо и вешто биле она што првично го привлекло Саурон. Ова укажува на еден од најголемите парадокси на Саурон: тој копнеел по поредок, но следел разрушителен и хаотичен план за да го постигне тоа. Извесно време Саурон успешно се преправал дека им е верен слуга на Валарите, додека постојано го снабдувал Мелкор со информации. Кога Валарите го сотвориле Алмарен, нивното прво живеалиште во светот, Мелкор дознал за сѐ што било направено, бидејќи имал тајни пријатели и шпиони меѓу Мајарите, од кои главен бил оној што подоцна го нарекле Саурон. Откако Мелкор го уништил Алмарен, Валарите се преселиле на крајниот Запад на Арда — во благословените земји на Аман, познати како Валинор. Тие сѐ уште не знаеле за предавството на Саурон, бидејќи и тој станал жител на Валинор. Меѓутоа, во еден миг тој го напуштил Аман и заминал во Средната Земја, отворено придружувајќи му се на својот нов господар. Поради своето воодушевување од моќта, тој станал следбеник на Моргот и паднал заедно со него до најголемите длабочини на злото. Се смета дека Саурон не го поддржувал целосно Мелкор во сите негови намери. Додека Мелкор се стремел кон целосно уништување на Арда, Саурон сакал да владее со суштествата што ја населуваат. Во таа смисла, Саурон бил многу „попрактичен“ од својот господар. === Првата доба === По приклучувањето кон својот нов господар во Средната Земја, Саурон се покажал како предан слуга и способен ученик: „Додека Моргот сѐ уште владеел, Саурон не барал сопствена слава, туку работел и кроел планови за друг, посакувајќи победа за Мелкор, кого во почетокот го обожувал“. Тој често ги остварувал целите што Мелкор, во својата бесна избрзаност, не можел да ги заврши. Во „Силмарилион“ се вели дека до моментот на будењето на вилениците, Саурон веќе станал најблискиот помошник на Мелкор. Нему му било доверено управувањето со Ангбанд, моќно утврдување изградено како претстража на главната тврдина на Мелкор — Утумно. За да ги заштитат вилениците, Валарите почнале војна, го збришале Утумно и го заробиле Мелкор, но Саурон успеал да им се извлече. Додека Мелкор во Валинор глумел каење, Саурон тајно го обновувал Ангбанд. Кога Мелкор конечно се вратил како Моргот, Црниот Непријател (носејќи ги украдените Силмарили на Феанор), неговите подземни зандани веќе биле полни со орди од орки. Во војните што следеле, Саурон бил главен заменик на Моргот, по ранг над сите други, вклучувајќи го и Готмог, Господарот на Балрозите. Познат како Гортаур Суровиот, тој бил мајстор за илузии и метаморфози; [[Врколак|врколаците]] и [[Вампир|вампирите]] биле негови слуги, а најпознати меѓу нив биле Драуглуин, таткото на врколаците, и неговата вампирска гласничка Турингветил. За време на битката Дагор Браголах, Саурон го освоил виленичкиот остров Тол Сирион, прогонувајќи го братот на Галадриела, Ородрет. Оттогаш островот станал познат како Тол-ин-Гаурхот, Островот на Врколаците. Десет години подоцна, Финрод Фелагунд и Берен биле заробени на островот. Финрод влегол во волшебен двобој со песни против Саурон, но бил поразен. Подоцна, Финрод загинал во [[Зандана|занданите]] борејќи се со [[волк]] за да го спаси Берен. Набрзо пристигнале Лутиена и кучето Хуан. Саурон, знаејќи за пророштвото дека Хуан ќе загине од најголемиот волк, самиот зел облик на ѕверски волк и нападнал. Но пророштвото се однесувало на волкот Кархарот, па Саурон не можел да го победи Хуан. Хуан го зграпчил за грло, а Лутиена му дала избор: да ѝ ја предаде власта над островот или телото да му биде уништено, па неговиот дух вечно да ги трпи потсмевите на Моргот. Саурон се предал, се претворил во огромен [[Лилјаци|лилјак]] и побегнал во шумите на Таур-ну-Фуин. По Војната на гневот, Моргот бил поразен и исфрлен во Празнината. Саурон, преплашен од моќта на Валарите, зел преубав облик и го молел Еонве (гласникот на Манве) за милост. Иако неговото каење можеби на почетокот било искрено, тој не сакал да им се покори на Валарите и да оди на суд во Валинор. Наместо тоа, Саурон побегнал и долго време се криел во Средната Земја. [[Податотека:Unico Anello.png|мини|243x243пкс|Единствениот прстен]] === Втората доба === Околу 500 години по почетокот на втората доба, Саурон повторно се појавил во Средната Земја. Лишен од својот господар, тој се обидел да го подражава, но со поинаков пристап. Толкин нагласува дека во овој период Саурон се водел од „добри намери“ за обнова и организација на Средната Земја, која ја сметал за напуштена од боговите. Меѓутоа, неговата гордост и желба за апсолутна власт постепено го претвориле во олицетворение на злото, со цел да стане „господар и бог на луѓето“. ==== Прстените на моќта ==== Околу 1000 г. од втората доба, Саурон се утврдил во Мордор, на југоистокот од Средната Земја, и ја започнал изградбата на Барад-дур. За да ги придобие вилениците, тој зел прекрасен облик и под името Анатар („Господар на Даровите“) дошол во Ерегион, каде што владеел вештиот ковач Келебримбор, внукот на Феанор. Други негови имиња од овој период биле Артано („голем занаетчија“) и Аулендил („слуга на Ауле“). Саурон ги поучувал Нолдорите на уметност и волшепство, и токму под негово менторство ковачите од Ерегион ги создале прстените на моќта. Тој тврдел дека е пратеник на Валарите, особено на Ауле. Некои виленици не му верувале, како Галадриела и Гил-галад, но ковачите од Ерегион ги пренебрегнувале нивните предупредувања. Во меѓувреме, во длабока тајна, Саурон во огнот на [[Ородруин]] (Планината на Судбината) го исковал Единствениот прстен. Во него вложил голем дел од својата сопствена моќ за да може да ги контролира сите останати прстени. Околу 1600 г., тој ја завршил и изградбата на својата кула, Барад-дур. Меѓутоа, Саурон не предвидел дека вилениците ќе го почувствуваат неговото влијание. Всушност, во моментот кога Саурон го ставил Единствениот прстен, тие ја согледале неговата вистинска природа, ги извадиле своите три прстени и не ги носеле сѐ додека тој го поседувал својот артефакт. Разгневен, Саурон им објавил војна на вилениците, решавајќи најпрво да го порази Келебримбор. Во 1695 г., Саурон на чело на огромна војска извршил наезда на Ерегион. Главниот град на вилениците, Ост-ин-Едил, бил заземен од орди на орки, а Келебримбор претрпел пораз во пресметката со Анатар и бил заробен. Под мачење, внукот на Феанор му ја открил на Саурон местоположбата на деветте човечки и седумте гномски прстени на моќта, но за трите прстени што ги исковал лично, не кажал ниту збор. Иритиран, Саурон наредил Келебримбор да биде погубен. По ова, Непријателот успешно напредувал кон Линдон, а орковските орди успеале да се пробијат до Сивите Пристаништа, блокирајќи го истовремено Елронд во неговото утврдено живеалиште во Ериадор — Ривендел. Но вознемирен од успесите на Саурон, нуменорскиот крал Тар-Минастир испратил голема флота на помош за вилениците на Гил-галад. Кај Сивите Пристаништа, војската на Саурон претрпела катастрофален пораз, а сојузниците ги отфрлиле неговите сили надвор од Ериадор. Во битката кај реката Гватло, Саурон одвај успеал самиот да побегне, по што тајно се вратил во Мордор, решен да го уништи Нуменор. ==== Саурон на врвот на моќта и падот на Нуменор ==== По неуспехот кај реката Гватло, Саурон почнал да собира сојузници и почнал да им ги предава прстените на моќта. Деветте прстени им биле поделени на човечките владетели, кои биле поробени од нивната натчовечка сила и се претвориле во назгули — најмоќните и најверните слуги на Саурон. Останатите седум им биле врачени на гномови. Иако гномовите од народот на Дурин се покажале отпорни на неговата волја и не преминале на негова страна, Саурон успеал да посее алчност во нивните срца, што им донело многу несреќи на наугримите (гномовите). Во овој период, Саурон го затворил преминот кон планинскиот венец на Мордор со изградба на Црната порта. Овие времиња се познати како темните години. Вториот Темен Господар сега бил на врвот на својата моќ, владеејќи со огромна империја од својата мрачна тврдина Барад-дур. Неговата гордост пораснала толку многу што почнал да се нарекува себеси „Владетел на Земјата“ и „Крал на Луѓето“, со цел да ги протера Нуменорците преку Морето. Кралот узурпатор на Нуменор, Ар-Фаразон, навреден од претензиите на Саурон, се истоварил во Средната Земја со огромна војска. Гледајќи ја нивната воена моќ, војските на Саурон се разбегале. Сфаќајќи дека не може да ги победи со сила, Саурон свесно се предал како заробеник. Преку своите заводливи зборови, тој постепено се претворил од заробеник во главен советник на кралот. Тој го убедил кралот да го обожуваат Мелкор и Темнината. Во главниот град Арменелос бил изграден храм каде што Саурон, како првосвештеник, принесувал човечки жртви. Кога една огнена стрела од гневот на Валарите го погодила храмот, а Саурон останал неповреден на кулата, луѓето го прогласиле за бог. На крајот, тој го убедил Ар-Фаразон да ја изгради најголемата флота во историјата и да тргне во поход против Бесмртните Земји (Аман) на запад, лажејќи ги дека така ќе стекнат бесмртност. По волја на Еру Илуватар, во мигот кога флотата на Ар-Фаразон стапнала на брегот на Аман, војската била погребана под [[Свлечиште|свлечишта]] од карпи. Во катастрофата што следувала, целиот остров Нуменор бил потопен од огромен бран (3319 г. од втората доба). Физичкото тело на Саурон било уништено во потопот, но неговиот дух се вратил во Мордор. Таму тој си создал ново тело, но бидејќи потрошил премногу енергија на расипувањето на Нуменор, тој веќе никогаш не можел да земе пријатен и убав облик. Оттогаш, тој можел да се појавува само како застрашувачки и мрачен господар, губејќи ја својата моќ да ги мами другите со својот изглед. Постојат различни верзии за Единствениот прстен: според „Силмарилион“, тој го оставил во Мордор, но во своите писма Толкин вели дека го носел со себе во Нуменор и дека токму со неговата моќ ги залудел умовите на луѓето. ==== Војната на Последниот сојуз ==== Откако Саурон го обновил своето тело, дознал дека преживеаните Нуменорци, предводени од Елендил (роднина на Ар-Фаразон), успеале да се спасат од катаклизмата и да допловат во Средната Земја. Тие, заедно со Нуменорците што веќе живееле таму, ги основале кралствата Арнор и Гондор. Кога слободните народи дознале за враќањето на Саурон, го формирале Последниот сојуз на вилениците и луѓето со цел негово конечно уништување. Во 3429 г., откако собрал воена моќ, Саурон го нападнал Гондор и набрзина ја зазел тврдината Минас Итил, протерувајќи го Исилдур, постариот син на кралот Елендил. Меѓутоа, Анарион успеал да го запре налетот на Мордор додека од север пристигнал неговиот татко Елендил со засилување (војските на Арнор, Сивите Пристаништа, Ривендел, Лотлориен, Зеленолес, како и војската на гномовите од Морија). Војските на Саурон биле потиснати преку реката Андуин. Потоа, во 3434 г., во битката на рамнината Дагорлад, силините на Саурон претрпеле катастрофален пораз. По неколку неуспешни обиди, Црната порта (Моранон) конечно била заземена, што им овозможило на сојузниците да излезат непосредно пред престолнината на Мордор и последното упориште на Саурон — Барад-дур. По долготрајна опсада на Барад-дур, самиот Саурон излегол на отворена битка. Против него се исправиле виленичкиот крал на Линдон, Гил-галад, и кралот на Арнор, Елендил. И двајцата загинале во двобојот, но и самиот Саурон бил соборен. Синот на Елендил, владетелот на Гондор, Исилдур, го отсекол Единствениот прстен заедно со прстот од раката на Саурон. Во тој момент, Саурон повторно ја изгубил својот физички облик, а неговиот изнемоштен дух побегнал и се сокрил. Наспроти советот на господарот на Ривендел, Елронд (кој бил знаменосец на Гил-галад) и господарот на Сивите Пристаништа, Кирдан, Исилдур не го уништил прстенот, туку го задржал за себе. Поради тоа, Саурон не бил целосно поразен. Две години подоцна, на патот кон Ривендел, кралот Исилдур загинал во [[заседа]] на орки кај Ирисните Полиња, а прстенот исчезнал во водите на реката Андуин. === Третата доба === Губењето на Единствениот прстен силно го ослабело Саурон; тој ја поминал првата илјада години од третата доба на истокот во облик на дух, лишен од својот отелотворен облик. ==== Волшебникот од Дол Гулдур ==== Околу 1050 г. сенка на страв паднала врз шумата на територијата на Рованион, која подоцна била наречена Мрколес. Како што станало познато подоцна, тоа било првиот показател дека Саурон повторно се појавил, повраќајќи ја својата способност да земе телесен облик и да има физичко олицетворение. Во јужниот дел на шумата тој си создал тврдина на урнатините на поранешното седиште на кралот на шумските виленици, Орофер, која се викала Дол Гулдур, „Ридот на Волшепствата“. Во Мрколес и надвор од него тој бил познат како Волшебникот (кратко спомнат во „[[Хобит (роман)|Хобитот]]“), бидејќи во почетокот вилениците не го препознале. Валарите не се обиделе да го победат Саурон преку опсежна интервенција, споредлива со Војната на гневот во која бил победен Моргот, плашејќи се дека тоа би можело да доведе до гигантски разорувања. Наместо тоа, тие испратиле во Средната Земја пет Мајари во облик на старци волшебници, од кои најзначајни биле Олорин и Курумо. Околу 1100 г. на „мудрите“ (волшебниците и највлијателните виленици) им станало јасно дека во Дол Гулдур се зацврстила некаква зла сила. Првично се претпоставувало дека тоа е еден од назгулите, а не самиот Саурон. Околу 1300 г. назгулите навистина се појавиле повторно, а нивното влијание имало сериозни последици за државите основани од Нуменорците. Во вековите што следувале, Вештерот крал од Ангмар (водачот на назгулите, кој дејствувал во име на Саурон) постојано го напаѓал северното кралство Арнор, започнувајќи ги нападите во 1409 г. и конечно поразувајќи ги кнежевствата на северните Дунедаини во 1974 г. Шест години подоцна, Вештерот крал од Ангмар влегол во Мордор и таму ги собрал останатите назгули. Во 2000 г. назгулите излегле од Мордор и ја зазеле тврдината Минас Итил (подоцна позната како Минас Моргул), сместена на еден од превалите. Таму тие исто така заплениле артефакт што се покажал како исклучително вреден за Саурон: палантир, еден од седумте видувачки камења што Елендил и неговите придружници ги донеле од Нуменор непосредно пред неговиот пад. Со растењето на силата на Дол Гулдур, мудрите почнале да се сомневаат дека контролната сила што стои зад Вештерот крал и останатите назгули е всушност нивниот првичен господар, Саурон. Во 2063 г. волшебникот Гандалф Сивиот дошол во Дол Гулдур и го направил првиот обид да ја дознае вистината, но Саурон навреме се повлекол и се сокрил на Истокот. Дури по речиси 400 години тој се вратил во својата тврдина во Мрколес, при што неговото вистинско име сѐ уште останало непознато. Во 2460 г. Саурон конечно се разоткрил, зголемувајќи ја својата сила. Речиси во исто време, одамна изгубениот Единствен прстен бил пронајден во реката Андуин од еден хобит по име Деагол. Неговиот роднина Смеагол го убил Деагол за да го земе прстенот за себе, и со текот на времето под силата на прстенот бил претворен во одвратно суштество — [[Голум]]. Избркан од своето семејство, тој го зел со себе прстенот, кој го нарекувал „моето злато“, и се сокрил во Магливите Планини. Во 2850 г. волшебникот Гандалф го извршил вториот обид за извидување на ситуацијата во Дол Гулдур. Во тој момент Саурон успеал да го одземе последното од седумте прстени на моќта од заробениот крал на гномовите во изгнанство, Траин Вториот. Тајно провлекувајќи се во тврдината, Митрандир успеал конечно да го потврди идентитетот на нејзиниот господар, подоцна известувајќи го Белиот совет, составен од виленици и волшебници, дека Саурон се вратил. Саруман, меѓутоа, надевајќи се дека ќе го приграби Единствениот прстен за себе, го одвратил Советот од активни дејствија против Саурон. Меѓутоа, со текот на времето Гандалф, Саруман, Елронд и Галадриела, обединувајќи ги своите сили, го протерале Саурон од Мрколес во 2941 г. Но за времето додека Белиот совет размислувал и се колебал, Темниот Господар веќе успеал да го подготви својот следен чекор, па дури и посакувал да го напушти Дол Гулдур. Токму пред Саурон да побегне од Дол Гулдур, хобитот Билбо Багинс, во текот на опасното патување со одредот гномови предводен од Торин Дабоштит кон Еребор, го сретнал Голум длабоко во утробата на Магливите Планини и таму го нашол прстенот. По завршувањето на походот на Еребор, Билбо го донел прстенот назад во своето село Хобитон во Шир. По неколку децении, тој му го предал на својот наследник, Фродо Багинс. Силата на Саурон сега пораснала до такви размери што тој можел да ја шири својата волја низ Средната Земја. Големото Око на Саурон, во чиј облик се восприемале неговото внимание и силата на волјата, станало симбол на угнетување и страв. По прогонот од Дол Гулдур, Саурон се вратил во Мордор во 2942 г., отворено објавувајќи се девет години подоцна, и ја започнал обновата на Барад-дур. Подготвувајќи се за последната војна против луѓето и вилениците, тој создал гигантски војски од орки. ==== Војна за прстенот ==== Трите тома на „Господарот на прстените“ раскажуваат за последниот обид на Саурон да воспостави господарство над светот во 3018&#x2013;3019 г. од третата доба. Во „Дружината на прстенот“ се вели дека Гандалф се досетил дека прстенот на моќта, пронајден од Билбо во пештерата на Голум, всушност е изгубениот Единствен прстен на Саурон. Волшебникот го известил Фродо за вистинската природа на семејната вредност што му ја оставил Билбо по неговото заминување во Ривендел, и за ужасните последици од неговото потенцијално враќање кај Саурон: {{Блок-цитат|„...На Непријателот досега му недостига само една работа, која би му дала сила и знаење да го скрши секој отпор, да ја уништи последната одбрана и да ги покрие сите земји со втора темнина. Му недостига Единствениот прстен... И тој го бара, и сите негови мисли се насочени кон тоа“.|4=Џ. Р. Р. Толкин, „Господарот на прстените“. Том I „Дружината на прстенот“: Книга I, гл. 2 „Сенки од минатото“.}} Гандалф отишол по совет кај Саруман во [[Изенгард]], но открил дека тој е расипан од своето долго проучување на Саурон. Користејќи го палантирот од кулата Ортханк, Саруман сега општел со Темниот Господар и делувал како негов вазал сојузник, иако тајно се надевал дека ќе го приграби прстенот за себе и ќе ја искористи неговата моќ за да го заземе местото на Саурон. Гандалф бил заробен и затворен на врвот на Ортханк одредено време, но набрзо побегнал со помош на еден од гигантските орли на Манве. Фаќајќи го Голум, Саурон под мачење изнудил од него дека прстенот го нашол хобит по име Багинс. Не губејќи време, Саурон ги испратил назгулите во Шир, местото на живеење на Билбо, но тој заминал во Ривендел многу години пред тоа. Фродо исто така веќе бил на пат од Шир (по совет на Гандалф). Назгулите тргнале во потера по Фродо, а нивниот водач го ранил внукот на Билбо со моргулско сечило на ридот Заверт. Но назгулите биле поразени од Елронд и Гандалф на брегот на реката Бруинен, недалеку од Ривендел. Во Ривендел, Елронд собрал голем совет составен од претставници на народите на Средната Земја за да донесат одлука за излез од кризата. Советот одлучил дека прстенот мора да се уништи таму каде што бил искован, бидејќи не е можно да се растопи со ниту еден друг оган освен со вулканската лава што врие во недрата на Ородруин. Фродо и неговиот пријател Семвајс Гемџи се приклучиле на Дружината на прстенот, прифаќајќи ја мисијата на Советот и согласувајќи се да го фрлат прстенот во огнот на Кобната Гора. Во „Двете кули“ се раскажува дека Саруман, користејќи сопствена војска во име на Саурон, извршил упад во кралството Рохан. Но Гандалф, Теоден, кралот на Рохан, и Ентите предводени од Дрвобрад, конечно ги здробиле војските на Саруман во битката кај Хелмовата Провалија. Неговата тврдина во Изенгард била поразена, а самиот Саруман — фатен во стапица во кулата Ортханк. На тој начин бил неутрализиран еден од најмоќните сојузници на Саурон. Во текот на спротивставувањето меѓу Саруман и Гандалф, палантирот од Ортханк паднал во рацете на Дружината. Гандалф му го предал на членот на Дружината на прстенот, Арагорн, директен потомок на Исилдур и Елендил и, следствено, законит сопственик на каменот. Во „Враќањето на кралот“, Арагорн го искористил за да му се покаже на Саурон (кој користел друг видувачки камен, заробен во Минас Итил многу векови претходно). Арагорн се обидувал да го наведе Саурон на мислата дека прстенот сега е кај него и дека Наследникот на Исилдур се подготвува да ја сврти моќта на прстенот против неговиот создавач. Темниот Господар се вознемирил од ова откритие и нападнал порано отколку што планирал, испраќајќи војска за заземање на Минас Тирит, престолнината на Гондор. Веднаш откако огромната војска од орки, предводена од водачот на назгулите, го напуштила Мордор низ клисурата Кирит Унгол, Фродо и Сем се обиделе да проникнат во Црната Земја по истиот пат. Претходно тие го сретнале Голум, кого Саурон го пуштил од заробеништво, правејќи се дека Голум успеал да побегне случајно. Одредено време Голум им бил водич на Фродо и Сем. Меѓутоа, достигнувајќи ги границите на Мордор, тој ги предал во рацете на Шелоб — пајаковидно чудовишно суштество што го чувало преминот. По кратка борба, Сем успеал да се одбрани и од Голум и од Шелоб, но пајакот успеал да го касне Фродо, кој лежел бездишен, како да умрел од отровот. Орките од тврдината Кирит Унгол го нашле телото на Фродо и го ограбиле, но Сем (мислејќи дека неговиот господар е мртов) успеал да го земе прстенот порано. Во тврдината Фродо дошол при свест и бил ослободен од Сем, и двајцата хобити тргнале на најопасно патешествие низ рамнините на Мордор кон Ородруин. Во исто време, Арагорн се приближил до Црната порта на Мордор со седум илјади воини од западот. По краткиот разговор со командантот на Барад-дур, Гласот на Саурон, започнала битка во која војските на Мордор, кои имале многукратна бројна надмоќ, веднаш почнале да ја потиснуваат војската на Гондор и Рохан. Бидејќи сега бил убеден дека Арагорн го поседува прстенот, Саурон веројатно постапил онака како што предвидел Гандалф: {{Блок-цитат|„...Ќе го здробам, и тоа што тој си го присвоил со својата дрскост, повторно ќе биде мое засекогаш!“|4=Џ. Р. Р. Толкин, „Господарот на прстените“. Том III „Враќањето на кралот“: Книга V, гл. 9 „Последната дебата“.}} Во времето кога силите на западот требало да бидат поразени од надмоќната сила на гигантските војски на Саурон, Фродо ја достигнал својата цел, влегувајќи во огнените длабочини на Ородруин. Меѓутоа, волјата го издала во последен момент: неспособен да ѝ се спротивстави на растечката моќ на прстенот, Фродо го ставил на прстот и го прогласил за свој. Саурон веднаш дознал за тоа, и неговиот поглед се свртел кон влезот во недрата на Кобната Гора. Повлекувајќи ги преостанатите назгули од битката што сѐ уште траела, тој им наредил веднаш да летаат кон Ородруин и по секоја цена да се обидат да го земат прстенот. Меѓутоа, било премногу доцна: Голум го нападнал Фродо, му го одгризал прстот со ставениот прстен, а потоа, скокајќи од восхит, ја изгубил рамнотежата и паднал заедно со прстенот во огнот. Со „рикање и голем метеж од звуци“ Единствениот прстен исчезнал заедно со целата сила вложена во него од Саурон; на тој начин, Голум, без да сака, ја завршил мисијата на Носителот, и покрај неуспехот на Фродо. Со уништувањето на прстенот, силата на Саурон била веднаш скршена, а неговата опиплива суштина во Средната Земја — уништена. Неговиот дух што заминувал во еден миг се издигнал над Мордор како црн облак, но бил распрскан од моќниот ветер од запад (правецот во кој се наоѓале Валинор и Валарите). Моќната империја на Саурон паднала, неговите војски се поколебале и се распрснале, темната кула Барад-дур се урнала, а назгулите биле проголтани од огнен дожд исфрлен од кратерот на Ородруин. Самиот Саурон сега бил деградиран до крајот на векот. Така, на 25 март 3019 г. од третата доба, долгото владеење на вториот Темен Господар, засновано на страв и угнетување, завршило. Гандалф предвидел што ќе значи уништувањето на прстенот за Саурон: {{Цитат|„...Ако тој се уништи, тогаш тој ќе падне, и неговиот пад ќе биде толку низок, што никогаш повеќе нема да може да се издигне. Зашто ќе изгуби голем дел од својата сила, дадена на почетокот, и сѐ што било направено или започнато со таа сила ќе се урне, а тој засекогаш ќе биде деградиран и ќе стане само дух на злото, кој се нагризува самиот себе во мрак, неспособен да расте или да зема облик. Токму така огромното зло на светот ќе биде уништено“.|Џ. Р. Р. Толкин, „Господарот на прстените“. Том III „Враќањето на кралот“: Книга V, гл. 9 „Последната дебата“.}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://matica.com.mk/product/gospodarot-na-prstenite/ Господарот на прстените I дел (преведено на македонски)] — Матица {{Commonscat|Sauron}} [[Категорија:Господар на прстените]] [[Категорија:Ликови од книжевноста]] [[Категорија:Филмски ликови]] [[Категорија:Измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од Господар на прстените]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ sulayzx6eogqhnylxebmsrhdsdoniqw 0 1389895 5629226 5629225 2026-09-16T12:00:01Z Bjankuloski06 332 5629226 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје|name=Национален парк Курски Провлак|alt_name=Куршская коса (Russian)<br/> Kurshskaya Kosa|map=Русија|relief=yes|map_caption=Локација на паркот|location=[[Калининградска Област]]|nearest_city=[[Калининград]]|coordinates={{coord|55|08|N|20|48|E|region:RU|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|area=6,621 ха|established={{start date|1987}}|visitation_num=|visitation_year=|visitation_ref=|governing_body=[[Министерство за природни ресурси и животна средина на Русија]]|photo=Куршская коса у посёлка Рыбачий.jpg|photo_caption=Курски Провлак}} '''Националниот парк Курски Провлак''' ({{Langx|ru|Национальный парк «Куршская коса»}}) опфаќа само 41км на југ руска сопственост од долг и закривен [[Курски Провлак|Курски Провлак]] долг 98 км — вид на таложен песочен гребен. Провлакот го одделува соленоводното [[Балтичко Море]] (на запад) од слатководната [[Курски Залив]] на исток. Јужниот дел од провлакот се наоѓа во Зеленоградскиот округ во [[Калининградска Област|Калининградската област]], [[Русија]] ; северниот дел се наоѓа во југозападна [[Литванија]]. Тоа е [[Светско наследство на УНЕСКО|место на светското наследство на УНЕСКО]] кое го делат двете земји.<ref name="parksite">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.park-kosa.ru/|title=Kurshskaya Kosa (in Russian)|publisher=FGBU National Park Kurshkaya Kosa|accessdate=December 29, 2015}}</ref> == Топографија == Темелите на провалијата биле создадени околу 15.000 година п.н.е. кога ледници кои се оддалечувале го напуштиле Балтичкото Море, а песочните дини на Куронското Море се изградиле врз глацијалната морена.<ref name="parksite-overview">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.park-kosa.ru/cn_o_parke/unikalnost/|title=Kurshskaya Kosa - Overview (in Russian)|publisher=FGBU National Park Kurshkaya Kosa|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131202623/http://www.park-kosa.ru/cn_o_parke/unikalnost/|archive-date=January 31, 2016|accessdate=December 29, 2015}}</ref> Дејството на морето и ветерот создава големи дини, чија просечна должина на провалијата е 35 метри. Областа е една од областите со висок биодиверзитет поради многуте различни еколошки заедници во непосредна близина една до друга: плажа, гребен од дини, мочуришта од различни видови, ливади и шуми. Куронското Провалие е второто најдолго провалие во светот, по 110 км долгата Арабатска Провалија во [[Азовско Море|Азовското Море]]. Паркот го следи провалијата од полуостровот Самбијан на југ до границата со Литванија околу 40км северно; неговата ширина варира од 0,4 до 4км.<ref name="unesco">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/994|title=Curonian Spit|publisher=UNESCO|accessdate=December 29, 2015}}</ref> Водата во лагуната е просечно длабока 3,7 метри, а нивото на водата во лагуната е околу 12 см над оној на Балтичкото Море.<gallery widths="190"> Податотека:Curonian_Spit_from_Space,_2006.jpg|алт=Curonian Spit (and Curonian Lagoon) from Space, 2006| Куронскиот Плунк (и Куронската Лагуна) од вселената, 2006 година Податотека:Дюна_Эфа,_вид_на_Балтийское_море.JPG|алт=Beach in Kurshskaya Kosa National Park| Плажа во Националниот парк Курски Провлак Податотека:Лебедь_озеро.jpg|алт=Swan Lake, Kurshskaya Kosa National Park| Лебедово езеро, национален парк Курски Провлак Податотека:Curonian_Spit.png|алт=Map of Curonian Lagoon, spit to the west| Карта на Куронската лагуна, дел од западниот дел Податотека:Curonian_Spit_NP_05-2017_img11_Dancing_Forest.jpg|алт=Dancing Forest| Танцувачка шума Податотека:Curonian_Spit_NP_05-2017_img19_aerial_view_at_Epha_Dune.jpg|алт=Epha Dune, aerial view| Ефа Дина, воздушен поглед </gallery> == Растенија и животни == Птиците и водните птици се изобилни, бидејќи паркот има изобилство мочуришта и се наоѓа на главните миграциски патишта. Во паркот се регистрирани 262 видови птици, а за 100 е познато дека се гнездат и се размножуваат на територијата. Паркот е дом и на 46 видови цицачи, вклучувајќи елен, европски срна, дива свиња, лисица, куна, ракун куче, јазовец, зајак, црвена верверица и дабар. Во паркот се регистрирани над 290 видови копнени 'рбетници, што претставува 80% од видовите што се наоѓаат во регионот Калининград. Растителниот свет е слично разновиден: 889 видови, хибриди, сорти и форми на диви васкуларни растенија од 398 родови и 111 семејства.<ref name="parksite-overview"/> == Поврзано == * [[Национален парк Курски Провлак (Литванија)]] — соседен парк на север во Литванија == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://whc.unesco.org/en/list/994 Светско наследство на УНЕСКО - Курски Провлак] * [http://www.park-kosa.ru/cn_guide/?ELEMENT_ID=61909 Официјален водич за Куршка Коса - апликација за iPhone или Android] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160107095001/http://park-kosa.ru/cn_guide/?ELEMENT_ID=61909 |date=2016-01-07 }} Archived {{Ризница-врска|Museum of nature of national park Kurshskaya Kosa}}{{Национални паркови во Русија}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Географија на Калининградската област]] [[Категорија:Национални паркови во Русија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] h7kdrtt857tj4u1rco361h320blqhno 5629227 5629226 2026-09-16T12:00:21Z Bjankuloski06 332 5629227 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје|name=Национален парк Курски Провлак|alt_name=Куршская коса|map=Русија|relief=yes|map_caption=Локација на паркот|location=[[Калининградска Област]]|nearest_city=[[Калининград]]|coordinates={{coord|55|08|N|20|48|E|region:RU|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|area=6,621 ха|established={{start date|1987}}|visitation_num=|visitation_year=|visitation_ref=|governing_body=[[Министерство за природни ресурси и животна средина на Русија]]|photo=Куршская коса у посёлка Рыбачий.jpg|photo_caption=Курски Провлак}} '''Националниот парк Курски Провлак''' ({{Langx|ru|Национальный парк «Куршская коса»}}) опфаќа само 41км на југ руска сопственост од долг и закривен [[Курски Провлак|Курски Провлак]] долг 98 км — вид на таложен песочен гребен. Провлакот го одделува соленоводното [[Балтичко Море]] (на запад) од слатководната [[Курски Залив]] на исток. Јужниот дел од провлакот се наоѓа во Зеленоградскиот округ во [[Калининградска Област|Калининградската област]], [[Русија]] ; северниот дел се наоѓа во југозападна [[Литванија]]. Тоа е [[Светско наследство на УНЕСКО|место на светското наследство на УНЕСКО]] кое го делат двете земји.<ref name="parksite">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.park-kosa.ru/|title=Kurshskaya Kosa (in Russian)|publisher=FGBU National Park Kurshkaya Kosa|accessdate=December 29, 2015}}</ref> == Топографија == Темелите на провалијата биле создадени околу 15.000 година п.н.е. кога ледници кои се оддалечувале го напуштиле Балтичкото Море, а песочните дини на Куронското Море се изградиле врз глацијалната морена.<ref name="parksite-overview">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.park-kosa.ru/cn_o_parke/unikalnost/|title=Kurshskaya Kosa - Overview (in Russian)|publisher=FGBU National Park Kurshkaya Kosa|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131202623/http://www.park-kosa.ru/cn_o_parke/unikalnost/|archive-date=January 31, 2016|accessdate=December 29, 2015}}</ref> Дејството на морето и ветерот создава големи дини, чија просечна должина на провалијата е 35 метри. Областа е една од областите со висок биодиверзитет поради многуте различни еколошки заедници во непосредна близина една до друга: плажа, гребен од дини, мочуришта од различни видови, ливади и шуми. Куронското Провалие е второто најдолго провалие во светот, по 110 км долгата Арабатска Провалија во [[Азовско Море|Азовското Море]]. Паркот го следи провалијата од полуостровот Самбијан на југ до границата со Литванија околу 40км северно; неговата ширина варира од 0,4 до 4км.<ref name="unesco">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/994|title=Curonian Spit|publisher=UNESCO|accessdate=December 29, 2015}}</ref> Водата во лагуната е просечно длабока 3,7 метри, а нивото на водата во лагуната е околу 12 см над оној на Балтичкото Море.<gallery widths="190"> Податотека:Curonian_Spit_from_Space,_2006.jpg|алт=Curonian Spit (and Curonian Lagoon) from Space, 2006| Куронскиот Плунк (и Куронската Лагуна) од вселената, 2006 година Податотека:Дюна_Эфа,_вид_на_Балтийское_море.JPG|алт=Beach in Kurshskaya Kosa National Park| Плажа во Националниот парк Курски Провлак Податотека:Лебедь_озеро.jpg|алт=Swan Lake, Kurshskaya Kosa National Park| Лебедово езеро, национален парк Курски Провлак Податотека:Curonian_Spit.png|алт=Map of Curonian Lagoon, spit to the west| Карта на Куронската лагуна, дел од западниот дел Податотека:Curonian_Spit_NP_05-2017_img11_Dancing_Forest.jpg|алт=Dancing Forest| Танцувачка шума Податотека:Curonian_Spit_NP_05-2017_img19_aerial_view_at_Epha_Dune.jpg|алт=Epha Dune, aerial view| Ефа Дина, воздушен поглед </gallery> == Растенија и животни == Птиците и водните птици се изобилни, бидејќи паркот има изобилство мочуришта и се наоѓа на главните миграциски патишта. Во паркот се регистрирани 262 видови птици, а за 100 е познато дека се гнездат и се размножуваат на територијата. Паркот е дом и на 46 видови цицачи, вклучувајќи елен, европски срна, дива свиња, лисица, куна, ракун куче, јазовец, зајак, црвена верверица и дабар. Во паркот се регистрирани над 290 видови копнени 'рбетници, што претставува 80% од видовите што се наоѓаат во регионот Калининград. Растителниот свет е слично разновиден: 889 видови, хибриди, сорти и форми на диви васкуларни растенија од 398 родови и 111 семејства.<ref name="parksite-overview"/> == Поврзано == * [[Национален парк Курски Провлак (Литванија)]] — соседен парк на север во Литванија == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://whc.unesco.org/en/list/994 Светско наследство на УНЕСКО - Курски Провлак] * [http://www.park-kosa.ru/cn_guide/?ELEMENT_ID=61909 Официјален водич за Куршка Коса - апликација за iPhone или Android] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160107095001/http://park-kosa.ru/cn_guide/?ELEMENT_ID=61909 |date=2016-01-07 }} Archived {{Ризница-врска|Museum of nature of national park Kurshskaya Kosa}}{{Национални паркови во Русија}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Географија на Калининградската област]] [[Категорија:Национални паркови во Русија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] flx60cr6wt5iiwlh4jpspb8pqiop5yl 5629228 5629227 2026-09-16T12:00:33Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Национален парк Куршскаја коса]] на [[Национален парк Курски Провлак (Русија)]] презапишувајќи врз пренасочување 5629227 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје|name=Национален парк Курски Провлак|alt_name=Куршская коса|map=Русија|relief=yes|map_caption=Локација на паркот|location=[[Калининградска Област]]|nearest_city=[[Калининград]]|coordinates={{coord|55|08|N|20|48|E|region:RU|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|area=6,621 ха|established={{start date|1987}}|visitation_num=|visitation_year=|visitation_ref=|governing_body=[[Министерство за природни ресурси и животна средина на Русија]]|photo=Куршская коса у посёлка Рыбачий.jpg|photo_caption=Курски Провлак}} '''Националниот парк Курски Провлак''' ({{Langx|ru|Национальный парк «Куршская коса»}}) опфаќа само 41км на југ руска сопственост од долг и закривен [[Курски Провлак|Курски Провлак]] долг 98 км — вид на таложен песочен гребен. Провлакот го одделува соленоводното [[Балтичко Море]] (на запад) од слатководната [[Курски Залив]] на исток. Јужниот дел од провлакот се наоѓа во Зеленоградскиот округ во [[Калининградска Област|Калининградската област]], [[Русија]] ; северниот дел се наоѓа во југозападна [[Литванија]]. Тоа е [[Светско наследство на УНЕСКО|место на светското наследство на УНЕСКО]] кое го делат двете земји.<ref name="parksite">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.park-kosa.ru/|title=Kurshskaya Kosa (in Russian)|publisher=FGBU National Park Kurshkaya Kosa|accessdate=December 29, 2015}}</ref> == Топографија == Темелите на провалијата биле создадени околу 15.000 година п.н.е. кога ледници кои се оддалечувале го напуштиле Балтичкото Море, а песочните дини на Куронското Море се изградиле врз глацијалната морена.<ref name="parksite-overview">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.park-kosa.ru/cn_o_parke/unikalnost/|title=Kurshskaya Kosa - Overview (in Russian)|publisher=FGBU National Park Kurshkaya Kosa|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131202623/http://www.park-kosa.ru/cn_o_parke/unikalnost/|archive-date=January 31, 2016|accessdate=December 29, 2015}}</ref> Дејството на морето и ветерот создава големи дини, чија просечна должина на провалијата е 35 метри. Областа е една од областите со висок биодиверзитет поради многуте различни еколошки заедници во непосредна близина една до друга: плажа, гребен од дини, мочуришта од различни видови, ливади и шуми. Куронското Провалие е второто најдолго провалие во светот, по 110 км долгата Арабатска Провалија во [[Азовско Море|Азовското Море]]. Паркот го следи провалијата од полуостровот Самбијан на југ до границата со Литванија околу 40км северно; неговата ширина варира од 0,4 до 4км.<ref name="unesco">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/994|title=Curonian Spit|publisher=UNESCO|accessdate=December 29, 2015}}</ref> Водата во лагуната е просечно длабока 3,7 метри, а нивото на водата во лагуната е околу 12 см над оној на Балтичкото Море.<gallery widths="190"> Податотека:Curonian_Spit_from_Space,_2006.jpg|алт=Curonian Spit (and Curonian Lagoon) from Space, 2006| Куронскиот Плунк (и Куронската Лагуна) од вселената, 2006 година Податотека:Дюна_Эфа,_вид_на_Балтийское_море.JPG|алт=Beach in Kurshskaya Kosa National Park| Плажа во Националниот парк Курски Провлак Податотека:Лебедь_озеро.jpg|алт=Swan Lake, Kurshskaya Kosa National Park| Лебедово езеро, национален парк Курски Провлак Податотека:Curonian_Spit.png|алт=Map of Curonian Lagoon, spit to the west| Карта на Куронската лагуна, дел од западниот дел Податотека:Curonian_Spit_NP_05-2017_img11_Dancing_Forest.jpg|алт=Dancing Forest| Танцувачка шума Податотека:Curonian_Spit_NP_05-2017_img19_aerial_view_at_Epha_Dune.jpg|алт=Epha Dune, aerial view| Ефа Дина, воздушен поглед </gallery> == Растенија и животни == Птиците и водните птици се изобилни, бидејќи паркот има изобилство мочуришта и се наоѓа на главните миграциски патишта. Во паркот се регистрирани 262 видови птици, а за 100 е познато дека се гнездат и се размножуваат на територијата. Паркот е дом и на 46 видови цицачи, вклучувајќи елен, европски срна, дива свиња, лисица, куна, ракун куче, јазовец, зајак, црвена верверица и дабар. Во паркот се регистрирани над 290 видови копнени 'рбетници, што претставува 80% од видовите што се наоѓаат во регионот Калининград. Растителниот свет е слично разновиден: 889 видови, хибриди, сорти и форми на диви васкуларни растенија од 398 родови и 111 семејства.<ref name="parksite-overview"/> == Поврзано == * [[Национален парк Курски Провлак (Литванија)]] — соседен парк на север во Литванија == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://whc.unesco.org/en/list/994 Светско наследство на УНЕСКО - Курски Провлак] * [http://www.park-kosa.ru/cn_guide/?ELEMENT_ID=61909 Официјален водич за Куршка Коса - апликација за iPhone или Android] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160107095001/http://park-kosa.ru/cn_guide/?ELEMENT_ID=61909 |date=2016-01-07 }} Archived {{Ризница-врска|Museum of nature of national park Kurshskaya Kosa}}{{Национални паркови во Русија}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Географија на Калининградската област]] [[Категорија:Национални паркови во Русија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] flx60cr6wt5iiwlh4jpspb8pqiop5yl 0 1393785 5629325 5596333 2026-09-16T18:54:26Z Andrew012p 85224 /* */ 5629325 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река|name=Кудма|native_name={{native name|ru|Кудьма}}|image=C0404-Kudma-ZG.jpg|image_caption=На Кудма кај [[Зелен град (Русија)|Зелен град]]|subdivision_type1=Држава|subdivision_name1=[[Русија]]|source1_location=|source1_elevation=|source1_coordinates=|mouth=[[Волга]]|mouth_elevation=|mouth_coordinates={{coord|56.0594|N|44.5389|E|source:wikidata|display=it}}|discharge1_avg=|progression=[[Волга]]→ [[Касписко Море]]|tributaries_left=|tributaries_right=|length=144 км|basin_size=3220 км²}}'''Кудма''' ({{Langx|ru|Кудьма}}) — река и десна притока на [[Волга]], која се наоѓа во [[Нижегородска Област|Нижегородската Област]] во [[Русија]].<ref>{{Наведена книга|title=The Great Soviet Encyclopedia|url=https://archive.org/details/greatsovietencyc0003ampr|date=1970–1979|editor-last=Prokhorov|editor-first=A. M.|edition=3}}</ref> Долга е 144 км со [[слив|сливна]] површина од 3,220 км². Кудма извира на југ од Богородскиот реон и најпрвин тече кон север, а потоа кон исток низ Богородскиот и Кстовскиот реон и конечно влевајќи се во Волга во близина на Ленинска Слобода и Кадницки. Во Кстовскиот реон реката ја формира јужната граница на природната област Зељони Город, а потоа тече во долината помеѓу градот Кстово на север и индустриската зона на Кстово на југ. Надводно од Кстово, водите на реката се доста чисти и проѕирни, а нејзините брегови привлекуваат многу пливачи и сончачи во лето. == Наводи == {{Наводи}}{{Волга}} [[Категорија:Реки во Нижегородската област]] [[Категорија:Притоки на Волга]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии со краток опис]] l6b1rrkaqnojqabwheqifxqfwgaexx0 4 1401721 5629344 5629068 2026-09-16T20:09:19Z Anjadonevska 77147 /* Список на учесници */ 5629344 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] e7wh9s8ysrzrjiukvwj5ulsasbb8krw 5629374 5629344 2026-09-17T04:00:28Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5629374 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] ngbk20eqef7aoo6hup086xp2metekmf 5629380 5629374 2026-09-17T04:15:11Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5629380 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] fjdovpj3dty0a2l3jtuzu2js0e42ycv 5629397 5629380 2026-09-17T06:22:05Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5629397 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] l7xhy50qsjhq1dbcf5hmui6h4cly4uv 5629406 5629397 2026-09-17T06:30:16Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5629406 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] tdok5tqgrui0p4gpx0gx4f0fquj2cau 5629412 5629406 2026-09-17T06:42:25Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5629412 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] 96mr4ppbkzmi6tx3mabhs4dvgjalqzx 5629419 5629412 2026-09-17T07:12:20Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5629419 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] p1b29ib6cxhi3txccghzutgc7tss85p 0 1402625 5629263 5628787 2026-09-16T15:09:27Z Виолетова 1975 5629263 wikitext text/x-wiki  {{Infobox person | name = Беатрис Армари</br> Beatrice Armari | image = | imagesize = | caption = | othername = | birth_name = | birth_date = 1877 | birth_place = | death_date = 1918 | death_place = | burial_place = | nationality = | alma_mater = | occupation = [[ботаничар]] | years_active = | known_for = [[Флора]] на [[Еритреја]] | spouse = Бјаџо Лонго | children = | mother = | father = }} '''Беатрис Армари''' (1877–1918) била аргентинско-италијанска [[Ботаника|ботаничарка]] и таксономистка ,позната по нејзиното проучување на флората на [[Еритреја]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZCPQFdfZwTAC&pg=PA116|title=Biodiversity Research in the Horn of Africa Region: Proceedings of the Third International Symposium on the Flora of Ethiopia and Eritrea at the Carlsberg Academy, Copenhagen, August 25-27, 1999|last=Friis|first=Ib|last2=Ryding|first2=Olof|date=2001|publisher=Kgl. Danske Videnskabernes Selskab|isbn=9788778762467|language=en|access-date=23 August 2018}}</ref> Нејзиното име се појавува заедно со северноафриканскиот вид ''[[Arnebia lutea]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://legacy.tropicos.org/Name/50330659?langid=66|title=Tropicos {{!}} Name - Arnebia lutea (A. Rich.) Armari|work=legacy.tropicos.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709191559/http://legacy.tropicos.org/Name/50330659?langid=66|archive-date=2021-07-09|accessdate=2021-07-04}}</ref> Армари била во брак со колегата ботаничар [[Бјаџо Лонго]] (1872 - 1950) кој, како неа, се специјализирал за големиот ''клад'' на сперматофити.{{botanist|Armari|inline=yes}} == Наводи == {{наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Армари, Беатрис }} [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Родени во 1877 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] lc5nnbumokw8bdfojoefuc6u2n6d9sb 0 1402626 5629265 5628791 2026-09-16T15:11:52Z Виолетова 1975 5629265 wikitext text/x-wiki '''Анхелика Маргарита Арамбари''' (22 април 1945, Ла Плата– 11 октомври 2012 г., Ла Плата) била аргентинска [[Ботаника|ботаничарка]] и [[Микологија|миколог]]. Таа била продекан на Факултетот за природни науки и Музејот на Националниот универзитет во Ла Плата.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://botanicaargentina.org.ar/wp-content/uploads/2017/05/14_obituario_vasca.pdf|title=Obituario. Angélica M. Arambarri "Vasca"|last=Saparrat|first=Mario|date=2013|publisher=Boletín de la Sociedad Argentina de Botánica|language=es|access-date=12 March 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fiba.org.ar/dra-angelica-arambarri/|title=Dra. Angélica Arambarri|date=12 December 2012|work=FIBA|language=es-ES|accessdate=12 March 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fcnym.unlp.edu.ar/articulo/2012/12/11/fallecimiento_arambarri|title=Facultad de Ciencias Naturales y Museo - UNLP - Fallecimiento de la Dra. Angélica Arambarri|work=www.fcnym.unlp.edu.ar|language=es|accessdate=12 March 2023}}</ref> == Кариера == Анхелика Маргарита Арамбари докторирала во 1982 год на Националниот универзитет во [[Ла Плата]]. Таму работела како виш советник, академски советник, како член на Консултативниот совет на Одделот за ботаника и како продекан.<ref name=":0" /> Била раководител на Одделот за микологија на Институтот „К .Спегацини“. Арамбари била професорка и главен истражувач на Националниот совет за научни и технички истражувања. Таа ја освоила наградата Луис Федерико Лелоар за микологија.{{Botanist|Aramb.}} == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арамбари, Анхелика М. }} [[Категорија:Починати во 2012 година]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] t6t4x5usfraji18vk3v66ljqxim2917 0 1402627 5629268 5628804 2026-09-16T15:16:34Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Пол Фридрих Август Ашерсон]] на [[Паул Фридрих Август Ашерсон]]: германско име 5628804 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Пол Фридрих Август Ашерсон|image=Paul Ascherson (Verhandlungen des Botanischen Vereins der Provinz Brandenburg, Jg. 55, 1913).jpg|birth_date={{birth date|1834|06|04}}|birth_place=Берлин, Германија|death_date={{death date and age|1913|03|06|1834|06|04}}|death_place=|fields=Ботаника, Ентимологија|workplaces=Ботаничка градина во Берлин, Кралски хербариум, Универзитет во Берлин|known_for=Флора на Бранденбург, Флора на Африка, Комбинирање на локални набљудувања за поопсежни описи на флората, Ентомолошки збирки|author_abbrev_bot=Asch.}}'''Паул Фридрих Август Ашерсон''' (4.06.1834–6.03.1913) бил германски [[Ботаника|ботаничар]] и професор на Универзитетот во Берлин. Ашерсон бил роден во Берлин во 1834 год, син на лекар и виш медицински советник Фердинанд Мориц и Хенриета, родена Оденхајмер. По образованието во машкото училиште Марграф и гимназијата Фридрих - Вердер, тој ја следел желбата на својот татко да се занимава со медицина. Во 1850 год, започнал да студира медицина на Универзитетот во Берлин, но наскоро почнал да се интересира повеќе за ботаниката благодарение на охрабрувањето од Александар Браун, Роберт Каспари и Натанаел Прингсхајм. Во 1855 год, го добил својот докторат за дисертација за флората на Маркгрофството Бранденбург. Во 1850 - тите, почнал да се занимава со ботаника во Саксонија, вклучувајќи неколку екскурзии со Лудвиг Шнајдер и Густав Мас. Во 1860 год, Ашерсон станал асистент во Ботаничката градина во Берлин; во 1865 год започнал да работи и во Кралскиот хербариум. Во 1863 год, ја добил својата хабилитација за специфична ботаника и растителна географија. Во 1873 год, Ашерсон станал вонреден професор на Универзитетот во Берлин. Тој го придружувал Фридрих Герхард Ролфс на неговата експедиција од 1873 - 1874 год во либиската пустина. По 1876 год, тој отишол на понатамошни експедиции, понекогаш придружуван од Г.А. Швајнфурт, на Блискиот Исток и североисточна Африка, објавувајќи фундаментални дела за флората на континентот. Во 1890 - тите години Ашерсон се занимавал со ботаника во Јериховер Ланд и во Форхарц заедно со Пол Гребнер.<ref>{{Наведено списание|last=De Wildeman|first=É.|date=1914|title=Paul Ascherson (1834-1913)|url=https://www.jstor.org/stable/20791326|journal=Bulletin de la Société Royale de Botanique de Belgique / Bulletin van de Koninklijke Belgische Botanische Vereniging|volume=53|pages=111–118|issn=0037-9557}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Wittmack|first=L.|date=1913|title=Paul Ascherson|url=|journal=Berichte der Deutschen Botanischen Gesellschaft|language=en|volume=31|issue=11|pages=102–110|doi=10.1111/j.1438-8677.1913.tb07008.x|issn=0365-9631}}</ref> Ашерсон е познат по комбинирањето на дела за флората на одредени локалитети со свои набљудувања за да напише описи на флората на поголема територија. Тој бил и [[Ентомологија|ентимолог]]. Збирките од инсекти направени од него во Африка се конзервирани во Музејот за Натуркунде во Берлин. Бил избран и за почесен член на Манчестерското книжевно и филозофско друштво. Во 1848 год, ботаничарот Камил Монтањ ја објавил книгата ''Aschersonia'', род на габи од редот Hypocreales и семејството Clavicipitaceae, именувана во чест на Ашерсон.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref>{{botanist|Asch.|Ascherson, Paul Friedrich August}} == Дела == * ''Flora der Provinz Brandenburg, der Altmark und des Herzogthums Magdeburg.'' ''Zum gebrauche in schulen und auf excursionen.'' Берлин, Август Хиршвалд, 1864 година * ''Catalogus cormophytorum et anthophytorum Србија, Босна, Херцеговина, Montis Scodri, Albaniae hucusque cognitorum.'' Клаудиополи, Тип. Н.К. Пап, 1877 * ''Синопсис der mitteleuropaïschen Flora.'' Лајпциг : В. Енгелман, 1896 * ''Flora des nordostdeutschen flachlandes (ausser Ostpreussen).'' Берлин, Gebrüder Borntraeger, 1898–99 * ''Нордостдојче Шулфлора : Tabellen zur Bestimmung der wildwachsenden und der häufiger angebauten Blüten- und Farnpflanzen der Provinzen de Brandenburg, Pommern, Posen, Ost- und Westpreussen, und Sachsen (Nordhälfte), der Grossherzogtümershallent на Флоршерцогтумсхалент. nordostdeutschen Flachlandes.'' Берлин Борнтрагер, 1902 * ''Потамогетонацеа.'' Лајпциг : Енгелман, 1907 == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ашерсон, Пол Фридрих Август }} [[Категорија:Починати во 1913 година]] [[Категорија:Родени во 1834 година]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Статии со hCards]] <references /> [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] qtz8xdt2v5hvm6alafi5rjeqtxiqxo3 5629274 5629268 2026-09-16T15:22:21Z Виолетова 1975 5629274 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Паул Фридрих Август Ашерсон</br> Paul Friedrich August Ascherson|image=Paul Ascherson (Verhandlungen des Botanischen Vereins der Provinz Brandenburg, Jg. 55, 1913).jpg|birth_date={{birth date|1834|06|04}}|birth_place=Берлин, Германија|death_date={{death date and age|1913|03|06|1834|06|04}}|death_place=|fields=ботаника, ентимологија|workplaces=Ботаничка градина во Берлин, Кралски хербариум, Универзитет во Берлин|known_for=Флора на Бранденбург, Флора на Африка, Комбинирање на локални набљудувања за поопсежни описи на флората, Ентомолошки збирки|author_abbrev_bot=Asch.}}'''Паул Фридрих Август Ашерсон''' (4 јуни 1834–6 март 1913) ― германски [[Ботаника|ботаничар]] и професор на Универзитетот во Берлин. Ашерсон бил роден во Берлин во 1834 година, син на лекар и виш медицински советник Фердинанд Мориц и Хенриета, родена Оденхајмер. По образованието во машкото училиште Марграф и гимназијата Фридрих - Вердер, тој ја следел желбата на својот татко да се занимава со медицина. Во 1850 година, започнал да студира медицина на Универзитетот во Берлин, но наскоро почнал да се интересира повеќе за ботаниката благодарение на охрабрувањето од Александар Браун, Роберт Каспари и Натанаел Прингсхајм. Во 1855 година, го добил својот докторат за дисертација за флората на Маркгрофството Бранденбург. Во 1850-ти години, почнал да се занимава со ботаника во Саксонија, вклучувајќи неколку екскурзии со Лудвиг Шнајдер и Густав Мас. Во 1860 година, Ашерсон станал асистент во Ботаничката градина во Берлин; во 1865 година започнал да работи и во Кралскиот хербариум. Во 1863 година, ја добил својата хабилитација за специфична ботаника и растителна географија. Во 1873 година, Ашерсон станал вонреден професор на Универзитетот во Берлин. Тој го придружувал Фридрих Герхард Ролфс на неговата експедиција од 1873 - 1874 година во либиската пустина. По 1876 година, тој отишол на понатамошни експедиции, понекогаш придружуван од Г.А. Швајнфурт, на Блискиот Исток и североисточна Африка, објавувајќи фундаментални дела за флората на континентот. Во 1890-ти години Ашерсон се занимавал со ботаника во Јериховер Ланд и во Форхарц заедно со Пол Гребнер.<ref>{{Наведено списание|last=De Wildeman|first=É.|date=1914|title=Paul Ascherson (1834-1913)|url=https://www.jstor.org/stable/20791326|journal=Bulletin de la Société Royale de Botanique de Belgique / Bulletin van de Koninklijke Belgische Botanische Vereniging|volume=53|pages=111–118|issn=0037-9557}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Wittmack|first=L.|date=1913|title=Paul Ascherson|url=|journal=Berichte der Deutschen Botanischen Gesellschaft|language=en|volume=31|issue=11|pages=102–110|doi=10.1111/j.1438-8677.1913.tb07008.x|issn=0365-9631}}</ref> Ашерсон е познат по комбинирањето на дела за флората на одредени локалитети со свои набљудувања за да напише описи на флората на поголема територија. Тој бил и [[Ентомологија|ентимолог]]. Збирките од инсекти направени од него во Африка се конзервирани во Музејот за Натуркунде во Берлин. Бил избран и за почесен член на Манчестерското книжевно и филозофско друштво. Во 1848 година, ботаничарот Камил Монтањ ја објавил книгата ''[[Aschersonia]]'', род на габи од редот ''[[Hypocreales]]'' и семејството ''[[Clavicipitaceae]]'', именувана во чест на Ашерсон.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref>{{botanist|Asch.|Ascherson, Paul Friedrich August}} == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ашерсон, Пол Фридрих Август }} [[Категорија:Починати во 1913 година]] [[Категорија:Родени во 1834 година]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Статии со hCards]] <references /> [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 5fkgrge5qyy1zwux2doxdkuxf82oxvw 0 1402629 5629276 5628806 2026-09-16T15:26:31Z Виолетова 1975 5629276 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Geoffrey_Clough_Ainsworth.jpg|десно|мини| Џефри Клаф Ајнсворт, 1950 година]] '''Џефри Клаф Ајнсворт''' (9 октомври 1905 во Бирмингем - 25 октомври 1998 во Дерби) ― британски [[Микологија|миколог]] и научен историчар. Тој бил постариот брат на [[Рут Ајнсворт]]. == Образование и работа == Ајнсворт го добил својот докторат по биологија на Универзитетот во Лондон во 1934 година. Од 1930-ти до 1960-ти години, студирал и пишувал за габите, вклучувајќи ја и нивната медицинска употреба. Подоцна, пишувал дела како: ''Вовед во историјата на микологијата'' (1976), ''Вовед во историјата на патологијата на растенијата'' (1981) и ''Вовед во историјата на медицинската и ветеринарната микологија'' во 1986 година. Во 1962 година, ботаничарите Аугусто Чавес Батиста и Рафаеле Чифери ограничија род на габи (семејство ''[[Chaetothyriaceae]]'') наречен ''[[Ainsworthia]]'' и именувани во чест на Џефри Ајнсворт.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> Џефри Клаф Ајнсворт го добил Линеовиот медал од 1980 година, споделен со Рој Кроусон{{botanist|Ainsw.|Ainsworth, Geoffrey Clough}} == Библиографија == * ''Речник на габите од'' Ајнсворт и Бизби (1-во издание 1943, 2-ро 1945, 3-то 1950, 4-то 1954, 5-то 1961, 6-то 1971, 7-мо 1983, 8-мо 1995, 9-то 2001, 10-то издание 2008) <ref>Geoffrey Clough Ainsworth {{Google books|IFD4_VFRDdUC|Ainsworth & Bisby's Dictionary of the Fungi ( )}}</ref> * ''Британските габички со слуз (Ustilaginales)'', (напишано со Кетлин Сампсон, 1950), <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=HbFJSfDX4qcC|title=The British Smut Fungi (Ustilaginales)|last=Ainsworth|first=Geoffrey Clough|last2=Sampson|first2=Kathleen|date=1950|publisher=Commonwealth Mycological Institute|language=en|accessdate=4 December 2022}}</ref> * ''Медицинска микологија; вовед во нејзините проблеми'' (1952), <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldcat.org/title/2397931|title=Medical mycology; an introduction to its problems {{!}} WorldCat.org|work=www.worldcat.org|language=en|accessdate=4 December 2022}}</ref> * ''Габите: Напреден трактат''. Томови 1–5. (1965), <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lobwAAAAMAAJ|title=The Fungi: An Advanced Treatise|last=Ainsworth|first=Geoffrey Clough|date=1965|publisher=Academic Press|isbn=9780120456017|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref> * ''Габични заболувања кај животните'' (Серија на прегледи на Бирото за здравје на животните на Комонвелтот, напишана со PKC Austwick, 1973), <ref>{{Наведена книга|title=Fungal diseases of animals, (Review series of the Commonwealth Bureau of Animal Health)|last=Ainsworth|first=G.C.|last2=Austwick|first2=P.K.C.|date=January 1973|publisher=CABI|isbn=978-0-85198-268-7}}</ref> * ''Вовед во историјата на микологијата'' (1976), <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3R09AAAAIAAJ|title=Introduction to the History of Mycology|last=Ainsworth|first=G. C.|date=21 October 1976|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521210133|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref> * ''Номенклатура на габи патогени за човекот и животните'' (1977), <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldcat.org/title/3905205|title=Nomenclature of fungi pathogenic to man and animals {{!}} WorldCat.org|language=en|accessdate=4 December 2022}}</ref> * ''Вовед во историјата на растителната патологија'' (1981), <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Xdzq4fuA8uAC|title=Introduction to the History of Plant Pathology|last=Ainsworth|first=Geoffrey Clough|date=1981|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521230322|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref> * ''Вовед во историјата на медицинската и ветеринарната микологија'' (1986). <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=b4SBAAAAIAAJ|title=Introduction to the History of Medical and Veterinary Mycology|last=Ainsworth|first=G. C.|date=1986|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521307154|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Geoffrey Clough Ainsworth}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ајнсворт, Џефри Клаф}} [[Категорија:Апсолвенти на Лондонскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1998 година]] [[Категорија:Родени во 1905 година]] [[Категорија:Англиски миколози]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] mkbc7taofqmitg8o3pg5rmmqns69j9z 0 1402660 5629277 5628830 2026-09-16T15:32:26Z Виолетова 1975 5629277 wikitext text/x-wiki [[File:Acta_Horti_berg._-_1905_-_tafl._127._-_Ferdinand_C._G._Arnold.jpg|десно|мини| Фердинанд Кристијан Густав Арнолд]] '''Фердинанд Кристијан Густав Арнолд''' (24 февруари 1828 – 8 септември 1901)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/collectors/arnold.html|title=Ferdinand Christian Gustav Arnold|work=www.botanischestaatssammlung.de|accessdate=2020-01-16}}</ref> ― германски [[Лихенологија|лихенолог]] и таксоном роден во Ансбах, [[Баварија]]. Уште како средношколец покажал активен интерес за ботаниката: „Август Гатингер и јас. . . талкавме низ Минхенскиот пејзаж од ноември 1846 година до доцна есен 1847 година, собирајќи растенија.“<ref name="urlPhaneros and Pteridophytes [A](Collectors Index Herbarium M)">{{Наведена мрежна страница|url=http://indexcoll.botanischestaatssammlung.de/ic-lic-a.htm#lic-a00031|title=Phaneros and Pteridophytes [A](Collectors Index Herbarium M)|accessdate=2024-05-26}}</ref>. Студирал јуриспруденција на Универзитетот Лудвиг-Максимилијанс во Минхен (ЛМУ) и на Универзитетот во Хајделберг, а во текот на неговата кариера практикувал право на Католичкиот универзитет во Ајхштат - Инголштат (1857 – 1877) и ЛМУ (1877 – 1896). Тој бил награден со почесен докторат од ЛМУ во 1878 година. Дополнително, бил студент на ботаничарите Карл Фридрих Филип фон Мартиус (1794 – 1868) и Ото Сендтнер (1813 – 1859), а своето слободно време го посветувал на флористиката и класификацијата на растенијата и габите. Неговите почетни студии се занимавале со васкуларни растенија, но подоцна неговиот примарен фокус се префрлил на лишаи и бриофити. Добро познат по своите студии за примероци од хербариум, неговиот личен хербариум содржел приближно 150.000 примероци, главно составени од [[лишаи]] и лихениколозни [[Габа|габи]].<ref name="urlFerdinand Christian Gustav Arnold">{{Наведена мрежна страница|url=https://bsm.snsb.de/about-us/collectors/ferdinand-christian-gustav-arnold-2/|title=Ferdinand Christian Gustav Arnold|accessdate=2024-05-26}}</ref> Денес неговата колекција се чува во Државна ботаничка збирка Минхен. Арнолд бил автор на ''Лихенолошки екскурзии во Тирол'', кое сè уште се сметаат за важен извор на информации за алпската лихенологија. Бил основачки член на ''Баварско ботаничко друштво'', а во 1878 година добил почесен докторат од Универзитетот Лудвиг-Максимилијанс во Минхен.<ref name="urlARNOLDIA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanik.biologie.uni-muenchen.de/botsamml/arnoldia/arnoldia.html|title=ARNOLDIA|archive-url=https://web.archive.org/web/20070624024704/http://www.botanik.biologie.uni-muenchen.de/botsamml/arnoldia/arnoldia.html|archive-date=June 24, 2007|accessdate=2009-03-30}}</ref> Арнолд починал во Минхен во 1901 година. Ракописот на Арнолд се смета за исклучително тежок за читање, а Ханес Хертел, директор на Ботаничката државна збирка, посветил значителен напор на транскрибирање на ракописот на Арнолд за да можат и другите да го прочитаат.<ref name="Hannes-Acharius-2008">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lichenology.org/Awards/Acharius_Hertel.html|title=Acharius Medallists Hannes Hertel|work=International Association for Lichenology|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213193509/http://www.lichenology.org/Awards/Acharius_Hertel.html|archive-date=13 February 2021|accessdate=16 September 2022}}</ref> Серијата списанија ''Arnoldia'', именувана во негова чест, започнале да се објавуваат во 1991 година, посветена на опишување на етикетите.<ref name="urlArnoldia">{{Наведена мрежна страница|url=https://bsm.snsb.de/facilities/arnoldia/|title=Arnoldia|accessdate=2024-05-26}}</ref> Во 2007 година, Хертел го објавил родот лишаи ''[[Farnoldia]]'', именуван по Фердинанд Кристијан Густав Арнолд.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> == Избрани публикации == Следната листа претставува мал примерок од приближно 140 публикации на Арнолд. * (1869). Lichenologische Ausflüge во Тирол. IV. Дер Шлерн. ''Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft zu Wien'' '''19''' : 605 &#x2013; 610. * (1870). Лихенолошки фрагменти. X. ''Флора'' '''53''' : &#x2013;. * (1871). Лихенолошки фрагменти. XI. ''Флора'' '''54''' : 49 &#x2013; 50. * (1876). Lichenologische Ausflüge во Тирол. XV. Гургл. ''Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft zu Wien'' '''26''' : 353 &#x2013; 371. * (1879). Lichenologische Ausflüge во Тирол: XX. Предацо. ''Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft zu Wien'' '''29''' : 351 &#x2013; 356. * (1880). Lichenologische Ausflüge во Тирол. XXI. Berichtigungen und Nachträge. B. Verzeichnis der Tiroler Lichenen. ''Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft zu Wien'' '''30''' : 95 &#x2013; 117. * (1881). Lichenes Britannici exsiccati, herausgegeben von Leighton. ''Флора'' '''44''' : 435 &#x2013; 661. * (1881). Лихенолошки фрагменти. XXIV [заклучок]. ''Флора'' '''64''' : &#x2013;. * (1884). Die Lichenen des Fränkischen Jura [продолж.]. ''Флора'' '''67''' : &#x2013;. * (1885). Die Lichenen des Fränkischen Jura [продолж.]. ''Флора'' '''68''' : 49 &#x2013; 55. * (1885). Die Lichenen des Fränkischen Jura [продолж.]. ''Флора'' '''68''' : &#x2013;. * (1885). Die Lichenen des Fränkischen Jura [продолж.]. ''Флора'' '''68''' : &#x2013;. * (1887). Lichenologische Ausflüge во Тирол. XXIII. Предацо и Паневеџо. ''Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft zu Wien'' '''37''' : 81 &#x2013; 98. * (1896). Lichenologische Ausflüge во Тирол. XXVII. Галтур. ''Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft zu Wien'' '''46''' : 105 &#x2013; 107. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.biologiezentrum.at/pdf_frei_remote/VZBG_47_0210-0224.pdf|title=www.biologiezentrum.at|accessdate=2009-03-30}} * [http://www.botanischestaatssammlung.de/collectors/ Botanische Staatssammlung München, Биографија и фотографија] {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арнолд, Фердинанд Кристијан Густав }} [[Категорија:Луѓе од Ансбах]] [[Категорија:Починати во 1901 година]] [[Категорија:Родени во 1828 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Германски ботаничари]] 2z6gzrrcs49qfijx0cubdmm5dymcz0g 4 1402664 5629270 5629177 2026-09-16T15:17:14Z Виолетова 1975 5629270 wikitext text/x-wiki Список на учесници и нивните придонеси од [[Википедија:Викикамп Охрид|Викикампот Охрид 2026]] {| class="wikitable" | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Бр.''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Корисничко име''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статии''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статус на статија <br>(Н/П)''' |- | colspan="14" style="text-align: center; text-indent: 30px;"|'''Учесници на Викикамп 2026''' |- | 1 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | # [[ Карло Алиони]] # [[Даниел И. Акселрод]] # [[Лоренс Баас Бекинг]] # [[Нина Августиновна Адолф]] # [[Јасухико Асахина]] # [[Аскел Лове]] # [[Лусил Алорџ]] # [[Едвард Александар Њуел Арбер]] # [[Вилијам Арчер (архитект)]] # [[Артур Хју Гарфит Алстон]] # [[Лерој Абрамс]] # [[Беатрис Армари ]] # [[Анџелика М. Арамбари]] # [[Паул Фридрих Август Ашерсон]] # [[Џефри Клаф Ајнсворт]] # [[Фердинанд Кристијан Густав Арнолд]] # [[Вернон Ахмадџијан]] # [[Џон Акеројд]] # [[Габриел Арно]] # [[Вејн П. Армстронг]] # [[Д.М. Напер]] # [[Сергеј Навашин]] # [[Јохан Петер Фалк]] # [[Сибил Форд]] # [[Кери Форд]] # [[Адриен Рене Франше]] # [[Вилијам Даглас Френсис]] # [[Емануел фон Фридрихстал]] # [[Александра Гамајунова]] # [[Џорџ Гарднер (ботаничар)]] # [[Џон Рослин Гарнет]] # [[Ахмад Гахреман]] # [[Карл Андреас Гајер]] # [[Верн Грант]] # [[Жан-Жак де Гранвил]] # [[Август Гремли]] # [[Ирина Грудзинскаја]] # [[Џастин Гудот]] # [[Рафаел Говарц]] # [[Пол Гуре]] # [[Антон Хартингер]] # [[Флоренс Хеџис]] # [[Ернст Халиер]] # [[Жан Антоан Артур Грис]] # [[Питер Хартинг]] | Н |- | 2 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | # [[Карл Адолф Агард]] # [[Фернандо Алтамирано]] # [[Тимоти Филд Ален]] # [[Карло Лучијано Алесио]] # [[Сидни Френсис Ешби]] # [[Џејмс Дејвид Акерман]] # [[Кларк Абел]] # [[Џон Ерол Чандос Абердин]] # [[Роберт Стивен Адамсон]] # [[Рудолф Адерхолд]] # [[Казимир Арвет-Тувет]] # [[Франческо Ардисоне ]] # [[Едмунд Тирел Артис]] # [[Фредерик-Луј Аламанд]] # [[Талита Фонтура Алвес]] # [[Франциско Фреире Алемао и Киснеиро]] # [[Џејмс Едвард Тиерни Ајчисон]] # [[Ида Аугуста Келер]] # [[Хенри Бејнс (ботаничар)]] # [[Вело Јаска]] # [[Џон Џорџ Џек]] # [[Вилијам Џек (ботаничар)]] # [[Алберт Брус Џексон]] # [[Бенџамин Дејдон Џексон]] # [[Џорџ Џексон (ботаничар)]] # [[Рејмонд Карл Џексон]] # [[Максвел Ралф Џејкобс]] # [[Сари Вилфрид Лоренс Џејкобс]] # [[Јенс Питер Јакобсен]] # [[Ејми Жакот Гилармод]] # [[Виктор Жакмонт]] # [[Анри Антоан Жак]] # [[Јозеф Франц фон Жакин]] # [[Францишек Камиењски]] # [[Лино Вакари]] # [[Јено Вадас]] | Н |- | 3 | [[Корисник:Filip GIMNAZIJA|Filip GIMNAZIJA]] | # [[Ото Апел]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Патриша Берјак]] # [[Франциско Бернис]] # [[Ото Карл Берг]] # [[Расел Линдзи Барет]] # [[Фридрих Готлиб Бартлинг]] # [[Хајнрих Карл Бејрих]] # [[Конрад Бекхаус]] # [[Жак Филип Мартин Селс]] # [[Франсис А. Бартлет]] # [[Џејмс Дон]] # [[Мигел Колмеиро Пенидо]] # [[Орацио Комес]] # [[Дејвид А. Броди]] # [[Емил Бешерел]] # [[Ернст Беси]] # [[Сајмон Бинендајк]] # [[Елеонор Мерион Бенет]] # [[Пер Карл Хјалмар Дусен]] # [[Мајлс Џозеф Беркли]] | Н |- | 4 | [[Корисник:Mito999|Mito999]] | # [[Патриша Берјак]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Ото Апел]] # [[Александар Андерсон (ботаничар)]] # [[Честер А. Арнолд]] # [[Гетулио Агостини]] # [[Јулиус Леополд Едуард Аве-Лалеман]] # [[Јохан Ангстрем]] # [[Хенри Кренк Ендрус]] # [[Едмунд Гилберт Бејкер]] # [[Теодор Фридрих Јулиус Басинер]] # [[Ноел Бидл]] # [[Сара Марта Бејкер]] # [[Ричард Томас Бејкер]] # [[Џовани Антонио Батара]] # [[Хенри Чарлтон Бастијан]] # [[Ричард Бејтман (ботаничар)]] # [[Рандал Џејмс Баер]] # [[Жил Еме Батандие]] # [[Турхан Бејтоп]] # [[Рајниер Корнелис Бахуизен ван ден Бринк (роден 1881 година)]] # [[Андрес Барберо]] # [[Фредерик Батај]] # [[Луис Кејлеб Бек]] # [[Карлтон Рој Бол]] # [[Џовани Батиста Балбис]] | Н |- | 5 | [[Корисник:Izabelaa pesovaa|Izabelaa pesovaa]] | # [[Жил Аман]] # [[Феликс де Азара]] # [[Урбен Одибер]] # [[Џозеф Сабин]] # [[Стенли А. Кејн]] # [[Џон Дру Салмон ]] # [[Херберт Л. Едлин]] # [[Инес Састре де Хесус]] # [[Иса Дегенер ]] # [[ Камило Сбарбаро]] # [[Валери Талиев]] # [[Луј Антоан Франсоа Бајон]] # [[Џејкоб Витман Бејли]] # [[Вилијам Џејмс Бил]] # [[Мило Самуел Бејкер]] # [[Џенис Ц. Битли]] # [[Елиз Каролин Бомер]] # [[Вилијам Бракенриџ]] # [[Доналд Фредерик Блаксел]] # [[Сабин Бертело]] # [[Денис Јуџин Бридлав]] # [[Ориол де Болос]] # [[Аксел Гудбранд Блит]] | Н |- | 6 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | # [[Маргарет Бирн]] # [[Џејмс В. Бинг]] # [[Роберт ду Бујсон]] # [[Ричард Битнер]] # [[Валтер Карл Ото Бусе]] # [[Макс Бурет]] # [[Емил Бурнат]] # [[Хуго Баум]] # [[Жан Бовери]] # [[Дау Бакстер]] # [[Андреј Бекетов]] # [[Доминго Бело и Еспиноза]] # [[Александру Борза]] # [[Жан Луј Емил Будие]] # [[Џорџ Симондс Булгер]] # [[Т. Ф. Бурдилон]] # [[Хуберт Бурдот]] # [[Фредерик Орпен Бауер]] # [[Клас Бјеркандер]] # [[Џулио Камус]] # [[Жак Камбеседес]] # [[Едвин Чил]] # [[Бари Џон Кон]] # [[Тригве Браруд]] # [[Ричард Бредли (ботаничар)]] # [[Езра Брејнерд]] # [[Август Бренд]] # [[Мари Катрин Брендџи]] # [[Тауншенд Стит Брeндеџи]] # [[Мари Максим Корни]] # [[Винченцо де Чезати]] # [[Вилијам Арнолд Бромфилд]] # [[Кристијан Казимир Бритингер]] # [[Хенри Вилијам Бристоу]] | Н |- | 7 | [[Корисник:Alekdone|Alekdone]] | # [[Николас Лоренс Бурман]] # [[Јоханес Бурман]] # [[Марк Бургман]] # [[Алан Бурџис]] # [[Питер Бар (раководител на градинa)]] # [[Шрипад Нарајан Агаше]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Бјаџо Барталини]] # [[Стенли Тачер Блејк]] # [[Френк Елис Бојнтон]] # [[Феличе Касоне]] # [[Ира Вадел Клоки]] # [[Џон Џорџ Шампион]] # [[Вилијам Бурк]] # [[Беван Бурчел]] # [[Алберт Фредерик Хендрик Буининг]] # [[Фридрих Александар Бухзе]] # [[Адам Бадл]] # [[Самуел Ботсфорд Бакли]] # [[Пјер-Жозеф Букоз]] # [[Франц Георг Филип Бухенау]] # [[Ладислав Франтишек Челаковски]] # [[Артур Бертрам Корт]] # [[Џон Ф. Коуел]] # [[Елизабет Џил Каули]] # [[Алберт Готфрид Дитрих]] # [[Емил Дејрол]] # [[Доминик Клос]] # [[Џовани Занардини]] # [[Густав Адолф Цванцигер]] # [[Силвија Зенари]] | Н |- | 8 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | # [[Егил Бардсет]] # [[Хулијан Акуња Гале]] # [[Ајмар Чарлс д'Алеизет]] # [[Нелида Марија Бачигалупо]] # [[Римо Бачигалупи]] # [[Робин Мери Баркер]] # [[Маријано де ла Барсена]] # [[Морис Бели]] # [[Џон Џозеф Бенет]] # [[Лудвиг Бенџамин]] # [[Ирен Бејкер (ботаничарка)]] # [[Жан-Батист Барла]] # [[Рола Кент Бити]] # [[Густав Бовер]] # [[Алан Блек]] # [[Џон Бјус]] # [[Јан-Џаст Бос]] # [[Нина Флој Браселин]] # [[Александар Курт Брејд]] # [[Каи Кситао]] # [[Ралф Ерскин Клиланд]] # [[Херман Крист]] # [[Хенри Шермезон]] # [[Џенифер Ан Чапил]] # [[Вилијам Бриџ Кук]] # [[Лин Г. Кук]] # [[Карл Кристенсен (ботаничар)]] # [[Чарлс Кокерел]] # [[Стивен Ерл Клемантс]] # [[Вера Чаподи]] # [[Самуел Кертис]] | Н |- | 9 | [[Корисник: Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | # [[Август Батш]] # [[Пол Бергон]] # [[Лоис Брако]] # [[Јоаким Брем]] # [[Карел Чејп]] # [[Џејмс Александар Бруер]] # [[Мајкл О. Дилон]] # [[Леополд Дипел]] # [[Андреј Ерст]] # [[Алберт Грунов]] # [[Јулиус Гронтвед]] | Н |- | 10 | [[Корисник:Kirca 08|Kirca 08]] | # [[Аверил Мод Ботомли]] # [[Едвин Џон Батлер]] # [[Роџер Чарлс Каролин]] # [[Луис Себаљос и Фернандес де Кордоба]] # [[Ладислав Јозеф Челаковски]] # [[Џозеф Карсон (фармацевт)]] # [[Ели-Абел Кариер]] # [[Натаниел Кантли]] # [[Јенс Клаузен]] # [[Џон Маквин Кован]] # [[Хајнрих Јохан Непомук фон Кранц]] # [[Питер Вогелиус Дејнбол]] # [[Емил Депланш]] # [[Дејвид Ф. Катлер]] | Н |- | 11 | [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] | # [[Ендру Џон Скот (ботаничар)]] # [[Леополд Квел]] # [[Жан Рене Констант Квој]] # [[Јаков Корнелис Матиу Радермахер]] # [[Роберт Алмер Харпер]] # [[Рудолф Рајман (ботаничар)]] # [[Ричард Канингем (ботаничар)]] # [[Израел Рајхерт]] # [[Пјер Огистен Данжер]] # [[Кристијан Хајнрих Пандер]] # [[Вилијам Патерсон (истражувач)]] # [[Пол Греам Вилсон]] # [[Едвин Блејк Пејсон]] # [[Пит де Јонг (дендролог)]] | Н |- | 12 | [[Корисник:MilaFKliment|MilaFKliment]] | # [[Едвард Џонстон Александар]] # [[Џералдин А. Ален]] # [[Марселеин Русарио Алмеида]] # [[Адолф Алфанд]] # [[Нета Елизабет Греј]] # [[Франц Јозеф Нидензу]] # [[Паул Херман Вилхелм Тауберт]] # [[Рудолф Шефер]] # [[Вилхелм Филип Шимпер]] # [[Вилхелм Фридрих Карвински фон Карвин]] | Н |- | 13 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | # [[Гонтран Хамел]] # [[Георг Волфганг Франц Панцер]] # [[Ралф Хофман]] # [[Вернер Раух]] # [[Роберт Браун (новозеландски ботаничар)]] | Н |- | 14 | [[Корисник:Sterjovski Hristo|Sterjovski Hristo]] | # [[Ира Ноел Габриелсон]] # [[Алберт Гајард]] # [[Чарлс Гајардот]] # [[Хелмут Гамс]] # [[Халија Ибрахим]] # [[Ејштајн Паше]] # [[Том Петч]] # [[Артур Едвард Вејд]] | Н |- | 15 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | # [[Пјер Мартин Реми Ошер-Елој]] # [[Корнелис Ругиер Вилем Карел ван Алдерверелт ван Розенбург]] # [[Џејмс Вотсон Робинс]] # [[Висенте Сервантес]] # [[Томас Џонатан Бурил]] # [[Анри Касини]] # [[Алфред Шаберт]] # [[Гај Н. Колинс]] # [[ Дејвид Стотон Конант]] # [[Мартин Чик]] # [[Луиџи Алојзиус Кола]] # [[Ван-Чун Ченг]] # [[Хенри Шумејкер Конард]] # [[Денис Е. Дежардин]] # [[Честер Дјуи]] # [[Ернеста Ди Капуа]] # [[Даки Јорданов]] # [[Паул Дител]] # [[Вилард Вебстер Еглестон]] # [[Дајан Едвардс]] # [[Саломон Дрејер]] # [[Емил Дукло]] # [[Алфред Ернст]] # [[Жан Дибовски]] # [[Родриго Ескобар]] # [[GCK Данстервил]] # [[Јан Фредерик Гроновиус]] # [[Густав Карл Гиргенсон]] # [[Хенри Гроувс (ботаничар)]] # [[Роберт Џејмс Даглас Греам]] # [[Теодор Хартиг]] # [[Густав Хеги]] # [[ АА Хендерсон]] # [[ Вилијам Х. Харис (ботаничар)]] # [[ Гвен Харден]] | Н |- | 16 | [[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | # [[Арон Аронсон]] # [[Антон Аусердорфер]] # [[Ото Абел]] # [[Карл Фридрих Вилхелм Валрот]] # [[Вилхелм Герхард Валперс]] # [[Имануел Лев]] # [[Хју Илтис]] # [[Ира Шрајбер Нелсон]] # [[Ирвинг Видмер Бејли]] # [[Дуан Исели]] # [[Јоланде Далпе]] # [[Дејвид А. Кит]] # [[ Густав Адолф Хуго Далштет]] # [[ Џејмс Едгар Денди]] # [[Пол Огист Дангај]] # [[ Вилијам Фримен Даниел]] # [[ Пјер Дансеро]] # [[ Карл Лебрехт Удо Дамер]] # [[Бенедиктус Хубертус Дансер]] # [[Џон М. Дарби]] # [[Вилијам Дарлингтон]] # [[Самуел Тејлор Дарлинг]] # [[ Карл Хајнрих Бергиус]] # [[Кен Хил (ботаничар)]] # [[Томас Хенри Керни]] # [[Вилијам Х. Китинг]] # [[Карл фон Кајслер]] # [[ Роналд Вилијам Џон Киј]] # [[Огист Татон ]] | Н |- | 17 | [[Корисник:GorjanaPestaloci|GorjanaPestaloci]] | # [[Август Хенинг Вајмарк]] # [[ Чарлс Луис Андерсон]] # [[Карл Рајнхолд Салберг]] # [[ Димитрие Бранџа]] # [[Чарлс Џон Бренд]] # [[Пол Едвард Бери ]] # [[Чарлс Лусиен де Берман]] # [[Марсел Бон]] # [[Александре Боро]] # [[Морис А.Ф. Брајстрофер]] # [[Клод Виктор де Боасие]] # [[Роберт Луис Дреслер]] # [[Јонас Карлсон Дријандер]] # [[Џон Алан Еликс]] | Н |- | 18 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | # [[Роберт Шо Еган]] #[[Хенри Бике]] #[[Амос Итон]] #[[Џоан Криб]] #[[Б. Л. Барт]] #[[Франц Буксбаум]] #[[Едвин Бантинг Бартрам]] #[[Алфред Вилијам Бенет]] #[[Роберт Џон Бејтс]] #[[Коу Финч Остин]] #[[Хенри Натаниел Ендрјус]] | Н |- | 19 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | # [[Жан Башело Ла Пиле ]] # [[Јан Комелин]] | Н |- | 20 | [[Корисник:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] | # [[Елизабет Вилер]] # [[Шарлот Џорџија Наст]] | Н |- | 21 | [[Корисник:Aleksandra.Shundovski|Aleksandra.Shundovski]] | # [[Ајлмер Бурк Ламберт]] # [[Себастјен Рене Ленорман]] # [[Емануел Лие]] # [[Мартин Лихтенштајн]] | Н |- |} gpxa57zyyztp95vnhysjh7ka6ehnc47 5629292 5629270 2026-09-16T17:07:20Z Виолетова 1975 5629292 wikitext text/x-wiki Список на учесници и нивните придонеси од [[Википедија:Викикамп Охрид|Викикампот Охрид 2026]] {| class="wikitable" | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Бр.''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Корисничко име''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статии''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статус на статија <br>(Н/П)''' |- | colspan="14" style="text-align: center; text-indent: 30px;"|'''Учесници на Викикамп 2026''' |- | 1 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | # [[ Карло Алиони]] # [[Даниел И. Акселрод]] # [[Лоренс Баас Бекинг]] # [[Нина Августиновна Адолф]] # [[Јасухико Асахина]] # [[Аскел Лове]] # [[Лусил Алорџ]] # [[Едвард Александар Њуел Арбер]] # [[Вилијам Арчер (архитект)]] # [[Артур Хју Гарфит Алстон]] # [[Лерој Абрамс]] # [[Беатрис Армари ]] # [[Анџелика М. Арамбари]] # [[Паул Фридрих Август Ашерсон]] # [[Џефри Клаф Ајнсворт]] # [[Фердинанд Кристијан Густав Арнолд]] # [[Вернон Ахмадџијан]] # [[Џон Акеројд]] # [[Габриел Арно]] # [[Вејн П. Армстронг]] # [[Дајана Маргарет Напер]] # [[Сергеј Навашин]] # [[Јохан Петер Фалк]] # [[Сибил Форд]] # [[Кери Форд]] # [[Адриен Рене Франше]] # [[Вилијам Даглас Френсис]] # [[Емануел фон Фридрихстал]] # [[Александра Гамајунова]] # [[Џорџ Гарднер (ботаничар)]] # [[Џон Рослин Гарнет]] # [[Ахмад Гахреман]] # [[Карл Андреас Гајер]] # [[Верн Грант]] # [[Жан-Жак де Гранвил]] # [[Август Гремли]] # [[Ирина Грудзинскаја]] # [[Џастин Гудот]] # [[Рафаел Говарц]] # [[Пол Гуре]] # [[Антон Хартингер]] # [[Флоренс Хеџис]] # [[Ернст Халиер]] # [[Жан Антоан Артур Грис]] # [[Питер Хартинг]] | Н |- | 2 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | # [[Карл Адолф Агард]] # [[Фернандо Алтамирано]] # [[Тимоти Филд Ален]] # [[Карло Лучијано Алесио]] # [[Сидни Френсис Ешби]] # [[Џејмс Дејвид Акерман]] # [[Кларк Абел]] # [[Џон Ерол Чандос Абердин]] # [[Роберт Стивен Адамсон]] # [[Рудолф Адерхолд]] # [[Казимир Арвет-Тувет]] # [[Франческо Ардисоне ]] # [[Едмунд Тирел Артис]] # [[Фредерик-Луј Аламанд]] # [[Талита Фонтура Алвес]] # [[Франциско Фреире Алемао и Киснеиро]] # [[Џејмс Едвард Тиерни Ајчисон]] # [[Ида Аугуста Келер]] # [[Хенри Бејнс (ботаничар)]] # [[Вело Јаска]] # [[Џон Џорџ Џек]] # [[Вилијам Џек (ботаничар)]] # [[Алберт Брус Џексон]] # [[Бенџамин Дејдон Џексон]] # [[Џорџ Џексон (ботаничар)]] # [[Рејмонд Карл Џексон]] # [[Максвел Ралф Џејкобс]] # [[Сари Вилфрид Лоренс Џејкобс]] # [[Јенс Питер Јакобсен]] # [[Ејми Жакот Гилармод]] # [[Виктор Жакмонт]] # [[Анри Антоан Жак]] # [[Јозеф Франц фон Жакин]] # [[Францишек Камиењски]] # [[Лино Вакари]] # [[Јено Вадас]] | Н |- | 3 | [[Корисник:Filip GIMNAZIJA|Filip GIMNAZIJA]] | # [[Ото Апел]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Патриша Берјак]] # [[Франциско Бернис]] # [[Ото Карл Берг]] # [[Расел Линдзи Барет]] # [[Фридрих Готлиб Бартлинг]] # [[Хајнрих Карл Бејрих]] # [[Конрад Бекхаус]] # [[Жак Филип Мартин Селс]] # [[Франсис А. Бартлет]] # [[Џејмс Дон]] # [[Мигел Колмеиро Пенидо]] # [[Орацио Комес]] # [[Дејвид А. Броди]] # [[Емил Бешерел]] # [[Ернст Беси]] # [[Сајмон Бинендајк]] # [[Елеонор Мерион Бенет]] # [[Пер Карл Хјалмар Дусен]] # [[Мајлс Џозеф Беркли]] | Н |- | 4 | [[Корисник:Mito999|Mito999]] | # [[Патриша Берјак]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Ото Апел]] # [[Александар Андерсон (ботаничар)]] # [[Честер А. Арнолд]] # [[Гетулио Агостини]] # [[Јулиус Леополд Едуард Аве-Лалеман]] # [[Јохан Ангстрем]] # [[Хенри Кренк Ендрус]] # [[Едмунд Гилберт Бејкер]] # [[Теодор Фридрих Јулиус Басинер]] # [[Ноел Бидл]] # [[Сара Марта Бејкер]] # [[Ричард Томас Бејкер]] # [[Џовани Антонио Батара]] # [[Хенри Чарлтон Бастијан]] # [[Ричард Бејтман (ботаничар)]] # [[Рандал Џејмс Баер]] # [[Жил Еме Батандие]] # [[Турхан Бејтоп]] # [[Рајниер Корнелис Бахуизен ван ден Бринк (роден 1881 година)]] # [[Андрес Барберо]] # [[Фредерик Батај]] # [[Луис Кејлеб Бек]] # [[Карлтон Рој Бол]] # [[Џовани Батиста Балбис]] | Н |- | 5 | [[Корисник:Izabelaa pesovaa|Izabelaa pesovaa]] | # [[Жил Аман]] # [[Феликс де Азара]] # [[Урбен Одибер]] # [[Џозеф Сабин]] # [[Стенли А. Кејн]] # [[Џон Дру Салмон ]] # [[Херберт Л. Едлин]] # [[Инес Састре де Хесус]] # [[Иса Дегенер ]] # [[ Камило Сбарбаро]] # [[Валери Талиев]] # [[Луј Антоан Франсоа Бајон]] # [[Џејкоб Витман Бејли]] # [[Вилијам Џејмс Бил]] # [[Мило Самуел Бејкер]] # [[Џенис Ц. Битли]] # [[Елиз Каролин Бомер]] # [[Вилијам Бракенриџ]] # [[Доналд Фредерик Блаксел]] # [[Сабин Бертело]] # [[Денис Јуџин Бридлав]] # [[Ориол де Болос]] # [[Аксел Гудбранд Блит]] | Н |- | 6 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | # [[Маргарет Бирн]] # [[Џејмс В. Бинг]] # [[Роберт ду Бујсон]] # [[Ричард Битнер]] # [[Валтер Карл Ото Бусе]] # [[Макс Бурет]] # [[Емил Бурнат]] # [[Хуго Баум]] # [[Жан Бовери]] # [[Дау Бакстер]] # [[Андреј Бекетов]] # [[Доминго Бело и Еспиноза]] # [[Александру Борза]] # [[Жан Луј Емил Будие]] # [[Џорџ Симондс Булгер]] # [[Т. Ф. Бурдилон]] # [[Хуберт Бурдот]] # [[Фредерик Орпен Бауер]] # [[Клас Бјеркандер]] # [[Џулио Камус]] # [[Жак Камбеседес]] # [[Едвин Чил]] # [[Бари Џон Кон]] # [[Тригве Браруд]] # [[Ричард Бредли (ботаничар)]] # [[Езра Брејнерд]] # [[Август Бренд]] # [[Мари Катрин Брендџи]] # [[Тауншенд Стит Брeндеџи]] # [[Мари Максим Корни]] # [[Винченцо де Чезати]] # [[Вилијам Арнолд Бромфилд]] # [[Кристијан Казимир Бритингер]] # [[Хенри Вилијам Бристоу]] | Н |- | 7 | [[Корисник:Alekdone|Alekdone]] | # [[Николас Лоренс Бурман]] # [[Јоханес Бурман]] # [[Марк Бургман]] # [[Алан Бурџис]] # [[Питер Бар (раководител на градинa)]] # [[Шрипад Нарајан Агаше]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Бјаџо Барталини]] # [[Стенли Тачер Блејк]] # [[Френк Елис Бојнтон]] # [[Феличе Касоне]] # [[Ира Вадел Клоки]] # [[Џон Џорџ Шампион]] # [[Вилијам Бурк]] # [[Беван Бурчел]] # [[Алберт Фредерик Хендрик Буининг]] # [[Фридрих Александар Бухзе]] # [[Адам Бадл]] # [[Самуел Ботсфорд Бакли]] # [[Пјер-Жозеф Букоз]] # [[Франц Георг Филип Бухенау]] # [[Ладислав Франтишек Челаковски]] # [[Артур Бертрам Корт]] # [[Џон Ф. Коуел]] # [[Елизабет Џил Каули]] # [[Алберт Готфрид Дитрих]] # [[Емил Дејрол]] # [[Доминик Клос]] # [[Џовани Занардини]] # [[Густав Адолф Цванцигер]] # [[Силвија Зенари]] | Н |- | 8 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | # [[Егил Бардсет]] # [[Хулијан Акуња Гале]] # [[Ајмар Чарлс д'Алеизет]] # [[Нелида Марија Бачигалупо]] # [[Римо Бачигалупи]] # [[Робин Мери Баркер]] # [[Маријано де ла Барсена]] # [[Морис Бели]] # [[Џон Џозеф Бенет]] # [[Лудвиг Бенџамин]] # [[Ирен Бејкер (ботаничарка)]] # [[Жан-Батист Барла]] # [[Рола Кент Бити]] # [[Густав Бовер]] # [[Алан Блек]] # [[Џон Бјус]] # [[Јан-Џаст Бос]] # [[Нина Флој Браселин]] # [[Александар Курт Брејд]] # [[Каи Кситао]] # [[Ралф Ерскин Клиланд]] # [[Херман Крист]] # [[Хенри Шермезон]] # [[Џенифер Ан Чапил]] # [[Вилијам Бриџ Кук]] # [[Лин Г. Кук]] # [[Карл Кристенсен (ботаничар)]] # [[Чарлс Кокерел]] # [[Стивен Ерл Клемантс]] # [[Вера Чаподи]] # [[Самуел Кертис]] | Н |- | 9 | [[Корисник: Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | # [[Август Батш]] # [[Пол Бергон]] # [[Лоис Брако]] # [[Јоаким Брем]] # [[Карел Чејп]] # [[Џејмс Александар Бруер]] # [[Мајкл О. Дилон]] # [[Леополд Дипел]] # [[Андреј Ерст]] # [[Алберт Грунов]] # [[Јулиус Гронтвед]] | Н |- | 10 | [[Корисник:Kirca 08|Kirca 08]] | # [[Аверил Мод Ботомли]] # [[Едвин Џон Батлер]] # [[Роџер Чарлс Каролин]] # [[Луис Себаљос и Фернандес де Кордоба]] # [[Ладислав Јозеф Челаковски]] # [[Џозеф Карсон (фармацевт)]] # [[Ели-Абел Кариер]] # [[Натаниел Кантли]] # [[Јенс Клаузен]] # [[Џон Маквин Кован]] # [[Хајнрих Јохан Непомук фон Кранц]] # [[Питер Вогелиус Дејнбол]] # [[Емил Депланш]] # [[Дејвид Ф. Катлер]] | Н |- | 11 | [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] | # [[Ендру Џон Скот (ботаничар)]] # [[Леополд Квел]] # [[Жан Рене Констант Квој]] # [[Јаков Корнелис Матиу Радермахер]] # [[Роберт Алмер Харпер]] # [[Рудолф Рајман (ботаничар)]] # [[Ричард Канингем (ботаничар)]] # [[Израел Рајхерт]] # [[Пјер Огистен Данжер]] # [[Кристијан Хајнрих Пандер]] # [[Вилијам Патерсон (истражувач)]] # [[Пол Греам Вилсон]] # [[Едвин Блејк Пејсон]] # [[Пит де Јонг (дендролог)]] | Н |- | 12 | [[Корисник:MilaFKliment|MilaFKliment]] | # [[Едвард Џонстон Александар]] # [[Џералдин А. Ален]] # [[Марселеин Русарио Алмеида]] # [[Адолф Алфанд]] # [[Нета Елизабет Греј]] # [[Франц Јозеф Нидензу]] # [[Паул Херман Вилхелм Тауберт]] # [[Рудолф Шефер]] # [[Вилхелм Филип Шимпер]] # [[Вилхелм Фридрих Карвински фон Карвин]] | Н |- | 13 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | # [[Гонтран Хамел]] # [[Георг Волфганг Франц Панцер]] # [[Ралф Хофман]] # [[Вернер Раух]] # [[Роберт Браун (новозеландски ботаничар)]] | Н |- | 14 | [[Корисник:Sterjovski Hristo|Sterjovski Hristo]] | # [[Ира Ноел Габриелсон]] # [[Алберт Гајард]] # [[Чарлс Гајардот]] # [[Хелмут Гамс]] # [[Халија Ибрахим]] # [[Ејштајн Паше]] # [[Том Петч]] # [[Артур Едвард Вејд]] | Н |- | 15 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | # [[Пјер Мартин Реми Ошер-Елој]] # [[Корнелис Ругиер Вилем Карел ван Алдерверелт ван Розенбург]] # [[Џејмс Вотсон Робинс]] # [[Висенте Сервантес]] # [[Томас Џонатан Бурил]] # [[Анри Касини]] # [[Алфред Шаберт]] # [[Гај Н. Колинс]] # [[ Дејвид Стотон Конант]] # [[Мартин Чик]] # [[Луиџи Алојзиус Кола]] # [[Ван-Чун Ченг]] # [[Хенри Шумејкер Конард]] # [[Денис Е. Дежардин]] # [[Честер Дјуи]] # [[Ернеста Ди Капуа]] # [[Даки Јорданов]] # [[Паул Дител]] # [[Вилард Вебстер Еглестон]] # [[Дајан Едвардс]] # [[Саломон Дрејер]] # [[Емил Дукло]] # [[Алфред Ернст]] # [[Жан Дибовски]] # [[Родриго Ескобар]] # [[GCK Данстервил]] # [[Јан Фредерик Гроновиус]] # [[Густав Карл Гиргенсон]] # [[Хенри Гроувс (ботаничар)]] # [[Роберт Џејмс Даглас Греам]] # [[Теодор Хартиг]] # [[Густав Хеги]] # [[ АА Хендерсон]] # [[ Вилијам Х. Харис (ботаничар)]] # [[ Гвен Харден]] | Н |- | 16 | [[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | # [[Арон Аронсон]] # [[Антон Аусердорфер]] # [[Ото Абел]] # [[Карл Фридрих Вилхелм Валрот]] # [[Вилхелм Герхард Валперс]] # [[Имануел Лев]] # [[Хју Илтис]] # [[Ира Шрајбер Нелсон]] # [[Ирвинг Видмер Бејли]] # [[Дуан Исели]] # [[Јоланде Далпе]] # [[Дејвид А. Кит]] # [[ Густав Адолф Хуго Далштет]] # [[ Џејмс Едгар Денди]] # [[Пол Огист Дангај]] # [[ Вилијам Фримен Даниел]] # [[ Пјер Дансеро]] # [[ Карл Лебрехт Удо Дамер]] # [[Бенедиктус Хубертус Дансер]] # [[Џон М. Дарби]] # [[Вилијам Дарлингтон]] # [[Самуел Тејлор Дарлинг]] # [[ Карл Хајнрих Бергиус]] # [[Кен Хил (ботаничар)]] # [[Томас Хенри Керни]] # [[Вилијам Х. Китинг]] # [[Карл фон Кајслер]] # [[ Роналд Вилијам Џон Киј]] # [[Огист Татон ]] | Н |- | 17 | [[Корисник:GorjanaPestaloci|GorjanaPestaloci]] | # [[Август Хенинг Вајмарк]] # [[ Чарлс Луис Андерсон]] # [[Карл Рајнхолд Салберг]] # [[ Димитрие Бранџа]] # [[Чарлс Џон Бренд]] # [[Пол Едвард Бери ]] # [[Чарлс Лусиен де Берман]] # [[Марсел Бон]] # [[Александре Боро]] # [[Морис А.Ф. Брајстрофер]] # [[Клод Виктор де Боасие]] # [[Роберт Луис Дреслер]] # [[Јонас Карлсон Дријандер]] # [[Џон Алан Еликс]] | Н |- | 18 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | # [[Роберт Шо Еган]] #[[Хенри Бике]] #[[Амос Итон]] #[[Џоан Криб]] #[[Б. Л. Барт]] #[[Франц Буксбаум]] #[[Едвин Бантинг Бартрам]] #[[Алфред Вилијам Бенет]] #[[Роберт Џон Бејтс]] #[[Коу Финч Остин]] #[[Хенри Натаниел Ендрјус]] | Н |- | 19 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | # [[Жан Башело Ла Пиле ]] # [[Јан Комелин]] | Н |- | 20 | [[Корисник:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] | # [[Елизабет Вилер]] # [[Шарлот Џорџија Наст]] | Н |- | 21 | [[Корисник:Aleksandra.Shundovski|Aleksandra.Shundovski]] | # [[Ајлмер Бурк Ламберт]] # [[Себастјен Рене Ленорман]] # [[Емануел Лие]] # [[Мартин Лихтенштајн]] | Н |- |} qpnm1ahq4lnifm0lkc3pey9r3k1t3zn 0 1402673 5629280 5628835 2026-09-16T16:59:21Z Виолетова 1975 5629280 wikitext text/x-wiki '''Вернон Ахмадџијан''' (19 мај 1930-13 март 2012) ― истакнат [[професор]] на Универзитетот Кларк во Вустер, [[Масачусетс]]. Тој се специјализирал во симбиозата на [[Лишаи|лишаите]] и напишал неколку книги и бројни публикации на оваа тема. == Кариера == Ахмадџијан бил роден на 19 мај 1930 година во Витинсвил, Масачусетс. Откако дипломирал во 1952 година на Универзитетот Кларк, Ахмадџијан служел 2 години во Армијата на Соединетите Американски Држави во Борбениот медицински корпус за време на [[корејската војна]]. По враќањето во цивилниот живот, Ахмадџијан ги продолжил студиите на Кларк, добивајќи магистерска титула во 1956, а потоа докторирал на Универзитетот Харвард во 1960 година.<ref name="obit">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.milesfuneralhome.com/memsol.cgi?user_id=595475|title=In Memory of Vernon Ahmadjian, Ph.D|publisher=Miles Funeral Homes|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203081631/http://www.milesfuneralhome.com/memsol.cgi?user_id=595475|archive-date=3 December 2013|accessdate=2 July 2013}}</ref> Поради неговата работа на терен за лишаи во 1960-ти години работел на станицата МекМурдо на [[Антарктикот]], Националната научна фондација му го доделила Антарктичкиот медал во 1967, а на еден врв во планинскиот венец Кралица Александрија на Трансантарктичките планини му го дала името „Врв Ахмаџијан“.<ref name="obit" /> Во 1996, Ахмадџијан бил награден од Меѓународната асоцијација за лихенологија со Ахариус медал за извонредно истражување во областа на лихенологијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lichenology.org/index.html?/Awards/AchariusMedallists.html|title=Acharius Medallists|last=|first=|date=|work=International Association for Lichenology|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624065615/http://www.lichenology.org/index.html?%2FAwards%2FAchariusMedallists.html|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-02-03}}</ref> Ахмадџијан го вовел терминот „хлоролихен“ во 1989 за да ги опише лишаите со фотобионти на зелени алги, создавајќи јасен терминолошки пандан на „цијанолихен“ (за лишаи со цијанобактериски фотобионти). Тој првпат го употребил терминот во труд за лишајни бионти, пишувајќи„ синтетизирани се доволен број видови лишаи со зелени фотобионти (хлоролихени)“, а подоцна го употребил во својата книга ''Симбиозата на лишаите'' од 1993. Оваа терминологија стана широко прифатена во лихенологијата за разликување помеѓу овие 2 фундаментални типа на лишаинска симбиоза.<ref name="Lange & Wagenitz 2004">{{Наведено списание|last=Lange|first=Otto L.|last2=Wagenitz|first2=Gerhard|year=2004|title=Vernon Ahmadjian introduced the term 'chlorolichen'|journal=The Lichenologist|volume=36|issue=2|page=171|doi=10.1017/S0024282904014240}}</ref> Влијанието на Ахмадџијан врз полето на лихенологијата се проширило и надвор од неговите директни истражувачки придонеси. Во 1995, тој објавил текст во ''Биосајанс'' во кој наведува дека лишаите се доминантен организам во 8 проценти од копнените живеалишта на Земјата, припишувајќи ја оваа статистика на Даглас В. Ларсон. Ова тврдење, иако не е поткрепено со емпириски докази, станало широко цитирано и во академската литература и во популарните медиуми. Студија од 2024, спроведена од Дротос и сор. го проследил потеклото на оваа статистика, откривајќи дека станувало збор за неоснована проценка што се проширила низ научната литература без критичка евалуација. Студијата открила 76 академски статии и 37 популарни медиумски прилози кои повторуваат варијации на ова тврдење, истакнувајќи ја важноста на ригорозните практики на цитирање во научната комуникација. Ахмадџијан починал на 13 март 2012 година, во Фалмут, Масачусетс.<ref name="obit" />{{botanist|Ahmadjian|Ahmadjian}} == Книги == * Ахмадџијан, Вернон. 1967 година. Симбиоза на лишаи. Издавачка куќа „Блејсдел“, Волтам, Масачусетс., 152 страници. * Ахмадџијан, Вернон. 1993 година. Симбиоза на лишаи. Џон Вајли и синови, Инк., Њујорк, 250 страници. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-471-57885-1|<bdi>0-471-57885-1</bdi>]] * Ахмадџијан, В. и С. Парасер. 1986 година. Симбиоза: Вовед во биолошките асоцијации. Хановер, Њу Хемпшир, Универзитетски печат на Нова Англија, 212 страници. * Парасер, Суриндар и Вернон Ахмаџијан. 2000 година. Симбиоза, вовед во биолошките асоцијации. Второ издание. Оксфорд Универзити Прес,{{ISBN|0-19-511807-3}}. == Надворешни врски == * [http://www.lichenology.org/Awards/Acharius_Ahmadjian.html Вернон Ахмаџијан – награден со Ахариус медал (Биографија)] Archived * [https://web.archive.org/web/20070317012232/http://www.biologie.uni-hamburg.de/checklists/northamerica_portraits/ahmadjian.htm Фотографија од Вернон Ахмадџијан] * [https://web.archive.org/web/20060922012047/http://www.clarku.edu/faculty/dhibbett/downloads2%20syllabi%20proposals%20etc/BIOL_256_2005_syllabus.pdf Биологија на симбиоза] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ахмадџијан, Вернон }} [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Починати во 2012 година]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 1pxdsa4fo3eei4zo8860xl21p6f2n1d 0 1402686 5629283 5628846 2026-09-16T17:01:35Z Виолетова 1975 5629283 wikitext text/x-wiki '''Џон Роберт Акеројд''' (1952) ― британски [[Ботаника|ботаничар]]. == Живот и работа == Образован на Универзитетот „Сент Ендру“, тој продолжил на Универзитетот во Кембриџ за докторат на тема еколошка генетика на плевелите. Неговата постдокторска работа била на колеџот Тринити во Даблин (1979 – 1981), а потоа на Универзитетот во Рединг, Оддел за растителни науки, како постдокторски соработник (1981 – 1999). Во Рединг работел на ''Флора Европеа''.{{Sfn|Culham|2004}} Тој го наследил Вилијам Стерн како уредник на ''Аналите на музејот Гуландрис'' во 1999,{{Sfn|Akeroyd|2006}} а исто така и како уредник на ''Ватсонија''. Бил потпретседател на Ботаничкото друштво на Британија и Ирска.{{Sfn|BSBI|1983}} Таму бил судија за Polygonaceae,{{Sfn|Decraene|Akeroyd|1988}} а исто така работел и во Комитетот за состаноци и публикации. Тој често пишува популарни статии за заштита и ботаника и е ко - основач на списанието за заштита „Плент ток“ (анг: ''Plant Talk)'' поврзано со проектот „Еден“.{{Sfn|Plant Talk|2016}}{{Sfn|Culham|2004}} Тој исто така е познат и по своите кулинарски вештини.{{Sfn|Jury|1994}}{{Sfn|Nature's Web|2006}} Акеројд собирал растенија од Медитеранот и Ирска и придонел за хербариумот во Рединг. {{Sfn|Akeroyd|2006a}}{{Sfn|Culham|2004}} Бил избран за член на Линејското друштво во 1982.{{Sfn|Akeroyd|2006a}}{{botanist|Akeroyd}} == Избрани публикации == * Akeroyd, John (2008). A Beginner's Guide to Ireland's Wild Flowers. Sherkin Island Marine Station. <nowiki>ISBN 9781870492232</nowiki>. Дивите растенија на Шеркин, Кејп Клир и соседните острови во Западен Корк. Sherkin Island Marine Station (1996). == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Акеројд, Џон }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1952 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] <references /> [[Категорија:Британски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 5wjzfoj9vtslaua4lv5b9qjvu39bzvp 0 1402695 5629284 5628856 2026-09-16T17:02:07Z Виолетова 1975 5629284 wikitext text/x-wiki '''Габриел Арно''' (1882 – 1957) ― [[Микологија|миколог]].{{botanist|G.Arnaud}} == Дела == * Contribution à l'étude des fumagines. G Arnaud, 1910 * Les astérinées. G Arnaud, 1918 * Etude sur les champignons parasites (Parodiellinacees, inclus Erysiphees). G Arnaud, 1921 == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арно, Габриел }} [[Категорија:Миколози]] [[Категорија:Починати во 1957 година]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] n6ub2hcvo5x0cl43cwbbh4t4f11poqu 5629286 5629284 2026-09-16T17:02:51Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5629286 wikitext text/x-wiki '''Габриел Арно''' (1882 – 1957) ― [[Микологија|миколог]].{{botanist|G.Arnaud}} == Дела == * Contribution à l'étude des fumagines. G Arnaud, 1910 * Les astérinées. G Arnaud, 1918 * Etude sur les champignons parasites (Parodiellinacees, inclus Erysiphees). G Arnaud, 1921 == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арно, Габриел }} [[Категорија:Миколози]] [[Категорија:Починати во 1957 година]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 4gsckvyzkexgot6tq1hv1u9xlv5dqm8 0 1402702 5629288 5628859 2026-09-16T17:04:39Z Виолетова 1975 5629288 wikitext text/x-wiki '''Вејн П. Армстронг''' ― природонаучник, автор, фотограф и креатор на онлајн учебникот по природонаука, ''Вејновиот збор: Онлајн учебник по природонаука''.<ref name="NCTLPSK">{{Наведени вести|url=http://www.utsandiego.com/news/2004/jun/06/local-proprietor-shares-his-knowledge/|title=Local proprietor shares his knowledge|last=Hineline|first=Mark|date=June 6, 2004|work=[[North County Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125314/http://www.utsandiego.com/news/2004/jun/06/local-proprietor-shares-his-knowledge/|archive-date=October 6, 2014}}</ref> Неговата магистерска теза била за ''[[Чемпрес|Cupressus]]''.<ref>{{Наведена книга|title=Ecological and Taxonomic Relationships of Cupressus in Southern California|publisher=California State College at Los Angeles|pages=248}}</ref> Тој е експерт за флората на округот Северен Сан Диего.<ref name="NCTLPSK" /> Тој го напишал делот за усноцветните растенија ([[Lamiaceae|''Lemnaceae'']]) во ревидираниот прирачник на Џепсон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pacifichorticulture.org/contributors/wayne-p-armstrong|title=Wayne P. Armstrong|work=Pacific Horticulture Magazine|accessdate=January 21, 2015}}</ref> Почесен професор по ботаника е на колеџот Паломар, Сан Маркос, Калифорнија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sweetgum.nybg.org/ih/person.php?irn=136386|title=New York Botanical Garden Index Herbariorum|publisher=[[New York Botanical Garden]]|accessdate=June 21, 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_IJM.pl?tid=10565|title=Jepson Herbarium|work=The Jepson Manual|access-date=June 21, 2014|publisher=[[University of California, Berkeley]]}}</ref>{{botanist|W.P.Armstr.}} == Надворешни врски == * [http://www.waynesword.net Вејновиот збор: Онлајн учебник по природна историја] * [http://www.waynesword.net/wabiblio.htm Библиографија на Вејн П. Армстронг] * [http://www.waynesword.net/mrwolfia.htm Биографија на Вејн П. Армстронг] * [http://www.waynesword.net/PeerReview1.htm Рецензија од колеги и кореспонденција на Вејн П. Армстронг] * [http://www.waynesword.net/1wayindx.htm Онлајн клуч за патки (Lemnoideae) од Вејн П. Армстронг] * [http://waynesword.net/PopularArticles1.htm Некои популарни онлајн статии од Вејн П. Армстронг] {{Нормативна контрола}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Армстронг, Вејн П. }} [[Категорија:Американски просветари]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] rvgyjbvwzip9nt0m18u79cxeu5nj2if 5629289 5629288 2026-09-16T17:05:26Z Виолетова 1975 5629289 wikitext text/x-wiki '''Вејн П. Армстронг''' ― природонаучник, автор, фотограф и креатор на онлајн учебникот по природонаука, ''Вејновиот збор: Онлајн учебник по природонаука''.<ref name="NCTLPSK">{{Наведени вести|url=http://www.utsandiego.com/news/2004/jun/06/local-proprietor-shares-his-knowledge/|title=Local proprietor shares his knowledge|last=Hineline|first=Mark|date=June 6, 2004|work=[[North County Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125314/http://www.utsandiego.com/news/2004/jun/06/local-proprietor-shares-his-knowledge/|archive-date=October 6, 2014}}</ref> Неговата магистерска теза била за ''[[Cupressus]]''.<ref>{{Наведена книга|title=Ecological and Taxonomic Relationships of Cupressus in Southern California|publisher=California State College at Los Angeles|pages=248}}</ref> Тој е експерт за флората на округот Северен Сан Диего.<ref name="NCTLPSK" /> Тој го напишал делот за усноцветните растенија (''[[Lamiaceae]]'') во ревидираниот прирачник на Џепсон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pacifichorticulture.org/contributors/wayne-p-armstrong|title=Wayne P. Armstrong|work=Pacific Horticulture Magazine|accessdate=January 21, 2015}}</ref> Почесен професор по ботаника е на колеџот Паломар, Сан Маркос, Калифорнија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sweetgum.nybg.org/ih/person.php?irn=136386|title=New York Botanical Garden Index Herbariorum|publisher=[[New York Botanical Garden]]|accessdate=June 21, 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_IJM.pl?tid=10565|title=Jepson Herbarium|work=The Jepson Manual|access-date=June 21, 2014|publisher=[[University of California, Berkeley]]}}</ref>{{botanist|W.P.Armstr.}} == Надворешни врски == * [http://www.waynesword.net Вејновиот збор: Онлајн учебник по природна историја] * [http://www.waynesword.net/wabiblio.htm Библиографија на Вејн П. Армстронг] * [http://www.waynesword.net/mrwolfia.htm Биографија на Вејн П. Армстронг] * [http://www.waynesword.net/PeerReview1.htm Рецензија од колеги и кореспонденција на Вејн П. Армстронг] * [http://www.waynesword.net/1wayindx.htm Онлајн клуч за патки (Lemnoideae) од Вејн П. Армстронг] * [http://waynesword.net/PopularArticles1.htm Некои популарни онлајн статии од Вејн П. Армстронг] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Армстронг, Вејн П. }} [[Категорија:Американски просветари]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ptc9izd1wu5no0xrbsdromxsymnifn1 0 1402737 5629290 5627088 2026-09-16T17:06:52Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Д.М. Напер]] на [[Дајана Маргарет Напер]] 5627088 wikitext text/x-wiki '''Дајана Маргарет Напер''', која објавувала како '''Д.М. Напер''', (23 август 1930, Вокинг - 31 март 1972, Лондон) била англиска ботаничарка, специјализирана за систематска ботаника на [[Источна Африка]], особено треви. Таа работеше во Истражувачката станица за кафе во Руиру, а потоа се префрли во Источноафриканскиот хербариум во [[Најроби]]. По враќањето во Англија, таа кратко време работеше во хербариумот Кју. == Живот == Дајана Маргарет Напер е родена на 23 август 1930 година, во Вокинг во Сари.<ref name="Verdocurt">{{Наведено списание|last=Verdcourt|first=B.|date=1973|title=Miss D. M. Napper|url=https://www.jstor.org/stable/4117056?seq=1|journal=Kew Bulletin|volume=28|issue=1|pages=1–4|issn=0075-5974}}</ref> Нејзиниот татко починал кога имала само седум години, а таа била одгледана главно од нејзината мајка. Учела во училиштето „Олдфилд“ во Свонеџ, во училиштето „Мајкл Хол“, во „Форест Роу“, во Сасекс и во општинскиот колеџ „Борнмут“.<ref name="Verdocurt" />Нејзиниот интерес за ботаника започнал на колеџот Борнмут. Таа добила окружна стипендија и се школувала на Универзитетот во Ексетер, каде што дипломирала со диплома за природни науки (B.Sc.). во ботаниката во 1953 година. Напер ја освоила универзитетската награда „Франклин и Такер“ во 1951 година.<ref name="Verdocurt" /> Во 1954 година таа започнала да работи за Министерството за земјоделство во [[Кенија]], почнувајќи во Истражувачката станица за кафе во Руиру. Во 1955 година таа се префрлила во Источноафриканскиот хербариум во [[Најроби]].<ref name="Verdocurt" /> По враќањето во Англија, таа кратко време работела во хербариумот Кју.<ref name="OgilvieHarvey2003">{{Наведена книга|title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century|publisher=Routledge|year=2003|isbn=978-1-135-96343-9|editor-last=Marilyn Ogilvie|editor-link=Marilyn Bailey Ogilvie|page=228|chapter=NAPPER, DIANA MARGARET (1930-1972)|editor-last2=Joy Harvey|editor-link2=Joy Harvey|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rUCUAgAAQBAJ&pg=PT228}}</ref> Таа ги проучувала семејствата ''Acanthaceae'', ''Cyperaceae'' и ''[[Треви|Gramineae]]'' од Источна Африка.<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of British and Irish Botantists and Horticulturalists Including plant collectors, flower painters and garden designers|last=Desmond, Ray|date=11 September 2002|publisher=CRC Press|isbn=9781466573871|page=2222|chapter=Napper, Diana Margaret|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q0FZDwAAQBAJ&dq=dictionary+of+british+and+irish+botanists,+napper+diana+napper&pg=PA2222}}</ref> Напер починала на 41-годишна возраст на 31 март 1972 година во Лондон. Од мај 1971 година била подложена на серија операции на дебелото црево и, и покрај обидот да се опорави на островот Вајт, не се опоравила од втората серија операции следната година.<ref name="Verdocurt" /> == Дела == * (со КВ Харкер) ''Илустриран водич за тревите на Уганда'', 1960 * ''Треви од Тангањика: со клучеви за идентификација'', 1965 година == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1972 година]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Ботаничар со авторски кратенки]] dj2aekzv2g7oq7yuit8ga4ab5ivz0gf 5629295 5629290 2026-09-16T17:13:03Z Виолетова 1975 5629295 wikitext text/x-wiki '''Дајана Маргарет Напер''', која објавувала со авторската кратенка '''D. M. Napper''', (23 август 1930, Вокинг - 31 март 1972, Лондон) ― [[Англија|англиска]] ботаничарка, специјализирана за систематска ботаника на [[Источна Африка]], особено за [[треви]]. Таа работела во Истражувачката станица за кафе во Руиру, а потоа се префрлила во Источноафриканскиот хербариум во [[Најроби]]. По враќањето во Англија, таа кратко време работела во хербариумот во Кју. == Живот == Дајана Маргарет Напер е родена на 23 август 1930 година, во Вокинг во Сари.<ref name="Verdocurt">{{Наведено списание|last=Verdcourt|first=B.|date=1973|title=Miss D. M. Napper|url=https://www.jstor.org/stable/4117056?seq=1|journal=Kew Bulletin|volume=28|issue=1|pages=1–4|issn=0075-5974}}</ref> Нејзиниот татко починал кога имала само седум години, а таа била одгледана главно од нејзината мајка. Учела во училиштето „Олдфилд“ во Свонеџ, во училиштето „Мајкл Хол“, во „Форест Роу“, во Сасекс и во општинскиот колеџ „Борнмут“.<ref name="Verdocurt" /> Нејзиниот интерес за ботаника започнал на колеџот Борнмут. Таа добила окружна стипендија и се школувала на Универзитетот во Ексетер, каде што дипломирала со диплома за природни науки, во ботаника во 1953 година. Напер ја освоила универзитетската награда „Франклин и Такер“ во 1951 година.<ref name="Verdocurt" /> Во 1954 година таа започнала да работи за Министерството за земјоделство во [[Кенија]], почнувајќи во Истражувачката станица за кафе во Руиру. Во 1955 година таа се префрлила во Источноафриканскиот хербариум во [[Најроби]].<ref name="Verdocurt" /> По враќањето во Англија, таа кратко време работела во хербариумот Кју.<ref name="OgilvieHarvey2003">{{Наведена книга|title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century|publisher=Routledge|year=2003|isbn=978-1-135-96343-9|editor-last=Marilyn Ogilvie|editor-link=Marilyn Bailey Ogilvie|page=228|chapter=NAPPER, DIANA MARGARET (1930-1972)|editor-last2=Joy Harvey|editor-link2=Joy Harvey|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rUCUAgAAQBAJ&pg=PT228}}</ref> Таа ги проучувала семејствата ''[[Acanthaceae]]'', ''[[Cyperaceae]]'' и ''[[Gramineae]]'' од Источна Африка.<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of British and Irish Botantists and Horticulturalists Including plant collectors, flower painters and garden designers|last=Desmond, Ray|date=11 September 2002|publisher=CRC Press|isbn=9781466573871|page=2222|chapter=Napper, Diana Margaret|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q0FZDwAAQBAJ&dq=dictionary+of+british+and+irish+botanists,+napper+diana+napper&pg=PA2222}}</ref> Напер починала на 41-годишна возраст на 31 март 1972 година во Лондон. Од мај 1971 година била подложена на серија операции на дебелото црево, и покрај обидот да се опорави на островот Вајт, не се опоравила од втората серија операции следната година.<ref name="Verdocurt" /> == Дела == * ''Илустриран водич за тревите на Уганда'', 1960 година (со КВ Харкер) * ''Треви од Тангањика: со клучеви за идентификација'', 1965 година == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Напер, Дајана Маргарет }} [[Категорија:Починати во 1972 година]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] 2tzx19bhfdfr3w8ydj28i5gm875zgom 0 1402748 5629296 5627739 2026-09-16T17:17:36Z Виолетова 1975 5629296 wikitext text/x-wiki '''Сергеј Гаврилович Навашин''' ({{Langx-ru}}: Сергей Гаврилович Навашин; 14 октомври 1857 - 10 октомври 1930 г.) ― руски и советски [[ботаничар]] и [[Цитологија|цитолог]]. Во 1898 година тој открил двојно оплодување кај цветните растенија, фундаментален процес во размножувањето на скриеносемените растенија.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/navashin-sergey-gavrilovich|title=Navashin, Sergey Gavrilovich|work=Encyclopedia.com|accessdate=8 March 2026}}</ref> Неговата работа одиграла голема улога во развојот на растителната [[цитологија]] и [[ембриологија]].<ref name="pmid18822860">{{Наведено списание|last=Kordium EL|year=2008|title=[Double fertilization in flowering plants: 1898-2008]|journal=[[Tsitol. Genet.]]|language=ru|volume=42|issue=3|pages=12–26|pmid=18822860}}</ref> == Биографија == Навашин бил роден во Царевшин во Саратовската губернија на Руската империја.Син на лекар ,тој дипломирал на гимназијата во Саратов во 1874 и влегол на Медицинско-хируршката академија во Санкт Петербург .<ref name=":0" />Првично студирал хемија во лабораторијата на Александар Бородин.Во 1878 се префрлил на Московскиот универзитет и добил диплома за кандидат по биологија во 1881.Под влијание на Климент Тимиријазев и В .Цингер ,тој се свртел кон проучување на ботаниката.<ref name="pmid18822860" /> Подоцна работел како лабораториски асистент на Катедрата за физиологија на растенијата на Земјоделската академија „Петровска“.По затворањето на академијата во 1888,тој работел на Санктпетербуршкиот универзитет како асистент на Александар Бородин.<ref name=":0" /> Во 1894 година, Навашин ја одбранил својата магистерска теза по ботаника и бил назначен за професор по ботаника на Киевскиот универзитет ,каде што ја раководел и универзитетската ботаничка градина.<ref name=":0" />За време на неговите години во Киев ,тој ги спроведел своите најважни истражувања во цитологијата и ембриологијата на растенијата ,вклучувајќи го откривањето на халазогамија кај неколку видови дрвја и ,во 1898,откривањето на двојно оплодување кај цветните растенија.<ref name="pmid18822860" /> Во 1915,болеста го принудила да го напушти Киев и да се упати кон потоплата клима на Тбилиси ,каде што подоцна работел како професор на Тбилискиот универзитет од 1918 до 1923.<ref name=":0" />Во 1923 го основал Биолошкиот институт „ Тимирјазев “во Москва ,со кој раководел до 1929. <ref name="pmid18822860" /> Неговиот син, Михаил Сергеевич Навашин (1896–1973), исто така бил цитолог и генетичар. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Руски научници]] [[Категорија:Членови на Кралското научно друштво во Упсала]] [[Категорија:Редовни членови на Академијата на науките на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Дописни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1930 година]] [[Категорија:Родени во 1857 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] ohno31wnigdwbnevxw8i4g8ublaavqu 5629297 5629296 2026-09-16T17:20:38Z Виолетова 1975 5629297 wikitext text/x-wiki '''Сергеј Гаврилович Навашин''' ({{langx|ru|Сергей Гаврилович Навашин}}; 14 октомври 1857 - 10 октомври 1930 г.) ― руски и советски [[ботаничар]] и [[Цитологија|цитолог]]. Во 1898 година тој открил двојно оплодување кај цветните растенија, фундаментален процес во размножувањето на скриеносемените растенија.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/navashin-sergey-gavrilovich|title=Navashin, Sergey Gavrilovich|work=Encyclopedia.com|accessdate=8 March 2026}}</ref> Неговата работа одиграла голема улога во развојот на растителната [[цитологија]] и [[ембриологија]].<ref name="pmid18822860">{{Наведено списание|last=Kordium EL|year=2008|title=[Double fertilization in flowering plants: 1898-2008]|journal=[[Tsitol. Genet.]]|language=ru|volume=42|issue=3|pages=12–26|pmid=18822860}}</ref> == Биографија == Навашин бил роден во Царевшин во Саратовската губернија на Руската империја.Син на лекар ,тој дипломирал на гимназијата во Саратов во 1874 и влегол на Медицинско-хируршката академија во Санкт Петербург .<ref name=":0" />Првично студирал хемија во лабораторијата на Александар Бородин.Во 1878 се префрлил на Московскиот универзитет и добил диплома за кандидат по биологија во 1881.Под влијание на Климент Тимиријазев и В .Цингер ,тој се свртел кон проучување на ботаниката.<ref name="pmid18822860" /> Подоцна работел како лабораториски асистент на Катедрата за физиологија на растенијата на Земјоделската академија „Петровска“.По затворањето на академијата во 1888 година, тој работел на Санктпетербуршкиот универзитет како асистент на [[Александар Бородин]].<ref name=":0" /> Во 1894 година, Навашин ја одбранил својата магистерска теза по ботаника и бил назначен за професор по ботаника на Киевскиот универзитет, каде што ја раководел и универзитетската ботаничка градина.<ref name=":0" />За време на неговите години во [[Киев]], тој ги спроведел своите најважни истражувања во цитологијата и ембриологијата на растенијата, вклучувајќи го откривањето на халазогамија кај неколку видови дрвја и ,во 1898 година, откривањето на двојно оплодување кај цветните растенија.<ref name="pmid18822860" /> Во 1915 година, болеста го принудила да го напушти Киев и да се упати кон потоплата клима на [[Тбилиси]], каде што подоцна работел како професор на Тбилискиот универзитет од 1918 до 1923 година.<ref name=":0" />Во 1923 го основал Биолошкиот институт „Тимирјазев“ во Москва, со кој раководел до 1929 година.<ref name="pmid18822860" /> Неговиот син, Михаил Сергеевич Навашин (1896–1973), исто така бил цитолог и генетичар. {{botanist|Navashin}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Руски научници]] [[Категорија:Членови на Кралското научно друштво во Упсала]] [[Категорија:Редовни членови на Академијата на науките на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Дописни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1930 година]] [[Категорија:Родени во 1857 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 0z8y91pppdp6k7mki6lj75qer02qgfo 0 1402763 5629429 5628478 2026-09-17T09:00:17Z Виолетова 1975 5629429 wikitext text/x-wiki '''Јохан Петер Фалк''' (26 ноември 1732 - 31 март 1774) бил шведски [[ботаничар]] и апостол на [[Карл Линеј]].<ref name="jpf">{{Наведена мрежна страница|url=https://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=15025|title=Johan Peter Falck|last=Sigurd Lindman|publisher=Svenskt biografiskt lexikon|accessdate=December 1, 2018}}</ref> Родот ''[[Falkia]]'' е именуван по него.{{botanist|Falk|Falk, Johan Peter|border=0|inline=1}} == Биографија == Фалк е роден во [[Шведска]]. Тој бил син на Питер Фалк (1701 – 1754) и Беата Винге (1706 – 1771). Студирал на Универзитетот во Упсала кај Карл Линеј, каде што му служел како тутор на својот син, [[Карл Линеј Помладиот]]. Тој ја одбранил својата дисертација во 1762 година.<ref name="jpf" /> Фалк отпатувал во Русија и во 1763 станал кустос на Кабинетот за природна историја во [[Санкт Петербург]]. Во 1765 година, Фалк бил назначен за професор по медицина и ботаника на Руската академија на науките. Тој учествувал во експедицијата во централната руска покраина Поволжје, Сибир, Алтај и Забајкалско (1768 –1774) организирана од прускиот научник Петер Симон Палас (1741 – 1811). Резултатите биле објавени во Санкт Петербург во Царската академија на науките.<ref>{{Наведена книга|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01003444266|title=Атлас к Полному собранию ученых путешествий по России …. Ч. 1|date=1818|publisher=The Imperial Academy of Sciences|location=St. Petersburg|trans-title=Atlas to the Complete Collection of Scientific Travels in Russia…. Part 1}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01003418772|title=Полное собрание ученых путешествий по России. Записи путешествия академика Фалька. Т. VI|date=1824|location=Санкт-Петербург|trans-title=Complete collection of scholarly travels in Russia. Travel notes of Academician Falk. T. VI}}</ref> Во 1774 година, Фалк се самоубил во Казан. Белешките на Фалк биле објавени во Германија како ''Beyträge zur topgraphischen Kentniß des rußischen Reichs'' (3 томови, 1785 – 1786 ). Тие биле уредени од [[Јохан Готлиб Георги]] (1729 – 1802).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.saint-petersburg.com/famous-people/peter-simon-pallas/|title=Peter Simon Pallas|publisher=saint-petersburg.com|accessdate=December 1, 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.saint-petersburg.com/famous-people/johann-gottlieb-georgi/|title=Johann Gottlieb Georgi|publisher=saint-petersburg.com|accessdate=December 1, 2018}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Вера Широкова, Алексеј Собишевич, ''Илустрации од академски експедиции во Русија: Делата на Фалк и Георги'' и ЛИНАЕУС | iMagazine | iStories (декември 2015) {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фалк, Јохан Петер }} [[Категорија:Апсолвенти на Упсалскиот универзитет]] [[Категорија:Редовни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1774 година]] [[Категорија:Родени во 1732 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] h4au0vbzmwfb0yoau4yvxifw9zapdsf 0 1402777 5629431 5627736 2026-09-17T09:07:13Z Виолетова 1975 5629431 wikitext text/x-wiki '''Сибил Ормстон Форд''' (1874–1932) ― [[Англија|англиска]] [[Ботаничар|ботаничарка]] и [[Зоологија|зоолог]].''' ''' Таа била родена во [[Лидс]], ќерка на менаџер на свиларска фабрика, во 1874 година. Таа била внука на реформаторката Изабела Ормстон Форд.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newbotaniststwo.uk/sybille-ford|title=Sibille Ford|work=www.newbotaniststwo.uk|language=en|accessdate=2024-09-06}}</ref> Форд добила диплома од прва класа по ботаника и зоологија во 1899 година. Таа добила студентска стипендија на Батурст за да ги продолжи студиите во 1900 – 1902 и предавала како асистент по животинска морфологија во Биолошката лабораторија Балфур за жени во 1901 – 1902 година.<ref name=":0" /> <ref>{{Наведено списание|last=Richmond|first=Marsha L.|date=1997|title="A Lab of One's Own": The Balfour Biological Laboratory for Women at Cambridge University, 1884-1914|url=https://www.jstor.org/stable/236151|journal=Isis|volume=88|issue=3|pages=422–455|doi=10.1086/383769|issn=0021-1753|jstor=236151|pmid=9450359|url-access=subscription}}</ref> Со диплома се стекнала на колеџот Тринити во Даблин во 1906 година,<ref name=":0" /> каде што поранешните студентки на Кембриџ патувале за да ги добијат своите дипломи, бидејќи Кембриџ не доделувал на жени. Објавила неколку самостојни и заеднички трудови за растителна анатомија, вклучувајќи преглед на ''[[Araucariaceae]]'' со Алберт Сјуард, кој бил објавен од Кралското друштво во 1906 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ovyHDAAAQBAJ&dq=sibille+ford&pg=PA179|title=Femininity, Mathematics and Science, 1880–1914|last=Jones|first=C.|date=2009-10-15|publisher=Springer|isbn=978-0-230-24665-2|pages=179|language=en}}</ref> Форд била квакер и помагала во мисијата за помош „Пријатели“ во Бар-ле-Дик, Верден во 1918 – 1920 година.<ref name=":0" /> Сибил Ормстон Форд починала во Грејнџ-Овер-Сендс, [[Камбрија]] во 1932 година.<ref name=":0" />{{Botanist|S.O.Ford}} == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Форд, Сибил }} [[Категорија:Починати во 1932 година]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] <references /> [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] n6umo22my9oo556eduy0npeirpduxd3 0 1402784 5629433 5628472 2026-09-17T09:09:09Z Виолетова 1975 5629433 wikitext text/x-wiki '''Кери Алисон Форд''' (''Kerry Alison Ford'', родена 1964) ― ботаничарка од [[Нов Зеланд]]. Таа е најпозната по своите придонеси во проучувањето на новозеландската [[флора]] и е заинтересирана за биосистематиката и таксономијата на видовите во семејствата ''[[Cyperaceae]]'' и ''[[Poaceae]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.landcareresearch.co.nz/about-us/our-people/kerry-ford|title=Kerry Ford Researcher - Botanist Systematics|publisher=Bioeconomy Science Institute|accessdate=1 February 2016}}</ref>{{botanist|K.A.Ford|border=0}} == Наводи == {{Наводи}} {{Биог-никулец}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Форд, Кери }} [[Категорија:Новозеландски ботаничари]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1964 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 1fzq5utpvx13hxusoj367mj6dpovb9l 0 1402790 5629435 5627733 2026-09-17T09:13:13Z Виолетова 1975 5629435 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Adrien_René_Franchet.jpg|мини| Адриен Рене Франше]] '''Адриен Рене Франше''' (21 април 1834 во Пезу{{Цп}}15 февруари 1900 во Париз) ― [[Франција|француски]] [[ботаничар]], со седиште во Парискиот национален музеј на природна историја. == Кариера == Тој бил познат по својата обемна работа во која ја опишувала [[Флора|флората]] на [[Народна Република Кина|Кина]] и [[Јапонија]], врз основа на колекциите направени од [[Франција|француските]] [[Римокатоличка црква|католички]] мисионери во Кина, Арман Давид, Пјер Жан Мари Делаве, Пол Гијом Фарже, Пол-Ибер Перни, Жан-Андре Сулие, и други. Тој бил [[Биномна номенклатура|таксономски автор]] на многу растенија , вклучувајќи значителен број видови од родовите ''[[Primula]]'' и ''[[Rhododendron]]''.<ref>[http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/botanists/Franch. Alpine Garden Society] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160609100215/http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/botanists/Franch.}} Plant Encyclopedia</ref> * {{botanist|Franch.|Franchet, Adrien René}} {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Франше, Адриен Рене }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1900 година]] [[Категорија:Родени во 1834 година]] <references /> [[Категорија:Француски ботаничари]] 9yvc42y4mdvuoo0gz00cckffaram5dq 5629436 5629435 2026-09-17T09:13:40Z Виолетова 1975 5629436 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Adrien_René_Franchet.jpg|мини| Адриен Рене Франше]] '''Адриен Рене Франше''' (21 април 1834 во Пезу{{Цп}}15 февруари 1900 во Париз) ― [[Франција|француски]] [[ботаничар]], со седиште во Парискиот национален музеј на природна историја. == Кариера == Тој бил познат по својата обемна работа во која ја опишувала [[Флора|флората]] на [[Народна Република Кина|Кина]] и [[Јапонија]], врз основа на колекциите направени од [[Франција|француските]] [[Римокатоличка црква|католички]] мисионери во Кина, Арман Давид, Пјер Жан Мари Делаве, Пол Гијом Фарже, Пол-Ибер Перни, Жан-Андре Сулие, и други. Тој бил [[Биномна номенклатура|таксономски автор]] на многу растенија , вклучувајќи значителен број видови од родовите ''[[Primula]]'' и ''[[Rhododendron]]''.<ref>[http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/botanists/Franch. Alpine Garden Society] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160609100215/http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/botanists/Franch.}} Plant Encyclopedia</ref> {{botanist|Franch.|Franchet, Adrien René}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Франше, Адриен Рене }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1900 година]] [[Категорија:Родени во 1834 година]] [[Категорија:Француски ботаничари]] bqzss9yc5vvn4mnkxuzf9l3ka3pw79l 0 1402809 5629442 5627730 2026-09-17T09:30:47Z Виолетова 1975 5629442 wikitext text/x-wiki [[File:Queensland_State_Archives_3797_Portrait_of_Mr_WD_Francis_Assistant_Botanist_Department_of_Agriculture_and_Stock_November_1929.png|мини| Вилијам Даглас Френсис]] '''Вилијам Даглас Франсис''' (6 март 1889 &#x2013; 2 јануари 1959) ― [[Австралија|австралиски]] [[ботаничар]]. Роден во Бега, Нов Јужен Велс, на 17 години се преселил со својот татко Алфред и брат му Фредерик од Волонгонг, каде што учел во Високото јавно училиште Волонгонг, во Кин Кин во Квинсленд. Тука тој можел да го задоволи својот силен интерес за природна историја, додека им помагал на татко му и брат му на фармата.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.noosa.qld.gov.au/PlanningDevelopment/documents/Kin%20Kin.pdf|title=Noosa Shire Historical Cultural Heritage – Kin Kin|work=Noosa Council|archive-url=https://web.archive.org/web/20060918011437/http://www.noosa.qld.gov.au/PlanningDevelopment/documents/Kin%20Kin.pdf|archive-date=2006-09-18|accessdate=2007-01-14}}</ref> Во 1908 година се квалификувал како дегустатор на млеко и павлака во Квинсленд.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article174907808|title=Cream Testing|date=26 October 1908|work=The Telegraph|access-date=10 March 2023|issue=11,214|location=Queensland, Australia|page=2 (second edition)|via=National Library of Australia}}</ref> Во 1919 година бил назначен за помошник ботаничар на владата во хербариумот во Квинсленд.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article220514663|title=Official Notifications|date=19 July 1919|work=The Daily Mail|access-date=10 March 2023|issue=5227|location=Queensland, Australia|page=4|via=National Library of Australia}}</ref> До 1950 година бил назначен за владин ботаничар. Се пензионирал во 1954 година, а починал пет години подоцна. Тој дал огромен придонес во класификацијата и идентификацијата на австралиските видови [[Дождовна шума|дождовни шуми]] и веројатно е најзапаметен по неговата книга ''„Австралиски дрвја од дождовните шуми“''. Книгата била првпат објавена во 1929 година, и оттогаш е препечатена бројни пати. Арборетум основан во Кин Кин во 1990-ти години е посветен на негова чест.<ref name=":0" />{{botanist|W.D.Francis|Francis, William D}} == Надворешни врски == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC437805/ Спирални системи во организацијата на живиот материјал] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Френсис, Вилијам Даглас }} [[Категорија:Починати во 1959 година]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] <references /> [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] m4tr3g59nq5yyq84qpzcvqvo4pq5xrj 5629443 5629442 2026-09-17T09:31:12Z Виолетова 1975 5629443 wikitext text/x-wiki [[File:Queensland_State_Archives_3797_Portrait_of_Mr_WD_Francis_Assistant_Botanist_Department_of_Agriculture_and_Stock_November_1929.png|мини| Вилијам Даглас Френсис]] '''Вилијам Даглас Франсис''' (6 март 1889 &#x2013; 2 јануари 1959) ― [[Австралија|австралиски]] [[ботаничар]]. Роден во Бега, Нов Јужен Велс, на 17 години се преселил со својот татко Алфред и брат му Фредерик од Волонгонг, каде што учел во Високото јавно училиште Волонгонг, во Кин Кин во Квинсленд. Тука тој можел да го задоволи својот силен интерес за природна историја, додека им помагал на татко му и брат му на фармата.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.noosa.qld.gov.au/PlanningDevelopment/documents/Kin%20Kin.pdf|title=Noosa Shire Historical Cultural Heritage – Kin Kin|work=Noosa Council|archive-url=https://web.archive.org/web/20060918011437/http://www.noosa.qld.gov.au/PlanningDevelopment/documents/Kin%20Kin.pdf|archive-date=2006-09-18|accessdate=2007-01-14}}</ref> Во 1908 година се квалификувал како дегустатор на млеко и павлака во Квинсленд.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article174907808|title=Cream Testing|date=26 October 1908|work=The Telegraph|access-date=10 March 2023|issue=11,214|location=Queensland, Australia|page=2 (second edition)|via=National Library of Australia}}</ref> Во 1919 година бил назначен за помошник ботаничар на владата во хербариумот во Квинсленд.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article220514663|title=Official Notifications|date=19 July 1919|work=The Daily Mail|access-date=10 March 2023|issue=5227|location=Queensland, Australia|page=4|via=National Library of Australia}}</ref> До 1950 година бил назначен за владин ботаничар. Се пензионирал во 1954 година, а починал пет години подоцна. Тој дал огромен придонес во класификацијата и идентификацијата на австралиските видови [[Дождовна шума|дождовни шуми]] и веројатно е најзапаметен по неговата книга ''„Австралиски дрвја од дождовните шуми“''. Книгата била првпат објавена во 1929 година, и оттогаш е препечатена бројни пати. Арборетум основан во Кин Кин во 1990-ти години е посветен на негова чест.<ref name=":0" />{{botanist|W.D.Francis|Francis, William D}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC437805/ Спирални системи во организацијата на живиот материјал] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Френсис, Вилијам Даглас }} [[Категорија:Починати во 1959 година]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] 5ppd93u6b1c8dl2u4rvo60ptak2vmvq 0 1402829 5629446 5627729 2026-09-17T09:40:11Z Виолетова 1975 5629446 wikitext text/x-wiki '''Емануел фон Фридрихстал''' (12 јануари 1809 – 3март 1842) ― [[Австриско Царство|австриски]] патник, [[Дагеротип|дагеротипист]], [[Ботаника|ботаничар]] и аматерски [[Археологија|археолог]], кој патувал низ [[Балкански Полуостров|Балканот]] и во Централна Америка и ги документирал своите наоди. == Биографија == Фон Фридрихстал бил роден во Ухрице во [[Австриско Царство|Австриското Царство]] (денешна [[Чешка|Чешка Република]]). Се школувал во [[Виена]] на Терезијанската воена академија, и влегол во служба во австриската влада, но наскоро ја напуштил за да продолжи со научни патувања. Тој патувал низ [[Румелија]] во 1830-ти години, објавувајќи ги своите наоди во 2 книги: ''Патување во јужните делови на Грција'' (''Reise in die südlichen Theile von Griechenland'', 1838) и ''Српски политички, топографски, статистички и природно-историски податоци (Serbiens Neuzeit in geschichtlicher, politischer, topographischer,'' ''statisturischerund,'' 1840). Овие публикации му донесле репутација особено во ботаниката поради нивните описи на [[Флора|флората]] на Грција и Србија. Во 1840 година, тој бил назначен за прв секретар на австриската легација во [[Мексико]], каде што се заинтересирал за истражување на урнатините на [[Мајанска цивилизација|цивилизацијата на Маите]] откако ги прочитал делата на Џон Лојд Стивенс и Фредерик Катервуд. Тој зборувал за своите планови со историчарот Вилијам Х. Прескот за време на патувањето во [[Бостон]] и купил апарат за дагеротипија во Њујорк. Отишол на [[Јукатан]] кон средината на 1840 година, и патувал низ Јукатан и [[Чијапас]], и станал првиот човек што направил дагеротипии од урнатините на Маите и првиот Европеец во 19 век што ги посетил урнатините на [[Чичен Ица]]. Фридрихстал се разболел за време на патувањата, веројатно од [[маларија]], што го натерало да се врати во Европа во 1841 година, каде што починал во Виена во 1842 година. Оваа рана смрт го спречила да ги објави резултатите од неговите централноамерикански патувања, но тој поставил изложба на 25 дагеротипии во Њујорк, во Британскиот музеј во Лондон и во Париз, за што бил награден од Академијата за натписи и убави писма.{{Botanist|Friedr.|Friedrichsthal, E}} == Наводи == {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Фридрихстал, Емануел фон}} [[Категорија:Фотографски пионeри]] [[Категорија:Починати во 1842 година]] [[Категорија:Родени во 1809 година]] [[Категорија:Австриски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 3j1thppqi8iqrczixc7cq3qpvf9v8k1 0 1402842 5629460 5627211 2026-09-17T10:34:26Z Виолетова 1975 /* Кариера */ 5629460 wikitext text/x-wiki '''Александра Павловна Гамајунова''' ({{Langx|ru|Александра Павловна Гамаюнова}}) (1904–1971) ― советска [[Ботаника|ботаничарка]].<ref name="ipni-300201">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipni.org/a/3002-1|title=Gamajunova, Aleksandra Pavlovna (1904–1971)|last=<!--Not stated-->|work=International Plant Names Index|accessdate=23 March 2024}}</ref> == Ран живот и образование == Гамајунова била ќерка на пушкар кој работел во [[Ижевск]],<ref name="Nelina 2013"> {{Наведен научен собир|location=Almaty}}</ref> и кој се вратил во Екатеринодарскиот регион како инвалид во 1916 година, и бидејќи повеќе не бил во можност да работи во својата струка, основал болница за [[тифус]]. Условите биле многу лоши, и тој починал од тифус во 1920 година, а Гамајунова и нејзините две сестри исто така се заразиле со болеста. Студирала во [[Ростов на Дон]] и ја одбранила докторската дисертација во 1939 година.<ref name="Nelina 2013" /> == Кариера == Во 1939 година, Гамајунова се запишала како виш истражувач во казахстанската подружница на [[Руска академија на науките|Академијата на науките на СССР]]. Таа станала директорка во 1945 година, наследувајќи го [[Николај Василиевич Павлов]], и ја држела оваа позиција до пензионирањето поради болеста во 1954 година. Остатокот од нејзиниот живот го посветила на каталогизирање и опишување на флората на [[Казахстан]].<ref name="Nelina 2013" />{{Botanist|Gamajun.}} == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гамајунова, Александра }} [[Категорија:Починати во 1971 година]] [[Категорија:Родени во 1904 година]] [[Категорија:Советски ботаничари]] [[Категорија:Статии со hCards]] <references /> [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] rxj6jynv1yr1hqtfeu1jy06rkxraxd7 0 1402851 5629464 5627229 2026-09-17T10:37:33Z Виолетова 1975 5629464 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Гарднер''' ( 1810 ,Ардентини–1849 ,Канди) бил [[Шкотланѓани|шкотски]] биолог главно заинтересиран за [[ботаника]]. Таткото на Гарднер бил градинар прво кај грофот од Данмор во Ардентини ,а потоа од 1816 кај грофот од Еглинтон во Ардросан.Во 1822,неговите родители се преселиле во [[Глазгов]] ,каде што тој посетувал гимназија и стекнал добро познавање на латинскиот јазик .Тој започнал да студира медицина на Андерсоновиот универзитет во Глазгов во 1829,а на крајот станал хирург . Во 1836 ,охрабрен од познатиот ботаничар [[Вилијам Џексон Хукер]] ,тој го издал делото „ ексиката “насловено како ''„ Мусци Британици “ ,или Џебен хербариум на британски мовови ,аранжирани и именувани според „ Британската флора “на Хукер''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1864958719|title=Musci Britannici, or pocket herbarium of specimens of British mosses: IndExs ExsiccataID=1864958719|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=3 July 2024}}</ref>Неговата ботаничка работа го импресионирала Џон Расел, 6-ти војвода од Бедфорд ,кој станал негов патрон .Во летото 1836, Гарднер отпловил од Ливерпул за [[Рио де Жанеиро]] ,за да собере примероци од природната историја во Северен [[Бразил]] ,вклучувајќи растенија ,минерали ,неодамнешни и фосилни школки ,зачувани кожи од птици ,цицачи и риби . Примероците биле испратени во јавни ботанички градини ,како и до приватни претплатници на експедицијата .Тој останал во Бразил со години ( 1836 – 1841 ) .Во 1842 бил избран за член на Линеското друштво. Во 1843,колонијалната влада на Цејлон го назначила за надзорник на ботаничката градина во Пераденија и ботаничар на островот .Тука ги завршил ''„ Патувања во внатрешноста на Бразил ,главно низ Северните провинции и Златните области “ ,во текот на годините 1836 – 41'' ,кое било објавено во Лондон од страна на „ Браќата Ривс “во 1846.Тој ,исто така , направил обемни збирки во Цејлон за да се создаде комплетна ''Флора Зејланика'' ,но оваа книга не била објавена поради неговата прерана смрт . Видовите именувани по Гарднер се нарекуваат {{Во наслов|gardneri|gardneri}} или {{Во наслов|gardneriana|gardneriana}}.{{botanist|Gardner|border=0}} == Наводи == * Торингтон, 1849 година. Смртта на Џорџ Гарднер. ''Хукеровиот Џ. Бот.'' ''Кју Гард.'' ''Разно'' . 1: 154–156. * Реј Дезмонд, 1994 година. [https://books.google.com/books?id=thmPzIltAV8C&q=%281812-1849%28&pg=PA667 Речник на британски и ирски ботаничари и хортикултуристи, вклучувајќи собирачи на растенија, сликари на цвеќиња и дизајнери на градини, стр. 270] . Тејлор и Френсис и Природонаучниот музеј (Лондон). == Надворешни врски == * Гарднер, Џорџ. 1846 година. ''[http://biblio.etnolinguistica.org/gardner-1846-travels Патувања во внатрешноста на Бразил: главно низ северните провинции и областите со злато и дијаманти, во текот на годините 1836-1841]'' . Лондон: Рив, браќа. * [https://www.kew.org/george-gardner-plant-pioneer-brazil Џорџ Гарднер: пионер во растенијата во Бразил.] Веб-ресурс од Кралските ботанички градини во Кју, вклучувајќи биографски детали, патни извештаи и детали за неговите ботанички колекции. * [http://www.electricscotland.com/history/significant_scots.htm Значаен шкотски] текст од ''биографскиот речник на истакнатите Шкотланѓани'' Блеки и син од Глазгов, Единбург и Лондон 1856 година. [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] 1xi650lt92ks1by3l15x2kf4gpar270 5629475 5629464 2026-09-17T11:34:15Z Виолетова 1975 5629475 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Гарднер''' (1810, Ардентини–1849, Канди) ― [[Шкотланѓани|шкотски]] биолог главно заинтересиран за [[ботаника]]. Таткото на Гарднер бил градинар прво кај грофот од Данмор во Ардентини, а потоа од 1816 година кај грофот од Еглинтон во Ардросан. Во 1822,неговите родители се преселиле во [[Глазгов]], каде што тој посетувал гимназија и стекнал добро познавање на латинскиот јазик. Тој започнал да студира медицина на Андерсоновиот универзитет во Глазгов во 1829 година, а на крајот станал хирург. Во 1836 година, охрабрен од познатиот ботаничар [[Вилијам Џексон Хукер]], тој го издал делото „ексиката“ ''Џебен хербариум на британски мовови, аранжирани и именувани според „Британската флора“ на Хукер''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1864958719|title=Musci Britannici, or pocket herbarium of specimens of British mosses: IndExs ExsiccataID=1864958719|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=3 July 2024}}</ref> Неговата ботаничка работа го импресионирала Џон Расел, 6-ти војвода од Бедфорд ,кој станал негов патрон .Во летото 1836, Гарднер отпловил од Ливерпул за [[Рио де Жанеиро]], за да собере примероци од природната историја во Северен [[Бразил]], вклучувајќи растенија ,минерали ,неодамнешни и фосилни школки ,зачувани кожи од птици, цицачи и риби. Примероците биле испратени во јавни ботанички градини ,како и до приватни претплатници на експедицијата .Тој останал во Бразил со години (1836 – 1841). Во 1842 бил избран за член на Линеското друштво. Во 1843,колонијалната влада на Цејлон го назначила за надзорник на ботаничката градина во Пераденија и ботаничар на островот .Тука ги завршил ''„ Патувања во внатрешноста на Бразил ,главно низ Северните провинции и Златните области “ ,во текот на годините 1836 – 41'' ,кое било објавено во Лондон од страна на „ Браќата Ривс “во 1846.Тој ,исто така , направил обемни збирки во Цејлон за да се создаде комплетна ''Флора Зејланика'' ,но оваа книга не била објавена поради неговата прерана смрт . Видовите именувани по Гарднер се нарекуваат {{intitle|gardneri|gardneri}} или {{intitle|gardneriana|gardneriana}}.{{botanist|Gardner|border=0}} == Наводи == * Торингтон, 1849 година. Смртта на Џорџ Гарднер. ''Хукеровиот Џ. Бот.'' ''Кју Гард.'' ''Разно'' . 1: 154–156. * Реј Дезмонд, 1994 година. [https://books.google.com/books?id=thmPzIltAV8C&q=%281812-1849%28&pg=PA667 Речник на британски и ирски ботаничари и хортикултуристи, вклучувајќи собирачи на растенија, сликари на цвеќиња и дизајнери на градини, стр. 270] . Тејлор и Френсис и Природонаучниот музеј (Лондон). == Надворешни врски == * Гарднер, Џорџ. 1846 година. ''[http://biblio.etnolinguistica.org/gardner-1846-travels Патувања во внатрешноста на Бразил: главно низ северните провинции и областите со злато и дијаманти, во текот на годините 1836-1841]'' . Лондон: Рив, браќа. * [https://www.kew.org/george-gardner-plant-pioneer-brazil Џорџ Гарднер: пионер во растенијата во Бразил.] Веб-ресурс од Кралските ботанички градини во Кју, вклучувајќи биографски детали, патни извештаи и детали за неговите ботанички колекции. * [http://www.electricscotland.com/history/significant_scots.htm Значаен шкотски] текст од ''биографскиот речник на истакнатите Шкотланѓани'' Блеки и син од Глазгов, Единбург и Лондон 1856 година. [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] qkcabm7jg6l9c0nr860s8yihle16b1n 0 1402899 5629448 5627331 2026-09-17T09:44:44Z Виолетова 1975 5629448 wikitext text/x-wiki '''Ирина Александровна Грудзинскаја''' (1920&#x2013;2012) ― руска ботаничарка специјализирана за [[семени растенија]], во еден период работела и на [[Куба]]. Грудзинскаја се обучувала во Експерименталната станица Деркул на Институтот за шумарство, Академија на науките. Таа починала во Санкт Петербург во 2011 година. По повод нејзиниот 90 роденден, во ''„Ботанически журнал“'' се појавила статија која вклучувала нејзин портрет и библиографија.<ref name="Tzvelev et al 2010">{{Наведено списание|last=Tzvelev|first=N. N.|last2=Geltman|first2=D. V.|last3=Dorofeyev|first3=V. I.|last4=Konechnaya|first4=G. Yu.|last5=Krupkina|first5=L. I.|date=2010|title=Irina Aleksandrovna Grudzinskaya (to the 90th anniversary) (in Russian)|url=http://en.arch.botjournal.ru/?t=issues&id=20100909&rid=pdf_0004685|journal=Bot. Zhurn|volume=95|issue=9|pages=1339–1345|access-date=22 July 2021}}</ref> Груџинскаја била родена на 26 мај 1920 година. Посетувала училишта во [[Хабаровск]] и Енгелуз. Таа студирала биологија на Московскиот државен универзитет, а до 1941 година, за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], работела како учителка. Веднаш по завршувањето на војната во 1944 година, таа се вратила на проучување на геоботаниката.<ref name="Tzvelev et al 2010" />{{botanist|Grudz.|Grudzinskaja, Irina Aleksandrovna}} == Избрани публикации == * *Grudzinskaja, I. A. The Ulmaceae of the Far East. <nowiki>''</nowiki>CABI Bulletin<nowiki>''</nowiki>, Wallingford, UK. *Grudzinskaja, I. A. (1971). <nowiki>''</nowiki>Novosti sistematiki vysshikh rastenii<nowiki>''</nowiki>. Moscow & Leningrad. *Borodina, A. E., Grubov, V. I., Grudzinskaja, I. A., Menitsky, J. L.  (2005). <nowiki>''</nowiki>Plants of Central Asia: Plant Collections from China and Mongolia: 9<nowiki>''</nowiki> == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Грудзинскаја, Ирина }} [[Категорија:Апсолвенти на Московскиот државен универзитет]] [[Категорија:Советски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 2012 година]] [[Категорија:Родени во 1920 година]] <references /> [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] c8jpwbwtc9nb3i18v0j0khsikzj9cvg 5629449 5629448 2026-09-17T09:46:01Z Виолетова 1975 5629449 wikitext text/x-wiki '''Ирина Александровна Грудзинскаја''' (1920&#x2013;2012) ― руска ботаничарка специјализирана за [[семени растенија]], во еден период работела и на [[Куба]]. Грудзинскаја се обучувала во Експерименталната станица Деркул на Институтот за шумарство, Академија на науките. Таа починала во Санкт Петербург во 2011 година. По повод нејзиниот 90 роденден, во ''„Ботанически журнал“'' се појавила статија која вклучувала нејзин портрет и библиографија.<ref name="Tzvelev et al 2010">{{Наведено списание|last=Tzvelev|first=N. N.|last2=Geltman|first2=D. V.|last3=Dorofeyev|first3=V. I.|last4=Konechnaya|first4=G. Yu.|last5=Krupkina|first5=L. I.|date=2010|title=Irina Aleksandrovna Grudzinskaya (to the 90th anniversary) (in Russian)|url=http://en.arch.botjournal.ru/?t=issues&id=20100909&rid=pdf_0004685|journal=Bot. Zhurn|volume=95|issue=9|pages=1339–1345|access-date=22 July 2021}}</ref> Груџинскаја била родена на 26 мај 1920 година. Посетувала училишта во [[Хабаровск]] и Енгелуз. Таа студирала биологија на Московскиот државен универзитет, а до 1941 година, за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], работела како учителка. Веднаш по завршувањето на војната во 1944 година, таа се вратила на проучување на геоботаниката.<ref name="Tzvelev et al 2010" /> {{botanist|Grudz.|Grudzinskaja, Irina Aleksandrovna}} == Избрани публикации == * Grudzinskaja, I. A. The Ulmaceae of the Far East. ''CABI Bulletin'', Wallingford, UK. *Grudzinskaja, I. A. (1971). ''Novosti sistematiki vysshikh rastenii''. Moscow & Leningrad. *Borodina, A. E., Grubov, V. I., Grudzinskaja, I. A., Menitsky, J. L.  (2005). ''Plants of Central Asia: Plant Collections from China and Mongolia: 9'' == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Грудзинскаја, Ирина }} [[Категорија:Апсолвенти на Московскиот државен универзитет]] [[Категорија:Советски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 2012 година]] [[Категорија:Родени во 1920 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] rrh0u4npuwazdvm3b8c7yibndcjkkdj 10 1403344 5629304 5629112 2026-09-16T17:38:39Z Buli 2648 5629304 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template = Infobox person | _alias-map = other_name:other_names, relations:relatives, module:module2 | _reuse = known_for, awards | template_name = Infobox military person | embed_title = Military career | module = {{#if:{{{allegiance|}}}{{{branch|}}}{{{service_years|}}}{{{rank|}}}{{{service_number|}}}{{{unit|}}}{{{units|}}}{{{commands|}}}{{{known_for|}}}{{{battles|}}}{{{awards|}}}{{{memorials|}}}{{{other_work|}}}{{{nickname|}}} |{{Infobox | child = yes | title = {{#if:{{{child|}}}{{{embed|}}}||'''Military career'''}} | label1 = Allegiance | data1 = {{{allegiance|}}} | label2 = {{longitem|{{if empty|{{{branch_label|}}}|Branch}}}} | data2 = {{{branch|}}} | label3 = {{longitem|{{if empty|{{{service_years_label|}}}|Service&nbsp;years}}}} | data3 = {{{service_years|}}} | label4 = {{longitem|{{if empty|{{{rank_label|}}}|Rank}}}} | data4 = {{{rank|}}} | label5 = Nickname{{pluralize from text|{{{nickname|}}}|plural=s}} | data5 = {{{nickname|}}} | label6 = {{nowrap|[[Service number]]}} | data6 = {{{service_number|}}} | label7 = {{if empty|{{{unit_label|}}}|Unit{{#if:{{{units|}}}|s}}}} | data7 = {{if empty|{{{unit|}}}|{{{units|}}}}} | label8 = Commands | data8 = {{{commands|}}} | label9 = Known&nbsp;for | data9 = {{{known_for|}}} | label10 = {{longitem|{{if empty|{{{battles_label|}}}|Conflicts}}}} | data10 = {{{battles|}}} | label11 = Awards | data11 = {{{awards|}}} | label12 = Memorials | data12 = {{{memorials|}}} | label13 = Other&nbsp;work | data13 = {{{other_work|}}} }} }} }}{{Main other|{{#if:{{{embed|}}}{{{child|}}}|[[Category:Pages using infobox military person with embed|{{#if:{{{embed_title|}}}|Τ}}{{FULLPAGENAME}}]]}}}}</includeonly>{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox military person]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox military person with conflicting parameters}} | other_name; other_names | relations; relatives | module; module2 | unit; units }} <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> nsqzzi6y9hkv5h8uay286xtyocx2tt3 5629305 5629304 2026-09-16T17:39:20Z Buli 2648 Отповикана преработката [[Special:Diff/5629304|5629304]] на [[Special:Contributions/Buli|Buli]] ([[User talk:Buli|разговор]]) 5629305 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template = Infobox person | _alias-map = other_name:other_names, relations:relatives, module:module2 | _exclude = allegiance, branch, service_years, rank, service_number, unit, units, commands, known_for, battles, awards, memorials, other_work, branch_label, service_years_label, rank_label, unit_label, battles_label, nickname, <!-- suppressing this for now --> burial_label | _reuse = known_for, awards | template_name = Infobox military person | embed_title = Military career | module = {{#if:{{{allegiance|}}}{{{branch|}}}{{{service_years|}}}{{{rank|}}}{{{service_number|}}}{{{unit|}}}{{{units|}}}{{{commands|}}}{{{known_for|}}}{{{battles|}}}{{{awards|}}}{{{memorials|}}}{{{other_work|}}}{{{nickname|}}} |{{Infobox | child = yes | title = {{#if:{{{child|}}}{{{embed|}}}||'''Military career'''}} | label1 = Allegiance | data1 = {{{allegiance|}}} | label2 = {{longitem|{{if empty|{{{branch_label|}}}|Branch}}}} | data2 = {{{branch|}}} | label3 = {{longitem|{{if empty|{{{service_years_label|}}}|Service&nbsp;years}}}} | data3 = {{{service_years|}}} | label4 = {{longitem|{{if empty|{{{rank_label|}}}|Rank}}}} | data4 = {{{rank|}}} | label5 = Nickname{{pluralize from text|{{{nickname|}}}|plural=s}} | data5 = {{{nickname|}}} | label6 = {{nowrap|[[Service number]]}} | data6 = {{{service_number|}}} | label7 = {{if empty|{{{unit_label|}}}|Unit{{#if:{{{units|}}}|s}}}} | data7 = {{if empty|{{{unit|}}}|{{{units|}}}}} | label8 = Commands | data8 = {{{commands|}}} | label9 = Known&nbsp;for | data9 = {{{known_for|}}} | label10 = {{longitem|{{if empty|{{{battles_label|}}}|Conflicts}}}} | data10 = {{{battles|}}} | label11 = Awards | data11 = {{{awards|}}} | label12 = Memorials | data12 = {{{memorials|}}} | label13 = Other&nbsp;work | data13 = {{{other_work|}}} }} }} }}{{Main other|{{#if:{{{embed|}}}{{{child|}}}|[[Category:Pages using infobox military person with embed|{{#if:{{{embed_title|}}}|Τ}}{{FULLPAGENAME}}]]}}}}</includeonly>{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox military person]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox military person with conflicting parameters}} | other_name; other_names | relations; relatives | module; module2 | unit; units }} <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> pr2nw7h8zu9kxrk67fpt57skzl9mtle 5629308 5629305 2026-09-16T17:42:57Z Buli 2648 5629308 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template = Infobox person | _alias-map = other_name:other_names, relations:relatives, module:module2 | _exclude = allegiance, branch, service_years, rank, service_number, unit, units, commands, known_for, battles, awards, memorials, other_work, branch_label, service_years_label, rank_label, unit_label, battles_label, nickname, burial_label | _reuse = known_for, awards | template_name = Infobox military person | embed_title = Воена кариера | module = {{#if:{{{allegiance|}}}{{{branch|}}}{{{service_years|}}}{{{rank|}}}{{{service_number|}}}{{{unit|}}}{{{units|}}}{{{commands|}}}{{{known_for|}}}{{{battles|}}}{{{awards|}}}{{{memorials|}}}{{{other_work|}}}{{{nickname|}}} |{{Infobox | child = yes | title = {{#if:{{{child|}}}{{{embed|}}}||'''Воена кариера'''}} | label1 = Припадност | data1 = {{{allegiance|}}} | label2 = {{longitem|{{if empty|{{{branch_label|}}}|Род}}}} | data2 = {{{branch|}}} | label3 = {{longitem|{{if empty|{{{service_years_label|}}}|Години на служба}}}} | data3 = {{{service_years|}}} | label4 = {{longitem|{{if empty|{{{rank_label|}}}|Чин}}}} | data4 = {{{rank|}}} | label5 = Прекар{{#if:{{{nickname|}}}|и}} | data5 = {{{nickname|}}} | label6 = Службен број | data6 = {{{service_number|}}} | label7 = {{if empty|{{{unit_label|}}}|Единица{{#if:{{{units|}}}|и}}}} | data7 = {{if empty|{{{unit|}}}|{{{units|}}}}} | label8 = Команди | data8 = {{{commands|}}} | label9 = Познат по | data9 = {{{known_for|}}} | label10 = {{longitem|{{if empty|{{{battles_label|}}}|Суџири}}}} | data10 = {{{battles|}}} | label11 = Одличја | data11 = {{{awards|}}} | label12 = Споменици | data12 = {{{memorials|}}} | label13 = Други активности | data13 = {{{other_work|}}} }} }} }}{{Main other|{{#if:{{{embed|}}}{{{child|}}}|[[Категорија:Страници што користат инфокутија воено лице со вгнездување|{{#if:{{{embed_title|}}}|Τ}}{{FULLPAGENAME}}]]}}}}</includeonly>{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Предлошка:Infobox military person]] | cat = {{main other|Категорија:Страници што користат инфокутија воено лице со конфликтни параметри}} | other_name; other_names | relations; relatives | module; module2 | unit; units }} <noinclude> {{документација}} </noinclude> 5oyq2wsr78tcgv6dqwe5hldoolm4uk7 0 1403360 5629234 5629215 2026-09-16T13:45:16Z Andrew012p 85224 /* */ 5629234 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Господарот на прстените: Прстените на моќта | native_name = The Lord of the Rings: The Rings of Power | image = LOTR The Rings of Power logo.jpg | image_size = | image_alt = Насловот на серијата „Господарот на прстените: Прстените на моќта“ со златни букви. | caption = | alt_name = | genre = {{Plainlist| * акција * [[Авантуристички филм|авантура]] * драма * фантастика }} | creator = | based_on = ''[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]'' и додатоците кон него од [[Џ. Р. Р. Толкин]] | developer = {{Plainlist| * Џ. Д. Пејн * Патрик Макеј }} | showrunner = {{Plainlist| * Џ. Д. Пејн * Патрик Макеј }} | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = | voices = | open_theme = | end_theme = | composer = {{Plainlist| * Хауард Шор (музичка тема) * Беар Макрири (музика) }} | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | num_seasons = 2 | num_episodes = 16 | list_episodes = | executive_producer = {{Plainlist| * Џ. Д. Пејн * Патрик Макеј * Линзи Вебер * Калум Грин * Џастин Добл * [[Џенифер Хачинсон]] * [[Џејсон Кахил]] * [[Хуан Антонио Бајона]] * Белен Атиенза * Јуџин Кели * Брус Ричмонд * [[Шерон Тал Јгвадо]] * [[Шарлот Брандстрем]] * Кејт Хазел }} | producer = {{Plainlist| * Рон Ејмс * Крис Њуман }} | animator = | cinematography = | editor = | location = {{Plainlist| * Нов Зеланд * Обединето Кралство }} | camera = | runtime = 61 — 76 минути | company = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] * [[New Line Cinema]] }} | budget = | network = [[Amazon Prime Video]] | first_aired = {{Start date|2022|9|1}} | last_aired = сѐ уште | preceded_by = | followed_by = | related = | website = }} '''''Господарот на прстените: Прстените на моќта''''' ({{langx|en|The Lord of the Rings: The Rings of Power}}) — американска фантастична [[телевизиска серија]], заснована на романот ''[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]'' од [[Џ. Р. Р. Толкин]] и додатоците кон него, создадена од Џ. Д. Пејн и Патрик Макеј за преносната услуга [[Amazon Prime Video]]. Дејството на серијата се случува во втората доба од [[легендариум|легендариумот на Толкин]] и ги опфаќа главните настани од овој период: ковањето на прстените на моќта, подемот на [[Саурон]], епската историја на [[Нуменор]] и Последниот сојуз на вилениците и луѓето.<ref name=variety202201/> Со производството на серијата раководи компанијата [[Amazon Studios]] во соработка со [[New Line Cinema]], [[Tolkien Estate]], The Tolkien Trust и [[HarperCollins]]. Во ноември 2017 г., компанијата [[Amazon.com|Amazon]] ги откупила правата за адаптација на ''Господарот на прстените'' во вид серија за 250 милиони долари, преземајќи обврска за производство на пет сезони со буџет од најмалку 1 милијарда долари. Ова го направило проектот најскап во историјата. Џ. Д. Пејн и Патрик Макеј ги добиле улогите на раководители во јули 2018 г. Серијата главно се заснова врз додатоците кон ''Господарот на прстените'', кои содржат описи на настаните од Второто доба, и во согласност со барањата на претставниците на Tolkien Estate, проектот не претставува продолжение на филмските трилогии ''Господарот на прстените'' и ''Хобит''. Главната музичка тема на серијата ја создал Хауард Шор, кој ја напишал музиката и за филмските трилогии ''Господарот на прстените'' и ''Хобит'', додека останатото музичко оформување го потпишува Беар Макрири. Глумечката екипа на првата сезона излегла мошне бројна и мултинационална; самото снимање се одвивало од февруари 2020 до август 2021 г. во [[Нов Зеланд]], каде што се снимале и филмовите на [[Питер Џексон]].<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.cnet.com/news/amazon-lord-of-the-rings-series-reportedly-planned-for-2021/ |title=Amazon's Lord of the Rings series should be here by 2021 |publisher=[[CNET]] |date=2018-06-11 |lang=en |access-date=2019-03-22 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926233951/https://www.cnet.com/news/amazon-lord-of-the-rings-series-reportedly-planned-for-2021/ |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://rg.ru/2018/06/20/glava-amazon-serial-po-vlastelinu-kolec-poiavitsia-v-2021-godu.html |title=Глава Amazon: сериал по «Властелину колец» появится в 2021 году |publisher=[[Российская газета]] |date=2018-06-20 |lang=ru |access-date=2019-03-22 |archive-date=2019-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322125357/https://rg.ru/2018/06/20/glava-amazon-serial-po-vlastelinu-kolec-poiavitsia-v-2021-godu.html |url-status=live }}</ref> Снимањето било привремено прекинато на неколку месеци поради [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата на КОВИД-19]]. Процесот на снимање на следните сезони се префрлил во Обединетото Кралство. Снимањето на втората сезона траело од октомври 2022 до јуни 2023 г., завршувајќи за време на штрајкот на сценаристите во САД. Третата сезона се снимала од мај до декември 2025 г., додека почетокот на снимањето на четвртата сезона е најавен за почетокот на 2027 г. Премиерата на првите две епизоди од првата сезона се одржала на Prime Video на 2 септември 2022 г., поставувајќи рекордна гледаност во историјата на оваа услуга. Сезоната добила главно потврдни одзиви од критичарите, кои ги пофалиле камерата, визуелните ефекти и музичката придружба, но изразиле забелешки во поглед на темпото на раскажување и развојот на ликовите. Серијата освоила низа награди и номинации, меѓу кои и награда од [[БАФТА]] и 7 номинации за наградата „Еми“. Премиерата на втората сезона се одржала на 29 август 2024 г., додека излегувањето на третата сезона е закажано за 11 ноември 2026 г. == Содржина == Дејството на телевизиската серија се одвива илјадници години пред настаните опишани во ''[[Хобит (роман)|Хобит]]'' и ''[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]''. Приказната се заснова врз историјата на [[Средна Земја|Средната Земја]] опишана во делата на [[Џ. Р. Р. Толкин]]. Серијата започнува во време на релативен мир и ги опфаќа сите клучни настани од втората доба на Средната Земја: ковањето на прстените на моќта, подемот на Темниот Господар [[Саурон]], падот на островското кралство [[Нуменор]] и Последниот сојуз на вилениците и луѓето.<ref name=variety202201>{{cite web |url=https://variety.com/2022/tv/news/lord-of-the-rings-rings-of-power-amazon-series-1235156784/ |first=Joe. |last=Otterson |title=‘Lord of the Rings’ Amazon Series Reveals Full Title in New Video |publisher=Variety |date=2022-01-19|lang=en |access-date=2022-01-21 |archive-date=2022-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120200713/https://variety.com/2022/tv/news/lord-of-the-rings-rings-of-power-amazon-series-1235156784/ |url-status=live }}</ref> Овие настани во делата на Толкин се одвиваат во текот на повеќе од три илјади години, но сценаристите на серијата значително ја стесниле изворната хронологија. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Морфид Кларк]] | [[Галадриела]] |- | [[Лени Хенри]] | Садок Бароуз |- | [[Сара Звангобани]] | Мериголд Брендифут |- | [[Дилан Смит]] | Ларго Брендифут |- | [[Маркела Кавена]] | Нори Брендифут |- | [[Меган Ричардс]] | Попи Праудфелоу |- | [[Роберт Арамајо]] | [[Елронд]] |- | [[Бенџамин Вокер]] | [[Гил-галад]] |- | [[Исмаел Круз Кордова]] | Арондир |- | [[Назанин Бонијади]] | Бронвин |- | [[Тајро Мухафидин]] | Тео |- | [[Чарлс Едвардс]] | Келебримбор |- | [[Данијел Вејман]] | [[Гандалф]] |- | [[Овајн Артур]] | Дурин IV |- | [[Чарли Викерс]] | [[Саурон]] |- | [[Софија Номвете]] | Диса |- | [[Лојд Овен]] | Елендил |- | [[Синтија Адај Робинсон]] | Мириел |- | [[Тристан Гравел]] | Фаразон |- | [[Максим Балдри]] | Исилдур |- | [[Ема Хорват]] | Еариен |- | [[Леон Водам]] | Кемен |- | [[Киран Хајндс]] | Темниот Волшебник |- | [[Питер Малан]] | Дурин III |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.amazon.com/Lord-Rings-Power-Season/dp/B09QH98YG1}} {{IMDb title}} [[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]] [[Категорија:Господар на прстените]] [[Категорија:Телевизиски серии на Amazon Studios]] [[Категорија:Оригинални програми на Amazon Prime Video]] [[Категорија:Американски телевизиски серии]] o3r56oh37nkeebiix4am0dhvc945dgm 0 1403372 5629233 2026-09-16T13:32:00Z Samuelotilia 136811 Создадена страница со: [[Податотека:Portrait_of_Romanian_novelist_Doina_Ruști.jpg|мини|Дојна Рушти]] '''Дојна Рушти''' (родена на 15 февруари 1957 година во Комоштени, округ Долж) е романска писателка, романсиерка и универзитетска професорка. Авторка е на романи и раскази во кои се преплетуваат фан... 5629233 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Portrait_of_Romanian_novelist_Doina_Ruști.jpg|мини|Дојна Рушти]] '''Дојна Рушти''' (родена на 15 февруари 1957 година во Комоштени, округ Долж) е романска писателка, романсиерка и универзитетска професорка. Авторка е на романи и раскази во кои се преплетуваат фантастиката, историската проза, балканските теми и сеќавањето на комунистичкото минато на Романија.<ref name="agerpres">[https://agerpres.ro/documentare/2025/03/01/personalitatea-zilei-scriitoarea-doina-rusti--1426932 „Personalitatea zilei: Scriitoarea Doina Ruști“], AGERPRES, 1 март 2025.</ref> == Живот и творештво == Рушти студирала филологија на Универзитетот во Букурешт и докторирала филологија. Предавала историја на културата и светската цивилизација на Националниот универзитет за театарска и филмска уметност „Јон Лука Караџале“ во Букурешт.<ref name="agerpres" /> Како романсиерка дебитирала со романот ''Omulețul roșu'' (2004). Потоа ги објавила романите ''Zogru'' (2006), ''Fantoma din moară'' (2008), ''Lizoanca la 11 ani'' (2009), ''Manuscrisul fanariot'' (2015), ''Mâța Vinerii'' (2017), ''Homeric'' (2019), ''Paturi oculte'' (2020), ''Zavaidoc în anul iubirii'' (2024) и ''Ferenike'' (2025).<ref name="agerpres" /> Во нејзините романи реалистичните слики на романското општество се поврзуваат со фантастични и митолошки мотиви. Дел од нејзиното творештво е посветено на комунистичкото минато, а друг дел на повеќејазичниот и повеќеетнички Букурешт од XVIII век и на културниот свет на Балканот.<ref name="agerpres" /> == „Елиза на единаесет години“ == Романот ''Lizoanca la 11 ani'' е објавен во Романија во 2009 година. Главниот лик е единаесетгодишно девојче кое жителите на едно село го обвинуваат дека предизвикало епидемија на сифилис. Романот обработува теми како насилството врз децата, општественото исклучување, сиромаштијата и моралната одговорност на заедницата.<ref>[https://journals.lub.lu.se/sjrs/en/article/view/26452 Gabriela Chiciudean, „Lizoanca, Wounds and Cruel Reality“], ''Swedish Journal of Romanian Studies''.</ref> На македонски јазик романот е објавен под наслов '''„Елиза на единаесет години“''' од издавачката куќа „Антолог“ во Скопје, во превод на Александра Кајтозис.<ref>[https://antolog.mk/avtori/dojna-rushti-2/ „Дојна Рушти“], Антолог.</ref><ref>[https://netpress.com.mk/eliza-na-edinaeset-godini-od-rusti-na-makedonski-jazik/ „Елиза на единаесет години од Рушти на македонски јазик“], Нетпрес.</ref> Македонското издание било претставено во рамките на фестивалот на европска литература „BookStar“ во Скопје во 2016 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Eb3He2Ixdf4 „Промоција на книгата Елиза на 11 години од Дојна Рушти“], BookStar 2016.</ref> == Награди == * Награда на Здружението на писателите од Букурешт за романот ''Zogru''. * Награда за проза на Сојузот на писателите на Романија за ''Fantoma din moară''. * Наградата „Јон Крјанга“ на Романската академија за романот ''Lizoanca la 11 ani''.<ref name="agerpres" /> == Избрани дела == * ''Omulețul roșu'' (2004) * ''Zogru'' (2006) * ''Fantoma din moară'' (2008) * ''Lizoanca la 11 ani'' (2009) * ''Manuscrisul fanariot'' (2015) * ''Mâța Vinerii'' (2017) * ''Homeric'' (2019) * ''Paturi oculte'' (2020) * ''Zavaidoc în anul iubirii'' (2024) * ''Ferenike'' (2025) == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://doinarusti.ro/ Официјална интернет-страница] * [https://antolog.mk/avtori/dojna-rushti-2/ Дојна Рушти на страницата на „Антолог“] c1js6kstomxovhk8dwt7pwt20isi158 0 1403374 5629264 2026-09-16T15:09:55Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Беатрис Армари]] 5629264 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Беатрис Армари]] 0d7oqecwpv3h8z3euxc5j6g1a2u3g0k 0 1403375 5629266 2026-09-16T15:12:18Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Анхелика М. Арамбари]] 5629266 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Анхелика М. Арамбари]] pjc6qu6lyksut47kukng8yzkbej56nr 0 1403376 5629267 2026-09-16T15:15:54Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Пол Фридрих Август Ашерсон]] 5629267 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Пол Фридрих Август Ашерсон]] qhiqkttnkrjjn70j73sqvujqoqp4vb4 5629272 5629267 2026-09-16T15:18:08Z Виолетова 1975 Сменета целната страница на пренасочувањето од [[Пол Фридрих Август Ашерсон]] на [[Паул Фридрих Август Ашерсон]] 5629272 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Паул Фридрих Август Ашерсон]] pkceltvv6z5e5ji9p9dzuhfxwsthxsq 0 1403378 5629275 2026-09-16T15:23:36Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Џефри Клаф Ајнсворт]] 5629275 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џефри Клаф Ајнсворт]] t5g1evy2o68nldy15yb9d7jr6tuvqzq 0 1403379 5629281 2026-09-16T17:00:12Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Вернон Ахмадџијан]] 5629281 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вернон Ахмадџијан]] hz2oomoidtztt5jdbkassjqekmaqutp 0 1403380 5629282 2026-09-16T17:00:43Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Џон Акеројд]] 5629282 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џон Акеројд]] gj52xkyblxkgl3vydd0r7fl0tyw4yjb 0 1403381 5629285 2026-09-16T17:02:33Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Габриел Арно]] 5629285 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Габриел Арно]] gxyu0629hulhhtgzf6k9p6atteeuigy 0 1403382 5629287 2026-09-16T17:03:24Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Вејн П. Армстронг]] 5629287 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вејн П. Армстронг]] 3ya90bygcdzu5b8tx5u5st8mmoqkxkf 0 1403384 5629293 2026-09-16T17:07:52Z Виолетова 1975 авторска кратенка на ботаничар 5629293 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Дајана Маргарет Напер]] 78ghr5ogvhv8cbt8hodo3330rgqm3cm 0 1403385 5629294 2026-09-16T17:11:54Z Vemaiknow 127225 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1214289480|Circular symmetry]]“ 5629294 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align="right" width="280" |[[Податотека:WA_80_cm_archery_target.svg|160x160пкс]]<br /><br /><br /><br /> Во 2 димензии, целта за стреличарството има кружна симетрија. |[[Податотека:Surface_of_revolution_illustration.png|153x153пкс]]<br /><br /><br /><br /> Површината на револуција има кружна симетрија околу оска во 3 димензии. |} Во [[Геометрија|геометријата]], '''кружната симетрија''' е вид на непрекината симетрија за [[Рамнина (математика)|рамнински објект]] што може да ротира за кој било произволен [[агол]] и притоа да се пресликувa сам на себе. Ротационата кружна симетрија е изоморфна со кружната група во комплексната рамнина или специјалната ортогонална група SO(2) и унитарната група U(1). Рефлексивната кружна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(2). == Две димензии == Дводимензионален објект со кружна симетрија се состои од [[Концентричност|концентрични кругови]] и [[Прстен (геометрија)|прстенести]] домени. Ротационата кружна симетрија ги поседува сите циклични симетрии, ''Z_n'', како симетрии на подгрупите. Рефлексивната кружна симетрија ги поседува сите диедарски симетрии, Dih_''n'', како симетрии на подгрупите. == Три димензии == [[Податотека:DoubleCone.png|мини|Двојниот конус е ротациона површина, генерирана од права.]] Во три димензии, ротационата површина или телото на ротација, имаат '''кружна симетрија''' во однос на оската на ротација. Кружната симетрија во однос на оска се нарeкува '''цилиндрична симетрија''' или '''аксијална симетрија'''. Пример за ваква симетрија е правиот кружен [[конус]]. Кружната симетрија во 3 димензии ги содржи сите пирамидални симетрии, C_''n''v, како подгрупи. [[Конус|Двојниот конус]], биконусот, [[Цилиндар (геометрија)|цилиндарот]], [[Тороид|тороидот]] и [[Сфероид|сфероидот]] имаат кружна симетрија, а покрај тоа имаат и билатерална симетрија нормална на оската на системот (или '''полуцилиндрична симетрија'''). Сите овие рефлексивни кружни симетрии ги имаат сите дискретни призматични симетрии, D_''n''h, како подгрупи. == Четири димензии == {| class="wikitable" align="right" width="360" |+Стереографски проекции на Клифордовиот торус |- align="center" |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig1.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> (проста) |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig2.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 1:5 |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig3.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 5:1 |- ! Цилиндрична ! colspan="2" | Дуоцилиндрична |} Во четири димензии, објектот може да има кружна симетрија, на две ортогонални оски-рамнини, или '''дуоцилиндрична симетрија'''. На пример, дуоцилиндарот и Клифордовиот торус имаат кружна симетрија во однос на две ортогонални оски. Сфериндерот има сферна симетрија во однос на еден 3-простор и кружна симетрија во ортогонална насока. == Сферна симетрија == [[Податотека:Blender-meta-ball.png|мини|Необележана [[сфера]] има ''рефлексивна сферна симетрија''.]] Соодветен тридимензионален еквивалентен термин е '''сферна симетрија.''' Ротационата сферна симетрија е изоморфна со ротационата група SO(3) и може да биде параметризирана со употреба на Давенпортовите верижни ротации навалување, вртење и валкање (pitch, yaw, roll). Ротационата сферна симетрија ги има сите дискретни хирални 3D точкести групи како подгрупи. Рефлексивната сферна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(3) и ги има 3-димензионалните дискретни точкести групи како подгрупи. Скаларното поле има сферна симетрија, доколку зависи само од растојанието до координатниот почеток, Такво поле е полето на потенцијалот на централната сила. [[Векторско поле|Векторското поле]] има сферна симетрија, ако во радијална насока навнатре/нанадвор е со големина и ориентација (навнатре/нанадвор) што зависи само од растојанието до координатниот почеток. Такво векторско поле поседува централната сила. == Видете исто така == * [[Изотропност]] * Ротациона симетрија * Честица во сферно симетричен потенцијал * Гаусова теорема == Референци == * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles>{{MathWorld|title=Тело на ротација}} * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles>{{MathWorld|title=Ротациона површина}} * {{SpringerEOM|title=Ортогонална група|id=p/o070300}} [1994] [[Категорија:Симетрија]] [[Категорија:Ротација]] fof2z39o2isanomy920735mzji8m3sj 5629299 5629294 2026-09-16T17:25:43Z Виолетова 1975 /* Видете исто така */ 5629299 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align="right" width="280" |[[Податотека:WA_80_cm_archery_target.svg|160x160пкс]]<br /><br /><br /><br /> Во 2 димензии, целта за стреличарството има кружна симетрија. |[[Податотека:Surface_of_revolution_illustration.png|153x153пкс]]<br /><br /><br /><br /> Површината на револуција има кружна симетрија околу оска во 3 димензии. |} '''Кружна симетрија''' ― вид на непрекината симетрија во [[Геометрија|геометријата]], за [[Рамнина (математика)|рамнински објект]] што може да ротира за кој било произволен [[агол]] и притоа да се пресликувa сам на себе. Ротационата кружна симетрија е изоморфна со кружната група во комплексната рамнина или специјалната ортогонална група SO(2) и унитарната група U(1). Рефлексивната кружна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(2). == Две димензии == Дводимензионален објект со кружна симетрија се состои од [[Концентричност|концентрични кругови]] и [[Прстен (геометрија)|прстенести]] домени. Ротационата кружна симетрија ги поседува сите циклични симетрии, ''Z_n'', како симетрии на подгрупите. Рефлексивната кружна симетрија ги поседува сите диедарски симетрии, Dih_''n'', како симетрии на подгрупите. == Три димензии == [[Податотека:DoubleCone.png|мини|Двојниот конус е ротациона површина, генерирана од права.]] Во три димензии, ротационата површина или телото на ротација, имаат кружна симетрија во однос на оската на ротација. Кружната симетрија во однос на оска се нарeкува цилиндрична симетрија или аксијална симетрија. Пример за ваква симетрија е правиот кружен [[конус]]. Кружната симетрија во 3 димензии ги содржи сите пирамидални симетрии, C_''n''v, како подгрупи. [[Конус|Двојниот конус]], биконусот, [[Цилиндар (геометрија)|цилиндарот]], [[Тороид|тороидот]] и [[Сфероид|сфероидот]] имаат кружна симетрија, а покрај тоа имаат и билатерална симетрија нормална на оската на системот (или полуцилиндрична симетрија). Сите овие рефлексивни кружни симетрии ги имаат сите дискретни призматични симетрии, D_''n''h, како подгрупи. == Четири димензии == {| class="wikitable" align="right" width="360" |+Стереографски проекции на Клифордовиот торус |- align="center" |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig1.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> (проста) |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig2.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 1:5 |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig3.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 5:1 |- ! Цилиндрична ! colspan="2" | Дуоцилиндрична |} Во четири димензии, објектот може да има кружна симетрија, на две ортогонални оски-рамнини, или дуоцилиндрична симетрија. На пример, дуоцилиндарот и Клифордовиот торус имаат кружна симетрија во однос на две ортогонални оски. Сфериндерот има сферна симетрија во однос на еден 3-простор и кружна симетрија во ортогонална насока. == Сферна симетрија == [[Податотека:Blender-meta-ball.png|мини|Необележана [[сфера]] има ''рефлексивна сферна симетрија''.]] Соодветен тридимензионален еквивалентен термин е сферна симетрија. Ротационата сферна симетрија е изоморфна со ротационата група SO(3) и може да биде параметризирана со употреба на Давенпортовите верижни ротации навалување, вртење и валкање. Ротационата сферна симетрија ги има сите дискретни хирални 3D точкести групи како подгрупи. Рефлексивната сферна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(3) и ги има 3-димензионалните дискретни точкести групи како подгрупи. Скаларното поле има сферна симетрија, доколку зависи само од растојанието до координатниот почеток, Такво поле е полето на потенцијалот на централната сила. [[Векторско поле|Векторското поле]] има сферна симетрија, ако во радијална насока навнатре/нанадвор е со големина и ориентација (навнатре/нанадвор) што зависи само од растојанието до координатниот почеток. Такво векторско поле поседува централната сила. == Поврзано == * [[Изотропност]] * [[Ротациона симетрија]] * [[Гаусова теорема]] == Надворешни врски == * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles>{{MathWorld|title=Тело на ротација}} * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles>{{MathWorld|title=Ротациона површина}} * {{SpringerEOM|title=Ортогонална група|id=p/o070300}} [1994] [[Категорија:Симетрија]] [[Категорија:Ротација]] ctc4hsmbrexwqspzw91akx7dkby22ph 5629301 5629299 2026-09-16T17:26:25Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5629301 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align="right" width="280" |[[Податотека:WA_80_cm_archery_target.svg|160x160пкс]]<br /><br /><br /><br /> Во 2 димензии, целта за стреличарството има кружна симетрија. |[[Податотека:Surface_of_revolution_illustration.png|153x153пкс]]<br /><br /><br /><br /> Површината на револуција има кружна симетрија околу оска во 3 димензии. |} '''Кружна симетрија''' ― вид на непрекината симетрија во [[Геометрија|геометријата]], за [[Рамнина (математика)|рамнински објект]] што може да ротира за кој било произволен [[агол]] и притоа да се пресликувa сам на себе. Ротационата кружна симетрија е изоморфна со кружната група во комплексната рамнина или специјалната ортогонална група SO(2) и унитарната група U(1). Рефлексивната кружна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(2). == Две димензии == Дводимензионален објект со кружна симетрија се состои од [[Концентричност|концентрични кругови]] и [[Прстен (геометрија)|прстенести]] домени. Ротационата кружна симетрија ги поседува сите циклични симетрии, ''Z_n'', како симетрии на подгрупите. Рефлексивната кружна симетрија ги поседува сите диедарски симетрии, Dih_''n'', како симетрии на подгрупите. == Три димензии == [[Податотека:DoubleCone.png|мини|Двојниот конус е ротациона површина, генерирана од права.]] Во три димензии, ротационата површина или телото на ротација, имаат кружна симетрија во однос на оската на ротација. Кружната симетрија во однос на оска се нарeкува цилиндрична симетрија или аксијална симетрија. Пример за ваква симетрија е правиот кружен [[конус]]. Кружната симетрија во 3 димензии ги содржи сите пирамидални симетрии, C_''n''v, како подгрупи. [[Конус|Двојниот конус]], биконусот, [[Цилиндар (геометрија)|цилиндарот]], [[Тороид|тороидот]] и [[Сфероид|сфероидот]] имаат кружна симетрија, а покрај тоа имаат и билатерална симетрија нормална на оската на системот (или полуцилиндрична симетрија). Сите овие рефлексивни кружни симетрии ги имаат сите дискретни призматични симетрии, D_''n''h, како подгрупи. == Четири димензии == {| class="wikitable" align="right" width="360" |+Стереографски проекции на Клифордовиот торус |- align="center" |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig1.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> (проста) |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig2.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 1:5 |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig3.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 5:1 |- ! Цилиндрична ! colspan="2" | Дуоцилиндрична |} Во четири димензии, објектот може да има кружна симетрија, на две ортогонални оски-рамнини, или дуоцилиндрична симетрија. На пример, дуоцилиндарот и Клифордовиот торус имаат кружна симетрија во однос на две ортогонални оски. Сфериндерот има сферна симетрија во однос на еден 3-простор и кружна симетрија во ортогонална насока. == Сферна симетрија == [[Податотека:Blender-meta-ball.png|мини|Необележана [[сфера]] има ''рефлексивна сферна симетрија''.]] Соодветен тридимензионален еквивалентен термин е сферна симетрија. Ротационата сферна симетрија е изоморфна со ротационата група SO(3) и може да биде параметризирана со употреба на Давенпортовите верижни ротации навалување, вртење и валкање. Ротационата сферна симетрија ги има сите дискретни хирални 3D точкести групи како подгрупи. Рефлексивната сферна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(3) и ги има 3-димензионалните дискретни точкести групи како подгрупи. Скаларното поле има сферна симетрија, доколку зависи само од растојанието до координатниот почеток, Такво поле е полето на потенцијалот на централната сила. [[Векторско поле|Векторското поле]] има сферна симетрија, ако во радијална насока навнатре/нанадвор е со големина и ориентација (навнатре/нанадвор) што зависи само од растојанието до координатниот почеток. Такво векторско поле поседува централната сила. == Поврзано == * [[Изотропност]] * [[Ротациона симетрија]] * [[Гаусова теорема]] == Надворешни врски == * {{MathWorld|title=Тело на ротација}} * {{MathWorld|title=Ротациона површина}} * {{SpringerEOM|title=Ортогонална група|id=p/o070300}} [1994] [[Категорија:Симетрија]] [[Категорија:Ротација]] onbq6ywh8pes90m0skaz48qu47snrod 5629310 5629301 2026-09-16T17:52:43Z Vemaiknow 127225 5629310 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align="right" width="280" |[[Податотека:WA_80_cm_archery_target.svg|160x160пкс]]<br /><br /><br /><br /> Во 2 димензии, целта за стреличарството има кружна симетрија. |[[Податотека:Surface_of_revolution_illustration.png|153x153пкс]]<br /><br /><br /><br /> Површината на револуција има кружна симетрија околу оска во 3 димензии. |} '''Кружна симетрија''' ― вид на непрекината симетрија во [[Геометрија|геометријата]], за [[Рамнина (математика)|рамнински објект]] што може да ротира за кој било произволен [[агол]] и притоа да се пресликува сам на себе. Ротационата кружна симетрија е изоморфна со кружната група во комплексната рамнина или специјалната ортогонална група SO(2) и унитарната група U(1). Рефлексивната кружна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(2). == Две димензии == Дводимензионален објект со кружна симетрија се состои од [[Концентричност|концентрични кругови]] и [[Прстен (геометрија)|прстенести]] домени. Ротационата кружна симетрија ги поседува сите циклични симетрии, ''Z_n'', како симетрии на подгрупите. Рефлексивната кружна симетрија ги поседува сите диедарски симетрии, Dih_''n'', како симетрии на подгрупите. == Три димензии == [[Податотека:DoubleCone.png|мини|Двојниот конус е ротациона површина, генерирана од права.]] Во три димензии, ротационата површина или телото на ротација имаат кружна симетрија во однос на оската на ротација. Кружната симетрија во однос на оска се нарекува цилиндрична симетрија или аксијална симетрија. Пример за ваква симетрија е правиот кружен [[конус]]. Кружната симетрија во 3 димензии ги содржи сите пирамидални симетрии, C_''n''v, како подгрупи. [[Конус|Двојниот конус]], биконусот, [[Цилиндар (геометрија)|цилиндарот]], [[Тороид|тороидот]] и [[Сфероид|сфероидот]] имаат кружна симетрија, а покрај тоа имаат и билатерална симетрија нормална на оската на системот (или полуцилиндрична симетрија). Сите овие рефлексивни кружни симетрии ги имаат сите дискретни призматични симетрии, D_''n''h, како подгрупи. == Четири димензии == {| class="wikitable" align="right" width="360" |+Стереографски проекции на Клифордовиот торус |- align="center" |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig1.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> (проста) |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig2.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 1:5 |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig3.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 5:1 |- ! Цилиндрична ! colspan="2" | Дуоцилиндрична |} Во четири димензии, објектот може да има кружна симетрија, на две ортогонални оски-рамнини, или дуоцилиндрична симетрија. На пример, дуоцилиндарот и Клифордовиот торус имаат кружна симетрија во однос на две ортогонални оски. Сфериндерот има сферна симетрија во однос на еден 3-простор и кружна симетрија во ортогонална насока. == Сферна симетрија == [[Податотека:Blender-meta-ball.png|мини|Необележана [[сфера]] има ''рефлексивна сферна симетрија''.]] Соодветен тридимензионален еквивалентен термин е сферна симетрија. Ротационата сферна симетрија е изоморфна со ротационата група SO(3) и може да биде параметризирана со употреба на Давенпортовите верижни ротации навалување, вртење и валкање. Ротационата сферна симетрија ги има сите дискретни хирални 3D точкести групи како подгрупи. Рефлексивната сферна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(3) и ги има 3-димензионалните дискретни точкести групи како подгрупи. Скаларното поле има сферна симетрија, доколку зависи само од растојанието до координатниот почеток, Такво поле е скаларното поле на потенцијалот на централната сила. [[Векторско поле|Векторското поле]] има сферна симетрија, ако во радијална насока навнатре/нанадвор е со големина и ориентација (навнатре/нанадвор) што зависи само од растојанието до координатниот почеток. Такво векторско поле поседува централната сила. == Поврзано == * [[Изотропност]] * [[Ротациона симетрија]] * [[Гаусова теорема]] == Надворешни врски == * {{MathWorld|title=Тело на ротација}} * {{MathWorld|title=Ротациона површина}} * {{SpringerEOM|title=Ортогонална група|id=p/o070300}} [1994] [[Категорија:Симетрија]] [[Категорија:Ротација]] rjko8d0hsa3243ku61mybnijk33t335 5629311 5629310 2026-09-16T17:56:23Z Vemaiknow 127225 5629311 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align="right" width="280" |[[Податотека:WA_80_cm_archery_target.svg|160x160пкс]]<br /><br /><br /><br /> Во 2 димензии, целта за стреличарството има кружна симетрија. |[[Податотека:Surface_of_revolution_illustration.png|153x153пкс]]<br /><br /><br /><br /> Површината на револуција има кружна симетрија околу оска во 3 димензии. |} '''Кружна симетрија''' ― вид на непрекината симетрија во [[Геометрија|геометријата]], за [[Рамнина (математика)|рамнински објект]] што може да ротира за кој било произволен [[агол]] и притоа да се пресликува сам на себе. Ротационата кружна симетрија е изоморфна со кружната група во комплексната рамнина или специјалната ортогонална група SO(2) и унитарната група U(1). Рефлексивната кружна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(2). == Две димензии == Дводимензионален објект со кружна симетрија се состои од [[Концентричност|концентрични кругови]] и [[Прстен (геометрија)|прстенести]] домени. Ротационата кружна симетрија ги поседува сите циклични симетрии, ''Z_n'', како симетрии на подгрупите. Рефлексивната кружна симетрија ги поседува сите диедарски симетрии, Dih_''n'', како симетрии на подгрупите. == Три димензии == [[Податотека:DoubleCone.png|мини|Двојниот конус е ротациона површина, генерирана од права.]] Во три димензии, ротационата површина или телото на ротација имаат кружна симетрија во однос на оската на ротација. Кружната симетрија во однос на оска се нарекува цилиндрична симетрија или аксијална симетрија. Пример за ваква симетрија е правиот кружен [[конус]]. Кружната симетрија во 3 димензии ги содржи сите пирамидални симетрии, C_''n''v, како подгрупи. [[Конус|Двојниот конус]], биконусот, [[Цилиндар (геометрија)|цилиндарот]], [[Тороид|тороидот]] и [[Сфероид|сфероидот]] имаат кружна симетрија, а покрај тоа имаат и билатерална симетрија нормална на оската на системот (или полуцилиндрична симетрија). Сите овие рефлексивни кружни симетрии ги имаат сите дискретни призматични симетрии, D_''n''h, како подгрупи. == Четири димензии == {| class="wikitable" align="right" width="360" |+Стереографски проекции на Клифордовиот торус |- align="center" |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig1.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> (проста) |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig2.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 1:5 |[[Податотека:4dRotationTrajectories-fig3.png|120x120пкс]]<br /><br /><br /><br /> 5:1 |- ! Цилиндрична ! colspan="2" | Дуоцилиндрична |} Во четири димензии, објектот може да има кружна симетрија, на две ортогонални оски-рамнини, или дуоцилиндрична симетрија. На пример, дуоцилиндарот и Клифордовиот торус имаат кружна симетрија во однос на две ортогонални оски. Сфериндерот има сферна симетрија во однос на еден 3-простор и кружна симетрија во ортогонална насока. == Сферна симетрија == [[Податотека:Blender-meta-ball.png|мини|Необележана [[сфера]] има ''рефлексивна сферна симетрија''.]] Соодветен тридимензионален еквивалентен термин е сферна симетрија. Ротационата сферна симетрија е изоморфна со ротационата група SO(3) и може да биде параметризирана со употреба на Давенпортовите верижни ротации навалување, вртење и валкање. Ротационата сферна симетрија ги има сите дискретни хирални 3D точкести групи како подгрупи. Рефлексивната сферна симетрија е изоморфна со ортогоналната група O(3) и ги има 3-димензионалните дискретни точкести групи како подгрупи. Скаларното поле има сферна симетрија, доколку зависи само од растојанието до координатниот почеток. Такво поле е скаларното поле на потенцијалот на централната сила. [[Векторско поле|Векторското поле]] има сферна симетрија, ако во радијална насока навнатре/нанадвор е со големина и ориентација (навнатре/нанадвор) што зависи само од растојанието до координатниот почеток. Такво векторско поле има централната сила. == Поврзано == * [[Изотропност]] * [[Ротациона симетрија]] * [[Гаусова теорема]] == Надворешни врски == * {{MathWorld|title=Тело на ротација}} * {{MathWorld|title=Ротациона површина}} * {{SpringerEOM|title=Ортогонална група|id=p/o070300}} [1994] [[Категорија:Симетрија]] [[Категорија:Ротација]] 3v2jj2iuzpkk86455si0mfe9l8zrfrq 0 1403386 5629298 2026-09-16T17:21:15Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Сергеј Навашин]] 5629298 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Сергеј Навашин]] plxoyzxeoyn139udk0vtmr9traehmyj 0 1403387 5629303 2026-09-16T17:38:18Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354517880|Delft school (painting)]]“ 5629303 wikitext text/x-wiki [[File:FabritiusViewOfDelft.jpg|мини| ''Поглед на Делфт'' (1652) од [[Карел Фабрициус]]]] [[File:Johannes_Vermeer_-_Het_melkmeisje_-_Google_Art_Project.jpg|мини| ''[[Млекарка (Вермер)|„Млекарката“]]'' ({{Околу}} 1657–58) од [[Јоханес Вермер]]]] '''Делфтската школа''' е категорија на [[Златно време на холандското сликарство|холандско сликарство]] од средината на 17 век, со седиште во градот [[Делфт]]. Нејзините уметници претпочитале слики од домашниот живот, погледи на домаќинствата, ентериерот на црквите, дворовите, плоштадите и улиците на градот. Oва движење започнало со [[Карел Фабрициус|Карел Фабритиус]] и Николаес Маес во 1640-тите, а една деценија подоцна следеле Питер де Хох и [[Јоханес Вермер]], кој е еден од најпознатите од овие сликари денес. Архитектонските ентериери на Жерар Хокгест, Емануел де Вит и Хендрик Корнелис. ван Влит се исто така едни од најзначајните. Сликарите од Делфт, создавале слики [[Мртва природа|со мртва природа]] и историја, портрети за патрони и дворецот, како и декоративни уметнички дела што одразуваат поопшти тенденции во холандската уметност од тој период. == Надворешни врски == * [http://www.essentialvermeer.com/delft_school_fakes/school_of_delft_one.html „Училиштето во Делфт“ во Есеншл Вермер] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171018191129/http://www.essentialvermeer.com/delft_school_fakes/school_of_delft_one.html|date=2017-10-18}} * [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2001/vermeer-and-delft Вермер и Делфтската школа (Метрополитен музеј, 8 март 2001 година – 27 мај 2001 година)] * [https://web.archive.org/web/20090507110707/http://www.nationalgallery.org.uk/exhibitions/past/vermeer.htm Вермер и Делфтската школа] (истата изложба во Националната галерија, 20 јуни - 16 септември 2001) * [https://www.theguardian.com/education/2001/aug/05/highereducation.news Вермер и училиштето Делфт] од Валтер Лидке во соработка со Мајкл К. Пломп и Аксел Ригер. == Дополнително читање == * {{Наведена книга|url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17|title=Vermeer and the Delft School|last=Liedtke|first=Walter A.|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|year=2001|isbn=978-0-87099-973-4|language=en-US|author-link=Walter Liedtke}} [[Категорија:Јоханес Вермер]] 43fh5hstcm4mnjpsb30k9qcvqz9kqa6 0 1403388 5629307 2026-09-16T17:42:14Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | playername = Џон Иган | image = [[File:John Egan, Gillingham FC footballer, November 2014.jpg|200px]] | fullname = Џон Патрик Иган | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|10|20}} | cityofbirth = [[Корк]] | countryofbirth = [[Ирска]] | height = {{height|m=1.85}} | nationality = {{flagsport|IRL}} [[Ирска]] | position = {{Football/DF}}... 5629307 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џон Иган | image = [[File:John Egan, Gillingham FC footballer, November 2014.jpg|200px]] | fullname = Џон Патрик Иган | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|10|20}} | cityofbirth = [[Корк]] | countryofbirth = [[Ирска]] | height = {{height|m=1.85}} | nationality = {{flagsport|IRL}} [[Ирска]] | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Hull City}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Гринвуд | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sunderland}} | years1 = 2011-2014 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Sunderland}} | years2 = 2012 |caps2 = 1 |goals2 = 0 |clubs2 = →{{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2012 |caps3 = 1 |goals3 = 0 |clubs3 = →{{Fb team Sheffield United}} | years4 = 2012 |caps4 = 4 |goals4 = 0 |clubs4 = →{{Fb team Bradford City}} | years5 = 2014 |caps5 = 13 |goals5 = 1 |clubs5 = →{{Fb team Southend United}} | years6 = 2014-2016 |caps6 = 81 |goals6 = 10 |clubs6 = {{Fb team Gillingham}} | years7 = 2016-2018 |caps7 = 67 |goals7 = 6 |clubs7 = {{Fb team Brentford}} | years8 = 2018-2024 |caps8 = 208 |goals8 = 7 |clubs8 = {{Fb team Sheffield United}} | years9 = 2024-2025 |caps9 = 7 |goals9 = 0 |clubs9 = {{Fb team Burnley}} | years10 = 2025- |caps10 = 54 |goals10 = 3 |clubs10 = {{Fb team Hull City}} | nationalyears1 = ???? |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 17 години|Ирска 17]] | nationalyears2 = 2010-2011 |nationalcaps2 = 10 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 19 години|Ирска 19]] | nationalyears3 = 2012-2014 |nationalcaps3 = 6 |nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 21 година|Ирска 21]] | nationalyears4 = 2017- |nationalcaps4 = 38 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска|Ирска]] }} '''Џон Патрик Иган''' (роден на [[20 октомври]] [[1992]] година, во [[Корк]]) — [[Ирска|ирски]] [[фудбал]]ер, {{Football/DF/player}} на {{Fb team (N) Hull City}} и на [[Фудбалска репрезентација на Ирска|ирската репрезентација]]. ==Биографија== Роден во Корк, Иган потекнува од спортско семејество. Неговиот татко, [[Џон Иган (ирски фудбал)|Џон]], бил професионален играч во [[Ирски фудбал (спорт)|ирски фудбал]].<ref>{{cite web|url=http://www.independent.ie/sport/soccer/irwin-shows-a-touch-of-class-on-u19-debut-2290778.html |title=Irwin shows a touch of class on U-19 debut|publisher=Independent.ie |date= 10 August 2010|accessdate=6 December 2014}}</ref> а неговата мајка, Мери, била фудбалерка и има освоено медал во Лигата на Ирска.<ref>{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/sport/gaa/football/sons-and-their-fathers-131125.html |title=Sons and their fathers|publisher=irishexaminer.com|date= 18 September 2010|accessdate=1 May 2016}}</ref> Тој играл [[хурлинг]] и ирски фудбал,<ref>{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/sport/soccer/john-egan-the-corkman-who-only-ever-wanted-to-play-for-kerry-947394.html |title=John Egan: The Corkman who only ever wanted to play for Kerry...|publisher=irishexaminer.com|date= 31 August 2019|accessdate=31 August 2019}}</ref> пред да ја започне својата фудбалска кариера во екипата на Гринвуд во Тогер. ==Клупска кариера== ===Почетоци, Сандерленд и позајмици=== Иган ја започнал својата кариера на осумгодишна возраст во екипата на Гринвуд од Корк, каде бил девет години, пред да премине во [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во 2009 година. Во Сандерленд, Иган никогаш не добил шанса во првиот тим и постојано бил позајмуван. Во јануари 2012 година, тој бил позајмен на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]],<ref name="palace loan">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/16430541|title=Crystal Palace sign Egan & Dumbuya; extend Martin stay|website=BBC Sport|date=6 January 2012|accessdate=26 March 2013}}</ref> со кој го имал своето деби во професионалниот фудбал, во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2011-2012|ФА купот]], играјќи ги сите 90 минути во поразот со 1-0 од [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Во март 2012 година, Иган му се приклучи на [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] на едномесечна позајмица за да помогне во надминувањето на дефанзивната криза,<ref name="blades loan">{{cite web|url=http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10418~2635629,00.html |title=Blades secure loan double |publisher=Sheffield United Official Web Site |date=6 March 2012 |accessdate=6 March 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701053351/http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10418~2635629%2C00.html |archivedate= 1 July 2015 }}</ref> при што истата вечер дебитирал за ''„Сечилата“'' во поразот од [[ФК Волсол|Волсол]].<ref>{{cite news|url=http://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/walsall-2-sheffield-united-3-blades-cut-down-again-to-offer-hope-to-rivals-1-4317729|newspaper=Yorkshire Post|title=Blades cut down again to offer hope to rivals|date=7 March 2012|accessdate=25 March 2013}}</ref> Во јули 2012 година, менаџерот [[Мартин О'Нил]] го повикал Иган во составот на Сандерленд за предсезонската турнеја во [[Јужна Кореја]], каде што тимот учествувал на турнирот Пис куп. Тој влегол во игра како замена за повредениот [[Вес Браун]] во натпреварот за третото место против холандскиот клуб [[ФК Гронинген|Гронинген]], одигрувајќи 50 минути во победата од 3–2. По солидната предсезона, тој добил пофалби од О'Нил и му бил доделен дресот со број 42 за сезоната. На почетокот на ноември 2012 година, откако бил во близина на првиот тим, Иган потпишал тримесечен договор за позајмица со [[АФК Брадфорд Сити|Брадфорд Сити]] за да добие натпреварувачко искуство.<ref name="bradford loan">{{cite web|url=http://www.thetelegraphandargus.co.uk/sport/sportbcfc/10025436.Bradford_City_sign_Egan/|title=Bradford City sign Egan|publisher=Telegraph & Argus|date=3 November 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref> Дебитирал за Брадфорд на 6 ноември во натпреварот што завршил 0–0 на домашен терен против [[ФК Честерфилд|Честерфилд]].<ref name="bradford debut">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20134538|title=Bradford 0–0 Chesterfield|website=BBC Sport|date=6 November 2012|accessdate=7 November 2012}}</ref> Неговата позајмица била прекината две недели подоцна, откако заработил скршеница на ногата,<ref name="bradford injury">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2012/november/egan-injury-update|title=Egan returns to Sunderland|publisher=Sunderland Association Football Club|date=21 November 2012|accessdate=23 November 2012}}</ref> при што се вратил во Сандерленд после четири натпревари за ''„Бантамс“''. Оваа повреда го отстранила од терените една година, но за време на рехабилитацијата, Иган се согласил на едногодишно продолжување на договорот со Сандерленд во март 2013 година.<ref name="new sunderland deal">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2013/march/contract-boost-for-egan|title=John Egan has put pen to paper on a one-year contract extension|publisher=Sunderland Association Football Club|date=26 March 2013|accessdate=26 March 2013}}</ref> На 27 февруари 2014 година, Иган му се приклучи на клубот од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[ФК Саутенд Јунајтед|Саутенд Јунајтед]] на итна позајмица.<ref>{{cite web |title=News: John Egan joins from Sunderland |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/270214-john-egan-signs-for-southend-1387148.aspx |work=Southend United FC |date=27 February 2014}}</ref> На 11 март 2014 година, го постигнал неговиот прв гол во кариерата, во ремито 2–2 против [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]], кога со „спектакуларен удар од голема далечина“ го лобувал противничкиот голман.<ref>{{cite news|title=News: Scunthorpe 2 – 2 Southend |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26428778 |website=BBC Sport |date=11 March 2014}}</ref> Подоцна, тој ја освоил наградата „Гол на сезоната“ на Саутенд, а ударот станал сензација на ''„[[YouTube]]“'', со повеќе од 35.000 прегледи. На 28 март 2014 година, Иган ја продолжил својата позајмица до крајот на сезоната,<ref>{{cite web |title=News: Egan extends Southend United loan |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/280314-egan-loan-extended-southend-1451279.aspx |work=Southend United FC |date=28 March 2014}}</ref> завршувајќи ја со 15 настапи и еден гол во дресот на Саутенд. ===Џилингем=== На 3 јули 2014 година, по интересот од неколку клуба од [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], Иган потпишал двегодишен договор со Џилингем откако му истекол договорот со Сандерленд.<ref>{{cite web |title=News: Gillingham FC clinch the signature of former Sunderland defender John Egan on a two year contract |url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |work=Gillingham FC |date=3 July 2014 |accessdate=3 July 2014 |archivedate=24 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924022550/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |url-status=dead }}</ref> Иган имал фантастична дебитантска сезона со Џилингем, при што одиграл 52 натпревари и постигнал 5 гола. Тој, исто така, ги освоил главните награди за „Играч на годината“ и „Играч на годината на гостински терен“ на клубот, заокружувајќи ја успешната сезона во која тимот го освоил 12-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2014-2015|Лига Еден]].<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|title=John Egan scoops Gillingham FC's Player of the Year Award|website=www.gillinghamfootballclub.com|accessdate=18 June 2016|archivedate=17 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217134753/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|url-status=dead}}</ref> Следната сезона, тој продолжил со добрите игри и бил избран во ПФА Тимот на годината во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2015-2016|Лига Еден 2015-2016]].<ref name=PFATOTY1516>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36106596 |title=PFA awards: Leicester and Spurs dominate Premier League team |website=BBC Sport |date=21 April 2016 |accessdate=7 May 2018}}</ref> ===Брентфорд=== Иган ја одбил понудата за нов договор од страна на Џилингам на крајот од сезоната 2015–2016 и потпишал за клубот од една дивизија повисоко рангираниот Чемпионшип, [[ФК Брентфорд|Брентфорд]].<ref>{{cite web|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-leaves-gills-95788/|title=John Egan to leave Gillingham after rejecting contract offer|website=Kent Online|date=12 May 2016|accessdate=18 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |title=Brentford sign John Egan on three-year deal |last= |first= |publisher=Brentford F.C. |accessdate=2 July 2016 |archivedate=2 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802223700/https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |url-status=dead }}</ref> Тој ги постигнал своите први голови за Брентфорд на 16 август 2016 година, тресејќи ја два пати мрежата на {{Fb team (N) Ipswich Town}} во победата со 2–0.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36994036 |title=Brentford 2–0 Ipswich |website=BBC Sport |date=16 August 2016 |accessdate=17 August 2016}}</ref> Во декември 2016 година, Комитетот за компензација во професионалниот фудбал одлучил дека Брентфорд треба да му плати на Џилингем почетен нето-надомест од 400.000 фунти, дополнителни 25.000 фунти за секои 20 натпревари што ќе ги одигра за Брентфорд, до максимум 80 натпревари, како и 20% од следниот трансфер и надомест од 75.000 фунти во случај Брентфорд да избори промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] во периодот на тригодишниот договор на играчот.<ref>{{cite news|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-brentford-gills-fee-tribunal-116924/|title=Tribunal sets transfer fee following John Egan's move from Gillingham to Brentford|newspaper=Kent Online|accessdate=23 January 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.efl.com/news/article/2016/gillingham-and-plymouth-to-receive-compensation-fees-for-transfers-3460083.aspx|title=Gillingham and Plymouth Argyle to receive compensation fees for transfers of John Egan and Curtis Nelson|last=EFL|accessdate=23 January 2017}}</ref> По продажбата на капитенот [[Харли Дин]] во [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], во август 2017 година, Иган бил назначен за нов капитен на Брентфорд.<ref>{{cite web|url=https://www.getwestlondon.co.uk/sport/football/football-news/brentfords-latest-captain-speaks-out-13604172|title=Brentford's latest captain speaks out on his new role|date=11 September 2017|work=Get West London|accessdate=14 July 2018}}</ref> Во текот на [[ФК Брентфорд сезона 2017–2018|сезоната 2017–2018]], Иган импресионирал, додека Брентфорд забележал 15 натпревари без примен гол и завршил на 9-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2017-2018|Чемпионшип]].<ref>-{{cite web|url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|title=JOHN EGAN: CAPTAIN'S DUTIES|date=17 May 2018|work=Brentford|accessdate=14 July 2018|archivedate=14 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714193250/https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|url-status=dead}}</ref> ===Шефилд Јунајтед=== На 19 јули 2018 година, Иган повторно му се приклучил на Шефилд Јунајтед, за кој настапувал кратко на почетокот на својата кариера како позајмен играч од Сандерленд, потпишувајќи четиригодишен договор за необјавена клупска рекордна сума.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44888457 |title=John Egan: Sheffield United sign Brentford defender for a club-record fee |website=BBC Sport |date=19 July 2018 |accessdate=19 July 2018}}</ref> На 18 август, во својот петти натпревар за новиот клуб, го постигнал својот прв гол во дресот на Шефилд Јунајтед во победата со 2-1 над {{Fb team (N) Norwich City}}.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/45152572|title=Sheffield United 2-1 Norwich City: Billy Sharp scores late winner|website=BBC|date=18 август 2018 |accessdate=16 септември 2026}}</ref> Во својата прва сезона со тимот, тој му помогнал на Шефилд Јунајтед да обезбеди промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], придонесувајќи со 44 настапи и еден гол. Како еден од најчесто користените играчи во претходната сезона од менаџерот [[Крис Вајлдер]], Иган останал важна алка во тимот на Шефилд Јунајтед и во следната сезона. На 10 август 2019 година, го направил своето деби во Премиер лигата, играјќи го целиот натпревар на гости против {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} завршен со резултат 1-1. На 5 јули 2020 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во ремито 1-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Burnley}}. Само три дена подоцна, во следниот натпревар на клубот, Иган повторно бил стрелец постигнувајќи погодок во третата минута од судиското продолжение во драматичната победа со 1-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Wolverhampton}}. Сезоната [[ФК Шефилд Јунајтед сезона 2019-2020|2019-2020]] ја завршил со 36 настапи и 2 гола во [[Премиер лига на Англија 2019-2020|Премиер лигата]], помагајќи им на ''„Сечилата“'' кои биле изненадувањето на првенството да завршат на одличното 9-то место. На 21 август 2020 година, Иган потпишал нов четиригодишен договор со клубот во трајност до јуни 2024. Следниот месец, по одлука на менаџерот Крис Вајлдер, тој бил назначен за капитен на Шефилд Јунајтед. На 2 јануари 2021 година, Иган го одиграл својот 100-ти натпревар за Шефилд Јунајтед, во поразот од 2–0 на гостувањето кај [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite news|url=https://www.independent.ie/sport/soccer/premier-league/we-have-to-do-everything-we-can-egan-ready-for-fight-of-his-life-to-stay-in-top-flight/39958644.html|title='We have to do everything we can' - Egan ready for fight of his life to stay in top flight|work=Irish Independent|date=12 January 2021|accessdate=16 September 2026}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Иган одиграл 31 натпревар за Шефилд Јунајтед, кој испаднал од Премиер лигата завршувајќи на последното 20 место. Откако одиграл уште две сезони како капитен и стартер во Чемпионпшип, помагајќи му на клубот да избори нова промоција во Премиер лигата во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|сезоната 2022-2023]], Иган бил стартер во првите неколку натпревари на Шефилф Јунајтед во сезоната 2023-2024. Сепак, во натпреварот на гостувањето против {{Fb team (N) West Ham United}} на 30 септември 2023 година, тој се здобил со тешка повреда поради која морал да го пропушти остатокот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/key-sheffield-united-man-leaves-west-ham-defeat-on-crutches-as-blades-season-lurches-from-bad-to-worse-4355273|title=Key Sheffield United man leaves West Ham defeat on crutches as Blades' season lurches from bad to worse|publisher=The Yorkhire post|date=1 октомври 2023|access-date=16 септември 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2023-2024, Иган го напуштил клубот по истекот на договорот.<ref>{{cite news|url=https://www.sufc.co.uk/news/2024/july/01/thanks/|title=Thanks|website=[[Sheffield United F.C.]]|date=1 July 2024 |accessdate=1 July 2024}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Ирска |image3= Flag of Ireland.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/egan-john/rL1xRV7U/ Џон Иган на soccerway] *[https://www.transfermarkt.co.uk/john-egan/profil/spieler/121324 Џон Иган на transfermarkt] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/168424/john-egan Џон Иган на espn] *[https://www.whoscored.com/players/108632/show/john-egan Џон Иган на whoscored] 2hhad52t6cer83pk6omv7itbezvtrkz 5629346 5629307 2026-09-16T20:48:08Z Carshalton 30527 5629346 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џон Иган | image = [[File:John Egan, Gillingham FC footballer, November 2014.jpg|200px]] | fullname = Џон Патрик Иган | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|10|20}} | cityofbirth = [[Корк]] | countryofbirth = [[Ирска]] | height = {{height|m=1.85}} | nationality = {{flagsport|IRL}} [[Ирска]] | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Hull City}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Гринвуд | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sunderland}} | years1 = 2011-2014 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Sunderland}} | years2 = 2012 |caps2 = 1 |goals2 = 0 |clubs2 = →{{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2012 |caps3 = 1 |goals3 = 0 |clubs3 = →{{Fb team Sheffield United}} | years4 = 2012 |caps4 = 4 |goals4 = 0 |clubs4 = →{{Fb team Bradford City}} | years5 = 2014 |caps5 = 13 |goals5 = 1 |clubs5 = →{{Fb team Southend United}} | years6 = 2014-2016 |caps6 = 81 |goals6 = 10 |clubs6 = {{Fb team Gillingham}} | years7 = 2016-2018 |caps7 = 67 |goals7 = 6 |clubs7 = {{Fb team Brentford}} | years8 = 2018-2024 |caps8 = 208 |goals8 = 7 |clubs8 = {{Fb team Sheffield United}} | years9 = 2024-2025 |caps9 = 7 |goals9 = 0 |clubs9 = {{Fb team Burnley}} | years10 = 2025- |caps10 = 54 |goals10 = 3 |clubs10 = {{Fb team Hull City}} | nationalyears1 = ???? |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 17 години|Ирска 17]] | nationalyears2 = 2010-2011 |nationalcaps2 = 10 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 19 години|Ирска 19]] | nationalyears3 = 2012-2014 |nationalcaps3 = 6 |nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 21 година|Ирска 21]] | nationalyears4 = 2017- |nationalcaps4 = 38 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска|Ирска]] }} '''Џон Патрик Иган''' (роден на [[20 октомври]] [[1992]] година, во [[Корк]]) — [[Ирска|ирски]] [[фудбал]]ер, {{Football/DF/player}} на {{Fb team (N) Hull City}} и на [[Фудбалска репрезентација на Ирска|ирската репрезентација]]. ==Биографија== Роден во Корк, Иган потекнува од спортско семејество. Неговиот татко, [[Џон Иган (ирски фудбал)|Џон]], бил професионален играч во [[Ирски фудбал (спорт)|ирски фудбал]].<ref>{{cite web|url=http://www.independent.ie/sport/soccer/irwin-shows-a-touch-of-class-on-u19-debut-2290778.html |title=Irwin shows a touch of class on U-19 debut|publisher=Independent.ie |date= 10 August 2010|accessdate=6 December 2014}}</ref> а неговата мајка, Мери, била фудбалерка и има освоено медал во Лигата на Ирска.<ref>{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/sport/gaa/football/sons-and-their-fathers-131125.html |title=Sons and their fathers|publisher=irishexaminer.com|date= 18 September 2010|accessdate=1 May 2016}}</ref> Тој играл [[хурлинг]] и ирски фудбал,<ref>{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/sport/soccer/john-egan-the-corkman-who-only-ever-wanted-to-play-for-kerry-947394.html |title=John Egan: The Corkman who only ever wanted to play for Kerry...|publisher=irishexaminer.com|date= 31 August 2019|accessdate=31 August 2019}}</ref> пред да ја започне својата фудбалска кариера во екипата на Гринвуд во Тогер. ==Клупска кариера== ===Почетоци, Сандерленд и позајмици=== Иган ја започнал својата кариера на осумгодишна возраст во екипата на Гринвуд од Корк, каде бил девет години, пред да премине во [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во 2009 година. Во Сандерленд, Иган никогаш не добил шанса во првиот тим и постојано бил позајмуван. Во јануари 2012 година, тој бил позајмен на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]],<ref name="palace loan">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/16430541|title=Crystal Palace sign Egan & Dumbuya; extend Martin stay|website=BBC Sport|date=6 January 2012|accessdate=26 March 2013}}</ref> со кој го имал своето деби во професионалниот фудбал, во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2011-2012|ФА купот]], играјќи ги сите 90 минути во поразот со 1-0 од [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Во март 2012 година, Иган му се приклучи на [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] на едномесечна позајмица за да помогне во надминувањето на дефанзивната криза,<ref name="blades loan">{{cite web|url=http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10418~2635629,00.html |title=Blades secure loan double |publisher=Sheffield United Official Web Site |date=6 March 2012 |accessdate=6 March 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701053351/http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10418~2635629%2C00.html |archivedate= 1 July 2015 }}</ref> при што истата вечер дебитирал за ''„Сечилата“'' во поразот од [[ФК Волсол|Волсол]].<ref>{{cite news|url=http://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/walsall-2-sheffield-united-3-blades-cut-down-again-to-offer-hope-to-rivals-1-4317729|newspaper=Yorkshire Post|title=Blades cut down again to offer hope to rivals|date=7 March 2012|accessdate=25 March 2013}}</ref> Во јули 2012 година, менаџерот [[Мартин О'Нил]] го повикал Иган во составот на Сандерленд за предсезонската турнеја во [[Јужна Кореја]], каде што тимот учествувал на турнирот Пис куп. Тој влегол во игра како замена за повредениот [[Вес Браун]] во натпреварот за третото место против холандскиот клуб [[ФК Гронинген|Гронинген]], одигрувајќи 50 минути во победата од 3–2. По солидната предсезона, тој добил пофалби од О'Нил и му бил доделен дресот со број 42 за сезоната. На почетокот на ноември 2012 година, откако бил во близина на првиот тим, Иган потпишал тримесечен договор за позајмица со [[АФК Брадфорд Сити|Брадфорд Сити]] за да добие натпреварувачко искуство.<ref name="bradford loan">{{cite web|url=http://www.thetelegraphandargus.co.uk/sport/sportbcfc/10025436.Bradford_City_sign_Egan/|title=Bradford City sign Egan|publisher=Telegraph & Argus|date=3 November 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref> Дебитирал за Брадфорд на 6 ноември во натпреварот што завршил 0–0 на домашен терен против [[ФК Честерфилд|Честерфилд]].<ref name="bradford debut">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20134538|title=Bradford 0–0 Chesterfield|website=BBC Sport|date=6 November 2012|accessdate=7 November 2012}}</ref> Неговата позајмица била прекината две недели подоцна, откако заработил скршеница на ногата,<ref name="bradford injury">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2012/november/egan-injury-update|title=Egan returns to Sunderland|publisher=Sunderland Association Football Club|date=21 November 2012|accessdate=23 November 2012}}</ref> при што се вратил во Сандерленд после четири натпревари за ''„Бантамс“''. Оваа повреда го отстранила од терените една година, но за време на рехабилитацијата, Иган се согласил на едногодишно продолжување на договорот со Сандерленд во март 2013 година.<ref name="new sunderland deal">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2013/march/contract-boost-for-egan|title=John Egan has put pen to paper on a one-year contract extension|publisher=Sunderland Association Football Club|date=26 March 2013|accessdate=26 March 2013}}</ref> На 27 февруари 2014 година, Иган му се приклучи на клубот од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[ФК Саутенд Јунајтед|Саутенд Јунајтед]] на итна позајмица.<ref>{{cite web |title=News: John Egan joins from Sunderland |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/270214-john-egan-signs-for-southend-1387148.aspx |work=Southend United FC |date=27 February 2014}}</ref> На 11 март 2014 година, го постигнал неговиот прв гол во кариерата, во ремито 2–2 против [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]], кога со „спектакуларен удар од голема далечина“ го лобувал противничкиот голман.<ref>{{cite news|title=News: Scunthorpe 2 – 2 Southend |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26428778 |website=BBC Sport |date=11 March 2014}}</ref> Подоцна, тој ја освоил наградата „Гол на сезоната“ на Саутенд, а ударот станал сензација на ''„[[YouTube]]“'', со повеќе од 35.000 прегледи. На 28 март 2014 година, Иган ја продолжил својата позајмица до крајот на сезоната,<ref>{{cite web |title=News: Egan extends Southend United loan |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/280314-egan-loan-extended-southend-1451279.aspx |work=Southend United FC |date=28 March 2014}}</ref> завршувајќи ја со 15 настапи и еден гол во дресот на Саутенд. ===Џилингем=== На 3 јули 2014 година, по интересот од неколку клуба од [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], Иган потпишал двегодишен договор со Џилингем откако му истекол договорот со Сандерленд.<ref>{{cite web |title=News: Gillingham FC clinch the signature of former Sunderland defender John Egan on a two year contract |url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |work=Gillingham FC |date=3 July 2014 |accessdate=3 July 2014 |archivedate=24 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924022550/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |url-status=dead }}</ref> Иган имал фантастична дебитантска сезона со Џилингем, при што одиграл 52 натпревари и постигнал 5 гола. Тој, исто така, ги освоил главните награди за „Играч на годината“ и „Играч на годината на гостински терен“ на клубот, заокружувајќи ја успешната сезона во која тимот го освоил 12-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2014-2015|Лига Еден]].<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|title=John Egan scoops Gillingham FC's Player of the Year Award|website=www.gillinghamfootballclub.com|accessdate=18 June 2016|archivedate=17 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217134753/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|url-status=dead}}</ref> Следната сезона, тој продолжил со добрите игри и бил избран во ПФА Тимот на годината во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2015-2016|Лига Еден 2015-2016]].<ref name=PFATOTY1516>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36106596 |title=PFA awards: Leicester and Spurs dominate Premier League team |website=BBC Sport |date=21 April 2016 |accessdate=7 May 2018}}</ref> ===Брентфорд=== Иган ја одбил понудата за нов договор од страна на Џилингам на крајот од сезоната 2015–2016 и потпишал за клубот од една дивизија повисоко рангираниот Чемпионшип, [[ФК Брентфорд|Брентфорд]].<ref>{{cite web|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-leaves-gills-95788/|title=John Egan to leave Gillingham after rejecting contract offer|website=Kent Online|date=12 May 2016|accessdate=18 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |title=Brentford sign John Egan on three-year deal |last= |first= |publisher=Brentford F.C. |accessdate=2 July 2016 |archivedate=2 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802223700/https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |url-status=dead }}</ref> Тој ги постигнал своите први голови за Брентфорд на 16 август 2016 година, тресејќи ја два пати мрежата на {{Fb team (N) Ipswich Town}} во победата со 2–0.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36994036 |title=Brentford 2–0 Ipswich |website=BBC Sport |date=16 August 2016 |accessdate=17 August 2016}}</ref> Во декември 2016 година, Комитетот за компензација во професионалниот фудбал одлучил дека Брентфорд треба да му плати на Џилингем почетен нето-надомест од 400.000 фунти, дополнителни 25.000 фунти за секои 20 натпревари што ќе ги одигра за Брентфорд, до максимум 80 натпревари, како и 20% од следниот трансфер и надомест од 75.000 фунти во случај Брентфорд да избори промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] во периодот на тригодишниот договор на играчот.<ref>{{cite news|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-brentford-gills-fee-tribunal-116924/|title=Tribunal sets transfer fee following John Egan's move from Gillingham to Brentford|newspaper=Kent Online|accessdate=23 January 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.efl.com/news/article/2016/gillingham-and-plymouth-to-receive-compensation-fees-for-transfers-3460083.aspx|title=Gillingham and Plymouth Argyle to receive compensation fees for transfers of John Egan and Curtis Nelson|last=EFL|accessdate=23 January 2017}}</ref> По продажбата на капитенот [[Харли Дин]] во [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], во август 2017 година, Иган бил назначен за нов капитен на Брентфорд.<ref>{{cite web|url=https://www.getwestlondon.co.uk/sport/football/football-news/brentfords-latest-captain-speaks-out-13604172|title=Brentford's latest captain speaks out on his new role|date=11 September 2017|work=Get West London|accessdate=14 July 2018}}</ref> Во текот на [[ФК Брентфорд сезона 2017–2018|сезоната 2017–2018]], Иган импресионирал, додека Брентфорд забележал 15 натпревари без примен гол и завршил на 9-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2017-2018|Чемпионшип]].<ref>-{{cite web|url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|title=JOHN EGAN: CAPTAIN'S DUTIES|date=17 May 2018|work=Brentford|accessdate=14 July 2018|archivedate=14 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714193250/https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|url-status=dead}}</ref> ===Шефилд Јунајтед=== На 19 јули 2018 година, Иган повторно му се приклучил на Шефилд Јунајтед, за кој настапувал кратко на почетокот на својата кариера како позајмен играч од Сандерленд, потпишувајќи четиригодишен договор за необјавена клупска рекордна сума.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44888457 |title=John Egan: Sheffield United sign Brentford defender for a club-record fee |website=BBC Sport |date=19 July 2018 |accessdate=19 July 2018}}</ref> На 18 август, во својот петти натпревар за новиот клуб, го постигнал својот прв гол во дресот на Шефилд Јунајтед во победата со 2-1 над {{Fb team (N) Norwich City}}.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/45152572|title=Sheffield United 2-1 Norwich City: Billy Sharp scores late winner|website=BBC|date=18 август 2018 |accessdate=16 септември 2026}}</ref> Во својата прва сезона со тимот, тој му помогнал на Шефилд Јунајтед да обезбеди промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], придонесувајќи со 44 настапи и еден гол. Како еден од најчесто користените играчи во претходната сезона од менаџерот [[Крис Вајлдер]], Иган останал важна алка во тимот на Шефилд Јунајтед и во следната сезона. На 10 август 2019 година, го направил своето деби во Премиер лигата, играјќи го целиот натпревар на гости против {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} завршен со резултат 1-1. На 5 јули 2020 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во ремито 1-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Burnley}}. Само три дена подоцна, во следниот натпревар на клубот, Иган повторно бил стрелец постигнувајќи погодок во третата минута од судиското продолжение во драматичната победа со 1-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Wolverhampton}}. Сезоната [[ФК Шефилд Јунајтед сезона 2019-2020|2019-2020]] ја завршил со 36 настапи и 2 гола во [[Премиер лига на Англија 2019-2020|Премиер лигата]], помагајќи им на ''„Сечилата“'' кои биле изненадувањето на првенството да завршат на одличното 9-то место. На 21 август 2020 година, Иган потпишал нов четиригодишен договор со клубот во трајност до јуни 2024. Следниот месец, по одлука на менаџерот Крис Вајлдер, тој бил назначен за капитен на Шефилд Јунајтед. На 2 јануари 2021 година, Иган го одиграл својот 100-ти натпревар за Шефилд Јунајтед, во поразот од 2–0 на гостувањето кај [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite news|url=https://www.independent.ie/sport/soccer/premier-league/we-have-to-do-everything-we-can-egan-ready-for-fight-of-his-life-to-stay-in-top-flight/39958644.html|title='We have to do everything we can' - Egan ready for fight of his life to stay in top flight|work=Irish Independent|date=12 January 2021|accessdate=16 September 2026}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Иган одиграл 31 натпревар за Шефилд Јунајтед, кој испаднал од Премиер лигата завршувајќи на последното 20 место. Откако одиграл уште две сезони како капитен и стартер во Чемпионпшип, помагајќи му на клубот да избори нова промоција во Премиер лигата во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|сезоната 2022-2023]], Иган бил стартер во првите неколку натпревари на Шефилф Јунајтед во сезоната 2023-2024. Сепак, во натпреварот на гостувањето против {{Fb team (N) West Ham United}} на 30 септември 2023 година, тој се здобил со тешка повреда поради која морал да го пропушти остатокот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/key-sheffield-united-man-leaves-west-ham-defeat-on-crutches-as-blades-season-lurches-from-bad-to-worse-4355273|title=Key Sheffield United man leaves West Ham defeat on crutches as Blades' season lurches from bad to worse|publisher=The Yorkhire post|date=1 октомври 2023|access-date=16 септември 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2023-2024, Иган го напуштил клубот по истекот на договорот.<ref>{{cite news|url=https://www.sufc.co.uk/news/2024/july/01/thanks/|title=Thanks|website=[[Sheffield United F.C.]]|date=1 July 2024 |accessdate=1 July 2024}}</ref> ===Барнли и Хал Сити=== Во септември 2024 година, Иган како слободен играч потпишал едногодишен договор со [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite web |title=EGAN IS A CLARET! {{!}} BurnleyFC |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/egan-is-a-claret |accessdate=10 September 2024 |website=www.burnleyfootballclub.com }}</ref> Сепак неговиот тамошен престој траел кратко, бидејќи не успеал да се наметне играјќи само 7 натпревари во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшпип]] (претежно како замена) и еден во [[ФА куп 2024-2025|ФА купот]] до јануари 2025 година, кога поради малата минутажа одлучил да го напушти клубот. На 3 февруари 2025 година, Иган потпишал осумнаесетмесечен договор со друга екипа од Чемпионшип, {{Fb team (N) Hull City}}.<ref>{{cite news | title = Egan completes Hull City move | url = https://www.wearehullcity.co.uk/news/2025/february/03/egan-completes-hull-city-move/ | accessdate = 3 February 2025 | publisher = Hull City A.F.C. | date = 3 February 2025}}</ref> Дебитирал за Хал Сити на 12 февруари токму против Барнли, 0клубот од кој што дошол, во натпревар завршен со пораз на ''„Тигрите“'' од 2–0.<ref>{{cite news | url = https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cqldplxxd4pt | title = Burnley 2–0 Hull City | date = 12 February 2025 | work = BBC Sport | accessdate = 12 February 2025}}</ref> На 13 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот израмнувајќи на 2-2 длабоко во судиското надополнување од натпреварот на гости против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c78467dpdp6t|title=Swansea City 2–2 Hull City|work=BBC Sport|date=13 September 2025|accessdate=13 September 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Ирска |image3= Flag of Ireland.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/egan-john/rL1xRV7U/ Џон Иган на soccerway] *[https://www.transfermarkt.co.uk/john-egan/profil/spieler/121324 Џон Иган на transfermarkt] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/168424/john-egan Џон Иган на espn] *[https://www.whoscored.com/players/108632/show/john-egan Џон Иган на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иган, Џон}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Ирски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шефилд Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Брадфорд Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хал Сити]] n6z46s2q983k1pibcz0c2eaisskhve6 5629347 5629346 2026-09-16T20:48:19Z Carshalton 30527 отстранета [[Категорија:Фудбалери на АФК Сандерленд]]; додадена [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629347 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џон Иган | image = [[File:John Egan, Gillingham FC footballer, November 2014.jpg|200px]] | fullname = Џон Патрик Иган | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|10|20}} | cityofbirth = [[Корк]] | countryofbirth = [[Ирска]] | height = {{height|m=1.85}} | nationality = {{flagsport|IRL}} [[Ирска]] | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Hull City}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Гринвуд | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sunderland}} | years1 = 2011-2014 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Sunderland}} | years2 = 2012 |caps2 = 1 |goals2 = 0 |clubs2 = →{{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2012 |caps3 = 1 |goals3 = 0 |clubs3 = →{{Fb team Sheffield United}} | years4 = 2012 |caps4 = 4 |goals4 = 0 |clubs4 = →{{Fb team Bradford City}} | years5 = 2014 |caps5 = 13 |goals5 = 1 |clubs5 = →{{Fb team Southend United}} | years6 = 2014-2016 |caps6 = 81 |goals6 = 10 |clubs6 = {{Fb team Gillingham}} | years7 = 2016-2018 |caps7 = 67 |goals7 = 6 |clubs7 = {{Fb team Brentford}} | years8 = 2018-2024 |caps8 = 208 |goals8 = 7 |clubs8 = {{Fb team Sheffield United}} | years9 = 2024-2025 |caps9 = 7 |goals9 = 0 |clubs9 = {{Fb team Burnley}} | years10 = 2025- |caps10 = 54 |goals10 = 3 |clubs10 = {{Fb team Hull City}} | nationalyears1 = ???? |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 17 години|Ирска 17]] | nationalyears2 = 2010-2011 |nationalcaps2 = 10 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 19 години|Ирска 19]] | nationalyears3 = 2012-2014 |nationalcaps3 = 6 |nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 21 година|Ирска 21]] | nationalyears4 = 2017- |nationalcaps4 = 38 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска|Ирска]] }} '''Џон Патрик Иган''' (роден на [[20 октомври]] [[1992]] година, во [[Корк]]) — [[Ирска|ирски]] [[фудбал]]ер, {{Football/DF/player}} на {{Fb team (N) Hull City}} и на [[Фудбалска репрезентација на Ирска|ирската репрезентација]]. ==Биографија== Роден во Корк, Иган потекнува од спортско семејество. Неговиот татко, [[Џон Иган (ирски фудбал)|Џон]], бил професионален играч во [[Ирски фудбал (спорт)|ирски фудбал]].<ref>{{cite web|url=http://www.independent.ie/sport/soccer/irwin-shows-a-touch-of-class-on-u19-debut-2290778.html |title=Irwin shows a touch of class on U-19 debut|publisher=Independent.ie |date= 10 August 2010|accessdate=6 December 2014}}</ref> а неговата мајка, Мери, била фудбалерка и има освоено медал во Лигата на Ирска.<ref>{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/sport/gaa/football/sons-and-their-fathers-131125.html |title=Sons and their fathers|publisher=irishexaminer.com|date= 18 September 2010|accessdate=1 May 2016}}</ref> Тој играл [[хурлинг]] и ирски фудбал,<ref>{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/sport/soccer/john-egan-the-corkman-who-only-ever-wanted-to-play-for-kerry-947394.html |title=John Egan: The Corkman who only ever wanted to play for Kerry...|publisher=irishexaminer.com|date= 31 August 2019|accessdate=31 August 2019}}</ref> пред да ја започне својата фудбалска кариера во екипата на Гринвуд во Тогер. ==Клупска кариера== ===Почетоци, Сандерленд и позајмици=== Иган ја започнал својата кариера на осумгодишна возраст во екипата на Гринвуд од Корк, каде бил девет години, пред да премине во [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во 2009 година. Во Сандерленд, Иган никогаш не добил шанса во првиот тим и постојано бил позајмуван. Во јануари 2012 година, тој бил позајмен на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]],<ref name="palace loan">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/16430541|title=Crystal Palace sign Egan & Dumbuya; extend Martin stay|website=BBC Sport|date=6 January 2012|accessdate=26 March 2013}}</ref> со кој го имал своето деби во професионалниот фудбал, во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2011-2012|ФА купот]], играјќи ги сите 90 минути во поразот со 1-0 од [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Во март 2012 година, Иган му се приклучи на [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] на едномесечна позајмица за да помогне во надминувањето на дефанзивната криза,<ref name="blades loan">{{cite web|url=http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10418~2635629,00.html |title=Blades secure loan double |publisher=Sheffield United Official Web Site |date=6 March 2012 |accessdate=6 March 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701053351/http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10418~2635629%2C00.html |archivedate= 1 July 2015 }}</ref> при што истата вечер дебитирал за ''„Сечилата“'' во поразот од [[ФК Волсол|Волсол]].<ref>{{cite news|url=http://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/walsall-2-sheffield-united-3-blades-cut-down-again-to-offer-hope-to-rivals-1-4317729|newspaper=Yorkshire Post|title=Blades cut down again to offer hope to rivals|date=7 March 2012|accessdate=25 March 2013}}</ref> Во јули 2012 година, менаџерот [[Мартин О'Нил]] го повикал Иган во составот на Сандерленд за предсезонската турнеја во [[Јужна Кореја]], каде што тимот учествувал на турнирот Пис куп. Тој влегол во игра како замена за повредениот [[Вес Браун]] во натпреварот за третото место против холандскиот клуб [[ФК Гронинген|Гронинген]], одигрувајќи 50 минути во победата од 3–2. По солидната предсезона, тој добил пофалби од О'Нил и му бил доделен дресот со број 42 за сезоната. На почетокот на ноември 2012 година, откако бил во близина на првиот тим, Иган потпишал тримесечен договор за позајмица со [[АФК Брадфорд Сити|Брадфорд Сити]] за да добие натпреварувачко искуство.<ref name="bradford loan">{{cite web|url=http://www.thetelegraphandargus.co.uk/sport/sportbcfc/10025436.Bradford_City_sign_Egan/|title=Bradford City sign Egan|publisher=Telegraph & Argus|date=3 November 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref> Дебитирал за Брадфорд на 6 ноември во натпреварот што завршил 0–0 на домашен терен против [[ФК Честерфилд|Честерфилд]].<ref name="bradford debut">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20134538|title=Bradford 0–0 Chesterfield|website=BBC Sport|date=6 November 2012|accessdate=7 November 2012}}</ref> Неговата позајмица била прекината две недели подоцна, откако заработил скршеница на ногата,<ref name="bradford injury">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2012/november/egan-injury-update|title=Egan returns to Sunderland|publisher=Sunderland Association Football Club|date=21 November 2012|accessdate=23 November 2012}}</ref> при што се вратил во Сандерленд после четири натпревари за ''„Бантамс“''. Оваа повреда го отстранила од терените една година, но за време на рехабилитацијата, Иган се согласил на едногодишно продолжување на договорот со Сандерленд во март 2013 година.<ref name="new sunderland deal">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2013/march/contract-boost-for-egan|title=John Egan has put pen to paper on a one-year contract extension|publisher=Sunderland Association Football Club|date=26 March 2013|accessdate=26 March 2013}}</ref> На 27 февруари 2014 година, Иган му се приклучи на клубот од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[ФК Саутенд Јунајтед|Саутенд Јунајтед]] на итна позајмица.<ref>{{cite web |title=News: John Egan joins from Sunderland |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/270214-john-egan-signs-for-southend-1387148.aspx |work=Southend United FC |date=27 February 2014}}</ref> На 11 март 2014 година, го постигнал неговиот прв гол во кариерата, во ремито 2–2 против [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]], кога со „спектакуларен удар од голема далечина“ го лобувал противничкиот голман.<ref>{{cite news|title=News: Scunthorpe 2 – 2 Southend |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26428778 |website=BBC Sport |date=11 March 2014}}</ref> Подоцна, тој ја освоил наградата „Гол на сезоната“ на Саутенд, а ударот станал сензација на ''„[[YouTube]]“'', со повеќе од 35.000 прегледи. На 28 март 2014 година, Иган ја продолжил својата позајмица до крајот на сезоната,<ref>{{cite web |title=News: Egan extends Southend United loan |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/280314-egan-loan-extended-southend-1451279.aspx |work=Southend United FC |date=28 March 2014}}</ref> завршувајќи ја со 15 настапи и еден гол во дресот на Саутенд. ===Џилингем=== На 3 јули 2014 година, по интересот од неколку клуба од [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], Иган потпишал двегодишен договор со Џилингем откако му истекол договорот со Сандерленд.<ref>{{cite web |title=News: Gillingham FC clinch the signature of former Sunderland defender John Egan on a two year contract |url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |work=Gillingham FC |date=3 July 2014 |accessdate=3 July 2014 |archivedate=24 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924022550/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |url-status=dead }}</ref> Иган имал фантастична дебитантска сезона со Џилингем, при што одиграл 52 натпревари и постигнал 5 гола. Тој, исто така, ги освоил главните награди за „Играч на годината“ и „Играч на годината на гостински терен“ на клубот, заокружувајќи ја успешната сезона во која тимот го освоил 12-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2014-2015|Лига Еден]].<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|title=John Egan scoops Gillingham FC's Player of the Year Award|website=www.gillinghamfootballclub.com|accessdate=18 June 2016|archivedate=17 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217134753/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|url-status=dead}}</ref> Следната сезона, тој продолжил со добрите игри и бил избран во ПФА Тимот на годината во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2015-2016|Лига Еден 2015-2016]].<ref name=PFATOTY1516>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36106596 |title=PFA awards: Leicester and Spurs dominate Premier League team |website=BBC Sport |date=21 April 2016 |accessdate=7 May 2018}}</ref> ===Брентфорд=== Иган ја одбил понудата за нов договор од страна на Џилингам на крајот од сезоната 2015–2016 и потпишал за клубот од една дивизија повисоко рангираниот Чемпионшип, [[ФК Брентфорд|Брентфорд]].<ref>{{cite web|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-leaves-gills-95788/|title=John Egan to leave Gillingham after rejecting contract offer|website=Kent Online|date=12 May 2016|accessdate=18 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |title=Brentford sign John Egan on three-year deal |last= |first= |publisher=Brentford F.C. |accessdate=2 July 2016 |archivedate=2 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802223700/https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |url-status=dead }}</ref> Тој ги постигнал своите први голови за Брентфорд на 16 август 2016 година, тресејќи ја два пати мрежата на {{Fb team (N) Ipswich Town}} во победата со 2–0.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36994036 |title=Brentford 2–0 Ipswich |website=BBC Sport |date=16 August 2016 |accessdate=17 August 2016}}</ref> Во декември 2016 година, Комитетот за компензација во професионалниот фудбал одлучил дека Брентфорд треба да му плати на Џилингем почетен нето-надомест од 400.000 фунти, дополнителни 25.000 фунти за секои 20 натпревари што ќе ги одигра за Брентфорд, до максимум 80 натпревари, како и 20% од следниот трансфер и надомест од 75.000 фунти во случај Брентфорд да избори промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] во периодот на тригодишниот договор на играчот.<ref>{{cite news|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-brentford-gills-fee-tribunal-116924/|title=Tribunal sets transfer fee following John Egan's move from Gillingham to Brentford|newspaper=Kent Online|accessdate=23 January 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.efl.com/news/article/2016/gillingham-and-plymouth-to-receive-compensation-fees-for-transfers-3460083.aspx|title=Gillingham and Plymouth Argyle to receive compensation fees for transfers of John Egan and Curtis Nelson|last=EFL|accessdate=23 January 2017}}</ref> По продажбата на капитенот [[Харли Дин]] во [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], во август 2017 година, Иган бил назначен за нов капитен на Брентфорд.<ref>{{cite web|url=https://www.getwestlondon.co.uk/sport/football/football-news/brentfords-latest-captain-speaks-out-13604172|title=Brentford's latest captain speaks out on his new role|date=11 September 2017|work=Get West London|accessdate=14 July 2018}}</ref> Во текот на [[ФК Брентфорд сезона 2017–2018|сезоната 2017–2018]], Иган импресионирал, додека Брентфорд забележал 15 натпревари без примен гол и завршил на 9-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2017-2018|Чемпионшип]].<ref>-{{cite web|url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|title=JOHN EGAN: CAPTAIN'S DUTIES|date=17 May 2018|work=Brentford|accessdate=14 July 2018|archivedate=14 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714193250/https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|url-status=dead}}</ref> ===Шефилд Јунајтед=== На 19 јули 2018 година, Иган повторно му се приклучил на Шефилд Јунајтед, за кој настапувал кратко на почетокот на својата кариера како позајмен играч од Сандерленд, потпишувајќи четиригодишен договор за необјавена клупска рекордна сума.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44888457 |title=John Egan: Sheffield United sign Brentford defender for a club-record fee |website=BBC Sport |date=19 July 2018 |accessdate=19 July 2018}}</ref> На 18 август, во својот петти натпревар за новиот клуб, го постигнал својот прв гол во дресот на Шефилд Јунајтед во победата со 2-1 над {{Fb team (N) Norwich City}}.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/45152572|title=Sheffield United 2-1 Norwich City: Billy Sharp scores late winner|website=BBC|date=18 август 2018 |accessdate=16 септември 2026}}</ref> Во својата прва сезона со тимот, тој му помогнал на Шефилд Јунајтед да обезбеди промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], придонесувајќи со 44 настапи и еден гол. Како еден од најчесто користените играчи во претходната сезона од менаџерот [[Крис Вајлдер]], Иган останал важна алка во тимот на Шефилд Јунајтед и во следната сезона. На 10 август 2019 година, го направил своето деби во Премиер лигата, играјќи го целиот натпревар на гости против {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} завршен со резултат 1-1. На 5 јули 2020 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во ремито 1-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Burnley}}. Само три дена подоцна, во следниот натпревар на клубот, Иган повторно бил стрелец постигнувајќи погодок во третата минута од судиското продолжение во драматичната победа со 1-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Wolverhampton}}. Сезоната [[ФК Шефилд Јунајтед сезона 2019-2020|2019-2020]] ја завршил со 36 настапи и 2 гола во [[Премиер лига на Англија 2019-2020|Премиер лигата]], помагајќи им на ''„Сечилата“'' кои биле изненадувањето на првенството да завршат на одличното 9-то место. На 21 август 2020 година, Иган потпишал нов четиригодишен договор со клубот во трајност до јуни 2024. Следниот месец, по одлука на менаџерот Крис Вајлдер, тој бил назначен за капитен на Шефилд Јунајтед. На 2 јануари 2021 година, Иган го одиграл својот 100-ти натпревар за Шефилд Јунајтед, во поразот од 2–0 на гостувањето кај [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite news|url=https://www.independent.ie/sport/soccer/premier-league/we-have-to-do-everything-we-can-egan-ready-for-fight-of-his-life-to-stay-in-top-flight/39958644.html|title='We have to do everything we can' - Egan ready for fight of his life to stay in top flight|work=Irish Independent|date=12 January 2021|accessdate=16 September 2026}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Иган одиграл 31 натпревар за Шефилд Јунајтед, кој испаднал од Премиер лигата завршувајќи на последното 20 место. Откако одиграл уште две сезони како капитен и стартер во Чемпионпшип, помагајќи му на клубот да избори нова промоција во Премиер лигата во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|сезоната 2022-2023]], Иган бил стартер во првите неколку натпревари на Шефилф Јунајтед во сезоната 2023-2024. Сепак, во натпреварот на гостувањето против {{Fb team (N) West Ham United}} на 30 септември 2023 година, тој се здобил со тешка повреда поради која морал да го пропушти остатокот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/key-sheffield-united-man-leaves-west-ham-defeat-on-crutches-as-blades-season-lurches-from-bad-to-worse-4355273|title=Key Sheffield United man leaves West Ham defeat on crutches as Blades' season lurches from bad to worse|publisher=The Yorkhire post|date=1 октомври 2023|access-date=16 септември 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2023-2024, Иган го напуштил клубот по истекот на договорот.<ref>{{cite news|url=https://www.sufc.co.uk/news/2024/july/01/thanks/|title=Thanks|website=[[Sheffield United F.C.]]|date=1 July 2024 |accessdate=1 July 2024}}</ref> ===Барнли и Хал Сити=== Во септември 2024 година, Иган како слободен играч потпишал едногодишен договор со [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite web |title=EGAN IS A CLARET! {{!}} BurnleyFC |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/egan-is-a-claret |accessdate=10 September 2024 |website=www.burnleyfootballclub.com }}</ref> Сепак неговиот тамошен престој траел кратко, бидејќи не успеал да се наметне играјќи само 7 натпревари во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшпип]] (претежно како замена) и еден во [[ФА куп 2024-2025|ФА купот]] до јануари 2025 година, кога поради малата минутажа одлучил да го напушти клубот. На 3 февруари 2025 година, Иган потпишал осумнаесетмесечен договор со друга екипа од Чемпионшип, {{Fb team (N) Hull City}}.<ref>{{cite news | title = Egan completes Hull City move | url = https://www.wearehullcity.co.uk/news/2025/february/03/egan-completes-hull-city-move/ | accessdate = 3 February 2025 | publisher = Hull City A.F.C. | date = 3 February 2025}}</ref> Дебитирал за Хал Сити на 12 февруари токму против Барнли, 0клубот од кој што дошол, во натпревар завршен со пораз на ''„Тигрите“'' од 2–0.<ref>{{cite news | url = https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cqldplxxd4pt | title = Burnley 2–0 Hull City | date = 12 February 2025 | work = BBC Sport | accessdate = 12 February 2025}}</ref> На 13 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот израмнувајќи на 2-2 длабоко во судиското надополнување од натпреварот на гости против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c78467dpdp6t|title=Swansea City 2–2 Hull City|work=BBC Sport|date=13 September 2025|accessdate=13 September 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Ирска |image3= Flag of Ireland.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/egan-john/rL1xRV7U/ Џон Иган на soccerway] *[https://www.transfermarkt.co.uk/john-egan/profil/spieler/121324 Џон Иган на transfermarkt] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/168424/john-egan Џон Иган на espn] *[https://www.whoscored.com/players/108632/show/john-egan Џон Иган на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иган, Џон}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Ирски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шефилд Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Брадфорд Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хал Сити]] pdjz99h8998iqr3madi9x904ljpvrpy 5629348 5629347 2026-09-16T20:50:24Z Carshalton 30527 отстранета [[Категорија:Фудбалери на АФК Брадфорд Сити]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629348 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џон Иган | image = [[File:John Egan, Gillingham FC footballer, November 2014.jpg|200px]] | fullname = Џон Патрик Иган | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|10|20}} | cityofbirth = [[Корк]] | countryofbirth = [[Ирска]] | height = {{height|m=1.85}} | nationality = {{flagsport|IRL}} [[Ирска]] | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Hull City}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Гринвуд | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sunderland}} | years1 = 2011-2014 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Sunderland}} | years2 = 2012 |caps2 = 1 |goals2 = 0 |clubs2 = →{{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2012 |caps3 = 1 |goals3 = 0 |clubs3 = →{{Fb team Sheffield United}} | years4 = 2012 |caps4 = 4 |goals4 = 0 |clubs4 = →{{Fb team Bradford City}} | years5 = 2014 |caps5 = 13 |goals5 = 1 |clubs5 = →{{Fb team Southend United}} | years6 = 2014-2016 |caps6 = 81 |goals6 = 10 |clubs6 = {{Fb team Gillingham}} | years7 = 2016-2018 |caps7 = 67 |goals7 = 6 |clubs7 = {{Fb team Brentford}} | years8 = 2018-2024 |caps8 = 208 |goals8 = 7 |clubs8 = {{Fb team Sheffield United}} | years9 = 2024-2025 |caps9 = 7 |goals9 = 0 |clubs9 = {{Fb team Burnley}} | years10 = 2025- |caps10 = 54 |goals10 = 3 |clubs10 = {{Fb team Hull City}} | nationalyears1 = ???? |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 17 години|Ирска 17]] | nationalyears2 = 2010-2011 |nationalcaps2 = 10 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 19 години|Ирска 19]] | nationalyears3 = 2012-2014 |nationalcaps3 = 6 |nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 21 година|Ирска 21]] | nationalyears4 = 2017- |nationalcaps4 = 38 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска|Ирска]] }} '''Џон Патрик Иган''' (роден на [[20 октомври]] [[1992]] година, во [[Корк]]) — [[Ирска|ирски]] [[фудбал]]ер, {{Football/DF/player}} на {{Fb team (N) Hull City}} и на [[Фудбалска репрезентација на Ирска|ирската репрезентација]]. ==Биографија== Роден во Корк, Иган потекнува од спортско семејество. Неговиот татко, [[Џон Иган (ирски фудбал)|Џон]], бил професионален играч во [[Ирски фудбал (спорт)|ирски фудбал]].<ref>{{cite web|url=http://www.independent.ie/sport/soccer/irwin-shows-a-touch-of-class-on-u19-debut-2290778.html |title=Irwin shows a touch of class on U-19 debut|publisher=Independent.ie |date= 10 August 2010|accessdate=6 December 2014}}</ref> а неговата мајка, Мери, била фудбалерка и има освоено медал во Лигата на Ирска.<ref>{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/sport/gaa/football/sons-and-their-fathers-131125.html |title=Sons and their fathers|publisher=irishexaminer.com|date= 18 September 2010|accessdate=1 May 2016}}</ref> Тој играл [[хурлинг]] и ирски фудбал,<ref>{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/sport/soccer/john-egan-the-corkman-who-only-ever-wanted-to-play-for-kerry-947394.html |title=John Egan: The Corkman who only ever wanted to play for Kerry...|publisher=irishexaminer.com|date= 31 August 2019|accessdate=31 August 2019}}</ref> пред да ја започне својата фудбалска кариера во екипата на Гринвуд во Тогер. ==Клупска кариера== ===Почетоци, Сандерленд и позајмици=== Иган ја започнал својата кариера на осумгодишна возраст во екипата на Гринвуд од Корк, каде бил девет години, пред да премине во [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во 2009 година. Во Сандерленд, Иган никогаш не добил шанса во првиот тим и постојано бил позајмуван. Во јануари 2012 година, тој бил позајмен на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]],<ref name="palace loan">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/16430541|title=Crystal Palace sign Egan & Dumbuya; extend Martin stay|website=BBC Sport|date=6 January 2012|accessdate=26 March 2013}}</ref> со кој го имал своето деби во професионалниот фудбал, во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2011-2012|ФА купот]], играјќи ги сите 90 минути во поразот со 1-0 од [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Во март 2012 година, Иган му се приклучи на [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] на едномесечна позајмица за да помогне во надминувањето на дефанзивната криза,<ref name="blades loan">{{cite web|url=http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10418~2635629,00.html |title=Blades secure loan double |publisher=Sheffield United Official Web Site |date=6 March 2012 |accessdate=6 March 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701053351/http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10418~2635629%2C00.html |archivedate= 1 July 2015 }}</ref> при што истата вечер дебитирал за ''„Сечилата“'' во поразот од [[ФК Волсол|Волсол]].<ref>{{cite news|url=http://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/walsall-2-sheffield-united-3-blades-cut-down-again-to-offer-hope-to-rivals-1-4317729|newspaper=Yorkshire Post|title=Blades cut down again to offer hope to rivals|date=7 March 2012|accessdate=25 March 2013}}</ref> Во јули 2012 година, менаџерот [[Мартин О'Нил]] го повикал Иган во составот на Сандерленд за предсезонската турнеја во [[Јужна Кореја]], каде што тимот учествувал на турнирот Пис куп. Тој влегол во игра како замена за повредениот [[Вес Браун]] во натпреварот за третото место против холандскиот клуб [[ФК Гронинген|Гронинген]], одигрувајќи 50 минути во победата од 3–2. По солидната предсезона, тој добил пофалби од О'Нил и му бил доделен дресот со број 42 за сезоната. На почетокот на ноември 2012 година, откако бил во близина на првиот тим, Иган потпишал тримесечен договор за позајмица со [[АФК Брадфорд Сити|Брадфорд Сити]] за да добие натпреварувачко искуство.<ref name="bradford loan">{{cite web|url=http://www.thetelegraphandargus.co.uk/sport/sportbcfc/10025436.Bradford_City_sign_Egan/|title=Bradford City sign Egan|publisher=Telegraph & Argus|date=3 November 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref> Дебитирал за Брадфорд на 6 ноември во натпреварот што завршил 0–0 на домашен терен против [[ФК Честерфилд|Честерфилд]].<ref name="bradford debut">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20134538|title=Bradford 0–0 Chesterfield|website=BBC Sport|date=6 November 2012|accessdate=7 November 2012}}</ref> Неговата позајмица била прекината две недели подоцна, откако заработил скршеница на ногата,<ref name="bradford injury">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2012/november/egan-injury-update|title=Egan returns to Sunderland|publisher=Sunderland Association Football Club|date=21 November 2012|accessdate=23 November 2012}}</ref> при што се вратил во Сандерленд после четири натпревари за ''„Бантамс“''. Оваа повреда го отстранила од терените една година, но за време на рехабилитацијата, Иган се согласил на едногодишно продолжување на договорот со Сандерленд во март 2013 година.<ref name="new sunderland deal">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2013/march/contract-boost-for-egan|title=John Egan has put pen to paper on a one-year contract extension|publisher=Sunderland Association Football Club|date=26 March 2013|accessdate=26 March 2013}}</ref> На 27 февруари 2014 година, Иган му се приклучи на клубот од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[ФК Саутенд Јунајтед|Саутенд Јунајтед]] на итна позајмица.<ref>{{cite web |title=News: John Egan joins from Sunderland |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/270214-john-egan-signs-for-southend-1387148.aspx |work=Southend United FC |date=27 February 2014}}</ref> На 11 март 2014 година, го постигнал неговиот прв гол во кариерата, во ремито 2–2 против [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]], кога со „спектакуларен удар од голема далечина“ го лобувал противничкиот голман.<ref>{{cite news|title=News: Scunthorpe 2 – 2 Southend |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26428778 |website=BBC Sport |date=11 March 2014}}</ref> Подоцна, тој ја освоил наградата „Гол на сезоната“ на Саутенд, а ударот станал сензација на ''„[[YouTube]]“'', со повеќе од 35.000 прегледи. На 28 март 2014 година, Иган ја продолжил својата позајмица до крајот на сезоната,<ref>{{cite web |title=News: Egan extends Southend United loan |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/280314-egan-loan-extended-southend-1451279.aspx |work=Southend United FC |date=28 March 2014}}</ref> завршувајќи ја со 15 настапи и еден гол во дресот на Саутенд. ===Џилингем=== На 3 јули 2014 година, по интересот од неколку клуба од [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], Иган потпишал двегодишен договор со Џилингем откако му истекол договорот со Сандерленд.<ref>{{cite web |title=News: Gillingham FC clinch the signature of former Sunderland defender John Egan on a two year contract |url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |work=Gillingham FC |date=3 July 2014 |accessdate=3 July 2014 |archivedate=24 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924022550/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |url-status=dead }}</ref> Иган имал фантастична дебитантска сезона со Џилингем, при што одиграл 52 натпревари и постигнал 5 гола. Тој, исто така, ги освоил главните награди за „Играч на годината“ и „Играч на годината на гостински терен“ на клубот, заокружувајќи ја успешната сезона во која тимот го освоил 12-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2014-2015|Лига Еден]].<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|title=John Egan scoops Gillingham FC's Player of the Year Award|website=www.gillinghamfootballclub.com|accessdate=18 June 2016|archivedate=17 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217134753/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|url-status=dead}}</ref> Следната сезона, тој продолжил со добрите игри и бил избран во ПФА Тимот на годината во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2015-2016|Лига Еден 2015-2016]].<ref name=PFATOTY1516>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36106596 |title=PFA awards: Leicester and Spurs dominate Premier League team |website=BBC Sport |date=21 April 2016 |accessdate=7 May 2018}}</ref> ===Брентфорд=== Иган ја одбил понудата за нов договор од страна на Џилингам на крајот од сезоната 2015–2016 и потпишал за клубот од една дивизија повисоко рангираниот Чемпионшип, [[ФК Брентфорд|Брентфорд]].<ref>{{cite web|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-leaves-gills-95788/|title=John Egan to leave Gillingham after rejecting contract offer|website=Kent Online|date=12 May 2016|accessdate=18 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |title=Brentford sign John Egan on three-year deal |last= |first= |publisher=Brentford F.C. |accessdate=2 July 2016 |archivedate=2 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802223700/https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |url-status=dead }}</ref> Тој ги постигнал своите први голови за Брентфорд на 16 август 2016 година, тресејќи ја два пати мрежата на {{Fb team (N) Ipswich Town}} во победата со 2–0.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36994036 |title=Brentford 2–0 Ipswich |website=BBC Sport |date=16 August 2016 |accessdate=17 August 2016}}</ref> Во декември 2016 година, Комитетот за компензација во професионалниот фудбал одлучил дека Брентфорд треба да му плати на Џилингем почетен нето-надомест од 400.000 фунти, дополнителни 25.000 фунти за секои 20 натпревари што ќе ги одигра за Брентфорд, до максимум 80 натпревари, како и 20% од следниот трансфер и надомест од 75.000 фунти во случај Брентфорд да избори промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] во периодот на тригодишниот договор на играчот.<ref>{{cite news|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-brentford-gills-fee-tribunal-116924/|title=Tribunal sets transfer fee following John Egan's move from Gillingham to Brentford|newspaper=Kent Online|accessdate=23 January 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.efl.com/news/article/2016/gillingham-and-plymouth-to-receive-compensation-fees-for-transfers-3460083.aspx|title=Gillingham and Plymouth Argyle to receive compensation fees for transfers of John Egan and Curtis Nelson|last=EFL|accessdate=23 January 2017}}</ref> По продажбата на капитенот [[Харли Дин]] во [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], во август 2017 година, Иган бил назначен за нов капитен на Брентфорд.<ref>{{cite web|url=https://www.getwestlondon.co.uk/sport/football/football-news/brentfords-latest-captain-speaks-out-13604172|title=Brentford's latest captain speaks out on his new role|date=11 September 2017|work=Get West London|accessdate=14 July 2018}}</ref> Во текот на [[ФК Брентфорд сезона 2017–2018|сезоната 2017–2018]], Иган импресионирал, додека Брентфорд забележал 15 натпревари без примен гол и завршил на 9-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2017-2018|Чемпионшип]].<ref>-{{cite web|url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|title=JOHN EGAN: CAPTAIN'S DUTIES|date=17 May 2018|work=Brentford|accessdate=14 July 2018|archivedate=14 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714193250/https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|url-status=dead}}</ref> ===Шефилд Јунајтед=== На 19 јули 2018 година, Иган повторно му се приклучил на Шефилд Јунајтед, за кој настапувал кратко на почетокот на својата кариера како позајмен играч од Сандерленд, потпишувајќи четиригодишен договор за необјавена клупска рекордна сума.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44888457 |title=John Egan: Sheffield United sign Brentford defender for a club-record fee |website=BBC Sport |date=19 July 2018 |accessdate=19 July 2018}}</ref> На 18 август, во својот петти натпревар за новиот клуб, го постигнал својот прв гол во дресот на Шефилд Јунајтед во победата со 2-1 над {{Fb team (N) Norwich City}}.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/45152572|title=Sheffield United 2-1 Norwich City: Billy Sharp scores late winner|website=BBC|date=18 август 2018 |accessdate=16 септември 2026}}</ref> Во својата прва сезона со тимот, тој му помогнал на Шефилд Јунајтед да обезбеди промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], придонесувајќи со 44 настапи и еден гол. Како еден од најчесто користените играчи во претходната сезона од менаџерот [[Крис Вајлдер]], Иган останал важна алка во тимот на Шефилд Јунајтед и во следната сезона. На 10 август 2019 година, го направил своето деби во Премиер лигата, играјќи го целиот натпревар на гости против {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} завршен со резултат 1-1. На 5 јули 2020 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во ремито 1-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Burnley}}. Само три дена подоцна, во следниот натпревар на клубот, Иган повторно бил стрелец постигнувајќи погодок во третата минута од судиското продолжение во драматичната победа со 1-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Wolverhampton}}. Сезоната [[ФК Шефилд Јунајтед сезона 2019-2020|2019-2020]] ја завршил со 36 настапи и 2 гола во [[Премиер лига на Англија 2019-2020|Премиер лигата]], помагајќи им на ''„Сечилата“'' кои биле изненадувањето на првенството да завршат на одличното 9-то место. На 21 август 2020 година, Иган потпишал нов четиригодишен договор со клубот во трајност до јуни 2024. Следниот месец, по одлука на менаџерот Крис Вајлдер, тој бил назначен за капитен на Шефилд Јунајтед. На 2 јануари 2021 година, Иган го одиграл својот 100-ти натпревар за Шефилд Јунајтед, во поразот од 2–0 на гостувањето кај [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite news|url=https://www.independent.ie/sport/soccer/premier-league/we-have-to-do-everything-we-can-egan-ready-for-fight-of-his-life-to-stay-in-top-flight/39958644.html|title='We have to do everything we can' - Egan ready for fight of his life to stay in top flight|work=Irish Independent|date=12 January 2021|accessdate=16 September 2026}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Иган одиграл 31 натпревар за Шефилд Јунајтед, кој испаднал од Премиер лигата завршувајќи на последното 20 место. Откако одиграл уште две сезони како капитен и стартер во Чемпионпшип, помагајќи му на клубот да избори нова промоција во Премиер лигата во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|сезоната 2022-2023]], Иган бил стартер во првите неколку натпревари на Шефилф Јунајтед во сезоната 2023-2024. Сепак, во натпреварот на гостувањето против {{Fb team (N) West Ham United}} на 30 септември 2023 година, тој се здобил со тешка повреда поради која морал да го пропушти остатокот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/key-sheffield-united-man-leaves-west-ham-defeat-on-crutches-as-blades-season-lurches-from-bad-to-worse-4355273|title=Key Sheffield United man leaves West Ham defeat on crutches as Blades' season lurches from bad to worse|publisher=The Yorkhire post|date=1 октомври 2023|access-date=16 септември 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2023-2024, Иган го напуштил клубот по истекот на договорот.<ref>{{cite news|url=https://www.sufc.co.uk/news/2024/july/01/thanks/|title=Thanks|website=[[Sheffield United F.C.]]|date=1 July 2024 |accessdate=1 July 2024}}</ref> ===Барнли и Хал Сити=== Во септември 2024 година, Иган како слободен играч потпишал едногодишен договор со [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite web |title=EGAN IS A CLARET! {{!}} BurnleyFC |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/egan-is-a-claret |accessdate=10 September 2024 |website=www.burnleyfootballclub.com }}</ref> Сепак неговиот тамошен престој траел кратко, бидејќи не успеал да се наметне играјќи само 7 натпревари во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшпип]] (претежно како замена) и еден во [[ФА куп 2024-2025|ФА купот]] до јануари 2025 година, кога поради малата минутажа одлучил да го напушти клубот. На 3 февруари 2025 година, Иган потпишал осумнаесетмесечен договор со друга екипа од Чемпионшип, {{Fb team (N) Hull City}}.<ref>{{cite news | title = Egan completes Hull City move | url = https://www.wearehullcity.co.uk/news/2025/february/03/egan-completes-hull-city-move/ | accessdate = 3 February 2025 | publisher = Hull City A.F.C. | date = 3 February 2025}}</ref> Дебитирал за Хал Сити на 12 февруари токму против Барнли, 0клубот од кој што дошол, во натпревар завршен со пораз на ''„Тигрите“'' од 2–0.<ref>{{cite news | url = https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cqldplxxd4pt | title = Burnley 2–0 Hull City | date = 12 February 2025 | work = BBC Sport | accessdate = 12 February 2025}}</ref> На 13 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот израмнувајќи на 2-2 длабоко во судиското надополнување од натпреварот на гости против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c78467dpdp6t|title=Swansea City 2–2 Hull City|work=BBC Sport|date=13 September 2025|accessdate=13 September 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Ирска |image3= Flag of Ireland.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/egan-john/rL1xRV7U/ Џон Иган на soccerway] *[https://www.transfermarkt.co.uk/john-egan/profil/spieler/121324 Џон Иган на transfermarkt] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/168424/john-egan Џон Иган на espn] *[https://www.whoscored.com/players/108632/show/john-egan Џон Иган на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иган, Џон}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Ирски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шефилд Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хал Сити]] 99vkp9qfyxhsbwh372mj0du41qacmwy 0 1403389 5629312 2026-09-16T17:57:45Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1119749469|Contour rivalry]]“ 5629312 wikitext text/x-wiki '''Контурното ривалство''' е уметничка техника што се користи за создавање повеќе можни визуелни толкувања на сликата. Сликатa се смета како да прикажува едно нешто кога се гледа на одреден начин; но ако сликата се преврти или сврти, истите тие линии што ја формирале претходната слика сега сочинуваат сосема нов дизајн. [[File:A_detail_of_the_Raimondi_Stela.png|мини|250x250пкс| Детал од Стелата Рајмонди, пример за контурно соперништво произведено од културата Чавин.]] Оваа техника била широко употребувана од уметниците од културата Чавин од централните [[Анди]] пред околу две илјади години. Пример за оваа техника е Стелата на Рајмонди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://heritage-key.com/category/tags/contour-rivalry|title=Contour rivalry, Raimondi Stela|publisher=Heritage Key|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727094508/http://heritage-key.com/category/tags/contour-rivalry|archive-date=2011-07-27|accessdate=2009-09-06}}</ref> == Наводи == <references /> == Поврзано == * Список на уметнички медиуми * Список на уметнички медиуми * Список на уметнички движења * Список на уметнички техники * Листа на најскапи слики * Листа на најскапи скулптури * Список на скулптори * [[Оптичка мамка|Оптичка илузија]] * Ротациона симетрија * Три зајаци * Трикетра * Трискелион [[Категорија:Оптички мамки]] [[Категорија:Уметнички техники]] 5j8ew5bppbo25zcsgocwx3fqzqe0gwa 0 1403390 5629317 2026-09-16T18:31:52Z Anjadonevska 77147 Создадено преведувајќи го воведниот дел од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361418121|Still Life with Exotic Birds]]“ 5629317 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Мртва природа со егзотични птици|image=Gauguin Nature morte aux oiseaux exotiques I.jpg|other_title_1=Мртва природа со папагали|artist=[[Пол Гоген]]|year=1902|height_metric=62|width_metric=76|height_imperial=|width_imperial=|museum=[[Пушкински музеј]]|city=[[Москва]]}}'''''Мртва природа со егзотични птици''''' е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], насликана во Атуона на Хива-Оа на [[Маркиски Острови|Маркиските Острови]], во 1902 година. Се чува во [[Пушкински музеј]], во [[Москва]]. Потпишано е „Пол Гоген 1902“ во долниот лев агол, а со натпис „Oiseaux morts“ (мртви птици) на задната страна од рамката. <ref>{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 85</ref> Марина Александровна Бесонова тврди дека чаршафот покрива патнички сандак, а не маса, но ногарката на масата е јасно видлива од десно. Прикажаниот теракотен идол е направен од самиот Гоген - некои историчари на уметност веруваат дека тоа е полинезиската божица на месечината Хина (често пронајдена во други дела на Гоген создадени на Тахити <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> ), но Бенгт Даниелсон тврди дека тоа е „вид Буда“, а не тахитски или полинезиски. <ref>{{In lang|ru}} Bengt Danielsson, ''Гоген в Полинезии / пер. с швед. Л. Жданова.'' — М.: Искусство, 1973. — 280 pages - insert between pages 200 and 201</ref> Веднаш по создавањето на делото, Гоген му го испратил на неговиот пријател Жорж-Даниел де Монфреј во Франција, кој му го продал на Гистав Фаје од Париз. Во колекцијата на Фајет била позната како ''„Мртви птици“'', но подоцна било променето во понеутрално ''„Егзотични птици“ (Папагали)'' во посмртната ретроспектива на делата на Гоген на Есенскиот салон во Париз во 1906 година. <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> Во 1910 година, Фајет ја продал сликата преку Галерија Друе на московскиот индустријалец Иван Морозов за 27.000 франци. Неговата колекција била запленета од државата по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], и била сместена во Државниот музеј на модерна западна уметност од 1923 до 1948 година, а потоа во нејзиниот сегашен дом. <ref name="page86" /> 3rnzubu5xo9v3r4mumbeanqhh9hdgzm 5629337 5629317 2026-09-16T19:46:28Z Anjadonevska 77147 Anjadonevska ја премести страницата [[Still Life with Exotic Birds]] на [[Мртва природа со егзотични птици]]: Погрешно напишан наслов 5629317 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Мртва природа со егзотични птици|image=Gauguin Nature morte aux oiseaux exotiques I.jpg|other_title_1=Мртва природа со папагали|artist=[[Пол Гоген]]|year=1902|height_metric=62|width_metric=76|height_imperial=|width_imperial=|museum=[[Пушкински музеј]]|city=[[Москва]]}}'''''Мртва природа со егзотични птици''''' е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], насликана во Атуона на Хива-Оа на [[Маркиски Острови|Маркиските Острови]], во 1902 година. Се чува во [[Пушкински музеј]], во [[Москва]]. Потпишано е „Пол Гоген 1902“ во долниот лев агол, а со натпис „Oiseaux morts“ (мртви птици) на задната страна од рамката. <ref>{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 85</ref> Марина Александровна Бесонова тврди дека чаршафот покрива патнички сандак, а не маса, но ногарката на масата е јасно видлива од десно. Прикажаниот теракотен идол е направен од самиот Гоген - некои историчари на уметност веруваат дека тоа е полинезиската божица на месечината Хина (често пронајдена во други дела на Гоген создадени на Тахити <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> ), но Бенгт Даниелсон тврди дека тоа е „вид Буда“, а не тахитски или полинезиски. <ref>{{In lang|ru}} Bengt Danielsson, ''Гоген в Полинезии / пер. с швед. Л. Жданова.'' — М.: Искусство, 1973. — 280 pages - insert between pages 200 and 201</ref> Веднаш по создавањето на делото, Гоген му го испратил на неговиот пријател Жорж-Даниел де Монфреј во Франција, кој му го продал на Гистав Фаје од Париз. Во колекцијата на Фајет била позната како ''„Мртви птици“'', но подоцна било променето во понеутрално ''„Егзотични птици“ (Папагали)'' во посмртната ретроспектива на делата на Гоген на Есенскиот салон во Париз во 1906 година. <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> Во 1910 година, Фајет ја продал сликата преку Галерија Друе на московскиот индустријалец Иван Морозов за 27.000 франци. Неговата колекција била запленета од државата по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], и била сместена во Државниот музеј на модерна западна уметност од 1923 до 1948 година, а потоа во нејзиниот сегашен дом. <ref name="page86" /> 3rnzubu5xo9v3r4mumbeanqhh9hdgzm 5629340 5629337 2026-09-16T20:01:46Z Anjadonevska 77147 5629340 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork | image_file=Paul Gauguin - Stillife with Parrots - Pushkin museum.jpg | image_size=300px | title=Мртва природа со егзотични птици | artist=[[Пол Гоген ]] | year=1889 | medium=масло на платно | height_metric= 62 | width_metric= 76 | height_imperial= | width_imperial= | metric_unit= cm | imperial_unit= | city=[[Москва]] | museum=[[Пушкински музеј]] }} '''''Мртва природа со егзотични птици''''' е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], насликана во Атуона на Хива-Оа на [[Маркиски Острови|Маркиските Острови]], во 1902 година. Се чува во [[Пушкински музеј]], во [[Москва]]. Потпишано е „Пол Гоген 1902“ во долниот лев агол, а со натпис „Oiseaux morts“ (мртви птици) на задната страна од рамката. <ref>{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 85</ref> Марина Александровна Бесонова тврди дека чаршафот покрива патнички сандак, а не маса, но ногарката на масата е јасно видлива од десно. Прикажаниот теракотен идол е направен од самиот Гоген - некои историчари на уметност веруваат дека тоа е полинезиската божица на месечината Хина (често пронајдена во други дела на Гоген создадени на Тахити <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> ), но Бенгт Даниелсон тврди дека тоа е „вид Буда“, а не тахитски или полинезиски. <ref>{{In lang|ru}} Bengt Danielsson, ''Гоген в Полинезии / пер. с швед. Л. Жданова.'' — М.: Искусство, 1973. — 280 pages - insert between pages 200 and 201</ref> Веднаш по создавањето на делото, Гоген му го испратил на неговиот пријател Жорж-Даниел де Монфреј во Франција, кој му го продал на Гистав Фаје од Париз. Во колекцијата на Фајет била позната како ''„Мртви птици“'', но подоцна било променето во понеутрално ''„Егзотични птици“ (Папагали)'' во посмртната ретроспектива на делата на Гоген на Есенскиот салон во Париз во 1906 година. <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> Во 1910 година, Фајет ја продал сликата преку Галерија Друе на московскиот индустријалец Иван Морозов за 27.000 франци. Неговата колекција била запленета од државата по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], и била сместена во Државниот музеј на модерна западна уметност од 1923 до 1948 година, а потоа во нејзиниот сегашен дом. <ref name="page86" /> 9vsly8k4oh3e5vp83n5sahk8eybarp4 5629341 5629340 2026-09-16T20:03:41Z Anjadonevska 77147 5629341 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork | image_file=Paul Gauguin - Stillife with Parrots - Pushkin museum.jpg | image_size=300px | title=Мртва природа со егзотични птици | artist=[[Пол Гоген ]] | year=1902 | medium=масло на платно | height_metric= 62 | width_metric= 76 | height_imperial= | width_imperial= | metric_unit= cm | imperial_unit= | city=[[Москва]] | museum=[[Пушкински музеј]] }} '''''Мртва природа со егзотични птици''''' е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], насликана во Атуона на Хива-Оа на [[Маркиски Острови|Маркиските Острови]], во 1902 година. Се чува во [[Пушкински музеј]], во [[Москва]]. Потпишано е „Пол Гоген 1902“ во долниот лев агол, а со натпис „Oiseaux morts“ (мртви птици) на задната страна од рамката. <ref>{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 85</ref> Марина Александровна Бесонова тврди дека чаршафот покрива патнички сандак, а не маса, но ногарката на масата е јасно видлива од десно. Прикажаниот теракотен идол е направен од самиот Гоген - некои историчари на уметност веруваат дека тоа е полинезиската божица на месечината Хина (често пронајдена во други дела на Гоген создадени на Тахити <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> ), но Бенгт Даниелсон тврди дека тоа е „вид Буда“, а не тахитски или полинезиски. <ref>{{In lang|ru}} Bengt Danielsson, ''Гоген в Полинезии / пер. с швед. Л. Жданова.'' — М.: Искусство, 1973. — 280 pages - insert between pages 200 and 201</ref> Веднаш по создавањето на делото, Гоген му го испратил на неговиот пријател Жорж-Даниел де Монфреј во Франција, кој му го продал на Гистав Фаје од Париз. Во колекцијата на Фајет била позната како ''„Мртви птици“'', но подоцна било променето во понеутрално ''„Егзотични птици“ (Папагали)'' во посмртната ретроспектива на делата на Гоген на Есенскиот салон во Париз во 1906 година. <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> Во 1910 година, Фајет ја продал сликата преку Галерија Друе на московскиот индустријалец Иван Морозов за 27.000 франци. Неговата колекција била запленета од државата по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], и била сместена во Државниот музеј на модерна западна уметност од 1923 до 1948 година, а потоа во нејзиниот сегашен дом. <ref name="page86" /> htj1wj5nee5phn654faeqcqgm74rulx 5629342 5629341 2026-09-16T20:06:54Z Anjadonevska 77147 5629342 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork | image_file=Paul Gauguin - Stillife with Parrots - Pushkin museum.jpg | image_size=300px | title=Мртва природа со егзотични птици | artist=[[Пол Гоген ]] | year=1902 | medium=масло на платно | height_metric= 62 | width_metric= 76 | height_imperial= | width_imperial= | metric_unit= cm | imperial_unit= | city=[[Москва]] | museum=[[Пушкински музеј]] }} '''''Мртва природа со егзотични птици''''' е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], насликана во Атуона на Хива-Оа на [[Маркиски Острови|Маркиските Острови]], во 1902 година. Се чува во [[Пушкински музеј]], во [[Москва]]. Потпишано е „Пол Гоген 1902“ во долниот лев агол, а со натпис „Oiseaux morts“ (мртви птици) на задната страна од рамката. <ref>{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 85</ref> Марина Александровна Бесонова тврди дека чаршафот покрива патнички сандак, а не маса, но ногарката на масата е јасно видлива од десно. Прикажаниот теракотен идол е направен од самиот Гоген - некои историчари на уметност веруваат дека тоа е полинезиската божица на месечината Хина (често пронајдена во други дела на Гоген создадени на Тахити <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> ), но Бенгт Даниелсон тврди дека тоа е „вид Буда“, а не тахитски или полинезиски. <ref>{{In lang|ru}} Bengt Danielsson, ''Гоген в Полинезии / пер. с швед. Л. Жданова.'' — М.: Искусство, 1973. — 280 pages - insert between pages 200 and 201</ref> Веднаш по создавањето на делото, Гоген му го испратил на неговиот пријател Жорж-Даниел де Монфреј во Франција, кој му го продал на Гистав Фаје од Париз. Во колекцијата на Фајет била позната како ''„Мртви птици“'', но подоцна било променето во понеутрално ''„Егзотични птици“ (Папагали)'' во посмртната ретроспектива на делата на Гоген на Есенскиот салон во Париз во 1906 година. <ref name="page86">{{In lang|ru}} M. A. Bessonova, E. B. Georgievskaya, ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкин'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 pages — {{ISBN|5-900743-58-6}}, page 86</ref> Во 1910 година, Фајет ја продал сликата преку Галерија Друе на московскиот индустријалец Иван Морозов за 27.000 франци. Неговата колекција била запленета од државата по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], и била сместена во Државниот музеј на модерна западна уметност од 1923 до 1948 година, а потоа во нејзиниот сегашен дом. <ref name="page86" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1902 година]] juxjvp75bkb2nw9q22otvr1korj1sfu 0 1403391 5629323 2026-09-16T18:49:54Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1360401164|Resin casting]]“ 5629323 wikitext text/x-wiki '''Леењето со смола''' е техника за изработка на пластични делови каде течната синтетичка смола се истура во калап и се остава да се зацврсти. Главно се применува за малосериско производство, како кај индустриските прототипови и во стоматологијата. Исто така, методот е прилично популарен меѓу [[Хоби|хобистите]] бидејќи не бара големи почетни вложувања, па често се користи за изработка на колекционерски играчки, модели, фигурини и уникатен накит. Синтетичката смола за вакви процеси е [[мономер]] за производство на пластичен термореактивен полимер. За време на процесот на стврднување, течниот мономер се полимеризира во полимер, со што се стврднува во цврста состојба. Во процесот може да се користат смоли со еден мономер, кои формираат [[Полимер|хомополимери]] (полимери направени од еден тип на мономер). Во такви употреби, „средството за стврднување“ измешано со смолата содржи она што лабаво се нарекува „[[Катализа|катализатор]]“, но кое е потехнички почетен извор на слободни радикали (како што е MEKP) кои дејствуваат како иницијатор во полимеризација на хемиска [[верижна реакција]] со слободни радикали. Алтернативно, леењето на смола може да се изврши со смола плус речиси еднаква количина на течност за „стврднување“ (како во многу системи на епоксидна смола или полиестерска смола), која функционално содржи втор полимер, за употреба при формирање на финален производ од пластика која е кополимер. Кополимерите содржат два различни наизменични хемиски ентитети во конечната полимерна молекула. == Процес == За овој процес најчесто се употребува термореактивна смола која се зацврстува преку [[полимеризација]], со едноставно мешање со катализатор (вцврстувач) на собна температура и стандарден притисок. Иако го носат името на природните растителни смоли, овие материјали се всушност синтетички мономери наменети за создавање полимерна пластика. Во пракса најчесто се користат синтетички смоли како што се полиуретанската, епоксидната, акрилната, силиконската, незаситената полиестерска и [[Полистирен|полистиренската]] смола. Епоксидната смола има помал вискозитет од полиуретанската смола; полиестерската смола исто така значително се собира за време на стврднувањето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.artmolds.com/polyurethane|title=Polyurethane Resin vs Polyesther Resin - ArtMolds}}</ref> Акрилната смола, особено синтетичката смола од типот на метил метакрилат, произведува акрилно стакло (исто така наречено ПММА, луцит, плексиглас), кое не е стакло, туку пластичен полимер кој е транспарентен и многу тврд. Погоден е за вградување предмети (како на пример, акрилни трофеи), за изложбени цели. Стиренот е сличен течен мономер на собна температура, кој исто така ќе се полимеризира во проѕирна [[Полистирен|полистиренска]] пластика слична на стакло, со додавање на соодветен катализатор. Флексибилен калап може да се направи од [[латекс]] гума, силиконска гума која е вулканизирана на собна температура, од кои постојат два вида: катализирана со калај <ref>{{Наведено списание|last=van Der Weij|first=Frederik Willem|date=December 1980|title=The action of tin compounds in condensation-type RTV silicone rubbers|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/macp.1980.021811211|journal=Die Makromolekulare Chemie|volume=181|issue=12|pages=2541–2548|doi=10.1002/macp.1980.021811211|url-access=subscription}}</ref> (понекогаш наречена стврдната со кондензација поради алкохолите што се излачуваат како нуспроизвод од реакцијата) или катализирана со платина<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.avantorsciences.com/pages/en/silicone-glossary|title=Silicone definitions|work=VWR|language=en|accessdate=2023-01-06}}</ref> (или адиционо стврдната, односно без нуспроизвод). Други слични материјали може да се користат по релативно ниска цена, но можат да се користат само за ограничен број одлеаноци. Наједноставната техника е гравитационо леење, каде што смолата се истура во калапот и се влече надолу во сите делови под дејство на гравитација. Кога се меша двокомпонентната смола, во течноста имаат тенденција да се внесат воздушни меурчиња кои можат да се отстранат во вакуумска комора. Лиењето исто така може да се врши и во вакуумска комора (кога се користат отворени калапи) за да се извлечат овие меурчиња или во сад под притисок за да се намали нивната големина до точка каде што не се видливи. Специјализираната опрема може да овозможи полнење на затворени калапи под вакуум, овој процес е познат и како [https://www.renishaw.com/resourcecentre/en/details?data=66386&lang=en вакуумско леење со смола], каде што меурчињата воздух и гас се целосно отстранети од леаниот дел. Притисок и/или центрифугална сила може да се користи за да се помогне во туркањето на течната смола во сите детали од калапот. Калапот може да се вибрира и за да се исфрлат меурчиња. Секоја единица бара одредена количина на практична работа, што ја прави конечната цена по произведена единица прилично висока. Ова е спротивно на лиењето со инјектирање, каде што почетната цена за создавање на метален калап е многу поголема, но калапот може да се користи за производство и на многу поголем број единици, што резултира со пониска цена по единица. == Колекционерски предмети и модели == [[File:Silicone_mold_resin_cast_figure.jpg|лево|мини| Калап од силикон Pinky:St дел и дводелен од смола по нарачка]] Техниката на леење смола се користи за изработка на колекционерски и уникатни фигурини — како дизајнерски играчки, гаражни модели, кукли со подвижни зглобови (BJD), како и детални макети и резервни делови за [[Железничко моделарство|возови]], авиони или бродови. За разлика од индустриската пластика што се произведува во илјадници примероци, производите од смола обично се изработуваат во лимитирани серии од десетина до неколку стотици парчиња.Овој процес бара повеќе рачна работа во споредба со класичното бризгање пластика, а меките силиконски калапи постепено се трошат со секое следно леење. Сепак, ниските почетни трошоци им овозможуваат на хобистите самостојно да креираат мали серии за лични потреби и модификации, додека компаниите успешно ја користат оваа метода за производство на ексклузивни, малосериски производи за пазарот. Создавањето играчка или фигура започнува со традиционалниот процес [[Вајарство|на вајање]] каде што уметникот дизајнира [[Глина|глинена]] скулптура. Каде што е соодветно, на пример при изработка на гаражен комплет, скулптурата се расчленува на неколку делови како глава, торзо, раце и нозе. За секој дел е направен флексибилен калап направен од силиконска гума вулканизирана на собна температура (RTV). Откако калапот е подготвен, во неговите шуплини се истура мешавина од синтетичка [[смола]] (најчесто полиуретанска или епоксидна) и соодветен вцврстувач. Нивното мешање предизвикува [[егзотермна реакција]] со ослободување топлина, па материјалот се зацврстува за само неколку минути, пресликувајќи ја точната форма на калапот.За полесно вадење на одлеанокот, калапите најчесто се направени од два дела (слично како калапите за чоколадни фигури) и се премачкуваат со средство за одлепување. На крајот, втврдениот елемент внимателно се вади од флексибилниот калап и се остава целосно да се олади. [[File:SHKANGLE.JPG|мини| Комплет за локомотива со 6 оски „Болдвин“ леан од смола во HO]] Поради агресивната природа на повеќето соединенија што се користат за леење и високата температура на реакцијата, калапот постепено се деградира и губи мали детали. Типично, флексибилен калап ќе даде помеѓу 25 и 100 одлеаноци во зависност од големината на делот и интензитетот на генерираната топлина. Во зависност од видот на производот, може да се сече или изшмиргла за да се отстранат сите артефакти од ливењето како што се жлебови и споеви. Некои производи се склопуваат и бојадисуваат, додека некои модели и комплети, кои се наменети за потрошувачот да ги склопи, остануваат недовршени. Благодарение на способноста на RTV силиконските калапи да ги фатат и најситните детали, овие малосериски одлеаноци често имаат исклучително висок квалитет. Сепак, крајниот изглед и на главниот модел и на самата смола најмногу зависи од вештината на мајсторот и користената техника на леење, па затоа квалитетот може да варира од парче до парче. == Поврзано == * Забни композити * Дозирање на смола * Спин-кастинг == Библиографија == * Харпер, Чарлс А. (2003). Во ''[https://books.google.com/books?id=oe5YJmRmxQMC&pg=PA80&lpg=PA80&sig=l3264V0l2AzvPdt5eL4EEc7KkuI Пластични материјали и процеси: Концизна енциклопедија]''. Вајли-Интерсајнс. стр.&nbsp;80–82.. Пребарување книги на Google. Преземено на 26 јуни 2009 година. == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] aspej8i339j0hup046hn29ohcf7joj8 828 1403392 5629324 2026-09-16T18:53:01Z Buli 2648 Создадена страница со: return { name = 'Cuba', top = 23.8, bottom = 19.2, left = -85.2, right = -73.8, image = 'Cuba (location map).svg', image1 = 'Cuba physical map.svg', image2 = 'Cuba physical map (no legend).svg' } 5629324 Scribunto text/plain return { name = 'Cuba', top = 23.8, bottom = 19.2, left = -85.2, right = -73.8, image = 'Cuba (location map).svg', image1 = 'Cuba physical map.svg', image2 = 'Cuba physical map (no legend).svg' } 4b3j351wslao6u3s9ukfe46k0gwcwl8 828 1403393 5629327 2026-09-16T18:57:21Z Buli 2648 Создадена страница со: return { name = 'Botswana', top = -17.3, bottom = -27.5, left = 19.4, right = 29.7, image = 'Botswana location map.svg', image1 = 'Botswana physical map.svg' } 5629327 Scribunto text/plain return { name = 'Botswana', top = -17.3, bottom = -27.5, left = 19.4, right = 29.7, image = 'Botswana location map.svg', image1 = 'Botswana physical map.svg' } ro6kwpxny5nojikyvf2tkwcwqbh7evs 828 1403394 5629328 2026-09-16T18:59:25Z Buli 2648 Создадена страница со: return { name = 'Central African Republic', top = 11.3, bottom = 2.0, left = 14.1, right = 27.7, image = 'Central African Republic location map.svg', image1 = 'Central African Republic relief location map.jpg' } 5629328 Scribunto text/plain return { name = 'Central African Republic', top = 11.3, bottom = 2.0, left = 14.1, right = 27.7, image = 'Central African Republic location map.svg', image1 = 'Central African Republic relief location map.jpg' } gb4q8o4d07krrwcx0rnn8vcchodi9nv 828 1403395 5629329 2026-09-16T19:01:49Z Buli 2648 Создадена страница со: return { name = 'Nigeria', top = 14.0, bottom = 4.0, left = 2.0, right = 15.0, image = 'Nigeria location map.svg', image1 = 'Nigeria relief location map.jpg' } 5629329 Scribunto text/plain return { name = 'Nigeria', top = 14.0, bottom = 4.0, left = 2.0, right = 15.0, image = 'Nigeria location map.svg', image1 = 'Nigeria relief location map.jpg' } njpyb0nfxgub1eprgv86l08wss37ssy 828 1403396 5629330 2026-09-16T19:03:10Z Buli 2648 Создадена страница со: return { name = 'Nigeria', top = 14.0, bottom = 4.0, left = 2.0, right = 15.0, image = 'Nigeria location map.svg', image1 = 'Nigeria relief location map.jpg' } 5629330 Scribunto text/plain return { name = 'Nigeria', top = 14.0, bottom = 4.0, left = 2.0, right = 15.0, image = 'Nigeria location map.svg', image1 = 'Nigeria relief location map.jpg' } njpyb0nfxgub1eprgv86l08wss37ssy 828 1403397 5629332 2026-09-16T19:09:19Z Buli 2648 Создадена страница со: return { name = 'Malaysia', top = 8, bottom = 0, left = 99, right = 120, image = 'Malaysia location map.svg', image1 = 'Malaysia relief location map.jpg' } 5629332 Scribunto text/plain return { name = 'Malaysia', top = 8, bottom = 0, left = 99, right = 120, image = 'Malaysia location map.svg', image1 = 'Malaysia relief location map.jpg' } enk2f9sl11w0hrpsqu74azk2ckcm8pe 828 1403398 5629334 2026-09-16T19:14:09Z Buli 2648 Создадена страница со: return { name = 'Switzerland', top = 47.9, bottom = 45.75, left = 5.8, right = 10.7, image = 'Switzerland adm location map.svg', image1 = 'Reliefkarte Schweiz3.png', image2 = 'Switzerland (no subdivisions) location map.svg' } 5629334 Scribunto text/plain return { name = 'Switzerland', top = 47.9, bottom = 45.75, left = 5.8, right = 10.7, image = 'Switzerland adm location map.svg', image1 = 'Reliefkarte Schweiz3.png', image2 = 'Switzerland (no subdivisions) location map.svg' } ce4mqigyfx7480a7ek3fyep3rl5n19b 0 1403399 5629338 2026-09-16T19:46:29Z Anjadonevska 77147 Anjadonevska ја премести страницата [[Still Life with Exotic Birds]] на [[Мртва природа со егзотични птици]]: Погрешно напишан наслов 5629338 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Мртва природа со егзотични птици]] 332tggklwiv826ia8922et5mr080uui 0 1403400 5629354 2026-09-16T21:59:31Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Хју Џекмен]] на [[Хју Џекман]] 5629354 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Хју Џекман]] ogd6bzhv30rw84tbjhtkw6wzelxzpiy 0 1403401 5629364 2026-09-16T22:42:11Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Раните европски земјоделци''' ({{lang-en|Early European Farmers}}, '''EEF''') е термин во археогенетиката со кој се означуваат неолитските популации поврзани со ширењето на земјоделството во Европа. Тие биле генетски блиски до неолитските земјоделски популации од ... 5629364 wikitext text/x-wiki '''Раните европски земјоделци''' ({{lang-en|Early European Farmers}}, '''EEF''') е термин во археогенетиката со кој се означуваат неолитските популации поврзани со ширењето на земјоделството во Европа. Тие биле генетски блиски до неолитските земјоделски популации од [[Анадолија]] и [[Егеј]]от и претставуваат една од главните древни популациски компоненти во генетската историја на Европа. Терминот не означува единствен народ, племе или археолошка култура, туку генетски сродни популации и нивното наследство. == Потекло и ширење == Земјоделството се развило во [[Западна Азија]] во раниот [[неолит]], а во Европа почнало да се шири во текот на VII милениум пр.н.е. Најстарите европски земјоделски популации се појавиле на Балканот и во Егејскиот регион, од каде што земјоделскиот начин на живот и популациите поврзани со него се ширеле кон останатиот дел од Европа. Археогенетските истражувања покажуваат дека ова ширење било придружено со значителна миграција на луѓе, а не само со пренесување на земјоделските знаења и технологии меѓу постојните ловци-собирачи. Од Југоисточна Европа, раните земјоделци се ширеле по повеќе правци. Една од главните насоки се движела кон Централна Европа, каде што во VI милениум пр.н.е. се појавила [[култура на линеарно украсена керамика]] (LBK). Друга насока се движела долж Средоземното Море кон запад, достигнувајќи ги [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и други делови од западна Европа. До околу 5600 пр.н.е. земјоделството веќе било воспоставено во значителен дел од Централна и Ибериска Европа. == Генетско потекло == Генетските анализи на древна ДНК покажуваат дека првите европски земјоделци биле генетски различни од мезолитските ловци-собирачи во Европа. Нивното потекло било претежно поврзано со неолитските популации од Анадолија и поширокиот регион на Егејот, а нивната генетска историја вклучувала и примеси од постари западноевропски ловци-собирачи. Во текот на ширењето низ Европа, земјоделците постепено се мешале со локалните ловци-собирачи. Степенот на мешање значително се разликувал според регионот и периодот. Во некои рани земјоделски популации во Централна и Северна Европа примесата од ловци-собирачи била релативно мала, додека во делови од Југоисточна Европа мешањето било поизразено. Подоцнежните неолитски популации покажуваат уште поголеми степени на генетско мешање. == Археолошки култури == Раните европски земјоделци не претставувале една археолошка култура. Нивното ширење било поврзано со различни регионални неолитски култури. Во Југоисточна Европа меѓу најраните земјоделски култури се вбројуваат [[Старчевска култура|старчевската]] и сродните култури, додека во Централна Европа значајна улога имала културата на линеарно украсена керамика. Во Средоземноморието земјоделството се ширело преку различни локални културни традиции. Иако овие култури се разликувале во материјалната култура, начинот на населување и економијата, археогенетските податоци покажуваат дека многу од нивните популации имале заедничко потекло поврзано со раните неолитски земјоделци од Егејот и Анадолија. == Однос со ловците-собирачи == Пристигнувањето на земјоделците не довело до едноставно и истовремено исчезнување на европските ловци-собирачи. Двете популации постоеле истовремено во повеќе региони и имале различни облици на интеракција. На некои места земјоделските заедници и ловците-собирачи живееле паралелно, додека на други дошло до мешање и постепено генетско заменување. Археогенетските истражувања покажуваат дека процесот траел со векови и имал различна динамика во различните делови на Европа. Во подоцнежната праисторија, генетскиот состав на европските популации дополнително бил изменет со нови миграции и мешања. Особено значајно било ширењето на популации со [[степско потекло]] во доцниот неолит и бронзеното време. Поради тоа, современите европски популации не можат едноставно да се изедначат со раните европски земјоделци. == Наследство == Генетското наследство на раните европски земјоделци претставува важна компонента во потеклото на современите европски популации. Нивното ширење значително го променило демографскиот и генетскиот состав на Европа и било едно од најголемите популациски поместувања во европската праисторија. Сепак, нивното наследство претставува само една од повеќето древни популациски компоненти што придонеле кон генетскиот состав на современите Европејци. pe7olrrcazu6h43ir4rkvm5lvull7va 5629365 5629364 2026-09-16T22:44:45Z Buli 2648 /* Наследство */ 5629365 wikitext text/x-wiki '''Раните европски земјоделци''' ({{lang-en|Early European Farmers}}, '''EEF''') е термин во археогенетиката со кој се означуваат неолитските популации поврзани со ширењето на земјоделството во Европа. Тие биле генетски блиски до неолитските земјоделски популации од [[Анадолија]] и [[Егеј]]от и претставуваат една од главните древни популациски компоненти во генетската историја на Европа. Терминот не означува единствен народ, племе или археолошка култура, туку генетски сродни популации и нивното наследство. == Потекло и ширење == Земјоделството се развило во [[Западна Азија]] во раниот [[неолит]], а во Европа почнало да се шири во текот на VII милениум пр.н.е. Најстарите европски земјоделски популации се појавиле на Балканот и во Егејскиот регион, од каде што земјоделскиот начин на живот и популациите поврзани со него се ширеле кон останатиот дел од Европа. Археогенетските истражувања покажуваат дека ова ширење било придружено со значителна миграција на луѓе, а не само со пренесување на земјоделските знаења и технологии меѓу постојните ловци-собирачи. Од Југоисточна Европа, раните земјоделци се ширеле по повеќе правци. Една од главните насоки се движела кон Централна Европа, каде што во VI милениум пр.н.е. се појавила [[култура на линеарно украсена керамика]] (LBK). Друга насока се движела долж Средоземното Море кон запад, достигнувајќи ги [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и други делови од западна Европа. До околу 5600 пр.н.е. земјоделството веќе било воспоставено во значителен дел од Централна и Ибериска Европа. == Генетско потекло == Генетските анализи на древна ДНК покажуваат дека првите европски земјоделци биле генетски различни од мезолитските ловци-собирачи во Европа. Нивното потекло било претежно поврзано со неолитските популации од Анадолија и поширокиот регион на Егејот, а нивната генетска историја вклучувала и примеси од постари западноевропски ловци-собирачи. Во текот на ширењето низ Европа, земјоделците постепено се мешале со локалните ловци-собирачи. Степенот на мешање значително се разликувал според регионот и периодот. Во некои рани земјоделски популации во Централна и Северна Европа примесата од ловци-собирачи била релативно мала, додека во делови од Југоисточна Европа мешањето било поизразено. Подоцнежните неолитски популации покажуваат уште поголеми степени на генетско мешање. == Археолошки култури == Раните европски земјоделци не претставувале една археолошка култура. Нивното ширење било поврзано со различни регионални неолитски култури. Во Југоисточна Европа меѓу најраните земјоделски култури се вбројуваат [[Старчевска култура|старчевската]] и сродните култури, додека во Централна Европа значајна улога имала културата на линеарно украсена керамика. Во Средоземноморието земјоделството се ширело преку различни локални културни традиции. Иако овие култури се разликувале во материјалната култура, начинот на населување и економијата, археогенетските податоци покажуваат дека многу од нивните популации имале заедничко потекло поврзано со раните неолитски земјоделци од Егејот и Анадолија. == Однос со ловците-собирачи == Пристигнувањето на земјоделците не довело до едноставно и истовремено исчезнување на европските ловци-собирачи. Двете популации постоеле истовремено во повеќе региони и имале различни облици на интеракција. На некои места земјоделските заедници и ловците-собирачи живееле паралелно, додека на други дошло до мешање и постепено генетско заменување. Археогенетските истражувања покажуваат дека процесот траел со векови и имал различна динамика во различните делови на Европа. Во подоцнежната праисторија, генетскиот состав на европските популации дополнително бил изменет со нови миграции и мешања. Особено значајно било ширењето на популации со [[степско потекло]] во доцниот неолит и бронзеното време. Поради тоа, современите европски популации не можат едноставно да се изедначат со раните европски земјоделци. == Наследство == Генетското наследство на раните европски земјоделци претставува важна компонента во потеклото на современите европски популации. Нивното ширење значително го променило демографскиот и генетскиот состав на Европа и било едно од најголемите популациски поместувања во европската праисторија. Сепак, нивното наследство претставува само една од повеќето древни популациски компоненти што придонеле кон генетскиот состав на современите Европејци. [[Категорија:Младо камено време]] h87itahnszhfbbs1lzeid7c3ljc70ws 5629366 5629365 2026-09-16T22:45:54Z Buli 2648 5629366 wikitext text/x-wiki [[File:Expansion_of_farming_in_western_Eurasia,_9600–4000_BCE.png|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Expansion_of_farming_in_western_Eurasia,_9600%E2%80%934000_BCE.png|мини|400x400пкс|Карта на ширењето на земјоделството од Југозападна Азија во Европа и Северозападна Африка, меѓу 9600 и 3900 г. пр.н.е.]] '''Раните европски земјоделци''' ({{lang-en|Early European Farmers}}, '''EEF''') е термин во археогенетиката со кој се означуваат неолитските популации поврзани со ширењето на земјоделството во Европа. Тие биле генетски блиски до неолитските земјоделски популации од [[Анадолија]] и [[Егеј]]от и претставуваат една од главните древни популациски компоненти во генетската историја на Европа. Терминот не означува единствен народ, племе или археолошка култура, туку генетски сродни популации и нивното наследство. == Потекло и ширење == Земјоделството се развило во [[Западна Азија]] во раниот [[неолит]], а во Европа почнало да се шири во текот на VII милениум пр.н.е. Најстарите европски земјоделски популации се појавиле на Балканот и во Егејскиот регион, од каде што земјоделскиот начин на живот и популациите поврзани со него се ширеле кон останатиот дел од Европа. Археогенетските истражувања покажуваат дека ова ширење било придружено со значителна миграција на луѓе, а не само со пренесување на земјоделските знаења и технологии меѓу постојните ловци-собирачи. Од Југоисточна Европа, раните земјоделци се ширеле по повеќе правци. Една од главните насоки се движела кон Централна Европа, каде што во VI милениум пр.н.е. се појавила [[култура на линеарно украсена керамика]] (LBK). Друга насока се движела долж Средоземното Море кон запад, достигнувајќи ги [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и други делови од западна Европа. До околу 5600 пр.н.е. земјоделството веќе било воспоставено во значителен дел од Централна и Ибериска Европа. == Генетско потекло == Генетските анализи на древна ДНК покажуваат дека првите европски земјоделци биле генетски различни од мезолитските ловци-собирачи во Европа. Нивното потекло било претежно поврзано со неолитските популации од Анадолија и поширокиот регион на Егејот, а нивната генетска историја вклучувала и примеси од постари западноевропски ловци-собирачи. Во текот на ширењето низ Европа, земјоделците постепено се мешале со локалните ловци-собирачи. Степенот на мешање значително се разликувал според регионот и периодот. Во некои рани земјоделски популации во Централна и Северна Европа примесата од ловци-собирачи била релативно мала, додека во делови од Југоисточна Европа мешањето било поизразено. Подоцнежните неолитски популации покажуваат уште поголеми степени на генетско мешање. == Археолошки култури == Раните европски земјоделци не претставувале една археолошка култура. Нивното ширење било поврзано со различни регионални неолитски култури. Во Југоисточна Европа меѓу најраните земјоделски култури се вбројуваат [[Старчевска култура|старчевската]] и сродните култури, додека во Централна Европа значајна улога имала културата на линеарно украсена керамика. Во Средоземноморието земјоделството се ширело преку различни локални културни традиции. Иако овие култури се разликувале во материјалната култура, начинот на населување и економијата, археогенетските податоци покажуваат дека многу од нивните популации имале заедничко потекло поврзано со раните неолитски земјоделци од Егејот и Анадолија. == Однос со ловците-собирачи == Пристигнувањето на земјоделците не довело до едноставно и истовремено исчезнување на европските ловци-собирачи. Двете популации постоеле истовремено во повеќе региони и имале различни облици на интеракција. На некои места земјоделските заедници и ловците-собирачи живееле паралелно, додека на други дошло до мешање и постепено генетско заменување. Археогенетските истражувања покажуваат дека процесот траел со векови и имал различна динамика во различните делови на Европа. Во подоцнежната праисторија, генетскиот состав на европските популации дополнително бил изменет со нови миграции и мешања. Особено значајно било ширењето на популации со [[степско потекло]] во доцниот неолит и бронзеното време. Поради тоа, современите европски популации не можат едноставно да се изедначат со раните европски земјоделци. == Наследство == Генетското наследство на раните европски земјоделци претставува важна компонента во потеклото на современите европски популации. Нивното ширење значително го променило демографскиот и генетскиот состав на Европа и било едно од најголемите популациски поместувања во европската праисторија. Сепак, нивното наследство претставува само една од повеќето древни популациски компоненти што придонеле кон генетскиот состав на современите Европејци. [[Категорија:Младо камено време]] s7yvco09s0gzcmtxoo37ve4b8hhk0gl 0 1403402 5629368 2026-09-17T03:48:12Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354363176|Parau na te varua ino]]“ 5629368 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Зборови до злиот дух|image=|artist=[[Пол Гоген]]|year=1892|height_metric=92|width_metric=68|museum=[[Национална галерија на уметноста ]]|city=Вашингтон}} [[Податотека:Paul Gauguin - Parau na te Varua ino (1892).jpg|мини|'''''„Зборови до злиот дух“''''' е слика од [[Пол Гоген]]]] '''''Сликата „Зборови до злиот дух“''''' е слика од [[Пол Гоген]], масло на платно од 1892 година, насликана за време на првиот престој на уметникот на [[Тахити]]. Сега е во [[Национална уметничка галерија|Националната уметничка галерија]] Сликата е поделена на половина со истиот корен од дрво како што се појавува во неговата ''„Покрај морето“'', со зелени и црни нијанси во горната половина и розови нијанси во долната половина. Во преден план е млада гола Тахитска жена, која ги крие гениталиите со левата рака, а десната града со десната, додека гледа кон клекнат маскиран маж зад неа. Значењето на насловот е нејасно - „varua ino“ значи ѓавол или зол дух, веројатно се однесува на машката фигура што ги повикува духовите на мртвите (како што се гледа и во ''„Духот на мртвите гледа''“), а „parau“ значи зборови, па може да се преведе како ''„Зборови на ѓаволот“.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.53130.html|title=Catalogue entry|date=1892}}</ref> Делото го покажува интересот на сликарот за традиционалните тахитски верувања, иако голотијата и позата на жената сугерираат средновековни претстави на [[Ева]] во Едемската градина или поиздолжена верзија на Венера Медичи, поврзувајќи го делото со [[Првороден грев|Првородниот грев]], губењето на невиноста и нарушувањето на западните поими за убавина од страна на Гоген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.53130.html|title=Paul Gauguin, Parau na te Varua ino (Words of the Devil), 1 January 1892|date=1892}}</ref> == Поврзано == * Список на слики од Пол Гоген == Наводи == [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Дела на Пол Гоген]] 91u0ic8brvs2mneeg6ae3wz1jzrjf8a 5629369 5629368 2026-09-17T03:50:28Z Lili Arsova 86688 5629369 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Зборови до злиот дух|image=|artist=[[Пол Гоген]]|year=1892|height_metric=92|width_metric=68|museum=[[Национална галерија на уметноста ]]|city=Вашингтон}} [[Податотека:Paul Gauguin - Parau na te Varua ino (1892).jpg|мини|'''''„Зборови до злиот дух“''''' е слика од [[Пол Гоген]]]] '''''Сликата „Зборови до злиот дух“''''' е слика од [[Пол Гоген]], масло на платно од 1892 година, насликана за време на првиот престој на уметникот на [[Тахити]]. Сега е во [[Национална уметничка галерија|Националната уметничка галерија]] Сликата е поделена на половина со истиот корен од дрво како што се појавува во неговата ''„Покрај морето“'', со зелени и црни нијанси во горната половина и розови нијанси во долната половина. Во преден план е млада гола Тахитска жена, која ги крие гениталиите со левата рака, а десната града со десната, додека гледа кон клекнат маскиран маж зад неа. Значењето на насловот е нејасно - „varua ino“ значи ѓавол или зол дух, веројатно се однесува на машката фигура што ги повикува духовите на мртвите (како што се гледа и во ''„Духот на мртвите гледа''“), а „parau“ значи зборови, па може да се преведе како ''„Зборови на ѓаволот“.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.53130.html|title=Catalogue entry|date=1892}}</ref> Делото го покажува интересот на сликарот за традиционалните тахитски верувања, иако голотијата и позата на жената сугерираат средновековни претстави на [[Ева]] во Едемската градина или поиздолжена верзија на Венера Медичи, поврзувајќи го делото со [[Првороден грев|Првородниот грев]], губењето на невиноста и нарушувањето на западните поими за убавина од страна на Гоген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.53130.html|title=Paul Gauguin, Parau na te Varua ino (Words of the Devil), 1 January 1892|date=1892}}</ref> == Поврзано == * Список на слики од Пол Гоген == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики]] e7t1lyfqdik8ce79dta3dkix8lvqjes 5629370 5629369 2026-09-17T03:51:38Z Lili Arsova 86688 5629370 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Зборови до злиот дух|image=|artist=[[Пол Гоген]]|year=1892|height_metric=92|width_metric=68|museum=[[Национална галерија на уметноста ]]|city=Вашингтон}} [[Податотека:Paul Gauguin - Parau na te Varua ino (1892).jpg|мини|'''''„Зборови до злиот дух“''''' е слика од [[Пол Гоген]]]] '''''Сликата „Зборови до злиот дух“''''' е слика од [[Пол Гоген]], масло на платно од 1892 година, насликана за време на првиот престој на уметникот на [[Тахити]]. Сега е во [[Национална уметничка галерија|Националната уметничка галерија]]. Сликата е поделена на половина со истиот корен од дрво како што се појавува во неговата ''„[[Покрај морето]]“'', со зелени и црни нијанси во горната половина и розови нијанси во долната половина. Во преден план е млада гола Тахитска жена, која ги крие гениталиите со левата рака, а десната града со десната, додека гледа кон клекнат маскиран маж зад неа. Значењето на насловот е нејасно - „varua ino“ значи ѓавол или зол дух, веројатно се однесува на машката фигура што ги повикува духовите на мртвите (како што се гледа и во ''„[[Духот на мртвите гледа]]''“), а „parau“ значи зборови, па може да се преведе како ''„Зборови на ѓаволот“.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.53130.html|title=Catalogue entry|date=1892}}</ref> Делото го покажува интересот на сликарот за традиционалните тахитски верувања, иако голотијата и позата на жената сугерираат средновековни претстави на [[Ева]] во Едемската градина или поиздолжена верзија на Венера Медичи, поврзувајќи го делото со [[Првороден грев|Првородниот грев]], губењето на невиноста и нарушувањето на западните поими за убавина од страна на Гоген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.53130.html|title=Paul Gauguin, Parau na te Varua ino (Words of the Devil), 1 January 1892|date=1892}}</ref> == Поврзано == * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики]] rwcacuwxa7sxo568c5d6c9lu46yrof7 0 1403403 5629371 2026-09-17T03:52:44Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361315121|Nave nave moe]]“ 5629371 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Чудотворен извор|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1894|height_metric=74|width_metric=100|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј Ермитаж]]|city=[[Санкт Петербург]]}} [[Податотека:Paul Gauguin 068.jpg|мини|Пол Гоген „Чудотворен извор“]] '''''Чудотворен извор ('''''[[Тахитски јазик|тахитски:]] ''Nave nave moe'', {{lang-fr|Eau délicieuse}}''Eau délicieuse)'' е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], насликана во Париз во 1894 година, но инспирирана од неговото патување на [[Тахити]] три години претходно. Сега се наоѓа во [[Ермитаж|музејот Ермитаж]].<ref>{{In lang|pl}} Cristina Sirigatt ''Wielkie muzea. Ermitaż'', wyd HPS Warszawa 2007, {{ISBN|978-83-60688-43-4}}.</ref> Уште во 1895 година била изложена на изложба во хотелот Друо, седиште на аукциска куќа, под наслов „Вкусна вода“ (''Eau delicieuse)''. <ref name="WaltherGauguin2000">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J2jC7gH_4xAC&pg=PA65|title=Gauguin|last=Ingo F. Walther|last2=Paul Gauguin|publisher=Taschen|year=2000|isbn=978-3-8228-5986-5|pages=65}}</ref> Во 1907 година, делото го стекнал московскиот колекционер Иван Морозов. По болшевичката национализација, таа била изложена во Државниот музеј на модерна западна уметност. Во 1931 година била префрлена во музејот Ермитаж.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.paulgauguin.org/nave-nave-moe/|title=Nave nave moe by Paul Gauguin|publisher=PaulGauguin.org|accessdate=3 December 2021}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Слики во Ермитаж]] [[Категорија:Уметнички слики од 1894 година]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички дела]] qy13bka9if4vxwa6kr5srnje3an4e0j 5629372 5629371 2026-09-17T03:54:13Z Lili Arsova 86688 5629372 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Чудотворен извор|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1894|height_metric=74|width_metric=100|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј Ермитаж]]|city=[[Санкт Петербург]]}} [[Податотека:Paul Gauguin 068.jpg|мини|Пол Гоген „Чудотворен извор“]] '''''Чудотворен извор ('''''[[Тахитски јазик|тахитски:]] ''Nave nave moe'', {{lang-fr|Eau délicieuse}}''Eau délicieuse)'' е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], насликана во Париз во 1894 година, но инспирирана од неговото патување на [[Тахити]] три години претходно. Сега се наоѓа во [[Ермитаж|музејот Ермитаж]].<ref>{{In lang|pl}} Cristina Sirigatt ''Wielkie muzea. Ermitaż'', wyd HPS Warszawa 2007, {{ISBN|978-83-60688-43-4}}.</ref> Уште во 1895 година била изложена на изложба во хотелот Друо, седиште на аукциска куќа, под наслов „Вкусна вода“ (''Eau delicieuse)''. <ref name="WaltherGauguin2000">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J2jC7gH_4xAC&pg=PA65|title=Gauguin|last=Ingo F. Walther|last2=Paul Gauguin|publisher=Taschen|year=2000|isbn=978-3-8228-5986-5|pages=65}}</ref> Во 1907 година, делото го стекнал московскиот колекционер [[Иван Морозов]]. По болшевичката национализација, таа била изложена во Државниот музеј на модерна западна уметност. Во 1931 година била префрлена во музејот Ермитаж.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.paulgauguin.org/nave-nave-moe/|title=Nave nave moe by Paul Gauguin|publisher=PaulGauguin.org|accessdate=3 December 2021}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики во Ермитаж]] [[Категорија:Уметнички слики од 1894 година]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички дела]] kgnatnygz79t9y08b0r54rmdb8frvig 5629373 5629372 2026-09-17T04:00:12Z Lili Arsova 86688 5629373 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Чудотворен извор|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1894|height_metric=74|width_metric=100|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј Ермитаж]]|city=[[Санкт Петербург]]}} [[Податотека:Paul Gauguin 068.jpg|мини|Пол Гоген „Чудотворен извор“]] '''''Чудотворен извор ('''''[[Тахитски јазик|тахитски:]] ''Nave nave moe'', {{lang-fr|Eau délicieuse}}''Eau délicieuse)'' е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], насликана во Париз во 1894 година, но инспирирана од неговото патување на [[Тахити]] три години претходно. Сега се наоѓа во [[Ермитаж|музејот Ермитаж]].<ref>{{In lang|pl}} Cristina Sirigatt ''Wielkie muzea. Ermitaż'', wyd HPS Warszawa 2007, {{ISBN|978-83-60688-43-4}}.</ref> Уште во 1895 година била изложена на изложба во хотелот Друо, седиште на аукциска куќа, под наслов „Вкусна вода“ (''Eau delicieuse)''. <ref name="WaltherGauguin2000">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J2jC7gH_4xAC&pg=PA65|title=Gauguin|last=Ingo F. Walther|last2=Paul Gauguin|publisher=Taschen|year=2000|isbn=978-3-8228-5986-5|pages=65}}</ref> Во 1907 година, делото го стекнал московскиот колекционер [[Иван Морозов]]. По болшевичката национализација, таа била изложена во Државниот музеј на модерна западна уметност. Во 1931 година била префрлена во музејот Ермитаж.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.paulgauguin.org/nave-nave-moe/|title=Nave nave moe by Paul Gauguin|publisher=PaulGauguin.org|accessdate=3 December 2021}}</ref> == Поврзано == •[[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики во Ермитаж]] [[Категорија:Уметнички слики од 1894 година]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички дела]] rnwyr1etne9a3gfsn7h2kdbz73oz0to 0 1403404 5629375 2026-09-17T04:05:29Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361435795|The White River]]“ 5629375 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Белата река „The White River“|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1888|height_metric=72|width_metric=60|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј во Гренобл ]]|city=Гренобл}} [[Податотека:Gauguin-Rivière-blanche-Grenoble.jpg|мини|Слика „Белата река“]] '''''Белата река''''' {{Efn|Known as '''''Brittany Landscape''''' until 1906 - it took on its current title at the Gauguin retrospective at Paris's autumn salon of that year.<ref>{{in lang|fr}} [https://sites.google.com/site/philamuseums/2-les-peintres/a-fran%C3%A7ais/a-fran%C3%A7ais-impressionnisme/paul-gauguin Site /sites.google.com, page philamuseums Paul Gauguin, "La Rivière blanche"].</ref>}} е слика од [[Пол Гоген|Пол Гоген,]] масло на платно, од јуни 1888 година, која сега се наоѓа во Музејот на Гренобл, кој ја купил за 20.000 франци во 1923 година.<ref>{{In lang|fr}} [https://www.navigart.fr/grenoble-collections/#/artwork/paul-gauguin-portrait-de-madeleine-bernard-recto-la-riviere-blanche-verso-60000000067265 Sous le numéro d'inventaire MG 2190 ; tableaux identifiés par Daniel de Montfreid, achat à la galerie Bernheim-Jeune en 1923].</ref><ref>{{In lang|fr}} [https://www.navigart.fr/grenoble/artwork/paul-gauguin-portrait-de-madeleine-bernard-recto-la-riviere-blanche-verso-60000000067265/note/8531 Site navigart.fr, page "Paul Gauguin, Portrait de Madeleine Bernard, (recto), La Rivière blanche, (verso)"].</ref><ref>{{In lang|fr}} Daniel Wildenstein (2001), ''Gauguin : Catalogue de l’œuvre peint'', 1873-1888, Paris, Seuil, no. 285</ref> [[Податотека:Gauguin - Portrait de Madeleine Bernard (1888).jpeg|мини|[[Портрет на Мадлен Бернар]] (1888)]] Сликата прикажува пејзаж во селскиот предел на [[Бретања]], на бреговите на реката Авен околу Понт-Авен. Од другата страна на делото е ''Портретот на Мадлен Бернар'' од август 1888 година од истиот уметник, навидум користејќи ги обете страни од истото платно од практични причини, поради недостаток на средства или затоа што не можел да најде платна во [[Понт-Авен]] во тоа време.<ref name="musG">{{In lang|fr}} [https://www.museedegrenoble.fr/oeuvre/1585/1922-portrait-de-madeleine-bernard-recto-la-riviere-blanche-verso.htm Site museedegrenoble.fr, fiche du tableau].</ref><ref>{{In lang|fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/pont-aven-29930/spanpeinturespan-un-gauguin-cache-expose-a-grenoble-1338443.php Site letelegramme.fr, article ''Peinture. Un Gauguin « caché » exposé à Grenoble''].</ref><ref>{{In lang|fr}} [https://www.ledauphine.com/isere-sud/2015/07/19/quand-madeleine-bernard-quittait-gauguin-puis-grenoble Site ledauphine.com, article ''Quand Madeleine Bernard quittait Gauguin puis Grenoble''].</ref> Првично го стекнал колекционер од Монпелје, Морис Фабре, кој потоа го продал на Ежен Друет. Подоцна му припаднал на Александар Бернхајм и бил купен од неговиот сегашен сопственик во 1923 година за 20.000 франци или - како што рекол кураторот на тој музеј, Андри-Фарси - „10.000 франци по Гоген!“.<ref>{{In lang|fr}} [https://www.ledauphine.com/isere-sud/2011/11/03/un-tableau-de-gauguin-peut-en-cacher-un-autre Site ledauphine.com, article "Un tableau de Gauguin… peut en cacher un autre"].</ref> Сликата била украдена во јуни 1978 година додека ја враќале од изложба во [[Марсеј]], следната година била пронајдена но во лоша состојба. Сега е прерамнета и реставрирана.<ref>{{In lang|fr}} {{Наведена мрежна страница|url=https://www.liberation.fr/culture/2011/11/03/un-gauguin-peut-en-cacher-un-autre_772267/|title=Un Gauguin… peut en cacher un autre|last=Dominique Poiret|date=3 November 2011|work=liberation.fr}}</ref> Исто така, сликата се појавила и на француска поштенска марка од 2013 година, дизајнирана од Валери Бесер.<ref>{{In lang|fr}} [https://www.phil-ouest.com/m.Timbre.php?Nom_timbre=CAI_Gauguin_2013 phil-ouest.com, page « L'impressionnisme et l'eau, Paul Gauguin : La rivière blanche »].</ref> == Поврзано == * Список на слики од Пол Гоген == Наводи == [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Уметнички слики од 1888 година]] [[Категорија:Пол Гоген]] gs2x0axe4ji3oxwcgc70ul0n2i1y37u 5629376 5629375 2026-09-17T04:09:34Z Lili Arsova 86688 5629376 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Белата река „The White River“|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1888|height_metric=72|width_metric=60|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј во Гренобл ]]|city=Гренобл}} [[Податотека:Gauguin-Rivière-blanche-Grenoble.jpg|мини|Слика „Белата река“]] '''''Белата река''''' е слика од [[Пол Гоген|Пол Гоген,]] масло на платно, од јуни 1888 година, која сега се наоѓа во Музејот на Гренобл, кој ја купил за 20.000 франци во 1923 година.<ref>{{In lang|fr}} [https://www.navigart.fr/grenoble-collections/#/artwork/paul-gauguin-portrait-de-madeleine-bernard-recto-la-riviere-blanche-verso-60000000067265 Sous le numéro d'inventaire MG 2190 ; tableaux identifiés par Daniel de Montfreid, achat à la galerie Bernheim-Jeune en 1923].</ref><ref>{{In lang|fr}} [https://www.navigart.fr/grenoble/artwork/paul-gauguin-portrait-de-madeleine-bernard-recto-la-riviere-blanche-verso-60000000067265/note/8531 Site navigart.fr, page "Paul Gauguin, Portrait de Madeleine Bernard, (recto), La Rivière blanche, (verso)"].</ref><ref>{{In lang|fr}} Daniel Wildenstein (2001), ''Gauguin : Catalogue de l’œuvre peint'', 1873-1888, Paris, Seuil, no. 285</ref> [[Податотека:Gauguin - Portrait de Madeleine Bernard (1888).jpeg|мини|[[Портрет на Мадлен Бернар]] (1888)]] Сликата прикажува пејзаж во селскиот предел на [[Бретања]], на бреговите на реката Авен околу Понт-Авен. Од другата страна на делото е ''Портретот на Мадлен Бернар'' од август 1888 година од истиот уметник, навидум користејќи ги обете страни од истото платно од практични причини, поради недостаток на средства или затоа што не можел да најде платна во [[Понт-Авен]] во тоа време.<ref name="musG">{{In lang|fr}} [https://www.museedegrenoble.fr/oeuvre/1585/1922-portrait-de-madeleine-bernard-recto-la-riviere-blanche-verso.htm Site museedegrenoble.fr, fiche du tableau].</ref><ref>{{In lang|fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/pont-aven-29930/spanpeinturespan-un-gauguin-cache-expose-a-grenoble-1338443.php Site letelegramme.fr, article ''Peinture. Un Gauguin « caché » exposé à Grenoble''].</ref><ref>{{In lang|fr}} [https://www.ledauphine.com/isere-sud/2015/07/19/quand-madeleine-bernard-quittait-gauguin-puis-grenoble Site ledauphine.com, article ''Quand Madeleine Bernard quittait Gauguin puis Grenoble''].</ref> Првично го стекнал колекционер од Монпелје, Морис Фабре, кој потоа го продал на Ежен Друет. Подоцна му припаднал на Александар Бернхајм и бил купен од неговиот сегашен сопственик во 1923 година за 20.000 франци или - како што рекол кураторот на тој музеј, Андри-Фарси - „10.000 франци по Гоген!“.<ref>{{In lang|fr}} [https://www.ledauphine.com/isere-sud/2011/11/03/un-tableau-de-gauguin-peut-en-cacher-un-autre Site ledauphine.com, article "Un tableau de Gauguin… peut en cacher un autre"].</ref> Сликата била украдена во јуни 1978 година додека ја враќале од изложба во [[Марсеј]], следната година била пронајдена но во лоша состојба. Сега е прерамнета и реставрирана.<ref>{{In lang|fr}} {{Наведена мрежна страница|url=https://www.liberation.fr/culture/2011/11/03/un-gauguin-peut-en-cacher-un-autre_772267/|title=Un Gauguin… peut en cacher un autre|last=Dominique Poiret|date=3 November 2011|work=liberation.fr}}</ref> Исто така, сликата се појавила и на француска поштенска марка од 2013 година, дизајнирана од Валери Бесер.<ref>{{In lang|fr}} [https://www.phil-ouest.com/m.Timbre.php?Nom_timbre=CAI_Gauguin_2013 phil-ouest.com, page « L'impressionnisme et l'eau, Paul Gauguin : La rivière blanche »].</ref> == Поврзано == * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Пол Гоген]] jifv0tsloreg30m5g03biqpgc4o58ot 0 1403405 5629377 2026-09-17T04:10:40Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361272094|Fruits on a Table]]“ 5629377 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Овошје на маса|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1889|height_metric=|width_metric=|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=приватна колекција}} [[Податотека:7 NOVEMBRE 2014 2.jpg|мини|„Овошје на маса со мало куче“ од Пол Гоген]] '''''Сликата „Овошје на маса“''''' или '''''„Мртва природа со јаболка и грозје'''''“ ([[англиски]]:Fruits on a Table) е слика [[мртва природа]] од францускиот уметник [[Пол Гоген]] насликана во 1889 година.<ref name="Australian">{{Наведени вести|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/sicilian-autoworker-decorated-kitchen-with-a-gauguin/story-e6frg6so-1226873084750|title=Sicilian autoworker decorated kitchen with a Gauguin|date=3 April 2014|work=[[The Australian]]|access-date=3 April 2014|publisher=[[News Corp Australia]]}}</ref> Тоа било едно од двете дела кои биле украдени од приватната колекција на Теренс Ф. Кенеди во [[Лондон]] во јуни 1970 година и пронајдени од Карабињерите во [[Италија]] во април 2014 година.<ref name="ABC">{{Наведени вести|url=https://abcnews.go.com/International/stolen-masterpieces-worth-50m-found-auto-workers-home/story?id=23157046|title=Stolen Masterpieces Worth $50M Found in Auto Worker's Home|last=Bentson|first=Clark|date=2 April 2014|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|access-date=3 April 2014|publisher=[[American Broadcasting Company]]}}</ref><ref name="Independent">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/stolen-gauguin-and-bonnard-paintings-worth-over-30m-recovered-after-hanging-in-a-factory-workers-kitchen-for-40-years-9233321.html|title=Stolen Gauguin and Bonnard paintings worth over €30m recovered after hanging on factory worker's kitchen wall for 40 years|last=Michael Day|date=2 April 2014|work=The Independent|access-date=9 December 2014}}</ref> == Опис == Сликата прикажува две чинии со светло обоени јаболка и грозје, на бела ленена ткаенина со реси, на дрвена маса, со мало куче кое спие на подот во позадина. Потпишано е и посветено „a la Comptesse De N (Nimal).<ref name="Reuters">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-italy-gauguin-theft-idUKBREA311H620140402|title=Stolen Gauguin painting found in Italian retiree's kitchen|last=Eleanor Biles|date=2 April 2014|work=Reuters UK edition|access-date=December 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209141304/http://uk.reuters.com/article/2014/04/02/uk-italy-gauguin-theft-idUKBREA311H620140402|archive-date=December 9, 2014|publisher=Reuters}}</ref> == Потекло == Сликата „Овошје на маса“, заедно со сликата ''„Жена со две фотелји''“ (''La Femme Aux Deux Fauteuils'') од [[Пјер Бонар]], била украдена од станот на вдовецот Теренс Ф. Кенеди (чија сопруга Матилда починала во 1964 година) во Честер Терас, во Риџентс Парк на 6 јуни 1970 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/10906999/Top-five-long-lost-art-masterpieces.html|title=Top five long-lost art masterpieces|date=17 June 2014|work=The Telegraph|access-date=9 December 2014}}</ref> Во тогашните извештаи за медиумите се вели дека домаќинката на Кенеди била измамена од тројца мажи, едниот се претставувал како полицаец, а другите како инженери за аларми, и дека ги исекол сликите од нивните рамки додека таа им правела чај.<ref name="ABC" /> По кражбата, се тврди дека сликите биле шверцувани низ Франција со возот Париз-Торино,<ref name="Reuters" /> а потоа се појавиле во железничката станица за изгубени и најдени предмети во [[Торино]]. Се вели дека биле продадени на аукција во 1975 година и дека работник во фабриката на Фиат ги купил сликите за мала сума.<ref name="Independent" /> == Закрепнување == Се вели дека сликите останале во кујната на фабричкиот работник сè до проценката на уметнички експерт во 2014 година. Откако биле идентификувани, карабинерите ги заплениле сликите. Според италијанскиот закон, фабричкиот работник можел да има право да ги задржи ако можел да докаже дека ги купил со добра намера.<ref name="ABC" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-26848889|title=Stolen Gauguin painting 'hung on factory worker's wall'|date=2 April 2014|access-date=7 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Во декември 2014 година, тие му биле вратени од суд во Рим.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/11289980/Italian-pensioner-awarded-ownership-of-Gauguin-stolen-from-London-flat.html|title=Italian pensioner awarded ownership of Gauguin stolen from London flat|last=Squires|first=Nick|date=12 December 2014|work=The Telegraph|access-date=4 August 2015|location=Rome}}</ref> Истовремено, бил пронајден единствениот и универзален наследник на оригиналниот сопственик, Теренс Ф. Кенеди, кој оттогаш го искажал своето право на сопственост. == Поврзано == * Список на слики од Пол Гоген == Наводи == [[Категорија:Украдени уметнички дела]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] 8a72e5jltvpfb938kczy9ncnycpxg3x 5629378 5629377 2026-09-17T04:12:05Z Lili Arsova 86688 5629378 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Овошје на маса|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1889|height_metric=|width_metric=|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=приватна колекција}} [[Податотека:7 NOVEMBRE 2014 2.jpg|мини|„Овошје на маса со мало куче“ од Пол Гоген]] '''''Сликата „Овошје на маса“''''' или '''''„Мртва природа со јаболка и грозје'''''“ ([[англиски]]:Fruits on a Table) е слика [[мртва природа]] од францускиот уметник [[Пол Гоген]] насликана во 1889 година.<ref name="Australian">{{Наведени вести|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/sicilian-autoworker-decorated-kitchen-with-a-gauguin/story-e6frg6so-1226873084750|title=Sicilian autoworker decorated kitchen with a Gauguin|date=3 April 2014|work=[[The Australian]]|access-date=3 April 2014|publisher=[[News Corp Australia]]}}</ref> Тоа било едно од двете дела кои биле украдени од приватната колекција на Теренс Ф. Кенеди во [[Лондон]] во јуни 1970 година и пронајдени од Карабињерите во [[Италија]] во април 2014 година.<ref name="ABC">{{Наведени вести|url=https://abcnews.go.com/International/stolen-masterpieces-worth-50m-found-auto-workers-home/story?id=23157046|title=Stolen Masterpieces Worth $50M Found in Auto Worker's Home|last=Bentson|first=Clark|date=2 April 2014|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|access-date=3 April 2014|publisher=[[American Broadcasting Company]]}}</ref><ref name="Independent">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/stolen-gauguin-and-bonnard-paintings-worth-over-30m-recovered-after-hanging-in-a-factory-workers-kitchen-for-40-years-9233321.html|title=Stolen Gauguin and Bonnard paintings worth over €30m recovered after hanging on factory worker's kitchen wall for 40 years|last=Michael Day|date=2 April 2014|work=The Independent|access-date=9 December 2014}}</ref> == Опис == Сликата прикажува две чинии со светло обоени јаболка и грозје, на бела ленена ткаенина со реси, на дрвена маса, со мало куче кое спие на подот во позадина. Потпишано е и посветено „a la Comptesse De N (Nimal).<ref name="Reuters">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-italy-gauguin-theft-idUKBREA311H620140402|title=Stolen Gauguin painting found in Italian retiree's kitchen|last=Eleanor Biles|date=2 April 2014|work=Reuters UK edition|access-date=December 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209141304/http://uk.reuters.com/article/2014/04/02/uk-italy-gauguin-theft-idUKBREA311H620140402|archive-date=December 9, 2014|publisher=Reuters}}</ref> == Потекло == Сликата „Овошје на маса“, заедно со сликата ''„Жена со две фотелји''“ (''La Femme Aux Deux Fauteuils'') од [[Пјер Бонар]], била украдена од станот на вдовецот Теренс Ф. Кенеди (чија сопруга Матилда починала во 1964 година) во Честер Терас, во Риџентс Парк на 6 јуни 1970 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/10906999/Top-five-long-lost-art-masterpieces.html|title=Top five long-lost art masterpieces|date=17 June 2014|work=The Telegraph|access-date=9 December 2014}}</ref> Во тогашните извештаи за медиумите се вели дека домаќинката на Кенеди била измамена од тројца мажи, едниот се претставувал како полицаец, а другите како инженери за аларми, и дека ги исекол сликите од нивните рамки додека таа им правела чај.<ref name="ABC" /> По кражбата, се тврди дека сликите биле шверцувани низ Франција со возот Париз-Торино,<ref name="Reuters" /> а потоа се појавиле во железничката станица за изгубени и најдени предмети во [[Торино]]. Се вели дека биле продадени на аукција во 1975 година и дека работник во фабриката на Фиат ги купил сликите за мала сума.<ref name="Independent" /> == Закрепнување == Се вели дека сликите останале во кујната на фабричкиот работник сè до проценката на уметнички експерт во 2014 година. Откако биле идентификувани сликите, карабинерите ги заплениле. Според италијанскиот закон, фабричкиот работник можел да има право да ги задржи ако можел да докаже дека ги купил со добра намера.<ref name="ABC" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-26848889|title=Stolen Gauguin painting 'hung on factory worker's wall'|date=2 April 2014|access-date=7 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Во декември 2014 година, тие му биле вратени од суд во Рим.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/11289980/Italian-pensioner-awarded-ownership-of-Gauguin-stolen-from-London-flat.html|title=Italian pensioner awarded ownership of Gauguin stolen from London flat|last=Squires|first=Nick|date=12 December 2014|work=The Telegraph|access-date=4 August 2015|location=Rome}}</ref> Истовремено, бил пронајден единствениот и универзален наследник на оригиналниот сопственик, Теренс Ф. Кенеди, кој оттогаш го искажал своето право на сопственост. == Поврзано == * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{Пол Гоген}} [[Категорија:Украдени уметнички дела]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] 38voswuoiaclnepibz656e3abiwgo3c 5629379 5629378 2026-09-17T04:14:24Z Lili Arsova 86688 5629379 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Овошје на маса|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1889|height_metric=|width_metric=|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=приватна колекција}} [[Податотека:7 NOVEMBRE 2014 2.jpg|мини|„Овошје на маса со мало куче“ од Пол Гоген]] '''''Сликата „Овошје на маса“''''' или '''''„Мртва природа со јаболка и грозје'''''“ ([[англиски]]:Fruits on a Table) е слика [[мртва природа]] од францускиот уметник [[Пол Гоген]] насликана во 1889 година.<ref name="Australian">{{Наведени вести|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/sicilian-autoworker-decorated-kitchen-with-a-gauguin/story-e6frg6so-1226873084750|title=Sicilian autoworker decorated kitchen with a Gauguin|date=3 April 2014|work=[[The Australian]]|access-date=3 April 2014|publisher=[[News Corp Australia]]}}</ref> Тоа било едно од двете дела кои биле украдени од приватната колекција на Теренс Ф. Кенеди во [[Лондон]] во јуни 1970 година и пронајдени од Карабињерите во [[Италија]] во април 2014 година.<ref name="ABC">{{Наведени вести|url=https://abcnews.go.com/International/stolen-masterpieces-worth-50m-found-auto-workers-home/story?id=23157046|title=Stolen Masterpieces Worth $50M Found in Auto Worker's Home|last=Bentson|first=Clark|date=2 April 2014|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|access-date=3 April 2014|publisher=[[American Broadcasting Company]]}}</ref><ref name="Independent">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/stolen-gauguin-and-bonnard-paintings-worth-over-30m-recovered-after-hanging-in-a-factory-workers-kitchen-for-40-years-9233321.html|title=Stolen Gauguin and Bonnard paintings worth over €30m recovered after hanging on factory worker's kitchen wall for 40 years|last=Michael Day|date=2 April 2014|work=The Independent|access-date=9 December 2014}}</ref> == Опис == Сликата прикажува две чинии со светло обоени јаболка и грозје, на бела ленена ткаенина со реси, на дрвена маса, со мало куче кое спие на подот во позадина. Потпишано е и посветено „a la Comptesse De N (Nimal).<ref name="Reuters">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-italy-gauguin-theft-idUKBREA311H620140402|title=Stolen Gauguin painting found in Italian retiree's kitchen|last=Eleanor Biles|date=2 April 2014|work=Reuters UK edition|access-date=December 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209141304/http://uk.reuters.com/article/2014/04/02/uk-italy-gauguin-theft-idUKBREA311H620140402|archive-date=December 9, 2014|publisher=Reuters}}</ref> == Потекло == Сликата „Овошје на маса“, заедно со сликата ''„Жена со две фотелји''“ (''La Femme Aux Deux Fauteuils'') од [[Пјер Бонар]], била украдена од станот на вдовецот Теренс Ф. Кенеди (чија сопруга Матилда починала во 1964 година) во Честер Терас, во Риџентс Парк на 6 јуни 1970 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/10906999/Top-five-long-lost-art-masterpieces.html|title=Top five long-lost art masterpieces|date=17 June 2014|work=The Telegraph|access-date=9 December 2014}}</ref> Во тогашните извештаи за медиумите се вели дека домаќинката на Кенеди била измамена од тројца мажи, едниот се претставувал како полицаец, а другите како инженери за аларми, и дека ги исекол сликите од нивните рамки додека таа им правела чај.<ref name="ABC" /> По кражбата, се тврди дека сликите биле шверцувани низ Франција со возот Париз-Торино,<ref name="Reuters" /> а потоа се појавиле во железничката станица за изгубени и најдени предмети во [[Торино]]. Се вели дека биле продадени на аукција во 1975 година и дека работник во фабриката на Фиат ги купил сликите за мала сума.<ref name="Independent" /> == Откривање и враќање == Се вели дека сликите останале во кујната на фабричкиот работник сè до проценката на уметнички експерт во 2014 година. Откако биле идентификувани сликите, карабинерите ги заплениле. Според италијанскиот закон, фабричкиот работник можел да има право да ги задржи ако можел да докаже дека ги купил со добра намера.<ref name="ABC" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-26848889|title=Stolen Gauguin painting 'hung on factory worker's wall'|date=2 April 2014|access-date=7 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Во декември 2014 година, тие му биле вратени од суд во Рим.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/11289980/Italian-pensioner-awarded-ownership-of-Gauguin-stolen-from-London-flat.html|title=Italian pensioner awarded ownership of Gauguin stolen from London flat|last=Squires|first=Nick|date=12 December 2014|work=The Telegraph|access-date=4 August 2015|location=Rome}}</ref> Истовремено, бил пронајден единствениот и универзален наследник на оригиналниот сопственик, Теренс Ф. Кенеди, кој оттогаш го искажал своето право на сопственост. == Поврзано == * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{Пол Гоген}} [[Категорија:Украдени уметнички дела]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] fi3zt52zgj6ukteiyfvxkm08zee3sz0 0 1403406 5629381 2026-09-17T04:47:15Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1324486945|Samolus]]“ 5629381 wikitext text/x-wiki '''''Samolus''''' или северница — широко распространет [[Род (биологија)|род]] од околу десетина [[Вид (биологија)|видови]] водени билки и амфибиски [[Скриеносеменици|цветни растенија]]. Според [[APG III]] системот на класификација, овој род припаѓа во семејството на [[Јаглики|јагликите]] (''Primulaceae''), во рамките на [[Ред (биологија)|редот]] на [[Вресовидни|вресовидните]] (''Ericales''), кој ги опфаќа рододендроидните [[евдикоти]]. За овој род порано се сметало дека е во блиска сродност со со [[Клад|кладот]] што ги опфаќа <nowiki><i>Theophrastaceae</i></nowiki>,<ref>{{Наведено списание|year=2004|title=A floral ontogenetic study on the sister group relationship between the genus Samolus (Primulaceae) and the Theophrastaceae|journal=[[American Journal of Botany]]|volume=91|issue=5|pages=627–643|doi=10.3732/ajb.91.5.627|pmid=21653418|doi-access=free}}</ref> поради што се класифицирал или во тоа исто [[Семејство (биологија)|семејство]], или во посебно самостојно семејство со еден род — ''Samolaceae''. Според класификацијата APG III, овие посебни семејства веќе не се признаваат како такви, а сите родови што претходно припаѓале на ''Theophrastaceae'' се префрлени во семејството на јагликите (''Primulaceae''). Опис ''Samolus'' претставува род од [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|тревести растенија]] со следниве карактеристики: [[Лист|листовите]] се распоредени спирално и често се собрани во приземна розета. Чашката е ѕвонеста, на врвот поделена на пет запци и делумно споена со плодникот. Венечната труба (цевка) е кратка, а горниот дел на венчето е петделен и широко распореден. Има пет [[Прашник|прашници]] кои се сместени во венечната цевка. Меѓу венечните делови се наоѓаат пет лушпи, односно стаминодии. Плодникот е полупотцветен и има топчеста форма. Столпчето е кратко. Плодната кутијка е округла и се отвора преку пет мали запци.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=819}}</ref> == Видови == Според последната целосна таксономска класификација, во овој род се вклучени следниве видови:<ref>{{Наведено списание|last=Crusio WE|author-link=Wim Crusio|date=20 February 1982|title=Het geslacht Samolus L|journal=Communications of the Dutch Waterplant Society|language=Dutch|volume=2|pages=13–25}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Crusio WE|date=26 May 1984|title=Notes on the genus Samolus L. (Primulaceae)|url=https://www.researchgate.net/publication/285345554|journal=Communications of the Dutch Waterplant Society|volume=6|pages=13–16}}</ref>{{Столбови-список|*''[[Samolus cinerascens]]'' *''[[Samolus dichondrifolius]]'' *''[[Samolus ebracteatus]]'' *''[[Samolus junceus]]'' *''[[Samolus porosus]]'' *''[[Samolus pyrolifolius]]'' *''[[Samolus repens]]'' *''[[Samolus spathulatus]]'' *''[[Samolus subnudicaulis]]'' *''[[Samolus vagans]]'' *''[[Samolus valerandi]]''|colwidth=30em}}Во [[Македонија]] овој род е застапен единствено со видот ''Samolus valerandi'', кој се среќава покрај потоци и блата, на влажни и засолени почви.<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Литература == {{Викивидови|Samolus}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 9rgjcjtj0jh8eezwjbl0y4qx57cduj3 5629382 5629381 2026-09-17T04:59:30Z Orce Wiki 121850 5629382 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{taxobox | image = Samolus valerandi ssp parviflorus.jpg | image_caption = Крупен план на цвет од ''[[Samolus valerandi|S. valerandi]]'' | image2 = Samolus parviflorus (SPb).jpg | image2_caption = ''S. valerandi'' | display_parents = 2 | parent_authority = Rchb. | taxon = Samolus | authority = [[L.]] | type_species = ''[[Samolus valerandi]]'' <small>L.</small> }} '''''Samolus''''' или северница — широко распространет [[Род (биологија)|род]] од околу десетина [[Вид (биологија)|видови]] водени билки и амфибиски [[Скриеносеменици|цветни растенија]]. Според [[APG III]] системот на класификација, овој род припаѓа во семејството на [[Јаглики|јагликите]] (''Primulaceae''), во рамките на [[Ред (биологија)|редот]] на [[Вресовидни|вресовидните]] (''Ericales''), кој ги опфаќа рододендроидните [[евдикоти]]. За овој род порано се сметало дека е во блиска сродност со со [[Клад|кладот]] што ги опфаќа ''Theophrastaceae''<ref>{{Наведено списание|year=2004|title=A floral ontogenetic study on the sister group relationship between the genus Samolus (Primulaceae) and the Theophrastaceae|journal=[[American Journal of Botany]]|volume=91|issue=5|pages=627–643|doi=10.3732/ajb.91.5.627|pmid=21653418|doi-access=free}}</ref> поради што се класифицирал или во тоа исто [[Семејство (биологија)|семејство]], или во посебно самостојно семејство со еден род — ''Samolaceae''. Според класификацијата APG III, овие посебни семејства веќе не се признаваат како такви, а сите родови што претходно припаѓале на ''Theophrastaceae'' се префрлени во семејството на јагликите (''Primulaceae''). == Опис == ''Samolus'' претставува род од [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|тревести растенија]] со следниве карактеристики: [[Лист|листовите]] се распоредени спирално и често се собрани во приземна розета. Чашката е ѕвонеста, на врвот поделена на пет запци и делумно споена со плодникот. Венечната труба (цевка) е кратка, а горниот дел на венчето е петделен и широко распореден. Има пет [[Прашник|прашници]] кои се сместени во венечната цевка. Меѓу венечните делови се наоѓаат пет лушпи, односно стаминодии. Плодникот е полупотцветен и има топчеста форма. Столпчето е кратко. Плодната кутијка е округла и се отвора преку пет мали запци.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=819}}</ref> == Видови == Според последната целосна таксономска класификација, во овој род се вклучени следниве видови:<ref>{{Наведено списание|last=Crusio WE|author-link=Wim Crusio|date=20 February 1982|title=Het geslacht Samolus L|journal=Communications of the Dutch Waterplant Society|language=Dutch|volume=2|pages=13–25}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Crusio WE|date=26 May 1984|title=Notes on the genus Samolus L. (Primulaceae)|url=https://www.researchgate.net/publication/285345554|journal=Communications of the Dutch Waterplant Society|volume=6|pages=13–16}}</ref> *''[[Samolus cinerascens]]'' *''[[Samolus dichondrifolius]]'' *''[[Samolus ebracteatus]]'' *''[[Samolus junceus]]'' *''[[Samolus porosus]]'' *''[[Samolus pyrolifolius]]'' *''[[Samolus repens]]'' *''[[Samolus spathulatus]]'' *''[[Samolus subnudicaulis]]'' *''[[Samolus vagans]]'' *''[[Samolus valerandi]]'' Во [[Македонија]] овој род е застапен единствено со видот ''[[Samolus valerandi]]'', кој се среќава покрај потоци и блата, на влажни и засолени почви.<ref name=":1" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Samolus valerandi.jpeg|Samolus valerandi Податотека:SamolusValerandiFlowers.jpg|Цвет од Samolus valerandi Податотека:Samolus valerandi — Flora Batava — Volume v1.jpg|Илустрација на Samolus valerandi Податотека:Limewater Brookweed (5640305828).jpg|Samolus ebracteatus Податотека:Samolus repens.jpg|Samolus repens </gallery> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Викивидови|Samolus}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 9xr9nqq32rjt4nyzgm0ys7mx0uq9xl9 1 1403407 5629383 2026-09-17T04:59:49Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5629383 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1403408 5629384 2026-09-17T05:33:51Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354941867|Samolus valerandi]]“ 5629384 wikitext text/x-wiki '''''Samolus valerandi''''' или валерандова северница — [[Вид (биологија)|вид]] на полуводно [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Овој вид е единствениот претставник од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Samolus]]'' кој се среќава во [[Македонија]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=819}}</ref> == Опис == ''Samolus valerandi'' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] голо [[тревесто растение]], високо 10-50 см. Неговите цветни стебленца се вертикални, поединечни или групирани во мал број. [[Лист|Листовите]] се во розета, со форма обратно-јајцевидна или лопатовидна, долги 2–6 см, со цел раб, тапи на врвот и стеснети во долга дршка; стеблените листови се помали, спирално распоредени и со покуси дршки. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во гроздести или метличести [[Соцветие|соцветија]]; дршките се тенки, благо раздалечени, околу 1 см долги, со една брактеола на средината или до цветот. Чашката е во форма на ѕвоно, долга околу 2 мм, поделена до една третина на тапи и широко триаглести сегменти. Венчето е бело, со дијаметар 2–3 мм, поделено речиси до половина на пет делови, јајцевидни и тапи или благо засечени; венечната цевка е долга колку чашката, а меѓу деловите има пет линејни грлени лушпи. Има пет [[Прашник|прашници]], прицврстени на основата на венечната цевка; филаментите се еднакво долги како антерите, кои се многу ситни. Плодникот е полупотцветен. Плодната кутијка е пократка од чашката, долга 2–3 мм, содржи многу [[Семе|семки]]; семките се кафеави и полиедрични.<ref name=":1" /> <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Samolus_parviflorus.jpg|алт=Mature inflorescences are widely spreading, with fruits on long stalks.| Зрелите соцветија се широко распространети, со плодови на долги стебленца. </gallery> == Распространетост == Видот ''Samolus valerandi'' има исклучително широк ареал на распространетост кој опфаќа речиси цели континенти — од западните и медитеранските делови на [[Европа]] и северниот дел на [[Африка]], преку [[Азија]] и [[Австралија]], па сѐ до [[Јапонија]] и [[Латинска Америка]] заедно со [[Куба]]''.''<ref name="dvf">{{Наведена мрежна страница|url=http://linnaeus.nrm.se/flora/di/primula/samola/samovalv.jpg|title=Den Virtuella Floran|date=2017|publisher=Swedish Museum of Natural History (Naturhistorika Riksmuseet)|accessdate=9 July 2021}}</ref> Во [[Македонија]] расте на влажни и засолени терени, покрај потоци и мочуришта. Се среќава во [[Скопје]] - с. [[Катланово]], населба [[Ченто (населба)|Ченто]]; [[Скопска Црна Гора]]; клисурата на р. [[Пчиња]]; [[Струмица]] - с. [[Банско]].<ref name=":1" /> == Еколошки аспекти == Овој вид населува различни влажни живеалишта, вклучувајќи брегови на потоци, плимни мочуришта и извори.<ref name="Weakley">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.herbarium.unc.edu/flora.htm|title=Flora of the Southern and Mid-Atlantic States|last=Alan Weakley|date=2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006082209/http://herbarium.unc.edu/flora.htm|archive-date=2018-10-06|accessdate=2018-02-06}}</ref> Се среќава и во деградирани и во недопрени природни заедници. == Одгледување == Ова растение е идеално за украсување градинарски [[Езеро|езерца]], мочуришни терени и влажни градинарски површини. Прилично е непребирливо за подлогата — успева во песокливи, глинести и иловичести почви (најдобро неутрални до базни) и добро поднесува и сенка и директно сонце. Му одговараат исклучително влажни услови и солени морски влијанија, а се оплодува самото. Иако се користи и како аквариумско растение, под вода може да преживее само ограничено време. === Употреба === Кога листовите на ова растение ќе се исечкаат и ќе се проматат во вода, создаваат пена. Заради оваа особина, арапското население во [[Палестина (држава)|Палестина]] порано ги употребувало како природен детергент за перење облека, нарекувајќи го растението „арапски сапун“ (''sabūn 'arab'').<ref>{{Наведена книга|title=A Bag of Plants (The Useful Plants of Israel) (Yalḳuṭ ha-tsemaḥim)|last=Ḳrispil|first=Nissim|publisher=Ya'arah Publishing House Ltd.|year=1987|editor-last=Amos Shapira|volume=4 (N.-Ṣ.)|location=Jerusalem|pages=990–993|language=he|oclc=21934597}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска}}{{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://artemis.austincollege.edu/acad/bio/gdiggs/NCTXpdf.htm Флора на Северно-централен Тексас] * [http://www.missouriplants.com/Whitealt/Samolus_parviflorus_page.html Флора од Мисури - илустрирана] * [https://www.illinoiswildflowers.info/wetland/plants/brookweed.htm Диви цвеќиња во Илиноис] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Слатководни растенија]] [[Категорија:Флора на Австралија]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Јужна Америка]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] rgpwepjxpz2uvjunl54yli6unb0yjds 5629385 5629384 2026-09-17T05:43:47Z Orce Wiki 121850 5629385 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{speciesbox | image = SamolusValerandi2.jpg | image2 = Samolus parviflorus (SPb).jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Lansdown, R.V. |title=''Samolus valerandi'' |article-number=e.T163967A13571192 |year=2013 |access-date=15 April 2024}}</ref> | genus = Samolus | species = valerandi | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Anagallis aquatica'' <small>[[Endl.]] ex [[Ledeb.]]</small> |''A. maritima'' <small>[[J.G.Gmel.]]</small> |''Samolus americanus'' <small>[[Spreng.]]</small> |''S. aquaticus'' <small>[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]</small> |''S. beccabunga-facies'' <small>[[Gilib.]]</small> |''S. bracteatus'' <small>[[Jonathan S. Stokes|Stokes]]</small> |''S. caulescens'' <small>[[Willd.]] ex [[Johann Jacob Roemer|Roem.]] & [[Schult.]]</small> |''S. floribundus'' <small>[[H.B.K.]]</small> |''S. geniculatus'' <small>[[Joseph Dulac|Dulac]]</small> |''S. parviflorus'' <small>[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''S. vagans'' <small>[[Edward Lee Greene|Greene]]</small> |''S. valerandi'' ssp. ''parviflorus'' <small>([[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]) [[Eric Hultén|Hultén]]</small> |''S. valerandi'' var. ''americanus'' <small>([[Spreng.]]) [[Samuel Frederick Gray|Gray]]</small> |''S. valerandi'' var. ''floribundus'' <small>([[H.B.K.]]) [[Britt.]], [[Emerson Ellick Sterns|Sterns]] & [[Poggenb.]]</small> |''S. valerandi'' var. ''succulentus'' <small>[[O.Kuntze]]</small> |''S. valerandi'' var. ''typicus'' <small>[[R.Knuth]]</small> | synonyms_ref = |}} }} '''''Samolus valerandi''''' или валерандова северница — [[Вид (биологија)|вид]] на полуводно [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Овој вид е единствениот претставник од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Samolus]]'' кој се среќава во [[Македонија]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=819}}</ref> == Опис == ''Samolus valerandi'' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] голо [[тревесто растение]], високо 10-50 см. Неговите цветни стебленца се вертикални, поединечни или групирани во мал број. [[Лист|Листовите]] се во розета, со форма обратно-јајцевидна или лопатовидна, долги 2–6 см, со цел раб, тапи на врвот и стеснети во долга дршка; стеблените листови се помали, спирално распоредени и со покуси дршки. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во гроздести или метличести [[Соцветие|соцветија]]; дршките се тенки, благо раздалечени, околу 1 см долги, со една брактеола на средината или до цветот. Чашката е во форма на ѕвоно, долга околу 2 мм, поделена до една третина на тапи и широко триаглести сегменти. Венчето е бело, со дијаметар 2–3 мм, поделено речиси до половина на пет делови, јајцевидни и тапи или благо засечени; венечната цевка е долга колку чашката, а меѓу деловите има пет линејни грлени лушпи. Има пет [[Прашник|прашници]], прицврстени на основата на венечната цевка; филаментите се еднакво долги како антерите, кои се многу ситни. Плодникот е полупотцветен. Плодната кутијка е пократка од чашката, долга 2–3 мм, содржи многу [[Семе|семки]]; семките се кафеави и полиедрични.<ref name=":1" /> <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Samolus_parviflorus.jpg|алт=Mature inflorescences are widely spreading, with fruits on long stalks.| Зрелите соцветија се широко распространети, со плодови на долги стебленца. </gallery> == Распространетост == Видот ''Samolus valerandi'' има исклучително широк ареал на распространетост кој опфаќа речиси цели континенти — од западните и медитеранските делови на [[Европа]] и северниот дел на [[Африка]], преку [[Азија]] и [[Австралија]], па сѐ до [[Јапонија]] и [[Латинска Америка]] заедно со [[Куба]]''.''<ref name="dvf">{{Наведена мрежна страница|url=http://linnaeus.nrm.se/flora/di/primula/samola/samovalv.jpg|title=Den Virtuella Floran|date=2017|publisher=Swedish Museum of Natural History (Naturhistorika Riksmuseet)|accessdate=9 July 2021}}</ref> Во [[Македонија]] расте на влажни и засолени терени, покрај потоци и мочуришта. Се среќава во [[Скопје]] - с. [[Катланово]], населба [[Ченто (населба)|Ченто]]; [[Скопска Црна Гора]]; клисурата на р. [[Пчиња]]; [[Струмица]] - с. [[Банско]].<ref name=":1" /> == Екологија == Овој вид населува различни влажни живеалишта, вклучувајќи брегови на потоци, плимни мочуришта и извори.<ref name="Weakley">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.herbarium.unc.edu/flora.htm|title=Flora of the Southern and Mid-Atlantic States|last=Alan Weakley|date=2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006082209/http://herbarium.unc.edu/flora.htm|archive-date=2018-10-06|accessdate=2018-02-06}}</ref> Се среќава и во деградирани и во недопрени природни заедници. == Одгледување == Ова растение е идеално за украсување градинарски [[Езеро|езерца]], мочуришни терени и влажни градинарски површини. Прилично е непребирливо за подлогата — успева во песокливи, глинести и иловичести почви (најдобро неутрални до базни) и добро поднесува и сенка и директно сонце. Му одговараат исклучително влажни услови и солени морски влијанија, а се оплодува самото. Иако се користи и како аквариумско растение, под вода може да преживее само ограничено време. === Употреба === Кога листовите на ова растение ќе се исечкаат и ќе се проматат во вода, создаваат пена. Заради оваа особина, арапското население во [[Палестина (држава)|Палестина]] порано ги употребувало како природен детергент за перење облека, нарекувајќи го растението „арапски сапун“ (''sabūn 'arab'').<ref>{{Наведена книга|title=A Bag of Plants (The Useful Plants of Israel) (Yalḳuṭ ha-tsemaḥim)|last=Ḳrispil|first=Nissim|publisher=Ya'arah Publishing House Ltd.|year=1987|editor-last=Amos Shapira|volume=4 (N.-Ṣ.)|location=Jerusalem|pages=990–993|language=he|oclc=21934597}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Samolus valerandi.jpeg|Samolus valerandi Податотека:SamolusValerandiFlowers.jpg|Цвет од Samolus valerandi Податотека:Samolus valerandi — Flora Batava — Volume v1.jpg|Илустрација на Samolus valerandi Податотека:Samolus valerandi (Habitus).jpg|Samolus valerandi Податотека:Samolus valerandi kz12.jpg|Samolus valerandi </gallery> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://artemis.austincollege.edu/acad/bio/gdiggs/NCTXpdf.htm Флора на Северно-централен Тексас] * [http://www.missouriplants.com/Whitealt/Samolus_parviflorus_page.html Флора од Мисури - илустрирана] * [https://www.illinoiswildflowers.info/wetland/plants/brookweed.htm Диви цвеќиња во Илиноис] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Слатководни растенија]] [[Категорија:Флора на Австралија]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Јужна Америка]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] eqim0899sd26rrlhcwyojyb9n2hqled 1 1403409 5629386 2026-09-17T05:44:06Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5629386 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1403410 5629387 2026-09-17T05:44:44Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1373876677|Early Christian art and architecture]]“ 5629387 wikitext text/x-wiki [[File:Healing_of_a_bleeding_women_Marcellinus-Peter-Catacomb.jpg|мини| Исус ја исцелува жената што крвари, римски катакомби, 300–350]] '''Ранохристијанската уметност и архитектура''' (или '''палеохристијанска уметност''') - уметност создадена од [[Христијани|христијаните]] или под христијанско покровителство, од [[Рано христијанство|најраниот период]] на [[Христијанство|христијанството]] до, во зависност од дефиницијата, некаде помеѓу 260 и 525 година. Во пракса, препознатливо христијанската уметност преживеала само од 2 век па наваму. {{Sfn|Jensen|2000}} По 550 година, христијанската уметност се класифицира како [[Византиска уметност|византиска]], или според регионот. {{Sfn|Jensen|2000}} Тешко е да се знае кога точно започнала јасната [[христијанска уметност]]. Во текот на првиот век, христијаните можеби биле ограничени од нивната местоположба како прогонувана група да создаваат трајни уметнички дела. Бидејќи христијанството како [[религија]] не било добро застапено во јавната сфера, недостатокот на зачувани уметнички дела може да одразува недостаток на средства за покровителство и едноставно мал број следбеници. [[Стар завет|Старозаветните]] ограничувања против производството на резбани (идол изрезбан во дрво или камен) слики можеби ги ограничувале христијаните да создаваат уметност. Христијаните можеби правеле уметност со [[Паганство|паганска]] [[иконографија]], но давајќи ѝ христијански значења, како што направиле подоцна. Доколку ова се случило, „христијанската“ уметност немало веднаш да биде препознатлива како таква. Раното христијанство употребувало исти уметнички медиуми како и околната паганска култура. Овие медиуми вклучувале [[Фрескопис|фрески]], [[Мозаик|мозаици]], [[Вајарство|скулптури]] и [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]]. Раната христијанска уметност користела не само римски форми, туку и римски стилови. Доцнокласичниот стил вклучувал пропорционално прикажување на човечкото тело и импресионистичка претстава на просторот. Доцнокласичен стил се гледа во ранохристијанските фрески, како оние во [[Римски катакомби|римските катакомби]], кои вклучуваат повеќето примери од најраната христијанска уметност. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Jensen|2000}} [[File:Lipsanoteca_di_Brescia.jpg|мини|340x340пкс| Ковчегот од Бреша, слонова коска од 4 век]] Раната христијанска уметност и архитектура ги приспособиле [[Римска уметност|римските]] уметнички мотиви и им дале нови значења на она што претставувало пагански симболи. Меѓу усвоените мотиви биле паунот, [[винова лоза]] и „[[Добриот пастир]]“. Раните христијани, исто така, развиле своја [[иконографија]]; на пример, симболи како што е рибата (''[[ихтис]]'') не биле позајмени од паганската иконографија. Ранохристијанската уметност генерално ја делат научниците на два периода: пред и по [[Милански едикт|Миланскиот едикт]] од 313 година, со кој се донел т.н. [[Константин I и христијанството|триумф на Црквата]] под водство [[Константин Велики|на Константин]], или [[Прв вселенски собор|Првиот Никејски собор]] во 325 година. Пораниот период се нарекува предконстантинов или предникејски период, а вториот е периодот на првите седум Вселенски собори. {{Sfn|Jensen|2000}} Крајот на периодот на раната христијанска уметност, кој историчарите на уметноста обично го дефинираат како 5 до 7 век, е многу подоцна од крајот на периодот на раното христијанство, како што типично го дефинираат теолозите и црковните историчари, за кој почесто се смета дека завршил под Константин, околу 313-325 година. == Симболи == [[File:Good_shepherd_01_small.jpg|лево|мини| Добриот Пастир од Катакомбата на Присила, 250–300]] За време на [[Прогонување на христијаните во Римското Царство|прогонството на христијаните под Римското Царство]], христијанската уметност била нужно и намерно прикриена и двосмислена, употребувајќи слики кои биле заеднички за паганската култура, но имале посебно значење за христијаните. Најраната зачувана христијанска уметност датира од крајот на 2 до почетокот на 4 век на ѕидовите на христијанските [[Гробница|гробници]] во [[Римски катакомби|римските катакомби]]. Според книжевните докази, можно е да имало [[Икона|икони]] на панели кои, како и речиси целото класично сликарство, исчезнале. Првично, Исус бил претставен индиректно со [[Пиктографи|пиктографски]] симболи како што се ''[[Ихтис]]'' (риба), паун, [[Агнец|Божјо Јагне]] или сидро ([[лабарум]] или ''Хи-Ро'' бил подоцнежен развој). Подоцна биле употребувани персонифицирани симболи, вклучувајќи го [[Јона]], чии три дена во утробата на китот го претскажувале интервалот помеѓу смртта и [[Исусово воскресение|воскресението на Исус]], [[Даниел]] во лавовската јама или [[Орфеј|орфеовото]] шармирање на животните. Сликата на „Добриот Пастир“, безбрадосен млад човек во [[Пасторала|пасторални]] сцени како собира [[Домашна овца|овци]], била најчестата од овие слики и веројатно не била сфатена како портрет на историскиот Исус. {{Sfn|Syndicus|1962}} Овие слики имаат извесна сличност со приказите на фигури ''на куроси'' во грчко-римската уметност. „Речиси целосното отсуство од христијанските споменици од периодот на прогонства на обичниот, неукрасен [[крст]]“, освен во маскираната форма на сидрото, е значајно. Крстот, кој го симболизира распнувањето на Исус на крст, не бил претставен експлицитно неколку векови, веројатно затоа што распнувањето било казна што им се изрекувала на обичните криминалци, но и затоа што литературните извори забележуваат дека тоа е симбол признат како специфично христијански, бидејќи знакот на крстот го правеле христијаните уште од многу рано. Популарното разбирање дека христијанските катакомби биле „тајни“ или дека морале да ја кријат својата припадност е веројатно погрешно; катакомбите биле големи комерцијални собири, обично сместени веднаш до главните патишта што водат до градот, чие постоење било добро познато. Неексплицитната симболична природа на голем број на ранохристијански визуелни мотиви можеби имала функција на дискреција во други контексти, но на гробниците тие веројатно одразуваат недостаток на каков било друг репертоар на христијанска иконографија. {{Sfn|Jensen|2000}} Гулабот е симбол на мир и чистота. Може да се најде со ореол или небесна светлина. На една од најраните познати тринитаријански слики, „Божјиот престол како тринитаријанска слика“ (мермерен релјеф врежан 400 година, во колекцијата на Пруската фондација за културно наследство), гулабот го претставува Духот. Лети над празен престол кој го претставува Господ, а на престолот се наоѓаат ''[[хламида]]'' (наметка) и [[дијадема]] што го претставуваат Синот. Монограмот [[Христов монограм|Хи-Ро]],, очигледно првпат употребен од [[Константин Велики|Константин I]], се состои од првите два знака од името „Христос“ на грчки. == Христијанска уметност пред 313 година == [[File:Noah_catacombe.jpg|мини| [[Ное]] се моли во ковчегот, од римска катакомба]] Општата претпоставка дека раното христијанство било генерално аниконско, спротивно на религиозните слики и во теоријата и во практиката сè до околу 200 година, е оспорена од анализата на Пол Корби Фини за ранохристијанските пишани дела и материјални остатоци (1994). Ова разликува три различни извори на ставови кои влијаат врз раните христијани по ова прашање: „најпрвин, дека луѓето можат да имаат директна претстава за Господ; второ, дека не можат; и, трето, дека иако луѓето можат да го видат Господ, најдобро е да не гледаат и строго им е забрането да го претставуваат она што го виделе“. Тие потекнуваат соодветно од грчките и блискоисточните пагански религии, од старогрчката филозофија и од еврејската традиција и Стариот завет. Од трите, Фини заклучил дека „генерално, аверзијата на Израел кон светите слики влијаела значително помалку врз раното христијанство отколку грчката филозофска традиција на невидливото божество апофатично дефинирано“, па затоа ставал помал акцент на еврејската позадина на поголемиот дел од првите христијани отколку повеќето традиционални извештаи. Фини сугерира дека „причините за непојавувањето на христијанската уметност пред 200 година немаат никаква врска со принципиелната аверзија кон уметноста, со неземските чувства или со антиматеријализмот. Вистината е едноставна и секојдневна: на христијаните им недостасувала земја и капитал. На уметноста ѝ се потребни и двете. Штом почнале да стекнуваат земја и капитал, христијаните почнале да експериментираат со свои посебни форми на уметност“. Во [[Црква во Дура Европос|црквата]] во Дура-Европос, од околу 230–256 година, која е во најдобра состојба од преживеаните рани цркви, постојат фрески со библиски сцени, вклучувајќи ја и фигурата на Исус, како и Христос прикажан како Добриот Пастир. Објектот бил обична куќа очигледно пренаменет за да се употребува како црква. {{Sfn|Weitzmann|1979}} Најраните христијански слики во [[Римски катакомби|римските катакомби]] се од неколку децении пред тоа, и тие претставуваат најголем број примери на христијанска уметност од претконстантиновиот период, со стотици примери кои украсуваат гробници или семејни гробни комори. Голем дел од нив се едноставни симболи, но постојат бројни слики со фигури кои прикажуваат или оранти или женски фигури во молитва, обично претставувајќи го починатото лице, или фигури или стенографски сцени од Библијата и христијанската историја. Стилот на сликите во катакомбите и целокупноста на многу декоративни елементи се ефикасно исти со оние на катакомбите на други религиозни групи, без разлика дали се работи за конвенционални пагани кои ја следат [[Римска религија|староримската религија]], или за Евреи или следбеници на [[Грчко-римски мистерии|римските мистериозни религии]]. Квалитетот на сликата е низок во споредба со големите куќи на богатите, кои го сочинуваат другиот главен ''корпус'' на сликарство кој е зачуван од тој период, но скратено прикажувањето на фигурите може да има експресивен шарм. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Jensen|2000}} {{Sfn|Beckwith|1979}} Слична ситуација се појавува и во Дура-Европос, каде што украсувањето на црквата е споредлива по стил и квалитет со онаа на (поголемата и пораскошно обоена) [[Синагога во Дура-Европос|синагога Дура-Европос]] и Храмот на Бел. Барем на толку помали места, се смета дека достапните уметници биле користени од сите религиозни групи. Исто така, можно е дека насликаните комори во катакомбите биле украсени во сличен стил како и најдобрите соби во домовите на побогатите семејства погребани во нив, со христијански сцени и симболи кои ги заменуваат оние од митологијата, книжевноста, паганството и еротизмот, иако не постојат доверливи докази за да се потврди ова. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Jensen|2000}} Постојат исти сцени на мали парчиња во медиуми како што се грнчарија или стакло, {{Sfn|Weitzmann|1979}} иако поретко од овој предконстантинов период. Постоела преференција кон она што понекогаш се нарекува „скратени“ претстави, мали групи од една до четири фигури кои формираат еден мотив кој лесно можел да се препознае како претставник на одреден настан. Овие вињети се вклопувале во римскиот стил на украсување на просториите, поставени во прегради во модел со геометриска структура (погледнете ја галеријата подолу). {{Sfn|Weitzmann|1979}} Библиските сцени на фигури спасени од смртна опасност биле многу популарни; тие го претставувале и [[Исусово воскресение|Воскресението на Исус]], преку типологија, и спасението на душата на починатиот. Јона и китот, {{Sfn|Weitzmann|1979}} Жртвувањето на Исак, [[Ное]] како се моли во ковчегот (претставен како орант во голема кутија, можеби со гулаб што носи гранка), [[Мојсеј]] како удира во карпата, Даниел во лавовската јама и Трите момчиња во огнената печка биле сите омилени, што лесно можело да се опишат. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Jensen|2000}} {{Sfn|Weitzmann|1979}} {{Sfn|Weitzmann|1979}} {{Sfn|Beckwith|1979}} Ранохристијанските саркофази биле многу поскапа опција, изработени од мермер и честопати силно украсени со сцени во многу [[Релјеф (вајарство)|висок релјеф]], работени со дупчалки. Самостојните статуи кои се несомнено христијански се многу ретки и никогаш не се многу големи, бидејќи почестите теми како што е Добриот Пастир претставувале симболи привлечни за неколку религиозни и филозофски групи, вклучувајќи ги и христијаните, и без контекст не може да им се даде никаква припадност. Типично, скулптурите, каде што се појавуваат, се со прилично висок квалитет. Една исклучителна група која изгледа јасно христијанска е позната како Кливлендските статуетки на Јона и китот, {{Sfn|Weitzmann|1979}} {{Sfn|Weitzmann|1979}} и се состои од група мали статуетки од околу 270, вклучувајќи две бисти на млад и современо облечен пар, од непознато место на пронаоѓање, веројатно во денешна Турција. Другите фигури ја раскажуваат приказната за Јона во четири дела, со Добриот Пастир, но како биле прикажани останува мистерија. {{Sfn|Weitzmann|1979}} Приказот на Исус бил добро развиен до крајот на предконстантиновиот период. Тој обично бил прикажуван во наративни сцени, со претпочитање на чудата од [[Нов завет|Новиот завет]] и малку сцени од неговите страданија. Биле употребувани различни видови на изглед, вклучувајќи ја и тенката фигура со долго лице и долга коса со средишен раздел, што подоцна станало како норма. Но, најраните слики, исто толку го прикажуваат и со набиена и кратка коса, голобрадна фигура во кратка туника, која може да се распознае единствено според контекстот. На многу слики од чудата, Исус носи стап или стапче, кое го насочува кон субјектот на чудото како современ сценски магионичар (иако стапчето е многу поголемо). Светците се гледаат доста често, со [[Апостол Петар|Петар]] и [[Апостол Павле|Павле]], двајцата христијански маченици кои настрадале во Рим, кои на некој начин се најчести во тамошните катакомби. И двајцата веќе имаат свој препознатлив изглед, зачуван низ целата историја на христијанската уметност. Други светци можеби нема да бидат препознатливи освен доколку не се обележани со натпис. На ист начин, некои слики може да ја претставуваат или [[Тајна вечера|Тајната вечера]] или современа агапа-гозба.<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Shadrach,_Meshach,_and_Abednego_in_the_fiery_furnace,_from_the_book_Die_Malereien_der_Katakomben_Roms,_plate_78,_levels_adjusted.jpg|алт=The Three Youths in the Fiery Furnace, catacomb of Priscilla| Тројцата момчиња во огнената печка, <ref>{{Bibleverse|Daniel|3:10–30|NIV|Daniel 3:10–30}}</ref> катакомбата на Присила {{Sfn|Weitzmann|1979}} File:Moses_striking_the_rock_in_the_desert.jpg|алт=Moses striking the rock in the desert, a prototype of baptism| Мојсеј удирајќи ја карпата во пустината, прототип на крштевање {{Sfn|Weitzmann|1979}} File:XV14_-_Roma,_Museo_civiltà_romana_-_Adorazione_dei_Magi_-_sec_III_dC_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_12-Apr-2008.jpg|алт=3rd-century cover for catacomb burial, engraved with the Adoration of the Magi (cast shown)| Капак од 3 век за погребување во катакомба, на кој е врежано Обожувањето на мудреците (прикажан е отпечаток од леано дрво) File:Wilpert_060.jpg|алт=Catacomb chamber with (from top): Orants, Jonah and the Whale, Moses striking the rock (left), Noah praying in the ark, Adoration of the Magi. 200–250| Катакомбна комора со (од горе): Оранти, Јона и китот, Мојсеј удирајќи ја карпата (лево), Ное се моли во ковчегот, Обожување на мудреците. 200–250 </gallery> == Христијанска архитектура по 313 година == [[File:Santa_Sabina.JPG|мини| [[Црква Санта Сабина|Санта Сабина]], Рим, внатрешност (5 век).]] Во 4 век, брзорастечкото христијанско население, кое веќе било поддржано од државата, требало да изгради поголеми и повеличествени државни згради за богослужба од претежно дискретните места за состаноци што ги употребувале, кои обично биле во или меѓу домашните згради. Паганските храмови останале во употреба за нивните првобитни намени некое време и, барем во Рим, дури и кога биле напуштени, христијаните ги избегнувале сè до 6 или 7 век, кога некои биле претворени во цркви. {{Sfn|Syndicus|1962}} На други места ова се случило доста порано. Архитектонските формули за храмовите биле несоодветни, не само поради нивните пагански асоцијации, туку и затоа што паганскиот култ и жртвите се случувале на отворено под отворено небо пред очите на боговите, а храмот, во кој се наоѓале култните фигури и ризницата, бил позадина без прозорци. [[File:Wide_angle_view_-_Santa_Costanza_-_Rome_2016.jpg|мини| Внатрешен поглед на Санта Костанца, Рим]] Употребливиот модел во времето на [[Константин Велики|царот Константин I]], кој сакал да ја одбележи својата царска побожност, била познатата конвенционална архитектура на [[Базилика|базиликата]]. Постоеле неколку варијации на основниот план на секуларната базилика, секогаш некаков вид правоаголна сала, но оној што обично се следел за црквите имал средишен брод со по еден брод од секоја страна и [[апсида]] на едниот крај спроти главната врата од другата. Во, а честопати и пред апсидата, имало подигната платформа, каде што бил поставен олтарот и каде што вршела должноста на свештенството. Во световните градби, овој план почесто се користел за помалите сали за аудиенција на царевите, гувернерите и многу богатите отколку за големите јавни базилики кои служеле како судови и други јавни цели. {{Sfn|Syndicus|1962}} Ова бил вообичаениот модел што се употребувал за римските цркви и генерално во [[Западно Римско Царство|Западното Царство]], но [[Византија|Источното Царство]] и Римска Африка биле поавантуристички настроени, а нивните модели понекогаш биле копирани на Запад, на пример во [[Милано]]. Сите варијации дозволувале природна светлина од прозорците високо во ѕидовите, отстапување од светилиштата без прозорци на храмовите на повеќето претходни религии, и ова останало постојана карактеристика на христијанската [[црковна архитектура]]. Формулите што даваат цркви со голема средишна површина станале претпочитани во [[Византиска архитектура|византиската архитектура]], која рано развила стилови на базилика со купола. {{Sfn|Syndicus|1962}} Во рамките на куполната архитектура, христијанските цркви ги користеле за почитување на иконите во поголем размер од нивната природа, додека христијаните останувале покриени. <ref>{{Наведено списание|last=Kuban|first=Doğan|date=1987|title=The Style of Sinan's Domed Structures|url=https://www.jstor.org/stable/1523097|journal=Muqarnas|volume=4|pages=72, 93|doi=10.2307/1523097|jstor=1523097|url-access=subscription}}</ref> [[File:Basílica_de_São_Lourenço_Fora_de_Muros_-_Nave_principal.JPG|мини| Наосот на [[Црква Сан Лоренцо фуори ле Мура|Сан Лоренцо фуори ле Мура]], Рим]] Посебен и краткотраен тип на градба, употребувајќи ја истата базиликанска форма, била '''погребната сала''', која не била обична црква, иако преживеаните примери одамна станале редовни цркви и тие секогаш нуделе погребни и комеморативни услуги, но претставувале објект изграден во константиновиот период како затворени гробишта на место поврзано со ранохристијански маченици, како што е катакомба. Шесте примери изградени од Константин надвор од ѕидините на Рим се: Старата базилика „Свети Петар“, постарата базилика посветена на [[Света Агнија Римска|Света Агнес,]] од која денес единствен преостанат елемент е Санта Костанца, Сан Себастијано фуори ле Мура, Санти Марчелино и Пјетро ал Латерано, и еден во современиот парк Вила Гордијани. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hUN1K78QMskC&dq=santa+costanza+rome&pg=PA249|title=The churches and catacombs of early Christian Rome: a comprehensive guide|last=Webb|first=Matilda|publisher=Sussex Academic Press|year=2001|isbn=978-1-902210-58-2|page=251}}</ref> Мартириум претставувал објект подигнат на место со особено значење, честопати над гробот на маченик. Ниту една посебна архитектонска форма не била поврзана со типот, а тие често биле мали. Многумина станале цркви или капели во поголеми цркви изградени веднаш до нив. Со крстилниците и мавзолеите, нивната често помала големина и различна функција ги правеле мартириите погодни за архитектонско експериментирање. {{Sfn|Syndicus|1962}} Помеѓу клучните објекти, од кои не сите се зачувани во својата оригинална форма, се: * Константинови [[Базилика|базилики]]: ** [[Базилика Свети Јован Латерански|Архибазиликата на Свети Јован Латерански]] ** [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Базилика Голема Богородица]] ** Стара [[Базилика Свети Петар|базилика „Свети Петар“]] ** [[Базилика на Светиот гроб|Црква на Светиот гроб]] ** [[Базилика на Исусовото раѓање|Црква на Христовото раѓање]] ** [[Црква Света Софија (Софија)|Црква „Света Софија“, Софија]] * Централизиран план ** [[Санта Констанца]], изградена како царски мавзолеј во непосредна близина на погребна сала, чиј дел од ѕидот е зачуван. {{Sfn|Syndicus|1962}} ** [[Црква Свети Ѓорѓи (Софија)|Црква „Свети Ѓорѓи“, Софија]] <gallery widths="250" heights="250" perrow="4"> File:Basilica_of_Hagia_Sofia,_Bulgaria.jpg|алт=Exterior of the Basilica St. Sofia in Sofia, Bulgaria, 4th century CE| Надворешноста на [[Црква Света Софија (Софија)|базиликата „Света Софија“]] во Софија, Бугарија, 4 век од н.е. File:StGeorgeRotundaSofia.JPG|алт=Exterior of the Rotunda St. George, Sofia, Bulgaria, 3rd-4th century CE| Надворешност на [[Црква Свети Ѓорѓи (Софија)|ротондата „Св. Ѓорѓи“]], Софија, Бугарија, 3-4 век од н.е. </gallery> == Христијанска уметност по 313 година == [[File:1057_-_Roma,_Museo_d._civiltà_Romana_-_Calco_sarcofago_Giunio_Basso_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_12-Apr-2008.jpg|лево|мини|376x376пкс| Детал од саркофагот на Јуниј Бас, со ''Traditio Legis'' и ''влегувањето на Исус во Ерусалим''.]] Со конечната легализација на христијанството, постојните стилови на христијанската уметност продолжиле да се развиваат и да добиваат помонументален и иконски карактер. Набрзо започнале да се градат многу големи христијански цркви, а поголемиот дел од богатата елита го приспособила христијанството, а јавната и елитната христијанска уметност станала повеличествена за да одговара на новите простори и клиенти. Ханс Белтинг напишал дека „во доцната антика... христијанството ги усвоило [[Идол|култните слики]] на „паганите“, во целосно пресвртување на својот оригинален став, и развило сопствена практика на слики“. Но, големата самостојна скулптура, медиумот за најистакнатите пагански слики, продолжила да биде недоверлива и во голема мера избегнувана неколку векови, па дури и до ден-денес во [[Ортодоксија|православниот свет]]. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kuWm7jVWFiEC|title=Likeness and Presence: A History of the Image Before the Era of Art|last=Belting|first=Hans|publisher=Chicago University Press (English trans.)|year=1994|isbn=9780226042152|page=xxii|author-link=Hans Belting}}</ref> Иако позајмувањата на мотиви како што е Богородица и Детето од паганската религиозна уметност биле посочени уште во [[Протестантска реформација|Протестантската реформација]], кога [[Жан Калвин]] и неговите следбеници радосно ги употребувале како стап со кој ја победувале целата христијанска уметност, верувањето на Андре Грабар, Андреас Алфелди, Ернст Канторович и други историчари на уметност од почетокот на 20 век дека римските царски слики имале многу позначајно влијание „станало универзално прифатено“. Книга од Томас Ф. Метјуз од 1994 година прави обид да ја поништи оваа теза, во голема мера негирајќи го влијанието од царската иконографија во корист на низа други секуларни и религиозни влијанија, но била грубо обработена од академските рецензенти. Се забележуваат посложени и поскапи дела, како што богатите постепено се преобратуваат, а се појавува и поголема теолошка сложеност, како што христијанството станува предмет на остри доктринарни спорови. Во исто време, еден многу поинаков вид уметност се среќава во новите цркви кои се граделе во тој период. Некако случајно, најдобрата група на преживеани од нив е од Рим, каде што, заедно со Цариград и Ерусалим, тие веројатно биле во својот највеличествен период. [[Мозаик|Мозаикот]] веќе станал важен; за среќа овој е зачуван многу подобро од [[Фрескопис|фреската]], иако е подложен на добронамерна реставрација и поправка. Се смета дека било иновација на раните христијански цркви да се ставаат мозаици на ѕидовите и да се користат за сакрални теми; претходно, техниката во суштина се употребувала за подови и ѕидови во градините. До крајот на периодот се развил стилот на употреба на златна основа што продолжил да ги карактеризира византиските слики и многу средновековни западни слики. Со повеќе простор, во црквите се развиваат наративни слики кои содржат многу луѓе, а почнуваат да се гледаат и во подоцнежните слики во катакомбите. Непрекинати редови од библиски сцени се појавуваат (прилично високо) по страничните ѕидови на црквите. Најдобро зачуваните примери од 5 век се множеството сцени од [[Стар завет|Стариот завет]] по должината на наосот на [[Базилика Голема Богородица (Рим)|црквата „Голема Богородица“]] во Рим. Овие можат да се споредат со сликите во Дура-Европос, а веројатно произлегуваат и од изгубената традиција на еврејски и христијански прикажани ракописи, како и од поопшти римски преседани. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Weitzmann|1979}} Големите [[Апсида|апсиди]] содржат слики во иконски стил, кој постепено се развивал за да се фокусира на голема фигура, или подоцна само на бистата, на Христос, или подоцна на Дева Марија. Најраните апсиди покажуваат низа композиции кои се нови симболични слики на христијанскиот живот и Црквата. Слики или „[[Икона|икони]]“ од пред 6 век не се зачувани во оригинална состојба, но очигледно се создадени и стануваат сè поважни во текот на овој период. Скулптурите, сите многу помали од природната големина, преживеале во поголеми количини. Најпознати од значителниот број преживеани рани христијански саркофази се можеби саркофагот на Јуниј Бас и догматскиот саркофаг од 4 век. Сочувани се голем број резби од слонова коска, вклучувајќи го и сложениот ковчег во Бреша од крајот на 5 век, веројатно производ на епископатот на Свети Амброзиј во [[Милано]], тогашното седиште на царскиот двор, и престолот на Максимијан од 6 век од византиската италијанска престолнина [[Равена]]. [[File:Gold_glass_Christian_plate,_4th_century.jpg|мини|300x300пкс| Златно стакло од катакомбите, со [[Апостол Петар|Свети Петар]], [[Богородица|Дева Марија]] во орантска поза, [[Апостол Павле|Свети Павле]], 4 век]] * [[Ракопис|Ракописи]] ** Фрагмент од Кведлинбург Италија – Стар завет од 5 век ** Виенски Генезис ** Росански Евангелија ** Котонски Генезис * Доцноантички мозаици во Италија и рановизантиски мозаици на Блискиот Исток. === Златно стакло === Златното стакло била техника за фиксирање на слој од златни листови со дизајн помеѓу два споени слоја стакло, развиена во хеленистичкото стакло и обновена во 3 век. Постојат многу помалку поголеми дизајни, но големото мнозинство од околу 500-те преживеани се кружни елементи, кои се исечени дна од чаши за вино што се употребувале за означување и украсување на гробовите во [[Римски катакомби|римските катакомби]] со нивно притискање во малтерот. Голем дел од нив се од 4 век, а се протегаат и до 5 век. Повеќето се христијански, но многумина се пагански и неколку се еврејски, и веројатно првично биле давани како подароци за брак или за празници како што е Нова Година. Нивната [[иконографија]] е многу проучувана, иако уметнички тие се релативно несофистицирани. {{Sfn|Beckwith|1979}} Нивните теми се слични на сликите во катакомбите, но со различна рамнотежа, вклучувајќи повеќе портрети на починатите. На нив може да се види прогресијата кон зголемен број на слики на светци. Истата техника почнала да се употребува за златни тесери за мозаици во средината на 1 век во Рим, а до 5 век тие станале стандардна позадина за религиозни мозаици. [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Архитектура од 6 век]] [[Категорија:Архитектура од 5 век]] [[Категорија:Архитектура од 4 век]] [[Категорија:Архитектура од 3 век]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Христијанска уметност]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] rbk0txptg1y66dbbxjr9t7n7vrxer8u 5629389 5629387 2026-09-17T05:49:12Z Тиверополник 1815 5629389 wikitext text/x-wiki [[File:Healing_of_a_bleeding_women_Marcellinus-Peter-Catacomb.jpg|мини| Исус ја исцелува жената што крвари, римски катакомби, 300–350]] '''Ранохристијанската уметност и архитектура''' (или '''палеохристијанска уметност''') — уметност создадена од [[Христијани|христијаните]] или под христијанско покровителство, од [[Рано христијанство|најраниот период]] на [[Христијанство|христијанството]] до, во зависност од дефиницијата, некаде помеѓу 260 и 525 година. Во пракса, препознатливо христијанската уметност преживеала само од 2 век па наваму. {{Sfn|Jensen|2000}} По 550 година, христијанската уметност се класифицира како [[Византиска уметност|византиска]], или според регионот. {{Sfn|Jensen|2000}} Тешко е да се знае кога точно започнала јасната [[христијанска уметност]]. Во текот на првиот век, христијаните можеби биле ограничени од нивната местоположба како прогонувана група да создаваат трајни уметнички дела. Бидејќи христијанството како [[религија]] не било добро застапено во јавната сфера, недостатокот на зачувани уметнички дела може да одразува недостаток на средства за покровителство и едноставно мал број следбеници. [[Стар завет|Старозаветните]] ограничувања против производството на резбани (идол изрезбан во дрво или камен) слики можеби ги ограничувале христијаните да создаваат уметност. Христијаните можеби правеле уметност со [[Паганство|паганска]] [[иконографија]], но давајќи ѝ христијански значења, како што направиле подоцна. Доколку ова се случило, „христијанската“ уметност немало веднаш да биде препознатлива како таква. Раното христијанство употребувало исти уметнички медиуми како и околната паганска култура. Овие медиуми вклучувале [[Фрескопис|фрески]], [[Мозаик|мозаици]], [[Вајарство|скулптури]] и [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]]. Раната христијанска уметност користела не само римски форми, туку и римски стилови. Доцнокласичниот стил вклучувал пропорционално прикажување на човечкото тело и импресионистичка претстава на просторот. Доцнокласичен стил се гледа во ранохристијанските фрески, како оние во [[Римски катакомби|римските катакомби]], кои вклучуваат повеќето примери од најраната христијанска уметност. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Jensen|2000}} [[File:Lipsanoteca_di_Brescia.jpg|мини|340x340пкс| Ковчегот од Бреша, слонова коска од 4 век]] Раната христијанска уметност и архитектура ги приспособиле [[Римска уметност|римските]] уметнички мотиви и им дале нови значења на она што претставувало пагански симболи. Меѓу усвоените мотиви биле паунот, [[винова лоза]] и „[[Добриот пастир]]“. Раните христијани, исто така, развиле своја [[иконографија]]; на пример, симболи како што е рибата (''[[ихтис]]'') не биле позајмени од паганската иконографија. Ранохристијанската уметност генерално ја делат научниците на два периода: пред и по [[Милански едикт|Миланскиот едикт]] од 313 година, со кој се донел т.н. [[Константин I и христијанството|триумф на Црквата]] под водство [[Константин Велики|на Константин]], или [[Прв вселенски собор|Првиот Никејски собор]] во 325 година. Пораниот период се нарекува предконстантинов или предникејски период, а вториот е периодот на првите седум Вселенски собори. {{Sfn|Jensen|2000}} Крајот на периодот на раната христијанска уметност, кој историчарите на уметноста обично го дефинираат како 5 до 7 век, е многу подоцна од крајот на периодот на раното христијанство, како што типично го дефинираат теолозите и црковните историчари, за кој почесто се смета дека завршил под Константин, околу 313-325 година. == Симболи == [[File:Good_shepherd_01_small.jpg|лево|мини| Добриот Пастир од Катакомбата на Присила, 250–300]] За време на [[Прогонување на христијаните во Римското Царство|прогонството на христијаните под Римското Царство]], христијанската уметност била нужно и намерно прикриена и двосмислена, употребувајќи слики кои биле заеднички за паганската култура, но имале посебно значење за христијаните. Најраната зачувана христијанска уметност датира од крајот на 2 до почетокот на 4 век на ѕидовите на христијанските [[Гробница|гробници]] во [[Римски катакомби|римските катакомби]]. Според книжевните докази, можно е да имало [[Икона|икони]] на панели кои, како и речиси целото класично сликарство, исчезнале. Првично, Исус бил претставен индиректно со [[Пиктографи|пиктографски]] симболи како што се ''[[Ихтис]]'' (риба), паун, [[Агнец|Божјо Јагне]] или сидро ([[лабарум]] или ''Хи-Ро'' бил подоцнежен развој). Подоцна биле употребувани персонифицирани симболи, вклучувајќи го [[Јона]], чии три дена во утробата на китот го претскажувале интервалот помеѓу смртта и [[Исусово воскресение|воскресението на Исус]], [[Даниел]] во лавовската јама или [[Орфеј|орфеовото]] шармирање на животните. Сликата на „Добриот Пастир“, безбрадосен млад човек во [[Пасторала|пасторални]] сцени како собира [[Домашна овца|овци]], била најчестата од овие слики и веројатно не била сфатена како портрет на историскиот Исус. {{Sfn|Syndicus|1962}} Овие слики имаат извесна сличност со приказите на фигури ''на куроси'' во грчко-римската уметност. „Речиси целосното отсуство од христијанските споменици од периодот на прогонства на обичниот, неукрасен [[крст]]“, освен во маскираната форма на сидрото, е значајно. Крстот, кој го симболизира распнувањето на Исус на крст, не бил претставен експлицитно неколку векови, веројатно затоа што распнувањето било казна што им се изрекувала на обичните криминалци, но и затоа што литературните извори забележуваат дека тоа е симбол признат како специфично христијански, бидејќи знакот на крстот го правеле христијаните уште од многу рано. Популарното разбирање дека христијанските катакомби биле „тајни“ или дека морале да ја кријат својата припадност е веројатно погрешно; катакомбите биле големи комерцијални собири, обично сместени веднаш до главните патишта што водат до градот, чие постоење било добро познато. Неексплицитната симболична природа на голем број на ранохристијански визуелни мотиви можеби имала функција на дискреција во други контексти, но на гробниците тие веројатно одразуваат недостаток на каков било друг репертоар на христијанска иконографија. {{Sfn|Jensen|2000}} Гулабот е симбол на мир и чистота. Може да се најде со ореол или небесна светлина. На една од најраните познати тринитаријански слики, „Божјиот престол како тринитаријанска слика“ (мермерен релјеф врежан 400 година, во колекцијата на Пруската фондација за културно наследство), гулабот го претставува Духот. Лети над празен престол кој го претставува Господ, а на престолот се наоѓаат ''[[хламида]]'' (наметка) и [[дијадема]] што го претставуваат Синот. Монограмот [[Христов монограм|Хи-Ро]],, очигледно првпат употребен од [[Константин Велики|Константин I]], се состои од првите два знака од името „Христос“ на грчки. == Христијанска уметност пред 313 година == [[File:Noah_catacombe.jpg|мини| [[Ное]] се моли во ковчегот, од римска катакомба]] Општата претпоставка дека раното христијанство било генерално аниконско, спротивно на религиозните слики и во теоријата и во практиката сè до околу 200 година, е оспорена од анализата на Пол Корби Фини за ранохристијанските пишани дела и материјални остатоци (1994). Ова разликува три различни извори на ставови кои влијаат врз раните христијани по ова прашање: „најпрвин, дека луѓето можат да имаат директна претстава за Господ; второ, дека не можат; и, трето, дека иако луѓето можат да го видат Господ, најдобро е да не гледаат и строго им е забрането да го претставуваат она што го виделе“. Тие потекнуваат соодветно од грчките и блискоисточните пагански религии, од старогрчката филозофија и од еврејската традиција и Стариот завет. Од трите, Фини заклучил дека „генерално, аверзијата на Израел кон светите слики влијаела значително помалку врз раното христијанство отколку грчката филозофска традиција на невидливото божество апофатично дефинирано“, па затоа ставал помал акцент на еврејската позадина на поголемиот дел од првите христијани отколку повеќето традиционални извештаи. Фини сугерира дека „причините за непојавувањето на христијанската уметност пред 200 година немаат никаква врска со принципиелната аверзија кон уметноста, со неземските чувства или со антиматеријализмот. Вистината е едноставна и секојдневна: на христијаните им недостасувала земја и капитал. На уметноста ѝ се потребни и двете. Штом почнале да стекнуваат земја и капитал, христијаните почнале да експериментираат со свои посебни форми на уметност“. Во [[Црква во Дура Европос|црквата]] во Дура-Европос, од околу 230–256 година, која е во најдобра состојба од преживеаните рани цркви, постојат фрески со библиски сцени, вклучувајќи ја и фигурата на Исус, како и Христос прикажан како Добриот Пастир. Објектот бил обична куќа очигледно пренаменет за да се употребува како црква. {{Sfn|Weitzmann|1979}} Најраните христијански слики во [[Римски катакомби|римските катакомби]] се од неколку децении пред тоа, и тие претставуваат најголем број примери на христијанска уметност од претконстантиновиот период, со стотици примери кои украсуваат гробници или семејни гробни комори. Голем дел од нив се едноставни симболи, но постојат бројни слики со фигури кои прикажуваат или оранти или женски фигури во молитва, обично претставувајќи го починатото лице, или фигури или стенографски сцени од Библијата и христијанската историја. Стилот на сликите во катакомбите и целокупноста на многу декоративни елементи се ефикасно исти со оние на катакомбите на други религиозни групи, без разлика дали се работи за конвенционални пагани кои ја следат [[Римска религија|староримската религија]], или за Евреи или следбеници на [[Грчко-римски мистерии|римските мистериозни религии]]. Квалитетот на сликата е низок во споредба со големите куќи на богатите, кои го сочинуваат другиот главен ''корпус'' на сликарство кој е зачуван од тој период, но скратено прикажувањето на фигурите може да има експресивен шарм. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Jensen|2000}} {{Sfn|Beckwith|1979}} Слична ситуација се појавува и во Дура-Европос, каде што украсувањето на црквата е споредлива по стил и квалитет со онаа на (поголемата и пораскошно обоена) [[Синагога во Дура-Европос|синагога Дура-Европос]] и Храмот на Бел. Барем на толку помали места, се смета дека достапните уметници биле користени од сите религиозни групи. Исто така, можно е дека насликаните комори во катакомбите биле украсени во сличен стил како и најдобрите соби во домовите на побогатите семејства погребани во нив, со христијански сцени и симболи кои ги заменуваат оние од митологијата, книжевноста, паганството и еротизмот, иако не постојат доверливи докази за да се потврди ова. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Jensen|2000}} Постојат исти сцени на мали парчиња во медиуми како што се грнчарија или стакло, {{Sfn|Weitzmann|1979}} иако поретко од овој предконстантинов период. Постоела преференција кон она што понекогаш се нарекува „скратени“ претстави, мали групи од една до четири фигури кои формираат еден мотив кој лесно можел да се препознае како претставник на одреден настан. Овие вињети се вклопувале во римскиот стил на украсување на просториите, поставени во прегради во модел со геометриска структура (погледнете ја галеријата подолу). {{Sfn|Weitzmann|1979}} Библиските сцени на фигури спасени од смртна опасност биле многу популарни; тие го претставувале и [[Исусово воскресение|Воскресението на Исус]], преку типологија, и спасението на душата на починатиот. Јона и китот, {{Sfn|Weitzmann|1979}} Жртвувањето на Исак, [[Ное]] како се моли во ковчегот (претставен како орант во голема кутија, можеби со гулаб што носи гранка), [[Мојсеј]] како удира во карпата, Даниел во лавовската јама и Трите момчиња во огнената печка биле сите омилени, што лесно можело да се опишат. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Jensen|2000}} {{Sfn|Weitzmann|1979}} {{Sfn|Weitzmann|1979}} {{Sfn|Beckwith|1979}} Ранохристијанските саркофази биле многу поскапа опција, изработени од мермер и честопати силно украсени со сцени во многу [[Релјеф (вајарство)|висок релјеф]], работени со дупчалки. Самостојните статуи кои се несомнено христијански се многу ретки и никогаш не се многу големи, бидејќи почестите теми како што е Добриот Пастир претставувале симболи привлечни за неколку религиозни и филозофски групи, вклучувајќи ги и христијаните, и без контекст не може да им се даде никаква припадност. Типично, скулптурите, каде што се појавуваат, се со прилично висок квалитет. Една исклучителна група која изгледа јасно христијанска е позната како Кливлендските статуетки на Јона и китот, {{Sfn|Weitzmann|1979}} {{Sfn|Weitzmann|1979}} и се состои од група мали статуетки од околу 270, вклучувајќи две бисти на млад и современо облечен пар, од непознато место на пронаоѓање, веројатно во денешна Турција. Другите фигури ја раскажуваат приказната за Јона во четири дела, со Добриот Пастир, но како биле прикажани останува мистерија. {{Sfn|Weitzmann|1979}} Приказот на Исус бил добро развиен до крајот на предконстантиновиот период. Тој обично бил прикажуван во наративни сцени, со претпочитање на чудата од [[Нов завет|Новиот завет]] и малку сцени од неговите страданија. Биле употребувани различни видови на изглед, вклучувајќи ја и тенката фигура со долго лице и долга коса со средишен раздел, што подоцна станало како норма. Но, најраните слики, исто толку го прикажуваат и со набиена и кратка коса, голобрадна фигура во кратка туника, која може да се распознае единствено според контекстот. На многу слики од чудата, Исус носи стап или стапче, кое го насочува кон субјектот на чудото како современ сценски магионичар (иако стапчето е многу поголемо). Светците се гледаат доста често, со [[Апостол Петар|Петар]] и [[Апостол Павле|Павле]], двајцата христијански маченици кои настрадале во Рим, кои на некој начин се најчести во тамошните катакомби. И двајцата веќе имаат свој препознатлив изглед, зачуван низ целата историја на христијанската уметност. Други светци можеби нема да бидат препознатливи освен доколку не се обележани со натпис. На ист начин, некои слики може да ја претставуваат или [[Тајна вечера|Тајната вечера]] или современа агапа-гозба.<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Shadrach,_Meshach,_and_Abednego_in_the_fiery_furnace,_from_the_book_Die_Malereien_der_Katakomben_Roms,_plate_78,_levels_adjusted.jpg|алт=The Three Youths in the Fiery Furnace, catacomb of Priscilla| Тројцата момчиња во огнената печка, <ref>{{Bibleverse|Daniel|3:10–30|NIV|Daniel 3:10–30}}</ref> катакомбата на Присила {{Sfn|Weitzmann|1979}} File:Moses_striking_the_rock_in_the_desert.jpg|алт=Moses striking the rock in the desert, a prototype of baptism| Мојсеј удирајќи ја карпата во пустината, прототип на крштевање {{Sfn|Weitzmann|1979}} File:XV14_-_Roma,_Museo_civiltà_romana_-_Adorazione_dei_Magi_-_sec_III_dC_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_12-Apr-2008.jpg|алт=3rd-century cover for catacomb burial, engraved with the Adoration of the Magi (cast shown)| Капак од 3 век за погребување во катакомба, на кој е врежано Обожувањето на мудреците (прикажан е отпечаток од леано дрво) File:Wilpert_060.jpg|алт=Catacomb chamber with (from top): Orants, Jonah and the Whale, Moses striking the rock (left), Noah praying in the ark, Adoration of the Magi. 200–250| Катакомбна комора со (од горе): Оранти, Јона и китот, Мојсеј удирајќи ја карпата (лево), Ное се моли во ковчегот, Обожување на мудреците. 200–250 </gallery> == Христијанска архитектура по 313 година == [[File:Santa_Sabina.JPG|мини| [[Црква Санта Сабина|Санта Сабина]], Рим, внатрешност (5 век).]] Во 4 век, брзорастечкото христијанско население, кое веќе било поддржано од државата, требало да изгради поголеми и повеличествени државни згради за богослужба од претежно дискретните места за состаноци што ги употребувале, кои обично биле во или меѓу домашните згради. Паганските храмови останале во употреба за нивните првобитни намени некое време и, барем во Рим, дури и кога биле напуштени, христијаните ги избегнувале сè до 6 или 7 век, кога некои биле претворени во цркви. {{Sfn|Syndicus|1962}} На други места ова се случило доста порано. Архитектонските формули за храмовите биле несоодветни, не само поради нивните пагански асоцијации, туку и затоа што паганскиот култ и жртвите се случувале на отворено под отворено небо пред очите на боговите, а храмот, во кој се наоѓале култните фигури и ризницата, бил позадина без прозорци. [[File:Wide_angle_view_-_Santa_Costanza_-_Rome_2016.jpg|мини| Внатрешен поглед на Санта Костанца, Рим]] Употребливиот модел во времето на [[Константин Велики|царот Константин I]], кој сакал да ја одбележи својата царска побожност, била познатата конвенционална архитектура на [[Базилика|базиликата]]. Постоеле неколку варијации на основниот план на секуларната базилика, секогаш некаков вид правоаголна сала, но оној што обично се следел за црквите имал средишен брод со по еден брод од секоја страна и [[апсида]] на едниот крај спроти главната врата од другата. Во, а честопати и пред апсидата, имало подигната платформа, каде што бил поставен олтарот и каде што вршела должноста на свештенството. Во световните градби, овој план почесто се користел за помалите сали за аудиенција на царевите, гувернерите и многу богатите отколку за големите јавни базилики кои служеле како судови и други јавни цели. {{Sfn|Syndicus|1962}} Ова бил вообичаениот модел што се употребувал за римските цркви и генерално во [[Западно Римско Царство|Западното Царство]], но [[Византија|Источното Царство]] и Римска Африка биле поавантуристички настроени, а нивните модели понекогаш биле копирани на Запад, на пример во [[Милано]]. Сите варијации дозволувале природна светлина од прозорците високо во ѕидовите, отстапување од светилиштата без прозорци на храмовите на повеќето претходни религии, и ова останало постојана карактеристика на христијанската [[црковна архитектура]]. Формулите што даваат цркви со голема средишна површина станале претпочитани во [[Византиска архитектура|византиската архитектура]], која рано развила стилови на базилика со купола. {{Sfn|Syndicus|1962}} Во рамките на куполната архитектура, христијанските цркви ги користеле за почитување на иконите во поголем размер од нивната природа, додека христијаните останувале покриени. <ref>{{Наведено списание|last=Kuban|first=Doğan|date=1987|title=The Style of Sinan's Domed Structures|url=https://www.jstor.org/stable/1523097|journal=Muqarnas|volume=4|pages=72, 93|doi=10.2307/1523097|jstor=1523097|url-access=subscription}}</ref> [[File:Basílica_de_São_Lourenço_Fora_de_Muros_-_Nave_principal.JPG|мини| Наосот на [[Црква Сан Лоренцо фуори ле Мура|Сан Лоренцо фуори ле Мура]], Рим]] Посебен и краткотраен тип на градба, употребувајќи ја истата базиликанска форма, била '''погребната сала''', која не била обична црква, иако преживеаните примери одамна станале редовни цркви и тие секогаш нуделе погребни и комеморативни услуги, но претставувале објект изграден во константиновиот период како затворени гробишта на место поврзано со ранохристијански маченици, како што е катакомба. Шесте примери изградени од Константин надвор од ѕидините на Рим се: Старата базилика „Свети Петар“, постарата базилика посветена на [[Света Агнија Римска|Света Агнес,]] од која денес единствен преостанат елемент е Санта Костанца, Сан Себастијано фуори ле Мура, Санти Марчелино и Пјетро ал Латерано, и еден во современиот парк Вила Гордијани. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hUN1K78QMskC&dq=santa+costanza+rome&pg=PA249|title=The churches and catacombs of early Christian Rome: a comprehensive guide|last=Webb|first=Matilda|publisher=Sussex Academic Press|year=2001|isbn=978-1-902210-58-2|page=251}}</ref> Мартириум претставувал објект подигнат на место со особено значење, честопати над гробот на маченик. Ниту една посебна архитектонска форма не била поврзана со типот, а тие често биле мали. Многумина станале цркви или капели во поголеми цркви изградени веднаш до нив. Со крстилниците и мавзолеите, нивната често помала големина и различна функција ги правеле мартириите погодни за архитектонско експериментирање. {{Sfn|Syndicus|1962}} Помеѓу клучните објекти, од кои не сите се зачувани во својата оригинална форма, се: * Константинови [[Базилика|базилики]]: ** [[Базилика Свети Јован Латерански|Архибазиликата на Свети Јован Латерански]] ** [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Базилика Голема Богородица]] ** Стара [[Базилика Свети Петар|базилика „Свети Петар“]] ** [[Базилика на Светиот гроб|Црква на Светиот гроб]] ** [[Базилика на Исусовото раѓање|Црква на Христовото раѓање]] ** [[Црква Света Софија (Софија)|Црква „Света Софија“, Софија]] * Централизиран план ** [[Санта Констанца]], изградена како царски мавзолеј во непосредна близина на погребна сала, чиј дел од ѕидот е зачуван. {{Sfn|Syndicus|1962}} ** [[Црква Свети Ѓорѓи (Софија)|Црква „Свети Ѓорѓи“, Софија]] <gallery widths="250" heights="250" perrow="4"> File:Basilica_of_Hagia_Sofia,_Bulgaria.jpg|алт=Exterior of the Basilica St. Sofia in Sofia, Bulgaria, 4th century CE| Надворешноста на [[Црква Света Софија (Софија)|базиликата „Света Софија“]] во Софија, Бугарија, 4 век од н.е. File:StGeorgeRotundaSofia.JPG|алт=Exterior of the Rotunda St. George, Sofia, Bulgaria, 3rd-4th century CE| Надворешност на [[Црква Свети Ѓорѓи (Софија)|ротондата „Св. Ѓорѓи“]], Софија, Бугарија, 3-4 век од н.е. </gallery> == Христијанска уметност по 313 година == [[File:1057_-_Roma,_Museo_d._civiltà_Romana_-_Calco_sarcofago_Giunio_Basso_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_12-Apr-2008.jpg|лево|мини|376x376пкс| Детал од саркофагот на Јуниј Бас, со ''Traditio Legis'' и ''влегувањето на Исус во Ерусалим''.]] Со конечната легализација на христијанството, постојните стилови на христијанската уметност продолжиле да се развиваат и да добиваат помонументален и иконски карактер. Набрзо започнале да се градат многу големи христијански цркви, а поголемиот дел од богатата елита го приспособила христијанството, а јавната и елитната христијанска уметност станала повеличествена за да одговара на новите простори и клиенти. Ханс Белтинг напишал дека „во доцната антика... христијанството ги усвоило [[Идол|култните слики]] на „паганите“, во целосно пресвртување на својот оригинален став, и развило сопствена практика на слики“. Но, големата самостојна скулптура, медиумот за најистакнатите пагански слики, продолжила да биде недоверлива и во голема мера избегнувана неколку векови, па дури и до ден-денес во [[Ортодоксија|православниот свет]]. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kuWm7jVWFiEC|title=Likeness and Presence: A History of the Image Before the Era of Art|last=Belting|first=Hans|publisher=Chicago University Press (English trans.)|year=1994|isbn=9780226042152|page=xxii|author-link=Hans Belting}}</ref> Иако позајмувањата на мотиви како што е Богородица и Детето од паганската религиозна уметност биле посочени уште во [[Протестантска реформација|Протестантската реформација]], кога [[Жан Калвин]] и неговите следбеници радосно ги употребувале како стап со кој ја победувале целата христијанска уметност, верувањето на Андре Грабар, Андреас Алфелди, Ернст Канторович и други историчари на уметност од почетокот на 20 век дека римските царски слики имале многу позначајно влијание „станало универзално прифатено“. Книга од Томас Ф. Метјуз од 1994 година прави обид да ја поништи оваа теза, во голема мера негирајќи го влијанието од царската иконографија во корист на низа други секуларни и религиозни влијанија, но била грубо обработена од академските рецензенти. Се забележуваат посложени и поскапи дела, како што богатите постепено се преобратуваат, а се појавува и поголема теолошка сложеност, како што христијанството станува предмет на остри доктринарни спорови. Во исто време, еден многу поинаков вид уметност се среќава во новите цркви кои се граделе во тој период. Некако случајно, најдобрата група на преживеани од нив е од Рим, каде што, заедно со Цариград и Ерусалим, тие веројатно биле во својот највеличествен период. [[Мозаик|Мозаикот]] веќе станал важен; за среќа овој е зачуван многу подобро од [[Фрескопис|фреската]], иако е подложен на добронамерна реставрација и поправка. Се смета дека било иновација на раните христијански цркви да се ставаат мозаици на ѕидовите и да се користат за сакрални теми; претходно, техниката во суштина се употребувала за подови и ѕидови во градините. До крајот на периодот се развил стилот на употреба на златна основа што продолжил да ги карактеризира византиските слики и многу средновековни западни слики. Со повеќе простор, во црквите се развиваат наративни слики кои содржат многу луѓе, а почнуваат да се гледаат и во подоцнежните слики во катакомбите. Непрекинати редови од библиски сцени се појавуваат (прилично високо) по страничните ѕидови на црквите. Најдобро зачуваните примери од 5 век се множеството сцени од [[Стар завет|Стариот завет]] по должината на наосот на [[Базилика Голема Богородица (Рим)|црквата „Голема Богородица“]] во Рим. Овие можат да се споредат со сликите во Дура-Европос, а веројатно произлегуваат и од изгубената традиција на еврејски и христијански прикажани ракописи, како и од поопшти римски преседани. {{Sfn|Syndicus|1962}} {{Sfn|Weitzmann|1979}} Големите [[Апсида|апсиди]] содржат слики во иконски стил, кој постепено се развивал за да се фокусира на голема фигура, или подоцна само на бистата, на Христос, или подоцна на Дева Марија. Најраните апсиди покажуваат низа композиции кои се нови симболични слики на христијанскиот живот и Црквата. Слики или „[[Икона|икони]]“ од пред 6 век не се зачувани во оригинална состојба, но очигледно се создадени и стануваат сè поважни во текот на овој период. Скулптурите, сите многу помали од природната големина, преживеале во поголеми количини. Најпознати од значителниот број преживеани рани христијански саркофази се можеби саркофагот на Јуниј Бас и догматскиот саркофаг од 4 век. Сочувани се голем број резби од слонова коска, вклучувајќи го и сложениот ковчег во Бреша од крајот на 5 век, веројатно производ на епископатот на Свети Амброзиј во [[Милано]], тогашното седиште на царскиот двор, и престолот на Максимијан од 6 век од византиската италијанска престолнина [[Равена]]. [[File:Gold_glass_Christian_plate,_4th_century.jpg|мини|300x300пкс| Златно стакло од катакомбите, со [[Апостол Петар|Свети Петар]], [[Богородица|Дева Марија]] во орантска поза, [[Апостол Павле|Свети Павле]], 4 век]] * [[Ракопис|Ракописи]] ** Фрагмент од Кведлинбург Италија – Стар завет од 5 век ** Виенски Генезис ** Росански Евангелија ** Котонски Генезис * Доцноантички мозаици во Италија и рановизантиски мозаици на Блискиот Исток. === Златно стакло === Златното стакло била техника за фиксирање на слој од златни листови со дизајн помеѓу два споени слоја стакло, развиена во хеленистичкото стакло и обновена во 3 век. Постојат многу помалку поголеми дизајни, но големото мнозинство од околу 500-те преживеани се кружни елементи, кои се исечени дна од чаши за вино што се употребувале за означување и украсување на гробовите во [[Римски катакомби|римските катакомби]] со нивно притискање во малтерот. Голем дел од нив се од 4 век, а се протегаат и до 5 век. Повеќето се христијански, но многумина се пагански и неколку се еврејски, и веројатно првично биле давани како подароци за брак или за празници како што е Нова Година. Нивната [[иконографија]] е многу проучувана, иако уметнички тие се релативно несофистицирани. {{Sfn|Beckwith|1979}} Нивните теми се слични на сликите во катакомбите, но со различна рамнотежа, вклучувајќи повеќе портрети на починатите. На нив може да се види прогресијата кон зголемен број на слики на светци. Истата техника почнала да се употребува за златни тесери за мозаици во средината на 1 век во Рим, а до 5 век тие станале стандардна позадина за религиозни мозаици. ==Наводи== {{Reflist|2}} ==Извори== * Balch, David L. (2000). ''Roman Domestic Art & Early House Churches'' (Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament Series), Mohr Siebeck, {{ISBN|9783161493836}} * du Bourguet, Pierre (1965). ''Early Christian Painting''. The Contact History of Art series. London: Weidenfeld & Nicolson. * {{cite book |last=Beckwith |first=John |title=Early Christian and Byzantine Art |publisher=[[Yale University Press]] |edition=2nd |year=1979 |isbn=0140560335 |url=https://books.google.com/books?id=E9zmHgAACAAJ}} * [[Ralf van Bühren|Bühren, Ralf van]] and Maciej Jan Jasiński (2024). ''[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23753234.2024.2322546 The invisible divine in the history of art. Is Erwin Panofsky (1892–1968) still relevant for decoding Christian iconography?]'', in ''Church, Communication and Culture'', vol. 9, pp.&nbsp;1–36. {{doi|10.1080/23753234.2024.2322546}}. * Finney, Paul Corby (1997). ''The Invisible God: The Earliest Christians on Art'', Oxford University Press, {{ISBN|9780195113815}} * Grig, Lucy (2004). "Portraits, Pontiffs and the Christianization of Fourth-Century Rome", ''Papers of the British School at Rome'', Vol. 72, pp.&nbsp;203–230, {{JSTOR|40311081}} * {{note label|LL6||}}{{cite book | last = Honour | first = Hugh | author-link = Hugh Honour |author2=Fleming, J. |author-link2=John Fleming (art historian) | year = 2005 | title = The Visual Arts: A History | edition = Seventh | publisher = Pearson Prentice Hall | location = Upper Saddle River, NJ | isbn = 0-13-193507-0 }} * {{cite book |last=Jensen |first=Robin Margaret |title=Understanding Early Christian Art |publisher=[[Routledge]] |year=2000 |isbn=0415204542 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225091228/http://books.google.co.uk/books?id=tW2WJvtr-IgC&printsec=frontcover&dq=Early+Christian+art&hl=en&sa=X&ei=qj6dUJy-BJKV0QWsuoHoCQ&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=Early%20Christian%20art&f=false |url=https://books.google.com/books?id=tW2WJvtr-IgC&q=Early+Christian+art |archive-date=25 December 2013}} * Meer, F. van der (1967). ''Early Christian Art'', Faber and Faber * {{cite book |last=Syndicus |first=Eduard |title=Early Christian Art |publisher=[[Burns & Oates]] |location=London |year=1962 |oclc=333082 |url=https://archive.org/details/earlychristianar00synd}} * [http://www.britannica.com/eb/article-9031718/Early-Christian-art "Early Christian art"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online. * {{cite book |last=Weitzmann |first=Kurt |author-link=Kurt Weitzmann |url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 |title=Age of spirituality : late antique and early Christian art, third to seventh century |year=1979 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |location=New York}} == Надворешни врски == {{Commons category|Paleochristian art}} {{Commons category|Paleochristian architecture}} * [http://diglit.ub.uni-heidelberg.de/diglit/wilpert1903/0004?sid=0c614290809413cfa81d4de983ae6d88 267 plates from Wilpert, Joseph, ed., ''Die Malereien der Katakomben Roms (Tafeln)''("Paintings in the Roman catacombs, (Plates)")], Freiburg im Breisgau, 1903, from Heidelberg University Library] * [http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth212/early_christian_art.html Early Christian art], introduction from the [[State University of New York at Oneonta]] * [http://www.indianchristianity.com/html/Books6.htm Christian Contribution to Art and Architecture in India] [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Архитектура од 6 век]] [[Категорија:Архитектура од 5 век]] [[Категорија:Архитектура од 4 век]] [[Категорија:Архитектура од 3 век]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Христијанска уметност]] [[Категорија:Ранохристијанска уметност| ]] jsbln2wmh0l2z0mpfkjuhnb8pwy7e8q 1 1403411 5629388 2026-09-17T05:45:06Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629388 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403412 5629390 2026-09-17T06:01:18Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361422526|The Bunch of Flowers (Gauguin)]]“ 5629390 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Букет цвеќе (Гоген)|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1891|height_metric=72|width_metric=92|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј Пушкин]]|city=Москва}} [[Податотека:Paul Gauguin - Te tiare farani (1891).jpg|мини|Пол Гоген – Букет цвеќе (1891)]] '''''Букет цвеќе''''' или '''''Цвеќиња на Франција''''' ({{Langx|fr|Le bouquet de fleurs}}; {{Langx|ty|Te tiare farani}})  е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], од 1891 година. Се чува во [[Пушкински музеј|Музејот Пушкин]] во [[Москва]]. Тоа било едно од првите во неговата серија [[Тахити|тахитски]] дела. == Историја == Делото било второ по (''[[Тахиќанка со цвеќе|„Тахитска жена со цвет]]''“) на кое Гоген му дал тахитски наслов,<ref>{{In lang|fr}} Wildenstein G. Gauguin. I. Catalogue. — Paris, 1964. — 283 p. - pages 162—163, 166</ref> во овој случај е прикажано на масата десно од центарот. Под вазната има мапа со контурите на Јужна Америка, додека млад Тахиќанец седи лево од сликата, додека девојка во темен фустан гледа низ прозорецот зад него. Уметникот го испратил делото во Париз во 1893 година, каде што за прв пат било изложено пред јавноста во галеријата на [[Пол Диран-Руел]] - во тоа време му бил даден францускиот наслов. На 18 февруари 1895 година, сликата била изложена на продажба на цртежи и слики на Гоген во аукциската куќа „Хотел Друо“,<ref>{{In lang|fr}} Wildenstein G. Gauguin. I. Catalogue. — Paris, 1964. — 283 p. - page 166</ref> а собраните пари биле наменети за финансирање на уште едно патување на уметникот на Тахити. Сликата не се продаде и Гоген ја откупил назад за 340 франци.<ref name="page67">{{In lang|ru}} Бессонова М. А., Георгиевская Е. Б. ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина.'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 с. — <nowiki>ISBN 5-900743-58-6</nowiki>, page 67</ref> Делото потоа било ставено на продажба во галеријата на Амброаз Волард, каде што било изложено на Есенскиот салон во 1906 година. Иван Морозов го купил делото во 1908 година за 8.000 франци - Волард му тврдел на Морозов дека Гуго фон Чуди претходно му понудил да го купи делото за Алте Националгалери во Берлин и дека договорот пропаднал само поради поради оставката на фон Цуди.<ref name="page134">{{In lang|ru}} Братья Морозовы. Великие русские коллекционеры: каталог выставки / Государственный Эрмитаж; Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. — СПб.: Изд-во Гос. Эрмитажа, 2019. — 368 с. — <nowiki>ISBN 978-5-93572-861-8</nowiki>, page 134</ref> Советската држава ја запленила колекцијата на Морозов по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] и таа била доделена на Државниот музеј на модерна западна уметност во 1923 година. Тој музеј бил укинат во 1948 година, а делото било префрлено во неговиот сегашен дом.<ref name="page67" /> == Поврзано == * Список на слики од Пол Гоген == Наводи == [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Слики од 1891 година]] htbqkstt1lt26dj9pz07de51hqy0377 5629391 5629390 2026-09-17T06:03:58Z Lili Arsova 86688 5629391 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Букет цвеќе (Гоген)|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1891|height_metric=72|width_metric=92|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј Пушкин]]|city=Москва}} [[Податотека:Paul Gauguin - Te tiare farani (1891).jpg|мини|Пол Гоген – Букет цвеќе (1891)]] '''''Букет цвеќе''''' или '''''Цвеќиња на Франција''''' ({{Langx|fr|Le bouquet de fleurs}}; {{Langx|ty|Te tiare farani}})  е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], од 1891 година. Се чува во [[Пушкински музеј|Музејот Пушкин]] во [[Москва]]. Тоа било едно од првите во неговата серија [[Тахити|тахитски]] дела. == Историја == Делото било второ по (''[[Тахиќанка со цвеќе|„Тахитска жена со цвет]]''“) на кое Гоген му дал тахитски наслов,<ref>{{In lang|fr}} Wildenstein G. Gauguin. I. Catalogue. — Paris, 1964. — 283 p. - pages 162—163, 166</ref> во овој случај е прикажано на масата десно од центарот. Под вазната има мапа со контурите на Јужна Америка, додека млад Тахиќанец седи лево од сликата, додека девојка во темен фустан гледа низ прозорецот зад него. Уметникот го испратил делото во Париз во 1893 година, каде што за прв пат било изложено пред јавноста во галеријата на [[Пол Диран-Руел]] - во тоа време му бил даден францускиот наслов. На 18 февруари 1895 година, сликата била изложена на продажба на цртежи и слики на Гоген во аукциската куќа „Хотел Друо“,<ref>{{In lang|fr}} Wildenstein G. Gauguin. I. Catalogue. — Paris, 1964. — 283 p. - page 166</ref> а собраните пари биле наменети за финансирање на уште едно патување на уметникот на Тахити. Сликата не се продала и Гоген ја откупил назад за 340 франци.<ref name="page67">{{In lang|ru}} Бессонова М. А., Георгиевская Е. Б. ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина.'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 с. — <nowiki>ISBN 5-900743-58-6</nowiki>, page 67</ref> Делото потоа било ставено на продажба во галеријата на Амброаз Волард, каде што било изложено на Есенскиот салон во 1906 година. [[Иван Морозов]] го купил делото во 1908 година за 8.000 франци - Волард му тврдел на Морозов дека Гуго фон Чуди претходно му понудил да го купи делото за Националната галерија во Берлин и дека договорот пропаднал само поради поради оставката на фон Цуди.<ref name="page134">{{In lang|ru}} Братья Морозовы. Великие русские коллекционеры: каталог выставки / Государственный Эрмитаж; Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. — СПб.: Изд-во Гос. Эрмитажа, 2019. — 368 с. — <nowiki>ISBN 978-5-93572-861-8</nowiki>, page 134</ref> Советската држава ја запленила колекцијата на Морозов по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] и таа била доделена на Државниот музеј на модерна западна уметност во 1923 година. Тој музеј бил укинат во 1948 година, а делото било префрлено во неговиот сегашен дом.<ref name="page67" /> == Поврзано == * Список на слики од Пол Гоген == Наводи == {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Слики од 1891 година]] 3i4csl1wv637p4u03tmjt5ebvn0phh3 5629392 5629391 2026-09-17T06:04:42Z Lili Arsova 86688 5629392 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Букет цвеќе (Гоген)|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1891|height_metric=72|width_metric=92|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј Пушкин]]|city=Москва}} [[Податотека:Paul Gauguin - Te tiare farani (1891).jpg|мини|Пол Гоген – Букет цвеќе (1891)]] '''''Букет цвеќе''''' или '''''Цвеќиња на Франција''''' ({{Langx|fr|Le bouquet de fleurs}}; {{Langx|ty|Te tiare farani}})  е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], од 1891 година. Се чува во [[Пушкински музеј|Музејот Пушкин]] во [[Москва]]. Тоа било едно од првите во неговата серија [[Тахити|тахитски]] дела. == Историја == Делото било второ по (''[[Тахиќанка со цвеќе|„Тахитска жена со цвет]]''“) на кое Гоген му дал тахитски наслов,<ref>{{In lang|fr}} Wildenstein G. Gauguin. I. Catalogue. — Paris, 1964. — 283 p. - pages 162—163, 166</ref> во овој случај е прикажано на масата десно од центарот. Под вазната има мапа со контурите на Јужна Америка, додека млад Тахиќанец седи лево од сликата, додека девојка во темен фустан гледа низ прозорецот зад него. Уметникот го испратил делото во Париз во 1893 година, каде што за прв пат било изложено пред јавноста во галеријата на [[Пол Диран-Руел]] - во тоа време му бил даден францускиот наслов. На 18 февруари 1895 година, сликата била изложена на продажба на цртежи и слики на Гоген во аукциската куќа „Хотел Друо“,<ref>{{In lang|fr}} Wildenstein G. Gauguin. I. Catalogue. — Paris, 1964. — 283 p. - page 166</ref> а собраните пари биле наменети за финансирање на уште едно патување на уметникот на Тахити. Сликата не се продала и Гоген ја откупил назад за 340 франци.<ref name="page67">{{In lang|ru}} Бессонова М. А., Георгиевская Е. Б. ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина.'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 с. — <nowiki>ISBN 5-900743-58-6</nowiki>, page 67</ref> Делото потоа било ставено на продажба во галеријата на Амброаз Волард, каде што било изложено на Есенскиот салон во 1906 година. [[Иван Морозов]] го купил делото во 1908 година за 8.000 франци - Волард му тврдел на Морозов дека Гуго фон Чуди претходно му понудил да го купи делото за Националната галерија во Берлин и дека договорот пропаднал само поради поради оставката на фон Цуди.<ref name="page134">{{In lang|ru}} Братья Морозовы. Великие русские коллекционеры: каталог выставки / Государственный Эрмитаж; Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. — СПб.: Изд-во Гос. Эрмитажа, 2019. — 368 с. — <nowiki>ISBN 978-5-93572-861-8</nowiki>, page 134</ref> Советската држава ја запленила колекцијата на Морозов по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] и таа била доделена на Државниот музеј на модерна западна уметност во 1923 година. Тој музеј бил укинат во 1948 година, а делото било префрлено во неговиот сегашен дом.<ref name="page67" /> == Поврзано == [[* Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Слики од 1891 година]] {{Пол Гоген}} dntp425lovyur37ycb67pdejphw9spb 5629393 5629392 2026-09-17T06:05:19Z Lili Arsova 86688 5629393 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Букет цвеќе (Гоген)|caption=|image=|image_size=350px|artist=[[Пол Гоген]]|year=1891|height_metric=72|width_metric=92|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј Пушкин]]|city=Москва}} [[Податотека:Paul Gauguin - Te tiare farani (1891).jpg|мини|Пол Гоген – Букет цвеќе (1891)]] '''''Букет цвеќе''''' или '''''Цвеќиња на Франција''''' ({{Langx|fr|Le bouquet de fleurs}}; {{Langx|ty|Te tiare farani}})  е слика масло на платно од [[Пол Гоген]], од 1891 година. Се чува во [[Пушкински музеј|Музејот Пушкин]] во [[Москва]]. Тоа било едно од првите во неговата серија [[Тахити|тахитски]] дела. == Историја == Делото било второ по (''[[Тахиќанка со цвеќе|„Тахитска жена со цвет]]''“) на кое Гоген му дал тахитски наслов,<ref>{{In lang|fr}} Wildenstein G. Gauguin. I. Catalogue. — Paris, 1964. — 283 p. - pages 162—163, 166</ref> во овој случај е прикажано на масата десно од центарот. Под вазната има мапа со контурите на Јужна Америка, додека млад Тахиќанец седи лево од сликата, додека девојка во темен фустан гледа низ прозорецот зад него. Уметникот го испратил делото во Париз во 1893 година, каде што за прв пат било изложено пред јавноста во галеријата на [[Пол Диран-Руел]] - во тоа време му бил даден францускиот наслов. На 18 февруари 1895 година, сликата била изложена на продажба на цртежи и слики на Гоген во аукциската куќа „Хотел Друо“,<ref>{{In lang|fr}} Wildenstein G. Gauguin. I. Catalogue. — Paris, 1964. — 283 p. - page 166</ref> а собраните пари биле наменети за финансирање на уште едно патување на уметникот на Тахити. Сликата не се продала и Гоген ја откупил назад за 340 франци.<ref name="page67">{{In lang|ru}} Бессонова М. А., Георгиевская Е. Б. ''Франция второй половины XIX — XX века. Собрание живописи / Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина.'' — М.: Красная площадь, 2001. — 399 с. — <nowiki>ISBN 5-900743-58-6</nowiki>, page 67</ref> Делото потоа било ставено на продажба во галеријата на Амброаз Волард, каде што било изложено на Есенскиот салон во 1906 година. [[Иван Морозов]] го купил делото во 1908 година за 8.000 франци - Волард му тврдел на Морозов дека Гуго фон Чуди претходно му понудил да го купи делото за Националната галерија во Берлин и дека договорот пропаднал само поради поради оставката на фон Цуди.<ref name="page134">{{In lang|ru}} Братья Морозовы. Великие русские коллекционеры: каталог выставки / Государственный Эрмитаж; Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. — СПб.: Изд-во Гос. Эрмитажа, 2019. — 368 с. — <nowiki>ISBN 978-5-93572-861-8</nowiki>, page 134</ref> Советската држава ја запленила колекцијата на Морозов по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] и таа била доделена на Државниот музеј на модерна западна уметност во 1923 година. Тој музеј бил укинат во 1948 година, а делото било префрлено во неговиот сегашен дом.<ref name="page67" /> == Поврзано == [[* Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Слики од 1891 година]] 60a1w1s8rqii9b2nhnrh81cufitpnz0 0 1403413 5629394 2026-09-17T06:15:41Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361247627|Christ in the Garden of Olives (Gauguin)]]“ 5629394 wikitext text/x-wiki '''''„Христос во Маслиновата градина“''''' — слика на францускиот уметник [[Пол Гоген]] од 1889 година. Делото е и [[автопортрет]] и приказ на [[Исус Христос|Исус]] пред да биде [[Агонија во градината|одведен од војниците]]. == Заднина == Пол Гоген (роден во Франција во 1848 година) бил влијателен [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник чие дело извршило силно влијание врз [[Симболизам|симболистичкото]] движење и врз целата модерна уметност, многу години по неговата смрт. Иако имал неконвенционални религиозни сфаќања за тоа време, Гоген поголемиот дел од своето творештво го сосредоточил на теми поврзани со верата и со Бог. Во врска со ова, историчарот на уметноста Томас Бузер напишал: „Се чини дека Гоген верувал во Бог кој вдахнал живот во првобитниот хаос од несуштински атоми и на тој начин ја поставил природата на нејзиниот пат. Со тоа, Бог се материјализирал; и, ако Бог некогаш постоел, сега е мртов.“<ref>Buser, Thomas. "Gauguin's Religion." ''Art Journal'' 27, no. 4 (1968): 375-80.</ref> Поради ваквите ставови, начинот на кој тој се справувал со верските теми во своите дела значително се разликувал од неговите современици. Гоген, кој бил заинтригиран од [[Теозофија|теозофијата]], го користел односот меѓу Христос и светот како [[метафора]] за сопствениот однос со уметноста. Пример за ова се делата како '''„'''''Христос во Маслиновата градина'''''“''', каде што непосредно се става себеси во положба на [[Исус Христос]]. При крајот на неговата кариера и живот, покрај Христос и другите верски мотиви, голем дел од неговите дела се занимавале со неговото специфично разбирање и [[Фетишизам|фетишизација]] на „абнормалните луѓе“. . Потпирајќи се силно на апстракцијата — што претставувало главна разлика помеѓу него и другите постимпресионисти од тој период, како Винсент ван Гог — Гоген верувал дека уметниците не треба да се потпираат на референтни слики, туку на сопствената имагинација и меморија. Неговото дело ''[[Автопортрет со ореол и змија|„Автопортрет со ореол и змија“]]'', слика [[Маслено сликарство|масло на дрво]] завршена во 1889 година, е одраз на ова сфаќање, но и на неговата фиксација да се прикажува себеси како Христос. На оваа слика Гоген е прикажан со издолжен врат додека зјапа во предмет што гледачот не може да го види. Покрај апстрактните црти, тој вклучува и ореол над својата глава, а во долниот дел од сликата е прикажана змија сместена непосредно под две јаболка, со што алудира на првородниот грев. Според историчарката на уметност Владислава Јаворска во нејзиниот труд „''Свето или профано?''“: „Истовремено со неговото горчливо чувство дека никој не го разбира, растело и неговото убедување дека тој е 'избраниот', 'спасителот' и 'откупителот' на модерното сликарство.“<ref>Jaworska, W. ladyslawa. "''Christ in the Garden of Olive-Trees'' by Gauguin. the Sacred Or the Profane?" ''Artibus Et Historiae'' 19, no. 37 (1998): 77-102.</ref> Гоген верувал дека е избран да биде спасител на модерната уметност, а сликите како овој „''Автопортрет''“ и „''Христос во Маслиновата градина''“ го прикажуваат како ја комбинира својата фигура со ликот на Христос за да го засили тој аргумент. == ''Христос во Маслиновата градина'' == Како необично привлечна слика со масло, ''„Христос во Маслиновата градина“'' на Пол Гоген претставува автопортрет што го става уметникот на местото на Христос додека тој се впушта во патување во непознатото. За да се создаде чувство на длабочина и хиерархија, во заднината можат да се забележат две фигури кои заостануваат зад ликот во преден план. Покрај големината и растојанието меѓу фигурите што создаваат имплицитна хиерархија, Гоген намерно ги прикажува ликовите во заднината без лица, осигурувајќи се дека тие нема да го одвлечат вниманието од средишната фигура. Гоген внимателно го избира секој потег со четката за да создаде маглива текстура, поради што делото речиси изгледа како визија. И покрај употребата на топли бои за обликување на средишната фигура, заднината на делото — која прикажува надворешен терен — е составена речиси целосно од ладни тонови. Ова сопоставување на боите придонесува за совршена рамнотежа на целото дело.. Прикажувајќи се себеси како Христос, Гоген преку ова дело алудира на сопственото верување дека тој, исто како и Месијата, на крајот ќе настрада за спасението и за напредокот на своите современици. Сликата е создадена во Ле Пулди, Бретања, во ноември 1889 година, во период кога Гоген бил емотивно скршен поради неговите тогашни неуспеси на изложбите во Париз. Во писмо до [[Емил Шуфенекер]], тој напишал: „Вестите што ги добивам од Париз толку многу ме обесхрабруваат што ми недостасува храброст да сликам, па го влечам моето старо тело, изложено на северниот ветер, по морскиот брег во [[Ле Пулди]]. Автоматски правам неколку студии. Но, мојата душа е далеку и тажно гледа во црната бездна што се отвора пред мене.“<ref>Malingue, XCII. A letter to Emil Bernard. Le Pouldu, November 1889, pp. 173-174</ref> Средишната фигура на сликата, односно самиот Гоген, е прикажана со главата наведната кон земјата и со лице полно со тага и очај поради отфрлањето со кое се соочувал. Ставајќи се во положба на Христос, Гоген се обидува да го спореди сопственото страдање со она на Спасителот, претставувајќи се како личност која на крајот ќе биде гласник за своите современици, и покрај тоа што е отфрлена од нив. Кога критичарот [[Жил Ире]] во 1891 година — неколку години по завршувањето на делото — го прашал за ''„Христос во Маслиновата градина“'', Гоген изјавил дека сликата „треба да го симболизира неуспехот на еден идеал, страдањето кое било и божествено и човечко, Исус напуштен од сите свои ученици во околина која е тажна исто како и Неговата душа.“<ref>J. Huret, Paul Gauguin devant ses tableaux, "L'Echo de Paris", 23, 2, 1891</ref> Ова дело служело како визуелен приказ на улогата на Гоген како уметник избран да се жртвува себеси за напредокот и воздигнувањето на визуелната уметност. == Наводи == {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] 6ootm5sfme2wj7g4yjxfgtqqchnc69z 5629401 5629394 2026-09-17T06:25:05Z P.Nedelkovski 47736 дополнување, поправки 5629401 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | title = Христос во Маслиновата градина | caption = Гоген како Христос во градината | image_file = Gauguin-christ-in-garden.jpg | image_size = 350px | artist = [[Пол Гоген]] | year = 1889 | medium = [[маслено сликарство|масло на платно]] | height_metric = 72,4 | width_metric = 91,4 | metric_unit = см | imperial_unit = in | museum = [[Музеј на уметноста „Нортон“]] | city = [[Вест Палм Бич]], [[Флорида]] }} '''''„Христос во Маслиновата градина“''''' — слика на францускиот уметник [[Пол Гоген]] од 1889 година. Делото е и [[автопортрет]] и приказ на [[Исус Христос|Исус]] пред да биде [[Агонија во градината|одведен од војниците]]. == Заднина == Пол Гоген (роден во Франција во 1848 година) бил влијателен [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник чие дело извршило силно влијание врз [[Симболизам|симболистичкото]] движење и врз целата модерна уметност, многу години по неговата смрт. Иако имал неконвенционални религиозни сфаќања за тоа време, Гоген поголемиот дел од своето творештво го сосредоточил на теми поврзани со верата и со Бог. Во врска со ова, историчарот на уметноста Томас Бузер напишал: „Се чини дека Гоген верувал во Бог кој вдахнал живот во првобитниот хаос од несуштински атоми и на тој начин ја поставил природата на нејзиниот пат. Со тоа, Бог се материјализирал; и, ако Бог некогаш постоел, сега е мртов.“<ref>Buser, Thomas. "Gauguin's Religion." ''Art Journal'' 27, no. 4 (1968): 375-80.</ref> Поради ваквите ставови, начинот на кој тој се справувал со верските теми во своите дела значително се разликувал од неговите современици. Гоген, кој бил заинтригиран од [[Теозофија|теозофијата]], го користел односот меѓу Христос и светот како [[метафора]] за сопствениот однос со уметноста. Пример за ова се делата како '''„'''''Христос во Маслиновата градина'''''“''', каде што непосредно се става себеси во положба на [[Исус Христос]]. При крајот на неговата кариера и живот, покрај Христос и другите верски мотиви, голем дел од неговите дела се занимавале со неговото специфично разбирање и [[Фетишизам|фетишизација]] на „абнормалните луѓе“. Потпирајќи се силно на апстракцијата — што претставувало главна разлика помеѓу него и другите постимпресионисти од тој период, како Винсент ван Гог — Гоген верувал дека уметниците не треба да се потпираат на референтни слики, туку на сопствената имагинација и меморија. Неговото дело ''[[Автопортрет со ореол и змија|„Автопортрет со ореол и змија“]]'', слика [[Маслено сликарство|масло на дрво]] завршена во 1889 година, е одраз на ова сфаќање, но и на неговата фиксација да се прикажува себеси како Христос. На оваа слика Гоген е прикажан со издолжен врат додека зјапа во предмет што гледачот не може да го види. Покрај апстрактните црти, тој вклучува и ореол над својата глава, а во долниот дел од сликата е прикажана змија сместена непосредно под две јаболка, со што алудира на првородниот грев. Според историчарката на уметност Владислава Јаворска во нејзиниот труд „''Свето или профано?''“: „Истовремено со неговото горчливо чувство дека никој не го разбира, растело и неговото убедување дека тој е 'избраниот', 'спасителот' и 'откупителот' на модерното сликарство.“<ref>Jaworska, W. ladyslawa. "''Christ in the Garden of Olive-Trees'' by Gauguin. the Sacred Or the Profane?" ''Artibus Et Historiae'' 19, no. 37 (1998): 77-102.</ref> Гоген верувал дека е избран да биде спасител на модерната уметност, а сликите како овој „''Автопортрет''“ и „''Христос во Маслиновата градина''“ го прикажуваат како ја комбинира својата фигура со ликот на Христос за да го засили тој аргумент. == ''Христос во Маслиновата градина'' == Како необично привлечна слика со масло, ''„Христос во Маслиновата градина“'' на Пол Гоген претставува автопортрет што го става уметникот на местото на Христос додека тој се впушта во патување во непознатото. За да се создаде чувство на длабочина и хиерархија, во заднината можат да се забележат две фигури кои заостануваат зад ликот во преден план. Покрај големината и растојанието меѓу фигурите што создаваат имплицитна хиерархија, Гоген намерно ги прикажува ликовите во заднината без лица, осигурувајќи се дека тие нема да го одвлечат вниманието од средишната фигура. Гоген внимателно го избира секој потег со четката за да создаде маглива текстура, поради што делото речиси изгледа како визија. И покрај употребата на топли бои за обликување на средишната фигура, заднината на делото — која прикажува надворешен терен — е составена речиси целосно од ладни тонови. Ова сопоставување на боите придонесува за совршена рамнотежа на целото дело.. Прикажувајќи се себеси како Христос, Гоген преку ова дело алудира на сопственото верување дека тој, исто како и Месијата, на крајот ќе настрада за спасението и за напредокот на своите современици. Сликата е создадена во Ле Пулди, Бретања, во ноември 1889 година, во период кога Гоген бил емотивно скршен поради неговите тогашни неуспеси на изложбите во Париз. Во писмо до [[Емил Шуфенекер]], тој напишал: „Вестите што ги добивам од Париз толку многу ме обесхрабруваат што ми недостасува храброст да сликам, па го влечам моето старо тело, изложено на северниот ветер, по морскиот брег во [[Ле Пулди]]. Автоматски правам неколку студии. Но, мојата душа е далеку и тажно гледа во црната бездна што се отвора пред мене.“<ref>Malingue, XCII. A letter to Emil Bernard. Le Pouldu, November 1889, pp. 173-174</ref> Средишната фигура на сликата, односно самиот Гоген, е прикажана со главата наведната кон земјата и со лице полно со тага и очај поради отфрлањето со кое се соочувал. Ставајќи се во положба на Христос, Гоген се обидува да го спореди сопственото страдање со она на Спасителот, претставувајќи се како личност која на крајот ќе биде гласник за своите современици, и покрај тоа што е отфрлена од нив. Кога критичарот [[Жил Ире]] во 1891 година — неколку години по завршувањето на делото — го прашал за ''„Христос во Маслиновата градина“'', Гоген изјавил дека сликата „треба да го симболизира неуспехот на еден идеал, страдањето кое било и божествено и човечко, Исус напуштен од сите свои ученици во околина која е тажна исто како и Неговата душа.“<ref>J. Huret, Paul Gauguin devant ses tableaux, "L'Echo de Paris", 23, 2, 1891</ref> Ова дело служело како визуелен приказ на улогата на Гоген како уметник избран да се жртвува себеси за напредокот и воздигнувањето на визуелната уметност. == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] r03g3dve8seoxzxtklwg2ghxm33az0g 0 1403414 5629395 2026-09-17T06:15:59Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361271152|Fatata te Miti (By the Sea)]]“ 5629395 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|image=|image_size=300px|title=Покрај морето|artist=[[Пол Гоген]]|year=1892|city=[[Вашингтон]]|museum=[[Национална галерија на уметноста]]}} [[Податотека:Paul Gauguin - Fatata te Miti (By the Sea) - Google Art Project.jpg|мини|Покрај морето]] '''''„Покрај морето“''''' ([[Тахитски јазик|тахитски]]; е ''Fatata te Miti)'' е слика [[маслено сликарство]] од 1892 година од [[Франција|францускиот]] уметник [[Пол Гоген]], која се наоѓа во Националната галерија на уметности во [[Вашингтон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wga.hu/html_m/g/gauguin/04/tahiti23.html|title=By the Sea (Fatata te Miti)|publisher=Web Gallery of Art|accessdate=6 October 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/g/paul_gauguin/index.html|title=Paul Gauguin New York Times|work=New York Times|accessdate=6 October 2014}}</ref> == Слики == [[File:Gauguin_Arearea_no_varua_ino.jpg|лево|мини| ''Забава на злиот дух (Arearea no varua ino)'', 1894, Њујорк Карлсберг Глиптотек]] [[File:Paul_Gauguin_-_Parau_na_te_Varua_ino_(1892).jpg|лево|мини| [[Зборови на ѓаволот|''Зборови до злиот дух'']] ''(Parau na te Varua ino)'', 1892 година, [[Национална уметничка галерија|Национална галерија на уметност Вашингтон]]]] [[File:Paul_Gauguin_-_"In_the_waves"_or_"Ondine"_-_1889.jpg|мини| ''Во бранот'' или ''Ондин'', 1889, [[Музеј на уметност Кливленд|Музеј на уметност во Кливленд]]]] Гоген ја насликал сликата ''Крај морето'' (тахиски: ''Fatata te Miti)'' во 1892 година, за време на неговото прво патување на [[Тахити]]. Како и ''[[Vahine no te vi|Жена од манго)]]'' („Vahine no te vi“)(W 449) насликана во исто време, тоа е пример за релативно малкуте едноставни жанровски сцени што Гоген ги насликал веднаш по поставувањето на своето студио во родна бамбусова колиба во Матаиеа, Папеари . Сепак, како што истакнува Ненси Моул Метјуз, биографката на Гоген, ниту едното ниту другото не го претставуваат она што тој всушност ''го видел''. Сликите го трансформираат секојдневното и обичното во егзотичен поглед на животот на островот. Сликата „''(Забавата на злиот дух“ (''Arearea no varua ino“) (W 514), насликана кратко откако Гоген се вратил во Париз, се чини дека го дели истиот амбиент и покажува како тој преминал од едноставно жанровско сликарство, воведувајќи симболистички елементи. Истото дрво, кое ја дели сликата на две различни зони, може да се види во ''„[[Зборови на ѓаволот|Зборови до злиот дух]]“'' (W 458).<ref name="Stuckey" /> Сликата прикажува две тахитски жени, видени одзади, како скокаат во морето. Во позадина има [[рибар]], кој лови риба со копје. Сликата го отелотворува [[Романтизам|романтичниот]] поглед на Тахиќаните, познат по ''„Свадбата на'' Лоти“ од [[Пјер Лоти]]. Во тој роман, Лоти ги опишал занимањата на неговата тахитска невеста како исклучително едноставни, „сон, капење, пред сè капење“. Жените на сликата се капат голи, соблекувајќи ги своите ''парео костуми'', очигледно незаинтересирани за присуството на рибарот во близина. Ова е слика од неограничениот тропски рај што Гоген се надевал да го пронајде, иако реалноста била дека полинезиската култура била трансформирана од западните [[Мисионер|мисионери]] и [[Колонијализам|колонијализмот]], бидејќи тие ги наметнале своите вредности и религија врз луѓето што живееле на островите.<ref name="NGA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/collection/gallery/gg82/gg82-46624.html|title=Fatata te Miti (By the Sea)|work=nga.gov|publisher=[[National Gallery of Art]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009202930/https://www.nga.gov/collection/gallery/gg82/gg82-46624.html|archive-date=2014-10-09|accessdate=2014-10-06}}</ref> Темата на нимфите што се забавуваат на брановите била традиција на Златното доба, постојано претставувана од уметници како [[Тицијан]] и [[Гистав Курбе]], па сè до современиот [[Дега]] на Гоген. Гоген бил фасциниран од темата, првпат ја започнал во 1885 година со неговата ''[[Women Bathing|слика „Капење жени“]]'' (W 167). Тој се вратил на тоа со својата ''[[Ondine (Gauguin)|слика „Ондин“]]'' (W 336) од 1889 година, неговата препознатлива слика на изложбата „Волпини“. Гоген користел интензивни тропски бои за да пренесе сензуално задоволство.<ref name="NGA" /> На пример, тој користел розови и виолетови нијанси за песокот, иако всушност плажите биле досадна вулканска кафеава боја. Техниката што ја користел овде за нанесување чиста (немешана) боја во задебелени и рамни форми обележани со темни шалтери е онаа што тој ја развил во Бретања, наречена ''клоизонизам.'' Ајзенман забележува дека на оваа и слични слики, Гоген поставил форми на сложувалки со комплементарни и соседни нијанси една до друга како бинарни елементи за да сугерира колористички лиминален посредник, одразувајќи го духовното верување на Гоген дека бинарните елементи како што се моралниот и физичкиот универзум се помирливи. За да ја зголеми луминозноста и да го подобри нивниот ефект на скапоцен камен, Гоген нанел тенок слој од проѕирен восок на површината на неговите рани тахитски слики.<ref name="Stuckey" /> Сликата претходно била во сопственост на Честер Дејл, кој ја оставил својата колекција на Националната галерија на уметности во Вашингтон во 1962 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistory.about.com/od/from_exhibitions/ig/chester_dale_collection/cdc_nga_2010-11_35.htm|title=From Impressionism to Modernism: The Chester Dale Collection|publisher=About Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010091815/http://arthistory.about.com/od/from_exhibitions/ig/chester_dale_collection/cdc_nga_2010-11_35.htm|archive-date=10 October 2014|accessdate=6 October 2014}}</ref> == Прв тахитски период == Барајќи општество кое е поелементарно и поедноставно од она во Франција, Гоген понудил на аукција триесет од своите слики и ги искористил парите за да патува до Тахити. Оваа прва посета траела од 1891 до 1893 година. Неговата книга ''{{Меѓујазична врска|Noa Noa|ca}}'' била напишана во стилот на патнички дневник и првично била наменета да обезбеди контекст за неговата изложба во Париз во 1893 година. Гоген првпат ги употребил зборовите „Ноа Ноа“, потсетувајќи на зборовите што самите Тахиќани ги користеле за мирисот на тахитските жени: ''„Téiné merahi '''noa noa''' “'' што значи ''„(сега) многу '''миризливо'''“.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.clevelandart.org/research/in-the-library/collection-in-focus/paul-gauguins-noa-noa|title=Paul Gauguin's Noa Noa|work=clevelandart.org|publisher=[[Cleveland Museum of Art]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225904/http://www.clevelandart.org/research/in-the-library/collection-in-focus/paul-gauguins-noa-noa|archive-date=2015-09-23|accessdate=2014-10-07|quote=A mingled perfume, half animal, half vegetable emanated from them; the perfume of their blood and of the gardenias—tiaré—which they wore in their hair. "Téiné merahi noa noa (now very fragrant)," they said.}}</ref> Суштинската ''Фенуа'' („земја“ или „остров“) е разбрана во насловот на неговата книга, па затоа точниот превод е „Миризливиот остров“. Исто така, се подразбира и тахитскиот термин за „рај“ - ''Rohutu noanoa''. Сепак, неговата книга останала необјавена до 1901 година, иако извадоци биле објавени во ''„La Revue Blanche“'' во 1897 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.clevelandart.org/research/in-the-library/collection-in-focus/paul-gauguins-noa-noa|title=Paul Gauguin's Noa Noa|publisher=www.clevelandart.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225904/http://www.clevelandart.org/research/in-the-library/collection-in-focus/paul-gauguins-noa-noa|archive-date=2015-09-23|accessdate=2014-10-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.bnf.fr/12079829/paul_gauguin_noa_noa/|title=Noa Noa|work=bnf.fr|publisher=[[Bibliothèque nationale de France]]}}</ref> Првата европска изложба на Гогеновите дела се одржала во март 1893 година во Копенхаген, кога тој успеал да ја прифати понудата на еден капетан што дошол во посета и да испрати осум избрани слики.<gallery mode="packed" heights="110px" caption="Слики на Гоген од првиот тахитски период избрани за неговата изложба во Копенхаген"> File:Parau_Parau_Whispered_Words_by_Paul_Gauguin_1892.jpeg File:Eh_quoi!_Tu_es_jaloux%3F_by_Paul_Gauguin.jpg File:Paul_Gauguin-_Manao_tupapau_(The_Spirit_of_the_Dead_Keep_Watch).JPG File:Paul_Gauguin_049.jpg File:Paul_Gauguin_045.jpg File:Paul_Gauguin_027.jpg File:Paul_Gauguin_-_I_Raro_Te_Oviri_(Under_the_Pandanus)_-_Google_Art_Project.jpg File:Gauguin_Te_fare.jpg </gallery> == Поврзано == * Список на слики од Пол Гоген == Наводи == ; Извори * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/gauguininsouthse00dani|title=Gauguin in the South Seas|last=Danielsson, Bengt|publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|year=1965|location=Garden City, New York|author-link=Bengt Danielsson|url-access=registration}} * Eisenman, Stephen F., (1999). ''Gauguin's Skirt''. London: Thames and Hudson. {{ISBN|978-0500280386}}. * Mathews, Nancy Mowll (2001). ''Paul Gauguin, an Erotic Life''. New Haven, Connecticut: Yale University Press, {{ISBN|0-300-09109-5}}. * {{Наведена книга|title=The Art of Paul Gauguin|last=Stuckey|first=Charles F.|date=1988|publisher=[[National Gallery of Art]]|others=with Peter Zegers|isbn=0-8212-1723-2|pages=[https://archive.org/details/unset0000unse_d8s2/page/276 276-7]|chapter=The First Tahitian Years|lccn=88-81005|chapter-url=https://archive.org/details/unset0000unse_d8s2/page/276}} == Надворешни врски == * Гоген, Пол; Морис, Чарлс (1901). [http://www.gutenberg.org/cache/epub/11646/pg11646.html ''Ноа Ноа: Тахити весник на Пол Гоген'' .] [http://www.gutenberg.org/cache/epub/11646/pg11646.html На француски] * [http://manybooks.net/titles/gauguinpother06noa_noa.html ''Ноа Ноа: Тахити весник на Пол Гоген'' .] [http://manybooks.net/titles/gauguinpother06noa_noa.html на англиски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141010070617/http://manybooks.net/titles/gauguinpother06noa_noa.html|date=2014-10-10}} [[Категорија:Постимпресионистички слики]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] 4l9kc02y0l0lbh46j41lpmayazzu8ys 5629396 5629395 2026-09-17T06:20:55Z Lili Arsova 86688 5629396 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|image=|image_size=300px|title=Покрај морето|artist=[[Пол Гоген]]|year=1892|city=[[Вашингтон]]|museum=[[Национална галерија на уметноста]]}} [[Податотека:Paul Gauguin - Fatata te Miti (By the Sea) - Google Art Project.jpg|мини|Покрај морето]] '''''„Покрај морето“''''' ([[Тахитски јазик|тахитски]]; е ''Fatata te Miti)'' е слика [[маслено сликарство]] од 1892 година од [[Франција|францускиот]] уметник [[Пол Гоген]], која се наоѓа во Националната галерија на уметности во [[Вашингтон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wga.hu/html_m/g/gauguin/04/tahiti23.html|title=By the Sea (Fatata te Miti)|publisher=Web Gallery of Art|accessdate=6 October 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/g/paul_gauguin/index.html|title=Paul Gauguin New York Times|work=New York Times|accessdate=6 October 2014}}</ref> == Слики == [[File:Gauguin_Arearea_no_varua_ino.jpg|лево|мини| ''Забава на злиот дух (Arearea no varua ino)'', 1894, Њујорк Карлсберг Глиптотек]] [[File:Paul_Gauguin_-_Parau_na_te_Varua_ino_(1892).jpg|лево|мини| [[Зборови на ѓаволот|''Зборови до злиот дух'']] ''(Parau na te Varua ino)'', 1892 година, [[Национална уметничка галерија|Национална галерија на уметност Вашингтон]]]] [[File:Paul_Gauguin_-_"In_the_waves"_or_"Ondine"_-_1889.jpg|мини| ''Во бранот'' или ''Ондин'', 1889, [[Музеј на уметност Кливленд|Музеј на уметност во Кливленд]]]] Гоген ја насликал сликата ''Крај морето'' (тахиски: ''Fatata te Miti)'' во 1892 година, за време на неговото прво патување на [[Тахити]]. Како и ''[[Vahine no te vi|Жена од манго)]]'' („Vahine no te vi“)(W 449) насликана во исто време, тоа е пример за релативно малкуте едноставни жанровски сцени што Гоген ги насликал веднаш по поставувањето на своето студио во родна бамбусова колиба во Матаиеа, Папеари . Сепак, како што истакнува Ненси Моул Метјуз, биографката на Гоген, ниту едното ниту другото не го претставуваат она што тој всушност ''го видел''. Сликите го трансформираат секојдневното и обичното во егзотичен поглед на животот на островот. Сликата „''(Забавата на злиот дух“ (''Arearea no varua ino“) (W 514), насликана кратко откако Гоген се вратил во Париз, се чини дека го дели истиот амбиент и покажува како тој преминал од едноставно жанровско сликарство, воведувајќи симболистички елементи. Истото дрво, кое ја дели сликата на две различни зони, може да се види во ''„[[Зборови на ѓаволот|Зборови до злиот дух]]“'' (W 458). Сликата прикажува две тахитски жени, видени одзади, како скокаат во морето. Во позадина има [[рибар]], кој лови риба со копје. Сликата го отелотворува [[Романтизам|романтичниот]] поглед на Тахиќаните, познат по ''„Свадбата на'' Лоти“ од [[Пјер Лоти]]. Во тој роман, Лоти ги опишал занимањата на неговата тахитска невеста како исклучително едноставни, „сон, капење, пред сè капење“. Жените на сликата се капат голи, соблекувајќи ги своите ''парео костуми'', очигледно незаинтересирани за присуството на рибарот во близина. Ова е слика од неограничениот тропски рај што Гоген се надевал да го пронајде, иако реалноста била дека полинезиската култура била трансформирана од западните [[Мисионер|мисионери]] и [[Колонијализам|колонијализмот]], бидејќи тие ги наметнале своите вредности и религија врз луѓето што живееле на островите.<ref name="NGA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/collection/gallery/gg82/gg82-46624.html|title=Fatata te Miti (By the Sea)|work=nga.gov|publisher=[[National Gallery of Art]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009202930/https://www.nga.gov/collection/gallery/gg82/gg82-46624.html|archive-date=2014-10-09|accessdate=2014-10-06}}</ref> Темата на нимфите што се забавуваат на брановите била традиција на Златното доба, постојано претставувана од уметници како [[Тицијан]] и [[Гистав Курбе]], па сè до современиот [[Дега]] на Гоген. Гоген бил фасциниран од темата, првпат ја започнал во 1885 година со неговата ''[[Women Bathing|слика „Капење жени“]]'' (W 167). Тој се вратил на тоа со својата ''[[Ondine (Gauguin)|слика „Ондин“]]'' (W 336) од 1889 година, неговата препознатлива слика на изложбата „Волпини“. Гоген користел интензивни тропски бои за да пренесе сензуално задоволство.<ref name="NGA" /> На пример, тој користел розови и виолетови нијанси за песокот, иако всушност плажите биле досадна вулканска кафеава боја. Техниката што ја користел овде за нанесување чиста (немешана) боја во задебелени и рамни форми обележани со темни шалтери е онаа што тој ја развил во Бретања, наречена ''клоизонизам.'' Ајзенман забележува дека на оваа и слични слики, Гоген поставил форми на сложувалки со комплементарни и соседни нијанси една до друга како бинарни елементи за да сугерира колористички лиминален посредник, одразувајќи го духовното верување на Гоген дека бинарните елементи како што се моралниот и физичкиот универзум се помирливи. За да ја зголеми луминозноста и да го подобри нивниот ефект на скапоцен камен, Гоген нанел тенок слој од проѕирен восок на површината на неговите рани тахитски слики. Сликата претходно била во сопственост на Честер Дејл, кој ја оставил својата колекција на Националната галерија на уметности во Вашингтон во 1962 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistory.about.com/od/from_exhibitions/ig/chester_dale_collection/cdc_nga_2010-11_35.htm|title=From Impressionism to Modernism: The Chester Dale Collection|publisher=About Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010091815/http://arthistory.about.com/od/from_exhibitions/ig/chester_dale_collection/cdc_nga_2010-11_35.htm|archive-date=10 October 2014|accessdate=6 October 2014}}</ref> == Прв тахитски период == Барајќи општество кое е поелементарно и поедноставно од она во Франција, Гоген понудил на аукција триесет од своите слики и ги искористил парите за да патува до Тахити. Оваа прва посета траела од 1891 до 1893 година. Неговата книга ''{{Меѓујазична врска|Noa Noa|ca}}'' била напишана во стилот на патнички дневник и првично била наменета да обезбеди контекст за неговата изложба во Париз во 1893 година. Гоген првпат ги употребил зборовите „Ноа Ноа“, потсетувајќи на зборовите што самите Тахиќани ги користеле за мирисот на тахитските жени: ''„Téiné merahi '''noa noa''' “'' што значи ''„(сега) многу '''миризливо'''“.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.clevelandart.org/research/in-the-library/collection-in-focus/paul-gauguins-noa-noa|title=Paul Gauguin's Noa Noa|work=clevelandart.org|publisher=[[Cleveland Museum of Art]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225904/http://www.clevelandart.org/research/in-the-library/collection-in-focus/paul-gauguins-noa-noa|archive-date=2015-09-23|accessdate=2014-10-07|quote=A mingled perfume, half animal, half vegetable emanated from them; the perfume of their blood and of the gardenias—tiaré—which they wore in their hair. "Téiné merahi noa noa (now very fragrant)," they said.}}</ref> Суштинската ''Фенуа'' („земја“ или „остров“) е разбрана во насловот на неговата книга, па затоа точниот превод е „Миризливиот остров“. Исто така, се подразбира и тахитскиот термин за „рај“ - ''Rohutu noanoa''. Сепак, неговата книга останала необјавена до 1901 година, иако извадоци биле објавени во ''„La Revue Blanche“'' во 1897 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.clevelandart.org/research/in-the-library/collection-in-focus/paul-gauguins-noa-noa|title=Paul Gauguin's Noa Noa|publisher=www.clevelandart.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225904/http://www.clevelandart.org/research/in-the-library/collection-in-focus/paul-gauguins-noa-noa|archive-date=2015-09-23|accessdate=2014-10-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.bnf.fr/12079829/paul_gauguin_noa_noa/|title=Noa Noa|work=bnf.fr|publisher=[[Bibliothèque nationale de France]]}}</ref> Првата европска изложба на Гогеновите дела се одржала во март 1893 година во Копенхаген, кога тој успеал да ја прифати понудата на еден капетан што дошол во посета и да испрати осум избрани слики.<gallery mode="packed" heights="110px" caption="Слики на Гоген од првиот тахитски период избрани за неговата изложба во Копенхаген"> File:Parau_Parau_Whispered_Words_by_Paul_Gauguin_1892.jpeg File:Eh_quoi!_Tu_es_jaloux%3F_by_Paul_Gauguin.jpg File:Paul_Gauguin-_Manao_tupapau_(The_Spirit_of_the_Dead_Keep_Watch).JPG File:Paul_Gauguin_049.jpg File:Paul_Gauguin_045.jpg File:Paul_Gauguin_027.jpg File:Paul_Gauguin_-_I_Raro_Te_Oviri_(Under_the_Pandanus)_-_Google_Art_Project.jpg File:Gauguin_Te_fare.jpg </gallery> == Поврзано == * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{наводи}} ; Извори * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/gauguininsouthse00dani|title=Gauguin in the South Seas|last=Danielsson, Bengt|publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|year=1965|location=Garden City, New York|author-link=Bengt Danielsson|url-access=registration}} * Eisenman, Stephen F., (1999). ''Gauguin's Skirt''. London: Thames and Hudson. {{ISBN|978-0500280386}}. * Mathews, Nancy Mowll (2001). ''Paul Gauguin, an Erotic Life''. New Haven, Connecticut: Yale University Press, {{ISBN|0-300-09109-5}}. * {{Наведена книга|title=The Art of Paul Gauguin|last=Stuckey|first=Charles F.|date=1988|publisher=[[National Gallery of Art]]|others=with Peter Zegers|isbn=0-8212-1723-2|pages=[https://archive.org/details/unset0000unse_d8s2/page/276 276-7]|chapter=The First Tahitian Years|lccn=88-81005|chapter-url=https://archive.org/details/unset0000unse_d8s2/page/276}} == Надворешни врски == * Гоген, Пол; Морис, Чарлс (1901). [http://www.gutenberg.org/cache/epub/11646/pg11646.html ''Ноа Ноа: Тахити весник на Пол Гоген'' .] [http://www.gutenberg.org/cache/epub/11646/pg11646.html На француски] * [http://manybooks.net/titles/gauguinpother06noa_noa.html ''Ноа Ноа: Тахити весник на Пол Гоген'' .] [http://manybooks.net/titles/gauguinpother06noa_noa.html на англиски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141010070617/http://manybooks.net/titles/gauguinpother06noa_noa.html|date=2014-10-10}} [[Категорија:Постимпресионистички слики]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] {{Пол Гоген}} lv6je18dca1pc3u05spa6y143295ygv 0 1403415 5629398 2026-09-17T06:23:10Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1368212854|Coptic art]]“ 5629398 wikitext text/x-wiki [[File:Kristus_a_svatý_Menas.jpg|мини| Христос и Свети Мина, коптска икона од 6 век, Лувр]] [[File:Figurative_Capital.jpg|мини| Фигуративна капителка, Коптски музеј, [[Каиро]] .]] '''Коптската уметност''' - [[Христијанство|христијанска]] уметност на [[Византија|византиско]]-[[Египет (римска провинција)|грчкоримскиот Египет]] и на [[Коптска православна црква|коптските христијански цркви]]. Коптската уметност е најпозната по своите ѕидни слики, текстил, [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки, од кои голем дел се зачувани во манастири и цркви. Уметничкото дело е често функционално, бидејќи малку се прави разлика помеѓу уметноста и занаетчиството, и вклучува туники и надгробни споменици, како и портрети на светци. Коптскиот музеј во коптско Каиро ги содржи некои од најважните примери на коптска уметност во светот. == Потекло == Коптската уметност прикажува мешавина од египетски и старогрчки влијанија. <ref>[http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&story_id=&module_id=305&language_id=1&text=textGreek Influence on Coptic Art] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181122172013/http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&story_id=&module_id=305&language_id=1&text=textGreek|date=2018-11-22}}. eternalegypt.org. Retrieved on 2013-08-23.</ref> Предметите и симболите биле земени и од [[Старогрчка митологија|грчката]] и од египетската митологија, понекогаш изменети за да одговараат на [[Христијанство|христијанските верувања]]. Персија и Сирија, исто така, влијаеле врз коптската и хеленистичката уметност, иако во помала мера, оставајќи слики како што се паунот и грифонот. == Иконопис == Коптските [[Икона|икони]] потекнуваат од грчко-римската уметност на доцната антика на Египет, како што е прикажано на [[Фајумски портрети|Фајумските портрети]]. Лицата на Ел Фајум се примери на коптската уметност во 2 век од н.е., покажувајќи го грчкото и [[Римска уметност|римското влијание]] врз коптската уметност, но со некои посебни карактеристики поврзани со египетската уметност. Муслиманското освојување на Египет ѝ овозможило на тогашната коптска уметност да влијае врз тогашната исламска уметност и египетска архитектура со многу карактеристики кои денес се составен дел од многу египетски градби. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://st-takla.org/Coptic-History/CopticHistory_03-CopticChurch-and-the-Arab-Invasion/Coptic-Church-and-Arabian-Egypt__10-Al-Fenon-Al-Tashkileya-Wal-3asr-Al-Fatemy.html|title=اثر الفنون التشكيلية بالوطنية القديمة على فن القاهرة في العصر الفاطمى|work=St-Takla.org|accessdate=2026-03-30}}</ref> Почнувајќи од 4 век, црквите започнале да ги бојадисуваат своите ѕидови и правеле икони за да одразат автентичен израз на нивната вера. Фигурите на светците прикажуваат очи и уши поголеми пропорционално на остатокот од лицето и помала уста, како и зголемени глави, што означува духовен однос со Бога и посветеност на молитвата. Лицата на мачениците се во мирна положба. Голем број на коптски иконописци не се потпишувале со своите имиња, но меѓу нив се истакнуваат Свети [[Апостол Лука (Евангелист)|Лука]] (традиционално се верува дека е првиот иконописец) и двајца коптски папи, папата Макариј I и папата Гавриел III Започнувајќи од средината на 18 век, иконописот доживеал преродба во Египет и повторно станал популарен. Еден од најпознатите уметници бил Јухана ел-Армани чии дела биле познати по употребата на поразвиени техники и понова конструкција (на пр. користење на сет икони за раскажување на една приказна). == Влијание == Влијанието на коптската уметност и архитектура врз [[Исламска архитектура|исламската архитектура]] и вклучувањето на некои коптски карактеристики во исламските објекти започнало уште во 7 век од н.е. <ref>[http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0018814.html Islamic art] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080624080152/http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0018814.html|date=2008-06-24}}. Tiscali. Retrieved on 2013-08-23.</ref> Бидејќи [[Александриска црква|Александриската црква]] била првата црква во Африка, влијанието на коптската уметност се проширило и во соседните Судан и Етиопија. Некои форми на [[Коптски крст|коптскиот крст]] се познати како етиопски крст, а голем број на цркви во Етиопија го покажуваат влијанието на коптската уметност. Ковчезите од Менас се многу евтини [[Теракота|теракотни]] шишиња што ги купувале аџиите во [[Абу Мина]], светилиштето на Свети Менас, во 4 и 5 век. Глината била втисната пред печење со блокови со слики од светецот. Тие се пронајдени речиси низ целиот христијански свет, а голем број научници го пронаоѓаат влијанието од нивните прилично груби слики во новата [[иконографија]] на западната средновековна уметност, меѓу другите коптски влијанија. == Текстил == [[File:Coptic_rondel.jpg|мини| Рондел, волна на лен, 6 век, сириски или египетски коптски. Музеј Купер Јунион.]] [[File:Coptic_tunic_ornament.jpg|мини| Украс за туника, волна, ткаење на [[Таписерија|гоблен]], 10 век. Колекции на Калифорниската академија на науките.]] Значаен број коптски [[текстил]] е зачуван денес, поради коптскиот обичај да се погребуваат со мртвите и поради сувоста на египетските гробови. Текстилот е најчесто лен или волна и ги употребува црвената, сината, жолтата, зелената, виолетовата, црната и кафеавата. Боите биле добиени од брош, индиго, вула, шафран, школка од мурекс и инсектот кермес. Првите што се користеле биле хоризонтални разбои со ниска основа, додека вертикалните разбои со висока основа биле воведени подоцна. Основната облека била туниката, која подоцна станала далматинската. Некои туники биле ткаени во едно парче. Тие биле украсени со клави, стилски увоз од Рим. Некои одлични примери на коптски текстил се прикажани во музеи низ целиот свет, а голема колекција е во Коптскиот музеј во коптско Каиро Десетици илјади обоени фрагменти го пронашле својот пат до музеите во светот, особено по 1889 година, кога францускиот археолог Алберт Гаје објавил каталог на коптска уметност и, во Музејот Булак, ја поставил првата изложба на коптски споменици. Раните коптски текстили сè уште произведувале слики и декорации што вклучувале египетски и грчки мотиви. На пример, покровите можеби содржат класични елементи, биле насликани во форма на египетски саркофаг и вклучувале претстави на египетски богови за заштита на мртвите. Подоцнежните коптски текстили го покажале влијанието на Византија, а подоцна и на исламската уметност. == Современа коптска уметност == Денешната современа коптска уметност е позната и како неокоптско училиште. Во последните векови иконите претставуваат главно средство за изразување, задржувајќи ги повеќето традиционални аспекти. Коптските икони се повеќе загрижени за религиозната вистина и убавина отколку за реализмот, прикажувањето на длабочината или перспективата. Како и во [[Византиска архитектура|византиската]] и сродните традиции, фигурите се прикажани фронтално, гледајќи право кон гледачот. Денес, коптските икони се наоѓаат не само во црквите, туку и во домовите и олтарите за молитва. Тие исто така може да се купат од коптски продавници за подароци низ целиот [[Египет]] и коптската дијаспора. За време на папството на коптскиот папа Кирил VI, појавата на коптски сликари како Исак Фанус Јусеф, заедно со оживувањето на коптската уметност, довело до создавање на Современата или неокоптска школа за иконографија. [[File:St.Cosman_&_St.Damien_by_Maryam_Hermina_1960.jpg|мини| Ткаење од Меријам Хермина. „Исцелување на жената“ лево, „Св. Козман и Св. Дамиен“, десно, ткаени во музејот Рамзес Виса Васеф – Гиза]] Во 1952 година, архитектот и коптски христијанин Рамзес Виса Васеф го основал Центарот за уметност „Рамзес Виса Васеф“ во Гиза, Египет. Тој побарал од 14 деца, претежно Копти, да развијат нова уметничка форма со оживување на древниот коптски метод на ткаење. Коптската ткајачка Марјам Хермина (родена 1932 година) ги научила децата на техниката. Уметничкиот центар има значаен музеј на таписерии од 20 век. == Галерија == {{Галерија|File:Vierge filant 01.JPG|Дел од дрвен релјеф со претстава на Благовештението, V век, Лувр|File:Painting of a Cross, Kellia.jpg|Ѕидно сликарство на крст (''[[crux gemmata]]''), крајот на 6 век, [[Келија]], Египет|File:Pilgrim flask St. Menas Louvre MN1469.jpg|Аџиско шише од теракота (тип „Менас“) со втиснат приказ на Свети Менас меѓу две камили; византиско, VI–VII век, веројатно изработено во Абу Мина, Египет.|File:Mural from Apa Apollo in Bawit - Detail.jpg|Ниша од манастирот на Абиб и Аполо во Каиро, VI и VII век, Коптски музеј во Каиро|File:Red Monastery Sohag Egypt Sanctuary North apse.jpg|Северна апсида на Црвениот манастир, VII век|File:Coptic Frescos from the Wadi Natrun monastery.jpg|Енкаустична слика на Благовештението, опкружена со четворица старозаветни пророци, VIII век, Сириски манастир|File:Mural of the Syrian monastery depicting Saint Colluthus.jpg|[[Свети Колут]] врши операција на око, VIII век, [[Сириски манастир]]|File:Coptic Gospel, Damietta, Egypt, 1179-80.jpg|Илуминирано евангелие што ги прикажува „Поколот на невините“ и „апсењето на Исус“, 1179–1180 г.|File:Antonius Kloster BW 11 b.jpg|Фреска на [[Седржител|Христос Пантократор]] од Теодор, 13 век, [[Манастир Свети Антониј]]|File:Webantonyandpaulu.jpg|Светите Антониј Велики и Павле Тебаидски, XIV век|File:Coptic icon with an archangel.jpg|Коптска икона на архангел, 17 век, Атина|File:Yuhanna-Mercurius.jpg|Икона на Свети Меркуриј од Јухана ел-Армани, XVIII век|File:La Cène art copte.jpg|Коптска икона на [[Тајната вечера]] од Анастаси Ал Руми, XIX век|File:ChristCopticArt.jpg|Современа коптска икона на Исус Христос|File:StAnthony.jpg|Современа коптска икона на Свети Антониј Велики <!-- |File:StDemiana4.jpg|Modern Coptic icon of [[Saint Demiana]] -->|File:StMaurice2.jpg|Коптска икона на Свети Маврикиј <!-- |File:StMina4.jpg|Coptic icon of [[Saint Menas]] --> <!-- |File:SaintPishoy.jpg|Coptic icon of [[Saint Pishoy]] -->}} [[Категорија:Римски Египет]] [[Категорија:Византиски Египет]] [[Категорија:Коптска православна црква]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] tj1p1hbsms4jn6o67m3hf1gpnzk5llu 5629400 5629398 2026-09-17T06:24:56Z Тиверополник 1815 5629400 wikitext text/x-wiki [[File:Kristus_a_svatý_Menas.jpg|мини|Христос и Свети Мина, коптска икона од 6 век, Лувр]] [[File:Figurative_Capital.jpg|мини|Фигуративна капителка, Коптски музеј, [[Каиро]] .]] '''Коптската уметност''' — [[Христијанство|христијанска]] уметност на [[Византија|византиско]]-[[Египет (римска провинција)|грчкоримскиот Египет]] и на [[Коптска православна црква|коптските христијански цркви]]. Коптската уметност е најпозната по своите ѕидни слики, текстил, [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки, од кои голем дел се зачувани во манастири и цркви. Уметничкото дело е често функционално, бидејќи малку се прави разлика помеѓу уметноста и занаетчиството, и вклучува туники и надгробни споменици, како и портрети на светци. Коптскиот музеј во коптско Каиро ги содржи некои од најважните примери на коптска уметност во светот. == Потекло == Коптската уметност прикажува мешавина од египетски и старогрчки влијанија. <ref>[http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&story_id=&module_id=305&language_id=1&text=textGreek Influence on Coptic Art] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181122172013/http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&story_id=&module_id=305&language_id=1&text=textGreek|date=2018-11-22}}. eternalegypt.org. Retrieved on 2013-08-23.</ref> Предметите и симболите биле земени и од [[Старогрчка митологија|грчката]] и од египетската митологија, понекогаш изменети за да одговараат на [[Христијанство|христијанските верувања]]. Персија и Сирија, исто така, влијаеле врз коптската и хеленистичката уметност, иако во помала мера, оставајќи слики како што се паунот и грифонот. == Иконопис == Коптските [[Икона|икони]] потекнуваат од грчко-римската уметност на доцната антика на Египет, како што е прикажано на [[Фајумски портрети|Фајумските портрети]]. Лицата на Ел Фајум се примери на коптската уметност во 2 век од н.е., покажувајќи го грчкото и [[Римска уметност|римското влијание]] врз коптската уметност, но со некои посебни карактеристики поврзани со египетската уметност. Муслиманското освојување на Египет ѝ овозможило на тогашната коптска уметност да влијае врз тогашната исламска уметност и египетска архитектура со многу карактеристики кои денес се составен дел од многу египетски градби. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://st-takla.org/Coptic-History/CopticHistory_03-CopticChurch-and-the-Arab-Invasion/Coptic-Church-and-Arabian-Egypt__10-Al-Fenon-Al-Tashkileya-Wal-3asr-Al-Fatemy.html|title=اثر الفنون التشكيلية بالوطنية القديمة على فن القاهرة في العصر الفاطمى|work=St-Takla.org|accessdate=2026-03-30}}</ref> Почнувајќи од 4 век, црквите започнале да ги бојадисуваат своите ѕидови и правеле икони за да одразат автентичен израз на нивната вера. Фигурите на светците прикажуваат очи и уши поголеми пропорционално на остатокот од лицето и помала уста, како и зголемени глави, што означува духовен однос со Бога и посветеност на молитвата. Лицата на мачениците се во мирна положба. Голем број на коптски иконописци не се потпишувале со своите имиња, но меѓу нив се истакнуваат Свети [[Апостол Лука (Евангелист)|Лука]] (традиционално се верува дека е првиот иконописец) и двајца коптски папи, папата Макариј I и папата Гавриел III Започнувајќи од средината на 18 век, иконописот доживеал преродба во Египет и повторно станал популарен. Еден од најпознатите уметници бил Јухана ел-Армани чии дела биле познати по употребата на поразвиени техники и понова конструкција (на пр. користење на сет икони за раскажување на една приказна). == Влијание == Влијанието на коптската уметност и архитектура врз [[Исламска архитектура|исламската архитектура]] и вклучувањето на некои коптски карактеристики во исламските објекти започнало уште во 7 век од н.е. <ref>[http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0018814.html Islamic art] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080624080152/http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0018814.html|date=2008-06-24}}. Tiscali. Retrieved on 2013-08-23.</ref> Бидејќи [[Александриска црква|Александриската црква]] била првата црква во Африка, влијанието на коптската уметност се проширило и во соседните Судан и Етиопија. Некои форми на [[Коптски крст|коптскиот крст]] се познати како етиопски крст, а голем број на цркви во Етиопија го покажуваат влијанието на коптската уметност. Ковчезите од Менас се многу евтини [[Теракота|теракотни]] шишиња што ги купувале аџиите во [[Абу Мина]], светилиштето на Свети Менас, во 4 и 5 век. Глината била втисната пред печење со блокови со слики од светецот. Тие се пронајдени речиси низ целиот христијански свет, а голем број научници го пронаоѓаат влијанието од нивните прилично груби слики во новата [[иконографија]] на западната средновековна уметност, меѓу другите коптски влијанија. == Текстил == [[File:Coptic_rondel.jpg|мини| Рондел, волна на лен, 6 век, сириски или египетски коптски. Музеј Купер Јунион.]] [[File:Coptic_tunic_ornament.jpg|мини| Украс за туника, волна, ткаење на [[Таписерија|гоблен]], 10 век. Колекции на Калифорниската академија на науките.]] Значаен број коптски [[текстил]] е зачуван денес, поради коптскиот обичај да се погребуваат со мртвите и поради сувоста на египетските гробови. Текстилот е најчесто лен или волна и ги употребува црвената, сината, жолтата, зелената, виолетовата, црната и кафеавата. Боите биле добиени од брош, индиго, вула, шафран, школка од мурекс и инсектот кермес. Првите што се користеле биле хоризонтални разбои со ниска основа, додека вертикалните разбои со висока основа биле воведени подоцна. Основната облека била туниката, која подоцна станала далматинската. Некои туники биле ткаени во едно парче. Тие биле украсени со клави, стилски увоз од Рим. Некои одлични примери на коптски текстил се прикажани во музеи низ целиот свет, а голема колекција е во Коптскиот музеј во коптско Каиро Десетици илјади обоени фрагменти го пронашле својот пат до музеите во светот, особено по 1889 година, кога францускиот археолог Алберт Гаје објавил каталог на коптска уметност и, во Музејот Булак, ја поставил првата изложба на коптски споменици. Раните коптски текстили сè уште произведувале слики и декорации што вклучувале египетски и грчки мотиви. На пример, покровите можеби содржат класични елементи, биле насликани во форма на египетски саркофаг и вклучувале претстави на египетски богови за заштита на мртвите. Подоцнежните коптски текстили го покажале влијанието на Византија, а подоцна и на исламската уметност. == Современа коптска уметност == Денешната современа коптска уметност е позната и како неокоптско училиште. Во последните векови иконите претставуваат главно средство за изразување, задржувајќи ги повеќето традиционални аспекти. Коптските икони се повеќе загрижени за религиозната вистина и убавина отколку за реализмот, прикажувањето на длабочината или перспективата. Како и во [[Византиска архитектура|византиската]] и сродните традиции, фигурите се прикажани фронтално, гледајќи право кон гледачот. Денес, коптските икони се наоѓаат не само во црквите, туку и во домовите и олтарите за молитва. Тие исто така може да се купат од коптски продавници за подароци низ целиот [[Египет]] и коптската дијаспора. За време на папството на коптскиот папа Кирил VI, појавата на коптски сликари како Исак Фанус Јусеф, заедно со оживувањето на коптската уметност, довело до создавање на Современата или неокоптска школа за иконографија. [[File:St.Cosman_&_St.Damien_by_Maryam_Hermina_1960.jpg|мини| Ткаење од Меријам Хермина. „Исцелување на жената“ лево, „Св. Козман и Св. Дамиен“, десно, ткаени во музејот Рамзес Виса Васеф – Гиза]] Во 1952 година, архитектот и коптски христијанин Рамзес Виса Васеф го основал Центарот за уметност „Рамзес Виса Васеф“ во Гиза, Египет. Тој побарал од 14 деца, претежно Копти, да развијат нова уметничка форма со оживување на древниот коптски метод на ткаење. Коптската ткајачка Марјам Хермина (родена 1932 година) ги научила децата на техниката. Уметничкиот центар има значаен музеј на таписерии од 20 век. == Галерија == {{Галерија|File:Vierge filant 01.JPG|Дел од дрвен релјеф со претстава на Благовештението, V век, Лувр|File:Painting of a Cross, Kellia.jpg|Ѕидно сликарство на крст (''[[crux gemmata]]''), крајот на 6 век, [[Келија]], Египет|File:Pilgrim flask St. Menas Louvre MN1469.jpg|Аџиско шише од теракота (тип „Менас“) со втиснат приказ на Свети Менас меѓу две камили; византиско, VI–VII век, веројатно изработено во Абу Мина, Египет.|File:Mural from Apa Apollo in Bawit - Detail.jpg|Ниша од манастирот на Абиб и Аполо во Каиро, VI и VII век, Коптски музеј во Каиро|File:Red Monastery Sohag Egypt Sanctuary North apse.jpg|Северна апсида на Црвениот манастир, VII век|File:Coptic Frescos from the Wadi Natrun monastery.jpg|Енкаустична слика на Благовештението, опкружена со четворица старозаветни пророци, VIII век, Сириски манастир|File:Mural of the Syrian monastery depicting Saint Colluthus.jpg|[[Свети Колут]] врши операција на око, VIII век, [[Сириски манастир]]|File:Coptic Gospel, Damietta, Egypt, 1179-80.jpg|Илуминирано евангелие што ги прикажува „Поколот на невините“ и „апсењето на Исус“, 1179–1180 г.|File:Antonius Kloster BW 11 b.jpg|Фреска на [[Седржител|Христос Пантократор]] од Теодор, 13 век, [[Манастир Свети Антониј]]|File:Webantonyandpaulu.jpg|Светите Антониј Велики и Павле Тебаидски, XIV век|File:Coptic icon with an archangel.jpg|Коптска икона на архангел, 17 век, Атина|File:Yuhanna-Mercurius.jpg|Икона на Свети Меркуриј од Јухана ел-Армани, XVIII век|File:La Cène art copte.jpg|Коптска икона на [[Тајната вечера]] од Анастаси Ал Руми, XIX век|File:ChristCopticArt.jpg|Современа коптска икона на Исус Христос|File:StAnthony.jpg|Современа коптска икона на Свети Антониј Велики <!-- |File:StDemiana4.jpg|Modern Coptic icon of [[Saint Demiana]] -->|File:StMaurice2.jpg|Коптска икона на Свети Маврикиј <!-- |File:StMina4.jpg|Coptic icon of [[Saint Menas]] --> <!-- |File:SaintPishoy.jpg|Coptic icon of [[Saint Pishoy]] -->}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://ccdl.libraries.claremont.edu/cdm/ref/collection/cce/id/253 Claremont Coptic Encyclopedia] * [https://web.archive.org/web/20170916180534/http://copticicons.com.au/ Coptic Icons] * [http://www.coptic.net/articles/CopticArtOfEgypt.txt Introduction to Coptic art, from Coptic-net] * [http://www.copticartstudio.com/ The Coptic Art Studio] * [https://web.archive.org/web/20010411221527/http://www.geocities.com/SoHo/Canvas/9460/coptic.html Coptic Icons] * [http://www.coptic.net/CopticWeb/Links-Arts.html Coptic net links to photos and resources] * [https://web.archive.org/web/20181123055711/http://www.iub.edu/~iuam/online_modules/coptic/cophome.html Coptic textiles from Indiana University Art Museum] * [https://web.archive.org/web/20070827190949/http://www.calacademy.org/research/anthropology/coptic/index.html Coptic Textile calacademy] * [http://www.museocaprai.it/en/tecnica_Tessuti_Copti.htm Coptic textiles – Virtual Museum of Textile Arts] * [https://www.academia.edu/21250301/Coptic_textiles._Collection_of_the_Pushkin_State_Museum_of_Fine_Art_%D0%9E.%D0%92._%D0%9B%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F._%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%93%D0%9C%D0%98%D0%98_%D0%B8%D0%BC._%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0._%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B8 Coptic textiles from Moscow Pushkin State Museum of Fine Art] * [https://web.archive.org/web/20080624191237/http://www.romanylatif.com/cgi-bin/album.pl?album=coptic Online gallery of rare Coptic icons] * [http://st-takla.org/Gallery/search.html?q=coptic+icon Gallery of ancient and contemporary Coptic icons and art] * [http://wissawassef.com/ Ramses Wissa Wassef Art Center] <!-- Coptic decorations: The so-called ''"tabak najmii''", i.e., "star-like" dish. See http://www0egy_chr_art.webs.com. The link does not work --> [[Категорија:Римски Египет]] [[Категорија:Византиски Египет]] [[Категорија:Коптска православна црква]] [[Категорија:Коптска уметност| ]] q6nrz1nb1fo8r02jv7mkf9rjmyaq27i 1 1403416 5629399 2026-09-17T06:23:31Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629399 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1403417 5629402 2026-09-17T06:25:25Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629402 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1403418 5629403 2026-09-17T06:26:23Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Катпов}} {{Commons cat|Coptic art}} [[Категорија:Коптска култура|Aуметностrt]] [[Категорија:Африканска уметност|/]] [[Категорија:Христијанска уметност]] 5629403 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{Commons cat|Coptic art}} [[Категорија:Коптска култура|Aуметностrt]] [[Категорија:Африканска уметност|/]] [[Категорија:Христијанска уметност]] p1q8rdy936s4o49f69o2l4wjaequa27 0 1403419 5629405 2026-09-17T06:29:55Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1362785562|Self-Portrait with Halo and Snake]]“ 5629405 wikitext text/x-wiki '''''„Автопортрет со ореол и змија“''''', познат и како '''''„Автопортрет“''''' - слика на францускиот уметник [[Пол Гоген]], изработена во [[Таблосликарство|масло на дрво,]] од 1889 година, која го претставува неговиот доцен [[Бретања|бретонски]] период во рибарското село [[Ле Пулди]] во северозападна Франција. Не чувствувајќи повеќе удобност во [[Понт-Авен]], Гоген се преселил во Ле Пулди со својот пријател и ученик [[Мајер де Хан]] и мала група уметници. Тој останал неколку месеци во есента 1889 година и летото 1890 година, каде што групата го поминала времето украсувајќи го ентериерот на гостилницата на Мари Анри со секаков вид уметнички дела. Гоген го насликал својот ''Автопортрет'' во трпезаријата заедно со придружното дело, ''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889). Сликата го прикажува Гоген на црвена позадина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека држи змија во раката, додека растенија или цвеќиња се појавуваат во преден план. Религиозниот симболизам и стилското влијание на [[Укијо-е|јапонските графика со дрвени блокови]] и клоизонизмот се очигледни. Портретот е завршен неколку години пред Гоген да го посети Тахити и е еден од повеќе од 40 автопортрети што ги завршил за време на својот живот. Делото стигнало на уметничкиот пазар во 1919 година кога Мари Анри го продала во Галеријата Барбазанж во Париз како дел од нејзините собрани дела од раздобјето во Ле Пулди. Американскиот банкар Честер Дејл ја купил сликата во 1928 година, а по неговата смрт во 1962 година ја завештал на [[Национална уметничка галерија (Вашингтон)|Националната уметничка галерија]] во Вашингтон. == Заднинна == [[Пол Гоген]] (1848–1903) бил француски [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник и фигура во [[Симболизам|симболистичкото]] движење познат по своите придонеси кон [[Синтетизам|синтетистичкиот]] стил. Во 1886 година, тој го поминал летото во [[Понт-Авен]] во Бретања, уметничка колонија која станала позната како [[Школа Понт-Авен]] поради влијанието на Гоген и делото што го создале. Кон крајот на 1888 година, Гоген сликал девет недели со [[Винсент ван Гог]] во неговата Жолта куќа во [[Арл|Арл,]] на југот на Франција, пред Ван Гог да доживее нервен слом, што го навело да си го отсече увото и да биде хоспитализиран. Гоген го напуштил Арл и никогаш повеќе не го видел Ван Гог, но тие продолжиле да разменуваат писма и идеи.<ref name="Maurer">Maurer, Naomi E. (1998). ''The Pursuit of Spiritual Wisdom: The Thought and Art of Vincent Van Gogh and Paul Gauguin''. Fairleigh Dickinson University Press. pp. 79–82, 134–136. {{ISBN|978-0-8386-3749-4}}.</ref><ref name="Strieter">Strieter, Terry W. (1999). ''Nineteenth-century European Art: A Topical Dictionary''. Greenwood Publishing Group. pp. 83–84, 225–226. {{OCLC|185705650}}. {{ISBN|978-0-313-29898-1}}.</ref> [[File:Buvette_de_la_Plage_Le_Pouldu.jpg|лево|мини| Бивет де ла Плаж во 1920 година]] Тој накратко се вратил во Париз каде што живеел со сликарот [[Емил Шуфенекер]], но се вратил во Понт-Авен во пролетта 1889 година, кого го нашол премногу преполн. Гоген се оддалечил „за да избега од туристите и париските и странските сликари“<ref>Kearns, James (1989). ''Symbolist Landscapes: The Place of Painting in the Poetry and Criticism of Mallarmé and His Circle''. London: Modern Humanities Research Association. p. 9. {{OCLC|20302344}}. {{ISBN|978-0-947623-23-4}}.</ref> и пристигнал во Ле Пулди на 2 октомври 1889 година. Тој нашол сместување кај [[Мајер де Хан]] во Бивет де ла Плаж, гостилница управувана од Мари Анри. Де Хан го запознал Гоген со романот ''[[Сартор Резартус|„Сартор Резартус]]'' “ (1836) од Томас Карлајл преку разговор. Иако не го прочитал романот уште неколку години, Гоген се запознал со идеите на Карлајл, кои ќе влијаат на неговиот пристап кон уметноста во тоа раздобје.<ref>Gamboni, Dario (2015). ''Paul Gauguin: The Mysterious Centre of Thought''. Reaktion Books. p. 30. {{ISBN|978-1-78023-368-0}}.</ref> Внатрешноста на гостилницата на Мари Анри станала нивно платно, своите дела ги насликале на ѕидовите, таваните и прозорците.<ref name="Welsh">Welsh, Robert (2001) "Gauguin and the Inn of Marie Henry at Pouldu". In Eric M. Zafran (Ed.) ''Gauguin's Nirvana: Painters at Le Pouldu 1889–90''. pp. 61–80. Yale University Press. {{OCLC|186413251}}. {{ISBN|978-0-300-08954-7}}.</ref><ref>Pickvance, Ronald (1986). ''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers''. Metropolitan Museum of Art. pp. 56–57. {{ISBN|978-0-87099-477-7}}</ref> Подоцна им се придружиле уметниците Пол Серизие и Шарл Филиже. Според Нора М. Хајман, кога собата била завршена, таа „опфаќала слики од сите главни видови - жанрови, пределеи, автопортрети, портрети, мртва природа, па дури и историско сликарство - во медиуми кои се движат од темпера и масло на гипс до масло на платно и панели; како и графики и цртежи; насликани и глазирани керамички садови; егзотични пронајдени предмети; и резбани, полихромирани фигури во дрво“. [[File:Gauguin_Meyer_de_Haan.jpg|мини| ''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889), приврзок на ''Автопортретот'']] Гоген се обидел да ја добие наклонетоста на Мари Анри, гостилничарката, но таа ги отфрлила неговите додворувања и наместо тоа се зближила со Де Хан, што го направило Гоген љубоморен. Гоген заминал на 7 ноември 1890 година, оставајќи ја својата работа во гостилницата на Мари Анри. Таа се пензионирала во 1893 година и се преселила во Керфани, носејќи со себе многу од уметничките дела. Таа продолжила да ја изнајмува гостилницата сè до 1911 година, кога ја продала. Кога новиот сопственик ја редекорирал гостилницата во 1924 година, која дотогаш веќе била претворена во ресторан, останатите [[Мурал|мурали]] биле откриени недопрени под тапетите. == Развој == Ван Гог претходно украсувал соби со своите слики, особено собите на неколку ресторани во Париз и Жолтата куќа во Арл. Се чини дека Гоген и Де Хан биле под влијание на ова дело, бидејќи почнале да ја украсуваат трпезаријата на Бивет де ла Плаж на сличен начин. ''Автопортретот'' на Гоген бил подготвен заедно со неговиот [[wiktionary:pendant|приврзок]], ''Портрет на Јакоб Мејер де Хан'' (1889), десно и лево од каминот, соодветно, на горните панели на две дрвени вратички од шкафови. Гоген им дал на панелите суптилна, текстурирана [[Расејување (оптика)|мат-површина]] користејќи брусена површина со [[Креда|бела креда]] и чешлана брановидна шема. И двете дела биле завршени некаде помеѓу средината на ноември и средината на декември 1889 година. <ref name="Welsh" /> <ref name="tam">Jirat-Wasiutynski, Vojtech; H. Travers Newton Jr. (2000). ''Technique and Meaning in the Paintings of Paul Gauguin''. Cambridge University Press. pp. 172–179. {{OCLC|40848521}}. {{ISBN|978-0-521-64290-3}}.</ref> == Опис == Француската историчарка на уметност [[Франсоаз Кашен]] забележува дека Гоген ги создал и ''„Автопортрет со ореол и змија“'' и неговото придружно дело ''„Портрет на Јакоб Мајер де Хан“'' како карикатури.<ref name="brettell">Cachin, Françoise (1988). "Self-portrait with Halo". In Richard Brettell, Françoise Cachin, Claire Frèches-Thory, and Charles F. Stuckey (Ed.), ''The Art of Paul Gauguin'' (pp. 56, 165–167). National Gallery of Art. {{ISBN|0-89468-112-5}}.</ref> Во својот ''Автопортрет'', Гоген се појавува на црвена заднина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека држи змија во раката, а во преден план се наоѓаат растенија или цвеќиња.<ref name="Strieter" /><ref name="Jirat">Jirat-Wasiutyński, Vojtěc (Spring 1987). "[https://www.jstor.org/stable/776839 Paul Gauguin's 'Self-Portrait with Halo and Snake': The Artist as Initiate and Magus]." ''Art Journal'', 46 (1): 22–28. {{Претплата}}</ref> Кураторот [[Филип Конисби]] го забележува религиозниот симболизам во сликите, забележувајќи дека „јаболката и змијата се однесуваат на [[Еденска градина|Еденската градина]], искушението, гревот и [[Гревопаѓање|падот на човекот]]“. Гоген го дели платното на половина, сликајќи се себеси како светец и грешник, одразувајќи го својот личен мит како уметник. Во горниот дел од сликата, Гоген е речиси ангелски со ореолот, свртувајќи го погледот од јаболката на искушението. Во долниот дел, тој ја држи змијата, комплетирајќи ја двојноста.<ref name="Maurer" /><ref>National Gallery of Art (2013).''An Eye for Art: Focusing on Great Artists and Their Work''. Chicago Review Press. p. 61. {{ISBN|978-1-61374-897-8}}.</ref> [[File:PaulGauguin384.jpg|лево|мини| ''Автопортрет посветен на Кариер'' (1888 или 1889)]] Јират-Васиутински забележува дека историчарот на уметност Денис Сатон бил првиот критичар кој го протолкувал автопортретот на Гоген како „демонски“.<ref name="Jirat" /> Ова толкување е илустрирано со приврзокот, придружното дело ''„Портрет на Јакоб Мејер де Хан“'' (1889), кое визуелно го надополнува ''Автопортретот''. Ѓаволските очи и црвената коса на Де Хан во облик на рогови на неговиот портрет од левата страна на трпезаријата каде што е создаден ''[[in situ]]'', одговараат на змијата што ја држи Гоген во раката на неговиот автопортрет на десната врата од трпезаријата. На масата на портретот на де Хан се појавуваат две книги: ''[[Изгубениот рај|„Изгубениот рај]]'' “ (1667–74) од англискиот поет од седумнаесеттиот век[[Џон Милтон|, Џон Милтон]], и ''„Сартор Резартус“'' од [[Томас Карлајл]]. Овие соодветни книжевни алузии, на Сатаната на Милтон и на Диоген Тојфелсдрек на Карлајл, лик опишан како ангелски и ѓаволски, непосредно се одразуваат на соодветните автопортрети на Де Хан и Гоген. Јират-Васиутински тврди дека Гоген се прикажува себеси како [[Магови|маг]], како „и како гледач и како демонски ангел“.<ref name="Jirat" /> Делото го покажува влијанието на [[Укијо-е|јапонските дрвописи]] и клоизонизмот. На сликата, Гоген носи она што историчарот на уметност [[Анри Дора]] го споредува со шафрановата облека на будистички монах, можеби под влијание на претходниот ''автопортрет на Ван Гог „Посветен на Пол Гоген“'' (1888). Во писмо до Гоген од 3 октомври 1888 година, Ван Гог се опишува себеси во автопортретот како „лик на златен лик, едноставен обожавател на вечниот Буда“.<ref name="silver">Silverman, Deborah (2004). ''Van Gogh and Gauguin: The Search for Sacred Art''. Macmillan. p. 27, 41–42. {{ISBN|978-0-374-52932-1}}.</ref> Во споредба со по традиционалниот ''автопортрет на Гоген „Посветен на Кариер''“ (1888 или 1889), автопортретот насликан во Ле Пулди е „позлокобен“.<ref name="Strieter" /> == Потекло == [[File:Van_Gogh_self-portrait_dedicated_to_Gauguin.jpg|десно|мини| [[Винсент ван Гог|Ван Гог]]: ''Автопортрет посветен на Пол Гоген'' (1888)]] Во 1919 година, Мари Анри го продала ''„Автопортретот“'' на Гоген како дел од низа од 14 други дела на Франсоа Норжеле за вкупно 35.000 франци и бил изложен во [[Галеријата Барбазанж]] во Париз. Иако подробностите за сопственоста се оскудни, се смета дека сликата поминала низ рацете на неколку сопственици, вклучувајќи го и лондонскиот колекционер на уметнички дела г-ѓа РА Воркман, а подоцна и лордот Ајвор Спенсер-Черчил. Черчил ја продал на галериите „Алекс Рид“ и „Лефевр“ во 1923 година, кои потоа ја продале на галериите „Краушар“ во 1925 година. Американскиот банкар Честер Дејл го купил делото во 1928 година. Сликата подоцна ја завештал Дејл на Националната галерија на уметности во 1962 година, по неговата смрт. Колекцијата Честер Дејл била отворена во Националната галерија во 1965 година.<ref name="Strieter" /> == Наводи == == Надворешни врски == * [https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.46625.html Национална галерија на уметности] {{Пол Гоген}} [[Категорија:Автопортрети]] [[Категорија:Портрети од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] [[Категорија:Слики во Националната уметничка галерија]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] b8q6jsf1i3uqw4zwjm1u7ah8lzwq1zl 5629409 5629405 2026-09-17T06:38:03Z P.Nedelkovski 47736 5629409 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | image_file = Paul Gauguin - Self-Portrait with Halo and Snake.jpg | title = Автопортрет | alt = Автопортрет со ореол и змија | other_language_1 = Француски | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Пол Гоген]] | year = 1889 | type = [[Таблосликарство|Масло на дрво]] | height_metric = 79,2 | width_metric = 51,3 | city = [[Вашингтон]] | museum = [[Национална галерија на уметноста (Вашингтон)|Национална галерија на уметноста]] }} '''''„Автопортрет со ореол и змија“''''', познат и како '''''„Автопортрет“''''' — слика на францускиот уметник [[Пол Гоген]], изработена во [[Таблосликарство|масло на дрво,]] од 1889 година, која го претставува неговиот доцен [[Бретања|бретонски]] период во рибарското село [[Ле Пулди]] во северозападна Франција. Не чувствувајќи повеќе удобност во [[Понт-Авен]], Гоген се преселил во Ле Пулди со својот пријател и ученик [[Мајер де Хан]] и мала група уметници. Тој останал неколку месеци во есента 1889 година и летото 1890 година, каде што групата го поминала времето украсувајќи го ентериерот на гостилницата на Мари Анри со секаков вид уметнички дела. Гоген го насликал својот ''Автопортрет'' во трпезаријата заедно со придружното дело, ''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889). Сликата го прикажува Гоген на црвена позадина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека држи змија во раката, додека растенија или цвеќиња се појавуваат во преден план. Религиозниот симболизам и стилското влијание на [[Укијо-е|јапонските графика со дрвени блокови]] и клоизонизмот се очигледни. Портретот е завршен неколку години пред Гоген да го посети Тахити и е еден од повеќе од 40 автопортрети што ги завршил за време на својот живот. Делото стигнало на уметничкиот пазар во 1919 година кога Мари Анри го продала во Галеријата Барбазанж во Париз како дел од нејзините собрани дела од раздобјето во Ле Пулди. Американскиот банкар Честер Дејл ја купил сликата во 1928 година, а по неговата смрт во 1962 година ја завештал на [[Национална уметничка галерија (Вашингтон)|Националната уметничка галерија]] во Вашингтон. == Заднинна == [[Пол Гоген]] (1848–1903) бил француски [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник и фигура во [[Симболизам|симболистичкото]] движење познат по своите придонеси кон [[Синтетизам|синтетистичкиот]] стил. Во 1886 година, тој го поминал летото во [[Понт-Авен]] во Бретања, уметничка колонија која станала позната како [[Школа Понт-Авен]] поради влијанието на Гоген и делото што го создале. Кон крајот на 1888 година, Гоген сликал девет недели со [[Винсент ван Гог]] во неговата Жолта куќа во [[Арл|Арл,]] на југот на Франција, пред Ван Гог да доживее нервен слом, што го навело да си го отсече увото и да биде хоспитализиран. Гоген го напуштил Арл и никогаш повеќе не го видел Ван Гог, но тие продолжиле да разменуваат писма и идеи.<ref name="Maurer">Maurer, Naomi E. (1998). ''The Pursuit of Spiritual Wisdom: The Thought and Art of Vincent Van Gogh and Paul Gauguin''. Fairleigh Dickinson University Press. pp. 79–82, 134–136. {{ISBN|978-0-8386-3749-4}}.</ref><ref name="Strieter">Strieter, Terry W. (1999). ''Nineteenth-century European Art: A Topical Dictionary''. Greenwood Publishing Group. pp. 83–84, 225–226. {{OCLC|185705650}}. {{ISBN|978-0-313-29898-1}}.</ref> [[File:Buvette_de_la_Plage_Le_Pouldu.jpg|лево|мини| Бивет де ла Плаж во 1920 година]] Тој накратко се вратил во Париз каде што живеел со сликарот [[Емил Шуфенекер]], но се вратил во Понт-Авен во пролетта 1889 година, кого го нашол премногу преполн. Гоген се оддалечил „за да избега од туристите и париските и странските сликари“<ref>Kearns, James (1989). ''Symbolist Landscapes: The Place of Painting in the Poetry and Criticism of Mallarmé and His Circle''. London: Modern Humanities Research Association. p. 9. {{OCLC|20302344}}. {{ISBN|978-0-947623-23-4}}.</ref> и пристигнал во Ле Пулди на 2 октомври 1889 година. Тој нашол сместување кај [[Мајер де Хан]] во Бивет де ла Плаж, гостилница управувана од Мари Анри. Де Хан го запознал Гоген со романот ''[[Сартор Резартус|„Сартор Резартус]]'' “ (1836) од Томас Карлајл преку разговор. Иако не го прочитал романот уште неколку години, Гоген се запознал со идеите на Карлајл, кои ќе влијаат на неговиот пристап кон уметноста во тоа раздобје.<ref>Gamboni, Dario (2015). ''Paul Gauguin: The Mysterious Centre of Thought''. Reaktion Books. p. 30. {{ISBN|978-1-78023-368-0}}.</ref> Внатрешноста на гостилницата на Мари Анри станала нивно платно, своите дела ги насликале на ѕидовите, таваните и прозорците.<ref name="Welsh">Welsh, Robert (2001) "Gauguin and the Inn of Marie Henry at Pouldu". In Eric M. Zafran (Ed.) ''Gauguin's Nirvana: Painters at Le Pouldu 1889–90''. pp. 61–80. Yale University Press. {{OCLC|186413251}}. {{ISBN|978-0-300-08954-7}}.</ref><ref>Pickvance, Ronald (1986). ''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers''. Metropolitan Museum of Art. pp. 56–57. {{ISBN|978-0-87099-477-7}}</ref> Подоцна им се придружиле уметниците Пол Серизие и Шарл Филиже. Според Нора М. Хајман, кога собата била завршена, таа „опфаќала слики од сите главни видови - жанрови, пределеи, автопортрети, портрети, мртва природа, па дури и историско сликарство - во медиуми кои се движат од темпера и масло на гипс до масло на платно и панели; како и графики и цртежи; насликани и глазирани керамички садови; егзотични пронајдени предмети; и резбани, полихромирани фигури во дрво“. [[File:Gauguin_Meyer_de_Haan.jpg|мини| ''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889), приврзок на ''Автопортретот'']] Гоген се обидел да ја добие наклонетоста на Мари Анри, гостилничарката, но таа ги отфрлила неговите додворувања и наместо тоа се зближила со Де Хан, што го направило Гоген љубоморен. Гоген заминал на 7 ноември 1890 година, оставајќи ја својата работа во гостилницата на Мари Анри. Таа се пензионирала во 1893 година и се преселила во Керфани, носејќи со себе многу од уметничките дела. Таа продолжила да ја изнајмува гостилницата сè до 1911 година, кога ја продала. Кога новиот сопственик ја редекорирал гостилницата во 1924 година, која дотогаш веќе била претворена во ресторан, останатите [[Мурал|мурали]] биле откриени недопрени под тапетите. == Развој == Ван Гог претходно украсувал соби со своите слики, особено собите на неколку ресторани во Париз и Жолтата куќа во Арл. Се чини дека Гоген и Де Хан биле под влијание на ова дело, бидејќи почнале да ја украсуваат трпезаријата на Бивет де ла Плаж на сличен начин. ''Автопортретот'' на Гоген бил подготвен заедно со неговиот [[wiktionary:pendant|приврзок]], ''Портрет на Јакоб Мејер де Хан'' (1889), десно и лево од каминот, соодветно, на горните панели на две дрвени вратички од шкафови. Гоген им дал на панелите суптилна, текстурирана [[Расејување (оптика)|мат-површина]] користејќи брусена површина со [[Креда|бела креда]] и чешлана брановидна шема. И двете дела биле завршени некаде помеѓу средината на ноември и средината на декември 1889 година. <ref name="Welsh" /> <ref name="tam">Jirat-Wasiutynski, Vojtech; H. Travers Newton Jr. (2000). ''Technique and Meaning in the Paintings of Paul Gauguin''. Cambridge University Press. pp. 172–179. {{OCLC|40848521}}. {{ISBN|978-0-521-64290-3}}.</ref> == Опис == Француската историчарка на уметност [[Франсоаз Кашен]] забележува дека Гоген ги создал и ''„Автопортрет со ореол и змија“'' и неговото придружно дело ''„Портрет на Јакоб Мајер де Хан“'' како карикатури.<ref name="brettell">Cachin, Françoise (1988). "Self-portrait with Halo". In Richard Brettell, Françoise Cachin, Claire Frèches-Thory, and Charles F. Stuckey (Ed.), ''The Art of Paul Gauguin'' (pp. 56, 165–167). National Gallery of Art. {{ISBN|0-89468-112-5}}.</ref> Во својот ''Автопортрет'', Гоген се појавува на црвена заднина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека држи змија во раката, а во преден план се наоѓаат растенија или цвеќиња.<ref name="Strieter" /><ref name="Jirat">Jirat-Wasiutyński, Vojtěc (Spring 1987). "[https://www.jstor.org/stable/776839 Paul Gauguin's 'Self-Portrait with Halo and Snake': The Artist as Initiate and Magus]." ''Art Journal'', 46 (1): 22–28. {{Претплата}}</ref> Кураторот [[Филип Конисби]] го забележува религиозниот симболизам во сликите, забележувајќи дека „јаболката и змијата се однесуваат на [[Еденска градина|Еденската градина]], искушението, гревот и [[Гревопаѓање|падот на човекот]]“. Гоген го дели платното на половина, сликајќи се себеси како светец и грешник, одразувајќи го својот личен мит како уметник. Во горниот дел од сликата, Гоген е речиси ангелски со ореолот, свртувајќи го погледот од јаболката на искушението. Во долниот дел, тој ја држи змијата, комплетирајќи ја двојноста.<ref name="Maurer" /><ref>National Gallery of Art (2013).''An Eye for Art: Focusing on Great Artists and Their Work''. Chicago Review Press. p. 61. {{ISBN|978-1-61374-897-8}}.</ref> [[File:PaulGauguin384.jpg|лево|мини| ''Автопортрет посветен на Кариер'' (1888 или 1889)]] Јират-Васиутински забележува дека историчарот на уметност Денис Сатон бил првиот критичар кој го протолкувал автопортретот на Гоген како „демонски“.<ref name="Jirat" /> Ова толкување е илустрирано со приврзокот, придружното дело ''„Портрет на Јакоб Мејер де Хан“'' (1889), кое визуелно го надополнува ''Автопортретот''. Ѓаволските очи и црвената коса на Де Хан во облик на рогови на неговиот портрет од левата страна на трпезаријата каде што е создаден ''[[in situ]]'', одговараат на змијата што ја држи Гоген во раката на неговиот автопортрет на десната врата од трпезаријата. На масата на портретот на де Хан се појавуваат две книги: ''[[Изгубениот рај|„Изгубениот рај]]'' “ (1667–74) од англискиот поет од седумнаесеттиот век[[Џон Милтон|, Џон Милтон]], и ''„Сартор Резартус“'' од [[Томас Карлајл]]. Овие соодветни книжевни алузии, на Сатаната на Милтон и на Диоген Тојфелсдрек на Карлајл, лик опишан како ангелски и ѓаволски, непосредно се одразуваат на соодветните автопортрети на Де Хан и Гоген. Јират-Васиутински тврди дека Гоген се прикажува себеси како [[Магови|маг]], како „и како гледач и како демонски ангел“.<ref name="Jirat" /> Делото го покажува влијанието на [[Укијо-е|јапонските дрвописи]] и клоизонизмот. На сликата, Гоген носи она што историчарот на уметност [[Анри Дора]] го споредува со шафрановата облека на будистички монах, можеби под влијание на претходниот ''автопортрет на Ван Гог „Посветен на Пол Гоген“'' (1888). Во писмо до Гоген од 3 октомври 1888 година, Ван Гог се опишува себеси во автопортретот како „лик на златен лик, едноставен обожавател на вечниот Буда“.<ref name="silver">Silverman, Deborah (2004). ''Van Gogh and Gauguin: The Search for Sacred Art''. Macmillan. p. 27, 41–42. {{ISBN|978-0-374-52932-1}}.</ref> Во споредба со по традиционалниот ''автопортрет на Гоген „Посветен на Кариер''“ (1888 или 1889), автопортретот насликан во Ле Пулди е „позлокобен“.<ref name="Strieter" /> == Потекло == [[File:Van_Gogh_self-portrait_dedicated_to_Gauguin.jpg|десно|мини| [[Винсент ван Гог|Ван Гог]]: ''Автопортрет посветен на Пол Гоген'' (1888)]] Во 1919 година, Мари Анри го продала ''„Автопортретот“'' на Гоген како дел од низа од 14 други дела на Франсоа Норжеле за вкупно 35.000 франци и бил изложен во [[Галеријата Барбазанж]] во Париз. Иако подробностите за сопственоста се оскудни, се смета дека сликата поминала низ рацете на неколку сопственици, вклучувајќи го и лондонскиот колекционер на уметнички дела г-ѓа РА Воркман, а подоцна и лордот Ајвор Спенсер-Черчил. Черчил ја продал на галериите „Алекс Рид“ и „Лефевр“ во 1923 година, кои потоа ја продале на галериите „Краушар“ во 1925 година. Американскиот банкар Честер Дејл го купил делото во 1928 година. Сликата подоцна ја завештал Дејл на Националната галерија на уметности во 1962 година, по неговата смрт. Колекцијата Честер Дејл била отворена во Националната галерија во 1965 година.<ref name="Strieter" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.46625.html Национална галерија на уметности] {{Пол Гоген}} [[Категорија:Автопортрети]] [[Категорија:Портрети од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] [[Категорија:Слики во Националната уметничка галерија во Вашингтон]] ecy6dsw5jtrt3byza52w7vdm8g6jwnr 14 1403420 5629407 2026-09-17T06:30:17Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Култура по народ]] [[Категорија:Копти|Култура]] [[Category:Христијанска култура]] [[Категорија:Египетска култура|.]] [[Категорија:Блискоисточна култура]] 5629407 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Култура по народ]] [[Категорија:Копти|Култура]] [[Category:Христијанска култура]] [[Категорија:Египетска култура|.]] [[Категорија:Блискоисточна култура]] ku31o9w324ckskg8nddns6tksxel8hu 0 1403421 5629408 2026-09-17T06:31:23Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1370733076|Otahi]]“ 5629408 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Осамена|image=|image_size=|other_language_1=|other_title_1=|artist=[[Пол Гоген]]|year=1893|height_metric=50|width_metric=73|metric_unit=|imperial_unit=|museum=[[Музеј на уметноста на округот Лос Анџелес]]|city=}} [[Податотека:Paul Gauguin 093.jpg|мини|Осамена 093]] '''''Осамена''''' (француски: Seule - англиски: Alone) е слика [[Маслено сликарство|масло на платно]] од 1893 година од постимпресионистичкиот уметник [[Пол Гоген]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portlandartmuseum.org/now-on-view-paul-gauguin-otahi-1893/|title=Now on View: Paul Gauguin, Otahi (1893)|date=21 May 2015}}</ref> Насликана во [[Тахити]], позата што ја зазема субјектот се смета за [[табу]] бидејќи е поза во која жената се подготвува за сексуална пенетрација. Жената носи [[марама]] околу слабината.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=w7DQCQAAQBAJ&dq=otahi+paul+gauguin&pg=PA180|title=Paul Gauguin: The Mysterious Centre of Thought|last=Gamboni|first=Dario|date=15 September 2014|publisher=Reaktion Books|isbn=9781780234083}}</ref> Делото било дел од тужба помеѓу рускиот милијардер [[Дмитриј Риболовлев]] и швајцарскиот трговец со уметнички дела Ив Бувие и аукциската куќа „Сотби“, при што првата ги обвинува вторите за зголемување на цените. „Осамена“, која била купена од Риболовлев за наводно 120 милиони американски долари, била препродадена само за некои чудни 50 милиони американски долари, што резултирало со значителна загуба на сопственикот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.artnet.com/art-world/dmitry-rybolovlev-sothebys-suit-1362958|title=Russian Billionaire Dmitry Rybolovlev Accuses Sotheby's of Price Inflation in a $380 Million Suit|date=3 October 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloombergquint.com/amp/pursuits/a-100-million-mystery-a-russian-his-art-and-his-big-losses|title=A $100 Million Mystery: A Russian, His Art, and His Big Losses|date=25 February 2017}}</ref> Во 2025 година, сликата му била дадена на Музејот на уметност во округот Лос Анџелес од страна на имотот на Џери Перенчио. == Поврзано == * Листа на најскапи слики * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1893 година]] [[Категорија:Уметнички дела]] s9xx3a51n46ger9rrefhgu3sl6oh0u4 0 1403422 5629410 2026-09-17T06:39:25Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361418763|Study of a Nude]]“ 5629410 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|image=|image_size=300px|title=Студија на акт (Сузан зашива)|other_language_1=fr|other_title_1=Étude de nu (Suzanne cousant)|artist=[[Пол Гоген]]|year=1880|height_metric=114.5|width_metric=79.5|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј „Ни Карлсберг Глиптотек“]]|city==[[Копенхаген]]}} [[Податотека:Paul Gauguin 001.jpg|мини|Пол Гоген 001]] '''''„Студија на акт“''''', или '''''„Сузан зашива“''''' е слика од 1880 година, насликана од [[Пол Гоген]] во Париз. Моментално е во колекцијата на „ Њујорк Карлсберг Глиптотек“ во [[Копенхаген]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wga.hu/html_m/g/gauguin/01/early04.html|title=Study of a Nude (Suzanne Sewing)|publisher=Web Gallery of Art|accessdate=5 July 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glyptoteket.dk/13743415-E247-499E-8E01-C1468A5FCFD4.W5Doc?frames=no&ItemID=52528&ItemIDs=undefined|title=Study of a Nude by Paul Gauguin|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928170643/http://www.glyptoteket.dk/13743415-E247-499E-8E01-C1468A5FCFD4.W5Doc?frames=no&ItemID=52528&ItemIDs=undefined|archive-date=September 28, 2007}}</ref> Сликата прикажува млада жена која средува облека во нескриена голотија.<ref>{{Наведено списание|last=Gedo|first=Mary Mathews|date=1995|title=Retreat from an Artistic Breakthrough: Gauguin's Nude Study (Suzanne Sewing)|journal=Zeitschrift für Kunstgeschichte|volume=58|issue=3|pages=407–416|doi=10.2307/1482821|jstor=1482821}}</ref> == Предмет == Сликата прикажува млада, гола жена која средува облека. Сцената се одвива во спална соба, каде што жената седи на ненаместен кревет покрај лилав ѕид украсен со [[мандолина]] и [[таписерија]]. Телото на моделот е во тричетвртинска перспектива со главата во профил. Тој го прикажува нејзиното тело реалистично, без идеализација. Гледаме поголем стомак со ролни, а рацете ѝ се непропорционално поголеми. == Историја == И покрај влијанието што сликата го имала врз [[Импресионизам|импресионистичката]] изложба, Гоген не можел да ја продаде. Неговата сопруга, Мете, одбила да ја закачи сликата во нивниот дом. Сепак, кога Гоген го напуштил своето семејство во Копенхаген, сликата ја чувала таа сè додека не била продадена во 1892 година на данскиот уметник, Теодор Филипсен.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/letterspaulgaug00gauggoog|title=The Letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid|last=Gauguin|first=Paul|date=1922|publisher=Dodd, Mead and Company|pages=[https://archive.org/details/letterspaulgaug00gauggoog/page/n55 46]|access-date=5 July 2016}}</ref> Во 1920 година, Филипсен го донирал делото на [[Кралски ликовни музеи на Белгија|Кралските музеи на ликовни уметности на Белгија]], а од 1922 година е во колекцијата на њујоршкиот Карлсберг Глиптотек. == Поврзано == * Список на слики од Пол Гоген == Наводи == {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Уметнички слики од 1880 година]] b008ktdp5gu2ahkzcdq6btxjjj3njna 5629411 5629410 2026-09-17T06:40:34Z Lili Arsova 86688 5629411 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|image=|image_size=300px|title=Студија на акт (Сузан зашива)|other_language_1=fr|other_title_1=Étude de nu (Suzanne cousant)|artist=[[Пол Гоген]]|year=1880|height_metric=114.5|width_metric=79.5|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Музеј „Ни Карлсберг Глиптотек“]]|city==[[Копенхаген]]}} [[Податотека:Paul Gauguin 001.jpg|мини|Пол Гоген 001]] '''''„Студија на акт“''''', или '''''„Сузан зашива“''''' е слика од 1880 година, насликана од [[Пол Гоген]] во Париз. Моментално е во колекцијата на „ Њујорк Карлсберг Глиптотек“ во [[Копенхаген]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wga.hu/html_m/g/gauguin/01/early04.html|title=Study of a Nude (Suzanne Sewing)|publisher=Web Gallery of Art|accessdate=5 July 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glyptoteket.dk/13743415-E247-499E-8E01-C1468A5FCFD4.W5Doc?frames=no&ItemID=52528&ItemIDs=undefined|title=Study of a Nude by Paul Gauguin|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928170643/http://www.glyptoteket.dk/13743415-E247-499E-8E01-C1468A5FCFD4.W5Doc?frames=no&ItemID=52528&ItemIDs=undefined|archive-date=September 28, 2007}}</ref> Сликата прикажува млада жена која средува облека во нескриена голотија.<ref>{{Наведено списание|last=Gedo|first=Mary Mathews|date=1995|title=Retreat from an Artistic Breakthrough: Gauguin's Nude Study (Suzanne Sewing)|journal=Zeitschrift für Kunstgeschichte|volume=58|issue=3|pages=407–416|doi=10.2307/1482821|jstor=1482821}}</ref> == Предмет == Сликата прикажува млада, гола жена која средува облека. Сцената се одвива во спална соба, каде што жената седи на ненаместен кревет покрај лилав ѕид украсен со [[мандолина]] и [[таписерија]]. Телото на моделот е во тричетвртинска перспектива со главата во профил. Тој го прикажува нејзиното тело реалистично, без идеализација. Гледаме поголем стомак со ролни, а рацете ѝ се непропорционално поголеми. == Историја == И покрај влијанието што сликата го имала врз [[Импресионизам|импресионистичката]] изложба, Гоген не можел да ја продаде. Неговата сопруга, Мете, одбила да ја закачи сликата во нивниот дом. Сепак, кога Гоген го напуштил своето семејство во Копенхаген, сликата ја чувала таа сè додека не била продадена во 1892 година на данскиот уметник, [[Теодор Филипсен]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/letterspaulgaug00gauggoog|title=The Letters of Paul Gauguin to Georges Daniel de Monfreid|last=Gauguin|first=Paul|date=1922|publisher=Dodd, Mead and Company|pages=[https://archive.org/details/letterspaulgaug00gauggoog/page/n55 46]|access-date=5 July 2016}}</ref> Во 1920 година, Филипсен го донирал делото на [[Кралски ликовни музеи на Белгија|Кралските музеи на ликовни уметности на Белгија]], а од 1922 година е во колекцијата на њујоршкиот Карлсберг Глиптотек. == Поврзано == * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Уметнички слики од 1880 година]] fetj9c4yxqxnq2406kqbqqyg7td0stt 0 1403423 5629413 2026-09-17T06:48:12Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361418166|Still Life with Head-Shaped Vase and Japanese Woodcut]]“ 5629413 wikitext text/x-wiki '''''„Мртва природа со јапонски дрвопис“''''' - слика [[мртва природа]] од 1889 година, дело на францускиот уметник [[Пол Гоген]]. Денес е дел од збирката на [[Музеј на современа уметност (Техеран)|Музејот на современа уметност]] во [[Техеран]], Иран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://xroads.virginia.edu/~museum/armory/galleryR/gauguin.176.html|title=Paul Gauguin|archive-url=https://web.archive.org/web/20020708075128/http://xroads.virginia.edu/~MUSEUM/Armory/galleryR/gauguin.176.html|archive-date=July 8, 2002|accessdate=6 October 2015}}</ref> == Историја == Во 1888 и 1889 година се појавил ентузијазмот на [[Пол Гоген|Гоген]] за јапонските [[Дрвопис|дрвописи]] [[укијо-е]]. Јапонски графики се појавиле во заднината на неговата слика ''„Јаболко и вазна“'', неговиот портрет на ''[[Семејството Шифенекер]]'', а исто така и ''на Мртва природа со јапонски дрвопис'', која прикажува портрет на глумец во укијо-е техника.{{Sfn|Ives|1980}} Сликата порано била во сопственост на [[Јозеф Розенсафт]], преживеан од [[Холокауст|холокаустот]], кој ја водел заедницата на еврејски раселени лица, кој починал во септември 1975 година. Тој оставил импозантна уметничка збирка која морало да се продаде за да се намират долговите поврзани со стекнувањето на уметничкото дело и според некои извештаи, екстравагантниот начин на живот. Продажбата од 1976 година, организирана од „Сотбис“, била целосно купена од Музејот на современа уметност во Техеран, каде што сè се наоѓа и денес и е една од најстарите слики во збирката на музејот. Оваа продажба поставила рекорд за ''Мртва природа со јапонски дрвопис'' од 1,4 милиони долари, а делото денес се проценува на 45 милиони долари.<ref name="Bloomberg" /> Кога музејот го управувал [[Mahmoud Shalouithe|Махмуд Шалуите]], Националната галерија на уметности во [[Вашингтон]] и Тејт Модерн во [[Лондон]] се обиделе да ја позајмат сликата, но барањата биле одбиени.{{Sfn|موسوی|2014}} == Наводи == {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] [[Категорија:Слики во Музејот на современа уметност во Техеран]] klflbgvgluu24bd14fuc0dxuuj6zqgf 5629414 5629413 2026-09-17T06:53:07Z P.Nedelkovski 47736 дополнување, поправки 5629414 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело | image_file=Paul_Gauguin_121.jpg | image_size=300px | title=Мртва природа со јапонски дрвопис | artist=[[Пол Гоген]] | year={{Start date|1889}} | medium=Масло на платно | height_imperial=28.5 | width_imperial=36.5 | imperial_unit= in | museum=[[Музеј на современата уметност (Техеран)|Музеј на современата уметност]] | city = [[Техеран]] }} '''''„Мртва природа со јапонски дрвопис“''''' — слика [[мртва природа]] од 1889 година, дело на францускиот уметник [[Пол Гоген]]. Денес е дел од збирката на [[Музеј на современа уметност (Техеран)|Музејот на современата уметност]] во [[Техеран]], Иран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://xroads.virginia.edu/~museum/armory/galleryR/gauguin.176.html|title=Paul Gauguin|archive-url=https://web.archive.org/web/20020708075128/http://xroads.virginia.edu/~MUSEUM/Armory/galleryR/gauguin.176.html|archive-date=July 8, 2002|accessdate=6 October 2015}}</ref> == Историја == Во 1888 и 1889 година се појавил ентузијазмот на [[Пол Гоген|Гоген]] за јапонските [[Дрвопис|дрвописи]] [[укијо-е]]. Јапонски графики се појавиле во заднината на неговата слика ''„Јаболко и вазна“'', неговиот портрет на ''[[Семејството Шифенекер]]'', а исто така и ''на Мртва природа со јапонски дрвопис'', која прикажува портрет на глумец во укијо-е техника.{{Sfn|Ives|1980}} Сликата порано била во сопственост на [[Јозеф Розенсафт]], преживеан од [[Холокауст|холокаустот]], кој ја водел заедницата на еврејски раселени лица, кој починал во септември 1975 година. Тој оставил импозантна уметничка збирка која морало да се продаде за да се намират долговите поврзани со стекнувањето на уметничкото дело и според некои извештаи, екстравагантниот начин на живот. Продажбата од 1976 година, организирана од „Сотбис“, била целосно купена од Музејот на современа уметност во Техеран, каде што сè се наоѓа и денес и е една од најстарите слики во збирката на музејот. Оваа продажба поставила рекорд за ''Мртва природа со јапонски дрвопис'' од 1,4 милиони долари, а делото денес се проценува на 45 милиони долари.<ref name="Bloomberg" /> Кога музејот го управувал [[Mahmoud Shalouithe|Махмуд Шалуите]], Националната галерија на уметности во [[Вашингтон]] и Тејт Модерн во [[Лондон]] се обиделе да ја позајмат сликата, но барањата биле одбиени.{{Sfn|موسوی|2014}} == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] [[Категорија:Слики во Музејот на современата уметност во Техеран]] 2y3hwpfiwja3n8a6r2q6cqnodce4bfp 5629416 5629414 2026-09-17T06:56:08Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5629416 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Уметничко дело | image_file=Paul_Gauguin_121.jpg | image_size=300px | title=Мртва природа со јапонски дрвопис | artist=[[Пол Гоген]] | year={{Start date|1889}} | medium=Масло на платно | height_imperial=28.5 | width_imperial=36.5 | imperial_unit= in | museum=[[Музеј на современата уметност (Техеран)|Музеј на современата уметност]] | city = [[Техеран]] }} '''''„Мртва природа со јапонски дрвопис“''''' — слика [[мртва природа]] од 1889 година, дело на францускиот уметник [[Пол Гоген]]. Денес е дел од збирката на [[Музеј на современа уметност (Техеран)|Музејот на современата уметност]] во [[Техеран]], Иран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://xroads.virginia.edu/~museum/armory/galleryR/gauguin.176.html|title=Paul Gauguin|archive-url=https://web.archive.org/web/20020708075128/http://xroads.virginia.edu/~MUSEUM/Armory/galleryR/gauguin.176.html|archive-date=July 8, 2002|accessdate=6 October 2015}}</ref> == Историја == Во 1888 и 1889 година се појавил ентузијазмот на [[Пол Гоген|Гоген]] за јапонските [[Дрвопис|дрвописи]] [[укијо-е]]. Јапонски графики се појавиле во заднината на неговата слика ''„Јаболко и вазна“'', неговиот портрет на ''[[Семејството Шифенекер]]'', а исто така и ''на Мртва природа со јапонски дрвопис'', која прикажува портрет на глумец во укијо-е техника.{{Sfn|Ives|1980}} Сликата порано била во сопственост на [[Јозеф Розенсафт]], преживеан од [[Холокауст|холокаустот]], кој ја водел заедницата на еврејски раселени лица, кој починал во септември 1975 година. Тој оставил импозантна уметничка збирка која морало да се продаде за да се намират долговите поврзани со стекнувањето на уметничкото дело и според некои извештаи, екстравагантниот начин на живот. Продажбата од 1976 година, организирана од „Сотбис“, била целосно купена од Музејот на современа уметност во Техеран, каде што сè се наоѓа и денес и е една од најстарите слики во збирката на музејот.<ref name="Bloomberg">[https://www.bloomberg.com/features/2015-tehran-museum-of-contemporary-art/ "Iran Has Been Hiding One of the World’s Great Collections of Modern Art"]. ''Bloomberg Businessweek''. Retrieved December 13, 2015.</ref> Оваа продажба поставила рекорд за ''Мртва природа со јапонски дрвопис'' од 1,4 милиони долари, а делото денес се проценува на 45 милиони долари.<ref name="Bloomberg" /> Кога музејот го управувал [[Mahmoud Shalouithe|Махмуд Шалуите]], Националната галерија на уметности во [[Вашингтон]] и Тејт Модерн во [[Лондон]] се обиделе да ја позајмат сликата, но барањата биле одбиени.{{Sfn|موسوی|2014}} == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] [[Категорија:Слики во Музејот на современата уметност во Техеран]] 70epchub5ktoyetogqpv54lsy6xlitg 1 1403424 5629415 2026-09-17T06:53:21Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629415 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403425 5629417 2026-09-17T07:10:19Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361438316|Vairumati tei Oa]]“ 5629417 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gauguin - Ihr Name ist Vairaumati - 1892.jpg|мини|Нејзиното име е Ваирумати 1892 година]] '''''„Нејзиното име е Ваирумати“ ('''''[[Такански јазик|тахикански:]] '''''Vairumati tei Oa)''''' е слика од [[Пол Гоген]] од 1892 година, насликана за време на неговиот престој во [[Полинезија]]. Делото останало во семејството на уметникот, а подоцна преминало во галеријата на Амброаз Волар во Париз.<ref>Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. Галерея искусства стран Европы и Америки XIX—XX веков. — М.: Красная площадь, 2007. — С. 129. — {{ISBN|978-5-900743-34-9}}.</ref> Сергеј Шчукин го откупил од него во 1904 година, а во 1918 година било купено од Првиот музеј на новото западно сликарство. Од 1948 година се чува во музејот „Пушкин“ во Москва.Сликата останала во семејството на уметникот пред да премине во галеријата на Амброаз Волар во Париз<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newestmuseum.ru/data/authors/g/gauguin_paul/vairaumati_tei_oa.php|title=Vairumati tei Oa. Ее звали Вайрумати (Она называется Вайрумати) - NeWestMuseum}}</ref> Историја на создавање Гоген ја раскажува приказната зад сликата и нејзината тематика во делото „Чудотворен извор“ за време на една од нивните средби, Техура таинствено му зборувала на Гоген за „Ареои“ – тајно друштво што имало огромно влијание низ островите. Членовите на ова друштво можеби го оствариле идеалот за слободна љубов поцелосно и посовршено од кој било друг во историјата. Сите мажи и жени во групата уживале во неограничена сексуална слобода меѓусебно. Припадниците на Ареои се сметале себеси за следбеници на богот Оро и со сите средства настојувале да ги шират неговите учења. Гоген бил фасциниран од идејата да создаде слика заснована на легендата за Оро. Тој го насловил делото „Нејзиното име е Ваираумати“. Според древниот маорски мит, големиот бог Оро еднаш одлучил да си избере смртна партнерка и ги посетил сите острови во потрага по неа. По многу денови залудна потрага, и токму кога се подготвувал да се врати на небото, здогледал исклучително убава млада жена на островот [[Бора Бора]] – висока и витка, со сонце што се одбивало од нејзината златна кожа, таа се викала Ваираумати. Тој се спуштил кај својата сакана по виножито. Во меѓувреме, Ваираумати подготвила гозба од овошје и постела направена од најфини рогозини и најлуксузни ткаенини. Таму, под сенката на дрвјата тамариск покрај брегот, тие двајцата – убави, силни и божествени – се препуштиле на љубовта. Синот роден од оваа прекрасна заедница меѓу богот Оро и смртната Ваираумати станал прататко на народот Ареои. На сликата на Гоген, голата Ваираумати лежи на постела за љубовни средби, покриена со раскошни ткаенини, додека свежо овошје, дар за нејзиниот љубовник, е поставено на ниска маса пред нејзините нозе. Зад неа стои Оро, облечен во црвена набедрена ткаенина и поседувајќи ја истата убавина на кожа со златни нијанси како и неговата избраничка. Во позадината се издигаат два идола — релјеф во тахитски стил, осмислен од Гоген за да ја олицетвори љубовта. == Поврзано == * Список на слики од Пол Гоген == Наводи == <references /> {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] 0nt523yhobsxyijpikhpidaysrlttfj 5629418 5629417 2026-09-17T07:11:38Z Lili Arsova 86688 5629418 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gauguin - Ihr Name ist Vairaumati - 1892.jpg|мини|Нејзиното име е Ваирумати 1892 година]] '''''„Нејзиното име е Ваирумати“ ('''''[[Такански јазик|тахикански:]] '''''Vairumati tei Oa)''''' е слика од [[Пол Гоген]] од 1892 година, насликана за време на неговиот престој во [[Полинезија]]. Делото останало во семејството на уметникот, а подоцна преминало во галеријата на Амброаз Волар во Париз.<ref>Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. Галерея искусства стран Европы и Америки XIX—XX веков. — М.: Красная площадь, 2007. — С. 129. — {{ISBN|978-5-900743-34-9}}.</ref> Сергеј Шчукин го откупил од него во 1904 година, а во 1918 година било купено од Првиот музеј на новото западно сликарство. Од 1948 година се чува во музејот „Пушкин“ во Москва.Сликата останала во семејството на уметникот пред да премине во галеријата на Амброаз Волар во Париз<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newestmuseum.ru/data/authors/g/gauguin_paul/vairaumati_tei_oa.php|title=Vairumati tei Oa. Ее звали Вайрумати (Она называется Вайрумати) - NeWestMuseum}}</ref> == Историја на создавање == Гоген ја раскажува приказната зад сликата и нејзината тематика во делото „Чудотворен извор“ за време на една од нивните средби, Техура таинствено му зборувала на Гоген за „Ареои“ – тајно друштво што имало огромно влијание низ островите. Членовите на ова друштво можеби го оствариле идеалот за слободна љубов поцелосно и посовршено од кој било друг во историјата. Сите мажи и жени во групата уживале во неограничена сексуална слобода меѓусебно. Припадниците на Ареои се сметале себеси за следбеници на богот Оро и со сите средства настојувале да ги шират неговите учења. Гоген бил фасциниран од идејата да создаде слика заснована на легендата за Оро. Тој го насловил делото „Нејзиното име е Ваираумати“. Според древниот маорски мит, големиот бог Оро еднаш одлучил да си избере смртна партнерка и ги посетил сите острови во потрага по неа. По многу денови залудна потрага, и токму кога се подготвувал да се врати на небото, здогледал исклучително убава млада жена на островот [[Бора Бора]] – висока и витка, со сонце што се одбивало од нејзината златна кожа, таа се викала Ваираумати. Тој се спуштил кај својата сакана по виножито. Во меѓувреме, Ваираумати подготвила гозба од овошје и постела направена од најфини рогозини и најлуксузни ткаенини. Таму, под сенката на дрвјата тамариск покрај брегот, тие двајцата – убави, силни и божествени – се препуштиле на љубовта. Синот роден од оваа прекрасна заедница меѓу богот Оро и смртната Ваираумати станал прататко на народот Ареои. На сликата на Гоген, голата Ваираумати лежи на постела за љубовни средби, покриена со раскошни ткаенини, додека свежо овошје, дар за нејзиниот љубовник, е поставено на ниска маса пред нејзините нозе. Зад неа стои Оро, облечен во црвена набедрена ткаенина и поседувајќи ја истата убавина на кожа со златни нијанси како и неговата избраничка. Во позадината се издигаат два идола — релјеф во тахитски стил, осмислен од Гоген за да ја олицетвори љубовта. == Поврзано == [[* Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] 8rjymysrmgrdxlqptk2rwqz8oug0scb 0 1403426 5629420 2026-09-17T07:32:15Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1357188612|The Volpini Exhibition, 1889]]“ 5629420 wikitext text/x-wiki [[File:Affiche_Volpini.jpg|мини|300x300пкс| Постер од изложбата од 1889 година на „ [[Импресионизам|Импресионистичката]] и синтетичката група“, во „Кафе де Артс“.]] '''Изложбата Волпини''' била изложба на слики организирана од страна на [[Пол Гоген]] и неговиот круг, била одржана во „Кафе де Артс“ на [[Марсово Поле (Париз)|Марсовото поле]], недалеку од официјалниот уметнички павилјон на ''Универзалната изложба'' во Париз во 1889 година. Бил испечатени постер и илустриран каталог, но изложбата „Слики од импресионистичката и синтетичката група“, одржана во јуни и почетокот на јули 1889 година, била игнорирана од печатот и се покажала како неуспех. == Позадина == Официјалната уметничка изложба во Академијата на убави уметности, која ја придружувала ''Универзалната изложба,'' прикажувале дела само од поканети уметници, а изборот на дела што ќе бидат изложени мораше да помине низ проценка на официјални жири-комисии. Ниту Гоген ниту неговите пријатели не можле да се надеваат дека ќе влезат на оваа изложба. Сепак, случајно Емил Шуфенекер пронашол друг начин на кој би можеле да ја претстават својата работа пред јавноста заедно со изложбата. Господинот Волпини, кој го имал договорот за Гранд Кафе де Артс спроти изложбата, имал проблем: огледалата што ги нарачал во Италија за да го украсат ентериерот на неговото кафуле немале да стигнат на време за отворањето на изложбата. Шуфенекер тогаш предложил празнината да се пополни со изложба на слики создадени од него и неговите пријатели. == Учество == Гоген, преку Шуфенекер, се погрижил неоимпресионистите [[Жорж Пјер Сера|Жорж Сера]], Пол Сињак, Анри-Едмон Крос и [[Камиј Писаро|Писаро]] да бидат исклучени од изложбата. Тој предложи да се вклучат: * По 10 слики, од Шуфенекер, Гијомин, Гоген и Бернар * По 2 слики од Рој и Фоше * 6 слики од [[Винсент ван Гог|ван Гог]] Гијомин и Тео ван Гог, кои го застапуваа неговиот брат Винсент, одбиле да учествуваат, додека Анкетен, Лавал и Монфрејд се придружиле на групата. Бернард го подели својот придонес: две од неговите слики биле прикажани под псевдонимот ''Лудовик Немо'' ,а биле и опишани како ''peintures petroles.'' Конечното учество било:   == Распоред на каталогот и илустрации == [[File:Gauguin_-_Aux_Roches_Noires_dessin.jpg|мини| [[Пол Гоген]], ''Цртеж на Рош Ноаре'', 1889 година, преден дел од каталогот на изложбата]] Каталогот за изложбата имал прилично специфичен и невообичаен распоред. Веднаш по насловната страница следел списокот на уметници кои изложуваат (''Exposants''), придружен со цртеж од Гоген насловен „''Aux Rochers noires''“. Овој цртеж претставувал спој од две негови изложени слики: „''Бретонска Ева''“ и „''Во брановите''“. На следната двојна страница биле наведени делата на Гоген (бр. 31–47), илустрирани со неговата репродукција „''Les Faneuses''“. Потоа следел списокот на Шуфенекер (бр. 55–67, 78, 69–73, 83) заедно со илустрацијата „''Ramasseuses de varech (Yport)''“. На следните страници се наоѓале делата на Емил Бернар (бр. 7–19bis, 75–88), илустрирани со неговата творба „''Reverie''“.Во продолжение, Луј Анкетин (бр. 1–6bis) му претходел на Луј Рој (бр. 49–54bis), чиј дел бил илустриран со неговиот труд „''Gardeur de cochons''“. Следните две страници му припаѓале на Леон Фоше (бр. 22, 23, 25, 26, 28) со репродукција на неговото дело „Пајсан“. Каталогот продолжувал со Шарл Лавал (бр. 84, 85, 89–96) и Жорж Даниел (бр. 20–21bis), чиј придонес бил илустриран со делото „Жена што лечи“.На последните две страници биле наведени две дела од Лудовик Немо (бр. 74, 87) со неозначена репродукција, како и забелешка дека по нарачка може да се погледне и албум со литографии од Бернар и Гоген. == Избрани дела од каталогот == <gallery> Податотека:Paul Gauguin 087.jpg|алт=Paul Gauguin - The Mango Trees, Martinique. Purchased by Theo van Gogh for 400 francs, the most expensive painting he ever bought.|Пол Гоген - ''Манго дрвјата, Мартиник'' . Купена од Тео ван Гог за 400 франци, најскапата слика што некогаш ја купил. Податотека:Paul Gauguin 032.jpg|алт=Paul Gauguin - Breton Girls Dancing.|Пол Гоген - ''Бретонски девојки што танцуваат''. Податотека:Gauguin Eve Bretonne.jpg|алт=Paul Gauguin - Breton Eve|Пол Гоген - ''Бретонска Ива'' Податотека:Paul Gauguin - "In the waves" or "Ondine" - 1889.jpg|алт=Paul Gauguin - In the Waves.|Пол Гоген - ''Во брановите''. </gallery> == Белешки, наводи и извори == ; Белешки и наводи {{Наводи}} ; Извори * Реф, Теодор, уред. (1982). ''Каталог на L'Exposition de Peintures du Groupe Impressioniste et Synthétiste faite dans le local de M. Volpini au Champ-de-Mars 1889'', Impr. Вателет; препечатено од Вателет-Арбелот, 1971, и повторно објавено во ''Модерна уметност во Париз'', том. 28, Њујорк и Лондон * * Малинге, Морис (1949). ''Пол Гоген: Писма до неговата сопруга и пријателите'' . Кливленд * Метјуз, Ненси Моул (2001). ''Пол Гоген, Еротски живот'' . Њу Хејвен, Конектикат: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил ,{{ISBN|0-300-09109-5}} * Ревалд, Џон (1978). ''Пост-импресионизам: Од Ван Гог до Гоген'', ревидирано издание. Лондон: Секер и Варбург, стр.&nbsp;255–265 * Сибершикот, Клеман (2011). ''Изложбата Волпини, 1889 година.'' ''Пол Гоген, Емил Бернар, Шарл Лавал: une avant-garde au coeur de l'Exposition universelle'' , Париз: Класици Гарние * Томсон, Белинда (1987). ''Гоген'' . Лондон: Темза и Хадсон.{{ISBN|0-500-20220-6}} [[Категорија:Пол Гоген]] 2633pskjfik3bpulvxdrm1ttbgw1rrk 0 1403427 5629421 2026-09-17T07:51:47Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306412214|Lysimachia minima]]“ 5629421 wikitext text/x-wiki '''''Lysimachia minima''''' или ситна метилка ([[Синоним (таксономија)|син]]''.'' ''Anagallis minima'' или ''Centunculus minimus'') ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lysimachia]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Претставува широко распространето мало растение што потекнува од поголемиот дел од [[Евроазија]] и [[Северна Америка]]. Најчесто успева и вирее на влажни почви и места каде што периодично се собира вода. Опис и распространетост ''Lysimachia minima'' е голо растение со височина од 1 до 5 см. Неговото стебленце е вертикално, може да биде едноставно или разгрането, со гранчиња што се прилегнати или раздалечени и густо обраснати со листови. [[Лист|Листовите]] се поставени спирално, со форма од јајцевидно-ланцетна до јајцевидна, долги 3–5 мм, со цел раб, заострени на врвот и стеснети во кратки [[Лисна дршка|дршки]]. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни, сместени во пазувите на горните листови, речиси без дршка или со многу кратка дршка. Чашката е долга 1,5–2,5 мм, поделена речиси до основата на тесни ланцетни сегменти со остри врвови. Венчето е бело или розово, значително пократко од чашката, поделено до половина на 4–5 делови; неговиот цилиндричен дел е топчесто проширен, а слободните делови се ланцетни и остро завршуваат. [[Прашник|Прашниците]] се прицврстени под средината на венечната цевка и се пократки од неа. Плодната кутијка е топчеста, со дијаметар од 1,5 мм, без влакна, пократка од чашката и се отвора со една средишна пукнатина, при што горната половина се одвојува како капаче.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=817}}</ref> Во Македонија расте на влажни тревни и песокливи терени. Се среќава во [[Прилеп]] - [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]] и манастирот [[Трескавец]]; [[Струмица]] - помеѓу селата [[Банско]] и [[Габрово (Струмичко)|Габрово]]; околината на [[Пехчево]].<ref name=":1" /> Синоними * ''Anagallidastrum exiguum'' <small>Bub.</small> * ''Anagallis centunculus'' <small>Afzel.</small> * ''Anagallis minima'' <small>(L.) E. H. L. Krause</small> * ''Anagallis pusilla'' <small>Salisb.</small> * ''Centunculus lanceolatus'' <small>Michx.</small> * ''Centunculus minimus'' <small>L.</small> * ''Centunculus simplex'' <small>Hornem.</small> * ''Micropyxis exigua'' <small>(Bub.) Lunell</small> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ojaq53gl9vt7tdfhzqqclphv4rs2ftf 5629423 5629421 2026-09-17T07:57:37Z Orce Wiki 121850 5629423 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{speciesbox | name =Lysimachia minima | image =Lysimachia minima.jpg | image_caption = | taxon = Lysimachia minima | authority =([[L.]]) U.Manns & Anderb. |synonyms_ref =<ref name= burke>[http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Anagallis&Species=minima WTU Herbarium Image Collection - Burke Museum] Retrieved 2010-03-27.</ref> |synonyms =*''Anagallidastrum exiguum'' <small>[[Pietro Bubani|Bubani]]</small><br/> *''Anagallis minima'' <small>(L.) [[E.H.L.Krause]]</small> *''Centunculus minimus'' <small>L.</small> *''Micropyxis exigua'' <small>(Bubani) [[Lunell]]</small> }} '''''Lysimachia minima''''' или ситна метилка ([[Синоним (таксономија)|син]]''.'' ''Anagallis minima'' или ''Centunculus minimus'') ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lysimachia]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Претставува широко распространето мало растение што потекнува од поголемиот дел од [[Евроазија]] и [[Северна Америка]]. Најчесто успева и вирее на влажни почви и места каде што периодично се собира вода. == Опис и распространетост == ''Lysimachia minima'' е голо растение со височина од 1 до 5 см. Неговото стебленце е вертикално, може да биде едноставно или разгрането, со гранчиња што се прилегнати или раздалечени и густо обраснати со листови. [[Лист|Листовите]] се поставени спирално, со форма од јајцевидно-ланцетна до јајцевидна, долги 3–5 мм, со цел раб, заострени на врвот и стеснети во кратки [[Лисна дршка|дршки]]. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни, сместени во пазувите на горните листови, речиси без дршка или со многу кратка дршка. Чашката е долга 1,5–2,5 мм, поделена речиси до основата на тесни ланцетни сегменти со остри врвови. Венчето е бело или розово, значително пократко од чашката, поделено до половина на 4–5 делови; неговиот цилиндричен дел е топчесто проширен, а слободните делови се ланцетни и остро завршуваат. [[Прашник|Прашниците]] се прицврстени под средината на венечната цевка и се пократки од неа. Плодната кутијка е топчеста, со дијаметар од 1,5 мм, без влакна, пократка од чашката и се отвора со една средишна пукнатина, при што горната половина се одвојува како капаче.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=817}}</ref> Во Македонија расте на влажни тревни и песокливи терени. Се среќава во [[Прилеп]] - [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]] и манастирот [[Трескавец]]; [[Струмица]] - помеѓу селата [[Банско]] и [[Габрово (Струмичко)|Габрово]]; околината на [[Пехчево]].<ref name=":1" /> == Синоними== * ''Anagallidastrum exiguum'' <small>Bub.</small> * ''Anagallis centunculus'' <small>Afzel.</small> * ''Anagallis minima'' <small>(L.) E. H. L. Krause</small> * ''Anagallis pusilla'' <small>Salisb.</small> * ''Centunculus lanceolatus'' <small>Michx.</small> * ''Centunculus minimus'' <small>L.</small> * ''Centunculus simplex'' <small>Hornem.</small> * ''Micropyxis exigua'' <small>(Bub.) Lunell</small> == Галерија == <gallery> Податотека:Anagallis minima.jpg|Lysimachia minima Податотека:Anagallis minima 1.jpg|Lysimachia minima Податотека:Britishentomologyvolume8Plate768.jpg|Lysimachia minima Податотека:Anagallis spp Sturm60.jpg|Илустрација на Lysimachia minima Податотека:Anagallis minima (L.) Krause - Flickr - Alex Popovkin, Bahia, Brazil (10).jpg|Детал од Lysimachia minima </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] rs4fhgv2zsvr16784ddpvz1srmvkv4i 0 1403428 5629422 2026-09-17T07:53:45Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1365903835|Meijer de Haan]]“ 5629422 wikitext text/x-wiki   [[File:Meijer_Isaac_de_Haan_-_Autoportrait_sur_un_fond_japonais_(1889-91).jpg|мини|266x266пкс| Автопортрет, 1889–1891. На 16 октомври 2012 година, украдена од Кунстхал, [[Ротердам]] и веројатно уништена.]] '''Мејер Исак де Хан''' (Амстердам, 14 април 1852 – Амстердам, 24 октомври 1895) бил холандски сликар. На француски името било напишано Мејер де Хан. == Биографија == Бил роден во успешно еврејско семејство на пекари на леб и мацо, кои се држеле до конзервативни погледи на религијата, музиката и уметноста. Неговиот дедо по мајчина линија бил богат трговец со ткаенини кој поседувал неколку станбени згради. Интересот за ликовната уметност го навел да чиракува кај сликарот Петрус Франциск Грејв. Во 1874 година, тој бил примен во Rijksacademie van beeldende kunsten во Амстердам, но имал слаби перформанси. Во 1880 година, едно од неговите дела било изложено на Парискиот салон истата година. Истата година, во весникот ''Eigen Haard'' се појавил илустрација на сликата на Де Хан ''Een moeilijke plaats in de Talmoed'', која генерира многу објавени дискусии (не толку естетски колку теолошки). Тој уживал во одреден успех во Холандија како сликар на дела од еврејскиот жанр. Во Амстердам, де Хан сликал портрети и вработил неколку ученици, меѓу кои и [[Joseph Jacob Isaacson|Џозеф Јакоб Исаксон]], Луис Харц и Барух Лопес Леао де Лагуна. Де Хан останал во Амстердам до 1888 година, каде што создавал главно портрети и мотиви од секојдневниот живот на Евреите од работничката класа. Неговите рани творби биле под силно влијание на мајсторите од холандската школа, пред сè на ''David Teniers'' и ''Rembrandt''. Влијанието на сликарството од 17 век јасно се гледа во неговото историско дело од периодот 1877–1888 година, насловено „Уриел Акоста“.Критичарот ''I.N. Stemming'' (псевдоним на сликарот ''Maurits van der Valk'') остро ја критикувал сликата, нарекувајќи ја „само избледен спомен на ''Rembrandt'' и ''Munkácsy''“. Де Хан посветил цели десет години на ова големо дело, кое го прикажува судењето пред рабинскиот суд против еврејскиот филозоф од 17 век, Уриел Акоста, поради неговите ставови за бесмртноста на душата.Острото незадоволство што сликата го предизвикала кај ортодоксните еврејски кругови го натерало Мејер де Хан во октомври 1888 година да замине за Париз, добивајќи месечен надоместок од семејството и патувајќи во придружба на својот ученик, ''Isaäcson''. Во Париз престојувал неколку месеци кај трговецот со уметнички дела Тео ван Гог, преку кого се запознал со [[Камиј Писаро|''Камил Писаро'']]''.'' Преку ''Тео'', Де Хан стапил во контакт и со [[Винсент ван Гог]], со кого подоцна разменил повеќе писма. [[Податотека:Uriel_da_Costa’s_excommunication.jpg|лево|мини|400x400пкс| '''Екскомуникацијата на Уриел да Коста''' (1888) од Мајер де Хан траела 8 години, наишла на огромни реакции, набргу потоа исчезнала и до ден денес е исчезната.<ref>{{Наведено списание|last=Offenberg|first=Adri|date=2009-01-01|title=Meijer de Haan's Uriel Acosta|url=https://brill.com/view/journals/zuto/6/1/article-p121_16.xml|journal=Zutot|language=en|volume=6|issue=1|pages=121–130|doi=10.1163/187502109790213014|issn=1571-7283|url-access=subscription}}</ref>]] Во мај 1889 година отпатувал во Бретања, каде што во Понт-Авен се спријателил со Пол Гоген. Двајцата патувале во Ле Пулду, на брегот на покраината, во текот на зимата 1889 до 1890 година. Таму, Де Хан воспоставил врска со Мари Анри, сопственичката на крајбрежниот хотел-кафе ''„Бувет де ла плеж“'', каде што Де Хан и Гоген престојувале во периодот од 1890–1891 година. Тие ги покриват ѕидовите на трпезаријата со импресионистички мурали, како што е ''„Жените од Бретон го истегнуваат конопот''“ (1889). Делото, прекриено со хартија во 1920-тите, подоцна било откриено, реставрирано ,а и продадено. Мари Анри родила ќерка, Ида, во летото 1891 година, но Де Хан го напуштила Ле Пулди и се вратила во Амстердам. Иако никогаш повеќе не ја видел Мари Хенри, подоцна ги оставил сите свои француски слики на Мари и нејзините две ќерки. Повлекувањето на семејниот надоместок и ненадејната болест се чини дека го спречиле Мејер де Хан да го следи Гоген на Тахити на почетокот на 1891 година. Потоа веројатно се вратил во Холандија во 1891 година, каде што продолжил да страда од лошото здравје што ја предизвикало неговата прерана смрт. <ref>{{Наведено списание|last=Jansen|first=G.|date=2003|title=Meyer de Haan, Jacob (Isaac)|journal=Oxford Art Online|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T057625}}</ref> Денес, барот ''Бувет де ла плаж'' е реставриран во својот поранешен изглед, со модерни репродукции поставени за да ги заменат оригиналните ѕидни слики. Во 2010 година, [[Музеј Орсе|Музејот Орсеј]] организирал изложба на делата на Де Хан, која била наречена ''„Откриен мајстор: Мајер де Хан“''. == Слики == <gallery class="center" heights="145" widths="145"> File:Meyer_de_Haan,_Marie_Henry_allaitant_son_enfant..jpg|алт=Maternity: Mary Henry Breastfeeding, in his post-impressionist style, 1890.| ''Мајчинство: Мери Хенри дои,'' во неговиот пост-импресионистички стил, 1890 година. Податотека:MeijerDeHaan-MoeilijkeVraag.jpg|алт=Before his trip south:The difficult question, 1880| Пред неговото патување на југ: ''Тешкото прашање'', 1880 File:MeijerDeHaan-JoodseVrouw.jpg|алт=Portrait of a young Jewish woman, 1886| Портрет на млада Еврејка, 1886 година File:Meijer_de_Haan_-_Still_life_with_a_profile_of_Mimi_-_Google_Art_Project.jpg|алт=Still-life with Profile| Мртва природа со профил </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * JWCA Цирих. Уриел Акоста ''на Мејер де Хан'' . Амстердам, 1888 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=QxxpAAAAcAAJ|title=Meijer de Haan's Uriël Acosta|last=Zürcher|first=J. W. C. A.|year=1888|work=Google Books|archive-url=|archive-date=|accessdate=6 April 2020}}</ref> * Фернанд Дошо. „Мајер де Хан во Бретања“. ''Gazette des beaux-arts [додаток е Chron. A.]'', 40 (1952), стр.&nbsp;355–358. * Владислава Јаворска: „Јакоб Мајер де Хан, 1852–1895 година“. ''Nederlands(ch) kunsthistorisch jaarboek'', 18 (1967), стр.&nbsp;197–221. * Владислава Јаворска. ''Пол Гоген и школа од Понт-Авен'' . Нојшател: Ides et Calendes, 1971 година. * Б. Велш-Овчаров. ''Винсент ван Гог и раѓањето на клоизонизмот'' . Изд. мачка. Уметничка галерија на Онтарио, 1981 година. * Јелке Крогер. ''Откриен мајстор: Мејер де Хан'' . Изд. мачка. Историски музеј Џодс, 2009 година. == Извори == {{Ризница-врска|Meijer de Haan}} * Велш-Овчаров, Богомила: ''Винсент ван Гог и раѓањето на клоизонизмот'' (!), Уметничка галерија на Онтарио, Торонто, 24 јануари–22 март 1981 година и Ријксмузеум Винсент ван Гог, Амстердам, 9 април–14 јуни 1989 година{{ISBN|0-919876-66-8}} * [http://www.vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=153921&lang=nl Музејот Ван Гог со една од оригиналните ѕидни слики на бретонско девојче кое се преде] * [http://www.jhm.nl/tentoonstellingen.aspx?ID=171 Статија (холандски) за Meijer de Haan во Амстердам Joodshistorischmuseum] * [https://www.musee-orsay.fr/en/events/exhibitions/archives/exhibitions-archives/browse/11/article/meijer-de-haan-23650.html?S=&tx_ttnews%5BbackPid%5D=252&cHash=b7adb207d0&print=1&no_cache=1& Архивска страница за изложба] во [[Музеј Орсе|Музејот Орсеј]], Париз, 2010 година. [[Категорија:Починати во 1895 година]] [[Категорија:Родени во 1852 година]] 4gyq3tkvk5ro8om66o7iuyh47m3j8h4 1 1403429 5629424 2026-09-17T07:57:56Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5629424 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1403430 5629425 2026-09-17T07:59:59Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1363416549|Paul Gauguin Cultural Center]]“ 5629425 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Музеј|name=Културен центар „Пол Гоген“|image=Atuona - Maison du Jouir (1).JPG|image_size=|caption=Reconstruction of Gauguin's home ''Maison du Jouir'' (House of Pleasure) at Atuona.|pushpin_map=|coordinates={{Coord|9|48|13.52|S|139|2|26.86|W|region:PF_type:landmark_dim:20|display=inline,title}}|established=2003|dissolved=|location=[[Острови Маркиз]] ([[Француска Полинезија]]|type=|visitors=|director=|curator=|website=[https://web.archive.org/web/20050226083223/http://chez.mana.pf/~hoata/communique.htm Gauguin Cultural Center] — {{in lang|fr}}}} '''Културен центар Пол Гоген''' ({{Langx|fr|'''Le Centre Culturel Paul Gauguin'''}}) бил завршен во 2003 година, за да се совпадне со 100-годишнината од смртта на [[Пол Гоген]], во Атуона, на [[Hiva {{okina}}Oa|Хива Оа]], на [[Маркиски Острови|Маркиските Острови]] ([[Француска Полинезија]]). Атуона била домот на Пол Гоген во последните три години од неговиот живот,а тој е и погребан на тамошните [[гробишта]] (Голготански гробишта, ''француски'': Cimetière Calvaire). == Поврзано == * Музејот Пол Гоген, [[Тахити]], Француска Полинезија. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20050226083223/http://chez.mana.pf/~hoata/communique.htm Културен центар Гоген] [[Категорија:Пол Гоген]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 4k9zwh5kgnsul56obhsqyufme27s2nx 0 1403431 5629426 2026-09-17T08:09:28Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Lysimachia linum-stellatum]] 5629426 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Lysimachia linum-stellatum]] jkaofudi9xvh805s56pq3u3p8wn1w2t 0 1403432 5629430 2026-09-17T09:01:28Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Јохан Петер Фалк]] 5629430 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јохан Петер Фалк]] t0j5fvton08vi6rukry1y6digmrydxg 0 1403433 5629432 2026-09-17T09:07:48Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Сибил Форд]] 5629432 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Сибил Форд]] dety1pl3vaujobydxq0e8cs0qnyhjci 0 1403434 5629434 2026-09-17T09:09:43Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Кери Форд]] 5629434 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Кери Форд]] 487ps2ydjdu738spbn83to9lxkmv6dh 0 1403435 5629437 2026-09-17T09:14:02Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Адриен Рене Франше]] 5629437 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Адриен Рене Франше]] 5ojnpdp5xu5qv2tatvjixkfipqg6qj4 0 1403436 5629438 2026-09-17T09:22:08Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1366950876|Italian Renaissance painting]]“ 5629438 wikitext text/x-wiki [[File:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Oil painting. A Jewish priest stands centrally to join the hands of the Virgin Mary who approaches from the left, followed by maidens and St. Joseph who stands to the right. Behind Joseph are young men who have been unsuccessful in winning Mary's hand. Joseph carries a flowering branch. Behind them is an open square and circular temple, in perspective.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' претставува сликарство чиј периодот започнува кон крајот на 13 век и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>[[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] tdb8cbjz2hbf4rbab86c72cc09jkplb 5629441 5629438 2026-09-17T09:25:40Z Тиверополник 1815 5629441 wikitext text/x-wiki [[File:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Oil painting. A Jewish priest stands centrally to join the hands of the Virgin Mary who approaches from the left, followed by maidens and St. Joseph who stands to the right. Behind Joseph are young men who have been unsuccessful in winning Mary's hand. Joseph carries a flowering branch. Behind them is an open square and circular temple, in perspective.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' претставува сликарство чиј периодот започнува кон крајот на 13 век и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари]] 3suh6luagyrx7khyhcyjo9z01iyyzhv 5629445 5629441 2026-09-17T09:39:38Z Тиверополник 1815 /* Антонело да Месина */ 5629445 wikitext text/x-wiki [[File:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Oil painting. A Jewish priest stands centrally to join the hands of the Virgin Mary who approaches from the left, followed by maidens and St. Joseph who stands to the right. Behind Joseph are young men who have been unsuccessful in winning Mary's hand. Joseph carries a flowering branch. Behind them is an open square and circular temple, in perspective.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' претставува сликарство чиј периодот започнува кон крајот на 13 век и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref>Hartt pg. 563; Raunch pg. 361</ref><ref name=Hartt/><ref name=DD/> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари]] s9q9umfwmuluel4hkx5175lbav17pl7 5629451 5629445 2026-09-17T09:47:49Z Тиверополник 1815 /* Фламанско влијание */ 5629451 wikitext text/x-wiki [[File:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Oil painting. A Jewish priest stands centrally to join the hands of the Virgin Mary who approaches from the left, followed by maidens and St. Joseph who stands to the right. Behind Joseph are young men who have been unsuccessful in winning Mary's hand. Joseph carries a flowering branch. Behind them is an open square and circular temple, in perspective.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' претставува сликарство чиј периодот започнува кон крајот на 13 век и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref>Hartt pg. 563; Raunch pg. 361</ref><ref name=Hartt/><ref name=DD/> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M/> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари]] 29lc6b6dzvhhgbqmq6es24b3e36pk1y 5629454 5629451 2026-09-17T09:56:32Z Тиверополник 1815 /* Сликарство на високата ренесанса */ 5629454 wikitext text/x-wiki [[File:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Oil painting. A Jewish priest stands centrally to join the hands of the Virgin Mary who approaches from the left, followed by maidens and St. Joseph who stands to the right. Behind Joseph are young men who have been unsuccessful in winning Mary's hand. Joseph carries a flowering branch. Behind them is an open square and circular temple, in perspective.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' претставува сликарство чиј периодот започнува кон крајот на 13 век и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref>Hartt pg. 563; Raunch pg. 361</ref><ref name=Hartt/><ref name=DD/> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M/> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== Високата ренесанса во сликарството била кулминација на разновидните средства на изразување<ref>Manfred Wundrum "Early Renaissance" and "Renaissance and Mannerism" in ''Masterpieces of Western Art'', Tashen, 2007. Page 147</ref> и различните достигнувања во сликарската техника, како што била линеарната перспектива,<ref>Alexander Raunch "Painting of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy" in ''The Italian Renaissance: Architecture, Sculpture, Painting, Drawing'', Konemann, Cologne, 1995. Pg. 308; Wundrum Pg. 147</ref> реалистичното прикажување на физичките<ref>Frederick Hartt and David G. Wilkins, ''History of Italian Art: Painting, Sculpture, Architecture'', 2003.</ref> и психолошките одлики,<ref>Raunch pg. 309</ref> како и управувањето со светлината и темнината, вклучувајќи го контрастот на тоновите, ''[[сфумато]]'' (омекнување на преминот меѓу боите) и ''[[киароскуро]]'' (контраст меѓу светлото и темното),<ref>Wundrum pg. 148; Hartt and Wilkins</ref> во единствен обединувачки стил<ref>Wundrum pg. 147; Hartt and Wilkins</ref> кој изразувал целосен композиционен ред, рамнотежа и хармонија.<ref>Frederick Hartt, ''A History of Art: Painting, Sculpture, Architecture''; Harry N. Abrams Incorporated, New York, 1985, pg. 601; Wundrum pg. 147; Marilyn Stokstad ''Art History'', Third Edition, Pearson Education Inc., New Jersey, 2008. pg 659</ref> Според [[Марсија Хол]], ''[[cangiante]]'' и она што таа го нарекувала ''[[unione]]'' можеле да се додадат на ''киароскуро'' и ''сфумато'' за да се добијат четири специфични сликарски стилови во високата ренесанса;<ref>Hall, Marcia B., ''Rome'' (series "Artistic Centers of the Italian Renaissance"), pp. 148–150, 2005, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521624452}}, 9780521624459, [https://books.google.com/books?id=gt5gtrqoKOIC&pg=PA148 google books]; also the chapter ''The Modes of Coloring in the Cinquecento'' in {{Cite book|last=Hall|first=Marcia B.|title=Color and meaning : practice and theory in Renaissance painting|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39222-5|location=Cambridge|oclc=23766002}}</ref> овие стилови денес понекогаш се групирале како „канонски сликарски начини“ од тој период.<ref>{{cite web|title=Four Canonical Painting Modes by APA|url=https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|access-date=2025-12-20|archive-date=2025-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250916133219/https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|url-status=live}}. Retrieved June 18, 2015.; described in [https://books.google.com/books?id=r_3LDwAAQBAJ pp. 124-125] of ''Research Handbook on Art and Law'', 2020, eds. Fiona McGaughey, Jani McCutcheon, Edward Elgar Publishing, ISBN 9781788971478</ref> Особено, поединечните делови на сликата имале сложен, но урамнотежен и добро поврзан однос со динамичната целина.<ref>Stokstad, pg. 659 and 662</ref> Сликарството на високата ренесанса некои го сметале за апсолутен врв на западното сликарство<ref>Wundrum pg. 145</ref> и постигнувало урамнотежување и усогласување, во хармонија, на спротивставените и навидум меѓусебно исклучиви уметнички позиции, како што биле реалното наспроти идеалното, движењето наспроти мирувањето, слободата наспроти законот, просторот наспроти рамнината и линијата наспроти бојата.<ref>Wundrum pg. 147</ref> Повеќето историчари на уметноста наведувале дека високата ренесанса започнала околу 1495 или 1500 година<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; David Piper, ''The Illustrated History of Art'', Crescent Books, New York, 1991, pg. 129; Jacob Burchhardt, '' Cinerone'' 1841; Franz Kugler ''Handbook of Art History'' 1841.</ref> и завршила во 1520 година со смртта на [[Рафаел]],<ref>Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129; Wurdram pg. 147; Johann Joachim Winklemann, ''Lives of Modern Painters, Sculptors and Architects'' 1672.</ref> иако некои наведувале дека високата ренесанса завршила околу 1525 година<ref>Kugler; Honour and Flemming, pg. 466</ref> или во 1527 година со ограбувањето на Рим од страна на војската на [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V, цар на Светото Римско Царство]],<ref>Stokstad pg. 662; Lanzi.</ref> или околу 1530 година.<ref>Raunch pg. 310</ref> Многумина го наведувале ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]'' на [[Леонардо да Винчи]], започната во 1495 година и завршена во 1498 година, како прво дело на високата ренесанса.<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129</ref> Во својата книга ''Историја на уметноста: сликарство, скулптура и архитектура'', Фредерик Харт наведувал дека периодот од 1520 до 1530 година бил преоден период меѓу високата ренесанса и маниризмот. Во високата ренесанса доминирале тројца сликари: Леонардо да Винчи, Микеланџело и Рафаел; додека Џовани Белини, Џорџоне и Тицијан биле предводници на венецијанското сликарство од високата ренесанса, а [[Антонио да Кореџо]] и [[Андреа дел Сарто]] биле други значајни сликари на стилот на високата ренесанса. ===Леонардо да Винчи=== [[Леонардо да Винчи|Леонардо]] (1452–1519) ги поминал своите години на формирање обучувајќи се во работилницата на [[Фиренца|фирентинскиот]] [[Андреја Верокио|Верокио]], пред да се пресели во Милано, каде што работел од 1482 до 1499 година, а потоа се вратил во Фиренца и таму работел од 1500 до 1506 година. Поради широчината на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажувал во толку многу различни области, тој се сметал за архетипскиот „[[Полимат|ренесансен човек]]“. Но, пред сè, во своето време бил ценет како сликар, а како сликар се потпирал на знаењето што го стекнувал преку своите други интереси. Леонардо бил научен набљудувач. Учел преку набљудување на нештата. Ги проучувал и цртал полските цвеќиња, вировите на реката, формите на карпите и планините, начинот на кој светлината се одбивала од лисјата и блескала во скапоцените камења. Особено, ја проучувал човечката форма, дисецирајќи триесет или повеќе непобарани трупови од една болница со цел да ги разбере мускулите и тетивите. [[File:Última Cena - Da Vinci 5.jpg|thumb|left|upright=1.75|Леонардо да Винчи: ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]''|alt=Правоаголна фреска, во многу оштетена состојба, на Последната вечера. Сцената прикажувала маса поставена низ просторијата, со три прозорци во задниот дел. Во центарот седел Исус, со раширени раце, левата дланка нагоре, а десната надолу. Околу масата се наоѓале учениците, дванаесет мажи на различна возраст. Сите реагирале со изненадување или вознемиреност на она што штотуку го кажал Исус. Различните емоционални реакции и гестови биле прикажани со голема природност.]] Леонардо постигнал степен на реализам во изразувањето на човечките емоции што бил навестен кај Џото, но бил непознат по делото ''Адам и Ева'' на Масачо. ''Тајната вечера'' на Леонардо, насликана од 1495 до 1498 година во трпезаријата на манастирот [[Санта Марија деле Грацие (Милано)]], станала мерило за религиозното наративно сликарство во следниот половина милениум. Многу други ренесансни уметници сликале свои верзии на [[Тајна вечера]], но само онаа на Леонардо била предодредена да биде безброј пати репродуцирана во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, хеклање и покривки за маси. Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето и сликањето на „атмосферата“. Во своите слики, како што биле ''[[Мона Лиза]]'' ({{Circa|1503}}–1517) и ''[[Богородица на карпите]]'' (1483–1486) (најраното целосно дело што целосно било изработено од неговата рака), тој користел светлина и сенка со таква суптилност што, во недостиг на подобар збор, тоа станало познато како Леонардовото ''сфумато'' или „чад“. Тој покажал револуционерна употреба на бојата, определувајќи го преминот меѓу фигурите преку модулација на бојата наместо со вистински линии.<ref>Wundrum pg. 148</ref> Неговото дело го повикувало гледачот во мистериозен свет на променливи сенки, хаотични планини и вртложни порои. Друго значајно дело на Леонардо било ''[[Богородица со Младенецот и Света Ана (Леонардо)|Богородица со Младенецот и Света Ана]]'' ({{Circa|1503}}–1519); монументалниот тридимензионален квалитет на групата и пресметаните ефекти на динамичност и напнатост во композицијата го направиле модел кој подеднакво ги инспирирал класицистите и маниристите.<ref>"Leonardo da Vinci" in ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Освен директното влијание на самите дела, проучувањата на Леонардо на светлината, анатомијата, пејзажот и човечкиот израз делумно се ширеле преку неговата дарежливост кон групата ученици што го опкружувала.<ref>name=Vasari/</ref> [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари]] t0a6zwv1p1sfvngdd843lx0k2awpq3o 5629457 5629454 2026-09-17T10:24:28Z Тиверополник 1815 /* Леонардо да Винчи */ 5629457 wikitext text/x-wiki [[File:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Oil painting. A Jewish priest stands centrally to join the hands of the Virgin Mary who approaches from the left, followed by maidens and St. Joseph who stands to the right. Behind Joseph are young men who have been unsuccessful in winning Mary's hand. Joseph carries a flowering branch. Behind them is an open square and circular temple, in perspective.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' претставува сликарство чиј периодот започнува кон крајот на 13 век и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref>Hartt pg. 563; Raunch pg. 361</ref><ref name=Hartt/><ref name=DD/> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M/> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== Високата ренесанса во сликарството била кулминација на разновидните средства на изразување<ref>Manfred Wundrum "Early Renaissance" and "Renaissance and Mannerism" in ''Masterpieces of Western Art'', Tashen, 2007. Page 147</ref> и различните достигнувања во сликарската техника, како што била линеарната перспектива,<ref>Alexander Raunch "Painting of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy" in ''The Italian Renaissance: Architecture, Sculpture, Painting, Drawing'', Konemann, Cologne, 1995. Pg. 308; Wundrum Pg. 147</ref> реалистичното прикажување на физичките<ref>Frederick Hartt and David G. Wilkins, ''History of Italian Art: Painting, Sculpture, Architecture'', 2003.</ref> и психолошките одлики,<ref>Raunch pg. 309</ref> како и управувањето со светлината и темнината, вклучувајќи го контрастот на тоновите, ''[[сфумато]]'' (омекнување на преминот меѓу боите) и ''[[киароскуро]]'' (контраст меѓу светлото и темното),<ref>Wundrum pg. 148; Hartt and Wilkins</ref> во единствен обединувачки стил<ref>Wundrum pg. 147; Hartt and Wilkins</ref> кој изразувал целосен композиционен ред, рамнотежа и хармонија.<ref>Frederick Hartt, ''A History of Art: Painting, Sculpture, Architecture''; Harry N. Abrams Incorporated, New York, 1985, pg. 601; Wundrum pg. 147; Marilyn Stokstad ''Art History'', Third Edition, Pearson Education Inc., New Jersey, 2008. pg 659</ref> Според [[Марсија Хол]], ''[[cangiante]]'' и она што таа го нарекувала ''[[unione]]'' можеле да се додадат на ''киароскуро'' и ''сфумато'' за да се добијат четири специфични сликарски стилови во високата ренесанса;<ref>Hall, Marcia B., ''Rome'' (series "Artistic Centers of the Italian Renaissance"), pp. 148–150, 2005, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521624452}}, 9780521624459, [https://books.google.com/books?id=gt5gtrqoKOIC&pg=PA148 google books]; also the chapter ''The Modes of Coloring in the Cinquecento'' in {{Cite book|last=Hall|first=Marcia B.|title=Color and meaning : practice and theory in Renaissance painting|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39222-5|location=Cambridge|oclc=23766002}}</ref> овие стилови денес понекогаш се групирале како „канонски сликарски начини“ од тој период.<ref>{{cite web|title=Four Canonical Painting Modes by APA|url=https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|access-date=2025-12-20|archive-date=2025-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250916133219/https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|url-status=live}}. Retrieved June 18, 2015.; described in [https://books.google.com/books?id=r_3LDwAAQBAJ pp. 124-125] of ''Research Handbook on Art and Law'', 2020, eds. Fiona McGaughey, Jani McCutcheon, Edward Elgar Publishing, ISBN 9781788971478</ref> Особено, поединечните делови на сликата имале сложен, но урамнотежен и добро поврзан однос со динамичната целина.<ref>Stokstad, pg. 659 and 662</ref> Сликарството на високата ренесанса некои го сметале за апсолутен врв на западното сликарство<ref>Wundrum pg. 145</ref> и постигнувало урамнотежување и усогласување, во хармонија, на спротивставените и навидум меѓусебно исклучиви уметнички позиции, како што биле реалното наспроти идеалното, движењето наспроти мирувањето, слободата наспроти законот, просторот наспроти рамнината и линијата наспроти бојата.<ref>Wundrum pg. 147</ref> Повеќето историчари на уметноста наведувале дека високата ренесанса започнала околу 1495 или 1500 година<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; David Piper, ''The Illustrated History of Art'', Crescent Books, New York, 1991, pg. 129; Jacob Burchhardt, '' Cinerone'' 1841; Franz Kugler ''Handbook of Art History'' 1841.</ref> и завршила во 1520 година со смртта на [[Рафаел]],<ref>Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129; Wurdram pg. 147; Johann Joachim Winklemann, ''Lives of Modern Painters, Sculptors and Architects'' 1672.</ref> иако некои наведувале дека високата ренесанса завршила околу 1525 година<ref>Kugler; Honour and Flemming, pg. 466</ref> или во 1527 година со ограбувањето на Рим од страна на војската на [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V, цар на Светото Римско Царство]],<ref>Stokstad pg. 662; Lanzi.</ref> или околу 1530 година.<ref>Raunch pg. 310</ref> Многумина го наведувале ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]'' на [[Леонардо да Винчи]], започната во 1495 година и завршена во 1498 година, како прво дело на високата ренесанса.<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129</ref> Во својата книга ''Историја на уметноста: сликарство, скулптура и архитектура'', Фредерик Харт наведувал дека периодот од 1520 до 1530 година бил преоден период меѓу високата ренесанса и маниризмот. Во високата ренесанса доминирале тројца сликари: Леонардо да Винчи, Микеланџело и Рафаел; додека Џовани Белини, Џорџоне и Тицијан биле предводници на венецијанското сликарство од високата ренесанса, а [[Антонио да Кореџо]] и [[Андреа дел Сарто]] биле други значајни сликари на стилот на високата ренесанса. ===Леонардо да Винчи=== [[Леонардо да Винчи|Леонардо]] (1452–1519) ги поминал своите години на формирање обучувајќи се во работилницата на [[Фиренца|фирентинскиот]] [[Андреја Верокио|Верокио]], пред да се пресели во Милано, каде што работел од 1482 до 1499 година, а потоа се вратил во Фиренца и таму работел од 1500 до 1506 година. Поради широчината на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажувал во толку многу различни области, тој се сметал за архетипскиот „[[Полимат|ренесансен човек]]“. Но, пред сè, во своето време бил ценет како сликар, а како сликар се потпирал на знаењето што го стекнувал преку своите други интереси. Леонардо бил научен набљудувач. Учел преку набљудување на нештата. Ги проучувал и цртал полските цвеќиња, вировите на реката, формите на карпите и планините, начинот на кој светлината се одбивала од лисјата и блескала во скапоцените камења. Особено, ја проучувал човечката форма, дисецирајќи триесет или повеќе непобарани трупови од една болница со цел да ги разбере мускулите и тетивите. [[File:Última Cena - Da Vinci 5.jpg|thumb|left|upright=1.75|Леонардо да Винчи: ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]''|alt=Правоаголна фреска, во многу оштетена состојба, на Последната вечера. Сцената прикажувала маса поставена низ просторијата, со три прозорци во задниот дел. Во центарот седел Исус, со раширени раце, левата дланка нагоре, а десната надолу. Околу масата се наоѓале учениците, дванаесет мажи на различна возраст. Сите реагирале со изненадување или вознемиреност на она што штотуку го кажал Исус. Различните емоционални реакции и гестови биле прикажани со голема природност.]] Леонардо постигнал степен на реализам во изразувањето на човечките емоции што бил навестен кај Џото, но бил непознат по делото ''Адам и Ева'' на Масачо. ''Тајната вечера'' на Леонардо, насликана од 1495 до 1498 година во трпезаријата на манастирот [[Санта Марија деле Грацие (Милано)]], станала мерило за религиозното наративно сликарство во следниот половина милениум. Многу други ренесансни уметници сликале свои верзии на [[Тајна вечера]], но само онаа на Леонардо била предодредена да биде безброј пати репродуцирана во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, хеклање и покривки за маси. Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето и сликањето на „атмосферата“. Во своите слики, како што биле ''[[Мона Лиза]]'' ({{Circa|1503}}–1517) и ''[[Богородица на карпите]]'' (1483–1486) (најраното целосно дело што целосно било изработено од неговата рака), тој користел светлина и сенка со таква суптилност што, во недостиг на подобар збор, тоа станало познато како Леонардовото ''сфумато'' или „чад“. Тој покажал револуционерна употреба на бојата, определувајќи го преминот меѓу фигурите преку модулација на бојата наместо со вистински линии.<ref>Wundrum pg. 148</ref> Неговото дело го повикувало гледачот во мистериозен свет на променливи сенки, хаотични планини и вртложни порои. Друго значајно дело на Леонардо било ''[[Богородица со Младенецот и Света Ана (Леонардо)|Богородица со Младенецот и Света Ана]]'' ({{Circa|1503}}–1519); монументалниот тридимензионален квалитет на групата и пресметаните ефекти на динамичност и напнатост во композицијата го направиле модел кој подеднакво ги инспирирал класицистите и маниристите.<ref>"Leonardo da Vinci" in ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Освен директното влијание на самите дела, проучувањата на Леонардо на светлината, анатомијата, пејзажот и човечкиот израз делумно се ширеле преку неговата дарежливост кон групата ученици што го опкружувала.<ref>name=Vasari/</ref> ===Микеланџело=== [[File:Creación de Adám.jpg|thumb|upright=1.75|Микеланџело: ''[[Создавањето на Адам]]''|alt=Правоаголна фреска. Бог го создава првиот човек, кој лежи опуштено на земјата, потпрен на едниот лакот и посегнува кон Бог. Бог, прикажан како динамичен старец, ја протега раката од Небото за да го допре Адам и да го исполни со живот.]] Во 1508 година [[Папа Јулиј II]] успеал да го убеди фирентинскиот скулптор [[Микеланџело]] (1475–1564) да продолжи со декоративниот модел на Сикстинската капела. [[Таван на Сикстинската капела|Таванот]] бил изграден така што имал дванаесет коси пандантиви што го поддржувале сводот и претставувале идеални површини за сликање на [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Микеланџело набрзо осмислил сосема поинаква шема, многу посложена и по дизајнот и по иконографијата. Размерите на делото, кое тој го извел речиси целосно сам, освен со рачна помош, биле огромни, а неговата изработка траела речиси пет години. Планот на папата за апостолите тематски би создал сликовна врска меѓу наративите од [[Стариот завет]] и [[Новиот завет]] на ѕидовите и папите во галеријата со портрети.<ref name=Giaco/> Токму [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]], и нивниот водач Петар како прв епископ на Рим, ја претставуваат таа врска. Но моделот на Микеланџело оди во спротивна насока. Темата на плафонот на Микеланџело не е величествениот Божји план за спасението на човештвото. Темата е човечката огрешеност. Станува збор за тоа зошто на човештвото и на верата им бил потребен Исус.<ref name=TLT>T.L.Taylor, ''The Vision of Michelangelo'', Sydney University, (1982)</ref> На прв поглед, таванот претставува [[Хуманизам|хуманистичка]] конструкција. Фигурите се со натчовечки димензии, а во случајот со [[Адам и Ева|Адам]], се толку убави што според биографот [[Џорџо Вазари]], навистина изгледа како самиот Бог да ја создал фигурата, а не Микеланџело. Но, и покрај убавината на поединечните фигури, Микеланџело не ја возвеличил човечката состојба и секако не го претставил хуманистичкиот идеал на [[платонска љубов]]. Всушност, предците на Христос, кои ги насликал околу горниот дел од ѕидот, ги прикажуваат најлошите аспекти на семејните односи, прикажувајќи нарушени односи во толку различни облици колку што има различни семејства.<ref name=TLT/> Вазари ги пофалил навидум бесконечните способности на Микеланџело за измислување различни положби на фигурите. [[Рафаел]], кому [[Донато Браманте]] му овозможил да види дел од делото откако Микеланџело го напуштил своето сликарско дело и во лутина заминал во Болоња, насликал најмалку две фигури по примерот на пророците на Микеланџело: едната во [[Црква Свети Агостино|црквата Свети Агостино]], а другата во [[Апостолски дворец|Ватикан]], неговиот портрет на самиот Микеланџело во ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]''.<ref name=Giaco/><ref>Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998)</ref><ref>Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962)</ref> Подоцнежното дело на Микеланџело, ''[[Страшниот суд (Микеланџело)|Страшниот суд]]'', насликано на олтарниот ѕид на Сикстинската капела помеѓу 1534 и 1541 година, покажува маниристички стил, со генерално издолжени тела, кој го заменил стилот на високата ренесанса помеѓу 1520 и 1530 година. ===Рафаел=== Заедно со [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело]], името на [[Рафаело Санти]] (1483–1520) е синоним за високата ренесанса, иако бил 18 години помлад од Микеланџело и речиси 30 години помлад од Леонардо и починал на 37-годишна возраст, само една година по Леонардо. Не може да се каже дека тој ја унапредил состојбата на сликарството во иста мера како неговите двајца славни современици. Наместо тоа, неговото дело претставувало кулминација на сите достигнувања на високата ренесанса. [[File:Sanzio 01.jpg|thumb|left|upright=1.75|alt=Фреска на засводен простор во кој се собрани многу луѓе во класична облека, распоредени во групи. Сцената е доминирана од двајца филозофи, од кои едниот, Платон, е стар и има долга бела брада. Тој драматично покажува кон Небесата. Замислена фигура во преден план седи потпрена на блок од мермер.|Рафаел: ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'', нарачана од [[Папа Јулиј II]] за украсување на комплексот простории денес познат како [[Рафаелови соби]] во Ватикан]] Рафаел бил роден како син на сликар, па неговиот професионален пат, за разлика од оној на Микеланџело, кој бил син на пониско благородништво, бил определен. Неколку години по смртта на својот татко, работел во умбриската работилница на [[Пјетро Перyџино]], одличен сликар и извонреден техничар. Неговата прва потпишана и датирана слика, изработена на 21-годишна возраст, е ''Веридбата на Богородица'', која веднаш го открива своето потекло од делото на Перуџино ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]''.<ref name=DD/> Рафаел се преселил во [[Фиренца]] во 1504 година, а во [[Рим]] во 1508 година и без задршка ги користел вештините на прочуените сликари чии животи се преклопувале со неговиот. Во неговите дела се обединети индивидуалните квалитети на бројни различни сликари. Заоблените форми и светлите бои на Перуџино, реалистичните портрети на Гирландајо, реализмот и осветлувањето на Леонардо и моќниот цртеж на Микеланџело се обединиле во сликите на Рафаел. Во својот краток живот тој изработил голем број големи олтарни слики, импресивна класична фреска на морската нимфа [[Галатеја (митологија)|Галатеја]], извонредни портрети, меѓу кои двајца папи и еден познат писател, а додека Микеланџело го сликал [[таван на Сикстинската капела|таванот на Сикстинската капела]], Рафаел изработувал серија ѕидни фрески во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]] во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]], од кои ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'' (1509–1511) во ''Сала на Сетњатурата'' има особено значење. Оваа фреска прикажува средба на најучените старогрчки Атињани, собрани во величествен класичен простор околу средишната фигура на [[Платон]], кого Рафаел познато го насликал според ликот на [[Леонардо да Винчи]]. Замислената фигура на [[Хераклит]], која седи покрај голем камен блок, е портрет на [[Микеланџело]] и претставува упатување кон неговата слика на пророкот [[Еремија]] во Сикстинската капела. Својот автопортрет го поставил десно, покрај својот учител Перуџино.<ref>Некои извори ја идентификуваат оваа фигура како [[Ил Содома]], но станува збор за постар, седокос човек, додека Содома во тоа време бил во своите триесетти години. Освен тоа, фигурата во голема мера наликува на неколку автопортрети на Перуџино, кој во тоа време би имал околу 60 години.</ref> Но главниот извор на популарноста на Рафаел не биле неговите големи дела, туку неговите мали фирентински слики на Богородица и детето Христос. Постојано сликал, во малку различни пози, слична полничка жена со мирно лице и нејзините буцкасти деца, од кои најпозната веројатно е ''La Belle Jardinière'' („Богородица на убавата градина“), која денес се наоѓа во [[Лувр]]. Неговото поголемо дело, ''[[Систинска Мадона]]'', користено како предлошка за безброј [[витраж]]и, во 21 век станало препознатлив извор на познатата слика со два мали херувими, која е репродуцирана на сè, од хартиени салфетки до чадори.<ref>David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983)</ref><ref>Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985)</ref> ===Џовани Белини=== [[File:Pala di San Zaccaria (Venezia).jpg|thumb|[[Џовани Белини]], ''Олтарната слика [[Олтар на Сан Закарија]]''|alt=Слика во масло. Голема олтарна слика на која Богородица седи на подигнат престол, со четворица светци и ангел, како што е опишано во статијата.]] [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари]] nar3gr5zuu4c6ucmmxyfxh8qzn0ji19 5629463 5629457 2026-09-17T10:36:00Z Тиверополник 1815 /* Џовани Белини */ 5629463 wikitext text/x-wiki [[File:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Oil painting. A Jewish priest stands centrally to join the hands of the Virgin Mary who approaches from the left, followed by maidens and St. Joseph who stands to the right. Behind Joseph are young men who have been unsuccessful in winning Mary's hand. Joseph carries a flowering branch. Behind them is an open square and circular temple, in perspective.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' претставува сликарство чиј периодот започнува кон крајот на 13 век и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref>Hartt pg. 563; Raunch pg. 361</ref><ref name=Hartt/><ref name=DD/> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M/> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== Високата ренесанса во сликарството била кулминација на разновидните средства на изразување<ref>Manfred Wundrum "Early Renaissance" and "Renaissance and Mannerism" in ''Masterpieces of Western Art'', Tashen, 2007. Page 147</ref> и различните достигнувања во сликарската техника, како што била линеарната перспектива,<ref>Alexander Raunch "Painting of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy" in ''The Italian Renaissance: Architecture, Sculpture, Painting, Drawing'', Konemann, Cologne, 1995. Pg. 308; Wundrum Pg. 147</ref> реалистичното прикажување на физичките<ref>Frederick Hartt and David G. Wilkins, ''History of Italian Art: Painting, Sculpture, Architecture'', 2003.</ref> и психолошките одлики,<ref>Raunch pg. 309</ref> како и управувањето со светлината и темнината, вклучувајќи го контрастот на тоновите, ''[[сфумато]]'' (омекнување на преминот меѓу боите) и ''[[киароскуро]]'' (контраст меѓу светлото и темното),<ref>Wundrum pg. 148; Hartt and Wilkins</ref> во единствен обединувачки стил<ref>Wundrum pg. 147; Hartt and Wilkins</ref> кој изразувал целосен композиционен ред, рамнотежа и хармонија.<ref>Frederick Hartt, ''A History of Art: Painting, Sculpture, Architecture''; Harry N. Abrams Incorporated, New York, 1985, pg. 601; Wundrum pg. 147; Marilyn Stokstad ''Art History'', Third Edition, Pearson Education Inc., New Jersey, 2008. pg 659</ref> Според [[Марсија Хол]], ''[[cangiante]]'' и она што таа го нарекувала ''[[unione]]'' можеле да се додадат на ''киароскуро'' и ''сфумато'' за да се добијат четири специфични сликарски стилови во високата ренесанса;<ref>Hall, Marcia B., ''Rome'' (series "Artistic Centers of the Italian Renaissance"), pp. 148–150, 2005, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521624452}}, 9780521624459, [https://books.google.com/books?id=gt5gtrqoKOIC&pg=PA148 google books]; also the chapter ''The Modes of Coloring in the Cinquecento'' in {{Cite book|last=Hall|first=Marcia B.|title=Color and meaning : practice and theory in Renaissance painting|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39222-5|location=Cambridge|oclc=23766002}}</ref> овие стилови денес понекогаш се групирале како „канонски сликарски начини“ од тој период.<ref>{{cite web|title=Four Canonical Painting Modes by APA|url=https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|access-date=2025-12-20|archive-date=2025-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250916133219/https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|url-status=live}}. Retrieved June 18, 2015.; described in [https://books.google.com/books?id=r_3LDwAAQBAJ pp. 124-125] of ''Research Handbook on Art and Law'', 2020, eds. Fiona McGaughey, Jani McCutcheon, Edward Elgar Publishing, ISBN 9781788971478</ref> Особено, поединечните делови на сликата имале сложен, но урамнотежен и добро поврзан однос со динамичната целина.<ref>Stokstad, pg. 659 and 662</ref> Сликарството на високата ренесанса некои го сметале за апсолутен врв на западното сликарство<ref>Wundrum pg. 145</ref> и постигнувало урамнотежување и усогласување, во хармонија, на спротивставените и навидум меѓусебно исклучиви уметнички позиции, како што биле реалното наспроти идеалното, движењето наспроти мирувањето, слободата наспроти законот, просторот наспроти рамнината и линијата наспроти бојата.<ref>Wundrum pg. 147</ref> Повеќето историчари на уметноста наведувале дека високата ренесанса започнала околу 1495 или 1500 година<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; David Piper, ''The Illustrated History of Art'', Crescent Books, New York, 1991, pg. 129; Jacob Burchhardt, '' Cinerone'' 1841; Franz Kugler ''Handbook of Art History'' 1841.</ref> и завршила во 1520 година со смртта на [[Рафаел]],<ref>Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129; Wurdram pg. 147; Johann Joachim Winklemann, ''Lives of Modern Painters, Sculptors and Architects'' 1672.</ref> иако некои наведувале дека високата ренесанса завршила околу 1525 година<ref>Kugler; Honour and Flemming, pg. 466</ref> или во 1527 година со ограбувањето на Рим од страна на војската на [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V, цар на Светото Римско Царство]],<ref>Stokstad pg. 662; Lanzi.</ref> или околу 1530 година.<ref>Raunch pg. 310</ref> Многумина го наведувале ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]'' на [[Леонардо да Винчи]], започната во 1495 година и завршена во 1498 година, како прво дело на високата ренесанса.<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129</ref> Во својата книга ''Историја на уметноста: сликарство, скулптура и архитектура'', Фредерик Харт наведувал дека периодот од 1520 до 1530 година бил преоден период меѓу високата ренесанса и маниризмот. Во високата ренесанса доминирале тројца сликари: Леонардо да Винчи, Микеланџело и Рафаел; додека Џовани Белини, Џорџоне и Тицијан биле предводници на венецијанското сликарство од високата ренесанса, а [[Антонио да Кореџо]] и [[Андреа дел Сарто]] биле други значајни сликари на стилот на високата ренесанса. ===Леонардо да Винчи=== [[Леонардо да Винчи|Леонардо]] (1452–1519) ги поминал своите години на формирање обучувајќи се во работилницата на [[Фиренца|фирентинскиот]] [[Андреја Верокио|Верокио]], пред да се пресели во Милано, каде што работел од 1482 до 1499 година, а потоа се вратил во Фиренца и таму работел од 1500 до 1506 година. Поради широчината на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажувал во толку многу различни области, тој се сметал за архетипскиот „[[Полимат|ренесансен човек]]“. Но, пред сè, во своето време бил ценет како сликар, а како сликар се потпирал на знаењето што го стекнувал преку своите други интереси. Леонардо бил научен набљудувач. Учел преку набљудување на нештата. Ги проучувал и цртал полските цвеќиња, вировите на реката, формите на карпите и планините, начинот на кој светлината се одбивала од лисјата и блескала во скапоцените камења. Особено, ја проучувал човечката форма, дисецирајќи триесет или повеќе непобарани трупови од една болница со цел да ги разбере мускулите и тетивите. [[File:Última Cena - Da Vinci 5.jpg|thumb|left|upright=1.75|Леонардо да Винчи: ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]''|alt=Правоаголна фреска, во многу оштетена состојба, на Последната вечера. Сцената прикажувала маса поставена низ просторијата, со три прозорци во задниот дел. Во центарот седел Исус, со раширени раце, левата дланка нагоре, а десната надолу. Околу масата се наоѓале учениците, дванаесет мажи на различна возраст. Сите реагирале со изненадување или вознемиреност на она што штотуку го кажал Исус. Различните емоционални реакции и гестови биле прикажани со голема природност.]] Леонардо постигнал степен на реализам во изразувањето на човечките емоции што бил навестен кај Џото, но бил непознат по делото ''Адам и Ева'' на Масачо. ''Тајната вечера'' на Леонардо, насликана од 1495 до 1498 година во трпезаријата на манастирот [[Санта Марија деле Грацие (Милано)]], станала мерило за религиозното наративно сликарство во следниот половина милениум. Многу други ренесансни уметници сликале свои верзии на [[Тајна вечера]], но само онаа на Леонардо била предодредена да биде безброј пати репродуцирана во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, хеклање и покривки за маси. Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето и сликањето на „атмосферата“. Во своите слики, како што биле ''[[Мона Лиза]]'' ({{Circa|1503}}–1517) и ''[[Богородица на карпите]]'' (1483–1486) (најраното целосно дело што целосно било изработено од неговата рака), тој користел светлина и сенка со таква суптилност што, во недостиг на подобар збор, тоа станало познато како Леонардовото ''сфумато'' или „чад“. Тој покажал револуционерна употреба на бојата, определувајќи го преминот меѓу фигурите преку модулација на бојата наместо со вистински линии.<ref>Wundrum pg. 148</ref> Неговото дело го повикувало гледачот во мистериозен свет на променливи сенки, хаотични планини и вртложни порои. Друго значајно дело на Леонардо било ''[[Богородица со Младенецот и Света Ана (Леонардо)|Богородица со Младенецот и Света Ана]]'' ({{Circa|1503}}–1519); монументалниот тридимензионален квалитет на групата и пресметаните ефекти на динамичност и напнатост во композицијата го направиле модел кој подеднакво ги инспирирал класицистите и маниристите.<ref>"Leonardo da Vinci" in ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Освен директното влијание на самите дела, проучувањата на Леонардо на светлината, анатомијата, пејзажот и човечкиот израз делумно се ширеле преку неговата дарежливост кон групата ученици што го опкружувала.<ref>name=Vasari/</ref> ===Микеланџело=== [[File:Creación de Adám.jpg|thumb|upright=1.75|Микеланџело: ''[[Создавањето на Адам]]''|alt=Правоаголна фреска. Бог го создава првиот човек, кој лежи опуштено на земјата, потпрен на едниот лакот и посегнува кон Бог. Бог, прикажан како динамичен старец, ја протега раката од Небото за да го допре Адам и да го исполни со живот.]] Во 1508 година [[Папа Јулиј II]] успеал да го убеди фирентинскиот скулптор [[Микеланџело]] (1475–1564) да продолжи со декоративниот модел на Сикстинската капела. [[Таван на Сикстинската капела|Таванот]] бил изграден така што имал дванаесет коси пандантиви што го поддржувале сводот и претставувале идеални површини за сликање на [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Микеланџело набрзо осмислил сосема поинаква шема, многу посложена и по дизајнот и по иконографијата. Размерите на делото, кое тој го извел речиси целосно сам, освен со рачна помош, биле огромни, а неговата изработка траела речиси пет години. Планот на папата за апостолите тематски би создал сликовна врска меѓу наративите од [[Стариот завет]] и [[Новиот завет]] на ѕидовите и папите во галеријата со портрети.<ref name=Giaco/> Токму [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]], и нивниот водач Петар како прв епископ на Рим, ја претставуваат таа врска. Но моделот на Микеланџело оди во спротивна насока. Темата на плафонот на Микеланџело не е величествениот Божји план за спасението на човештвото. Темата е човечката огрешеност. Станува збор за тоа зошто на човештвото и на верата им бил потребен Исус.<ref name=TLT>T.L.Taylor, ''The Vision of Michelangelo'', Sydney University, (1982)</ref> На прв поглед, таванот претставува [[Хуманизам|хуманистичка]] конструкција. Фигурите се со натчовечки димензии, а во случајот со [[Адам и Ева|Адам]], се толку убави што според биографот [[Џорџо Вазари]], навистина изгледа како самиот Бог да ја создал фигурата, а не Микеланџело. Но, и покрај убавината на поединечните фигури, Микеланџело не ја возвеличил човечката состојба и секако не го претставил хуманистичкиот идеал на [[платонска љубов]]. Всушност, предците на Христос, кои ги насликал околу горниот дел од ѕидот, ги прикажуваат најлошите аспекти на семејните односи, прикажувајќи нарушени односи во толку различни облици колку што има различни семејства.<ref name=TLT/> Вазари ги пофалил навидум бесконечните способности на Микеланџело за измислување различни положби на фигурите. [[Рафаел]], кому [[Донато Браманте]] му овозможил да види дел од делото откако Микеланџело го напуштил своето сликарско дело и во лутина заминал во Болоња, насликал најмалку две фигури по примерот на пророците на Микеланџело: едната во [[Црква Свети Агостино|црквата Свети Агостино]], а другата во [[Апостолски дворец|Ватикан]], неговиот портрет на самиот Микеланџело во ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]''.<ref name=Giaco/><ref>Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998)</ref><ref>Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962)</ref> Подоцнежното дело на Микеланџело, ''[[Страшниот суд (Микеланџело)|Страшниот суд]]'', насликано на олтарниот ѕид на Сикстинската капела помеѓу 1534 и 1541 година, покажува маниристички стил, со генерално издолжени тела, кој го заменил стилот на високата ренесанса помеѓу 1520 и 1530 година. ===Рафаел=== Заедно со [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело]], името на [[Рафаело Санти]] (1483–1520) е синоним за високата ренесанса, иако бил 18 години помлад од Микеланџело и речиси 30 години помлад од Леонардо и починал на 37-годишна возраст, само една година по Леонардо. Не може да се каже дека тој ја унапредил состојбата на сликарството во иста мера како неговите двајца славни современици. Наместо тоа, неговото дело претставувало кулминација на сите достигнувања на високата ренесанса. [[File:Sanzio 01.jpg|thumb|left|upright=1.75|alt=Фреска на засводен простор во кој се собрани многу луѓе во класична облека, распоредени во групи. Сцената е доминирана од двајца филозофи, од кои едниот, Платон, е стар и има долга бела брада. Тој драматично покажува кон Небесата. Замислена фигура во преден план седи потпрена на блок од мермер.|Рафаел: ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'', нарачана од [[Папа Јулиј II]] за украсување на комплексот простории денес познат како [[Рафаелови соби]] во Ватикан]] Рафаел бил роден како син на сликар, па неговиот професионален пат, за разлика од оној на Микеланџело, кој бил син на пониско благородништво, бил определен. Неколку години по смртта на својот татко, работел во умбриската работилница на [[Пјетро Перyџино]], одличен сликар и извонреден техничар. Неговата прва потпишана и датирана слика, изработена на 21-годишна возраст, е ''Веридбата на Богородица'', која веднаш го открива своето потекло од делото на Перуџино ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]''.<ref name=DD/> Рафаел се преселил во [[Фиренца]] во 1504 година, а во [[Рим]] во 1508 година и без задршка ги користел вештините на прочуените сликари чии животи се преклопувале со неговиот. Во неговите дела се обединети индивидуалните квалитети на бројни различни сликари. Заоблените форми и светлите бои на Перуџино, реалистичните портрети на Гирландајо, реализмот и осветлувањето на Леонардо и моќниот цртеж на Микеланџело се обединиле во сликите на Рафаел. Во својот краток живот тој изработил голем број големи олтарни слики, импресивна класична фреска на морската нимфа [[Галатеја (митологија)|Галатеја]], извонредни портрети, меѓу кои двајца папи и еден познат писател, а додека Микеланџело го сликал [[таван на Сикстинската капела|таванот на Сикстинската капела]], Рафаел изработувал серија ѕидни фрески во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]] во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]], од кои ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'' (1509–1511) во ''Сала на Сетњатурата'' има особено значење. Оваа фреска прикажува средба на најучените старогрчки Атињани, собрани во величествен класичен простор околу средишната фигура на [[Платон]], кого Рафаел познато го насликал според ликот на [[Леонардо да Винчи]]. Замислената фигура на [[Хераклит]], која седи покрај голем камен блок, е портрет на [[Микеланџело]] и претставува упатување кон неговата слика на пророкот [[Еремија]] во Сикстинската капела. Својот автопортрет го поставил десно, покрај својот учител Перуџино.<ref>Некои извори ја идентификуваат оваа фигура како [[Ил Содома]], но станува збор за постар, седокос човек, додека Содома во тоа време бил во своите триесетти години. Освен тоа, фигурата во голема мера наликува на неколку автопортрети на Перуџино, кој во тоа време би имал околу 60 години.</ref> Но главниот извор на популарноста на Рафаел не биле неговите големи дела, туку неговите мали фирентински слики на Богородица и детето Христос. Постојано сликал, во малку различни пози, слична полничка жена со мирно лице и нејзините буцкасти деца, од кои најпозната веројатно е ''La Belle Jardinière'' („Богородица на убавата градина“), која денес се наоѓа во [[Лувр]]. Неговото поголемо дело, ''[[Систинска Мадона]]'', користено како предлошка за безброј [[витраж]]и, во 21 век станало препознатлив извор на познатата слика со два мали херувими, која е репродуцирана на сè, од хартиени салфетки до чадори.<ref>David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983)</ref><ref>Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985)</ref> ===Џовани Белини=== [[File:Pala di San Zaccaria (Venezia).jpg|thumb|[[Џовани Белини]], ''Олтарната слика [[Олтар на Сан Закарија]]''|alt=Слика во масло. Голема олтарна слика на која Богородица седи на подигнат престол, со четворица светци и ангел, како што е опишано во статијата.]] Како водач на [[Венецијанско сликарство|венецијанското сликарство]], [[Џовани Белини]] (1430–1516) бил роден во рок од една година од својот брат [[Џентиле Белини|Џентиле]], својот зет [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Антонело да Месина]], но живеел една деценија подолго од првите двајца и речиси три децении подолго од последниот. Сликал сè до својата смрт, а неговите дела покажуваат различни влијанија. Неговите рани дела го покажуваат влијанието на Мантења, со остри линии и јасно дефинирани бои,<ref>Wundram pg. 120; Ruanch pg. 366</ref> додека по престојот на Месина во Венеција во 1475–1476 година, неговите дела прифатиле фламански сличен реализам и светли бои, што покажува дека тој бил многу успешен во усвојувањето на техниките на сликање со масло што ги донел Месина.<ref>Stokstad pg. 655; Wundram pg. 120; Hartt pg. 563</ref> Најпрво бил учител на [[Џорџоне]]<ref name="Raunch pg. 388">Raunch pg. 388</ref> и [[Тицијан]]<ref name="Raunch pg. 392">Raunch pg. 392</ref>, но подоцна бил под влијание на Џорџоне, особено во прифаќањето на [[тонализам|тонализмот]], при што бојата се нанесува во преклопени слоеви и создава мек, дифузен ефект, така што фигурите и пејзажите стануваат пообединети во атмосферата.<ref name="Mariolina">{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|publisher=Scala|location=Florence|year=2007|isbn=978-8881170999}}</ref><ref>Stefano Zuffi ''One Thousand Years of Painting'', Electa, Milan, 2001.</ref> Белини станал единствениот голем сликар од XV век кој го преминал прагот од раната ренесанса кон стилот на високата ренесанса со дела како ''[[Портрет на дуждот Леонардо Лоредан]]'' (1501),<ref>Wundrum Pag. 147 and Pg.121; Hartt, Pg. 645</ref> во кој дуждот покажува спокојство што Белини веројатно го научил од Месина,<ref name="Raunch pg. 361"/> и ''[[Крштевањето на Христос (Белини)|Крштевањето на Христос]]'' (1500–1502). Белини, како и [[Рафаел]], создал бројни мали слики на Богородица во богати, блескави бои, обично со поинтензивна тоналност од неговиот фирентински современик. Традиционално, во сликањето олтарни слики со ''Богородица и Младенецот'', устоличената фигура на Богородица е придружувана од светци, кои стојат во определени простори, физички одделени во форма на полиптих или ограничени со насликани архитектонски граници. [[Пјеро дела Франческа]] ја користел класичната ниша како амбиент за своите устоличени Богородици (со светци групирани околу престолот), исто како што [[Масачо]] ја користел како амбиент за својата ''[[Света Троица (Масачо)|Света Троица]]'' во [[Санта Марија Новела]]. Белини ја користел истата форма, позната како ''Свет разговор'', во неколку свои подоцнежни олтарни слики, [[Олтар на Сан Закарија|како онаа]] за венецијанската црква [[Сан Закарија]] (1505). Тоа е мајсторска композиција која го користи тонализмот и ја продолжува вистинската архитектура на зградата во илузионистичката архитектура на сликата, претворајќи ја нишата во своевидна [[лоџија]] отворена кон пејзажот и дневната светлина што се прелева врз фигурите на Богородица и Младенецот, двете светици и малиот ангел кој свири на [[виола]], правејќи ги тие фигури посветли од [[Свети Петар]] и [[Свети Јероним]] во преден план.<ref>{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|title=Giovanni Bellini|year=1990}}</ref> ===Џорџоне=== [[File:Giorgione tempest.jpg|thumb|left|upright=1.4|Џорџоне: ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]''|alt=Слика во масло. Мистериозен пејзаж со класични урнатини. Маж стои лево, а десно гола жена храни бебе]] И покрај краткотрајноста на неговата кариера (починал во 1510 година, на околу 35-годишна возраст)<ref>Stokstad pg. 682; Hartt pg. 646</ref> и малиот број дела за кои универзално се прифаќа дека се целосно негови (само четири или пет),<ref>Stokstad pg. 682</ref> [[Џорџоне]] често се смета за основач на венецијанскиот стил на високата ренесанса,<ref>Hartt pg. 645; Raunch pg. 388; Stokstad pg. 682</ref> иако различни научници наведуваат различни причини за таквото тврдење. Една од нив е неговата зголемена употреба на градации на боја и светлина (модулација на бојата), вклучувајќи го и ''сфумато'', често постигнувано преку [[Тонализам|тонализмот]],<ref name="Mariolina"/> за дефинирање на формите на фигурите и пејзажите и за создавање атмосфера во која сите компоненти на сликата се обединети.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 165; Raunch pg.646; Hartt pg. 646</ref> Некои сметаат дека можеби ова го научил од [[Леонардо да Винчи]], за кого се вели дека ја посетил Венеција во 1501 година.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 148</ref> Во неговата ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', 1505 година, употребата на линијата и модулацијата на бојата се подеднакво застапени, но во ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]'', {{Circa|1510}}, модулацијата на бојата речиси целосно ја заменува линијата, создавајќи уметничка визија во која човештвото и природата се обединети.<ref>Wundram pg. 145 and pg. 165</ref> Некои ја сметаат ''Бурата'' за една од најзначајните слики создадени во Италија, бидејќи компонентите се обединети преку бојата, а атмосферата е сонлива и исполнета со совршена хармонија.<ref name="Raunch pg. 392"/> Џорџоне бил првиот сликар кој ѝ доделил водечка улога на природата,<ref>Zuffi pg. 103; Stokstad pg. 682; Raunch pg. 388)</ref> а секогаш кога на неговите слики се појавува пејзаж, тој станува составен дел од сликата.<ref>Raunch pg. 388; Hartt pg. 647; Stokstad pg. 682</ref> ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', споредена со сличната ''[[Олтар на Сан Закарија]]'' на Џовани Белини, покажува уште една иновација на Џорџоне — прилагодување на насоките и положбите на фигурите, како што се копјето што го држи [[Либерале од Тревизо|Свети Либерале]] лево и наборите на наметката на Богородица поставени паралелно, со цел субјектите да бидат пообединети.<ref>Hartt pg. 648; Luffi pg. 103</ref> Конечно, сликите на Џорџоне секогаш се двосмислени во своето значење и отворени за различни толкувања.<ref>Hartt pg. 647; Raunch pg. 388</ref> Во ''Бурата'', голата жена што храни бебе и облечениот маж, како и блесокот на молњата, можеби ги претставуваат [[Адам и Ева]] по нивниот престој во Еден, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 103</ref> Друга слика што му се припишува, ''[[Тројцата филозофи]]'', можеби ги претставува [[Мудреци од исток|Мудреците]] кои го планираат своето патување во потрага по новородениот Христос, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 102; Raunch pg. 388)</ref> Ниту една од сликите на Џорџоне никогаш немала целосно сигурно толкување.<ref name="Raunch pg. 388"/> До неодамна се сметало за сигурно дека со ''[[Заспана Венера (Џорџоне)|Заспаната Венера]]'', 1510 година, Џорџоне ја насликал првата женска гола фигура која стои, или поточно лежи, како субјект што треба да биде прикажан и набљудуван исклучиво поради својата убавина. Иако долго време било прифатено дека Тицијан го завршил пејзажот на сликата по смртта на Џорџоне, сè поголем број историчари на уметноста го доведуваат во прашање тоа дали Џорџоне го насликал целото женско тело.<ref>Zuffi pg. 102</ref> ===Тицијан=== [[File:Tizian 041.jpg|thumb|upright=1.1|Тицијан: ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]''|alt=чија динамична композиција во три нивоа и шема на бои го утврдиле како најзначаен сликар северно од Рим.]] [[Тицијан]] ({{Circa|1490}}–1576) се обучувал во работилницата на [[Џовани Белини]] заедно со Џорџоне, а потоа му помагал на Џорџоне.<ref>Raunch pg. 392; Stokstad pg. 684; Hartt pg. 647; Zuffi pg.128</ref> По смртта на Џорџоне, тој бил водечка фигура на Венецијанската школа повеќе од 60 години.<ref>Hartt pg. 647; Zuffi pg. 128</ref> Неговите рани дела покажуваат силно влијание од Белини и Џорџоне,<ref>Stokstad pg. 684; Raunch pg. 392</ref> но набрзо ги прифатил принципите на формата и бојата што ги вовеле тие двајца,<ref>Hartt pg. 647</ref> и ја утврдил бојата, а не линијата, како главен определувачки елемент во сликарството,<ref>Hartt pg. 647; Wundram pg. 176</ref> со што го довршил стилот на венецијанската висока ренесанса.<ref name="Raunch pg. 392"/> Тој го постигнал тоа со нанесување густи бои во пастозни наслаги една покрај друга, со лабави и широки потези на четката.<ref>Raunch pg. 393; Zuffi pg. 128</ref> На тој начин истовремено ги истакнувал светлината и бојата;<ref>Raunch pg. 396</ref> уште во своето време бил познат како мајстор на светлината и бојата.<ref>Stokstad pg. 684</ref> Друга силна страна на Тицијан била композицијата на неговите слики.<ref>(Wundram pg. 176</ref> Во ''[[Мадона Пезаро]]'', 1519–1526, тој ја поместува Богородица од средината, поставувајќи ја наместо тоа на горниот [[Теме (геометрија)|врв]] на моќна дијагонална линија (наспроти вообичаената вертикална или хоризонтална), која сепак го насочува вниманието кон Богородица.<ref>Raunch pg. 393; Stokstad 684</ref> Ова било едно од првите дела во кои фигурите биле групирани во кружна, растечка структура.<ref>Wundram pg. 154</ref> ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]'', 1516–1518, исто така содржи дијагонални линии (формирани од херувимите распоредени околу Богородица), кои ја носат триумфалната порака на сликата нагоре кон горните делови на црквата Фрари во Венеција, на чиј олтар се наоѓа.<ref>Hartt pg.649</ref> Ова дело било првото кое содржело визуелен навесток на движење;<ref>Wundram pg. 152</ref> сите дела на Тицијан покажуваат нова динамичност во движењата на луѓето во споредба со статичните елементи кај другите сликари на високата ренесанса.<ref>Wundram pg. 176; Raunch pg. 393</ref> ''Успение на Богородица'' исто така се одликува, како и сите негови слики, со блескави, длабоки и богати бои, благодарение на нанесувањето слој врз слој боја од страна на Тицијан, понекогаш и со различни бои.<ref>Hartt pg. 649; Stokstad pg. 685</ref> Тицијан бил и најбараниот портретист во своето време и го издигнал портретот на исто ниво на почит како и наративното сликарство.<ref>Raunch pg. 400</ref> Особено значајни се ''[[Коњички портрет на Карло V]]'', 1548, коњички портрет во симфонија од пурпурни тонови, и портретот на дуждот [[Андреа Грити]], владетелот на Венеција, можеби најмоќниот портрет на Тицијан. Како што стареел Тицијан, тој го задржал генерално стилот на високата ренесанса до своите последни години, кога фигурата речиси целосно се растворила во движењето на бојата,<ref>Hartt pg. 650</ref> па сè повеќе се оддалечувал од главниот тек на италијанското сликарство, кое до 1530 година речиси целосно се насочило кон [[маниризам]]от.<ref name="Zuffi pg. 128">Zuffi pg. 128</ref> Во многу погледи, Тицијан може да се смета за основоположник на модерното сликарство.<ref name="Zuffi pg. 128"/> ===Кореџо=== [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари]] 5t05wgxb6901wjfijqc8bhq3za80fk3 5629466 5629463 2026-09-17T10:53:39Z Тиверополник 1815 /* Кореџо */ 5629466 wikitext text/x-wiki [[File:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Oil painting. A Jewish priest stands centrally to join the hands of the Virgin Mary who approaches from the left, followed by maidens and St. Joseph who stands to the right. Behind Joseph are young men who have been unsuccessful in winning Mary's hand. Joseph carries a flowering branch. Behind them is an open square and circular temple, in perspective.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' претставува сликарство чиј периодот започнува кон крајот на 13 век и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref>Hartt pg. 563; Raunch pg. 361</ref><ref name=Hartt/><ref name=DD/> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M/> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== Високата ренесанса во сликарството била кулминација на разновидните средства на изразување<ref>Manfred Wundrum "Early Renaissance" and "Renaissance and Mannerism" in ''Masterpieces of Western Art'', Tashen, 2007. Page 147</ref> и различните достигнувања во сликарската техника, како што била линеарната перспектива,<ref>Alexander Raunch "Painting of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy" in ''The Italian Renaissance: Architecture, Sculpture, Painting, Drawing'', Konemann, Cologne, 1995. Pg. 308; Wundrum Pg. 147</ref> реалистичното прикажување на физичките<ref>Frederick Hartt and David G. Wilkins, ''History of Italian Art: Painting, Sculpture, Architecture'', 2003.</ref> и психолошките одлики,<ref>Raunch pg. 309</ref> како и управувањето со светлината и темнината, вклучувајќи го контрастот на тоновите, ''[[сфумато]]'' (омекнување на преминот меѓу боите) и ''[[киароскуро]]'' (контраст меѓу светлото и темното),<ref>Wundrum pg. 148; Hartt and Wilkins</ref> во единствен обединувачки стил<ref>Wundrum pg. 147; Hartt and Wilkins</ref> кој изразувал целосен композиционен ред, рамнотежа и хармонија.<ref>Frederick Hartt, ''A History of Art: Painting, Sculpture, Architecture''; Harry N. Abrams Incorporated, New York, 1985, pg. 601; Wundrum pg. 147; Marilyn Stokstad ''Art History'', Third Edition, Pearson Education Inc., New Jersey, 2008. pg 659</ref> Според [[Марсија Хол]], ''[[cangiante]]'' и она што таа го нарекувала ''[[unione]]'' можеле да се додадат на ''киароскуро'' и ''сфумато'' за да се добијат четири специфични сликарски стилови во високата ренесанса;<ref>Hall, Marcia B., ''Rome'' (series "Artistic Centers of the Italian Renaissance"), pp. 148–150, 2005, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521624452}}, 9780521624459, [https://books.google.com/books?id=gt5gtrqoKOIC&pg=PA148 google books]; also the chapter ''The Modes of Coloring in the Cinquecento'' in {{Cite book|last=Hall|first=Marcia B.|title=Color and meaning : practice and theory in Renaissance painting|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39222-5|location=Cambridge|oclc=23766002}}</ref> овие стилови денес понекогаш се групирале како „канонски сликарски начини“ од тој период.<ref>{{cite web|title=Four Canonical Painting Modes by APA|url=https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|access-date=2025-12-20|archive-date=2025-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250916133219/https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|url-status=live}}. Retrieved June 18, 2015.; described in [https://books.google.com/books?id=r_3LDwAAQBAJ pp. 124-125] of ''Research Handbook on Art and Law'', 2020, eds. Fiona McGaughey, Jani McCutcheon, Edward Elgar Publishing, ISBN 9781788971478</ref> Особено, поединечните делови на сликата имале сложен, но урамнотежен и добро поврзан однос со динамичната целина.<ref>Stokstad, pg. 659 and 662</ref> Сликарството на високата ренесанса некои го сметале за апсолутен врв на западното сликарство<ref>Wundrum pg. 145</ref> и постигнувало урамнотежување и усогласување, во хармонија, на спротивставените и навидум меѓусебно исклучиви уметнички позиции, како што биле реалното наспроти идеалното, движењето наспроти мирувањето, слободата наспроти законот, просторот наспроти рамнината и линијата наспроти бојата.<ref>Wundrum pg. 147</ref> Повеќето историчари на уметноста наведувале дека високата ренесанса започнала околу 1495 или 1500 година<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; David Piper, ''The Illustrated History of Art'', Crescent Books, New York, 1991, pg. 129; Jacob Burchhardt, '' Cinerone'' 1841; Franz Kugler ''Handbook of Art History'' 1841.</ref> и завршила во 1520 година со смртта на [[Рафаел]],<ref>Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129; Wurdram pg. 147; Johann Joachim Winklemann, ''Lives of Modern Painters, Sculptors and Architects'' 1672.</ref> иако некои наведувале дека високата ренесанса завршила околу 1525 година<ref>Kugler; Honour and Flemming, pg. 466</ref> или во 1527 година со ограбувањето на Рим од страна на војската на [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V, цар на Светото Римско Царство]],<ref>Stokstad pg. 662; Lanzi.</ref> или околу 1530 година.<ref>Raunch pg. 310</ref> Многумина го наведувале ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]'' на [[Леонардо да Винчи]], започната во 1495 година и завршена во 1498 година, како прво дело на високата ренесанса.<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129</ref> Во својата книга ''Историја на уметноста: сликарство, скулптура и архитектура'', Фредерик Харт наведувал дека периодот од 1520 до 1530 година бил преоден период меѓу високата ренесанса и маниризмот. Во високата ренесанса доминирале тројца сликари: Леонардо да Винчи, Микеланџело и Рафаел; додека Џовани Белини, Џорџоне и Тицијан биле предводници на венецијанското сликарство од високата ренесанса, а [[Антонио да Кореџо]] и [[Андреа дел Сарто]] биле други значајни сликари на стилот на високата ренесанса. ===Леонардо да Винчи=== [[Леонардо да Винчи|Леонардо]] (1452–1519) ги поминал своите години на формирање обучувајќи се во работилницата на [[Фиренца|фирентинскиот]] [[Андреја Верокио|Верокио]], пред да се пресели во Милано, каде што работел од 1482 до 1499 година, а потоа се вратил во Фиренца и таму работел од 1500 до 1506 година. Поради широчината на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажувал во толку многу различни области, тој се сметал за архетипскиот „[[Полимат|ренесансен човек]]“. Но, пред сè, во своето време бил ценет како сликар, а како сликар се потпирал на знаењето што го стекнувал преку своите други интереси. Леонардо бил научен набљудувач. Учел преку набљудување на нештата. Ги проучувал и цртал полските цвеќиња, вировите на реката, формите на карпите и планините, начинот на кој светлината се одбивала од лисјата и блескала во скапоцените камења. Особено, ја проучувал човечката форма, дисецирајќи триесет или повеќе непобарани трупови од една болница со цел да ги разбере мускулите и тетивите. [[File:Última Cena - Da Vinci 5.jpg|thumb|left|upright=1.75|Леонардо да Винчи: ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]''|alt=Правоаголна фреска, во многу оштетена состојба, на Последната вечера. Сцената прикажувала маса поставена низ просторијата, со три прозорци во задниот дел. Во центарот седел Исус, со раширени раце, левата дланка нагоре, а десната надолу. Околу масата се наоѓале учениците, дванаесет мажи на различна возраст. Сите реагирале со изненадување или вознемиреност на она што штотуку го кажал Исус. Различните емоционални реакции и гестови биле прикажани со голема природност.]] Леонардо постигнал степен на реализам во изразувањето на човечките емоции што бил навестен кај Џото, но бил непознат по делото ''Адам и Ева'' на Масачо. ''Тајната вечера'' на Леонардо, насликана од 1495 до 1498 година во трпезаријата на манастирот [[Санта Марија деле Грацие (Милано)]], станала мерило за религиозното наративно сликарство во следниот половина милениум. Многу други ренесансни уметници сликале свои верзии на [[Тајна вечера]], но само онаа на Леонардо била предодредена да биде безброј пати репродуцирана во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, хеклање и покривки за маси. Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето и сликањето на „атмосферата“. Во своите слики, како што биле ''[[Мона Лиза]]'' ({{Circa|1503}}–1517) и ''[[Богородица на карпите]]'' (1483–1486) (најраното целосно дело што целосно било изработено од неговата рака), тој користел светлина и сенка со таква суптилност што, во недостиг на подобар збор, тоа станало познато како Леонардовото ''сфумато'' или „чад“. Тој покажал револуционерна употреба на бојата, определувајќи го преминот меѓу фигурите преку модулација на бојата наместо со вистински линии.<ref>Wundrum pg. 148</ref> Неговото дело го повикувало гледачот во мистериозен свет на променливи сенки, хаотични планини и вртложни порои. Друго значајно дело на Леонардо било ''[[Богородица со Младенецот и Света Ана (Леонардо)|Богородица со Младенецот и Света Ана]]'' ({{Circa|1503}}–1519); монументалниот тридимензионален квалитет на групата и пресметаните ефекти на динамичност и напнатост во композицијата го направиле модел кој подеднакво ги инспирирал класицистите и маниристите.<ref>"Leonardo da Vinci" in ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Освен директното влијание на самите дела, проучувањата на Леонардо на светлината, анатомијата, пејзажот и човечкиот израз делумно се ширеле преку неговата дарежливост кон групата ученици што го опкружувала.<ref>name=Vasari/</ref> ===Микеланџело=== [[File:Creación de Adám.jpg|thumb|upright=1.75|Микеланџело: ''[[Создавањето на Адам]]''|alt=Правоаголна фреска. Бог го создава првиот човек, кој лежи опуштено на земјата, потпрен на едниот лакот и посегнува кон Бог. Бог, прикажан како динамичен старец, ја протега раката од Небото за да го допре Адам и да го исполни со живот.]] Во 1508 година [[Папа Јулиј II]] успеал да го убеди фирентинскиот скулптор [[Микеланџело]] (1475–1564) да продолжи со декоративниот модел на Сикстинската капела. [[Таван на Сикстинската капела|Таванот]] бил изграден така што имал дванаесет коси пандантиви што го поддржувале сводот и претставувале идеални површини за сликање на [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Микеланџело набрзо осмислил сосема поинаква шема, многу посложена и по дизајнот и по иконографијата. Размерите на делото, кое тој го извел речиси целосно сам, освен со рачна помош, биле огромни, а неговата изработка траела речиси пет години. Планот на папата за апостолите тематски би создал сликовна врска меѓу наративите од [[Стариот завет]] и [[Новиот завет]] на ѕидовите и папите во галеријата со портрети.<ref name=Giaco/> Токму [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]], и нивниот водач Петар како прв епископ на Рим, ја претставуваат таа врска. Но моделот на Микеланџело оди во спротивна насока. Темата на плафонот на Микеланџело не е величествениот Божји план за спасението на човештвото. Темата е човечката огрешеност. Станува збор за тоа зошто на човештвото и на верата им бил потребен Исус.<ref name=TLT>T.L.Taylor, ''The Vision of Michelangelo'', Sydney University, (1982)</ref> На прв поглед, таванот претставува [[Хуманизам|хуманистичка]] конструкција. Фигурите се со натчовечки димензии, а во случајот со [[Адам и Ева|Адам]], се толку убави што според биографот [[Џорџо Вазари]], навистина изгледа како самиот Бог да ја создал фигурата, а не Микеланџело. Но, и покрај убавината на поединечните фигури, Микеланџело не ја возвеличил човечката состојба и секако не го претставил хуманистичкиот идеал на [[платонска љубов]]. Всушност, предците на Христос, кои ги насликал околу горниот дел од ѕидот, ги прикажуваат најлошите аспекти на семејните односи, прикажувајќи нарушени односи во толку различни облици колку што има различни семејства.<ref name=TLT/> Вазари ги пофалил навидум бесконечните способности на Микеланџело за измислување различни положби на фигурите. [[Рафаел]], кому [[Донато Браманте]] му овозможил да види дел од делото откако Микеланџело го напуштил своето сликарско дело и во лутина заминал во Болоња, насликал најмалку две фигури по примерот на пророците на Микеланџело: едната во [[Црква Свети Агостино|црквата Свети Агостино]], а другата во [[Апостолски дворец|Ватикан]], неговиот портрет на самиот Микеланџело во ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]''.<ref name=Giaco/><ref>Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998)</ref><ref>Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962)</ref> Подоцнежното дело на Микеланџело, ''[[Страшниот суд (Микеланџело)|Страшниот суд]]'', насликано на олтарниот ѕид на Сикстинската капела помеѓу 1534 и 1541 година, покажува маниристички стил, со генерално издолжени тела, кој го заменил стилот на високата ренесанса помеѓу 1520 и 1530 година. ===Рафаел=== Заедно со [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело]], името на [[Рафаело Санти]] (1483–1520) е синоним за високата ренесанса, иако бил 18 години помлад од Микеланџело и речиси 30 години помлад од Леонардо и починал на 37-годишна возраст, само една година по Леонардо. Не може да се каже дека тој ја унапредил состојбата на сликарството во иста мера како неговите двајца славни современици. Наместо тоа, неговото дело претставувало кулминација на сите достигнувања на високата ренесанса. [[File:Sanzio 01.jpg|thumb|left|upright=1.75|alt=Фреска на засводен простор во кој се собрани многу луѓе во класична облека, распоредени во групи. Сцената е доминирана од двајца филозофи, од кои едниот, Платон, е стар и има долга бела брада. Тој драматично покажува кон Небесата. Замислена фигура во преден план седи потпрена на блок од мермер.|Рафаел: ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'', нарачана од [[Папа Јулиј II]] за украсување на комплексот простории денес познат како [[Рафаелови соби]] во Ватикан]] Рафаел бил роден како син на сликар, па неговиот професионален пат, за разлика од оној на Микеланџело, кој бил син на пониско благородништво, бил определен. Неколку години по смртта на својот татко, работел во умбриската работилница на [[Пјетро Перyџино]], одличен сликар и извонреден техничар. Неговата прва потпишана и датирана слика, изработена на 21-годишна возраст, е ''Веридбата на Богородица'', која веднаш го открива своето потекло од делото на Перуџино ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]''.<ref name=DD/> Рафаел се преселил во [[Фиренца]] во 1504 година, а во [[Рим]] во 1508 година и без задршка ги користел вештините на прочуените сликари чии животи се преклопувале со неговиот. Во неговите дела се обединети индивидуалните квалитети на бројни различни сликари. Заоблените форми и светлите бои на Перуџино, реалистичните портрети на Гирландајо, реализмот и осветлувањето на Леонардо и моќниот цртеж на Микеланџело се обединиле во сликите на Рафаел. Во својот краток живот тој изработил голем број големи олтарни слики, импресивна класична фреска на морската нимфа [[Галатеја (митологија)|Галатеја]], извонредни портрети, меѓу кои двајца папи и еден познат писател, а додека Микеланџело го сликал [[таван на Сикстинската капела|таванот на Сикстинската капела]], Рафаел изработувал серија ѕидни фрески во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]] во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]], од кои ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'' (1509–1511) во ''Сала на Сетњатурата'' има особено значење. Оваа фреска прикажува средба на најучените старогрчки Атињани, собрани во величествен класичен простор околу средишната фигура на [[Платон]], кого Рафаел познато го насликал според ликот на [[Леонардо да Винчи]]. Замислената фигура на [[Хераклит]], која седи покрај голем камен блок, е портрет на [[Микеланџело]] и претставува упатување кон неговата слика на пророкот [[Еремија]] во Сикстинската капела. Својот автопортрет го поставил десно, покрај својот учител Перуџино.<ref>Некои извори ја идентификуваат оваа фигура како [[Ил Содома]], но станува збор за постар, седокос човек, додека Содома во тоа време бил во своите триесетти години. Освен тоа, фигурата во голема мера наликува на неколку автопортрети на Перуџино, кој во тоа време би имал околу 60 години.</ref> Но главниот извор на популарноста на Рафаел не биле неговите големи дела, туку неговите мали фирентински слики на Богородица и детето Христос. Постојано сликал, во малку различни пози, слична полничка жена со мирно лице и нејзините буцкасти деца, од кои најпозната веројатно е ''La Belle Jardinière'' („Богородица на убавата градина“), која денес се наоѓа во [[Лувр]]. Неговото поголемо дело, ''[[Систинска Мадона]]'', користено како предлошка за безброј [[витраж]]и, во 21 век станало препознатлив извор на познатата слика со два мали херувими, која е репродуцирана на сè, од хартиени салфетки до чадори.<ref>David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983)</ref><ref>Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985)</ref> ===Џовани Белини=== [[File:Pala di San Zaccaria (Venezia).jpg|thumb|[[Џовани Белини]], ''Олтарната слика [[Олтар на Сан Закарија]]''|alt=Слика во масло. Голема олтарна слика на која Богородица седи на подигнат престол, со четворица светци и ангел, како што е опишано во статијата.]] Како водач на [[Венецијанско сликарство|венецијанското сликарство]], [[Џовани Белини]] (1430–1516) бил роден во рок од една година од својот брат [[Џентиле Белини|Џентиле]], својот зет [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Антонело да Месина]], но живеел една деценија подолго од првите двајца и речиси три децении подолго од последниот. Сликал сè до својата смрт, а неговите дела покажуваат различни влијанија. Неговите рани дела го покажуваат влијанието на Мантења, со остри линии и јасно дефинирани бои,<ref>Wundram pg. 120; Ruanch pg. 366</ref> додека по престојот на Месина во Венеција во 1475–1476 година, неговите дела прифатиле фламански сличен реализам и светли бои, што покажува дека тој бил многу успешен во усвојувањето на техниките на сликање со масло што ги донел Месина.<ref>Stokstad pg. 655; Wundram pg. 120; Hartt pg. 563</ref> Најпрво бил учител на [[Џорџоне]]<ref name="Raunch pg. 388">Raunch pg. 388</ref> и [[Тицијан]]<ref name="Raunch pg. 392">Raunch pg. 392</ref>, но подоцна бил под влијание на Џорџоне, особено во прифаќањето на [[тонализам|тонализмот]], при што бојата се нанесува во преклопени слоеви и создава мек, дифузен ефект, така што фигурите и пејзажите стануваат пообединети во атмосферата.<ref name="Mariolina">{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|publisher=Scala|location=Florence|year=2007|isbn=978-8881170999}}</ref><ref>Stefano Zuffi ''One Thousand Years of Painting'', Electa, Milan, 2001.</ref> Белини станал единствениот голем сликар од XV век кој го преминал прагот од раната ренесанса кон стилот на високата ренесанса со дела како ''[[Портрет на дуждот Леонардо Лоредан]]'' (1501),<ref>Wundrum Pag. 147 and Pg.121; Hartt, Pg. 645</ref> во кој дуждот покажува спокојство што Белини веројатно го научил од Месина,<ref name="Raunch pg. 361"/> и ''[[Крштевањето на Христос (Белини)|Крштевањето на Христос]]'' (1500–1502). Белини, како и [[Рафаел]], создал бројни мали слики на Богородица во богати, блескави бои, обично со поинтензивна тоналност од неговиот фирентински современик. Традиционално, во сликањето олтарни слики со ''Богородица и Младенецот'', устоличената фигура на Богородица е придружувана од светци, кои стојат во определени простори, физички одделени во форма на полиптих или ограничени со насликани архитектонски граници. [[Пјеро дела Франческа]] ја користел класичната ниша како амбиент за своите устоличени Богородици (со светци групирани околу престолот), исто како што [[Масачо]] ја користел како амбиент за својата ''[[Света Троица (Масачо)|Света Троица]]'' во [[Санта Марија Новела]]. Белини ја користел истата форма, позната како ''Свет разговор'', во неколку свои подоцнежни олтарни слики, [[Олтар на Сан Закарија|како онаа]] за венецијанската црква [[Сан Закарија]] (1505). Тоа е мајсторска композиција која го користи тонализмот и ја продолжува вистинската архитектура на зградата во илузионистичката архитектура на сликата, претворајќи ја нишата во своевидна [[лоџија]] отворена кон пејзажот и дневната светлина што се прелева врз фигурите на Богородица и Младенецот, двете светици и малиот ангел кој свири на [[виола]], правејќи ги тие фигури посветли од [[Свети Петар]] и [[Свети Јероним]] во преден план.<ref>{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|title=Giovanni Bellini|year=1990}}</ref> ===Џорџоне=== [[File:Giorgione tempest.jpg|thumb|left|upright=1.4|Џорџоне: ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]''|alt=Слика во масло. Мистериозен пејзаж со класични урнатини. Маж стои лево, а десно гола жена храни бебе]] И покрај краткотрајноста на неговата кариера (починал во 1510 година, на околу 35-годишна возраст)<ref>Stokstad pg. 682; Hartt pg. 646</ref> и малиот број дела за кои универзално се прифаќа дека се целосно негови (само четири или пет),<ref>Stokstad pg. 682</ref> [[Џорџоне]] често се смета за основач на венецијанскиот стил на високата ренесанса,<ref>Hartt pg. 645; Raunch pg. 388; Stokstad pg. 682</ref> иако различни научници наведуваат различни причини за таквото тврдење. Една од нив е неговата зголемена употреба на градации на боја и светлина (модулација на бојата), вклучувајќи го и ''сфумато'', често постигнувано преку [[Тонализам|тонализмот]],<ref name="Mariolina"/> за дефинирање на формите на фигурите и пејзажите и за создавање атмосфера во која сите компоненти на сликата се обединети.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 165; Raunch pg.646; Hartt pg. 646</ref> Некои сметаат дека можеби ова го научил од [[Леонардо да Винчи]], за кого се вели дека ја посетил Венеција во 1501 година.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 148</ref> Во неговата ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', 1505 година, употребата на линијата и модулацијата на бојата се подеднакво застапени, но во ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]'', {{Circa|1510}}, модулацијата на бојата речиси целосно ја заменува линијата, создавајќи уметничка визија во која човештвото и природата се обединети.<ref>Wundram pg. 145 and pg. 165</ref> Некои ја сметаат ''Бурата'' за една од најзначајните слики создадени во Италија, бидејќи компонентите се обединети преку бојата, а атмосферата е сонлива и исполнета со совршена хармонија.<ref name="Raunch pg. 392"/> Џорџоне бил првиот сликар кој ѝ доделил водечка улога на природата,<ref>Zuffi pg. 103; Stokstad pg. 682; Raunch pg. 388)</ref> а секогаш кога на неговите слики се појавува пејзаж, тој станува составен дел од сликата.<ref>Raunch pg. 388; Hartt pg. 647; Stokstad pg. 682</ref> ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', споредена со сличната ''[[Олтар на Сан Закарија]]'' на Џовани Белини, покажува уште една иновација на Џорџоне — прилагодување на насоките и положбите на фигурите, како што се копјето што го држи [[Либерале од Тревизо|Свети Либерале]] лево и наборите на наметката на Богородица поставени паралелно, со цел субјектите да бидат пообединети.<ref>Hartt pg. 648; Luffi pg. 103</ref> Конечно, сликите на Џорџоне секогаш се двосмислени во своето значење и отворени за различни толкувања.<ref>Hartt pg. 647; Raunch pg. 388</ref> Во ''Бурата'', голата жена што храни бебе и облечениот маж, како и блесокот на молњата, можеби ги претставуваат [[Адам и Ева]] по нивниот престој во Еден, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 103</ref> Друга слика што му се припишува, ''[[Тројцата филозофи]]'', можеби ги претставува [[Мудреци од исток|Мудреците]] кои го планираат своето патување во потрага по новородениот Христос, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 102; Raunch pg. 388)</ref> Ниту една од сликите на Џорџоне никогаш немала целосно сигурно толкување.<ref name="Raunch pg. 388"/> До неодамна се сметало за сигурно дека со ''[[Заспана Венера (Џорџоне)|Заспаната Венера]]'', 1510 година, Џорџоне ја насликал првата женска гола фигура која стои, или поточно лежи, како субјект што треба да биде прикажан и набљудуван исклучиво поради својата убавина. Иако долго време било прифатено дека Тицијан го завршил пејзажот на сликата по смртта на Џорџоне, сè поголем број историчари на уметноста го доведуваат во прашање тоа дали Џорџоне го насликал целото женско тело.<ref>Zuffi pg. 102</ref> ===Тицијан=== [[File:Tizian 041.jpg|thumb|upright=1.1|Тицијан: ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]''|alt=чија динамична композиција во три нивоа и шема на бои го утврдиле како најзначаен сликар северно од Рим.]] [[Тицијан]] ({{Circa|1490}}–1576) се обучувал во работилницата на [[Џовани Белини]] заедно со Џорџоне, а потоа му помагал на Џорџоне.<ref>Raunch pg. 392; Stokstad pg. 684; Hartt pg. 647; Zuffi pg.128</ref> По смртта на Џорџоне, тој бил водечка фигура на Венецијанската школа повеќе од 60 години.<ref>Hartt pg. 647; Zuffi pg. 128</ref> Неговите рани дела покажуваат силно влијание од Белини и Џорџоне,<ref>Stokstad pg. 684; Raunch pg. 392</ref> но набрзо ги прифатил принципите на формата и бојата што ги вовеле тие двајца,<ref>Hartt pg. 647</ref> и ја утврдил бојата, а не линијата, како главен определувачки елемент во сликарството,<ref>Hartt pg. 647; Wundram pg. 176</ref> со што го довршил стилот на венецијанската висока ренесанса.<ref name="Raunch pg. 392"/> Тој го постигнал тоа со нанесување густи бои во пастозни наслаги една покрај друга, со лабави и широки потези на четката.<ref>Raunch pg. 393; Zuffi pg. 128</ref> На тој начин истовремено ги истакнувал светлината и бојата;<ref>Raunch pg. 396</ref> уште во своето време бил познат како мајстор на светлината и бојата.<ref>Stokstad pg. 684</ref> Друга силна страна на Тицијан била композицијата на неговите слики.<ref>(Wundram pg. 176</ref> Во ''[[Мадона Пезаро]]'', 1519–1526, тој ја поместува Богородица од средината, поставувајќи ја наместо тоа на горниот [[Теме (геометрија)|врв]] на моќна дијагонална линија (наспроти вообичаената вертикална или хоризонтална), која сепак го насочува вниманието кон Богородица.<ref>Raunch pg. 393; Stokstad 684</ref> Ова било едно од првите дела во кои фигурите биле групирани во кружна, растечка структура.<ref>Wundram pg. 154</ref> ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]'', 1516–1518, исто така содржи дијагонални линии (формирани од херувимите распоредени околу Богородица), кои ја носат триумфалната порака на сликата нагоре кон горните делови на црквата Фрари во Венеција, на чиј олтар се наоѓа.<ref>Hartt pg.649</ref> Ова дело било првото кое содржело визуелен навесток на движење;<ref>Wundram pg. 152</ref> сите дела на Тицијан покажуваат нова динамичност во движењата на луѓето во споредба со статичните елементи кај другите сликари на високата ренесанса.<ref>Wundram pg. 176; Raunch pg. 393</ref> ''Успение на Богородица'' исто така се одликува, како и сите негови слики, со блескави, длабоки и богати бои, благодарение на нанесувањето слој врз слој боја од страна на Тицијан, понекогаш и со различни бои.<ref>Hartt pg. 649; Stokstad pg. 685</ref> Тицијан бил и најбараниот портретист во своето време и го издигнал портретот на исто ниво на почит како и наративното сликарство.<ref>Raunch pg. 400</ref> Особено значајни се ''[[Коњички портрет на Карло V]]'', 1548, коњички портрет во симфонија од пурпурни тонови, и портретот на дуждот [[Андреа Грити]], владетелот на Венеција, можеби најмоќниот портрет на Тицијан. Како што стареел Тицијан, тој го задржал генерално стилот на високата ренесанса до своите последни години, кога фигурата речиси целосно се растворила во движењето на бојата,<ref>Hartt pg. 650</ref> па сè повеќе се оддалечувал од главниот тек на италијанското сликарство, кое до 1530 година речиси целосно се насочило кон [[маниризам]]от.<ref name="Zuffi pg. 128">Zuffi pg. 128</ref> Во многу погледи, Тицијан може да се смета за основоположник на модерното сликарство.<ref name="Zuffi pg. 128"/> ===Кореџо=== [[File:Cathedral (Parma) - Assumption by Correggio.jpg|thumb|left|upright=1.35|Кореџо: ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'']] [[Антонио да Кореџо]] (1489–1534), кој никогаш не го посетил Рим, но мора да ги видел делата на Рафаел, Микеланџело и Тицијан, работел во личен стил на високата ренесанса во [[Парма]], во северна Италија.<ref>Hartt pg. 638; Raunch pg. 383</ref> Тој ја вовел отворената небесна визија исполнета со лебдечки фигури на куполите на црквите, која станала белег на барокниот период во XVII век, со неговата ''[[Визијата на Свети Јован на Патмос|Визија на Свети Јован Евангелист]]'', 1520–1524, во пармската црква Сан Џовани Еванџелиста, и ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'', 1526–1530, во катедралата во [[Парма]].<ref>Hartt pg. 639; Raunch pg. 383; Stokstad pg. 681</ref> Еден историчар на уметноста наведува дека во второто дело Кореджо создава „блескава илузија: архитектурата на куполата изгледа како да се раствора, а формата како да експлодира низ градбата, вовлекувајќи го гледачот нагоре во вртложниот виор од светци и ангели кои се издигнуваат заедно со Богородица кон небото“.<ref>Stokstad pg. 681</ref> Во тие куполи и во други дела, неговата смела употреба на перспективата, обично преку поставување темна боја наспроти светли бои за да се засили илузијата на длабочина, е опишана како восхитувачка.<ref>Hartt pg. 638; Zuffi pg. 132; Raunch pg.383; Janson pg. 516</ref> Неговиот главен интерес било сликањето на светлината и тој ги најавува ефектите што подоцна ќе ги постигне [[Караваџо]] на почетокот на следниот век.<ref>Raunch pg. 383</ref> Неговото мајсторство воскратување во перспектива (при што предметите изгледаат пократки бидејќи се поставени под агол кон гледачот) за создавање перспектива е опишано како можеби највешто некогаш постигнато.<ref>Raunch pg. 383; Hartt pg. 638</ref> Во ''[[Јупитер и Ија]]'', 1531–1532, Кореджо создал силен контраст меѓу светлосната фигура на [[Ија (митологија)|Ија]] и меките, но темни облаци што го исполнуваат небото,<ref>Wundram pg. 174</ref> а кои изгледаат како да го обвиткуваат нејзиното блескаво тело.<ref>Zuffi pg. 132</ref> Кореџо успеал совршено да го изведе дифузниот ефект на облаците, маглата или измаглицата,<ref>Hartt pg. 383</ref> а заедно со модулацијата на бојата, тоа им дава на неговите ликови изразено чувство на бестежинска состојба.<ref>Wundram pg. 174; Janson pg. 516</ref> Тој го сликал човечкото тело на нежен и сензуален начин кој никогаш не бил надминат,<ref>Hartt pg. 639</ref> и претставил нов концепт на женската убавина кој повторно бил откриен дури во периодот на [[рококо]].<ref>Raunch pg. 383; Zuffi pg. 133</ref> Кореџо претставил голем број елементи што подоцна ќе станат карактеристични за [[Барокна уметност|барокното сликарство]].<ref>Raunch pg. 383; Janson pg. 518</ref> ===Други значајни сликари на високата ренесанса=== [[Андреа дел Сарто]] (1486–1530), Фирентинец, во своето творештво се потпирал и на Микеланџело и на Рафаел, но ги надминал во прикажувањето на изразите на лицето и гестовите, како што се гледа во ''[[Мадона на харпиите]]'', 1517 година.<ref name="Raunch pg. 341">Raunch pg. 341</ref> Неговите фигури покажуваат поголема индивидуалност од претходните дела на високата ренесанса, без притоа да ја изгубат благородноста.<ref name="Raunch pg. 341"/> Во 1520-тите тој останал верен на идеалите на високата ренесанса, како што е композицијата на сликите,<ref>Wundram pg. 166</ref> а лицата на неговите фигури обично се мирни и често убави, без мачењето присутно кај неговите современици маниристи,<ref>Hartt pg. 635</ref> од кои некои биле негови ученици.<ref>Zuffi pg. 116</ref> [[Лоренцо Лото]] (1480–1556), еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Венеција,<ref>Wundrum pg. 724</ref> исто така поминал извесно време во други области на северна Италија, бидејќи, веројатно поради неговото поголемо внимание кон реалистичните детали и линијата, наместо кон бојата во споредба со венецијанската школа, не бил особено ценет во Венеција.<ref>Zuffi pg. 126; Raunch 398</ref> Иако сликал разновидни теми, тој бил одличен портретист со извонредна способност да навлезе во душата на своите модели и да прикаже длабочина на чувството во сликата.<ref>Raunch 398; Zuffi pg. 127</ref> Вообичаено вклучувал други предмети во заднината или предниот план на портретот за да го прикаже карактерот на прикажаната личност.<ref>Zuffi pg. 127; Raunch pg. 399</ref> ==Влијание на италијанското ренесансно сликарство== Животите и на [[Микеланџело]] и на [[Тицијан]] се протегале длабоко во втората половина на XVI век. И двајцата виделе како нивните стилови, како и оние на [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џовани Белини]], [[Антонело да Месина]] и [[Рафаел]], биле приспособувани од подоцнежните сликари за да создадат разновиден стил познат како [[маниризам]], и постепено да се движат кон големиот излив на имагинација и сликарска виртуозност на периодот на [[Барокна уметност|барокното сликарство]]. Уметниците кои најмногу ги развиле тенденциите во големите фигурални композиции на Тицијан биле [[Тинторето]] и [[Паоло Веронезе|Веронезе]], иако Тинторето многумина го сметаат за манирист. Познавањето на делата на Тицијан и Рафаел кај [[Рембрант]] е очигледно во неговите портрети. Директното влијание на Леонардо и Рафаел врз нивните ученици влијаело врз генерации уметници, вклучувајќи го [[Никола Пусен]] и школите на класичните сликари од XVIII и XIX век. Делото на Антонело да Месина имало директно влијание врз [[Албрехт Дирер]] и [[Мартин Шонгауер]], а преку гравурите на вториот, врз безброј уметници. Влијанието преку Шонгауер може да се пронајде во германските, холандските и англиските школи на [[витраж]]ни мајстори, продолжувајќи сè до почетокот на XX век.<ref name=DD/> Таванот на Сикстинската капела на Микеланџело и подоцнежниот ''[[Страшен суд (Микеланџело)|Страшен суд]]'' имале директно влијание врз фигуралните композиции, најпрво кај Рафаел и неговите ученици, а потоа и кај речиси секој подоцнежен сликар од XVI век кој барал нови и интересни начини за прикажување на човечката форма. Можно е да се следи неговиот стил на фигурална композиција преку [[Андреа дел Сарто]], [[Понтормо]], [[Ањоло Бронѕино|Бронѕино]], [[Пармиџанино]], [[Паоло Веронезе|Веронезе]], до [[Ел Греко]], [[Семејство Карачи|Карачи]], [[Караваџо]], [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], [[Никола Пусен|Пусен]] и [[Џовани Батиста Тјеполо|Тјеполо]], па сè до [[Класицизам|класичните]] и [[романтизам|романтичарските]] сликари од XIX век, како [[Жак-Луј Давид]] и [[Ежен Делакроа|Делакроа]]. Под влијание на италијанското ренесансно сликарство биле основани многу современи академии за уметност, како што е [[Кралска академија]], а токму со цел собирање на делата на италијанската ренесанса биле формирани некои од најпознатите уметнички колекции во светот, како што е [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]]. {{multiple image | align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = Постојаното влијание на италијанското ренесансно сликарство | caption_align = center | image1 =Ritratto del Doge Andrea Gritti - Tiziano 059.jpg | width1 = 175 | alt1 = Првата од четирите слики. Портрет во масло на постар маж со строг израз на лицето и кратка бела брада, раскошно облечен во наметка со големи златни копчиња и карактеристична службена капа. На секоја слика е прикажана фигура до под половината, поставена пред темна позадина. Се чини дека секој портрет доловува одреден миг. | caption1 = [[Тицијан]]: Портрет на дуждот [[Андреа Грити]], венецијански, 16 век | image2 = Diego Velázquez - Phillip IV in Army Dress (The portrait of Fraga) - WGA24437.jpg | width2 = 174 | alt2 = Портрет на шпанскиот крал, кој има долго, бледо лице и свиткани мустаќи. Носи темноцрвен капут богато извезен со злато и голема јака украсена со тантела. Во раката држи црна шапка со широк обод. Стои како штотуку да застанал за миг. | caption2 = [[Диего Веласкес]], ''Филип IV Шпански'', 17 век | image3 = George Augustus Eliott, 1st Baron Heathfield - by Joshua Reynolds - Project Gutenberg eText 19009.jpg | width3 = 180 | alt3 = Крупен англиски офицер со румени образи и црни веѓи стои во воена униформа, на позадина од чад од топ. Во едната рака држи многу голем клуч, а со другата прави гест. | caption3 = [[Џошуа Рејнолдс]], „Барон Хитфилд, Лорд-чувар на Гибралтар“, 18 век | image4 = William Orpen Le Chef de l'Hôtel Chatham, Paris.jpg | width4 = 183 | alt4 =Готвач со густа кафеава брада и навоскени мустаќи, облечен во бела готвачка униформа и со висока готвачка капа, стои со рацете на колковите, како да е прекинат во работата. | caption4 = [[Вилијам Орпен]], „Готвач во хотелот „Шатам““, 20 век }} [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари]] nhqe07atvysi6h56ly75pf0gvbutmy8 5629468 5629466 2026-09-17T10:55:42Z Тиверополник 1815 5629468 wikitext text/x-wiki [[File:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Oil painting. A Jewish priest stands centrally to join the hands of the Virgin Mary who approaches from the left, followed by maidens and St. Joseph who stands to the right. Behind Joseph are young men who have been unsuccessful in winning Mary's hand. Joseph carries a flowering branch. Behind them is an open square and circular temple, in perspective.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' претставува сликарство чиј периодот започнува кон крајот на 13 век и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref>Hartt pg. 563; Raunch pg. 361</ref><ref name=Hartt/><ref name=DD/> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M/> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== Високата ренесанса во сликарството била кулминација на разновидните средства на изразување<ref>Manfred Wundrum "Early Renaissance" and "Renaissance and Mannerism" in ''Masterpieces of Western Art'', Tashen, 2007. Page 147</ref> и различните достигнувања во сликарската техника, како што била линеарната перспектива,<ref>Alexander Raunch "Painting of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy" in ''The Italian Renaissance: Architecture, Sculpture, Painting, Drawing'', Konemann, Cologne, 1995. Pg. 308; Wundrum Pg. 147</ref> реалистичното прикажување на физичките<ref>Frederick Hartt and David G. Wilkins, ''History of Italian Art: Painting, Sculpture, Architecture'', 2003.</ref> и психолошките одлики,<ref>Raunch pg. 309</ref> како и управувањето со светлината и темнината, вклучувајќи го контрастот на тоновите, ''[[сфумато]]'' (омекнување на преминот меѓу боите) и ''[[киароскуро]]'' (контраст меѓу светлото и темното),<ref>Wundrum pg. 148; Hartt and Wilkins</ref> во единствен обединувачки стил<ref>Wundrum pg. 147; Hartt and Wilkins</ref> кој изразувал целосен композиционен ред, рамнотежа и хармонија.<ref>Frederick Hartt, ''A History of Art: Painting, Sculpture, Architecture''; Harry N. Abrams Incorporated, New York, 1985, pg. 601; Wundrum pg. 147; Marilyn Stokstad ''Art History'', Third Edition, Pearson Education Inc., New Jersey, 2008. pg 659</ref> Според [[Марсија Хол]], ''[[cangiante]]'' и она што таа го нарекувала ''[[unione]]'' можеле да се додадат на ''киароскуро'' и ''сфумато'' за да се добијат четири специфични сликарски стилови во високата ренесанса;<ref>Hall, Marcia B., ''Rome'' (series "Artistic Centers of the Italian Renaissance"), pp. 148–150, 2005, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521624452}}, 9780521624459, [https://books.google.com/books?id=gt5gtrqoKOIC&pg=PA148 google books]; also the chapter ''The Modes of Coloring in the Cinquecento'' in {{Cite book|last=Hall|first=Marcia B.|title=Color and meaning : practice and theory in Renaissance painting|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39222-5|location=Cambridge|oclc=23766002}}</ref> овие стилови денес понекогаш се групирале како „канонски сликарски начини“ од тој период.<ref>{{cite web|title=Four Canonical Painting Modes by APA|url=https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|access-date=2025-12-20|archive-date=2025-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250916133219/https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|url-status=live}}. Retrieved June 18, 2015.; described in [https://books.google.com/books?id=r_3LDwAAQBAJ pp. 124-125] of ''Research Handbook on Art and Law'', 2020, eds. Fiona McGaughey, Jani McCutcheon, Edward Elgar Publishing, ISBN 9781788971478</ref> Особено, поединечните делови на сликата имале сложен, но урамнотежен и добро поврзан однос со динамичната целина.<ref>Stokstad, pg. 659 and 662</ref> Сликарството на високата ренесанса некои го сметале за апсолутен врв на западното сликарство<ref>Wundrum pg. 145</ref> и постигнувало урамнотежување и усогласување, во хармонија, на спротивставените и навидум меѓусебно исклучиви уметнички позиции, како што биле реалното наспроти идеалното, движењето наспроти мирувањето, слободата наспроти законот, просторот наспроти рамнината и линијата наспроти бојата.<ref>Wundrum pg. 147</ref> Повеќето историчари на уметноста наведувале дека високата ренесанса започнала околу 1495 или 1500 година<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; David Piper, ''The Illustrated History of Art'', Crescent Books, New York, 1991, pg. 129; Jacob Burchhardt, '' Cinerone'' 1841; Franz Kugler ''Handbook of Art History'' 1841.</ref> и завршила во 1520 година со смртта на [[Рафаел]],<ref>Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129; Wurdram pg. 147; Johann Joachim Winklemann, ''Lives of Modern Painters, Sculptors and Architects'' 1672.</ref> иако некои наведувале дека високата ренесанса завршила околу 1525 година<ref>Kugler; Honour and Flemming, pg. 466</ref> или во 1527 година со ограбувањето на Рим од страна на војската на [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V, цар на Светото Римско Царство]],<ref>Stokstad pg. 662; Lanzi.</ref> или околу 1530 година.<ref>Raunch pg. 310</ref> Многумина го наведувале ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]'' на [[Леонардо да Винчи]], започната во 1495 година и завршена во 1498 година, како прво дело на високата ренесанса.<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129</ref> Во својата книга ''Историја на уметноста: сликарство, скулптура и архитектура'', Фредерик Харт наведувал дека периодот од 1520 до 1530 година бил преоден период меѓу високата ренесанса и маниризмот. Во високата ренесанса доминирале тројца сликари: Леонардо да Винчи, Микеланџело и Рафаел; додека Џовани Белини, Џорџоне и Тицијан биле предводници на венецијанското сликарство од високата ренесанса, а [[Антонио да Кореџо]] и [[Андреа дел Сарто]] биле други значајни сликари на стилот на високата ренесанса. ===Леонардо да Винчи=== [[Леонардо да Винчи|Леонардо]] (1452–1519) ги поминал своите години на формирање обучувајќи се во работилницата на [[Фиренца|фирентинскиот]] [[Андреја Верокио|Верокио]], пред да се пресели во Милано, каде што работел од 1482 до 1499 година, а потоа се вратил во Фиренца и таму работел од 1500 до 1506 година. Поради широчината на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажувал во толку многу различни области, тој се сметал за архетипскиот „[[Полимат|ренесансен човек]]“. Но, пред сè, во своето време бил ценет како сликар, а како сликар се потпирал на знаењето што го стекнувал преку своите други интереси. Леонардо бил научен набљудувач. Учел преку набљудување на нештата. Ги проучувал и цртал полските цвеќиња, вировите на реката, формите на карпите и планините, начинот на кој светлината се одбивала од лисјата и блескала во скапоцените камења. Особено, ја проучувал човечката форма, дисецирајќи триесет или повеќе непобарани трупови од една болница со цел да ги разбере мускулите и тетивите. [[File:Última Cena - Da Vinci 5.jpg|thumb|left|upright=1.75|Леонардо да Винчи: ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]''|alt=Правоаголна фреска, во многу оштетена состојба, на Последната вечера. Сцената прикажувала маса поставена низ просторијата, со три прозорци во задниот дел. Во центарот седел Исус, со раширени раце, левата дланка нагоре, а десната надолу. Околу масата се наоѓале учениците, дванаесет мажи на различна возраст. Сите реагирале со изненадување или вознемиреност на она што штотуку го кажал Исус. Различните емоционални реакции и гестови биле прикажани со голема природност.]] Леонардо постигнал степен на реализам во изразувањето на човечките емоции што бил навестен кај Џото, но бил непознат по делото ''Адам и Ева'' на Масачо. ''Тајната вечера'' на Леонардо, насликана од 1495 до 1498 година во трпезаријата на манастирот [[Санта Марија деле Грацие (Милано)]], станала мерило за религиозното наративно сликарство во следниот половина милениум. Многу други ренесансни уметници сликале свои верзии на [[Тајна вечера]], но само онаа на Леонардо била предодредена да биде безброј пати репродуцирана во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, хеклање и покривки за маси. Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето и сликањето на „атмосферата“. Во своите слики, како што биле ''[[Мона Лиза]]'' ({{Circa|1503}}–1517) и ''[[Богородица на карпите]]'' (1483–1486) (најраното целосно дело што целосно било изработено од неговата рака), тој користел светлина и сенка со таква суптилност што, во недостиг на подобар збор, тоа станало познато како Леонардовото ''сфумато'' или „чад“. Тој покажал револуционерна употреба на бојата, определувајќи го преминот меѓу фигурите преку модулација на бојата наместо со вистински линии.<ref>Wundrum pg. 148</ref> Неговото дело го повикувало гледачот во мистериозен свет на променливи сенки, хаотични планини и вртложни порои. Друго значајно дело на Леонардо било ''[[Богородица со Младенецот и Света Ана (Леонардо)|Богородица со Младенецот и Света Ана]]'' ({{Circa|1503}}–1519); монументалниот тридимензионален квалитет на групата и пресметаните ефекти на динамичност и напнатост во композицијата го направиле модел кој подеднакво ги инспирирал класицистите и маниристите.<ref>"Leonardo da Vinci" in ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Освен директното влијание на самите дела, проучувањата на Леонардо на светлината, анатомијата, пејзажот и човечкиот израз делумно се ширеле преку неговата дарежливост кон групата ученици што го опкружувала.<ref>name=Vasari/</ref> ===Микеланџело=== [[File:Creación de Adám.jpg|thumb|upright=1.75|Микеланџело: ''[[Создавањето на Адам]]''|alt=Правоаголна фреска. Бог го создава првиот човек, кој лежи опуштено на земјата, потпрен на едниот лакот и посегнува кон Бог. Бог, прикажан како динамичен старец, ја протега раката од Небото за да го допре Адам и да го исполни со живот.]] Во 1508 година [[Папа Јулиј II]] успеал да го убеди фирентинскиот скулптор [[Микеланџело]] (1475–1564) да продолжи со декоративниот модел на Сикстинската капела. [[Таван на Сикстинската капела|Таванот]] бил изграден така што имал дванаесет коси пандантиви што го поддржувале сводот и претставувале идеални површини за сликање на [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Микеланџело набрзо осмислил сосема поинаква шема, многу посложена и по дизајнот и по иконографијата. Размерите на делото, кое тој го извел речиси целосно сам, освен со рачна помош, биле огромни, а неговата изработка траела речиси пет години. Планот на папата за апостолите тематски би создал сликовна врска меѓу наративите од [[Стариот завет]] и [[Новиот завет]] на ѕидовите и папите во галеријата со портрети.<ref name=Giaco/> Токму [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]], и нивниот водач Петар како прв епископ на Рим, ја претставуваат таа врска. Но моделот на Микеланџело оди во спротивна насока. Темата на плафонот на Микеланџело не е величествениот Божји план за спасението на човештвото. Темата е човечката огрешеност. Станува збор за тоа зошто на човештвото и на верата им бил потребен Исус.<ref name=TLT>T.L.Taylor, ''The Vision of Michelangelo'', Sydney University, (1982)</ref> На прв поглед, таванот претставува [[Хуманизам|хуманистичка]] конструкција. Фигурите се со натчовечки димензии, а во случајот со [[Адам и Ева|Адам]], се толку убави што според биографот [[Џорџо Вазари]], навистина изгледа како самиот Бог да ја создал фигурата, а не Микеланџело. Но, и покрај убавината на поединечните фигури, Микеланџело не ја возвеличил човечката состојба и секако не го претставил хуманистичкиот идеал на [[платонска љубов]]. Всушност, предците на Христос, кои ги насликал околу горниот дел од ѕидот, ги прикажуваат најлошите аспекти на семејните односи, прикажувајќи нарушени односи во толку различни облици колку што има различни семејства.<ref name=TLT/> Вазари ги пофалил навидум бесконечните способности на Микеланџело за измислување различни положби на фигурите. [[Рафаел]], кому [[Донато Браманте]] му овозможил да види дел од делото откако Микеланџело го напуштил своето сликарско дело и во лутина заминал во Болоња, насликал најмалку две фигури по примерот на пророците на Микеланџело: едната во [[Црква Свети Агостино|црквата Свети Агостино]], а другата во [[Апостолски дворец|Ватикан]], неговиот портрет на самиот Микеланџело во ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]''.<ref name=Giaco/><ref>Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998)</ref><ref>Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962)</ref> Подоцнежното дело на Микеланџело, ''[[Страшниот суд (Микеланџело)|Страшниот суд]]'', насликано на олтарниот ѕид на Сикстинската капела помеѓу 1534 и 1541 година, покажува маниристички стил, со генерално издолжени тела, кој го заменил стилот на високата ренесанса помеѓу 1520 и 1530 година. ===Рафаел=== Заедно со [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело]], името на [[Рафаело Санти]] (1483–1520) е синоним за високата ренесанса, иако бил 18 години помлад од Микеланџело и речиси 30 години помлад од Леонардо и починал на 37-годишна возраст, само една година по Леонардо. Не може да се каже дека тој ја унапредил состојбата на сликарството во иста мера како неговите двајца славни современици. Наместо тоа, неговото дело претставувало кулминација на сите достигнувања на високата ренесанса. [[File:Sanzio 01.jpg|thumb|left|upright=1.75|alt=Фреска на засводен простор во кој се собрани многу луѓе во класична облека, распоредени во групи. Сцената е доминирана од двајца филозофи, од кои едниот, Платон, е стар и има долга бела брада. Тој драматично покажува кон Небесата. Замислена фигура во преден план седи потпрена на блок од мермер.|Рафаел: ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'', нарачана од [[Папа Јулиј II]] за украсување на комплексот простории денес познат како [[Рафаелови соби]] во Ватикан]] Рафаел бил роден како син на сликар, па неговиот професионален пат, за разлика од оној на Микеланџело, кој бил син на пониско благородништво, бил определен. Неколку години по смртта на својот татко, работел во умбриската работилница на [[Пјетро Перyџино]], одличен сликар и извонреден техничар. Неговата прва потпишана и датирана слика, изработена на 21-годишна возраст, е ''Веридбата на Богородица'', која веднаш го открива своето потекло од делото на Перуџино ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]''.<ref name=DD/> Рафаел се преселил во [[Фиренца]] во 1504 година, а во [[Рим]] во 1508 година и без задршка ги користел вештините на прочуените сликари чии животи се преклопувале со неговиот. Во неговите дела се обединети индивидуалните квалитети на бројни различни сликари. Заоблените форми и светлите бои на Перуџино, реалистичните портрети на Гирландајо, реализмот и осветлувањето на Леонардо и моќниот цртеж на Микеланџело се обединиле во сликите на Рафаел. Во својот краток живот тој изработил голем број големи олтарни слики, импресивна класична фреска на морската нимфа [[Галатеја (митологија)|Галатеја]], извонредни портрети, меѓу кои двајца папи и еден познат писател, а додека Микеланџело го сликал [[таван на Сикстинската капела|таванот на Сикстинската капела]], Рафаел изработувал серија ѕидни фрески во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]] во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]], од кои ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'' (1509–1511) во ''Сала на Сетњатурата'' има особено значење. Оваа фреска прикажува средба на најучените старогрчки Атињани, собрани во величествен класичен простор околу средишната фигура на [[Платон]], кого Рафаел познато го насликал според ликот на [[Леонардо да Винчи]]. Замислената фигура на [[Хераклит]], која седи покрај голем камен блок, е портрет на [[Микеланџело]] и претставува упатување кон неговата слика на пророкот [[Еремија]] во Сикстинската капела. Својот автопортрет го поставил десно, покрај својот учител Перуџино.<ref>Некои извори ја идентификуваат оваа фигура како [[Ил Содома]], но станува збор за постар, седокос човек, додека Содома во тоа време бил во своите триесетти години. Освен тоа, фигурата во голема мера наликува на неколку автопортрети на Перуџино, кој во тоа време би имал околу 60 години.</ref> Но главниот извор на популарноста на Рафаел не биле неговите големи дела, туку неговите мали фирентински слики на Богородица и детето Христос. Постојано сликал, во малку различни пози, слична полничка жена со мирно лице и нејзините буцкасти деца, од кои најпозната веројатно е ''La Belle Jardinière'' („Богородица на убавата градина“), која денес се наоѓа во [[Лувр]]. Неговото поголемо дело, ''[[Систинска Мадона]]'', користено како предлошка за безброј [[витраж]]и, во 21 век станало препознатлив извор на познатата слика со два мали херувими, која е репродуцирана на сè, од хартиени салфетки до чадори.<ref>David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983)</ref><ref>Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985)</ref> ===Џовани Белини=== [[File:Pala di San Zaccaria (Venezia).jpg|thumb|[[Џовани Белини]], ''Олтарната слика [[Олтар на Сан Закарија]]''|alt=Слика во масло. Голема олтарна слика на која Богородица седи на подигнат престол, со четворица светци и ангел, како што е опишано во статијата.]] Како водач на [[Венецијанско сликарство|венецијанското сликарство]], [[Џовани Белини]] (1430–1516) бил роден во рок од една година од својот брат [[Џентиле Белини|Џентиле]], својот зет [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Антонело да Месина]], но живеел една деценија подолго од првите двајца и речиси три децении подолго од последниот. Сликал сè до својата смрт, а неговите дела покажуваат различни влијанија. Неговите рани дела го покажуваат влијанието на Мантења, со остри линии и јасно дефинирани бои,<ref>Wundram pg. 120; Ruanch pg. 366</ref> додека по престојот на Месина во Венеција во 1475–1476 година, неговите дела прифатиле фламански сличен реализам и светли бои, што покажува дека тој бил многу успешен во усвојувањето на техниките на сликање со масло што ги донел Месина.<ref>Stokstad pg. 655; Wundram pg. 120; Hartt pg. 563</ref> Најпрво бил учител на [[Џорџоне]]<ref name="Raunch pg. 388">Raunch pg. 388</ref> и [[Тицијан]]<ref name="Raunch pg. 392">Raunch pg. 392</ref>, но подоцна бил под влијание на Џорџоне, особено во прифаќањето на [[тонализам|тонализмот]], при што бојата се нанесува во преклопени слоеви и создава мек, дифузен ефект, така што фигурите и пејзажите стануваат пообединети во атмосферата.<ref name="Mariolina">{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|publisher=Scala|location=Florence|year=2007|isbn=978-8881170999}}</ref><ref>Stefano Zuffi ''One Thousand Years of Painting'', Electa, Milan, 2001.</ref> Белини станал единствениот голем сликар од XV век кој го преминал прагот од раната ренесанса кон стилот на високата ренесанса со дела како ''[[Портрет на дуждот Леонардо Лоредан]]'' (1501),<ref>Wundrum Pag. 147 and Pg.121; Hartt, Pg. 645</ref> во кој дуждот покажува спокојство што Белини веројатно го научил од Месина,<ref name="Raunch pg. 361"/> и ''[[Крштевањето на Христос (Белини)|Крштевањето на Христос]]'' (1500–1502). Белини, како и [[Рафаел]], создал бројни мали слики на Богородица во богати, блескави бои, обично со поинтензивна тоналност од неговиот фирентински современик. Традиционално, во сликањето олтарни слики со ''Богородица и Младенецот'', устоличената фигура на Богородица е придружувана од светци, кои стојат во определени простори, физички одделени во форма на полиптих или ограничени со насликани архитектонски граници. [[Пјеро дела Франческа]] ја користел класичната ниша како амбиент за своите устоличени Богородици (со светци групирани околу престолот), исто како што [[Масачо]] ја користел како амбиент за својата ''[[Света Троица (Масачо)|Света Троица]]'' во [[Санта Марија Новела]]. Белини ја користел истата форма, позната како ''Свет разговор'', во неколку свои подоцнежни олтарни слики, [[Олтар на Сан Закарија|како онаа]] за венецијанската црква [[Сан Закарија]] (1505). Тоа е мајсторска композиција која го користи тонализмот и ја продолжува вистинската архитектура на зградата во илузионистичката архитектура на сликата, претворајќи ја нишата во своевидна [[лоџија]] отворена кон пејзажот и дневната светлина што се прелева врз фигурите на Богородица и Младенецот, двете светици и малиот ангел кој свири на [[виола]], правејќи ги тие фигури посветли од [[Свети Петар]] и [[Свети Јероним]] во преден план.<ref>{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|title=Giovanni Bellini|year=1990}}</ref> ===Џорџоне=== [[File:Giorgione tempest.jpg|thumb|left|upright=1.4|Џорџоне: ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]''|alt=Слика во масло. Мистериозен пејзаж со класични урнатини. Маж стои лево, а десно гола жена храни бебе]] И покрај краткотрајноста на неговата кариера (починал во 1510 година, на околу 35-годишна возраст)<ref>Stokstad pg. 682; Hartt pg. 646</ref> и малиот број дела за кои универзално се прифаќа дека се целосно негови (само четири или пет),<ref>Stokstad pg. 682</ref> [[Џорџоне]] често се смета за основач на венецијанскиот стил на високата ренесанса,<ref>Hartt pg. 645; Raunch pg. 388; Stokstad pg. 682</ref> иако различни научници наведуваат различни причини за таквото тврдење. Една од нив е неговата зголемена употреба на градации на боја и светлина (модулација на бојата), вклучувајќи го и ''сфумато'', често постигнувано преку [[Тонализам|тонализмот]],<ref name="Mariolina"/> за дефинирање на формите на фигурите и пејзажите и за создавање атмосфера во која сите компоненти на сликата се обединети.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 165; Raunch pg.646; Hartt pg. 646</ref> Некои сметаат дека можеби ова го научил од [[Леонардо да Винчи]], за кого се вели дека ја посетил Венеција во 1501 година.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 148</ref> Во неговата ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', 1505 година, употребата на линијата и модулацијата на бојата се подеднакво застапени, но во ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]'', {{Circa|1510}}, модулацијата на бојата речиси целосно ја заменува линијата, создавајќи уметничка визија во која човештвото и природата се обединети.<ref>Wundram pg. 145 and pg. 165</ref> Некои ја сметаат ''Бурата'' за една од најзначајните слики создадени во Италија, бидејќи компонентите се обединети преку бојата, а атмосферата е сонлива и исполнета со совршена хармонија.<ref name="Raunch pg. 392"/> Џорџоне бил првиот сликар кој ѝ доделил водечка улога на природата,<ref>Zuffi pg. 103; Stokstad pg. 682; Raunch pg. 388)</ref> а секогаш кога на неговите слики се појавува пејзаж, тој станува составен дел од сликата.<ref>Raunch pg. 388; Hartt pg. 647; Stokstad pg. 682</ref> ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', споредена со сличната ''[[Олтар на Сан Закарија]]'' на Џовани Белини, покажува уште една иновација на Џорџоне — прилагодување на насоките и положбите на фигурите, како што се копјето што го држи [[Либерале од Тревизо|Свети Либерале]] лево и наборите на наметката на Богородица поставени паралелно, со цел субјектите да бидат пообединети.<ref>Hartt pg. 648; Luffi pg. 103</ref> Конечно, сликите на Џорџоне секогаш се двосмислени во своето значење и отворени за различни толкувања.<ref>Hartt pg. 647; Raunch pg. 388</ref> Во ''Бурата'', голата жена што храни бебе и облечениот маж, како и блесокот на молњата, можеби ги претставуваат [[Адам и Ева]] по нивниот престој во Еден, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 103</ref> Друга слика што му се припишува, ''[[Тројцата филозофи]]'', можеби ги претставува [[Мудреци од исток|Мудреците]] кои го планираат своето патување во потрага по новородениот Христос, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 102; Raunch pg. 388)</ref> Ниту една од сликите на Џорџоне никогаш немала целосно сигурно толкување.<ref name="Raunch pg. 388"/> До неодамна се сметало за сигурно дека со ''[[Заспана Венера (Џорџоне)|Заспаната Венера]]'', 1510 година, Џорџоне ја насликал првата женска гола фигура која стои, или поточно лежи, како субјект што треба да биде прикажан и набљудуван исклучиво поради својата убавина. Иако долго време било прифатено дека Тицијан го завршил пејзажот на сликата по смртта на Џорџоне, сè поголем број историчари на уметноста го доведуваат во прашање тоа дали Џорџоне го насликал целото женско тело.<ref>Zuffi pg. 102</ref> ===Тицијан=== [[File:Tizian 041.jpg|thumb|upright=1.1|Тицијан: ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]''|alt=чија динамична композиција во три нивоа и шема на бои го утврдиле како најзначаен сликар северно од Рим.]] [[Тицијан]] ({{Circa|1490}}–1576) се обучувал во работилницата на [[Џовани Белини]] заедно со Џорџоне, а потоа му помагал на Џорџоне.<ref>Raunch pg. 392; Stokstad pg. 684; Hartt pg. 647; Zuffi pg.128</ref> По смртта на Џорџоне, тој бил водечка фигура на Венецијанската школа повеќе од 60 години.<ref>Hartt pg. 647; Zuffi pg. 128</ref> Неговите рани дела покажуваат силно влијание од Белини и Џорџоне,<ref>Stokstad pg. 684; Raunch pg. 392</ref> но набрзо ги прифатил принципите на формата и бојата што ги вовеле тие двајца,<ref>Hartt pg. 647</ref> и ја утврдил бојата, а не линијата, како главен определувачки елемент во сликарството,<ref>Hartt pg. 647; Wundram pg. 176</ref> со што го довршил стилот на венецијанската висока ренесанса.<ref name="Raunch pg. 392"/> Тој го постигнал тоа со нанесување густи бои во пастозни наслаги една покрај друга, со лабави и широки потези на четката.<ref>Raunch pg. 393; Zuffi pg. 128</ref> На тој начин истовремено ги истакнувал светлината и бојата;<ref>Raunch pg. 396</ref> уште во своето време бил познат како мајстор на светлината и бојата.<ref>Stokstad pg. 684</ref> Друга силна страна на Тицијан била композицијата на неговите слики.<ref>(Wundram pg. 176</ref> Во ''[[Мадона Пезаро]]'', 1519–1526, тој ја поместува Богородица од средината, поставувајќи ја наместо тоа на горниот [[Теме (геометрија)|врв]] на моќна дијагонална линија (наспроти вообичаената вертикална или хоризонтална), која сепак го насочува вниманието кон Богородица.<ref>Raunch pg. 393; Stokstad 684</ref> Ова било едно од првите дела во кои фигурите биле групирани во кружна, растечка структура.<ref>Wundram pg. 154</ref> ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]'', 1516–1518, исто така содржи дијагонални линии (формирани од херувимите распоредени околу Богородица), кои ја носат триумфалната порака на сликата нагоре кон горните делови на црквата Фрари во Венеција, на чиј олтар се наоѓа.<ref>Hartt pg.649</ref> Ова дело било првото кое содржело визуелен навесток на движење;<ref>Wundram pg. 152</ref> сите дела на Тицијан покажуваат нова динамичност во движењата на луѓето во споредба со статичните елементи кај другите сликари на високата ренесанса.<ref>Wundram pg. 176; Raunch pg. 393</ref> ''Успение на Богородица'' исто така се одликува, како и сите негови слики, со блескави, длабоки и богати бои, благодарение на нанесувањето слој врз слој боја од страна на Тицијан, понекогаш и со различни бои.<ref>Hartt pg. 649; Stokstad pg. 685</ref> Тицијан бил и најбараниот портретист во своето време и го издигнал портретот на исто ниво на почит како и наративното сликарство.<ref>Raunch pg. 400</ref> Особено значајни се ''[[Коњички портрет на Карло V]]'', 1548, коњички портрет во симфонија од пурпурни тонови, и портретот на дуждот [[Андреа Грити]], владетелот на Венеција, можеби најмоќниот портрет на Тицијан. Како што стареел Тицијан, тој го задржал генерално стилот на високата ренесанса до своите последни години, кога фигурата речиси целосно се растворила во движењето на бојата,<ref>Hartt pg. 650</ref> па сè повеќе се оддалечувал од главниот тек на италијанското сликарство, кое до 1530 година речиси целосно се насочило кон [[маниризам]]от.<ref name="Zuffi pg. 128">Zuffi pg. 128</ref> Во многу погледи, Тицијан може да се смета за основоположник на модерното сликарство.<ref name="Zuffi pg. 128"/> ===Кореџо=== [[File:Cathedral (Parma) - Assumption by Correggio.jpg|thumb|left|upright=1.35|Кореџо: ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'']] [[Антонио да Кореџо]] (1489–1534), кој никогаш не го посетил Рим, но мора да ги видел делата на Рафаел, Микеланџело и Тицијан, работел во личен стил на високата ренесанса во [[Парма]], во северна Италија.<ref>Hartt pg. 638; Raunch pg. 383</ref> Тој ја вовел отворената небесна визија исполнета со лебдечки фигури на куполите на црквите, која станала белег на барокниот период во XVII век, со неговата ''[[Визијата на Свети Јован на Патмос|Визија на Свети Јован Евангелист]]'', 1520–1524, во пармската црква Сан Џовани Еванџелиста, и ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'', 1526–1530, во катедралата во [[Парма]].<ref>Hartt pg. 639; Raunch pg. 383; Stokstad pg. 681</ref> Еден историчар на уметноста наведува дека во второто дело Кореджо создава „блескава илузија: архитектурата на куполата изгледа како да се раствора, а формата како да експлодира низ градбата, вовлекувајќи го гледачот нагоре во вртложниот виор од светци и ангели кои се издигнуваат заедно со Богородица кон небото“.<ref>Stokstad pg. 681</ref> Во тие куполи и во други дела, неговата смела употреба на перспективата, обично преку поставување темна боја наспроти светли бои за да се засили илузијата на длабочина, е опишана како восхитувачка.<ref>Hartt pg. 638; Zuffi pg. 132; Raunch pg.383; Janson pg. 516</ref> Неговиот главен интерес било сликањето на светлината и тој ги најавува ефектите што подоцна ќе ги постигне [[Караваџо]] на почетокот на следниот век.<ref>Raunch pg. 383</ref> Неговото мајсторство воскратување во перспектива (при што предметите изгледаат пократки бидејќи се поставени под агол кон гледачот) за создавање перспектива е опишано како можеби највешто некогаш постигнато.<ref>Raunch pg. 383; Hartt pg. 638</ref> Во ''[[Јупитер и Ија]]'', 1531–1532, Кореджо создал силен контраст меѓу светлосната фигура на [[Ија (митологија)|Ија]] и меките, но темни облаци што го исполнуваат небото,<ref>Wundram pg. 174</ref> а кои изгледаат како да го обвиткуваат нејзиното блескаво тело.<ref>Zuffi pg. 132</ref> Кореџо успеал совршено да го изведе дифузниот ефект на облаците, маглата или измаглицата,<ref>Hartt pg. 383</ref> а заедно со модулацијата на бојата, тоа им дава на неговите ликови изразено чувство на бестежинска состојба.<ref>Wundram pg. 174; Janson pg. 516</ref> Тој го сликал човечкото тело на нежен и сензуален начин кој никогаш не бил надминат,<ref>Hartt pg. 639</ref> и претставил нов концепт на женската убавина кој повторно бил откриен дури во периодот на [[рококо]].<ref>Raunch pg. 383; Zuffi pg. 133</ref> Кореџо претставил голем број елементи што подоцна ќе станат карактеристични за [[Барокна уметност|барокното сликарство]].<ref>Raunch pg. 383; Janson pg. 518</ref> ===Други значајни сликари на високата ренесанса=== [[Андреа дел Сарто]] (1486–1530), Фирентинец, во своето творештво се потпирал и на Микеланџело и на Рафаел, но ги надминал во прикажувањето на изразите на лицето и гестовите, како што се гледа во ''[[Мадона на харпиите]]'', 1517 година.<ref name="Raunch pg. 341">Raunch pg. 341</ref> Неговите фигури покажуваат поголема индивидуалност од претходните дела на високата ренесанса, без притоа да ја изгубат благородноста.<ref name="Raunch pg. 341"/> Во 1520-тите тој останал верен на идеалите на високата ренесанса, како што е композицијата на сликите,<ref>Wundram pg. 166</ref> а лицата на неговите фигури обично се мирни и често убави, без мачењето присутно кај неговите современици маниристи,<ref>Hartt pg. 635</ref> од кои некои биле негови ученици.<ref>Zuffi pg. 116</ref> [[Лоренцо Лото]] (1480–1556), еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Венеција,<ref>Wundrum pg. 724</ref> исто така поминал извесно време во други области на северна Италија, бидејќи, веројатно поради неговото поголемо внимание кон реалистичните детали и линијата, наместо кон бојата во споредба со венецијанската школа, не бил особено ценет во Венеција.<ref>Zuffi pg. 126; Raunch 398</ref> Иако сликал разновидни теми, тој бил одличен портретист со извонредна способност да навлезе во душата на своите модели и да прикаже длабочина на чувството во сликата.<ref>Raunch 398; Zuffi pg. 127</ref> Вообичаено вклучувал други предмети во заднината или предниот план на портретот за да го прикаже карактерот на прикажаната личност.<ref>Zuffi pg. 127; Raunch pg. 399</ref> ==Влијание на италијанското ренесансно сликарство== Животите и на [[Микеланџело]] и на [[Тицијан]] се протегале длабоко во втората половина на XVI век. И двајцата виделе како нивните стилови, како и оние на [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џовани Белини]], [[Антонело да Месина]] и [[Рафаел]], биле приспособувани од подоцнежните сликари за да создадат разновиден стил познат како [[маниризам]], и постепено да се движат кон големиот излив на имагинација и сликарска виртуозност на периодот на [[Барокна уметност|барокното сликарство]]. Уметниците кои најмногу ги развиле тенденциите во големите фигурални композиции на Тицијан биле [[Тинторето]] и [[Паоло Веронезе|Веронезе]], иако Тинторето многумина го сметаат за манирист. Познавањето на делата на Тицијан и Рафаел кај [[Рембрант]] е очигледно во неговите портрети. Директното влијание на Леонардо и Рафаел врз нивните ученици влијаело врз генерации уметници, вклучувајќи го [[Никола Пусен]] и школите на класичните сликари од XVIII и XIX век. Делото на Антонело да Месина имало директно влијание врз [[Албрехт Дирер]] и [[Мартин Шонгауер]], а преку гравурите на вториот, врз безброј уметници. Влијанието преку Шонгауер може да се пронајде во германските, холандските и англиските школи на [[витраж]]ни мајстори, продолжувајќи сè до почетокот на XX век.<ref name=DD/> Таванот на Сикстинската капела на Микеланџело и подоцнежниот ''[[Страшен суд (Микеланџело)|Страшен суд]]'' имале директно влијание врз фигуралните композиции, најпрво кај Рафаел и неговите ученици, а потоа и кај речиси секој подоцнежен сликар од XVI век кој барал нови и интересни начини за прикажување на човечката форма. Можно е да се следи неговиот стил на фигурална композиција преку [[Андреа дел Сарто]], [[Понтормо]], [[Ањоло Бронѕино|Бронѕино]], [[Пармиџанино]], [[Паоло Веронезе|Веронезе]], до [[Ел Греко]], [[Семејство Карачи|Карачи]], [[Караваџо]], [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], [[Никола Пусен|Пусен]] и [[Џовани Батиста Тјеполо|Тјеполо]], па сè до [[Класицизам|класичните]] и [[романтизам|романтичарските]] сликари од XIX век, како [[Жак-Луј Давид]] и [[Ежен Делакроа|Делакроа]]. Под влијание на италијанското ренесансно сликарство биле основани многу современи академии за уметност, како што е [[Кралска академија]], а токму со цел собирање на делата на италијанската ренесанса биле формирани некои од најпознатите уметнички колекции во светот, како што е [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]]. {{multiple image | align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = Постојаното влијание на италијанското ренесансно сликарство | caption_align = center | image1 =Ritratto del Doge Andrea Gritti - Tiziano 059.jpg | width1 = 175 | alt1 = Првата од четирите слики. Портрет во масло на постар маж со строг израз на лицето и кратка бела брада, раскошно облечен во наметка со големи златни копчиња и карактеристична службена капа. На секоја слика е прикажана фигура до под половината, поставена пред темна позадина. Се чини дека секој портрет доловува одреден миг. | caption1 = [[Тицијан]]: Портрет на дуждот [[Андреа Грити]], венецијански, 16 век | image2 = Diego Velázquez - Phillip IV in Army Dress (The portrait of Fraga) - WGA24437.jpg | width2 = 174 | alt2 = Портрет на шпанскиот крал, кој има долго, бледо лице и свиткани мустаќи. Носи темноцрвен капут богато извезен со злато и голема јака украсена со тантела. Во раката држи црна шапка со широк обод. Стои како штотуку да застанал за миг. | caption2 = [[Диего Веласкес]], ''Филип IV Шпански'', 17 век | image3 = George Augustus Eliott, 1st Baron Heathfield - by Joshua Reynolds - Project Gutenberg eText 19009.jpg | width3 = 180 | alt3 = Крупен англиски офицер со румени образи и црни веѓи стои во воена униформа, на позадина од чад од топ. Во едната рака држи многу голем клуч, а со другата прави гест. | caption3 = [[Џошуа Рејнолдс]], „Барон Хитфилд, Лорд-чувар на Гибралтар“, 18 век | image4 = William Orpen Le Chef de l'Hôtel Chatham, Paris.jpg | width4 = 183 | alt4 =Готвач со густа кафеава брада и навоскени мустаќи, облечен во бела готвачка униформа и со висока готвачка капа, стои со рацете на колковите, како да е прекинат во работата. | caption4 = [[Вилијам Орпен]], „Готвач во хотелот „Шатам““, 20 век }} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== ===Генерални извори=== * Giorgio Vasari, ''[[Lives of the Artists]]'' (1568), 1965 edition, trans. George Bull, Penguin, {{ISBN|0-14-044164-6}} * Frederick Hartt, ''A History of Italian Renaissance Art'' (1970) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-23136-2}} * Graham-Dixon, Andrew, ''Renaissance'' (1999) University of California Press, {{ISBN|978-0520223752}} * Ekserdjian, David, ''The Italian Renaissance Altarpiece: Between Icon and Narrative'' (2021) Yale University Press, {{ISBN|978-0300253641}} * R.E. Wolf and R. Millen, ''Renaissance and Mannerist Art'' (1968) Abrams Press, ISBN unknown * Keith Christiansen, ''Italian Painting'' (1992) Hugh Lauter Levin/Macmillan, {{ISBN|0883639718}} * Helen Gardner, ''Art Through the Ages'' (1970) Harcourt, Brace and World, {{ISBN|0-15-503752-8}} * Michael Baxandall, ''Painting and Experience in Fifteenth Century Italy'' (1974) Oxford University Press, {{ISBN|0-19-881329-5}} * Margaret Aston, ''The Fifteenth Century: The Prospect of Europe'' (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-33009-3}} * Ilan Rachum, ''The Renaissance: An Illustrated Encyclopedia'' (1979) Octopus, {{ISBN|0-7064-0857-8}} * Diana Davies, ''Harrap's Illustrated Dictionary of Art and Artists'' (1990) Harrap Books, {{ISBN|0-245-54692-8}} * Luciano Berti, ''Florence: The City and its Art'' (1971) Scala, ISBN unknown * Rona Goffen, ''Renaissance Rivals: Michelangelo, Leonardo, Raphael, Titian'' (2004) Yale University Press, {{ISBN|0300105894}} * Arnold Hauser, ''The Social History of Art, Vol. 2: Renaissance, Mannerism, Baroque'' (1999) Routledge, {{ISBN|0415199468}} * Luciano Berti, ''The Uffizi'' (1971) Scala Publications, Florence, {{ISBN|978-1870248815}} * Michael Wilson, ''The National Gallery, London'' (1977) Scala, {{ISBN|0-85097-257-4}} * Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'' (1974) Michael Joseph, {{ISBN|0-7181-1204-0}} * {{Cite book|last=Sciacca|first=Christine|title=Florence at the Dawn of the Renaissance: Painting and Illumination, 1300-1500|url=http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|year=2012|publisher=Getty Publications|isbn=978-1-60606-126-8|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920044914/http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|archive-date=2012-09-20}} * {{cite book |last1=Wolfflin |first1=Heinrich |title=Classic Art: An Introduction to the Italian Renaissance |date=1980 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=9780801491931}} ===Сликари=== * John White, ''Duccio'', (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-09135-8}} * Cecilia Jannella, ''Duccio di Buoninsegna'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-18-4}} * Sarel Eimerl, ''The World of Giotto'', (1967) Time/Life, {{ISBN|0-900658-15-0}} * Mgr. Giovanni Foffani, ''Frescoes by Giusto de' Menabuoi'', (1988) G. Deganello, ISBN unknown * Ornella Casazza, ''Masaccio and the Brancacci Chapel'', (1990) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-11-7}} * Annarita Paolieri, ''Paolo Uccello, Domenico Veneziano, Andrea del Castagno'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-20-6}} * Alessandro Angelini, ''Piero della Francesca'', (1985) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-04-4}} * Peter Murray and Pier Luigi Vecchi, ''Piero della Francesca'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008647-1}} * Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984) Abrams, {{ISBN|0-8109-2314-9}} * Ranieri Varese, ''Il Palazzo di Schifanoia'', (1980) Specimen/Scala, ISBN unknown * Angela Ottino della Chiesa, ''Leonardo da Vinci'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008649-8}} * Jack Wasserman, ''Leonardo da Vinci'', (1975) Abrams, {{ISBN|0-8109-0262-1}} * Massimo Giacometti, ''The Sistine Chapel'', (1986) Harmony Books, {{ISBN|0-517-56274-X}} * Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962) Phaidon, ISBN unknown * Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998) Könemann, {{ISBN|3-8290-0253-X}} * David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983) BBC, {{ISBN|0-563-20149-5}} * Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985) Chartwell, {{ISBN|0-89009-841-7}} * Mariolina Olivari, ''Giovanni Bellini'', (1990) Scala. ISBN unknown * Cecil Gould, ''Titian'', (1969) Hamlyn, ISBN unknown [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса|*]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари| 01]] cqiechbxp9sv9264w6nz7wfi83g9q6h 5629470 5629468 2026-09-17T10:59:12Z Тиверополник 1815 5629470 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Слика со масло на платно. Во средина стои еврејски свештеник за да ги спои рацете на Дева Марија, која доаѓа од левата страна придружувана од девојки, додека Свети Јосиф стои од десната страна. Зад Јосиф се наоѓаат младичи кои не успеале да ја допрат раката на Марија. Јосиф носи расцветана гранка. Во позадина, прикажани во перспектива, се гледаат отворен плоштад и кружен храм.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' — [[сликарство]] чиј период започнува кон крајот на [[13 век]] и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref>Hartt pg. 563; Raunch pg. 361</ref><ref name=Hartt/><ref name=DD/> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M/> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== Високата ренесанса во сликарството била кулминација на разновидните средства на изразување<ref>Manfred Wundrum "Early Renaissance" and "Renaissance and Mannerism" in ''Masterpieces of Western Art'', Tashen, 2007. Page 147</ref> и различните достигнувања во сликарската техника, како што била линеарната перспектива,<ref>Alexander Raunch "Painting of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy" in ''The Italian Renaissance: Architecture, Sculpture, Painting, Drawing'', Konemann, Cologne, 1995. Pg. 308; Wundrum Pg. 147</ref> реалистичното прикажување на физичките<ref>Frederick Hartt and David G. Wilkins, ''History of Italian Art: Painting, Sculpture, Architecture'', 2003.</ref> и психолошките одлики,<ref>Raunch pg. 309</ref> како и управувањето со светлината и темнината, вклучувајќи го контрастот на тоновите, ''[[сфумато]]'' (омекнување на преминот меѓу боите) и ''[[киароскуро]]'' (контраст меѓу светлото и темното),<ref>Wundrum pg. 148; Hartt and Wilkins</ref> во единствен обединувачки стил<ref>Wundrum pg. 147; Hartt and Wilkins</ref> кој изразувал целосен композиционен ред, рамнотежа и хармонија.<ref>Frederick Hartt, ''A History of Art: Painting, Sculpture, Architecture''; Harry N. Abrams Incorporated, New York, 1985, pg. 601; Wundrum pg. 147; Marilyn Stokstad ''Art History'', Third Edition, Pearson Education Inc., New Jersey, 2008. pg 659</ref> Според [[Марсија Хол]], ''[[cangiante]]'' и она што таа го нарекувала ''[[unione]]'' можеле да се додадат на ''киароскуро'' и ''сфумато'' за да се добијат четири специфични сликарски стилови во високата ренесанса;<ref>Hall, Marcia B., ''Rome'' (series "Artistic Centers of the Italian Renaissance"), pp. 148–150, 2005, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521624452}}, 9780521624459, [https://books.google.com/books?id=gt5gtrqoKOIC&pg=PA148 google books]; also the chapter ''The Modes of Coloring in the Cinquecento'' in {{Cite book|last=Hall|first=Marcia B.|title=Color and meaning : practice and theory in Renaissance painting|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39222-5|location=Cambridge|oclc=23766002}}</ref> овие стилови денес понекогаш се групирале како „канонски сликарски начини“ од тој период.<ref>{{cite web|title=Four Canonical Painting Modes by APA|url=https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|access-date=2025-12-20|archive-date=2025-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250916133219/https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|url-status=live}}. Retrieved June 18, 2015.; described in [https://books.google.com/books?id=r_3LDwAAQBAJ pp. 124-125] of ''Research Handbook on Art and Law'', 2020, eds. Fiona McGaughey, Jani McCutcheon, Edward Elgar Publishing, ISBN 9781788971478</ref> Особено, поединечните делови на сликата имале сложен, но урамнотежен и добро поврзан однос со динамичната целина.<ref>Stokstad, pg. 659 and 662</ref> Сликарството на високата ренесанса некои го сметале за апсолутен врв на западното сликарство<ref>Wundrum pg. 145</ref> и постигнувало урамнотежување и усогласување, во хармонија, на спротивставените и навидум меѓусебно исклучиви уметнички позиции, како што биле реалното наспроти идеалното, движењето наспроти мирувањето, слободата наспроти законот, просторот наспроти рамнината и линијата наспроти бојата.<ref>Wundrum pg. 147</ref> Повеќето историчари на уметноста наведувале дека високата ренесанса започнала околу 1495 или 1500 година<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; David Piper, ''The Illustrated History of Art'', Crescent Books, New York, 1991, pg. 129; Jacob Burchhardt, '' Cinerone'' 1841; Franz Kugler ''Handbook of Art History'' 1841.</ref> и завршила во 1520 година со смртта на [[Рафаел]],<ref>Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129; Wurdram pg. 147; Johann Joachim Winklemann, ''Lives of Modern Painters, Sculptors and Architects'' 1672.</ref> иако некои наведувале дека високата ренесанса завршила околу 1525 година<ref>Kugler; Honour and Flemming, pg. 466</ref> или во 1527 година со ограбувањето на Рим од страна на војската на [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V, цар на Светото Римско Царство]],<ref>Stokstad pg. 662; Lanzi.</ref> или околу 1530 година.<ref>Raunch pg. 310</ref> Многумина го наведувале ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]'' на [[Леонардо да Винчи]], започната во 1495 година и завршена во 1498 година, како прво дело на високата ренесанса.<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129</ref> Во својата книга ''Историја на уметноста: сликарство, скулптура и архитектура'', Фредерик Харт наведувал дека периодот од 1520 до 1530 година бил преоден период меѓу високата ренесанса и маниризмот. Во високата ренесанса доминирале тројца сликари: Леонардо да Винчи, Микеланџело и Рафаел; додека Џовани Белини, Џорџоне и Тицијан биле предводници на венецијанското сликарство од високата ренесанса, а [[Антонио да Кореџо]] и [[Андреа дел Сарто]] биле други значајни сликари на стилот на високата ренесанса. ===Леонардо да Винчи=== [[Леонардо да Винчи|Леонардо]] (1452–1519) ги поминал своите години на формирање обучувајќи се во работилницата на [[Фиренца|фирентинскиот]] [[Андреја Верокио|Верокио]], пред да се пресели во Милано, каде што работел од 1482 до 1499 година, а потоа се вратил во Фиренца и таму работел од 1500 до 1506 година. Поради широчината на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажувал во толку многу различни области, тој се сметал за архетипскиот „[[Полимат|ренесансен човек]]“. Но, пред сè, во своето време бил ценет како сликар, а како сликар се потпирал на знаењето што го стекнувал преку своите други интереси. Леонардо бил научен набљудувач. Учел преку набљудување на нештата. Ги проучувал и цртал полските цвеќиња, вировите на реката, формите на карпите и планините, начинот на кој светлината се одбивала од лисјата и блескала во скапоцените камења. Особено, ја проучувал човечката форма, дисецирајќи триесет или повеќе непобарани трупови од една болница со цел да ги разбере мускулите и тетивите. [[File:Última Cena - Da Vinci 5.jpg|thumb|left|upright=1.75|Леонардо да Винчи: ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]''|alt=Правоаголна фреска, во многу оштетена состојба, на Последната вечера. Сцената прикажувала маса поставена низ просторијата, со три прозорци во задниот дел. Во центарот седел Исус, со раширени раце, левата дланка нагоре, а десната надолу. Околу масата се наоѓале учениците, дванаесет мажи на различна возраст. Сите реагирале со изненадување или вознемиреност на она што штотуку го кажал Исус. Различните емоционални реакции и гестови биле прикажани со голема природност.]] Леонардо постигнал степен на реализам во изразувањето на човечките емоции што бил навестен кај Џото, но бил непознат по делото ''Адам и Ева'' на Масачо. ''Тајната вечера'' на Леонардо, насликана од 1495 до 1498 година во трпезаријата на манастирот [[Санта Марија деле Грацие (Милано)]], станала мерило за религиозното наративно сликарство во следниот половина милениум. Многу други ренесансни уметници сликале свои верзии на [[Тајна вечера]], но само онаа на Леонардо била предодредена да биде безброј пати репродуцирана во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, хеклање и покривки за маси. Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето и сликањето на „атмосферата“. Во своите слики, како што биле ''[[Мона Лиза]]'' ({{Circa|1503}}–1517) и ''[[Богородица на карпите]]'' (1483–1486) (најраното целосно дело што целосно било изработено од неговата рака), тој користел светлина и сенка со таква суптилност што, во недостиг на подобар збор, тоа станало познато како Леонардовото ''сфумато'' или „чад“. Тој покажал револуционерна употреба на бојата, определувајќи го преминот меѓу фигурите преку модулација на бојата наместо со вистински линии.<ref>Wundrum pg. 148</ref> Неговото дело го повикувало гледачот во мистериозен свет на променливи сенки, хаотични планини и вртложни порои. Друго значајно дело на Леонардо било ''[[Богородица со Младенецот и Света Ана (Леонардо)|Богородица со Младенецот и Света Ана]]'' ({{Circa|1503}}–1519); монументалниот тридимензионален квалитет на групата и пресметаните ефекти на динамичност и напнатост во композицијата го направиле модел кој подеднакво ги инспирирал класицистите и маниристите.<ref>"Leonardo da Vinci" in ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Освен директното влијание на самите дела, проучувањата на Леонардо на светлината, анатомијата, пејзажот и човечкиот израз делумно се ширеле преку неговата дарежливост кон групата ученици што го опкружувала.<ref>name=Vasari/</ref> ===Микеланџело=== [[File:Creación de Adám.jpg|thumb|upright=1.75|Микеланџело: ''[[Создавањето на Адам]]''|alt=Правоаголна фреска. Бог го создава првиот човек, кој лежи опуштено на земјата, потпрен на едниот лакот и посегнува кон Бог. Бог, прикажан како динамичен старец, ја протега раката од Небото за да го допре Адам и да го исполни со живот.]] Во 1508 година [[Папа Јулиј II]] успеал да го убеди фирентинскиот скулптор [[Микеланџело]] (1475–1564) да продолжи со декоративниот модел на Сикстинската капела. [[Таван на Сикстинската капела|Таванот]] бил изграден така што имал дванаесет коси пандантиви што го поддржувале сводот и претставувале идеални површини за сликање на [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Микеланџело набрзо осмислил сосема поинаква шема, многу посложена и по дизајнот и по иконографијата. Размерите на делото, кое тој го извел речиси целосно сам, освен со рачна помош, биле огромни, а неговата изработка траела речиси пет години. Планот на папата за апостолите тематски би создал сликовна врска меѓу наративите од [[Стариот завет]] и [[Новиот завет]] на ѕидовите и папите во галеријата со портрети.<ref name=Giaco/> Токму [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]], и нивниот водач Петар како прв епископ на Рим, ја претставуваат таа врска. Но моделот на Микеланџело оди во спротивна насока. Темата на плафонот на Микеланџело не е величествениот Божји план за спасението на човештвото. Темата е човечката огрешеност. Станува збор за тоа зошто на човештвото и на верата им бил потребен Исус.<ref name=TLT>T.L.Taylor, ''The Vision of Michelangelo'', Sydney University, (1982)</ref> На прв поглед, таванот претставува [[Хуманизам|хуманистичка]] конструкција. Фигурите се со натчовечки димензии, а во случајот со [[Адам и Ева|Адам]], се толку убави што според биографот [[Џорџо Вазари]], навистина изгледа како самиот Бог да ја создал фигурата, а не Микеланџело. Но, и покрај убавината на поединечните фигури, Микеланџело не ја возвеличил човечката состојба и секако не го претставил хуманистичкиот идеал на [[платонска љубов]]. Всушност, предците на Христос, кои ги насликал околу горниот дел од ѕидот, ги прикажуваат најлошите аспекти на семејните односи, прикажувајќи нарушени односи во толку различни облици колку што има различни семејства.<ref name=TLT/> Вазари ги пофалил навидум бесконечните способности на Микеланџело за измислување различни положби на фигурите. [[Рафаел]], кому [[Донато Браманте]] му овозможил да види дел од делото откако Микеланџело го напуштил своето сликарско дело и во лутина заминал во Болоња, насликал најмалку две фигури по примерот на пророците на Микеланџело: едната во [[Црква Свети Агостино|црквата Свети Агостино]], а другата во [[Апостолски дворец|Ватикан]], неговиот портрет на самиот Микеланџело во ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]''.<ref name=Giaco/><ref>Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998)</ref><ref>Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962)</ref> Подоцнежното дело на Микеланџело, ''[[Страшниот суд (Микеланџело)|Страшниот суд]]'', насликано на олтарниот ѕид на Сикстинската капела помеѓу 1534 и 1541 година, покажува маниристички стил, со генерално издолжени тела, кој го заменил стилот на високата ренесанса помеѓу 1520 и 1530 година. ===Рафаел=== Заедно со [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело]], името на [[Рафаело Санти]] (1483–1520) е синоним за високата ренесанса, иако бил 18 години помлад од Микеланџело и речиси 30 години помлад од Леонардо и починал на 37-годишна возраст, само една година по Леонардо. Не може да се каже дека тој ја унапредил состојбата на сликарството во иста мера како неговите двајца славни современици. Наместо тоа, неговото дело претставувало кулминација на сите достигнувања на високата ренесанса. [[File:Sanzio 01.jpg|thumb|left|upright=1.75|alt=Фреска на засводен простор во кој се собрани многу луѓе во класична облека, распоредени во групи. Сцената е доминирана од двајца филозофи, од кои едниот, Платон, е стар и има долга бела брада. Тој драматично покажува кон Небесата. Замислена фигура во преден план седи потпрена на блок од мермер.|Рафаел: ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'', нарачана од [[Папа Јулиј II]] за украсување на комплексот простории денес познат како [[Рафаелови соби]] во Ватикан]] Рафаел бил роден како син на сликар, па неговиот професионален пат, за разлика од оној на Микеланџело, кој бил син на пониско благородништво, бил определен. Неколку години по смртта на својот татко, работел во умбриската работилница на [[Пјетро Перyџино]], одличен сликар и извонреден техничар. Неговата прва потпишана и датирана слика, изработена на 21-годишна возраст, е ''Веридбата на Богородица'', која веднаш го открива своето потекло од делото на Перуџино ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]''.<ref name=DD/> Рафаел се преселил во [[Фиренца]] во 1504 година, а во [[Рим]] во 1508 година и без задршка ги користел вештините на прочуените сликари чии животи се преклопувале со неговиот. Во неговите дела се обединети индивидуалните квалитети на бројни различни сликари. Заоблените форми и светлите бои на Перуџино, реалистичните портрети на Гирландајо, реализмот и осветлувањето на Леонардо и моќниот цртеж на Микеланџело се обединиле во сликите на Рафаел. Во својот краток живот тој изработил голем број големи олтарни слики, импресивна класична фреска на морската нимфа [[Галатеја (митологија)|Галатеја]], извонредни портрети, меѓу кои двајца папи и еден познат писател, а додека Микеланџело го сликал [[таван на Сикстинската капела|таванот на Сикстинската капела]], Рафаел изработувал серија ѕидни фрески во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]] во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]], од кои ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'' (1509–1511) во ''Сала на Сетњатурата'' има особено значење. Оваа фреска прикажува средба на најучените старогрчки Атињани, собрани во величествен класичен простор околу средишната фигура на [[Платон]], кого Рафаел познато го насликал според ликот на [[Леонардо да Винчи]]. Замислената фигура на [[Хераклит]], која седи покрај голем камен блок, е портрет на [[Микеланџело]] и претставува упатување кон неговата слика на пророкот [[Еремија]] во Сикстинската капела. Својот автопортрет го поставил десно, покрај својот учител Перуџино.<ref>Некои извори ја идентификуваат оваа фигура како [[Ил Содома]], но станува збор за постар, седокос човек, додека Содома во тоа време бил во своите триесетти години. Освен тоа, фигурата во голема мера наликува на неколку автопортрети на Перуџино, кој во тоа време би имал околу 60 години.</ref> Но главниот извор на популарноста на Рафаел не биле неговите големи дела, туку неговите мали фирентински слики на Богородица и детето Христос. Постојано сликал, во малку различни пози, слична полничка жена со мирно лице и нејзините буцкасти деца, од кои најпозната веројатно е ''La Belle Jardinière'' („Богородица на убавата градина“), која денес се наоѓа во [[Лувр]]. Неговото поголемо дело, ''[[Систинска Мадона]]'', користено како предлошка за безброј [[витраж]]и, во 21 век станало препознатлив извор на познатата слика со два мали херувими, која е репродуцирана на сè, од хартиени салфетки до чадори.<ref>David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983)</ref><ref>Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985)</ref> ===Џовани Белини=== [[File:Pala di San Zaccaria (Venezia).jpg|thumb|[[Џовани Белини]], ''Олтарната слика [[Олтар на Сан Закарија]]''|alt=Слика во масло. Голема олтарна слика на која Богородица седи на подигнат престол, со четворица светци и ангел, како што е опишано во статијата.]] Како водач на [[Венецијанско сликарство|венецијанското сликарство]], [[Џовани Белини]] (1430–1516) бил роден во рок од една година од својот брат [[Џентиле Белини|Џентиле]], својот зет [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Антонело да Месина]], но живеел една деценија подолго од првите двајца и речиси три децении подолго од последниот. Сликал сè до својата смрт, а неговите дела покажуваат различни влијанија. Неговите рани дела го покажуваат влијанието на Мантења, со остри линии и јасно дефинирани бои,<ref>Wundram pg. 120; Ruanch pg. 366</ref> додека по престојот на Месина во Венеција во 1475–1476 година, неговите дела прифатиле фламански сличен реализам и светли бои, што покажува дека тој бил многу успешен во усвојувањето на техниките на сликање со масло што ги донел Месина.<ref>Stokstad pg. 655; Wundram pg. 120; Hartt pg. 563</ref> Најпрво бил учител на [[Џорџоне]]<ref name="Raunch pg. 388">Raunch pg. 388</ref> и [[Тицијан]]<ref name="Raunch pg. 392">Raunch pg. 392</ref>, но подоцна бил под влијание на Џорџоне, особено во прифаќањето на [[тонализам|тонализмот]], при што бојата се нанесува во преклопени слоеви и создава мек, дифузен ефект, така што фигурите и пејзажите стануваат пообединети во атмосферата.<ref name="Mariolina">{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|publisher=Scala|location=Florence|year=2007|isbn=978-8881170999}}</ref><ref>Stefano Zuffi ''One Thousand Years of Painting'', Electa, Milan, 2001.</ref> Белини станал единствениот голем сликар од XV век кој го преминал прагот од раната ренесанса кон стилот на високата ренесанса со дела како ''[[Портрет на дуждот Леонардо Лоредан]]'' (1501),<ref>Wundrum Pag. 147 and Pg.121; Hartt, Pg. 645</ref> во кој дуждот покажува спокојство што Белини веројатно го научил од Месина,<ref name="Raunch pg. 361"/> и ''[[Крштевањето на Христос (Белини)|Крштевањето на Христос]]'' (1500–1502). Белини, како и [[Рафаел]], создал бројни мали слики на Богородица во богати, блескави бои, обично со поинтензивна тоналност од неговиот фирентински современик. Традиционално, во сликањето олтарни слики со ''Богородица и Младенецот'', устоличената фигура на Богородица е придружувана од светци, кои стојат во определени простори, физички одделени во форма на полиптих или ограничени со насликани архитектонски граници. [[Пјеро дела Франческа]] ја користел класичната ниша како амбиент за своите устоличени Богородици (со светци групирани околу престолот), исто како што [[Масачо]] ја користел како амбиент за својата ''[[Света Троица (Масачо)|Света Троица]]'' во [[Санта Марија Новела]]. Белини ја користел истата форма, позната како ''Свет разговор'', во неколку свои подоцнежни олтарни слики, [[Олтар на Сан Закарија|како онаа]] за венецијанската црква [[Сан Закарија]] (1505). Тоа е мајсторска композиција која го користи тонализмот и ја продолжува вистинската архитектура на зградата во илузионистичката архитектура на сликата, претворајќи ја нишата во своевидна [[лоџија]] отворена кон пејзажот и дневната светлина што се прелева врз фигурите на Богородица и Младенецот, двете светици и малиот ангел кој свири на [[виола]], правејќи ги тие фигури посветли од [[Свети Петар]] и [[Свети Јероним]] во преден план.<ref>{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|title=Giovanni Bellini|year=1990}}</ref> ===Џорџоне=== [[File:Giorgione tempest.jpg|thumb|left|upright=1.4|Џорџоне: ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]''|alt=Слика во масло. Мистериозен пејзаж со класични урнатини. Маж стои лево, а десно гола жена храни бебе]] И покрај краткотрајноста на неговата кариера (починал во 1510 година, на околу 35-годишна возраст)<ref>Stokstad pg. 682; Hartt pg. 646</ref> и малиот број дела за кои универзално се прифаќа дека се целосно негови (само четири или пет),<ref>Stokstad pg. 682</ref> [[Џорџоне]] често се смета за основач на венецијанскиот стил на високата ренесанса,<ref>Hartt pg. 645; Raunch pg. 388; Stokstad pg. 682</ref> иако различни научници наведуваат различни причини за таквото тврдење. Една од нив е неговата зголемена употреба на градации на боја и светлина (модулација на бојата), вклучувајќи го и ''сфумато'', често постигнувано преку [[Тонализам|тонализмот]],<ref name="Mariolina"/> за дефинирање на формите на фигурите и пејзажите и за создавање атмосфера во која сите компоненти на сликата се обединети.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 165; Raunch pg.646; Hartt pg. 646</ref> Некои сметаат дека можеби ова го научил од [[Леонардо да Винчи]], за кого се вели дека ја посетил Венеција во 1501 година.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 148</ref> Во неговата ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', 1505 година, употребата на линијата и модулацијата на бојата се подеднакво застапени, но во ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]'', {{Circa|1510}}, модулацијата на бојата речиси целосно ја заменува линијата, создавајќи уметничка визија во која човештвото и природата се обединети.<ref>Wundram pg. 145 and pg. 165</ref> Некои ја сметаат ''Бурата'' за една од најзначајните слики создадени во Италија, бидејќи компонентите се обединети преку бојата, а атмосферата е сонлива и исполнета со совршена хармонија.<ref name="Raunch pg. 392"/> Џорџоне бил првиот сликар кој ѝ доделил водечка улога на природата,<ref>Zuffi pg. 103; Stokstad pg. 682; Raunch pg. 388)</ref> а секогаш кога на неговите слики се појавува пејзаж, тој станува составен дел од сликата.<ref>Raunch pg. 388; Hartt pg. 647; Stokstad pg. 682</ref> ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', споредена со сличната ''[[Олтар на Сан Закарија]]'' на Џовани Белини, покажува уште една иновација на Џорџоне — прилагодување на насоките и положбите на фигурите, како што се копјето што го држи [[Либерале од Тревизо|Свети Либерале]] лево и наборите на наметката на Богородица поставени паралелно, со цел субјектите да бидат пообединети.<ref>Hartt pg. 648; Luffi pg. 103</ref> Конечно, сликите на Џорџоне секогаш се двосмислени во своето значење и отворени за различни толкувања.<ref>Hartt pg. 647; Raunch pg. 388</ref> Во ''Бурата'', голата жена што храни бебе и облечениот маж, како и блесокот на молњата, можеби ги претставуваат [[Адам и Ева]] по нивниот престој во Еден, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 103</ref> Друга слика што му се припишува, ''[[Тројцата филозофи]]'', можеби ги претставува [[Мудреци од исток|Мудреците]] кои го планираат своето патување во потрага по новородениот Христос, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 102; Raunch pg. 388)</ref> Ниту една од сликите на Џорџоне никогаш немала целосно сигурно толкување.<ref name="Raunch pg. 388"/> До неодамна се сметало за сигурно дека со ''[[Заспана Венера (Џорџоне)|Заспаната Венера]]'', 1510 година, Џорџоне ја насликал првата женска гола фигура која стои, или поточно лежи, како субјект што треба да биде прикажан и набљудуван исклучиво поради својата убавина. Иако долго време било прифатено дека Тицијан го завршил пејзажот на сликата по смртта на Џорџоне, сè поголем број историчари на уметноста го доведуваат во прашање тоа дали Џорџоне го насликал целото женско тело.<ref>Zuffi pg. 102</ref> ===Тицијан=== [[File:Tizian 041.jpg|thumb|upright=1.1|Тицијан: ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]''|alt=чија динамична композиција во три нивоа и шема на бои го утврдиле како најзначаен сликар северно од Рим.]] [[Тицијан]] ({{Circa|1490}}–1576) се обучувал во работилницата на [[Џовани Белини]] заедно со Џорџоне, а потоа му помагал на Џорџоне.<ref>Raunch pg. 392; Stokstad pg. 684; Hartt pg. 647; Zuffi pg.128</ref> По смртта на Џорџоне, тој бил водечка фигура на Венецијанската школа повеќе од 60 години.<ref>Hartt pg. 647; Zuffi pg. 128</ref> Неговите рани дела покажуваат силно влијание од Белини и Џорџоне,<ref>Stokstad pg. 684; Raunch pg. 392</ref> но набрзо ги прифатил принципите на формата и бојата што ги вовеле тие двајца,<ref>Hartt pg. 647</ref> и ја утврдил бојата, а не линијата, како главен определувачки елемент во сликарството,<ref>Hartt pg. 647; Wundram pg. 176</ref> со што го довршил стилот на венецијанската висока ренесанса.<ref name="Raunch pg. 392"/> Тој го постигнал тоа со нанесување густи бои во пастозни наслаги една покрај друга, со лабави и широки потези на четката.<ref>Raunch pg. 393; Zuffi pg. 128</ref> На тој начин истовремено ги истакнувал светлината и бојата;<ref>Raunch pg. 396</ref> уште во своето време бил познат како мајстор на светлината и бојата.<ref>Stokstad pg. 684</ref> Друга силна страна на Тицијан била композицијата на неговите слики.<ref>(Wundram pg. 176</ref> Во ''[[Мадона Пезаро]]'', 1519–1526, тој ја поместува Богородица од средината, поставувајќи ја наместо тоа на горниот [[Теме (геометрија)|врв]] на моќна дијагонална линија (наспроти вообичаената вертикална или хоризонтална), која сепак го насочува вниманието кон Богородица.<ref>Raunch pg. 393; Stokstad 684</ref> Ова било едно од првите дела во кои фигурите биле групирани во кружна, растечка структура.<ref>Wundram pg. 154</ref> ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]'', 1516–1518, исто така содржи дијагонални линии (формирани од херувимите распоредени околу Богородица), кои ја носат триумфалната порака на сликата нагоре кон горните делови на црквата Фрари во Венеција, на чиј олтар се наоѓа.<ref>Hartt pg.649</ref> Ова дело било првото кое содржело визуелен навесток на движење;<ref>Wundram pg. 152</ref> сите дела на Тицијан покажуваат нова динамичност во движењата на луѓето во споредба со статичните елементи кај другите сликари на високата ренесанса.<ref>Wundram pg. 176; Raunch pg. 393</ref> ''Успение на Богородица'' исто така се одликува, како и сите негови слики, со блескави, длабоки и богати бои, благодарение на нанесувањето слој врз слој боја од страна на Тицијан, понекогаш и со различни бои.<ref>Hartt pg. 649; Stokstad pg. 685</ref> Тицијан бил и најбараниот портретист во своето време и го издигнал портретот на исто ниво на почит како и наративното сликарство.<ref>Raunch pg. 400</ref> Особено значајни се ''[[Коњички портрет на Карло V]]'', 1548, коњички портрет во симфонија од пурпурни тонови, и портретот на дуждот [[Андреа Грити]], владетелот на Венеција, можеби најмоќниот портрет на Тицијан. Како што стареел Тицијан, тој го задржал генерално стилот на високата ренесанса до своите последни години, кога фигурата речиси целосно се растворила во движењето на бојата,<ref>Hartt pg. 650</ref> па сè повеќе се оддалечувал од главниот тек на италијанското сликарство, кое до 1530 година речиси целосно се насочило кон [[маниризам]]от.<ref name="Zuffi pg. 128">Zuffi pg. 128</ref> Во многу погледи, Тицијан може да се смета за основоположник на модерното сликарство.<ref name="Zuffi pg. 128"/> ===Кореџо=== [[File:Cathedral (Parma) - Assumption by Correggio.jpg|thumb|left|upright=1.35|Кореџо: ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'']] [[Антонио да Кореџо]] (1489–1534), кој никогаш не го посетил Рим, но мора да ги видел делата на Рафаел, Микеланџело и Тицијан, работел во личен стил на високата ренесанса во [[Парма]], во северна Италија.<ref>Hartt pg. 638; Raunch pg. 383</ref> Тој ја вовел отворената небесна визија исполнета со лебдечки фигури на куполите на црквите, која станала белег на барокниот период во XVII век, со неговата ''[[Визијата на Свети Јован на Патмос|Визија на Свети Јован Евангелист]]'', 1520–1524, во пармската црква Сан Џовани Еванџелиста, и ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'', 1526–1530, во катедралата во [[Парма]].<ref>Hartt pg. 639; Raunch pg. 383; Stokstad pg. 681</ref> Еден историчар на уметноста наведува дека во второто дело Кореджо создава „блескава илузија: архитектурата на куполата изгледа како да се раствора, а формата како да експлодира низ градбата, вовлекувајќи го гледачот нагоре во вртложниот виор од светци и ангели кои се издигнуваат заедно со Богородица кон небото“.<ref>Stokstad pg. 681</ref> Во тие куполи и во други дела, неговата смела употреба на перспективата, обично преку поставување темна боја наспроти светли бои за да се засили илузијата на длабочина, е опишана како восхитувачка.<ref>Hartt pg. 638; Zuffi pg. 132; Raunch pg.383; Janson pg. 516</ref> Неговиот главен интерес било сликањето на светлината и тој ги најавува ефектите што подоцна ќе ги постигне [[Караваџо]] на почетокот на следниот век.<ref>Raunch pg. 383</ref> Неговото мајсторство воскратување во перспектива (при што предметите изгледаат пократки бидејќи се поставени под агол кон гледачот) за создавање перспектива е опишано како можеби највешто некогаш постигнато.<ref>Raunch pg. 383; Hartt pg. 638</ref> Во ''[[Јупитер и Ија]]'', 1531–1532, Кореджо создал силен контраст меѓу светлосната фигура на [[Ија (митологија)|Ија]] и меките, но темни облаци што го исполнуваат небото,<ref>Wundram pg. 174</ref> а кои изгледаат како да го обвиткуваат нејзиното блескаво тело.<ref>Zuffi pg. 132</ref> Кореџо успеал совршено да го изведе дифузниот ефект на облаците, маглата или измаглицата,<ref>Hartt pg. 383</ref> а заедно со модулацијата на бојата, тоа им дава на неговите ликови изразено чувство на бестежинска состојба.<ref>Wundram pg. 174; Janson pg. 516</ref> Тој го сликал човечкото тело на нежен и сензуален начин кој никогаш не бил надминат,<ref>Hartt pg. 639</ref> и претставил нов концепт на женската убавина кој повторно бил откриен дури во периодот на [[рококо]].<ref>Raunch pg. 383; Zuffi pg. 133</ref> Кореџо претставил голем број елементи што подоцна ќе станат карактеристични за [[Барокна уметност|барокното сликарство]].<ref>Raunch pg. 383; Janson pg. 518</ref> ===Други значајни сликари на високата ренесанса=== [[Андреа дел Сарто]] (1486–1530), Фирентинец, во своето творештво се потпирал и на Микеланџело и на Рафаел, но ги надминал во прикажувањето на изразите на лицето и гестовите, како што се гледа во ''[[Мадона на харпиите]]'', 1517 година.<ref name="Raunch pg. 341">Raunch pg. 341</ref> Неговите фигури покажуваат поголема индивидуалност од претходните дела на високата ренесанса, без притоа да ја изгубат благородноста.<ref name="Raunch pg. 341"/> Во 1520-тите тој останал верен на идеалите на високата ренесанса, како што е композицијата на сликите,<ref>Wundram pg. 166</ref> а лицата на неговите фигури обично се мирни и често убави, без мачењето присутно кај неговите современици маниристи,<ref>Hartt pg. 635</ref> од кои некои биле негови ученици.<ref>Zuffi pg. 116</ref> [[Лоренцо Лото]] (1480–1556), еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Венеција,<ref>Wundrum pg. 724</ref> исто така поминал извесно време во други области на северна Италија, бидејќи, веројатно поради неговото поголемо внимание кон реалистичните детали и линијата, наместо кон бојата во споредба со венецијанската школа, не бил особено ценет во Венеција.<ref>Zuffi pg. 126; Raunch 398</ref> Иако сликал разновидни теми, тој бил одличен портретист со извонредна способност да навлезе во душата на своите модели и да прикаже длабочина на чувството во сликата.<ref>Raunch 398; Zuffi pg. 127</ref> Вообичаено вклучувал други предмети во заднината или предниот план на портретот за да го прикаже карактерот на прикажаната личност.<ref>Zuffi pg. 127; Raunch pg. 399</ref> ==Влијание на италијанското ренесансно сликарство== Животите и на [[Микеланџело]] и на [[Тицијан]] се протегале длабоко во втората половина на XVI век. И двајцата виделе како нивните стилови, како и оние на [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џовани Белини]], [[Антонело да Месина]] и [[Рафаел]], биле приспособувани од подоцнежните сликари за да создадат разновиден стил познат како [[маниризам]], и постепено да се движат кон големиот излив на имагинација и сликарска виртуозност на периодот на [[Барокна уметност|барокното сликарство]]. Уметниците кои најмногу ги развиле тенденциите во големите фигурални композиции на Тицијан биле [[Тинторето]] и [[Паоло Веронезе|Веронезе]], иако Тинторето многумина го сметаат за манирист. Познавањето на делата на Тицијан и Рафаел кај [[Рембрант]] е очигледно во неговите портрети. Директното влијание на Леонардо и Рафаел врз нивните ученици влијаело врз генерации уметници, вклучувајќи го [[Никола Пусен]] и школите на класичните сликари од XVIII и XIX век. Делото на Антонело да Месина имало директно влијание врз [[Албрехт Дирер]] и [[Мартин Шонгауер]], а преку гравурите на вториот, врз безброј уметници. Влијанието преку Шонгауер може да се пронајде во германските, холандските и англиските школи на [[витраж]]ни мајстори, продолжувајќи сè до почетокот на XX век.<ref name=DD/> Таванот на Сикстинската капела на Микеланџело и подоцнежниот ''[[Страшен суд (Микеланџело)|Страшен суд]]'' имале директно влијание врз фигуралните композиции, најпрво кај Рафаел и неговите ученици, а потоа и кај речиси секој подоцнежен сликар од XVI век кој барал нови и интересни начини за прикажување на човечката форма. Можно е да се следи неговиот стил на фигурална композиција преку [[Андреа дел Сарто]], [[Понтормо]], [[Ањоло Бронѕино|Бронѕино]], [[Пармиџанино]], [[Паоло Веронезе|Веронезе]], до [[Ел Греко]], [[Семејство Карачи|Карачи]], [[Караваџо]], [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], [[Никола Пусен|Пусен]] и [[Џовани Батиста Тјеполо|Тјеполо]], па сè до [[Класицизам|класичните]] и [[романтизам|романтичарските]] сликари од XIX век, како [[Жак-Луј Давид]] и [[Ежен Делакроа|Делакроа]]. Под влијание на италијанското ренесансно сликарство биле основани многу современи академии за уметност, како што е [[Кралска академија]], а токму со цел собирање на делата на италијанската ренесанса биле формирани некои од најпознатите уметнички колекции во светот, како што е [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]]. {{multiple image | align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = Постојаното влијание на италијанското ренесансно сликарство | caption_align = center | image1 =Ritratto del Doge Andrea Gritti - Tiziano 059.jpg | width1 = 175 | alt1 = Првата од четирите слики. Портрет во масло на постар маж со строг израз на лицето и кратка бела брада, раскошно облечен во наметка со големи златни копчиња и карактеристична службена капа. На секоја слика е прикажана фигура до под половината, поставена пред темна позадина. Се чини дека секој портрет доловува одреден миг. | caption1 = [[Тицијан]]: Портрет на дуждот [[Андреа Грити]], венецијански, 16 век | image2 = Diego Velázquez - Phillip IV in Army Dress (The portrait of Fraga) - WGA24437.jpg | width2 = 174 | alt2 = Портрет на шпанскиот крал, кој има долго, бледо лице и свиткани мустаќи. Носи темноцрвен капут богато извезен со злато и голема јака украсена со тантела. Во раката држи црна шапка со широк обод. Стои како штотуку да застанал за миг. | caption2 = [[Диего Веласкес]], ''Филип IV Шпански'', 17 век | image3 = George Augustus Eliott, 1st Baron Heathfield - by Joshua Reynolds - Project Gutenberg eText 19009.jpg | width3 = 180 | alt3 = Крупен англиски офицер со румени образи и црни веѓи стои во воена униформа, на позадина од чад од топ. Во едната рака држи многу голем клуч, а со другата прави гест. | caption3 = [[Џошуа Рејнолдс]], „Барон Хитфилд, Лорд-чувар на Гибралтар“, 18 век | image4 = William Orpen Le Chef de l'Hôtel Chatham, Paris.jpg | width4 = 183 | alt4 =Готвач со густа кафеава брада и навоскени мустаќи, облечен во бела готвачка униформа и со висока готвачка капа, стои со рацете на колковите, како да е прекинат во работата. | caption4 = [[Вилијам Орпен]], „Готвач во хотелот „Шатам““, 20 век }} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== ===Генерални извори=== * Giorgio Vasari, ''[[Lives of the Artists]]'' (1568), 1965 edition, trans. George Bull, Penguin, {{ISBN|0-14-044164-6}} * Frederick Hartt, ''A History of Italian Renaissance Art'' (1970) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-23136-2}} * Graham-Dixon, Andrew, ''Renaissance'' (1999) University of California Press, {{ISBN|978-0520223752}} * Ekserdjian, David, ''The Italian Renaissance Altarpiece: Between Icon and Narrative'' (2021) Yale University Press, {{ISBN|978-0300253641}} * R.E. Wolf and R. Millen, ''Renaissance and Mannerist Art'' (1968) Abrams Press, ISBN unknown * Keith Christiansen, ''Italian Painting'' (1992) Hugh Lauter Levin/Macmillan, {{ISBN|0883639718}} * Helen Gardner, ''Art Through the Ages'' (1970) Harcourt, Brace and World, {{ISBN|0-15-503752-8}} * Michael Baxandall, ''Painting and Experience in Fifteenth Century Italy'' (1974) Oxford University Press, {{ISBN|0-19-881329-5}} * Margaret Aston, ''The Fifteenth Century: The Prospect of Europe'' (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-33009-3}} * Ilan Rachum, ''The Renaissance: An Illustrated Encyclopedia'' (1979) Octopus, {{ISBN|0-7064-0857-8}} * Diana Davies, ''Harrap's Illustrated Dictionary of Art and Artists'' (1990) Harrap Books, {{ISBN|0-245-54692-8}} * Luciano Berti, ''Florence: The City and its Art'' (1971) Scala, ISBN unknown * Rona Goffen, ''Renaissance Rivals: Michelangelo, Leonardo, Raphael, Titian'' (2004) Yale University Press, {{ISBN|0300105894}} * Arnold Hauser, ''The Social History of Art, Vol. 2: Renaissance, Mannerism, Baroque'' (1999) Routledge, {{ISBN|0415199468}} * Luciano Berti, ''The Uffizi'' (1971) Scala Publications, Florence, {{ISBN|978-1870248815}} * Michael Wilson, ''The National Gallery, London'' (1977) Scala, {{ISBN|0-85097-257-4}} * Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'' (1974) Michael Joseph, {{ISBN|0-7181-1204-0}} * {{Cite book|last=Sciacca|first=Christine|title=Florence at the Dawn of the Renaissance: Painting and Illumination, 1300-1500|url=http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|year=2012|publisher=Getty Publications|isbn=978-1-60606-126-8|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920044914/http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|archive-date=2012-09-20}} * {{cite book |last1=Wolfflin |first1=Heinrich |title=Classic Art: An Introduction to the Italian Renaissance |date=1980 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=9780801491931}} ===Сликари=== * John White, ''Duccio'', (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-09135-8}} * Cecilia Jannella, ''Duccio di Buoninsegna'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-18-4}} * Sarel Eimerl, ''The World of Giotto'', (1967) Time/Life, {{ISBN|0-900658-15-0}} * Mgr. Giovanni Foffani, ''Frescoes by Giusto de' Menabuoi'', (1988) G. Deganello, ISBN unknown * Ornella Casazza, ''Masaccio and the Brancacci Chapel'', (1990) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-11-7}} * Annarita Paolieri, ''Paolo Uccello, Domenico Veneziano, Andrea del Castagno'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-20-6}} * Alessandro Angelini, ''Piero della Francesca'', (1985) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-04-4}} * Peter Murray and Pier Luigi Vecchi, ''Piero della Francesca'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008647-1}} * Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984) Abrams, {{ISBN|0-8109-2314-9}} * Ranieri Varese, ''Il Palazzo di Schifanoia'', (1980) Specimen/Scala, ISBN unknown * Angela Ottino della Chiesa, ''Leonardo da Vinci'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008649-8}} * Jack Wasserman, ''Leonardo da Vinci'', (1975) Abrams, {{ISBN|0-8109-0262-1}} * Massimo Giacometti, ''The Sistine Chapel'', (1986) Harmony Books, {{ISBN|0-517-56274-X}} * Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962) Phaidon, ISBN unknown * Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998) Könemann, {{ISBN|3-8290-0253-X}} * David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983) BBC, {{ISBN|0-563-20149-5}} * Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985) Chartwell, {{ISBN|0-89009-841-7}} * Mariolina Olivari, ''Giovanni Bellini'', (1990) Scala. ISBN unknown * Cecil Gould, ''Titian'', (1969) Hamlyn, ISBN unknown [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса|*]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари| 01]] hnhl8c006s262pdo83a8t1mwjwopket 5629471 5629470 2026-09-17T11:03:30Z Тиверополник 1815 5629471 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Слика со масло на платно. Во средина стои еврејски свештеник за да ги спои рацете на Дева Марија, која доаѓа од левата страна придружувана од девојки, додека Свети Јосиф стои од десната страна. Зад Јосиф се наоѓаат младичи кои не успеале да ја допрат раката на Марија. Јосиф носи расцветана гранка. Во позадина, прикажани во перспектива, се гледаат отворен плоштад и кружен храм.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' — [[сликарство]] чиј период започнува кон крајот на [[13 век]] и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref name=DD>Diana Davies, Harrap's Illustrated Dictionary of Art and Artists, (1990)</ref><ref name=Hartt>Frederick Hartt, ''A History of Italian Renaissance Art'', (1970)</ref> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M>R.E. Wolf and R. Millen, ''Renaissance and Mannerist Art'', (1968)</ref> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== Високата ренесанса во сликарството била кулминација на разновидните средства на изразување<ref>Manfred Wundrum "Early Renaissance" and "Renaissance and Mannerism" in ''Masterpieces of Western Art'', Tashen, 2007. Page 147</ref> и различните достигнувања во сликарската техника, како што била линеарната перспектива,<ref>Alexander Raunch "Painting of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy" in ''The Italian Renaissance: Architecture, Sculpture, Painting, Drawing'', Konemann, Cologne, 1995. Pg. 308; Wundrum Pg. 147</ref> реалистичното прикажување на физичките<ref>Frederick Hartt and David G. Wilkins, ''History of Italian Art: Painting, Sculpture, Architecture'', 2003.</ref> и психолошките одлики,<ref>Raunch pg. 309</ref> како и управувањето со светлината и темнината, вклучувајќи го контрастот на тоновите, ''[[сфумато]]'' (омекнување на преминот меѓу боите) и ''[[киароскуро]]'' (контраст меѓу светлото и темното),<ref>Wundrum pg. 148; Hartt and Wilkins</ref> во единствен обединувачки стил<ref>Wundrum pg. 147; Hartt and Wilkins</ref> кој изразувал целосен композиционен ред, рамнотежа и хармонија.<ref>Frederick Hartt, ''A History of Art: Painting, Sculpture, Architecture''; Harry N. Abrams Incorporated, New York, 1985, pg. 601; Wundrum pg. 147; Marilyn Stokstad ''Art History'', Third Edition, Pearson Education Inc., New Jersey, 2008. pg 659</ref> Според [[Марсија Хол]], ''[[cangiante]]'' и она што таа го нарекувала ''[[unione]]'' можеле да се додадат на ''киароскуро'' и ''сфумато'' за да се добијат четири специфични сликарски стилови во високата ренесанса;<ref>Hall, Marcia B., ''Rome'' (series "Artistic Centers of the Italian Renaissance"), pp. 148–150, 2005, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521624452}}, 9780521624459, [https://books.google.com/books?id=gt5gtrqoKOIC&pg=PA148 google books]; also the chapter ''The Modes of Coloring in the Cinquecento'' in {{Cite book|last=Hall|first=Marcia B.|title=Color and meaning : practice and theory in Renaissance painting|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39222-5|location=Cambridge|oclc=23766002}}</ref> овие стилови денес понекогаш се групирале како „канонски сликарски начини“ од тој период.<ref>{{cite web|title=Four Canonical Painting Modes by APA|url=https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|access-date=2025-12-20|archive-date=2025-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250916133219/https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|url-status=live}}. Retrieved June 18, 2015.; described in [https://books.google.com/books?id=r_3LDwAAQBAJ pp. 124-125] of ''Research Handbook on Art and Law'', 2020, eds. Fiona McGaughey, Jani McCutcheon, Edward Elgar Publishing, ISBN 9781788971478</ref> Особено, поединечните делови на сликата имале сложен, но урамнотежен и добро поврзан однос со динамичната целина.<ref>Stokstad, pg. 659 and 662</ref> Сликарството на високата ренесанса некои го сметале за апсолутен врв на западното сликарство<ref>Wundrum pg. 145</ref> и постигнувало урамнотежување и усогласување, во хармонија, на спротивставените и навидум меѓусебно исклучиви уметнички позиции, како што биле реалното наспроти идеалното, движењето наспроти мирувањето, слободата наспроти законот, просторот наспроти рамнината и линијата наспроти бојата.<ref>Wundrum pg. 147</ref> Повеќето историчари на уметноста наведувале дека високата ренесанса започнала околу 1495 или 1500 година<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; David Piper, ''The Illustrated History of Art'', Crescent Books, New York, 1991, pg. 129; Jacob Burchhardt, '' Cinerone'' 1841; Franz Kugler ''Handbook of Art History'' 1841.</ref> и завршила во 1520 година со смртта на [[Рафаел]],<ref>Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129; Wurdram pg. 147; Johann Joachim Winklemann, ''Lives of Modern Painters, Sculptors and Architects'' 1672.</ref> иако некои наведувале дека високата ренесанса завршила околу 1525 година<ref>Kugler; Honour and Flemming, pg. 466</ref> или во 1527 година со ограбувањето на Рим од страна на војската на [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V, цар на Светото Римско Царство]],<ref>Stokstad pg. 662; Lanzi.</ref> или околу 1530 година.<ref>Raunch pg. 310</ref> Многумина го наведувале ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]'' на [[Леонардо да Винчи]], започната во 1495 година и завршена во 1498 година, како прво дело на високата ренесанса.<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129</ref> Во својата книга ''Историја на уметноста: сликарство, скулптура и архитектура'', Фредерик Харт наведувал дека периодот од 1520 до 1530 година бил преоден период меѓу високата ренесанса и маниризмот. Во високата ренесанса доминирале тројца сликари: Леонардо да Винчи, Микеланџело и Рафаел; додека Џовани Белини, Џорџоне и Тицијан биле предводници на венецијанското сликарство од високата ренесанса, а [[Антонио да Кореџо]] и [[Андреа дел Сарто]] биле други значајни сликари на стилот на високата ренесанса. ===Леонардо да Винчи=== [[Леонардо да Винчи|Леонардо]] (1452–1519) ги поминал своите години на формирање обучувајќи се во работилницата на [[Фиренца|фирентинскиот]] [[Андреја Верокио|Верокио]], пред да се пресели во Милано, каде што работел од 1482 до 1499 година, а потоа се вратил во Фиренца и таму работел од 1500 до 1506 година. Поради широчината на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажувал во толку многу различни области, тој се сметал за архетипскиот „[[Полимат|ренесансен човек]]“. Но, пред сè, во своето време бил ценет како сликар, а како сликар се потпирал на знаењето што го стекнувал преку своите други интереси. Леонардо бил научен набљудувач. Учел преку набљудување на нештата. Ги проучувал и цртал полските цвеќиња, вировите на реката, формите на карпите и планините, начинот на кој светлината се одбивала од лисјата и блескала во скапоцените камења. Особено, ја проучувал човечката форма, дисецирајќи триесет или повеќе непобарани трупови од една болница со цел да ги разбере мускулите и тетивите. [[File:Última Cena - Da Vinci 5.jpg|thumb|left|upright=1.75|Леонардо да Винчи: ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]''|alt=Правоаголна фреска, во многу оштетена состојба, на Последната вечера. Сцената прикажувала маса поставена низ просторијата, со три прозорци во задниот дел. Во центарот седел Исус, со раширени раце, левата дланка нагоре, а десната надолу. Околу масата се наоѓале учениците, дванаесет мажи на различна возраст. Сите реагирале со изненадување или вознемиреност на она што штотуку го кажал Исус. Различните емоционални реакции и гестови биле прикажани со голема природност.]] Леонардо постигнал степен на реализам во изразувањето на човечките емоции што бил навестен кај Џото, но бил непознат по делото ''Адам и Ева'' на Масачо. ''Тајната вечера'' на Леонардо, насликана од 1495 до 1498 година во трпезаријата на манастирот [[Санта Марија деле Грацие (Милано)]], станала мерило за религиозното наративно сликарство во следниот половина милениум. Многу други ренесансни уметници сликале свои верзии на [[Тајна вечера]], но само онаа на Леонардо била предодредена да биде безброј пати репродуцирана во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, хеклање и покривки за маси. Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето и сликањето на „атмосферата“. Во своите слики, како што биле ''[[Мона Лиза]]'' ({{Circa|1503}}–1517) и ''[[Богородица на карпите]]'' (1483–1486) (најраното целосно дело што целосно било изработено од неговата рака), тој користел светлина и сенка со таква суптилност што, во недостиг на подобар збор, тоа станало познато како Леонардовото ''сфумато'' или „чад“. Тој покажал револуционерна употреба на бојата, определувајќи го преминот меѓу фигурите преку модулација на бојата наместо со вистински линии.<ref>Wundrum pg. 148</ref> Неговото дело го повикувало гледачот во мистериозен свет на променливи сенки, хаотични планини и вртложни порои. Друго значајно дело на Леонардо било ''[[Богородица со Младенецот и Света Ана (Леонардо)|Богородица со Младенецот и Света Ана]]'' ({{Circa|1503}}–1519); монументалниот тридимензионален квалитет на групата и пресметаните ефекти на динамичност и напнатост во композицијата го направиле модел кој подеднакво ги инспирирал класицистите и маниристите.<ref>"Leonardo da Vinci" in ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Освен директното влијание на самите дела, проучувањата на Леонардо на светлината, анатомијата, пејзажот и човечкиот израз делумно се ширеле преку неговата дарежливост кон групата ученици што го опкружувала.<ref>name=Vasari/</ref> ===Микеланџело=== [[File:Creación de Adám.jpg|thumb|upright=1.75|Микеланџело: ''[[Создавањето на Адам]]''|alt=Правоаголна фреска. Бог го создава првиот човек, кој лежи опуштено на земјата, потпрен на едниот лакот и посегнува кон Бог. Бог, прикажан како динамичен старец, ја протега раката од Небото за да го допре Адам и да го исполни со живот.]] Во 1508 година [[Папа Јулиј II]] успеал да го убеди фирентинскиот скулптор [[Микеланџело]] (1475–1564) да продолжи со декоративниот модел на Сикстинската капела. [[Таван на Сикстинската капела|Таванот]] бил изграден така што имал дванаесет коси пандантиви што го поддржувале сводот и претставувале идеални површини за сликање на [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Микеланџело набрзо осмислил сосема поинаква шема, многу посложена и по дизајнот и по иконографијата. Размерите на делото, кое тој го извел речиси целосно сам, освен со рачна помош, биле огромни, а неговата изработка траела речиси пет години. Планот на папата за апостолите тематски би создал сликовна врска меѓу наративите од [[Стариот завет]] и [[Новиот завет]] на ѕидовите и папите во галеријата со портрети.<ref name=Giaco/> Токму [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]], и нивниот водач Петар како прв епископ на Рим, ја претставуваат таа врска. Но моделот на Микеланџело оди во спротивна насока. Темата на плафонот на Микеланџело не е величествениот Божји план за спасението на човештвото. Темата е човечката огрешеност. Станува збор за тоа зошто на човештвото и на верата им бил потребен Исус.<ref name=TLT>T.L.Taylor, ''The Vision of Michelangelo'', Sydney University, (1982)</ref> На прв поглед, таванот претставува [[Хуманизам|хуманистичка]] конструкција. Фигурите се со натчовечки димензии, а во случајот со [[Адам и Ева|Адам]], се толку убави што според биографот [[Џорџо Вазари]], навистина изгледа како самиот Бог да ја создал фигурата, а не Микеланџело. Но, и покрај убавината на поединечните фигури, Микеланџело не ја возвеличил човечката состојба и секако не го претставил хуманистичкиот идеал на [[платонска љубов]]. Всушност, предците на Христос, кои ги насликал околу горниот дел од ѕидот, ги прикажуваат најлошите аспекти на семејните односи, прикажувајќи нарушени односи во толку различни облици колку што има различни семејства.<ref name=TLT/> Вазари ги пофалил навидум бесконечните способности на Микеланџело за измислување различни положби на фигурите. [[Рафаел]], кому [[Донато Браманте]] му овозможил да види дел од делото откако Микеланџело го напуштил своето сликарско дело и во лутина заминал во Болоња, насликал најмалку две фигури по примерот на пророците на Микеланџело: едната во [[Црква Свети Агостино|црквата Свети Агостино]], а другата во [[Апостолски дворец|Ватикан]], неговиот портрет на самиот Микеланџело во ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]''.<ref name=Giaco/><ref>Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998)</ref><ref>Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962)</ref> Подоцнежното дело на Микеланџело, ''[[Страшниот суд (Микеланџело)|Страшниот суд]]'', насликано на олтарниот ѕид на Сикстинската капела помеѓу 1534 и 1541 година, покажува маниристички стил, со генерално издолжени тела, кој го заменил стилот на високата ренесанса помеѓу 1520 и 1530 година. ===Рафаел=== Заедно со [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело]], името на [[Рафаело Санти]] (1483–1520) е синоним за високата ренесанса, иако бил 18 години помлад од Микеланџело и речиси 30 години помлад од Леонардо и починал на 37-годишна возраст, само една година по Леонардо. Не може да се каже дека тој ја унапредил состојбата на сликарството во иста мера како неговите двајца славни современици. Наместо тоа, неговото дело претставувало кулминација на сите достигнувања на високата ренесанса. [[File:Sanzio 01.jpg|thumb|left|upright=1.75|alt=Фреска на засводен простор во кој се собрани многу луѓе во класична облека, распоредени во групи. Сцената е доминирана од двајца филозофи, од кои едниот, Платон, е стар и има долга бела брада. Тој драматично покажува кон Небесата. Замислена фигура во преден план седи потпрена на блок од мермер.|Рафаел: ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'', нарачана од [[Папа Јулиј II]] за украсување на комплексот простории денес познат како [[Рафаелови соби]] во Ватикан]] Рафаел бил роден како син на сликар, па неговиот професионален пат, за разлика од оној на Микеланџело, кој бил син на пониско благородништво, бил определен. Неколку години по смртта на својот татко, работел во умбриската работилница на [[Пјетро Перyџино]], одличен сликар и извонреден техничар. Неговата прва потпишана и датирана слика, изработена на 21-годишна возраст, е ''Веридбата на Богородица'', која веднаш го открива своето потекло од делото на Перуџино ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]''.<ref name=DD/> Рафаел се преселил во [[Фиренца]] во 1504 година, а во [[Рим]] во 1508 година и без задршка ги користел вештините на прочуените сликари чии животи се преклопувале со неговиот. Во неговите дела се обединети индивидуалните квалитети на бројни различни сликари. Заоблените форми и светлите бои на Перуџино, реалистичните портрети на Гирландајо, реализмот и осветлувањето на Леонардо и моќниот цртеж на Микеланџело се обединиле во сликите на Рафаел. Во својот краток живот тој изработил голем број големи олтарни слики, импресивна класична фреска на морската нимфа [[Галатеја (митологија)|Галатеја]], извонредни портрети, меѓу кои двајца папи и еден познат писател, а додека Микеланџело го сликал [[таван на Сикстинската капела|таванот на Сикстинската капела]], Рафаел изработувал серија ѕидни фрески во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]] во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]], од кои ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'' (1509–1511) во ''Сала на Сетњатурата'' има особено значење. Оваа фреска прикажува средба на најучените старогрчки Атињани, собрани во величествен класичен простор околу средишната фигура на [[Платон]], кого Рафаел познато го насликал според ликот на [[Леонардо да Винчи]]. Замислената фигура на [[Хераклит]], која седи покрај голем камен блок, е портрет на [[Микеланџело]] и претставува упатување кон неговата слика на пророкот [[Еремија]] во Сикстинската капела. Својот автопортрет го поставил десно, покрај својот учител Перуџино.<ref>Некои извори ја идентификуваат оваа фигура како [[Ил Содома]], но станува збор за постар, седокос човек, додека Содома во тоа време бил во своите триесетти години. Освен тоа, фигурата во голема мера наликува на неколку автопортрети на Перуџино, кој во тоа време би имал околу 60 години.</ref> Но главниот извор на популарноста на Рафаел не биле неговите големи дела, туку неговите мали фирентински слики на Богородица и детето Христос. Постојано сликал, во малку различни пози, слична полничка жена со мирно лице и нејзините буцкасти деца, од кои најпозната веројатно е ''La Belle Jardinière'' („Богородица на убавата градина“), која денес се наоѓа во [[Лувр]]. Неговото поголемо дело, ''[[Систинска Мадона]]'', користено како предлошка за безброј [[витраж]]и, во 21 век станало препознатлив извор на познатата слика со два мали херувими, која е репродуцирана на сè, од хартиени салфетки до чадори.<ref>David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983)</ref><ref>Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985)</ref> ===Џовани Белини=== [[File:Pala di San Zaccaria (Venezia).jpg|thumb|[[Џовани Белини]], ''Олтарната слика [[Олтар на Сан Закарија]]''|alt=Слика во масло. Голема олтарна слика на која Богородица седи на подигнат престол, со четворица светци и ангел, како што е опишано во статијата.]] Како водач на [[Венецијанско сликарство|венецијанското сликарство]], [[Џовани Белини]] (1430–1516) бил роден во рок од една година од својот брат [[Џентиле Белини|Џентиле]], својот зет [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Антонело да Месина]], но живеел една деценија подолго од првите двајца и речиси три децении подолго од последниот. Сликал сè до својата смрт, а неговите дела покажуваат различни влијанија. Неговите рани дела го покажуваат влијанието на Мантења, со остри линии и јасно дефинирани бои,<ref>Wundram pg. 120; Ruanch pg. 366</ref> додека по престојот на Месина во Венеција во 1475–1476 година, неговите дела прифатиле фламански сличен реализам и светли бои, што покажува дека тој бил многу успешен во усвојувањето на техниките на сликање со масло што ги донел Месина.<ref>Stokstad pg. 655; Wundram pg. 120; Hartt pg. 563</ref> Најпрво бил учител на [[Џорџоне]]<ref name="Raunch pg. 388">Raunch pg. 388</ref> и [[Тицијан]]<ref name="Raunch pg. 392">Raunch pg. 392</ref>, но подоцна бил под влијание на Џорџоне, особено во прифаќањето на [[тонализам|тонализмот]], при што бојата се нанесува во преклопени слоеви и создава мек, дифузен ефект, така што фигурите и пејзажите стануваат пообединети во атмосферата.<ref name="Mariolina">{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|publisher=Scala|location=Florence|year=2007|isbn=978-8881170999}}</ref><ref>Stefano Zuffi ''One Thousand Years of Painting'', Electa, Milan, 2001.</ref> Белини станал единствениот голем сликар од XV век кој го преминал прагот од раната ренесанса кон стилот на високата ренесанса со дела како ''[[Портрет на дуждот Леонардо Лоредан]]'' (1501),<ref>Wundrum Pag. 147 and Pg.121; Hartt, Pg. 645</ref> во кој дуждот покажува спокојство што Белини веројатно го научил од Месина,<ref name="Raunch pg. 361"/> и ''[[Крштевањето на Христос (Белини)|Крштевањето на Христос]]'' (1500–1502). Белини, како и [[Рафаел]], создал бројни мали слики на Богородица во богати, блескави бои, обично со поинтензивна тоналност од неговиот фирентински современик. Традиционално, во сликањето олтарни слики со ''Богородица и Младенецот'', устоличената фигура на Богородица е придружувана од светци, кои стојат во определени простори, физички одделени во форма на полиптих или ограничени со насликани архитектонски граници. [[Пјеро дела Франческа]] ја користел класичната ниша како амбиент за своите устоличени Богородици (со светци групирани околу престолот), исто како што [[Масачо]] ја користел како амбиент за својата ''[[Света Троица (Масачо)|Света Троица]]'' во [[Санта Марија Новела]]. Белини ја користел истата форма, позната како ''Свет разговор'', во неколку свои подоцнежни олтарни слики, [[Олтар на Сан Закарија|како онаа]] за венецијанската црква [[Сан Закарија]] (1505). Тоа е мајсторска композиција која го користи тонализмот и ја продолжува вистинската архитектура на зградата во илузионистичката архитектура на сликата, претворајќи ја нишата во своевидна [[лоџија]] отворена кон пејзажот и дневната светлина што се прелева врз фигурите на Богородица и Младенецот, двете светици и малиот ангел кој свири на [[виола]], правејќи ги тие фигури посветли од [[Свети Петар]] и [[Свети Јероним]] во преден план.<ref>{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|title=Giovanni Bellini|year=1990}}</ref> ===Џорџоне=== [[File:Giorgione tempest.jpg|thumb|left|upright=1.4|Џорџоне: ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]''|alt=Слика во масло. Мистериозен пејзаж со класични урнатини. Маж стои лево, а десно гола жена храни бебе]] И покрај краткотрајноста на неговата кариера (починал во 1510 година, на околу 35-годишна возраст)<ref>Stokstad pg. 682; Hartt pg. 646</ref> и малиот број дела за кои универзално се прифаќа дека се целосно негови (само четири или пет),<ref>Stokstad pg. 682</ref> [[Џорџоне]] често се смета за основач на венецијанскиот стил на високата ренесанса,<ref>Hartt pg. 645; Raunch pg. 388; Stokstad pg. 682</ref> иако различни научници наведуваат различни причини за таквото тврдење. Една од нив е неговата зголемена употреба на градации на боја и светлина (модулација на бојата), вклучувајќи го и ''сфумато'', често постигнувано преку [[Тонализам|тонализмот]],<ref name="Mariolina"/> за дефинирање на формите на фигурите и пејзажите и за создавање атмосфера во која сите компоненти на сликата се обединети.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 165; Raunch pg.646; Hartt pg. 646</ref> Некои сметаат дека можеби ова го научил од [[Леонардо да Винчи]], за кого се вели дека ја посетил Венеција во 1501 година.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 148</ref> Во неговата ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', 1505 година, употребата на линијата и модулацијата на бојата се подеднакво застапени, но во ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]'', {{Circa|1510}}, модулацијата на бојата речиси целосно ја заменува линијата, создавајќи уметничка визија во која човештвото и природата се обединети.<ref>Wundram pg. 145 and pg. 165</ref> Некои ја сметаат ''Бурата'' за една од најзначајните слики создадени во Италија, бидејќи компонентите се обединети преку бојата, а атмосферата е сонлива и исполнета со совршена хармонија.<ref name="Raunch pg. 392"/> Џорџоне бил првиот сликар кој ѝ доделил водечка улога на природата,<ref>Zuffi pg. 103; Stokstad pg. 682; Raunch pg. 388)</ref> а секогаш кога на неговите слики се појавува пејзаж, тој станува составен дел од сликата.<ref>Raunch pg. 388; Hartt pg. 647; Stokstad pg. 682</ref> ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', споредена со сличната ''[[Олтар на Сан Закарија]]'' на Џовани Белини, покажува уште една иновација на Џорџоне — прилагодување на насоките и положбите на фигурите, како што се копјето што го држи [[Либерале од Тревизо|Свети Либерале]] лево и наборите на наметката на Богородица поставени паралелно, со цел субјектите да бидат пообединети.<ref>Hartt pg. 648; Luffi pg. 103</ref> Конечно, сликите на Џорџоне секогаш се двосмислени во своето значење и отворени за различни толкувања.<ref>Hartt pg. 647; Raunch pg. 388</ref> Во ''Бурата'', голата жена што храни бебе и облечениот маж, како и блесокот на молњата, можеби ги претставуваат [[Адам и Ева]] по нивниот престој во Еден, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 103</ref> Друга слика што му се припишува, ''[[Тројцата филозофи]]'', можеби ги претставува [[Мудреци од исток|Мудреците]] кои го планираат своето патување во потрага по новородениот Христос, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 102; Raunch pg. 388)</ref> Ниту една од сликите на Џорџоне никогаш немала целосно сигурно толкување.<ref name="Raunch pg. 388"/> До неодамна се сметало за сигурно дека со ''[[Заспана Венера (Џорџоне)|Заспаната Венера]]'', 1510 година, Џорџоне ја насликал првата женска гола фигура која стои, или поточно лежи, како субјект што треба да биде прикажан и набљудуван исклучиво поради својата убавина. Иако долго време било прифатено дека Тицијан го завршил пејзажот на сликата по смртта на Џорџоне, сè поголем број историчари на уметноста го доведуваат во прашање тоа дали Џорџоне го насликал целото женско тело.<ref>Zuffi pg. 102</ref> ===Тицијан=== [[File:Tizian 041.jpg|thumb|upright=1.1|Тицијан: ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]''|alt=чија динамична композиција во три нивоа и шема на бои го утврдиле како најзначаен сликар северно од Рим.]] [[Тицијан]] ({{Circa|1490}}–1576) се обучувал во работилницата на [[Џовани Белини]] заедно со Џорџоне, а потоа му помагал на Џорџоне.<ref>Raunch pg. 392; Stokstad pg. 684; Hartt pg. 647; Zuffi pg.128</ref> По смртта на Џорџоне, тој бил водечка фигура на Венецијанската школа повеќе од 60 години.<ref>Hartt pg. 647; Zuffi pg. 128</ref> Неговите рани дела покажуваат силно влијание од Белини и Џорџоне,<ref>Stokstad pg. 684; Raunch pg. 392</ref> но набрзо ги прифатил принципите на формата и бојата што ги вовеле тие двајца,<ref>Hartt pg. 647</ref> и ја утврдил бојата, а не линијата, како главен определувачки елемент во сликарството,<ref>Hartt pg. 647; Wundram pg. 176</ref> со што го довршил стилот на венецијанската висока ренесанса.<ref name="Raunch pg. 392"/> Тој го постигнал тоа со нанесување густи бои во пастозни наслаги една покрај друга, со лабави и широки потези на четката.<ref>Raunch pg. 393; Zuffi pg. 128</ref> На тој начин истовремено ги истакнувал светлината и бојата;<ref>Raunch pg. 396</ref> уште во своето време бил познат како мајстор на светлината и бојата.<ref>Stokstad pg. 684</ref> Друга силна страна на Тицијан била композицијата на неговите слики.<ref>(Wundram pg. 176</ref> Во ''[[Мадона Пезаро]]'', 1519–1526, тој ја поместува Богородица од средината, поставувајќи ја наместо тоа на горниот [[Теме (геометрија)|врв]] на моќна дијагонална линија (наспроти вообичаената вертикална или хоризонтална), која сепак го насочува вниманието кон Богородица.<ref>Raunch pg. 393; Stokstad 684</ref> Ова било едно од првите дела во кои фигурите биле групирани во кружна, растечка структура.<ref>Wundram pg. 154</ref> ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]'', 1516–1518, исто така содржи дијагонални линии (формирани од херувимите распоредени околу Богородица), кои ја носат триумфалната порака на сликата нагоре кон горните делови на црквата Фрари во Венеција, на чиј олтар се наоѓа.<ref>Hartt pg.649</ref> Ова дело било првото кое содржело визуелен навесток на движење;<ref>Wundram pg. 152</ref> сите дела на Тицијан покажуваат нова динамичност во движењата на луѓето во споредба со статичните елементи кај другите сликари на високата ренесанса.<ref>Wundram pg. 176; Raunch pg. 393</ref> ''Успение на Богородица'' исто така се одликува, како и сите негови слики, со блескави, длабоки и богати бои, благодарение на нанесувањето слој врз слој боја од страна на Тицијан, понекогаш и со различни бои.<ref>Hartt pg. 649; Stokstad pg. 685</ref> Тицијан бил и најбараниот портретист во своето време и го издигнал портретот на исто ниво на почит како и наративното сликарство.<ref>Raunch pg. 400</ref> Особено значајни се ''[[Коњички портрет на Карло V]]'', 1548, коњички портрет во симфонија од пурпурни тонови, и портретот на дуждот [[Андреа Грити]], владетелот на Венеција, можеби најмоќниот портрет на Тицијан. Како што стареел Тицијан, тој го задржал генерално стилот на високата ренесанса до своите последни години, кога фигурата речиси целосно се растворила во движењето на бојата,<ref>Hartt pg. 650</ref> па сè повеќе се оддалечувал од главниот тек на италијанското сликарство, кое до 1530 година речиси целосно се насочило кон [[маниризам]]от.<ref name="Zuffi pg. 128">Zuffi pg. 128</ref> Во многу погледи, Тицијан може да се смета за основоположник на модерното сликарство.<ref name="Zuffi pg. 128"/> ===Кореџо=== [[File:Cathedral (Parma) - Assumption by Correggio.jpg|thumb|left|upright=1.35|Кореџо: ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'']] [[Антонио да Кореџо]] (1489–1534), кој никогаш не го посетил Рим, но мора да ги видел делата на Рафаел, Микеланџело и Тицијан, работел во личен стил на високата ренесанса во [[Парма]], во северна Италија.<ref>Hartt pg. 638; Raunch pg. 383</ref> Тој ја вовел отворената небесна визија исполнета со лебдечки фигури на куполите на црквите, која станала белег на барокниот период во XVII век, со неговата ''[[Визијата на Свети Јован на Патмос|Визија на Свети Јован Евангелист]]'', 1520–1524, во пармската црква Сан Џовани Еванџелиста, и ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'', 1526–1530, во катедралата во [[Парма]].<ref>Hartt pg. 639; Raunch pg. 383; Stokstad pg. 681</ref> Еден историчар на уметноста наведува дека во второто дело Кореджо создава „блескава илузија: архитектурата на куполата изгледа како да се раствора, а формата како да експлодира низ градбата, вовлекувајќи го гледачот нагоре во вртложниот виор од светци и ангели кои се издигнуваат заедно со Богородица кон небото“.<ref>Stokstad pg. 681</ref> Во тие куполи и во други дела, неговата смела употреба на перспективата, обично преку поставување темна боја наспроти светли бои за да се засили илузијата на длабочина, е опишана како восхитувачка.<ref>Hartt pg. 638; Zuffi pg. 132; Raunch pg.383; Janson pg. 516</ref> Неговиот главен интерес било сликањето на светлината и тој ги најавува ефектите што подоцна ќе ги постигне [[Караваџо]] на почетокот на следниот век.<ref>Raunch pg. 383</ref> Неговото мајсторство воскратување во перспектива (при што предметите изгледаат пократки бидејќи се поставени под агол кон гледачот) за создавање перспектива е опишано како можеби највешто некогаш постигнато.<ref>Raunch pg. 383; Hartt pg. 638</ref> Во ''[[Јупитер и Ија]]'', 1531–1532, Кореджо создал силен контраст меѓу светлосната фигура на [[Ија (митологија)|Ија]] и меките, но темни облаци што го исполнуваат небото,<ref>Wundram pg. 174</ref> а кои изгледаат како да го обвиткуваат нејзиното блескаво тело.<ref>Zuffi pg. 132</ref> Кореџо успеал совршено да го изведе дифузниот ефект на облаците, маглата или измаглицата,<ref>Hartt pg. 383</ref> а заедно со модулацијата на бојата, тоа им дава на неговите ликови изразено чувство на бестежинска состојба.<ref>Wundram pg. 174; Janson pg. 516</ref> Тој го сликал човечкото тело на нежен и сензуален начин кој никогаш не бил надминат,<ref>Hartt pg. 639</ref> и претставил нов концепт на женската убавина кој повторно бил откриен дури во периодот на [[рококо]].<ref>Raunch pg. 383; Zuffi pg. 133</ref> Кореџо претставил голем број елементи што подоцна ќе станат карактеристични за [[Барокна уметност|барокното сликарство]].<ref>Raunch pg. 383; Janson pg. 518</ref> ===Други значајни сликари на високата ренесанса=== [[Андреа дел Сарто]] (1486–1530), Фирентинец, во своето творештво се потпирал и на Микеланџело и на Рафаел, но ги надминал во прикажувањето на изразите на лицето и гестовите, како што се гледа во ''[[Мадона на харпиите]]'', 1517 година.<ref name="Raunch pg. 341">Raunch pg. 341</ref> Неговите фигури покажуваат поголема индивидуалност од претходните дела на високата ренесанса, без притоа да ја изгубат благородноста.<ref name="Raunch pg. 341"/> Во 1520-тите тој останал верен на идеалите на високата ренесанса, како што е композицијата на сликите,<ref>Wundram pg. 166</ref> а лицата на неговите фигури обично се мирни и често убави, без мачењето присутно кај неговите современици маниристи,<ref>Hartt pg. 635</ref> од кои некои биле негови ученици.<ref>Zuffi pg. 116</ref> [[Лоренцо Лото]] (1480–1556), еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Венеција,<ref>Wundrum pg. 724</ref> исто така поминал извесно време во други области на северна Италија, бидејќи, веројатно поради неговото поголемо внимание кон реалистичните детали и линијата, наместо кон бојата во споредба со венецијанската школа, не бил особено ценет во Венеција.<ref>Zuffi pg. 126; Raunch 398</ref> Иако сликал разновидни теми, тој бил одличен портретист со извонредна способност да навлезе во душата на своите модели и да прикаже длабочина на чувството во сликата.<ref>Raunch 398; Zuffi pg. 127</ref> Вообичаено вклучувал други предмети во заднината или предниот план на портретот за да го прикаже карактерот на прикажаната личност.<ref>Zuffi pg. 127; Raunch pg. 399</ref> ==Влијание на италијанското ренесансно сликарство== Животите и на [[Микеланџело]] и на [[Тицијан]] се протегале длабоко во втората половина на XVI век. И двајцата виделе како нивните стилови, како и оние на [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џовани Белини]], [[Антонело да Месина]] и [[Рафаел]], биле приспособувани од подоцнежните сликари за да создадат разновиден стил познат како [[маниризам]], и постепено да се движат кон големиот излив на имагинација и сликарска виртуозност на периодот на [[Барокна уметност|барокното сликарство]]. Уметниците кои најмногу ги развиле тенденциите во големите фигурални композиции на Тицијан биле [[Тинторето]] и [[Паоло Веронезе|Веронезе]], иако Тинторето многумина го сметаат за манирист. Познавањето на делата на Тицијан и Рафаел кај [[Рембрант]] е очигледно во неговите портрети. Директното влијание на Леонардо и Рафаел врз нивните ученици влијаело врз генерации уметници, вклучувајќи го [[Никола Пусен]] и школите на класичните сликари од XVIII и XIX век. Делото на Антонело да Месина имало директно влијание врз [[Албрехт Дирер]] и [[Мартин Шонгауер]], а преку гравурите на вториот, врз безброј уметници. Влијанието преку Шонгауер може да се пронајде во германските, холандските и англиските школи на [[витраж]]ни мајстори, продолжувајќи сè до почетокот на XX век.<ref name=DD/> Таванот на Сикстинската капела на Микеланџело и подоцнежниот ''[[Страшен суд (Микеланџело)|Страшен суд]]'' имале директно влијание врз фигуралните композиции, најпрво кај Рафаел и неговите ученици, а потоа и кај речиси секој подоцнежен сликар од XVI век кој барал нови и интересни начини за прикажување на човечката форма. Можно е да се следи неговиот стил на фигурална композиција преку [[Андреа дел Сарто]], [[Понтормо]], [[Ањоло Бронѕино|Бронѕино]], [[Пармиџанино]], [[Паоло Веронезе|Веронезе]], до [[Ел Греко]], [[Семејство Карачи|Карачи]], [[Караваџо]], [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], [[Никола Пусен|Пусен]] и [[Џовани Батиста Тјеполо|Тјеполо]], па сè до [[Класицизам|класичните]] и [[романтизам|романтичарските]] сликари од XIX век, како [[Жак-Луј Давид]] и [[Ежен Делакроа|Делакроа]]. Под влијание на италијанското ренесансно сликарство биле основани многу современи академии за уметност, како што е [[Кралска академија]], а токму со цел собирање на делата на италијанската ренесанса биле формирани некои од најпознатите уметнички колекции во светот, како што е [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]]. {{multiple image | align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = Постојаното влијание на италијанското ренесансно сликарство | caption_align = center | image1 =Ritratto del Doge Andrea Gritti - Tiziano 059.jpg | width1 = 175 | alt1 = Првата од четирите слики. Портрет во масло на постар маж со строг израз на лицето и кратка бела брада, раскошно облечен во наметка со големи златни копчиња и карактеристична службена капа. На секоја слика е прикажана фигура до под половината, поставена пред темна позадина. Се чини дека секој портрет доловува одреден миг. | caption1 = [[Тицијан]]: Портрет на дуждот [[Андреа Грити]], венецијански, 16 век | image2 = Diego Velázquez - Phillip IV in Army Dress (The portrait of Fraga) - WGA24437.jpg | width2 = 174 | alt2 = Портрет на шпанскиот крал, кој има долго, бледо лице и свиткани мустаќи. Носи темноцрвен капут богато извезен со злато и голема јака украсена со тантела. Во раката држи црна шапка со широк обод. Стои како штотуку да застанал за миг. | caption2 = [[Диего Веласкес]], ''Филип IV Шпански'', 17 век | image3 = George Augustus Eliott, 1st Baron Heathfield - by Joshua Reynolds - Project Gutenberg eText 19009.jpg | width3 = 180 | alt3 = Крупен англиски офицер со румени образи и црни веѓи стои во воена униформа, на позадина од чад од топ. Во едната рака држи многу голем клуч, а со другата прави гест. | caption3 = [[Џошуа Рејнолдс]], „Барон Хитфилд, Лорд-чувар на Гибралтар“, 18 век | image4 = William Orpen Le Chef de l'Hôtel Chatham, Paris.jpg | width4 = 183 | alt4 =Готвач со густа кафеава брада и навоскени мустаќи, облечен во бела готвачка униформа и со висока готвачка капа, стои со рацете на колковите, како да е прекинат во работата. | caption4 = [[Вилијам Орпен]], „Готвач во хотелот „Шатам““, 20 век }} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== ===Генерални извори=== * Giorgio Vasari, ''[[Lives of the Artists]]'' (1568), 1965 edition, trans. George Bull, Penguin, {{ISBN|0-14-044164-6}} * Frederick Hartt, ''A History of Italian Renaissance Art'' (1970) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-23136-2}} * Graham-Dixon, Andrew, ''Renaissance'' (1999) University of California Press, {{ISBN|978-0520223752}} * Ekserdjian, David, ''The Italian Renaissance Altarpiece: Between Icon and Narrative'' (2021) Yale University Press, {{ISBN|978-0300253641}} * R.E. Wolf and R. Millen, ''Renaissance and Mannerist Art'' (1968) Abrams Press, ISBN unknown * Keith Christiansen, ''Italian Painting'' (1992) Hugh Lauter Levin/Macmillan, {{ISBN|0883639718}} * Helen Gardner, ''Art Through the Ages'' (1970) Harcourt, Brace and World, {{ISBN|0-15-503752-8}} * Michael Baxandall, ''Painting and Experience in Fifteenth Century Italy'' (1974) Oxford University Press, {{ISBN|0-19-881329-5}} * Margaret Aston, ''The Fifteenth Century: The Prospect of Europe'' (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-33009-3}} * Ilan Rachum, ''The Renaissance: An Illustrated Encyclopedia'' (1979) Octopus, {{ISBN|0-7064-0857-8}} * Diana Davies, ''Harrap's Illustrated Dictionary of Art and Artists'' (1990) Harrap Books, {{ISBN|0-245-54692-8}} * Luciano Berti, ''Florence: The City and its Art'' (1971) Scala, ISBN unknown * Rona Goffen, ''Renaissance Rivals: Michelangelo, Leonardo, Raphael, Titian'' (2004) Yale University Press, {{ISBN|0300105894}} * Arnold Hauser, ''The Social History of Art, Vol. 2: Renaissance, Mannerism, Baroque'' (1999) Routledge, {{ISBN|0415199468}} * Luciano Berti, ''The Uffizi'' (1971) Scala Publications, Florence, {{ISBN|978-1870248815}} * Michael Wilson, ''The National Gallery, London'' (1977) Scala, {{ISBN|0-85097-257-4}} * Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'' (1974) Michael Joseph, {{ISBN|0-7181-1204-0}} * {{Cite book|last=Sciacca|first=Christine|title=Florence at the Dawn of the Renaissance: Painting and Illumination, 1300-1500|url=http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|year=2012|publisher=Getty Publications|isbn=978-1-60606-126-8|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920044914/http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|archive-date=2012-09-20}} * {{cite book |last1=Wolfflin |first1=Heinrich |title=Classic Art: An Introduction to the Italian Renaissance |date=1980 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=9780801491931}} ===Сликари=== * John White, ''Duccio'', (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-09135-8}} * Cecilia Jannella, ''Duccio di Buoninsegna'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-18-4}} * Sarel Eimerl, ''The World of Giotto'', (1967) Time/Life, {{ISBN|0-900658-15-0}} * Mgr. Giovanni Foffani, ''Frescoes by Giusto de' Menabuoi'', (1988) G. Deganello, ISBN unknown * Ornella Casazza, ''Masaccio and the Brancacci Chapel'', (1990) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-11-7}} * Annarita Paolieri, ''Paolo Uccello, Domenico Veneziano, Andrea del Castagno'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-20-6}} * Alessandro Angelini, ''Piero della Francesca'', (1985) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-04-4}} * Peter Murray and Pier Luigi Vecchi, ''Piero della Francesca'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008647-1}} * Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984) Abrams, {{ISBN|0-8109-2314-9}} * Ranieri Varese, ''Il Palazzo di Schifanoia'', (1980) Specimen/Scala, ISBN unknown * Angela Ottino della Chiesa, ''Leonardo da Vinci'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008649-8}} * Jack Wasserman, ''Leonardo da Vinci'', (1975) Abrams, {{ISBN|0-8109-0262-1}} * Massimo Giacometti, ''The Sistine Chapel'', (1986) Harmony Books, {{ISBN|0-517-56274-X}} * Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962) Phaidon, ISBN unknown * Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998) Könemann, {{ISBN|3-8290-0253-X}} * David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983) BBC, {{ISBN|0-563-20149-5}} * Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985) Chartwell, {{ISBN|0-89009-841-7}} * Mariolina Olivari, ''Giovanni Bellini'', (1990) Scala. ISBN unknown * Cecil Gould, ''Titian'', (1969) Hamlyn, ISBN unknown [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса|*]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари| 01]] 3am9lehqz3byl4xk595o5b4cfwx1rar 5629472 5629471 2026-09-17T11:04:17Z Тиверополник 1815 /* Сликари */ 5629472 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Слика со масло на платно. Во средина стои еврејски свештеник за да ги спои рацете на Дева Марија, која доаѓа од левата страна придружувана од девојки, додека Свети Јосиф стои од десната страна. Зад Јосиф се наоѓаат младичи кои не успеале да ја допрат раката на Марија. Јосиф носи расцветана гранка. Во позадина, прикажани во перспектива, се гледаат отворен плоштад и кружен храм.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' — [[сликарство]] чиј период започнува кон крајот на [[13 век]] и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref name=DD>Diana Davies, Harrap's Illustrated Dictionary of Art and Artists, (1990)</ref><ref name=Hartt>Frederick Hartt, ''A History of Italian Renaissance Art'', (1970)</ref> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M>R.E. Wolf and R. Millen, ''Renaissance and Mannerist Art'', (1968)</ref> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== Високата ренесанса во сликарството била кулминација на разновидните средства на изразување<ref>Manfred Wundrum "Early Renaissance" and "Renaissance and Mannerism" in ''Masterpieces of Western Art'', Tashen, 2007. Page 147</ref> и различните достигнувања во сликарската техника, како што била линеарната перспектива,<ref>Alexander Raunch "Painting of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy" in ''The Italian Renaissance: Architecture, Sculpture, Painting, Drawing'', Konemann, Cologne, 1995. Pg. 308; Wundrum Pg. 147</ref> реалистичното прикажување на физичките<ref>Frederick Hartt and David G. Wilkins, ''History of Italian Art: Painting, Sculpture, Architecture'', 2003.</ref> и психолошките одлики,<ref>Raunch pg. 309</ref> како и управувањето со светлината и темнината, вклучувајќи го контрастот на тоновите, ''[[сфумато]]'' (омекнување на преминот меѓу боите) и ''[[киароскуро]]'' (контраст меѓу светлото и темното),<ref>Wundrum pg. 148; Hartt and Wilkins</ref> во единствен обединувачки стил<ref>Wundrum pg. 147; Hartt and Wilkins</ref> кој изразувал целосен композиционен ред, рамнотежа и хармонија.<ref>Frederick Hartt, ''A History of Art: Painting, Sculpture, Architecture''; Harry N. Abrams Incorporated, New York, 1985, pg. 601; Wundrum pg. 147; Marilyn Stokstad ''Art History'', Third Edition, Pearson Education Inc., New Jersey, 2008. pg 659</ref> Според [[Марсија Хол]], ''[[cangiante]]'' и она што таа го нарекувала ''[[unione]]'' можеле да се додадат на ''киароскуро'' и ''сфумато'' за да се добијат четири специфични сликарски стилови во високата ренесанса;<ref>Hall, Marcia B., ''Rome'' (series "Artistic Centers of the Italian Renaissance"), pp. 148–150, 2005, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521624452}}, 9780521624459, [https://books.google.com/books?id=gt5gtrqoKOIC&pg=PA148 google books]; also the chapter ''The Modes of Coloring in the Cinquecento'' in {{Cite book|last=Hall|first=Marcia B.|title=Color and meaning : practice and theory in Renaissance painting|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39222-5|location=Cambridge|oclc=23766002}}</ref> овие стилови денес понекогаш се групирале како „канонски сликарски начини“ од тој период.<ref>{{cite web|title=Four Canonical Painting Modes by APA|url=https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|access-date=2025-12-20|archive-date=2025-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250916133219/https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|url-status=live}}. Retrieved June 18, 2015.; described in [https://books.google.com/books?id=r_3LDwAAQBAJ pp. 124-125] of ''Research Handbook on Art and Law'', 2020, eds. Fiona McGaughey, Jani McCutcheon, Edward Elgar Publishing, ISBN 9781788971478</ref> Особено, поединечните делови на сликата имале сложен, но урамнотежен и добро поврзан однос со динамичната целина.<ref>Stokstad, pg. 659 and 662</ref> Сликарството на високата ренесанса некои го сметале за апсолутен врв на западното сликарство<ref>Wundrum pg. 145</ref> и постигнувало урамнотежување и усогласување, во хармонија, на спротивставените и навидум меѓусебно исклучиви уметнички позиции, како што биле реалното наспроти идеалното, движењето наспроти мирувањето, слободата наспроти законот, просторот наспроти рамнината и линијата наспроти бојата.<ref>Wundrum pg. 147</ref> Повеќето историчари на уметноста наведувале дека високата ренесанса започнала околу 1495 или 1500 година<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; David Piper, ''The Illustrated History of Art'', Crescent Books, New York, 1991, pg. 129; Jacob Burchhardt, '' Cinerone'' 1841; Franz Kugler ''Handbook of Art History'' 1841.</ref> и завршила во 1520 година со смртта на [[Рафаел]],<ref>Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129; Wurdram pg. 147; Johann Joachim Winklemann, ''Lives of Modern Painters, Sculptors and Architects'' 1672.</ref> иако некои наведувале дека високата ренесанса завршила околу 1525 година<ref>Kugler; Honour and Flemming, pg. 466</ref> или во 1527 година со ограбувањето на Рим од страна на војската на [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V, цар на Светото Римско Царство]],<ref>Stokstad pg. 662; Lanzi.</ref> или околу 1530 година.<ref>Raunch pg. 310</ref> Многумина го наведувале ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]'' на [[Леонардо да Винчи]], започната во 1495 година и завршена во 1498 година, како прво дело на високата ренесанса.<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129</ref> Во својата книга ''Историја на уметноста: сликарство, скулптура и архитектура'', Фредерик Харт наведувал дека периодот од 1520 до 1530 година бил преоден период меѓу високата ренесанса и маниризмот. Во високата ренесанса доминирале тројца сликари: Леонардо да Винчи, Микеланџело и Рафаел; додека Џовани Белини, Џорџоне и Тицијан биле предводници на венецијанското сликарство од високата ренесанса, а [[Антонио да Кореџо]] и [[Андреа дел Сарто]] биле други значајни сликари на стилот на високата ренесанса. ===Леонардо да Винчи=== [[Леонардо да Винчи|Леонардо]] (1452–1519) ги поминал своите години на формирање обучувајќи се во работилницата на [[Фиренца|фирентинскиот]] [[Андреја Верокио|Верокио]], пред да се пресели во Милано, каде што работел од 1482 до 1499 година, а потоа се вратил во Фиренца и таму работел од 1500 до 1506 година. Поради широчината на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажувал во толку многу различни области, тој се сметал за архетипскиот „[[Полимат|ренесансен човек]]“. Но, пред сè, во своето време бил ценет како сликар, а како сликар се потпирал на знаењето што го стекнувал преку своите други интереси. Леонардо бил научен набљудувач. Учел преку набљудување на нештата. Ги проучувал и цртал полските цвеќиња, вировите на реката, формите на карпите и планините, начинот на кој светлината се одбивала од лисјата и блескала во скапоцените камења. Особено, ја проучувал човечката форма, дисецирајќи триесет или повеќе непобарани трупови од една болница со цел да ги разбере мускулите и тетивите. [[File:Última Cena - Da Vinci 5.jpg|thumb|left|upright=1.75|Леонардо да Винчи: ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]''|alt=Правоаголна фреска, во многу оштетена состојба, на Последната вечера. Сцената прикажувала маса поставена низ просторијата, со три прозорци во задниот дел. Во центарот седел Исус, со раширени раце, левата дланка нагоре, а десната надолу. Околу масата се наоѓале учениците, дванаесет мажи на различна возраст. Сите реагирале со изненадување или вознемиреност на она што штотуку го кажал Исус. Различните емоционални реакции и гестови биле прикажани со голема природност.]] Леонардо постигнал степен на реализам во изразувањето на човечките емоции што бил навестен кај Џото, но бил непознат по делото ''Адам и Ева'' на Масачо. ''Тајната вечера'' на Леонардо, насликана од 1495 до 1498 година во трпезаријата на манастирот [[Санта Марија деле Грацие (Милано)]], станала мерило за религиозното наративно сликарство во следниот половина милениум. Многу други ренесансни уметници сликале свои верзии на [[Тајна вечера]], но само онаа на Леонардо била предодредена да биде безброј пати репродуцирана во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, хеклање и покривки за маси. Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето и сликањето на „атмосферата“. Во своите слики, како што биле ''[[Мона Лиза]]'' ({{Circa|1503}}–1517) и ''[[Богородица на карпите]]'' (1483–1486) (најраното целосно дело што целосно било изработено од неговата рака), тој користел светлина и сенка со таква суптилност што, во недостиг на подобар збор, тоа станало познато како Леонардовото ''сфумато'' или „чад“. Тој покажал револуционерна употреба на бојата, определувајќи го преминот меѓу фигурите преку модулација на бојата наместо со вистински линии.<ref>Wundrum pg. 148</ref> Неговото дело го повикувало гледачот во мистериозен свет на променливи сенки, хаотични планини и вртложни порои. Друго значајно дело на Леонардо било ''[[Богородица со Младенецот и Света Ана (Леонардо)|Богородица со Младенецот и Света Ана]]'' ({{Circa|1503}}–1519); монументалниот тридимензионален квалитет на групата и пресметаните ефекти на динамичност и напнатост во композицијата го направиле модел кој подеднакво ги инспирирал класицистите и маниристите.<ref>"Leonardo da Vinci" in ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Освен директното влијание на самите дела, проучувањата на Леонардо на светлината, анатомијата, пејзажот и човечкиот израз делумно се ширеле преку неговата дарежливост кон групата ученици што го опкружувала.<ref>name=Vasari/</ref> ===Микеланџело=== [[File:Creación de Adám.jpg|thumb|upright=1.75|Микеланџело: ''[[Создавањето на Адам]]''|alt=Правоаголна фреска. Бог го создава првиот човек, кој лежи опуштено на земјата, потпрен на едниот лакот и посегнува кон Бог. Бог, прикажан како динамичен старец, ја протега раката од Небото за да го допре Адам и да го исполни со живот.]] Во 1508 година [[Папа Јулиј II]] успеал да го убеди фирентинскиот скулптор [[Микеланџело]] (1475–1564) да продолжи со декоративниот модел на Сикстинската капела. [[Таван на Сикстинската капела|Таванот]] бил изграден така што имал дванаесет коси пандантиви што го поддржувале сводот и претставувале идеални површини за сликање на [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Микеланџело набрзо осмислил сосема поинаква шема, многу посложена и по дизајнот и по иконографијата. Размерите на делото, кое тој го извел речиси целосно сам, освен со рачна помош, биле огромни, а неговата изработка траела речиси пет години. Планот на папата за апостолите тематски би создал сликовна врска меѓу наративите од [[Стариот завет]] и [[Новиот завет]] на ѕидовите и папите во галеријата со портрети.<ref name=Giaco/> Токму [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]], и нивниот водач Петар како прв епископ на Рим, ја претставуваат таа врска. Но моделот на Микеланџело оди во спротивна насока. Темата на плафонот на Микеланџело не е величествениот Божји план за спасението на човештвото. Темата е човечката огрешеност. Станува збор за тоа зошто на човештвото и на верата им бил потребен Исус.<ref name=TLT>T.L.Taylor, ''The Vision of Michelangelo'', Sydney University, (1982)</ref> На прв поглед, таванот претставува [[Хуманизам|хуманистичка]] конструкција. Фигурите се со натчовечки димензии, а во случајот со [[Адам и Ева|Адам]], се толку убави што според биографот [[Џорџо Вазари]], навистина изгледа како самиот Бог да ја создал фигурата, а не Микеланџело. Но, и покрај убавината на поединечните фигури, Микеланџело не ја возвеличил човечката состојба и секако не го претставил хуманистичкиот идеал на [[платонска љубов]]. Всушност, предците на Христос, кои ги насликал околу горниот дел од ѕидот, ги прикажуваат најлошите аспекти на семејните односи, прикажувајќи нарушени односи во толку различни облици колку што има различни семејства.<ref name=TLT/> Вазари ги пофалил навидум бесконечните способности на Микеланџело за измислување различни положби на фигурите. [[Рафаел]], кому [[Донато Браманте]] му овозможил да види дел од делото откако Микеланџело го напуштил своето сликарско дело и во лутина заминал во Болоња, насликал најмалку две фигури по примерот на пророците на Микеланџело: едната во [[Црква Свети Агостино|црквата Свети Агостино]], а другата во [[Апостолски дворец|Ватикан]], неговиот портрет на самиот Микеланџело во ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]''.<ref name=Giaco/><ref>Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998)</ref><ref>Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962)</ref> Подоцнежното дело на Микеланџело, ''[[Страшниот суд (Микеланџело)|Страшниот суд]]'', насликано на олтарниот ѕид на Сикстинската капела помеѓу 1534 и 1541 година, покажува маниристички стил, со генерално издолжени тела, кој го заменил стилот на високата ренесанса помеѓу 1520 и 1530 година. ===Рафаел=== Заедно со [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело]], името на [[Рафаело Санти]] (1483–1520) е синоним за високата ренесанса, иако бил 18 години помлад од Микеланџело и речиси 30 години помлад од Леонардо и починал на 37-годишна возраст, само една година по Леонардо. Не може да се каже дека тој ја унапредил состојбата на сликарството во иста мера како неговите двајца славни современици. Наместо тоа, неговото дело претставувало кулминација на сите достигнувања на високата ренесанса. [[File:Sanzio 01.jpg|thumb|left|upright=1.75|alt=Фреска на засводен простор во кој се собрани многу луѓе во класична облека, распоредени во групи. Сцената е доминирана од двајца филозофи, од кои едниот, Платон, е стар и има долга бела брада. Тој драматично покажува кон Небесата. Замислена фигура во преден план седи потпрена на блок од мермер.|Рафаел: ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'', нарачана од [[Папа Јулиј II]] за украсување на комплексот простории денес познат како [[Рафаелови соби]] во Ватикан]] Рафаел бил роден како син на сликар, па неговиот професионален пат, за разлика од оној на Микеланџело, кој бил син на пониско благородништво, бил определен. Неколку години по смртта на својот татко, работел во умбриската работилница на [[Пјетро Перyџино]], одличен сликар и извонреден техничар. Неговата прва потпишана и датирана слика, изработена на 21-годишна возраст, е ''Веридбата на Богородица'', која веднаш го открива своето потекло од делото на Перуџино ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]''.<ref name=DD/> Рафаел се преселил во [[Фиренца]] во 1504 година, а во [[Рим]] во 1508 година и без задршка ги користел вештините на прочуените сликари чии животи се преклопувале со неговиот. Во неговите дела се обединети индивидуалните квалитети на бројни различни сликари. Заоблените форми и светлите бои на Перуџино, реалистичните портрети на Гирландајо, реализмот и осветлувањето на Леонардо и моќниот цртеж на Микеланџело се обединиле во сликите на Рафаел. Во својот краток живот тој изработил голем број големи олтарни слики, импресивна класична фреска на морската нимфа [[Галатеја (митологија)|Галатеја]], извонредни портрети, меѓу кои двајца папи и еден познат писател, а додека Микеланџело го сликал [[таван на Сикстинската капела|таванот на Сикстинската капела]], Рафаел изработувал серија ѕидни фрески во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]] во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]], од кои ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'' (1509–1511) во ''Сала на Сетњатурата'' има особено значење. Оваа фреска прикажува средба на најучените старогрчки Атињани, собрани во величествен класичен простор околу средишната фигура на [[Платон]], кого Рафаел познато го насликал според ликот на [[Леонардо да Винчи]]. Замислената фигура на [[Хераклит]], која седи покрај голем камен блок, е портрет на [[Микеланџело]] и претставува упатување кон неговата слика на пророкот [[Еремија]] во Сикстинската капела. Својот автопортрет го поставил десно, покрај својот учител Перуџино.<ref>Некои извори ја идентификуваат оваа фигура како [[Ил Содома]], но станува збор за постар, седокос човек, додека Содома во тоа време бил во своите триесетти години. Освен тоа, фигурата во голема мера наликува на неколку автопортрети на Перуџино, кој во тоа време би имал околу 60 години.</ref> Но главниот извор на популарноста на Рафаел не биле неговите големи дела, туку неговите мали фирентински слики на Богородица и детето Христос. Постојано сликал, во малку различни пози, слична полничка жена со мирно лице и нејзините буцкасти деца, од кои најпозната веројатно е ''La Belle Jardinière'' („Богородица на убавата градина“), која денес се наоѓа во [[Лувр]]. Неговото поголемо дело, ''[[Систинска Мадона]]'', користено како предлошка за безброј [[витраж]]и, во 21 век станало препознатлив извор на познатата слика со два мали херувими, која е репродуцирана на сè, од хартиени салфетки до чадори.<ref>David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983)</ref><ref>Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985)</ref> ===Џовани Белини=== [[File:Pala di San Zaccaria (Venezia).jpg|thumb|[[Џовани Белини]], ''Олтарната слика [[Олтар на Сан Закарија]]''|alt=Слика во масло. Голема олтарна слика на која Богородица седи на подигнат престол, со четворица светци и ангел, како што е опишано во статијата.]] Како водач на [[Венецијанско сликарство|венецијанското сликарство]], [[Џовани Белини]] (1430–1516) бил роден во рок од една година од својот брат [[Џентиле Белини|Џентиле]], својот зет [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Антонело да Месина]], но живеел една деценија подолго од првите двајца и речиси три децении подолго од последниот. Сликал сè до својата смрт, а неговите дела покажуваат различни влијанија. Неговите рани дела го покажуваат влијанието на Мантења, со остри линии и јасно дефинирани бои,<ref>Wundram pg. 120; Ruanch pg. 366</ref> додека по престојот на Месина во Венеција во 1475–1476 година, неговите дела прифатиле фламански сличен реализам и светли бои, што покажува дека тој бил многу успешен во усвојувањето на техниките на сликање со масло што ги донел Месина.<ref>Stokstad pg. 655; Wundram pg. 120; Hartt pg. 563</ref> Најпрво бил учител на [[Џорџоне]]<ref name="Raunch pg. 388">Raunch pg. 388</ref> и [[Тицијан]]<ref name="Raunch pg. 392">Raunch pg. 392</ref>, но подоцна бил под влијание на Џорџоне, особено во прифаќањето на [[тонализам|тонализмот]], при што бојата се нанесува во преклопени слоеви и создава мек, дифузен ефект, така што фигурите и пејзажите стануваат пообединети во атмосферата.<ref name="Mariolina">{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|publisher=Scala|location=Florence|year=2007|isbn=978-8881170999}}</ref><ref>Stefano Zuffi ''One Thousand Years of Painting'', Electa, Milan, 2001.</ref> Белини станал единствениот голем сликар од XV век кој го преминал прагот од раната ренесанса кон стилот на високата ренесанса со дела како ''[[Портрет на дуждот Леонардо Лоредан]]'' (1501),<ref>Wundrum Pag. 147 and Pg.121; Hartt, Pg. 645</ref> во кој дуждот покажува спокојство што Белини веројатно го научил од Месина,<ref name="Raunch pg. 361"/> и ''[[Крштевањето на Христос (Белини)|Крштевањето на Христос]]'' (1500–1502). Белини, како и [[Рафаел]], создал бројни мали слики на Богородица во богати, блескави бои, обично со поинтензивна тоналност од неговиот фирентински современик. Традиционално, во сликањето олтарни слики со ''Богородица и Младенецот'', устоличената фигура на Богородица е придружувана од светци, кои стојат во определени простори, физички одделени во форма на полиптих или ограничени со насликани архитектонски граници. [[Пјеро дела Франческа]] ја користел класичната ниша како амбиент за своите устоличени Богородици (со светци групирани околу престолот), исто како што [[Масачо]] ја користел како амбиент за својата ''[[Света Троица (Масачо)|Света Троица]]'' во [[Санта Марија Новела]]. Белини ја користел истата форма, позната како ''Свет разговор'', во неколку свои подоцнежни олтарни слики, [[Олтар на Сан Закарија|како онаа]] за венецијанската црква [[Сан Закарија]] (1505). Тоа е мајсторска композиција која го користи тонализмот и ја продолжува вистинската архитектура на зградата во илузионистичката архитектура на сликата, претворајќи ја нишата во своевидна [[лоџија]] отворена кон пејзажот и дневната светлина што се прелева врз фигурите на Богородица и Младенецот, двете светици и малиот ангел кој свири на [[виола]], правејќи ги тие фигури посветли од [[Свети Петар]] и [[Свети Јероним]] во преден план.<ref>{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|title=Giovanni Bellini|year=1990}}</ref> ===Џорџоне=== [[File:Giorgione tempest.jpg|thumb|left|upright=1.4|Џорџоне: ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]''|alt=Слика во масло. Мистериозен пејзаж со класични урнатини. Маж стои лево, а десно гола жена храни бебе]] И покрај краткотрајноста на неговата кариера (починал во 1510 година, на околу 35-годишна возраст)<ref>Stokstad pg. 682; Hartt pg. 646</ref> и малиот број дела за кои универзално се прифаќа дека се целосно негови (само четири или пет),<ref>Stokstad pg. 682</ref> [[Џорџоне]] често се смета за основач на венецијанскиот стил на високата ренесанса,<ref>Hartt pg. 645; Raunch pg. 388; Stokstad pg. 682</ref> иако различни научници наведуваат различни причини за таквото тврдење. Една од нив е неговата зголемена употреба на градации на боја и светлина (модулација на бојата), вклучувајќи го и ''сфумато'', често постигнувано преку [[Тонализам|тонализмот]],<ref name="Mariolina"/> за дефинирање на формите на фигурите и пејзажите и за создавање атмосфера во која сите компоненти на сликата се обединети.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 165; Raunch pg.646; Hartt pg. 646</ref> Некои сметаат дека можеби ова го научил од [[Леонардо да Винчи]], за кого се вели дека ја посетил Венеција во 1501 година.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 148</ref> Во неговата ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', 1505 година, употребата на линијата и модулацијата на бојата се подеднакво застапени, но во ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]'', {{Circa|1510}}, модулацијата на бојата речиси целосно ја заменува линијата, создавајќи уметничка визија во која човештвото и природата се обединети.<ref>Wundram pg. 145 and pg. 165</ref> Некои ја сметаат ''Бурата'' за една од најзначајните слики создадени во Италија, бидејќи компонентите се обединети преку бојата, а атмосферата е сонлива и исполнета со совршена хармонија.<ref name="Raunch pg. 392"/> Џорџоне бил првиот сликар кој ѝ доделил водечка улога на природата,<ref>Zuffi pg. 103; Stokstad pg. 682; Raunch pg. 388)</ref> а секогаш кога на неговите слики се појавува пејзаж, тој станува составен дел од сликата.<ref>Raunch pg. 388; Hartt pg. 647; Stokstad pg. 682</ref> ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', споредена со сличната ''[[Олтар на Сан Закарија]]'' на Џовани Белини, покажува уште една иновација на Џорџоне — прилагодување на насоките и положбите на фигурите, како што се копјето што го држи [[Либерале од Тревизо|Свети Либерале]] лево и наборите на наметката на Богородица поставени паралелно, со цел субјектите да бидат пообединети.<ref>Hartt pg. 648; Luffi pg. 103</ref> Конечно, сликите на Џорџоне секогаш се двосмислени во своето значење и отворени за различни толкувања.<ref>Hartt pg. 647; Raunch pg. 388</ref> Во ''Бурата'', голата жена што храни бебе и облечениот маж, како и блесокот на молњата, можеби ги претставуваат [[Адам и Ева]] по нивниот престој во Еден, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 103</ref> Друга слика што му се припишува, ''[[Тројцата филозофи]]'', можеби ги претставува [[Мудреци од исток|Мудреците]] кои го планираат своето патување во потрага по новородениот Христос, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 102; Raunch pg. 388)</ref> Ниту една од сликите на Џорџоне никогаш немала целосно сигурно толкување.<ref name="Raunch pg. 388"/> До неодамна се сметало за сигурно дека со ''[[Заспана Венера (Џорџоне)|Заспаната Венера]]'', 1510 година, Џорџоне ја насликал првата женска гола фигура која стои, или поточно лежи, како субјект што треба да биде прикажан и набљудуван исклучиво поради својата убавина. Иако долго време било прифатено дека Тицијан го завршил пејзажот на сликата по смртта на Џорџоне, сè поголем број историчари на уметноста го доведуваат во прашање тоа дали Џорџоне го насликал целото женско тело.<ref>Zuffi pg. 102</ref> ===Тицијан=== [[File:Tizian 041.jpg|thumb|upright=1.1|Тицијан: ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]''|alt=чија динамична композиција во три нивоа и шема на бои го утврдиле како најзначаен сликар северно од Рим.]] [[Тицијан]] ({{Circa|1490}}–1576) се обучувал во работилницата на [[Џовани Белини]] заедно со Џорџоне, а потоа му помагал на Џорџоне.<ref>Raunch pg. 392; Stokstad pg. 684; Hartt pg. 647; Zuffi pg.128</ref> По смртта на Џорџоне, тој бил водечка фигура на Венецијанската школа повеќе од 60 години.<ref>Hartt pg. 647; Zuffi pg. 128</ref> Неговите рани дела покажуваат силно влијание од Белини и Џорџоне,<ref>Stokstad pg. 684; Raunch pg. 392</ref> но набрзо ги прифатил принципите на формата и бојата што ги вовеле тие двајца,<ref>Hartt pg. 647</ref> и ја утврдил бојата, а не линијата, како главен определувачки елемент во сликарството,<ref>Hartt pg. 647; Wundram pg. 176</ref> со што го довршил стилот на венецијанската висока ренесанса.<ref name="Raunch pg. 392"/> Тој го постигнал тоа со нанесување густи бои во пастозни наслаги една покрај друга, со лабави и широки потези на четката.<ref>Raunch pg. 393; Zuffi pg. 128</ref> На тој начин истовремено ги истакнувал светлината и бојата;<ref>Raunch pg. 396</ref> уште во своето време бил познат како мајстор на светлината и бојата.<ref>Stokstad pg. 684</ref> Друга силна страна на Тицијан била композицијата на неговите слики.<ref>(Wundram pg. 176</ref> Во ''[[Мадона Пезаро]]'', 1519–1526, тој ја поместува Богородица од средината, поставувајќи ја наместо тоа на горниот [[Теме (геометрија)|врв]] на моќна дијагонална линија (наспроти вообичаената вертикална или хоризонтална), која сепак го насочува вниманието кон Богородица.<ref>Raunch pg. 393; Stokstad 684</ref> Ова било едно од првите дела во кои фигурите биле групирани во кружна, растечка структура.<ref>Wundram pg. 154</ref> ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]'', 1516–1518, исто така содржи дијагонални линии (формирани од херувимите распоредени околу Богородица), кои ја носат триумфалната порака на сликата нагоре кон горните делови на црквата Фрари во Венеција, на чиј олтар се наоѓа.<ref>Hartt pg.649</ref> Ова дело било првото кое содржело визуелен навесток на движење;<ref>Wundram pg. 152</ref> сите дела на Тицијан покажуваат нова динамичност во движењата на луѓето во споредба со статичните елементи кај другите сликари на високата ренесанса.<ref>Wundram pg. 176; Raunch pg. 393</ref> ''Успение на Богородица'' исто така се одликува, како и сите негови слики, со блескави, длабоки и богати бои, благодарение на нанесувањето слој врз слој боја од страна на Тицијан, понекогаш и со различни бои.<ref>Hartt pg. 649; Stokstad pg. 685</ref> Тицијан бил и најбараниот портретист во своето време и го издигнал портретот на исто ниво на почит како и наративното сликарство.<ref>Raunch pg. 400</ref> Особено значајни се ''[[Коњички портрет на Карло V]]'', 1548, коњички портрет во симфонија од пурпурни тонови, и портретот на дуждот [[Андреа Грити]], владетелот на Венеција, можеби најмоќниот портрет на Тицијан. Како што стареел Тицијан, тој го задржал генерално стилот на високата ренесанса до своите последни години, кога фигурата речиси целосно се растворила во движењето на бојата,<ref>Hartt pg. 650</ref> па сè повеќе се оддалечувал од главниот тек на италијанското сликарство, кое до 1530 година речиси целосно се насочило кон [[маниризам]]от.<ref name="Zuffi pg. 128">Zuffi pg. 128</ref> Во многу погледи, Тицијан може да се смета за основоположник на модерното сликарство.<ref name="Zuffi pg. 128"/> ===Кореџо=== [[File:Cathedral (Parma) - Assumption by Correggio.jpg|thumb|left|upright=1.35|Кореџо: ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'']] [[Антонио да Кореџо]] (1489–1534), кој никогаш не го посетил Рим, но мора да ги видел делата на Рафаел, Микеланџело и Тицијан, работел во личен стил на високата ренесанса во [[Парма]], во северна Италија.<ref>Hartt pg. 638; Raunch pg. 383</ref> Тој ја вовел отворената небесна визија исполнета со лебдечки фигури на куполите на црквите, која станала белег на барокниот период во XVII век, со неговата ''[[Визијата на Свети Јован на Патмос|Визија на Свети Јован Евангелист]]'', 1520–1524, во пармската црква Сан Џовани Еванџелиста, и ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'', 1526–1530, во катедралата во [[Парма]].<ref>Hartt pg. 639; Raunch pg. 383; Stokstad pg. 681</ref> Еден историчар на уметноста наведува дека во второто дело Кореджо создава „блескава илузија: архитектурата на куполата изгледа како да се раствора, а формата како да експлодира низ градбата, вовлекувајќи го гледачот нагоре во вртложниот виор од светци и ангели кои се издигнуваат заедно со Богородица кон небото“.<ref>Stokstad pg. 681</ref> Во тие куполи и во други дела, неговата смела употреба на перспективата, обично преку поставување темна боја наспроти светли бои за да се засили илузијата на длабочина, е опишана како восхитувачка.<ref>Hartt pg. 638; Zuffi pg. 132; Raunch pg.383; Janson pg. 516</ref> Неговиот главен интерес било сликањето на светлината и тој ги најавува ефектите што подоцна ќе ги постигне [[Караваџо]] на почетокот на следниот век.<ref>Raunch pg. 383</ref> Неговото мајсторство воскратување во перспектива (при што предметите изгледаат пократки бидејќи се поставени под агол кон гледачот) за создавање перспектива е опишано како можеби највешто некогаш постигнато.<ref>Raunch pg. 383; Hartt pg. 638</ref> Во ''[[Јупитер и Ија]]'', 1531–1532, Кореджо создал силен контраст меѓу светлосната фигура на [[Ија (митологија)|Ија]] и меките, но темни облаци што го исполнуваат небото,<ref>Wundram pg. 174</ref> а кои изгледаат како да го обвиткуваат нејзиното блескаво тело.<ref>Zuffi pg. 132</ref> Кореџо успеал совршено да го изведе дифузниот ефект на облаците, маглата или измаглицата,<ref>Hartt pg. 383</ref> а заедно со модулацијата на бојата, тоа им дава на неговите ликови изразено чувство на бестежинска состојба.<ref>Wundram pg. 174; Janson pg. 516</ref> Тој го сликал човечкото тело на нежен и сензуален начин кој никогаш не бил надминат,<ref>Hartt pg. 639</ref> и претставил нов концепт на женската убавина кој повторно бил откриен дури во периодот на [[рококо]].<ref>Raunch pg. 383; Zuffi pg. 133</ref> Кореџо претставил голем број елементи што подоцна ќе станат карактеристични за [[Барокна уметност|барокното сликарство]].<ref>Raunch pg. 383; Janson pg. 518</ref> ===Други значајни сликари на високата ренесанса=== [[Андреа дел Сарто]] (1486–1530), Фирентинец, во своето творештво се потпирал и на Микеланџело и на Рафаел, но ги надминал во прикажувањето на изразите на лицето и гестовите, како што се гледа во ''[[Мадона на харпиите]]'', 1517 година.<ref name="Raunch pg. 341">Raunch pg. 341</ref> Неговите фигури покажуваат поголема индивидуалност од претходните дела на високата ренесанса, без притоа да ја изгубат благородноста.<ref name="Raunch pg. 341"/> Во 1520-тите тој останал верен на идеалите на високата ренесанса, како што е композицијата на сликите,<ref>Wundram pg. 166</ref> а лицата на неговите фигури обично се мирни и често убави, без мачењето присутно кај неговите современици маниристи,<ref>Hartt pg. 635</ref> од кои некои биле негови ученици.<ref>Zuffi pg. 116</ref> [[Лоренцо Лото]] (1480–1556), еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Венеција,<ref>Wundrum pg. 724</ref> исто така поминал извесно време во други области на северна Италија, бидејќи, веројатно поради неговото поголемо внимание кон реалистичните детали и линијата, наместо кон бојата во споредба со венецијанската школа, не бил особено ценет во Венеција.<ref>Zuffi pg. 126; Raunch 398</ref> Иако сликал разновидни теми, тој бил одличен портретист со извонредна способност да навлезе во душата на своите модели и да прикаже длабочина на чувството во сликата.<ref>Raunch 398; Zuffi pg. 127</ref> Вообичаено вклучувал други предмети во заднината или предниот план на портретот за да го прикаже карактерот на прикажаната личност.<ref>Zuffi pg. 127; Raunch pg. 399</ref> ==Влијание на италијанското ренесансно сликарство== Животите и на [[Микеланџело]] и на [[Тицијан]] се протегале длабоко во втората половина на XVI век. И двајцата виделе како нивните стилови, како и оние на [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џовани Белини]], [[Антонело да Месина]] и [[Рафаел]], биле приспособувани од подоцнежните сликари за да создадат разновиден стил познат како [[маниризам]], и постепено да се движат кон големиот излив на имагинација и сликарска виртуозност на периодот на [[Барокна уметност|барокното сликарство]]. Уметниците кои најмногу ги развиле тенденциите во големите фигурални композиции на Тицијан биле [[Тинторето]] и [[Паоло Веронезе|Веронезе]], иако Тинторето многумина го сметаат за манирист. Познавањето на делата на Тицијан и Рафаел кај [[Рембрант]] е очигледно во неговите портрети. Директното влијание на Леонардо и Рафаел врз нивните ученици влијаело врз генерации уметници, вклучувајќи го [[Никола Пусен]] и школите на класичните сликари од XVIII и XIX век. Делото на Антонело да Месина имало директно влијание врз [[Албрехт Дирер]] и [[Мартин Шонгауер]], а преку гравурите на вториот, врз безброј уметници. Влијанието преку Шонгауер може да се пронајде во германските, холандските и англиските школи на [[витраж]]ни мајстори, продолжувајќи сè до почетокот на XX век.<ref name=DD/> Таванот на Сикстинската капела на Микеланџело и подоцнежниот ''[[Страшен суд (Микеланџело)|Страшен суд]]'' имале директно влијание врз фигуралните композиции, најпрво кај Рафаел и неговите ученици, а потоа и кај речиси секој подоцнежен сликар од XVI век кој барал нови и интересни начини за прикажување на човечката форма. Можно е да се следи неговиот стил на фигурална композиција преку [[Андреа дел Сарто]], [[Понтормо]], [[Ањоло Бронѕино|Бронѕино]], [[Пармиџанино]], [[Паоло Веронезе|Веронезе]], до [[Ел Греко]], [[Семејство Карачи|Карачи]], [[Караваџо]], [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], [[Никола Пусен|Пусен]] и [[Џовани Батиста Тјеполо|Тјеполо]], па сè до [[Класицизам|класичните]] и [[романтизам|романтичарските]] сликари од XIX век, како [[Жак-Луј Давид]] и [[Ежен Делакроа|Делакроа]]. Под влијание на италијанското ренесансно сликарство биле основани многу современи академии за уметност, како што е [[Кралска академија]], а токму со цел собирање на делата на италијанската ренесанса биле формирани некои од најпознатите уметнички колекции во светот, како што е [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]]. {{multiple image | align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = Постојаното влијание на италијанското ренесансно сликарство | caption_align = center | image1 =Ritratto del Doge Andrea Gritti - Tiziano 059.jpg | width1 = 175 | alt1 = Првата од четирите слики. Портрет во масло на постар маж со строг израз на лицето и кратка бела брада, раскошно облечен во наметка со големи златни копчиња и карактеристична службена капа. На секоја слика е прикажана фигура до под половината, поставена пред темна позадина. Се чини дека секој портрет доловува одреден миг. | caption1 = [[Тицијан]]: Портрет на дуждот [[Андреа Грити]], венецијански, 16 век | image2 = Diego Velázquez - Phillip IV in Army Dress (The portrait of Fraga) - WGA24437.jpg | width2 = 174 | alt2 = Портрет на шпанскиот крал, кој има долго, бледо лице и свиткани мустаќи. Носи темноцрвен капут богато извезен со злато и голема јака украсена со тантела. Во раката држи црна шапка со широк обод. Стои како штотуку да застанал за миг. | caption2 = [[Диего Веласкес]], ''Филип IV Шпански'', 17 век | image3 = George Augustus Eliott, 1st Baron Heathfield - by Joshua Reynolds - Project Gutenberg eText 19009.jpg | width3 = 180 | alt3 = Крупен англиски офицер со румени образи и црни веѓи стои во воена униформа, на позадина од чад од топ. Во едната рака држи многу голем клуч, а со другата прави гест. | caption3 = [[Џошуа Рејнолдс]], „Барон Хитфилд, Лорд-чувар на Гибралтар“, 18 век | image4 = William Orpen Le Chef de l'Hôtel Chatham, Paris.jpg | width4 = 183 | alt4 =Готвач со густа кафеава брада и навоскени мустаќи, облечен во бела готвачка униформа и со висока готвачка капа, стои со рацете на колковите, како да е прекинат во работата. | caption4 = [[Вилијам Орпен]], „Готвач во хотелот „Шатам““, 20 век }} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== ===Генерални извори=== * Giorgio Vasari, ''[[Lives of the Artists]]'' (1568), 1965 edition, trans. George Bull, Penguin, {{ISBN|0-14-044164-6}} * Frederick Hartt, ''A History of Italian Renaissance Art'' (1970) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-23136-2}} * Graham-Dixon, Andrew, ''Renaissance'' (1999) University of California Press, {{ISBN|978-0520223752}} * Ekserdjian, David, ''The Italian Renaissance Altarpiece: Between Icon and Narrative'' (2021) Yale University Press, {{ISBN|978-0300253641}} * R.E. Wolf and R. Millen, ''Renaissance and Mannerist Art'' (1968) Abrams Press, ISBN unknown * Keith Christiansen, ''Italian Painting'' (1992) Hugh Lauter Levin/Macmillan, {{ISBN|0883639718}} * Helen Gardner, ''Art Through the Ages'' (1970) Harcourt, Brace and World, {{ISBN|0-15-503752-8}} * Michael Baxandall, ''Painting and Experience in Fifteenth Century Italy'' (1974) Oxford University Press, {{ISBN|0-19-881329-5}} * Margaret Aston, ''The Fifteenth Century: The Prospect of Europe'' (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-33009-3}} * Ilan Rachum, ''The Renaissance: An Illustrated Encyclopedia'' (1979) Octopus, {{ISBN|0-7064-0857-8}} * Diana Davies, ''Harrap's Illustrated Dictionary of Art and Artists'' (1990) Harrap Books, {{ISBN|0-245-54692-8}} * Luciano Berti, ''Florence: The City and its Art'' (1971) Scala, ISBN unknown * Rona Goffen, ''Renaissance Rivals: Michelangelo, Leonardo, Raphael, Titian'' (2004) Yale University Press, {{ISBN|0300105894}} * Arnold Hauser, ''The Social History of Art, Vol. 2: Renaissance, Mannerism, Baroque'' (1999) Routledge, {{ISBN|0415199468}} * Luciano Berti, ''The Uffizi'' (1971) Scala Publications, Florence, {{ISBN|978-1870248815}} * Michael Wilson, ''The National Gallery, London'' (1977) Scala, {{ISBN|0-85097-257-4}} * Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'' (1974) Michael Joseph, {{ISBN|0-7181-1204-0}} * {{Cite book|last=Sciacca|first=Christine|title=Florence at the Dawn of the Renaissance: Painting and Illumination, 1300-1500|url=http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|year=2012|publisher=Getty Publications|isbn=978-1-60606-126-8|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920044914/http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|archive-date=2012-09-20}} * {{cite book |last1=Wolfflin |first1=Heinrich |title=Classic Art: An Introduction to the Italian Renaissance |date=1980 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=9780801491931}} ===Сликари=== * John White, ''Duccio'', (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-09135-8}} * Cecilia Jannella, ''Duccio di Buoninsegna'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-18-4}} * Sarel Eimerl, ''The World of Giotto'', (1967) Time/Life, {{ISBN|0-900658-15-0}} * Mgr. Giovanni Foffani, ''Frescoes by Giusto de' Menabuoi'', (1988) G. Deganello, ISBN unknown * Ornella Casazza, ''Masaccio and the Brancacci Chapel'', (1990) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-11-7}} * Annarita Paolieri, ''Paolo Uccello, Domenico Veneziano, Andrea del Castagno'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-20-6}} * Alessandro Angelini, ''Piero della Francesca'', (1985) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-04-4}} * Peter Murray and Pier Luigi Vecchi, ''Piero della Francesca'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008647-1}} * Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984) Abrams, {{ISBN|0-8109-2314-9}} * Ranieri Varese, ''Il Palazzo di Schifanoia'', (1980) Specimen/Scala, ISBN unknown * Angela Ottino della Chiesa, ''Leonardo da Vinci'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008649-8}} * Jack Wasserman, ''Leonardo da Vinci'', (1975) Abrams, {{ISBN|0-8109-0262-1}} * Massimo Giacometti, ''The Sistine Chapel'', (1986) Harmony Books, {{ISBN|0-517-56274-X}} * Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962) Phaidon, ISBN unknown * Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998) Könemann, {{ISBN|3-8290-0253-X}} * David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983) BBC, {{ISBN|0-563-20149-5}} * Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985) Chartwell, {{ISBN|0-89009-841-7}} * Mariolina Olivari, ''Giovanni Bellini'', (1990) Scala. ISBN unknown * Cecil Gould, ''Titian'', (1969) Hamlyn, ISBN unknown {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса|*]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари| 01]] cj7uy22gtpozlp42n36l2dpm43ntqjb 0 1403437 5629444 2026-09-17T09:31:40Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Вилијам Даглас Френсис]] 5629444 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилијам Даглас Френсис]] k3qbpdakbpcjb5wifogzzcryk26dz9p 0 1403438 5629447 2026-09-17T09:40:46Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Емануел фон Фридрихстал]] 5629447 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Емануел фон Фридрихстал]] ovih40mq251exrys8loh77guy39lrtc 0 1403439 5629450 2026-09-17T09:46:25Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Ирина Грудзинскаја]] 5629450 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Ирина Грудзинскаја]] rzatckstjd8a37zm26fbhduktty5dh5 0 1403440 5629455 2026-09-17T10:06:59Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1339138200|Paradise Found (film)]]“ 5629455 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Пронајден рај | caption = | image = Paradise Found FilmPoster.jpeg | director = [[Марио Андреакио]] | producer = | writer = {{plainlist| *Марио Андреакио * Жорж Кампана * Френк Хјбнер }} | starring = {{plainlist| * [[Кифер Сатерленд]] * [[Настасја Кински]] * [[Алун Армстронг]] }} | music = Алун Армстронг | cinematography = [[Џефри Симпсон]] | editing = Едвард Меквин-Мејсон | distributor = [[Лајонсгејт Домашна забава]] | released = {{film date|df=yes|2003|03|3}} | runtime = 93 минути | country = {{plainlist| * France<ref name=bfi>{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b866a8f9c|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202023700/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b866a8f9c|url-status=dead|archive-date=2 February 2017|title=PARADISE FOUND (2001)|publisher=[[British Film Institute]]|accessdate=2017-01-19}}</ref> * Germany<ref name=bfi/> }} | language = Aнглиски | budget = | gross = $4,590 }}'''''„Пронајдениот рај“''''' е [[биографски филм]] од 2003 година, базиран на животот на постимпресионистичкиот сликар [[Пол Гоген]]. Во главната улога се појавуваат [[Кифер Сатерленд]], заедно со Настасја Кински и Алун Армстронг. Таткото на Кифер, [[Доналд Сатерленд]], исто така го игра Пол Гоген во филмот ''„Волкот на вратата“'' од 1986 година. == Заплет == Филмот го опфаќа подоцнежениот дел од животот на Гоген ([[Кифер Сатерленд]]) од 1880 до 1897 година, кога тој дал отказ од работата како берзански брокер за да слика со полно работно време и да патува во [[Полинезија]]. Во него се документира како Гоген се спријателил со Писаро, се чувствувал принуден да слика, го напуштил своето семејство, а потоа ја опишува својата љубов кон тахитскиот живот. == Екипи == * [[Кифер Сатерленд]] како [[Пол Гоген]] * Настасја Кински како Мете Гоген * Алун Армстронг како [[Камиј Писаро|Камил Писаро]] * Томас Хајнце како Шуф * Крис Хејвуд како Арно * Николас Хоуп како Маурин * Марко Андреакио како жонглер == Продукција == Филмот е сниман во [[Австралија]] и [[Чешка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yourmovies.com.au/movies/?action=movie_info&title_id=10400|title=Please wait|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706113757/http://www.yourmovies.com.au/movies/?action=movie_info&title_id=10400|archive-date=6 July 2011|accessdate=22 August 2010}}</ref> == Билетарница == Филмот заработил 4.590 долари на кино благајните во Австралија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://film.vic.gov.au/resources/documents/AA4_Aust_Box_office_report.pdf|title=''Film Victoria – Australian Films at the Australian Box Office''|archive-url=https://web.archive.org/web/20110218045303/http://film.vic.gov.au/resources/documents/AA4_Aust_Box_office_report.pdf|archive-date=18 February 2011|accessdate=22 November 2010}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|0287624|Paradise Found}} * {{Rotten Tomatoes|paradise_found}} [[Категорија:Филмови снимени во Чешка]] [[Категорија:Филмови од 2003 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] 8mm0bwurrjcvswvav3vzzn6sj77dk58 0 1403441 5629456 2026-09-17T10:17:18Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1363431752|Paul Gauguin Interpretation Centre]]“ 5629456 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Музеј|name=Центар за интерпретација „Пол Гоген“|native_name=Centre d'Interprétation Paul Gauguin|native_name_lang=fr|pushpin_map=Martinique|pushpin_relief=2|coordinates={{coord|14.727703|-61.178967|display=inline}}|former_name=Gauguin Museum|established={{Start date|1973|||df=y}}|dissolved=|location=Ле Карбе, Мартиник|type=уметност и културно наследство|director=Симон Жос-Гијо|website=[http://cip-paulgauguin-martinique.tumblr.com/ cip-paulgauguin-martinique.tumblr.com]}} '''Центарот за толкување „Пол Гоген“''' ([[Француски јазик|француски]]: ''Centre d'Interprétation Paul Gauguin'' и поранешен Музеј на Гоген) се наоѓаат во Ле Карбе на [[Мартиник]] и е посветен на престојот на познатиот француски сликар [[Пол Гоген]] на островот во 1887 година. == Историја == Центарот за толкување „Пол Гоген“, порано познат како Центар за уметност „Музеј Пол Гоген“, првично бил музеј.Во '''1969''' година, организаторите на музејот го создадале „Здружението за создавање музеј Пол Гоген“ за да го прослават патувањето на познатиот сликар на Мартиник.Во '''1973''' година, здружението се здобило и со парче земја во Анс Турин во Ле Карбе и станал Центар за уметност Музеј Пол Гоген. Во тоа време, Мајот Дофит станал претседател на здружението и оттогаш го посветил својот живот на музејот.<ref>Biography of Maïotte Dauphite :{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cg972.fr/archivesdepartementales/html/dauphite.htm|title=Femmes de la Martinique|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923202101/http://www.cg972.fr/archivesdepartementales/html/dauphite.htm|archive-date=23 September 2015|accessdate=2014-06-10}}</ref> Музејот изложувал репродукции на Гогенови слики од Мартиника и репродукции на тахитски слики интерпретирани од сликарот Скопас. Во музејот била изложена и генеалогија на Гоген, репродукции на неговите писма до неговата сопруга и пријателите, копии од скици, литографски отпечатоци што ја претставуваат Мартиник во 19 век и керамика од Сен Пјер пред ерупцијата на [[Мон Пеле]] во 1902 година.Во '''2011''' година „Communauté des Communes du Nord de la Martinique“ одлучи привремено да го затвори музејот поради надградба. Во овој момент, музејот станал интерпретативен центар со нов директор кој требал да се отвори повторно во 2015/2016 година. == Колекции == Уметникот [[Пол Гоген]] поминал приближно 6 месеци на островот [[Мартиник]] во 1887 година. Гоген рекол дека насликал десетина слики за време на неговиот престој, од кои четири „со фигури далеку подобри од [неговиот] период Понт-Авен“. Целта на центарот е да ги едуцира посетителите за животот и времето на Пол Гоген, неговиот престој на островот и наследството на Мартиник од 19 век. Центарот се наоѓал во Ле Карбе, близу до местото каде што живеел Гоген за време на неговиот престој на островот. Реновираниот објект има четири павилјони околу централниот двор. Објектот има мултимедијални и интерактивни дисплеи за посетителите да дознаат за наследството на Гоген и Мартиник од 19-тиот и почетокот на 20-тиот век. Дворот денес е пешачка патека каде што посетителите можат да ги видат егзотичните овошни дрвја во позадина на сликите на Гоген. Центарот, исто така, обезбедува информации за други Европејци на островот за време на престојот на Гоген, главно за уметникот Чарлс Лавал и писателот Лафкадио Херн. Центарот за толкување Пол Гоген, исто така, ги поддржува современите карипски уметници бидејќи има наменет простор за прикажување на нивните дела. == Делата на Мартиник == <gallery widths="150px" heights="150px" perrow="4"> File:Tropical_Vegetation.jpg|алт=Tropical Vegetation, 1887, Scottish National Gallery| ''Тропска вегетација,'' 1887, Шкотска национална галерија File:Gauguin_Huttes_sous_les_arbres.jpg|алт=Huttes sous les arbres, 1887, Private collection, Washington| ''Huttes sous les arbres,'' 1887 година, приватна колекција, Вашингтон File:Paul_Gauguin_089.jpg|алт=Bord de Mer II, 1887, Private collection, Paris| ''Bord de Mer II,'' 1887 година, Приватна колекција, Париз File:At_The_Pond.jpg|алт=At the Pond, 1887, Van Gogh Museum, Amsterdam| ''На езерцето,'' 1887, Музеј Ван Гог, Амстердам File:Gauguin_Conversation_Tropiques.jpg|алт=Conversation Tropiques (Négresses Causant), 1887, Private collection, Dallas| ''Conversation Tropiques (Négresses Causant)'', 1887 година, приватна колекција, Далас File:Paul_Gauguin_087.jpg|алт=Among the Mangoes (La Cueillette des Fruits), 1887, Van Gogh Museum, Amsterdam| ''Меѓу манго (La Cueillette des Fruits)'', 1887 година, музеј Ван Гог, Амстердам </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Пол Гоген]] q7uzlilawxlc0rtnhjs9zqadl44gom8 0 1403442 5629458 2026-09-17T10:26:41Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354363419|Mahana no atua]]“ 5629458 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Махана но атуа|image=Paul Gauguin 113.jpg|artist=[[Пол Гоген]]|year=[[1894]]|height_metric=68|width_metric=91|museum=[[Уметнички институт во Чикаго]]|city=Чикаго}} '''''„Махана но атуа''''' “ ([[Англиски јазик|англиски]] : '''''Ден на Бога''''') е слика со масло од 1894 година од францускиот постимпресионистички уметник [[Пол Гоген]], која се наоѓа во колекцијата на Институтот за уметност во Чикаго.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.artic.edu/artworks/27943/mahana-no-atua-day-of-the-god|title=Mahana no atua (Day of the God)|publisher=Art Institute of Chicago|accessdate=22 June 2020}}</ref> Сликата е изработена во Париз по враќањето на Гоген од неговиот прв период на живеење и работа на [[Тахити]] и е повеќе имагинативна отколку реална. На него е прикажан централен резбан идол на божицата Хина како стои на карпа покрај плажата околу која се распоредени човечки фигури во симетричен модел. Лево две жени носат заветни жртви, а десно две други танцуваат ''упаупа'', еротски тахитски танц кој колонијалните власти се обиделе да го забранат. Во преден план е енигматична група од тројца капачи, чии пози сугерираат дека претставуваат раѓање, живот и смрт, но за кои Гоген никогаш не зборувал. Стилски гледано, делото е типично за постимпресионизмот на уметникот, во поедноставувањето на формите и драматичната употреба на боите. == Поврзано == * ''100 одлични слики'', серија на Би-Би-Си од 1980 година == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Уметнички слики од 1894 година]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] sr2ayoiqk82ddvb1cihkbwt53qppsw8 0 1403443 5629461 2026-09-17T10:34:52Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Александра Гамајунова]] 5629461 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Александра Гамајунова]] 7ztew1dlmjs0yn28ugurbx4oge5cyxn 0 1403444 5629465 2026-09-17T10:41:20Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1350529693|Arearea no varua ino]]“ 5629465 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Уметничко дело|image=Gauguin Arearea no varua ino.jpg|other_title_1=Забавата на злиот дух|other_title_2=Лежечки тахиќанки|artist=[[Пол Гоген]]|year=1894|height_metric=60|width_metric=98|museum=[[Ни Карлсберг Глиптотек]]|city=[[Копенхаген]]}} '''''„Ареареа но варуа ино“''''' е слика од [[Пол Гоген]], масло на платно од 1894 година, која сега се наоѓа во глиптотек „Карлсберг“ во Њујорк во Копенхаген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kulturarv.dk/kid/VisVaerk.do?vaerkId=104999|title=Catalogue entry}}</ref> Насловот на Гоген, врежан во долниот лев агол, е ''Arearea no varua ino'', фраза [[Тахитски јазик|на тахитски јазик]] која на англиски јазик се преведува различно како „забава на злиот дух“<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slam.org/audio/paul-gauguin-the-art-of-invention/|title=Audio Guide - Paul Gauguin: The Art of Invention|work=[[Saint Louis Art Museum]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230803055908/https://www.slam.org/audio/paul-gauguin-the-art-of-invention/|archive-date=2023-08-03|accessdate=2025-03-22}}</ref> или „зборови на ѓаволот“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athenaartfoundation.org/read/paul-gauguin-and-the-other-june-pick-of-the-month|title=Paul Gauguin and the 'Other': June Pick of the Month|last=Garlake|first=Esme|date=2023-06-01|work=athena art foundation|language=en-US|accessdate=2025-03-22}}</ref> На сликата понекогаш ѝ е даден и описниот наслов ''„Лежечки тахитски жени“''. == Опис == Во преден план се прикажани две тахитски жени во бели кошули и сини долги здолништа како се легнати на плажа. Една жена седи гледајќи надесно со сериозен израз, додека другата жена е свртена настрана, целосно потпрена со едната рака држејќи ја главата, веројатно миејќи ја косата. Во левиот среден дел, статуа на Хина<ref name=":1" /> стои во сенка, свртена кон гледачот и жените, а десно од тоа е лебдечка сина маска свртена кон статуата. Две фигури танцуваат во позадина.<ref name=":0" /> == Контекст == Гоген поминал неколку години на Тахити, но оваа слика е создадена во текот на двегодишниот период додека живеел во [[Париз]].<ref name=":1" /> == Наводи == <references /> [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1894 година]] 7uwz8zsa0qy3bzarz1ulm0h8t2gxmkw 1 1403445 5629467 2026-09-17T10:54:03Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629467 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403446 5629469 2026-09-17T10:57:26Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1364958726|George-Daniel de Monfreid]]“ 5629469 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=Џорџ-Даниел де Монфрејд|image=Daniel Portrait du peintre.jpg|image_size=|alt=|caption=Џорџ-Даниел де Монфрејд, ''Autoportrait à la veste blanche'' (1889)|birth_date=14 Mарт 1856|birth_place=[[Њујорк]], [[САД]]|death_date=26 Noември 1929|death_place=[[Corneilla-de-Conflent]], [[Pyrénées-Orientales]], [[Франција]]|known_for=|notable_works=|style=|movement=[[Импресионизам]], [[Неоимпресионизам]], [[Постимпресионизам]]|children=[[Анри де Монфред]]}}  '''Жорж-Даниел де Монфрејд''' (14 март 1856 &#x2013; 26 ноември 1929) бил француски сликар и колекционер на уметнички дела. Бил роден во [[Њујорк (град)|Њујорк]], во Соединетите Американски Држави, но детството го поминал на југот на Франција. Уште на почетокот се одлучил за кариера во уметноста и се запишал во Академијата Жилијан, каде што се спријателил со [[Пол Гоген]],<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/gauguin0000john/|title=Gauguin|last=Rewald|first=John|date=1939|publisher=French and European Publications, Inc.|location=New York, N.Y.|page=19}}</ref> Верлен и Аристид Мајол. Првично неговите дела биле [[Импресионизам|импресионистички]] и [[Неоимпресионизам|неоимпресионистички]], но неговата тесна поврзаност со групата „Лес Набис“ го турнала неговиот стил во насока на Гоген. Тој бил и колекционер на уметнички дела и покровител на уметноста. Заедно со Густав Фаје, тој бил еден од првите собирачи на делата на Гоген во времето кога живеел на Пацификот. Бил и еден од првите биографи на Гоген. Тој бил под влијание и на [[Кубизам|кубизмот]] на [[Пабло Пикасо]] кон крајот на неговата кариера. Починал во Корнеја де Конфлен во 1929 година. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200px"> File:Daniel_Conversation_dans_l'atelier.jpg|алт=Conversation in the Atelier.| ''Разговор во ателјето''. File:(Albi)_Paysage_de_Collioure_-_Daniel_de_Monfreid_MHT.inv.336.jpg|алт=Landscape of Collioure Musée Toulouse-Lautrec Albi| ''Пејзаж на'' музејот Колиур Тулуз-Лотрек [[Алби]] </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} [[Категорија:Починати во 1929 година]] [[Категорија:Родени во 1856 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] nymbbvox5amtezr0fjouz3v1gmgmeiu 0 1403447 5629474 2026-09-17T11:30:10Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Џорџ Гарднер (ботаничар)]] 5629474 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џорџ Гарднер (ботаничар)]] 40dtbyjm0zxvl5z55upggngcace6j4b 0 1403448 5629483 2026-09-17T11:53:42Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Дерусификација на Украина]] на [[Дерусификација во Украина]] 5629483 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Дерусификација во Украина]] ks15wk91e9u3m945fiiv4yz2ylt8mms 1 1403449 5629485 2026-09-17T11:53:42Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Разговор:Дерусификација на Украина]] на [[Разговор:Дерусификација во Украина]] 5629485 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Дерусификација во Украина]] 3da20gka8jbbc8j4y87wwnuby70e7qe