Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1847 5629491 5629473 2026-09-17T13:15:16Z Виолетова 1975 Отповикани уредувања на [[Special:Contributions/Jingiby|Jingiby]] ([[User talk:Jingiby|разговор]]), враќајќи на последната преработка на [[User:Gurther|Gurther]] 5628945 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Милитантна организација |име = Македонска револуционерна организација (МРО) |лого = Sloboda ili smrt logo.svg |опис = [[Слобода или смрт]] |датуми = [[1893]] – [[1908]] |водач = [[Даме Груев]] <br /> [[Гоце Делчев]] <br /> [[Ѓорче Петров]] <br /> [[Пере Тошев]] <br /> [[Јане Сандански]] <br /> [[Борис Сарафов]] <br /> [[Петар Поп Арсов]] |цели = [[Слобода|Ослободување на]] <br /> [[Македонија]] и [[Одринско]] <br /> создавање на [[Самостојна македонска држава]] |подрачје = [[Османлиско Царство]] <br /> [[Македонија]] <br /> [[Одринско]] <br /> [[Бугарија]] |идеологија = [[Централизам]] |дела = [[Илинденско востание]] <br /> [[Крушевска Република]] |напади = [[Афера мис Стон]] |статус = }} {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = vertical | width = 300 |image1 = Печат на Централниот комитет.jpg|caption1 = Печатот Ц.М.Р.К.<br> |image2 = Tekstot na zakletvata za priem na novi clenovi vo Organizacijata.jpg| caption2 = Текст на заклетвата за прием на нови членови во Организацијата<br> |image3 = Sifrirana azbuka za konspirativnata prepiska na Organizacijata, sostavena od Goce Delcev.jpg| caption3 =Шифрирана азбука за конспиративна преписка на Организацијата, составена од Гоце Делчев<br> | image4 = Дело.jpg| caption4 = Насловна страница на весникот Дело, неофицијален орган на Организацијата }}<!-- End stack of images, article text starts below --> {{другизначења|ВМРО (појаснување)}} '''Македонска револуционерна организација''' ('''МРО''')<ref group="б" name="vg_2"/> — револуционерно-националноослободителна организација на [[македонскиот народ]]<ref group="б" name="vg_1"/> (Солун, 23. X/ 4. XI 1893 — 1908). Била основана од шестмина револуционери интелектуалци: [[Дамјан Груев]], д-р [[Христо Татарчев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Христо Батанџиев]] и [[Андон Димитров]], со цел по пат на вооружена борба да се извојува политичка автономија на Македонија и Одринско <ref name="vgj">''[[Ванчо Ѓорѓиев]], Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет ''</ref>. На основачкиот состанок усвоиле програма за дејствување. Бил усвоен Устав на Организацијата (во почетокот на 1894) и се конституирал [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] (претседател д-р Христо Татарчев, секретар Дамјан Груев). Била изградена мрежа на Организацијата во поголемите центри во Македонија (до средината на 1894). Особено силен подем бележела по стапувањето во членство и во раководењето на [[Гоце Делчев]], [[Пере Тошев]], [[Ѓорче Петров]], [[Јане Сандански]] и други македонски револуционери. Во летото 1894 г. во било одржано [[Ресенско советување|Ресенското советување]] на членовите на ЦК и на делегатите на месните комитети посветено на организациони и на тековни прашања за револуционерно дејствување. Биле формирани три револуционерни окрузи: Солунски, Битолски и Скопски. Организацијата изградила (до есента на 1895) разгранета мрежа во сите делови во Македонија и прогласила сувереност на организационата територија, спречување на дејствувањето на други организирани групи со исти цели во Македонија. Македонските комитети формирани во странство можеле да дејствуваат исклучиво во рамките на МРО. По формирањето на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] во [[Софија]] (подоцна преименуван во Врховен македонски комитет, 1895), ЦК на МРО веднаш побарал тој комитет да ја сообрази својата активност со потребите на МРО и да работи како помошен комитет. Софискиот комитет продолжил да дејствува како паралелна организација во македонското револуционерно движење. Во почетокот на 1896 г. Делчев пристигнал во Софија во својство на официјален претставник на МРО да работи за спречување на мешањето на бугарските државни фактори во македонското ослободително дело. Претседателот на Софискиот комитет генералот [[Данаил Николаев]] бил предупреден дека МРО нема да ги толерира активностите и акциите преземени во Македонија. Грција и Србија го засилиле пропагандното дејствување и се експонирале како непријателски сили кон македонското ослободително дело. Во така неповолно опкружување за поефикасно водење на ослободителната борба, а со оглед на тоа дека и бугарското население во Одринско се наоѓало во иста положба и влегувало во границите на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]], МРО се определила да го организира и тоа население за извојување автономија на Македонија и на таа област. На 5/12 јануари 1896 година се одржал [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес]] со учество на првите луѓе на Организацијата: Гоце Делчев, Дамјан Груев, Ѓорче Петров, Пере Тошев, д-р Христо Татарчев, Петар Поп Арсов и др. На конгресот, била усвоена нова политичка стратегија и тактика во дејствувањето. Конгресот усвоил нова управна поделба и територијална организација и промена на организациското името во ''Тајна македонско-одринска револуционерна организација (ТМОРО)''. Месните комитети биле ополномоштени да вршат просветување на жените и создавање масовно народно движење. Усвоените промени биле вградени во актите и Уставот и внатрешниот правилник. По Конгресот започнало забрзано создавање вооружени чети, ударната оружена сила на Организацијата за одбрана на територијалниот интегритет од туѓи вооруж ени чети и групи во Македонија. Бил донесен и посебен Правилник (1900) за четите со кој било регулирано формирањето, раководењето, употребата, како и борбената обука. Нивните припадници — комитите — носеле униформирана народна комитска облека и обележје за припадност. Вооружените сили ги раководел Делчев, кој го основал и изградувал [[Четнички институт на ТМОРО|Четничкиот институт]], со надлежност на врховен инспектор. Организацијата имала [[Тајна пошта на МРО|тајна пошта]] и [[Тајна полиција на МРО|тајна полиција]], создала функционални месни органи и тела. На целата територија на Македонија (до почетокот на 1903) Организацијата имала воспоставено делотворна власт на тајна држава во државата или [[подземна република]]. На [[Солунски конгрес од 1903|Солунскиот конгрес од 1903 година]] било донесеното решение за кревање востание, во отсуство на Делчев, Даме Груев, Ѓорче Петров, Сандански и други водечки личности на Организацијата. [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на Битолскиот револуционерен округ ја потврдил одлуката за кревање востание. Востанието раководено од [[Главен штаб за II Битолски револуционерен округ|Главниот востанички штаб]] почнало на Илинден 1903 и прераснало во македонска сенародна борба за ослободување и за создавање самостојна македонска држава, највисокиот дострел во дејствувањето на Македонската револуционерна организација. По [[Илинденското востание]] силно се манифестирале внатрешните поделби. На [[Рилски конгрес|Општиот рилски конрес]] (во почетокот на 1905) само привремено било воспоставено единството на Организацијата. На Конгресот бил отфлен квалификативот тајна од името и Организацијата продолжила да дејствува под името: ''Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО)''. Внатрешните поделби и групирања во спротивставени струи: [[Умерено - конзервативна струја (МРО)|конзервативна]] и [[Радикална-реформска струја|реформската струја]] се заостриле до степен на меѓусебни оружени пресметки. Така дошло до дефинитивен [[Расцеп на Македонската револуционерна организација]] во 1908 година. По Младотурската револуција и по воспоставувањето на парламентарното уредување Организацијата престанала да постои. Двете струи формирале политички партии: Сандански со Димитар Влахов [[Народна федеративна партија]], а дел од дејците на конзервативната струја ги формирале [[Сојуз на бугарски уставни клубови|Бугарски конституциони клубови]]. == Основање == === Причини за појава === {{Македонска револуционерна организација}} {{главна|Берлински конгрес|Македонија и Берлинскиот конгрес}} За појавата на ''Македонската револуционерна организација'' постојат две главни причини. По [[Берлинскиот конгрес]], [[Македонскиот народ]] останал [[Нација|национално]], [[Држава|политички]], [[Култура|културно]], [[Образование|просветно]] и [[Црква|духовно]] обесправен <ref name="vgj"/>. Дополнително на тоа македонскиот национален индивидуалитет се наоѓаал во опасност од странските пропаганди, кои со своето дејствување го засилувале антагонизмот во [[Македонија]] кој и онака постоел <ref name="vgj"/>. ==== Турската власт како фактор ==== {{главна|Отоманско Царство}} Секако една од главните причини за појава на организацијата е останувањето на [[Македонија]] под османска власт. Турците посегале по животите, честа и имотите на сите [[Македонци]]. [[Слобода|Ослободувањето]] се гледало во создавање на една револуционерна организација. Националноослободителниот карактер на организацијата се гледа во ''Членот 1'' од [[Уставот на ТМОРО]] во кој се истакнува: :''Тајната македонско - одринска револуционерна организација има за цел да ги сплоти во едно цело сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без разлика на народноста, за извојување преку револуција полна политичка автономија за тие две области'' <ref>Член 1 од Уставот на ТМОРО</ref>. ==== Пропагандите како фактор ==== {{главна|Странски пропаганди во Македонија во периодот 1870 - 1903 година}} {{quote|''организацијата се бори против шовинистичките пропаганди и национални расправи кои го цепат и омаловажуваат населението во неговата борба против општиот непријател, дејствува за внесување на револуционерен дух и сознание и ги употребува сите средства и усилби за поскорешно и понавремено вооружување. Таа се грижи за културното и економското издигнување на организираното население и ја потпомага неговата легална борба против турската власт''|'''Член 3'''|'''Устав на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација'''}} [[Бугари|Бугарската]], [[Грци|грчката]] и [[Срби|српската]] [[пропаганда]] дејствувале ретроградно врз националното ослободување на [[Македонскиот народ]]. Тие со своите црковно - преосветни дејности го делеле народот во [[Македонија]] и го загрозувале неговиот национален индивидуалитет <ref name="vgj"/>. :''Пропагандниот натпревар требало да обезбеди повеќе грчки, бугарски и српски национални приврзаници во Македонија. Тие во погоден момент требало да послужат како ванатрешни нацинални сојузници и оправдувачки фактор за нивните територијални претензии во Македонија'' <ref name="vgj"/>. Затоа не треба да изненадува писмото на Митрополитот [[Теодосиј Гологанов]] од 22. 06. 1891 година, испратено до проигуменот Дионисиј, во кое пишува: ''Ние Македонците немаме толку мака од Турцитте да ни е жив падишахот, колку од Грците, Бугарите и Србите, кои како орли на мрша се впуштија на оваа наша многустрадална земја и сакаат да ја расчеречат'' <ref>Љ. Љапе, Одбрани текстови II дел, 293.</ref>. Изнесеното, само потврдува дека пропагандите станале: ''кохезионен фактор кој ги збил редовите на македонската младина, граѓанските, првенствено егзархиските средини и интелигенција'' <ref>Д. Димески, Македонското национално движење во Битолскиот Вилает 1893-1903</ref>. Во почетокот на 90-години на [[19 век]] во [[Македонија]] се појавило едно силно антиегзрхиско движење, и во контекст на ова движење [[Ѓорче Петров]] истакнува дека се јавило едно настроение на: :''младите против владиците, општините, егзархиските учители и службеници, и една струја против посегањата на Егзархијата бесконтролно да господарува во црковните и училишните работи во земјата. Еснафите, што во македонските градови сочинуваа моќен сталеж, скоро минаа во оваа борба на страна на младите. . . Ова движење се паѓа паралелно со појавата на таканаречениот од некои македонски сепаратизам, изразен преку списанието Лоза, во Софија, раководено од Арсов, Баласчев, Хаџи Николов и други. . . Во Солун се пројави меѓу учителите во гиманазијата исто ова сепаратистичко движење. Реченото раздвижување . . . го сметам како прв чекор на самодејност во земјата. . . Тоа неосетно се прероди во револуционерно движење'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, 48</ref>. Македонската интелигенција запазувањето на македонскиот национален индивидуалитет го видела во создавање на една револуционерна организација. Антипропагандните определби на организацијат се гледаат во нејзините уставо - статутарни акти <ref name="vgj"/>: ''Организацијата се бори да ги премавне шовинистичките пропаганди и национални расправии, кои го цепат и ослабуваат македонското и одринското население во неговата борба против општиот непријател'' <ref>Член 2 од Уставот на ТМОРО</ref>. [[Крсте Петков Мисирков]] во својата книга [[За македонцките работи]] истакнува: :''Мислата за национално обединување на Македонците, иако под маската бугарска, се зафати во 1890 г. Во крајот на 1889&nbsp;г. се префрлија во Бугарија 30-40 души ученици и студенти Македонци од Белград во Софија. Тие ученици се душата на сите настани во Македонија оттогаш досега. Тие беа запознаени со Србија и Бугарија, со нивните култури и цели во Македонија. Тие и ја сознаа опасноста за дележ на Македонија помеѓу тие две држави - ако Македонците самите не се вооружат за да си извојуваат сами, со сви сопствени сили и средства слобода и со тоа да го предупредат дележот на Македонија. По нивна иницијатива во почетокот на деведесеттите години се образува едно национално сепаратистичко движење со цел да се одделат интересите на Македонците од бугарските со издигнување на едно од македонските наречја на степен на литературен јазик за сите Македонци. Орган на тоа сепаратистичко движење на Македонците во Бугарија беше списанието „Лоза”.Но тоа духовно движење на Македонците не и’ се бендиса на бугарската стамболовска влада, којашто забрани да се издава „Лоза” и фати да ги гони Македонците сепаратисти. Од тоа уште време побегна Дамјан Груев, којшто беше во бројот на Македонците ученици што паминаа од Белград во Софија и во бројот на сепаратистите. Немајќи во Бугарија почва за национален сепаратизам, Македонците што пребегаа од Белград во Софија, се зафатија со образување на револуционерни организации во Бугарија и во Македонија.Видните Македонци револуционери сепаратисти, како Делчев, беа само ученици на првото поколение Македонци ученици српски и бугарски. Исто така и Сарафови другите подоцнешни револуционери се јавија само како нивни продолжувачи и следбеници, но не иницијатори на револуционерната организација. Од самиот зафаток на револуционерната организација Македонците во Бугарија, или со бугарско образование, работеа под маската Бугари, едно затоа што така се викаше голем дел од населението, а друго, што по тој пат можеше да се добие поддршката на бугарската влада, на бугарскиот народ и на Бугарската егзархија.'' === Први обиди === [[Податотека:Споменик - Основачи на ВМРО.JPG|мини|десно|300п|Споменик на основачите на МРО во Скопје]] Првите обиди за формирање на организација се датираат кон крајот на осумдесеттите и почетокот на деведесеттите години на [[19 век]]. Некаде околу [[1889]] година [[Пере Тошев]] му пишал писмо на [[Ѓорче Петров]] да формираат: ''организација за ослободување'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, 45-46</ref>. Во [[лето]]то [[1891]] година во [[Битола]], [[Дамјан Груев]] направил обид за формирање на една организација, имено тој го формирал ''Учителскиот сојуз'' со чисто револуционерни цели, но неговата дејност била попречена од Архимандритот [[Козма Пречистански]] <ref>Д. Димески, Гоце Делчев, Скопје, 1994, 38</ref>. ==== Идеите и плановите на Хаџи Николов ==== Во [[1892]] година кај [[Иван Хаџи Николов]] созреала идејата дека само една организација може да го пресече патот на пропагандите. Почнал да бара лица кој би можеле да му помогнат во оформувањето на таквата организација, и такви луѓе, во тој момент видел во [[Димитар Цонев]], [[Христо Татарчев]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Христо Батанџиев]]. Оформувањето на организацијата било одложено, бидејќи биле малкумина, но идејата не ја напуштиле. ===== Принципи за создавање на Организацијата ===== Во [[јули]] [[1893]] година И. Х. Николов во [[Софија]] имал средба со [[Гоце Делчев]] и [[Коста Шахов]], и ги претставил начелата врз кои требало да со основа организацијата. :''1. Организацијата да се основа во Македонија, а не во Софија, бидејќи основана во Софија и раководена од Софија, Србите и Грците ќе ја третираат како измислица на бугарското правителство, ќе основаат и тие организации и од нашата организација нема да биде ништо. Поради тоа треба да биде тајна'' <ref name="spomeni">''Спомени на И. Х. Николов, Д. Груев, Б. Сарафов, Ј. Сандански, М. Грџиков, д-р Х. Татарчев (редакција на Иван Катарџиев), Скопје, 1995, 76-77, Х. А. Полјански, Гоце Делчев. . . т. 1, 110. ''</ref>. ''2. Основачите да се Македонци, чесни, да се ползуваат со добро име и да живеаат во Македонија, за да бидат постојано во контакт со населението во Македонија, да бидат изложени и тие на истата опасност , на каква што ќе бидат иузложенени и нивните последувачи, преку кои полесно ќе ја спечалат довербат на населението'' <ref name="spomeni"/>. ''3. Лозинката треба да биде Автономија на Македонија. Нашето барање треба да се потпира врз член 23 од Берлинскиот конгрес за да се надеваме на успех. Да се постигне Автономија на Македонија, значи да ја откинеме не само од Турција туку и од Србите и Грците. Оцртани еднаш границите на Автономана Македонија, Србите и Греците веќе не ќе можат да бараат делови од неа, кога, ако посакаме присоединување на Македонија кон Бугарија, Србите и Грците ќе посакаат и тие делови од неа. Наша задача треба да биде да ја споиме Македонија цела, а тоа може да биде преку една Автономна Македонија'' <ref name="spomeni"/>. ''4. Организацијат треба да биде самостојна и независна. Да нема никакви врски и ангажмани со владите на соседните држави, за да не ѝ влијаат и да не ја обвинуваат дека е орудие на некоја од тие влади и со тоа да предизвика противдејство од страна на другите соседни влади'' <ref name="spomeni"/>. ''5. Од Македонците во Бугарија и од бугарскиот народ ќе бараме морална. . . и материјална поддршка без притоа да ни се мешаат во работата'' <ref name="spomeni"/><ref>[http://www.cdsee.org/pdf/WorkBook2_sr.pdf]{{Мртва_врска|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. === Основање на организацијата === {{главна|Основање на Македонската револуционерна организација|Јануарска средба|Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници}} {{quote|''Во Солун ја поминав следната година, на работа во печатницата на Самарџиев. Тука се сретнав со свои стари другари: Поп Арсов, Андон Димитров (род. од солунското с. Ајватово, сега член на битолскиот суд); д-р Христо Татарчев, Хаџи Николов (од Кукуш), Христо Батанџиев (од Гуменџе, секретар на солунската општина?). Со нив ја обновивме старата идеја. Се згрупиравме, и сложно изработивме статут-правилник. Во неговата основа ги поставивме истите начела: барање да се примени Берлинскиот конгрес.''|'''Даме Груев'''|'''Спомени'''}} ''Организацијата'' е основана на 23. 10. 1893 година во Солун <ref>Д. Димески, Гоце Делцев, Битола, 1990, страна 42</ref>, од страна на [[Христо Татарчев]], [[Дамјан Груев]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Христо Батанџиев]], [[Петар Поп Арсов]] и [[Андон Димитров]]. Основачкиот состанок се одржал во станот на [[Христо Батанџиев]], но треба да се истакне дека друштвото се конституирало како група без да избераат раководство и без писмен протокол. Конкретно организацијата е оформена за време на [[Јануарска средба|Јануарската средба]] кога е одлучено организацијата да се вика: :''Македонска револуционерна организација (МРО)'', ''(на чело со б. н) Централен македонски револуционерен комитет (ЦМРК)'' <ref name="ht">Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995</ref> Според [[Иван Хаџи Николов]] тогаш биле прифатени следните начела: :''1) Организацијата да е тајна и револуционерна''. ''2. Нејзината територија да ја сочинува само Македонија во нејзините географски и етнографски граници, поради што ќе се нарекува Внатрешна. 3) Во неа ќе членуваат родени и лица што живеаат во Македонија без разлика на вера и народност. 4) Политичкото верују на организираните Македонци е автономија на Македонија. 5) Да се чува самостојноста на организацијата за да не падне под влијание на политиката на соседните држави.'' <ref>Основаването на ВМРО (записи на Иван Х. Николов) съобщава Христо Шалдев, Ил. Илинден VIII / 1 (71) София, 1936</ref>. {{панорама|Vmro_osnovachi.gif|500px|Основоположниците на Македонската револуционерна организација}} Денот на основањето на Организацијата, 23 октомври, од [[2007]] година се слави како државен празник на [[Република Македонија]] под името [[Ден на Македонската револуционерна борба]]. {{Основачи на ВМОРО}} === Име === {{главна|Прв устав на Македонската револуционерна организација|Прв правилник на Македонската револуционерна организација}} [[Податотека:Hristo_Tatarchev.jpg|мини|лево|150п|Христо Татарчев]][[Податотека:Првиот печат на Централниот комитет на МРО 1.jpg|мини|десно|200п|Првиот печат на Централниот комитет, кој гласи ''Македонски револуционерен комитет'',''Слобода или смрт'']] [[Податотека:Разписка 266 от ЦМОРК за получени 500 наполеона от Българското Правителство чрез Димитър Ризов.jpg|мини|десно|200п|Расписка на Централниот Македонско-Одрински Револуционерен Комитет за добиени 500 наполеона од бугарската влада преку дипломатот [[Димитар Ризов]]. Натпис на печатот: Македонски централен револуционерен комитет. Датум: 24 ноември 1898 година]] Во различни периоди од своето постоење организацијата имала различни имиња. Поради недостаток на изворна протокуларна документација, која во почетокот не се создавала и поради извесни противречности и недоречености во сведоштвата на самите основоположници во историската наука нема согласност под кое име Организацијата била основана. Еден дел од историчарите сметаат дека првото официјално име на организацијата било ''Македонска револуционерна органанизација'', или ''Македонски револуционерни комитети'' (МРК).<ref>[http://books.google.com/books?id=UeNBAAAAYAAJ&q=%D0%BC%D1%80%D0%BE+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BC%D1%80%D0%BE+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B5%D0%B2&hl=bg Историски преглед, том 25, издание на Бугарското историско друштво, Институт за историја на БАН, 1969 година стр 79.]</ref> Други сметаат дека првото име на организацијата било ''Бугарски македонско - одрински револуционерни комитети'', а трети сметаат дека прво таа се викала МРО, а потоа БМОРК. Меѓутоа општа согласност во Македонската историската наука нема дека оваа организација некогаш се именувала БМОРК. Македонскиот историчар [[Крсте Битовски]] пишува: ''Дилеми како се викала револуционерната организација при нејзиното формирање и дали познатиот, меѓутоа недатиран Устав кој Организацијата ја нарекува „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“ е прв, не постојат. Со определена задршка, се смета дека е тој прв Устав на Организацијата.'' Акад. [[Иван Катарџиев]] смета дека: '''"Постоечките документи говорат дека таа била наречена „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“. Оваа име Организацијата го добила на својот прв Конгрес одржан во летото (15 август 1894) во Ресен... Меѓутоа, согледувајќи ја целата несоодветност на ова име со македонските услови и битие, на конгресот 1896 г. во Солун било решено името на Организацијата да се промени. Таа била наречена „Тајна македоно-одринска револуционерна организација (ТМОРО).“"'' Но самоит Катарџиев признал во еден од неговите идни дела дека „''податоците од мемоарската литература не се во согласност со содржината на тој „Устав“.''“ Некои бугарски научници, како [[Константин Пандев]] сметаат, дека првото уставно име на организациjата од 1894 година било Македонски револуционерни комитети, а во 1896 година на Солунскиот конгрес таа го добила името Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети. Пандев тврди дека ова име е сменето на ТМОРО дури во 1902 г. Овие тврдења се поддржуваат од спомените на [[Пејо Јаворов]].<ref>Тој тврди во биографијата на Гоце Делчев, дека уставот од 1896 година бил еднонационален и ги приклучвал само егзархистите Бугари: "Тоа собир (од 1896 година) утврждава еден устав на револуционерната организација, копија на стариот бугарски устав, тврде оригинален со положбата, дека само егзархисти Бугари се приемат за членови на комитетите."</ref> Истите ставови на Пандев се поддржуваат и од известувањето на српскиот генерален конзул во Битола, Михаил Ристиќ до српскиот министер за надворешни работи С. Лозаниќ од 1903 г.<ref>Ристиќ му придодава на Лозаниќ документ во превод, кој го назначува како нов Статут на Револуционерната организација. Овој документ го носи насловот: "Статут на Тајната Македоно-Одринска Револуционерна Организација" и во секој поглед е идентичен со документот објавен 1902 г. според Пандев, како и со Статутот, кој според мислењето на Катарџиев бил составен уште во 1897 г. "До пре више од годину дана [тоа е до крајот на 1901 г., или до почетокот на 1902 г.] рад комитета имао ја чисто бугарско обележје, они су носили бугарску заставу ослобођења, они су својих присталица налазили само у онима који су пригрлили бугарску народну идеју. Наших [т.е. србоманите] и гркомана су се туђили па чак и пробојавали те се од њих морали осигуравати разним претњама. У последње време [т.е. при крајот на 1902 г.] они су понели стег ослобођења хришћана уопште и на мах се стали обраћати за помоћ и сарадњу свима хришћанима ма које народносне боје оне били." (БАН, Освободителната борба на българите в Македония и Одринско 1902/1904 - дипломатически документи, София 1978. 76)</ref> Од друга страна Битовски пишува: "И денес, доколку на кој и да е бугарски историчар му се испрати фотокопија на Уставот на ТМОРО од Британскиот архив (Уставот бил испратен во Лондон во 1898 г.), од која се гледа дека тој точно го определува името на Организацијата (ТМОРО) од 1897 г. тој тоа ќе го смета како провокација“. Овие ставови на Битовски се поддржуваат од спомените на [[Илија Докторов]].<ref>''"Во почетокот организацијата беше националистичка. Во нејзините редовите се примаа само Бугари со докажана чесност. Оваа ситуација беше до 1896 година кога во првите денови на м. Август во гр. Солун се одржа еден вид конгрес."'' „Борбите в Македония - Спомени на отец Герасим, Георги Райков, Дельо Марковски, Илия Докторов и Васил Драгомиров“, Борис Йорданов Николов, ИК „Звезди“, ISBN 9549514560, 2005 г., стр. 48.</ref> Меѓутоа општа согласност во бугарската историска наука со датирањето на Пандев нема. Сепак, нема спор меѓу историчарите дека во 1905 година, името ТМОРО било променето во ''"Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација"'' (ВМОРО).[[Ванчо Ѓорѓиев]] истакнува: {{Цитат|''...ако Катаржиев бил повнимателен кон членот 8 од Уставот на БМОРК, каде е определен печатот на ЦК ќе забелжал дека за печатот е предвиден натписот Македоно-одрински централен револуционерен комитет. Ако ги следиме официјалните документи ќе забележиме дека првиот досега познат документ од името на Организацијата е потпечатен со печат на кој стои текст Македонски централен револуционерен комитет, при што Одринско не е спомнато, а на почетокот од документот во левиот агол стои кратенската ЦМРК. Токму овој печат неоспорно го потврдува пишувањето на првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, кој вели дека името било Македонска револуционерна организација, на чело со Централен македонски револуционерен комитет...''<ref>Ванчо Ѓорѓиев, ВМРО 1893-1903. Поглед низ документи, Матица Македонска - Скопје, 2013</ref>}} == Цел == === Автономија === Според [[Христо Татарчев]]: :''Прифатен еднаш автономниот принцип, ни налагаше да бидеме последователни и во понатамошните решенија и да се избегнува сето она кое би го возбудило тесноградниот национализам кај инородните народи. Поради таа причина го напуштивме зборот бугарска од револуционерната организација, истотка и од централниот комитет'' <ref name="ht"/>. :''Долго расправавме за целта на таа организација, и најпосле се задржавме врз автономија на Македонија со предимство на бугарскиот елемент. Не можевме да го прифатиме ставот за „директно присоединување на Македонија кон Бугарија“, затоа што увидувавме дека тоа ќе сретне големи тешкотии, поради спротивставувањето на големите сили и аспирациите на соседните мали држави и на Турција. Ни поминуваше низ мислата дека една автономна Македонија потем би можела полесно да се обедини со Бугарија, а во краен случај, ако не се постигне тоа, дека ќе може да послужи како обединувачка алка на една федерација на балканските народи...Откако се согласивме за целта на нашата организација - на истата средба се зафативме да изработиме статут на Организацијата. Прирака ми беше еден том од „Записите“ на Захариј Стојанов, и од нив го зедовме за урнек статутот на „Бугарскиот револуционерен комитет“. Го задолживме Поп Арсов, врз основа на тој статут, да изработи нацрт за нашиот статут'' <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.geocities.com/vmro_makedon/Knigi/spomht.html |title=Спомени - Христо Татарчев |accessdate=2009-10-27 |archive-date=2009-10-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/query?id=1256607646977940&url=www.geocities.com/vmro_makedon/Knigi/spomht.html |url-status=dead }}</ref>. :''Ние не можевме да дејствуваме поинаку и да ја предрешаваме судбината на македонскиот народ и оставивме на него понатаму да си ја кове судбината... Тоа што подоцна би се диктирало од неговите интерси, тој е слободен да прави како што сака'' <ref name="ht"/>. === Самостојна македонска држава === {{Главна|Самостојна македонска држава}} Зад автономниот принцип се криела поголема цел, а тоа е создавање на слободна и независна македонска држава <ref name="SDV"/>. Тоа го потврдуваат и сведоштвата на првите луѓе на организацијата. [[Христо Татарчев]] истакнува дека: ''не се раководеле од друга тенденција, освен од идејата за слободата и благото на целиот македонски народ'' <ref name="ht"/>. Во весникот ''Право'' во 1902 година јасно се истакнати целите на организацијата: :''Внатрешната револуционерна организација ќе му даде на секој да реазбере дека работи за единството и независноста на Македонија, како слободна држава на Балканскиот Полуостров. Таа организација, давала и во иднина ќе дава докази дека не е агент на никоја од балканските држави, туку агент само на македонската слобода и независност. Со таквите докази таа постепено ќе ги остранува племенските разлики во Македонија и ќе го организира идниот, ако и разнобоен, но способен да се самоуправува мирно и тивко, македонски народ'' <ref name="PRV">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref>. === Одринско === [[Податотека:Ethnographic-map-Thrace-1912.jpg|thumb|270п|десно|Одринскиот вилает]] [[Одринско]] не влегувало во првата програма на македонската организација бидејќи основоположниците биле целосно насочени кон [[Македонија]], треба да се истакне дека тоа подоцна влегло во плановите и целите на организацијата, а во врска со оваа област Татарчев, првиот претседател на ''ЦК'', истакнал дека: :''Одринско од почетокот не влегуваше во нашата програма. Целото наше внимание тогаш беше насочено околу Македонија; но подоцна почна да се зацврстува идејата во нас, така што нашата организација да го опфати и Одринско, каде судбината на христијанското население, особено на буграското, не се разликуваше со ништо од тоа на македонскиот народ и каде политичко-социјалните и економски услови беа речиси идентични со оние во Македонија. Притоа чл. 23 од Берлинскиот конгрес не охрабри доста во тој однос и зафативме попосле да го обмислуваме поопстојно и тоа прашање - дали ќе биде полезно, ако и Одринско биде вовлечено во нашата програма. Најсетне дојдовме до заклучок дека и таа област треба да составува дел од нашата ревулуционерна дејност, така што, на тој начин си мислевме дека се даваше едно задоволително решение на балканското прашање'' <ref name="ht"/>. [[Одрински револуционерен округ|Комитетот во Одрин]] бил основан во 1895 година по наредба на [[Дамјан Груев]] од страна на [[Христо Поп Коцев]]. Татарчев истакнува дека [[Одринско]] било третирано оделно од [[Македонија]], но Македонија и Одринско претставувале единствена кауза преку извојување на полна политичка автономија за тие две области <ref name="ht"/>, и поради тоа дошло до промена во уставот во смисла дека во организацијата можаат да членуваат сите [[Македонци]] и Одринци без разлика на верата и народноста. [[Одрин]] во првиот устав на организацијата бил внесен затоа што основоположниците барале нов сојузник во борбата против заедничкиот непријател.<ref name="vgj"/>. [[Гоце Делчев]] при својата турнеја во регионот во 1900 година истакнал дека има повеќе народи и држави, кои се заинтересирани за Македонското и Тракиското прашање. При тоа едно мешање на Бугарија ќе предизвика мешање на соседните земји и може да доведе до распарчување на Македонија и Одринско. Затоа треба да се привлечат во борбата и другите народности и така народите што живеат во тие две области, треба сами со заеднички напори и жртви да извојуват својата слобода и независност во границите на една ''општа афтономна Македонско-Одринска држава'', кои би се потпирале само на материјалната и морална поддршка на Бугарија и на големите сили.<ref>Иван Орманджиев. “Приноси”, кн. 4.</ref> == Структура == {{панорама|Структура на МРО.1.jpg|900px|Хиерархија}} === Хиерархија === {{quote|''Централниот Комитет дирекно ги назначува членовите на окружните комитети. Во вонредни околности ЦК има право раководството во окрузите или околиите да го довери на едно внатрешно или однадвор назначено лице. Окружните комитети го потврдуваат раководството на околиските комитети, а тие на селските комитети.''|'''Член 8'''|'''Устав на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} Организацијата била поставена врз строги хиерахиски централистички принципи. Таа се делела на селски, околиски и окружни комитети. Над нив се наоѓал ''Централниот Комитет''. Членовите на ''ЦК'' се бирале со мнозински гласови од страна на раководителите на окрузите или нивните претставници. Изборното начело важело само за ''ЦК'', а во останатите случаи се применувал строгиот централистички принцип од горе надолу. Изборното начело не се применувало во пракса, работите се одвивале врз другарски начела и со договарање. ''ЦК'' и останатите месни комитети се состоеле од ''претседател'', ''секретар'', ''касиер'' и неколку ''советници''. ''Месните револуционерни комитети'' се делеле на групи (''десетки'') на чело со началник (''десетник''). ''Началникот'' е најнискиот управен орган и само тој имал право да контактира со претседателот на комитетот, додека пак работниците ги познавале и контактирале само со членовите од својата група. При секој револуционерен округ егзистирала ''тајна пошта'', ''тајна полиција'' и ''терористичка група''. По [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес од 1896]] година се формира едно ново тело, а тоа е [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] во [[Софија]] кое требало да ја претставува организацијата пред светот но и да застане пред надворешните посегања. ''Задграничното претставништво'' имало право дирекно да кореспондира со ''ЦК'' на организацијата. Со [[Устав на ТМОРО|Уставот на ТМОРО]] и со окружното од [[октомври]] [[1898]] годинасе укинуваат терористичките групи и се заменуваат со околиски чети со што е поставена основата на [[Четничкиот институт на ТМОРО]]. Во поглед на административно - територијалната организациона поделба се формирале 6 револуционерни округа и тоа: * [[Солунски револуционерен округ]] * [[Битолски револуционерен округ]] * [[Скопски револуционерен округ]] * [[Струмички револуционерен округ]] * [[Серски револуционерен округ]] * [[Одрински револуционерен округ]] === Центарален комитет === {{Главна|Централен комитет на МРО}} [[Централен комитет на МРО|Центарлниот комитет]] е највисокиот одлучувачки орган на организацијата помеѓу два конгреса. Членови на Централниот комитет се: * ''претседателот'' * ''секретар'' * ''касиер'' * ''тројца членови-советници'' * ''задграничните претставници'' <ref>По [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес]] е донесена одлуката за формирање на задграничното претставништво, нивна задача е да ја претставуваат организацијата пред светот. ЗП имаат право да присуствуваат на работата на ''ЦК''. По [[Солунска афера|Солунската афера]] задграничните претставници ги презеле надлежностите на ЦК</ref> === Конгрес === {{Историја на Македонија}} ''Конгресот'' е највисок орган во организацијата тој може да биде редовен или вонреден. Одлуката за свикување на редовен конгрес ја донесуваал [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], додека пак одлука за одржување на вонреден конгрес се донесува со една половина од вкупниот број на членови на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]]. ''ЦK'' ги определува критериумите за распределба на делегатите на Конгресот. Конгресите се законски кога присуствуваат 3/4 од предвидените делгати. Во текот на својата работа, ''Конгресот'' одлучува за: * донесува Деловник за работа. * донесува и менува Статут * разгледува и усвојува извештај за финансиското работење на организацијата. * избира Претседател на организацијата. * избирна Статутарна комисија. * донесува одлуки и други акти. ==== Конгреси на организацијата ==== * [[Солунски конгрес од 1896]] * [[Солунски конгрес од 1903]] * [[Смилевски конгрес|Смилевски конгрес од 1903]] * [[Конгрес на Петрова Нива]] * [[Струмички конгрес од 1904]] * [[Прилепски конгрес]] * [[Скопски конгрес]] * [[Солунски конгрес од јуни 1905]] * [[Солунски конгрес од август 1905]] * [[Струмички конгрес од 1905]] * [[Серски конгрес]] * [[Рилски конгрес]] === Задгранично претставништво === {{главна|Задгранично претставништво}} ''Задграничното претставништво'' е создадено со одлука донесена на [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес 1896 година]], негова задача е да ја претставува организацијата пред [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] и бугарското општество без приотоа да се меша во нивните внатрешни работи, и со нив како и со [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емигарција]] да одржува добри односи и да бара морална и материјална поддршка за организацијата. Една од главните задачи на ''ЗП'' е да застане на патот на надворешните посегања врз организацијата. Дополнително на тоа, ''ЗП'' биле задолжено да одржува врска со странските претставници и да ги информираа за ситуацијата во [[Македонија]] и [[Одринско]], и да организира канали за пренесување на оружје и чети. === Тајна полиција === {{главна|Тајна полиција на МРО}} ''Тајната полиција'' била составен дел од организацијата и преку неја се собирале информации за бројот и составот на османлиските сили (војска, полиција и башибузлук), се следело поведението на населението и се спроведувале казните врз секого кој згрешил во однос на македонското националноослободително делото, без ралика дали е или не е член на организацијата. === Тајна пошта === {{главна|Тајна пошта на МРО}} Тајната пошта претставува паралелен систем за коресподенција во [[Отоманското Царство]], меѓу структурите во организацијата, коресподенција со други јавни и приватни лица или институции. Комуникацијата се вршела со хемиско бело мастило и шифри. === Четнички институт === {{главна|Четнички институт на ТМОРО}} {{quote|''Пред да се засили Организацијата, господари на денот и ноќта беа Турците. Подоцна, штом наближи ноќта, Турците се прибираа по домовите, а потерите и војската во касарните. Организациските луѓе, имено тогаш почнуваа да излегуваат на работа и започнуваше комитското царство''|'''Г. И. Белев'''|''' '''}} [[Податотека:G Delchev.jpg|мини|лево|150п|Гоце Делчев]] [[Гоце Делчев]] е основач на [[Четничкиот институт на ТМОРО|Четничкиот институт]], и истовремено творец и воспитувач на првите организациско-агитациони чети и војводи. Тој со својот блажен глас и пријатна надворешност успевал да ги реши сите недоразбирања, и успевал да придобие многумина кон револуционерното дело. Набргу Делчев е назначен за генерален инспектор на сите чети во Македонија и Одринско. Благодарение на неговата целосна преданост кон делото, народот во [[Македонија]] и [[Одринско]] почнува да се чувствува подготвен за борба. Првите чекори на овој план се прават со ангажирање на арамии и нивно превоспитување во духот на ''ТМОРО''. Меѓу првите арамии и ајдутски војводи кои влегле во ТМОРО се: [[Апостол Петков]], [[Иванчо Карасулијата]], [[Кочо Љутата]], [[Атанас Тешовалијата]], [[Андон Ќосето]], [[Атанас Градобалијата]], [[Георги Бродалијата]] и др. Тие од себе созале легенди и голем дел од нив загинале како херои. Потоа во организацијата како кадар биле внесени резервните офицери од бугарската армија. Меѓу нив имало [[Македонци]] и [[Бугари]]. Меѓу првите биле [[Михаил Апостолов]] - Попето, [[Христо Чернопеев]], [[Марко Лерински]] и др. Кон крајот на [[1899]] година , во четите како кадар биле поставувани учителите и граѓаните. Татарчев истакнува дека кон крајот на [[1899]] година и почетокот на [[1900]] година целата земја била прошарана со чети. Со формирање на првите чети кои патролираат по селата со цел да го челичат борбениот дух на народот, започнуваат и ликвидации од страна на ТМОРО врз турски злосторници. Прво нешто што месните чети прават е напади врз агите и селски зулумџии, кои веќе се плашат да прават своеволија врз незаштитеното население. Четите биле должни да ги помагаат комитетите принасилното собирање на средстава и требало да ги спроведуваат смртните пресуди. === Финансирање === {{quote|''Секој комитет задолжително го испраќа во благајната на ЦМОРК третиот дел од собраните пари заедно со сметките, тие се должни да внесуваат во касата на Централниот комитет еднобразно и останатиот дел од парите кога ќе се побараат.''|'''Челен 48'''|'''Правилник на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} [[File:Funds for CMRC.jpg|мини|десно|200п|Повик на Ц.М.Р.К за собирање на пари]] Во почетокот оргазнизацијата се финансирала преку членските вносови на членовите, сумата изнесувале половина лира на едно тримесечје, од 2 до 5 лири. Меѓутоа на ''Ресенското советување'' било одлучено финансиски средства да се собира и од сипатизерите на делото. Финансирањето на организацијата било регулирано со ''Првиот правилник'', каде било истакнато дека материјални средства може да се собира и по пат на закани и насилства врз лица кои можеле да го помогнат делото но не сакаат. За остапената сума организацијата давала ''Расписка'' (Сметка) со печат на ''ТМОРО''. Доколку лицата не сакале да дадат финансиски средстава тогаш парите биле изнудувани со терористичката група која егзистирала при секој комитет, подоцна комитетите при насилно собирање на средстава биле помагани од четите на организацијата. По [[Солунски конгрес од 1896|Солунскиот конгрес од 1896]] <ref name="vgj"/> година кога организацијата засилено започнала да се воружува се покажало дека финансиските средстава од членовите и сипатизерите на делото не се доволни и затоа организацијата започнала да се занимава со грабнување на лица со цел на тој начин да се соберат средстава. Биле киднапирани голем број на богати бегови, гркомани но и странски државјани, а најпознато е [[Афера Мис Стон|грабнувањето на Мис Стон]]. Меѓутоа Организацијата добивала помош и од македонската емиграција од [[Бугарија]], првенствено од [[Македонски комитет|Врховниот комитет]], но тоа се покажало како штетно по делото, бидејќи [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] сакал да се наметне на ТМОРО и затоа двете организации постојано доаѓале во судир и помошта честопати била прекратувана. Организацијата имала и соработка со бугарската влада од која добивала финасиски средстав и оружје, но поради обидот на бугарската влада да ја стави организацијата под своја контрола соработката и контактите биле прекинати. При собирањето на финансиките средстава, организацијат била отворена за соработка со секого кои би можел да ја помогне, но под услов да се почитуваат нејзините начела и принципи, односно самостојноста на организацијата. === Членство === {{quote|''Се колнам во бога, во верата и во својата татковина Македонија и Одринско, дека безусловно ќе се покорувам на старешините и без приговор ќе ги извршувам неговите заповеди, дека никому нема да му ги издавам ни со збор, ни со дело работите на Организацијата и сето она што од денес натаму ќе го чујам, видам и разберам по делото. Во противен случај, нека бидам убиен од еден од другарите со револверот или камата што овде ги целивам''|'''Заклетва'''|'''Правилник на Тајната македоно - одринска револуционерна организација '''}} [[Податотека:Слобода или смрт (Дел од спомениците Лавови-Скопје).JPG|мини|десно|200п|Евангелие, револвер и кама (''Дел од спомениците Лавови-Скопје'')]] Организацијата се создала во егзархиската средина, односно меѓу [[Македонците]] кои биле под јурисдикција на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Отука првите членови на Организацијата биле Македонци-егзархисти или според првиот устав на Организацијата, Бугари <ref group="б" name="vg_6"/><ref group="б" name="vg_7"/>. Но со текот на годините како што [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] се засилувал и била поставувана организациската мрежа повеќе не се правело разлика помеѓу [[Бугарска егзархија|егархистите]] и [[Цариградска патријаршија|патријарашистите]], односно со [[Устав на ТМОРО|новиот устав]] од 1897 година организацијата била отворена за секого без разлика на верата и народноста. Според [[Димитар Влахов]]: {{quote|''...Првично револ. организација почна да работи среде бугарското население во Македонија и тоа не среде целото буг. население, туку само среде тоа дел од него, кој се спаѓааше во Буг. Егзархија. Таа се однесуваше со недоверба кон Бугарите не егзархисти... Што се однесуваше до револуц. работа среде другите македонски народи - Турци, Албанци, Куцовласи и Грци, за основачите на Организацията такво прашање не постоеше... Подоцна, кога истите тие водачи видоа дека идејата за ослободување на Македонија може да најде сочувство среде Бугарите не егзархисти, како и среде другите народности во Македонија и под влијание на членовите на организацијата со леви разбирања, тие го заменија статутот на организацијата во смисла, дека член на организацијата може да биде секој Македонец, од која народност и да е тој и какви и да биле неговите политички сфаќања, само да прима нејзините принципи и се бори за политичката автономија на Македонија ... "<ref>Димитър Влахов, „Борбите на македонския народ за освобождение“, 1-во изд. Виена, 1925 г. стр.10-11.</ref>}} Отука членови на организацијата биле претежно [[Македонци]] (во Македонија) и претежно [[Бугари]] (во Одринско), но имало и [[Власи]], [[Црногорци]], [[Срби]], [[Грци]] и др. Дел од турското население незадоволно од општата состојба во [[Отоманското Царство]] на разни начини дирекно или индирекно ја помагале организацијата, а најчесто како јатаци или снабдувачи со разни материјали кои и биле потребни на организацијата. Јадрото на организацијата го сочинувале [[Македонците]], но имало и [[Бугари]] најчесто како војводи, секретари или обични членови, најмногу во [[Одринско]] <ref>"... не треба да се обрне внимание само на терминот "Бугарски" во едно од имињата на единствената ВМРО, туку и на константното "О" во името на организацијата, кое се губи дури по Првата световна војна и физичкото разделување на неколкуте делови на Македонија од Одринско. Познато е дека првото име на револуционерната организација е БМОРК – Бугарски Македоно Одрински Револуционерни Комитети, а потоа таа се преименувала во ТМОРО, ВМОРО и најпосле во ВМРО. Организацијата, во името, во дејствувањето и во чувствувањето го содржела и Одринско каде што, неспорно живееле етнички Бугари. Илинденското востание во 1903 година е всушност Илинденско преображенско востание кренато со најголем интензитет во Битолскиот и Одринскиот вилает на тогашната Отоманско Царство..." Извадок на промоцијата на Зборникот документи за Тодор Александров на д-р Зоран Тодоровски „Сè за Македонија” одржана во скопскиот хотел “Холидеј Ин”</ref>, Како што се на пример некои членови на [[Централен комитет на МРО|ЦК]], ([[Иван Гарванов]]) или некои членови на [[Задгранично претставништво|ЗП]] ([[Димитар Стефанов (бугарски општественик)|Димитар Стефанов]]). Поради недостаток на раководен кадар за [[Четнички институт на ТМОРО|четничкиот институт]] организацијата почнала како војводи на четите да ги поставува офицерите од бугарската армија, а меѓу првите биле [[Михаил Апостолов]] - Попето, [[Марко Лерински]], а војводскиот кадар дополнително подоцна бил пополнет од млади бугарски и небугарски интелектуални идеалисти кои под влијание на револуционерната идеја и идеализмот зеле учество во борбата против [[Отоманското Царство]]. Meѓу нив се нашле: [[Крсто Асенов]], [[Никола Дечев]], [[Слави Мерџанов]], [[Васил Попов]], [[Јулиј Розентал]] и многу други <ref name="ht"/>. ''МРО'' успеала да ги обедини сите незадоволници во [[Македонија]], без ралика на верата и народноста околу идејата за ''Автономна Македонија'', со што биле поставени основите за зачеток на Македонската нација. == Нормативни акти == {{главна|Првиот Устав на Македонската револуционерна организација|Првиот правилник на Македонската револуционерна организација|Уставот на ТМОРО|Правилникот за четите на ТМОРО|Уставот на ВМОРО|Правилник на ВМОРО|Правилник за селски чети}} Уставо - статутарните акти на организацијата регулираат голем број на внатрешни и надворешни прашања кои ја засегале дирекно или индирекно организацијата. Овие нормативни акти имаат своја генеза од која може да се проследи развојот на самата ''Македонска револуциционерна организација'', нејзините цели, принципи и начела но истовремемо тие даваат доплонително светло за поставеноста и функционирањето на организацијата. Првиот устав на Македонската организација е донесен по [[Јануарска средба|Јануарската средба]] но пред [[март]] [[1894]] година.<ref>АМ. ф. 1953, Даме Груев, оп. 1, а. е. 5, л. 158-159</ref> Според псевдоисториски истражувања на [[Бугарска историографија|бугарската историографија]], првото име на организацијата било БМОРК.<ref>[http://promacedonia. org/hk/hk_pr4. htm Устав на БМОРК. ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Но во мемоарите на [[Даме Груев]], [[Христо Татарчев]] и други револуционери ја именувале организација како МРО.<ref>''„Го задолживме [[Петар Поп Арсов|Поп Арсов]] да подготви нацрт за нашиот статут врз основа на статутот на [[Захариј Стојанов|Захари]]. На истиот состанок долго време се разговарало за името на револуционерната организација и комитетот. Ова прашање долго време не мачеше и конечно решивме да се наречеме: „Македонска револуционерна организација“, а комитетот „Централен македонски револуционерен комитет“ -'' [https://www.strumski.com/books/Spomeni%20na%20Tatarchev.pdf Автобиографијата на Христо Татарчев] страница 103</ref> Отука произлегуваат извесни контрадикторноси и недоречености кои се однесуваат на карактерот и целта на организацијата. Треба да се истакне дека основоположниците на организацијата биле бугарски [[образование|воспитаници]] и бугарското влијание им било наметнувано од низ години преку [[Образование|воспитно - образовниот процес]] <ref name="vgj"/>, и тие од тоа влијание не се ослободиле наеднаш туку постепено <ref name="vgj"/>. Од друга страна, [[Македонци]]те кој биле под [[Црква|духовна]] јурисдикција на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], сe именувани како [[Егзархиска групација во Македонија|Бугари]] <ref name="vgj"/><ref>Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980</ref><ref>Спомени, Димитар Влахов</ref>, како што [[Македонците]] [[Цариградска патријаршија|патријашисти]] биле нарекувани [[Грци]] <ref name="vgj"/>. [[Податотека:Устав на Внатрешната Македонско-Одринска Револуционерна Организ.pdf|thumb|мини|лево|Уставот на ВМОРО од 1905 година (кликнете за да го отворите во целост)]] Затоа името на првиот норамативен акт е Устав на Бугарските македоно - одрински револуционерни комитети, односно целта е да се делува најпрво меѓу ''Македонците - егзархисти'' <ref name="vgj"/>, а потоа да се тргне по сопствен пат <ref name="vgj"/>, тоа е евидентно од [[Уставот на ТМОРО]] каде се истакнува дека: ''Член на ТМОРО може да биде секој Македонец и Одринец, кој не е комприминтиран со ништо нечесно и бескарактерно пред општеството и кој ветува и се задолжува да биден корисен на револуционерното ослободително дело. '' <ref>[[:s:Устав на ТМРО|Устав на ТМОРО]]</ref>. Според спомените на Татарчев, одлука за созадавање на првиот правиникот била донесена за време на [[Ресенско советување|Ресенското советување]], и дека негов автор е [[Иван Хаџи Николов]]. Татарчев притоа истакнува дека, праксата ја наметнала потребата од донеување на правилникот, но врз основа на ''членот 14'' од ''Уставот'' на ''МРО'' се гледа дека донесувањето на правилникот било уставна обврска. Правиникот се состои од ''50 члена'' поделени во ''11 глави'' <ref>Правиник на буг. македонско одриски комитет, АО, ИНИ сл. I, 355, 1-15</ref>. Вториот устав на организацијата е создаден по Солунскиот конгрес од 1896 година, од страна на [[Гоце Делчев]] и [[Ѓорче Петров]], притоа со новиот устав организацијата го добива името: ''Тајна македоно - одринска организација''. Со што е евидентно дека организацијата целосно раскинала со бугарското влијание кое се чувствува во првиот устав и правилник. Новиот устав и правилник биле зосновани врз старите акти, но акцентот бил ставен врз конгресните одлуки. За регулирање на [[Четнички институт на ТМОРО|Четничкиот институт]] бил изработен правилник за четите од страна на [[Гоце Делчев]] и [[Ѓорче Петров]] во 1900 година, тој бил изрботен врз основа на членот 11 од Уставот на ТМОРО и окружното на ЦК од октомври 1898 година. Според Борис Сарафов, правилникот бил изработен од Ѓорче Петров и капетанот Димитар Венедиков. Правилникот бил хектографиран и верификуван од страна на Централниот комитет. Целосното име на третиот устав на организацијата е ''Устав на Внатрешната македоно - одринска организација'' преименувањето на уставот, а воедно и на организацијата е направено од практични причини бидејќи, организацијата по [[Илинденското востание]] повеќе не била тајна, и со нејзините цели и намери биле запознаени сите. == Односот кон егзархиската црковно-просветна пропаганда и нејзините претставници == {{главна|Бугарска егзархија|Егзархиска групација во Македонија|Странски пропаганди во Македонија во периодот 1870 - 1903 година|Отпор на Македонците кон туѓите пропаганди|Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници}} === Односот со Егзархијата === {{quote|''Егзархијата дава пари и купава ветер зашто народноста со пари не се купува — тоа е такво деликатно нешто, кое штом сети дека го пазариш изветрува... (Егзархијата б.н) сомневајќи се во најново време во некаков сепаратизам, а првин — се гледа во нашата народност. (Се стреми б.н) да го убие секое посамостојно движење во нас, да ја одземе секоја можност Македонците да се занимаваат со повозвишени општествени прашања, и на тој начин... да го стави народниот македонски дух во полна зависност од неа, да го огради како птица во кафез... да не окова во синџири за да не разигрува како мечка, и да не води таму, од каде добива голем бакшиш''|'''Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници'''|''' '''}} [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|лево|150px|[[Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија]], со појавата на организација, ова движење добило интензитете и кулминација. Судирот помеѓу ''МРО'' и [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] бил неизбежен <ref name="vgj"/> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава <ref name="PRV"/>. [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија]] кон [[Бугарија]] <ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref>. Каков став ''Организацијата'' зазела кон [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од брошурата се дознава стојалиштето на ''Македонската револуционерна организација'' кон [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] и нејзините приврзаници [[Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението на своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда <ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref>. Каков бил ставот на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] кон ''МРО'' дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: :''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија'' <ref name="SDV"/>. Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': :''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено : обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за единствена црква'' <ref name="SDV">С. Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>. Поради различните принципи и цели односите помеѓу ''МРО'' и [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но ''Организацијата'' била принудена да преговара со [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен, а од друга страна [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] иако правела разни пречки, морала да ги приваќа условите на организацијата за да не биде компримитирана пред османлиските власти <ref name="vgj"/>. === Односите со проегзархиската групација === {{quote|''Централистите беа решиле со терор да се справат со Гарванова и др.. Тоа нам ни штетеше многу тука, на делото. Ѓорче аплаудираше на акцијата против Наумов. Беше на мислење дека треба да се испоколат сите од „Братството“, - никакво разбирање, никакво помирување.''|'''Борис Сарафов'''}} [[Податотека:Vasil Kanchov.JPG|мини|лево|150px|[[Васил Иванов К’нчов]]]] Идеолозите на егзархиската групација во [[Македонија]] се наоѓале околу [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија ''Св. Кирил и Методиј'']] и егзархиската каса. Во оваа групација се наоѓле лица кој биле родум од [[Бугарија]]<ref name="dv">Спомени на Димитар Влахов. . . , 31-32.</ref>, тие биле опседнати со големо бугарската идеја <ref>Пречки и опасности ( од записите на Иван. Х. Николов), Ил. Илинден, 2 (82), Софија, 1937.</ref> , и успеале кон себе да привлечаат дел од македонските конзервативни чорбаџи <ref name="dv"/>. Во оваа група биле: [[Васил Иванов К’нчов]], [[Михаил Сарафов]], [[Јосиф Кондов]], [[Коне Самарџиев]], [[Иван Гарванов]], [[Делчо Колушев]], [[Христо Ганов]] и други. Нивата цел е сето македонско христијанско население да се сплоти околу [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] да се подржи црковно - просветното дело, а другото: ''... кога ќе дојде време ќе го сврши Бугарија со своите 200 000 штика'' <ref>Христо Силянов, Освободителнитѣ борби на Македония т. 1, 123 - 124</ref>. Проегзархистите сметале дека крупните работи не се за учители и коректори, и работи треба да се оставаат на [[Бугарска егзархија|Егзархија]] и [[Бугарија]]. Во почетокот егзархистите сметале дека дејноста на Организацијата нема да постигне вистински резултати меѓутоа во [[1895]] година [[Централен комитет на МРО|Центаралниот комитет]] ќе се засили и егзрхиската групација увидела дека нејзиното влијание во [[Македонија]] опаѓа и затоа тие ги промениле средставта и целите. Започнале со копирање на ''МРО'' и со сличните нејзини револуционернида проповеди. Отука во [[март]] [[1897]] година егзархистите ќе го создадат [[Бугарско тајно револуционерно братство|Бугарското тајно револуционерно братство]]. Целата на Братството е да се преземе [[Централен комитет на МРО|Центарлниот комитет]] и од Солун да се остранаат [[Дамјан Груев]], [[Христо Татарчев]] и [[Иван Хаџи Николов]]. Со појавата на оваа ''Братството'' судирите добиле на интензитет и дошло и до физички престрелки. До помираување на егзархистите и организацијата ќе дојде во [[септември]] [[1899]] година кога ќе дојде до растурање на ''Братството'' и негово слевање во редовите на организацијата. Меѓутоа: :''Оваа грешка (на Ц.К б.н) скапо ќе го чини македонското ослободително движење'' <ref name="vgj"/>. == Односите со Врховниот македонски комитет == {{Македонски комитет}} {{главна|Односите помеѓу ТМОРО И ВМК|Македонската емиграција во Бугарија}} {{quote|''Но, ние не сме согласни со тоа што вие мислите за Македонија... Ние не можеме да правиме политика, ниту да дозволиме други да прават политика со Македонија... Ние нема да дозволиме други да решаваат дали да живееме или да умреме и кога. Кога да се прави востание, ќе реши народот. Нема да дозволиме да командувате од тука, за да не внесете во игра на востание како што се обидовте лани... Но, знајте, ние не бараме покровители, а уште помалу господари''|'''Гоце Делчев'''}} Односите помеѓу ''ТМОРО'' и [[Врховен македонско-одрински комитет|ВМОК]] имале своевиден колорит и влијание врз севкупниот развој на македонското националноослободителното движење. По формирањето на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] во [[Софија]], ''МРО'' со внимание ја следела неговата активност, стремежот на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] е да се побара морална и материјална помош од [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]] во [[Бугарија]]. Меѓутоа ''МК'' сакал да се наметне како раководител на цело македонско револуционерно дело. Таквите различности придонеле со текот на годините двете организаци целосно ги прекинат врските и да започнат меѓусебна вооружена борба, а таквата состојба се покажала како кобно за целото македонско национално ослободително движење. == Односи со Бугарската влада == {{quote|''Македонија не е една колонија, која би можела да се третира на сфери и влијанија. . . македонскиот народ не може да трпи слични комбинации за дележ на неговата родна земја''|'''Христо Татарчев'''}} [[Податотека:Konstantin-Stoilov.jpg|мини|лево|130px|Бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]]]] ''Македонската револуционерна организација'' поради заткулисните игри на [[Македонски комитет|Врховниот комитет]] започнува контакти со бугарската влада. Целта на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] е да се побара материјална и финансиска помош од владата во [[Софија]]. Првите контакти биле остварени со посредништво на офицерите кој учествувале во [[Мелничко востание|Мелничкото востание]], [[Борис Сарафов]], [[Антон Бозуков]], [[Стојчо Гаруфалов]] и поранешниот воен министер [[Рачо Петров]]. На [[22 јуни]] [[1896]] година [[Ѓорче Петров]] имал средба со бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]], на оваа средба Ѓ. Петров побарал 5 - 10 000 пушки и 100 000 лева <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 84</ref>. Бугарската влада сметала дека треба да се вооружи населението во [[Македонија]] и на тој начин да се држаат работите во свој раце. Првото количество на оружје за организацијата биле испратено кон крајот на [[1896]] година и станувало збор за пушки од системот ''кримки''. Меѓутоа целта на бугарската влада е да ја стави под своја контрола организацијата и затоа двете страни многу бргу дошле во судир. Имено, за остапените пушки владата не дала муниција и дополнително се обидела да се вмеша во внатрешните работи на организацијата <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 89</ref> . Стоилов барал оружје да не се праќа во [[Одрин]] и таму да не се подготвува и крева востание за да не настрада бугарскиот елемент. Откако дошло до раскинување на односите, [[Константин Стоилов]] се решил дирекно да кореспондира со некој од раководителите на организацијата. Во март [[1898]] година во Софија, Стоилов и [[Дамјан Груев]] имале средба <ref>А. Шопов, Дневник. . . , 75</ref>. Но ни по оваа средба односите не се подобриле, всушност тие се влошиле со окружното на Стоилов од 4. 09. 1898 година испратено до трговските агентсва во [[Македонија]], во оваа окружно Стоилов им наредил на агенствата да ја ставаат организацијата под контрола на бугарската влада <ref>А. Шопов. . . , 84 - 85.</ref><ref>В. Георгиев и С. Трифонов, Историја на Бугарија. . . , 343 - 344</ref>. Од своја страна на 27. 09. 1898 година [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] испратил свое окружно до бугарската влада, окружното било во збиена форма и меѓу другото се протестирало против српско - бугарските преговори за поделба на [[Македонија]].[[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] на своите комитети им наредил да ги бојкотираат бугарските агенства во [[Македонија]]. Стоилов својот последен обид за помирување со организацијата го направил на 5. 10. 1898 година кога во [[Софија]] на [[Димитар Ризов]] му дал 10 000 лева за организацијата. [[Ѓорче Петров]] истакнал дека организацијата нема да ги земе парите затоа што не сака да стане орудие на бугарската влада. Во [[Солун]], Д. Ризов парите сакал да му ги даде на [[Христо Татарчев|Татарчев]] но тој одбил да ги земе, со што контактите меѓу двете страни целосно биле прекинати. Во однос на контатктите со бугарската влада и нејзините игри [[Ѓорче Петров]] истакнува: :''Рачо се опушти да ми каже дека се воделе преговори за поделба на сфери на влијанија. . . Овој и сличните признаци ни вдахнаа увереност дека има опасност да се праваат политички комбинации на наш грб и без наше знаење. Тоа не натера да бидеме уште попретпазливи и посамостојни во своите акции, да не даваме можност да се праваат слични комбинации на сметка на Македонија. . . почетното мислење за општа искреност на бугарската влада кон ослободителното дело било проста наивност'' <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 94</ref>. Организацијата од овие контакти со бугарската влада, разбрала дека таа се однесува егоистички <ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција. . . , 95</ref>, тоа ги турнало македонските револуционери кон самостоен пат, разбирајќи дека само тоа што ќе со постигне со сопствени сили, ќе биде сигурно постигнато <ref name="vgj"/>. == Провали и афери == {{Главна|Виничка афера|Валандовска афера|Битолска провала (1900)|Солунска афера|Струмичка афера|Афера Мис Стон|Крушевска афера|Грабнување на Даме Груев}} Во текот на своето егзистирање организацијата се соочил со голем број на провали и афери. Виничката афера од 1897 година е првата голема провала во ТМОРО. Таа започнала во селото [[Виница]] и предизвикува разстројство на револуционерната мрежа во Скопскиот окрук. Како резултат на Виничката афера. организацијата губи многу оружје, претрпува морални штети и е лишена вреден организационо - агитаторски кадар. Оваа афера е само почеток на серија провали кои ја ослабнале организацијата. По Виничката афера следуваат Керемидчиоглувата афера во [[Одринско]], Валандовската афера (1899), Солунската афера (1901), Струмичката афера (1901), грабнувањето на [[Мис Елен Стон]] (1902) и секако последиците од Солунските атентати (1903). Провалите ја откриваат потребата од поголемо внимание и ефикасност при револуционерната активност. Единствна придобивка од овие провали е што тие ја симанле таинствената мистерозност од организацијата, и од обвиненијата на турските власти против нејзините членови, сите разбрале дека организацијата подготвува востание и дека сака да создаде нова власт ([[влада]]) во [[Македонија]], односно самостојна македонска држава. == Илинденско востание == {{главна|Илинденско востание|Крушевска Република|Крушевски манифест}} {{quote|''Досега сте можеле да се убедите дека Македонците си стојат на зборот, и Вам, имено Вам, би Ви следело да ги научите од нас правилата на воена чест. Но, да не говориме за тоа што нема да биде... Ние се надеваме со нашите сопствени сили да ги уништиме вашите храбри војници и можеби не е далеку часот кога над облеаната во крв Македонија ќе засвети сонцето на слободата''|'''Даме Груев'''|'''Писмо на Даме до Хусеин Хилми паша'''}} [[Податотека:Даме Груев.jpg|мини|лево|150п|Даме Груев]] [[Податотека:Ilinden-Preobrazhenie-proclamation.jpg|десно|мини|180п|Повик за објавување на востанието]] По неколкугодишно вооружување на населението, ТМОРО создава една вистинска држава во држава. Населението своите спорови ги носи на револуционерните судови наместо на [[Турција|турските]], секојдневно се вршат обуки за користење на оружје, се создаваат куриски служби, селска милиција итн. Заради големиот притисок од [[врховисти]]те, особено по нивното [[Горноџумајско востание]], како и заради зголемениот број судири на четите на ''ТМОРО'' со [[Отоманско Царство|турската]] војска, на [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на организацијата на [[20 јули]] (2 август нов стил) [[1903]] година во [[Битола|Битолскиот Вилает]] е потврдено решението на [[Солунски конгрес|Солунскиот конгрес]] да се дигне сенародно востание <ref>Во продолжение академик Катарџиев потсети на неколку значајни настани од Илинденската епопеја "Во прв ред тоа е Солунскиот конгрес на ВМОРО, одржан во првите дни на јануари 1903 година, на кој е донесено решението, во текот на годината во Македонија да се подигне востание, види: [http://217. 16. 70. 245/?pBroj=1229&stID=6926&pR=5 Во НУБ „Св. Климент Охридски" отворена изложбата „Сто години Илинден - сто години државност", Утрински весник, Број 1229 понеделник, 16 октомври 2006]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Две недели по почетокот на востанието во Македонија, тоа започнало и во [[Одринско]]. Водач на востаниците во Одринско е [[Михаил Герџиков]]. 8000 вооружени [[Македонци]] востануваат на 2 август 1903 година и ги растресуваат темелите на Отоманската власт во [[Македонија]]. Во првите два дена од востанието, македонските востаници со пушка во раце ослободуваат 150 села и три града ([[Крушево]], [[Невеска]] и [[Клисура]]). Се создава востаничка територија која се протега од [[Дебар]]ско - [[Кичево|Кичевскиот]] регион, преку [[Охрид]]ско, [[Струга|Струшко]], [[Битола|Битолско]], [[Лерин]]ско, [[Костур (град)|Костурско]] и [[Воден]]ско. Целата турска војска и администрацијата од оваа територија е или ликвидирана или пребегната. Вооружени битки се водат и во [[Пирин]]скиот крај, во [[Куманово|Кумановско]], во [[Гевгелија|Гевгелиско]] и во [[Делчево|Делчевско]]. Востанието трае цели 4 месеци (почнува на 2 август, а последните вооружени дејствија завршуваат во ноември). Во Битолскиот Вилает се воделе 150 борби со 19.152 востаници против 292.735 противници. Убиени или ранети се 746 востаници, а 3.087 убиени или ранети Турци. Биле запалени 122 села со 8.646 куќи. Без покрив останале 51.606 жители, а бројот на убиени или заклани е 1.779 души. Во Солунскиот вилает, од 2 август до 8 септември 1903 години дошло до 32 борби во кој паднале 109 востаници, додека во Скопскиот во неколку борби од 14 август до 14 ноември 1903 г. паднале 93 четника. Во сите три вилаети во текот на востанието паднале 949 востаници во 197 борби. Во текот на целото востание во Македонија во 1903 година настрадале 16 околии со 201 населено место. Биле изгорени 12.400 куќи, а без покрив останале 70.836 лица, биле убиени 8.816 мажи, жени и деца, 30.000 луѓе ги напуштиле своите родни места. Илинденското востание успева да постигне дел од своите цели: [[Европа|европската]] опшественост е раздвижена и се почнува дебата за иднината на [[Македонија]], која резултира со [[Австрија|Австриско]]-[[Русија|Рускиот]] договор за реформи во Македонија, познат под името [[Мирцштешки договор]]. {{Илинденско востание}} == Борбата за Македонија со странските вооружени пропаганди == {{Главна|Борба за Македонија}} {{quote|''Организацијата им се спротивставува на стремежитер за делба и завладување на тие области од која и да е држава.''|'''Член 2'''|'''Устав на Внатрешната македоно - одринска револуционерна организација'''}} [[Податотека:Pavlos Melas.jpg|мини|лево|150п|[[Павлос Мелас]]]] По востанието во Македонија ситуацијата е очајна, гладот, разочарувањето, уништувањата од воените дејатвија и студот довеле до очај кај населението. По таквата ситуација, поголем број од селското население бара заслоништа во градските центри, а други во потрага за леб заминале во емиграција или на печалба во [[Грција]], [[Србија]], [[Бугарија]] и [[Романија]], а добар дел се населиле во [[Северна Америка]]. Во така тешка ситуација прва на помош на населението му притекнала ''Револуционерната организација'', која истовремено пристапила кон поврзување на своите редови и подигање на моралот кај населението. Тешката положба по востанието уште повеќе се искомплицирала со зголемувањето на интензитетот на воорушените пропаганди од соседните земји - (бугарската, грчката и српската, а во еден период и романската <ref name="IMN"/>, чија цел била со средства од државните буџети да се подготви терен за поделба на [[Македонија]] <ref name="IMN"/>. Основната цел на врховистичката акција и натаму си останала иста, да се завладее со организацијата и таа да се почини на потребите на бугарската држава. Главната пречка за остварување на овие цели биле [[Серска група|Санданистите]] на чело со [[Јане Сандански]] <ref name="IMN"><small>''Историја на македонскиот народ стр, 18о издание 1988&nbsp;г. Скопје''</small></ref>. Кон крајот на 1903 година во [[Атина]] се создава [[Грчки Македонски Комитет|Грчкиот македонски комитет]], а во [[1904]] година во [[Врање]] е создаден [[Српско четничко движење|Српскиот четнички покрет]]. Грците успеале да направат силни бази во [[Солун]], [[Кожани]] и [[Драма]], додека Србите биле најсилни во [[Скопје]], [[Порече]] и [[Велешко]]. Целиот период 1903-1908&nbsp;г. се одликува со непрекината борба помеѓу четите на пропагандите, а особено на сите тие со четите на ''ТМОРО''. Се воделе многубројни битки помеѓу завојуваните групи по линијата на [[Скопје]] - [[Велес]] - [[Битола]] - [[Костур (град)|Костур]] - [[Лерин]] - [[Воден]] – [[Сер]]. Особено тешке била положбата на силите на ''ТМОРО'', кои морале да се борат и со редовната турска армија. Турската армија толерантно се однесувале према четите од пропагандите и им овозможувала непречено движење низ [[Македонија]] сè до [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од [[1908]] година. == Расцеп на Македонската револуционерна организација == {{Главна|Расцеп на Македонската револуционерна организација}} {{quote|''Од помирувањето на Македонците не треба да се плашиме. Не е ни искрено, ни трајно. Внатрешната организација си ја одигра својата улога, сега ѝ преостанува да ја запали и својата колиба''|'''Српски дипломатски претставник Св. Симиќ'''|'''Даме Груев во извештаите на српскиот дипломатски застапник...'''}} [[Податотека:Jane Sandanski 2.jpg|мини|лево|150п|Јане Сандански]][[Податотека: Killed Garvanov and Sarafov.jpg|мини|десно|300п|Телата на [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]]]] По неуспехот на [[Илинденското востание]], во Организацијата дошло до спротивставени обинувања во раководство, што се пренесувало и на теренот во окружните и пониски организациони структури. По 1904 година, огранизацијата отворено се поделила на две крила: [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|десницата]] ја сочинувале: [[Христо Матов]], [[Иван Гарванов]], [[Борис Сарафов]] и други; а [[Радикална - реформска струја|левицата]] ја сочинувале: [[Јане Сандански]], [[Христо Чернопеев]] и [[Димо Хаџи Димов]]. Следната година (1905) бил одржан заеднички конгрес на Организацијата, кој се одржал во [[Рилскиот манастир]]. Според новите уставо - статутарни акти, организацијата се децентрализирала, а бил избран и нов [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]] во кој влегле: [[Дамјан Груев]], [[Пере Тошев]] и [[Тодор Поп Антов]]. Очекувањата дека конгресот ќе стави крај на поделбата не се оствариле. [[Дамјан Груев]], до неговата смрт во [[1906]] година, успеал да одржува првидно единство, но потоа дошло до конечен расцеп во Организацијата. На [[10 октомври]] [[1907]] година, [[Јане Сандански]] го наредил убиството на драмскиот војвода [[Михаил Даев]], близок на десното крило; на 28 ноември [[Тодор Паница]], по наредба на [[Јане Сандански]], ги убил [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]], а [[Христо Матов]] го избегнал атентатот. На [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскот конгрес]] во март [[1908]] година [[Серска група|Санданистите]] не биле поканети и, под водство на [[Христо Матов]], водачите на левото крило во отсуство биле осудени на смрт.<ref name="IMN"/> Во мај истата година, во [[Банско]], се одржал [[Мајски конгрес|Мајскиот конгрес]] на левото крило на Организацијата на кој била донесена одлука за основање на нова организација, под името [[Македоно-одринска револуционерна организација]] и за распушање на [[Четнички институт на ТМОРО|четничкиот институт]].<ref group="б" name="vg_13"/> == Обиди за возобновување == {{главна|Обиди за возобновување и реосновање на ВМОРО}} Според некои истражувачи, по [[Младотурската револуција]] и по воспоставувањето на парламентарното уредување, Организацијата престанала да постои.<ref>[[Македонска Енциклопедија]]</ref> Тогаш, од членови на ВМОРО, кои преминале во легалност, биле создадени две политички партии: [[Соjуз на бугарските конституциони клубови]] и [[Народна федеративна партија (бугарска секција)]]. Во август 1910 година, со донесувањето на Законот за забрана на граѓанските партии, дошло до ликвидација на партиите од страна на младотурскиот режим. Според други научници, по 1910 година, Организациjата била обновена и настанала постепена [[трансформација на ТМОРО во ВМРО (Автономистичка)]]. Тој процес започнал со [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] од [[1908]] година и се одвивал сè до [[1919]] година. По завршувањето на овоj процес дошло до појава на [[ВМРО (Автономистичка)]], која станала еден од најголемите наследници на старата Македонска револуционерна организација и која ја обновила борбата за ослободување на [[Македонија]].<ref>Зоран Тодоровски „ВМРО 1924-1934“, РОБЗ, Скопје, 1997.</ref> Македонското револуционерно движење е опеано во народното творештво. Попознати македонски револуционерно-комитски песни се:<ref>Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 107-128.</ref> * Ранет јунак и црна орлица * Песна за Гоце Делчев * Ранет Делчев војвода * [[Заплакало е Мариово]] * Славни комити, сè Македонци * Млад загинал за слобода * Мануш војвода * Станиш војвода * Песна за Питу Гулев * Петре Михов и дервиш Полиц * Џемо и Мицко комита * Што ми е мило ем драго * Стојан комита * [[Низ Петлец идат трима војводи]] * [[Малина мома и Гоце Делчев]] * [[Спиро Црне и Ќучук Сулејман]] * Болен ми лежи Миле Поп-Орданов * Битката при Мечкин Камен * Дека ќе одеш, Апостоле? * Селим ага и Ѓорѓија Лажот * [[Црна се чума зададе]] * Кољо Капидан == Галерија == <gallery> Податотека:Уставот на ТМОРО1.jpg Податотека:Ustav.jpg Податотека:IMARO-Pravilnik-1905.jpg Податотека:Правилник за селските чети.jpg Податотека:Печат на Солунскиот окружен комитет.jpg Податотека:Bitolya Macedonian-Adrianopolitan Revolutionary District Seal.JPG Податотека:Печат на Ениџевардарскиот околиски комитет.jpg Податотека:Печат на Струмичкиот окружен комитет.jpg Податотека:Zadgranichno predstavitelstvo pechat.jpg Податотека:Prizovka za sobirane na pari za VMRO od 1900.jpg Податотека:Delo-vestnik-imaro.jpg Податотека:Факсимил од писмо на Лука Поп Теофилов.jpg Податотека:Cheta IMARO Kukush Trayko Gyotov.JPG Податотека:Cheta IMARO Stoyan Hitrovski.JPG Податотека:Cheta of IMARO in rest.jpg Податотека:IMRO bands at the Skopje assembly, 1905.jpg Податотека:Andrey Dokurchev cheta IMARO Veles.JPG Податотека:Cheta IMARO trainings.JPG </gallery> == Белешки == {{наводи|group="б"|refs= <ref name="vg_1">Бугарската историографија во автономниот принцип на организацијата гледа како на средство за присоединување на Македонија кон Бугарија со што на организиацијата и дава белег на поборник за обединување на Македонија и Бугарија, иако во весникот Право било јасно истакнато дека: Внатрешната револуционерна организација ќе му даде на секој да реазбере дека работи за единството и независноста на Македонија, како слободна држава на Балканскиот Полуостров. Таа организација, давала и во иднина ќе дава докази дека не е агент на никоја од балканските држави, туку агент само на македонската слобода и независност. Со таквите докази таа постепено ќе ги остранува племенските разлики во Македонија и ќе го организира идниот, ако и разнобоен, но способен да се самоуправува мирно и тивко, македонски народ (Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3), не постои ни еден официјален документ на организацијата каде што таа истакнува дека се залага за присоединување на Македонија кон Бугарија</ref> <ref name="vg_2">Низ историјата, во зависност од раководните лица и политичката струја, организацијата била позната под различни имиња. Така таа била позната како Македонска револуционерна организација (МРО), од 1896 како Тајна македоно-одринска револуционерна организација (ТМОРО), а од почетокот на 1905 година како, Внатрешна македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО). Под кое име Организацијата била основана во историската наука нема согласност. Еден дел од историчарите сметаат дека првото официjално име на организацијата е Македонска револуционерна органанизација додека пак други сметаат дека првото официjално име на организацијата било Бугарски македоно - одрински револуционерни комитети - (БМОРК), а трети сметаат дека прво таа се викала МРО, а потоа БМОРК. Меѓутоа првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, јасно истакнува во неговите "Спомени" дека првото име на Организацијата е Македонска Револуционерна Организација. Првиот печат на Централниот комитет на Организацијата гласел: Македонски централен комитет - Слобода или смрт.</ref> <ref name="vg_6">Во Османлиското Царство не постоел редовен ситем за попис на населението со утврдени методи и принципи како во западноевропските држави. Османските власти го евидентирале само машкото население и тоа не по национална основа туку по вероисповед. Мажите муслимани биле запишувани поради воената обврска, а христијаните поради даноците. Меѓутоа постоеле еден вид на матични книги т.н нуфуз дефтери во кој биле запишувани датумот на раѓање, името, името на родителите и презимето, меѓутоа од нуфузите не може да се утврди националниот состав на населението во Македонија. Под графата ''Муслимани'' биле запишувани: Турците, Циганите, исламизираните Македонци, Арнаутите, Черкезите, Арапите и други, односно припадниците на муслиманската вероисповед. Во графата ''Рум Милет'' (Грци) биле запишувани сите православни христијани во Отоманското Царство кој биле под духовна јуриздкција на Цариградската патријаршија, тука спаѓаат Македонците-патријаршисти кој биле нарекувани и како Грци. Христијанското население кое било под духовна власт на Бугарската егзархија било запишувано како ''Бугар милет'', тука спаѓаат Македонците-егзархисти кои биле нарекувани Бугари. Од национален аспект само за Евреите постоела посебна графa како ''Јауди'', но и тука имало исклучок. Евреите муслимани биле впишувани како Турци, види: Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозовски факултет, Скопје, 2003</ref> <ref name="vg_7">Според првиот устав на Организацијата, во неа можел да членува секој Бугарин. Овој член од првиот устав е причина за спор меѓу историчарите. Според бугарските историчари, поимот Бугарин го отцртува националниот карактер на Организацијата, меѓутоа според македонските историчари под Бугарин во уставот се подразбираат Македонци кои биле под јурисдикција на Бугарската црква. [[Христо Силјанов]] во своето дело Ослободителни борби во Македонија истакнува: ''Въ съзнанието на инициаторитѣ бѫдещата организация се рисува като българска по съставъ: неинъ членъ, споредъ първия уставъ, може да бѫде '''„всѣки българинъ”'''. Инъкъ не можеше и да бѫде: въодушевявани отъ мисьльта за благото на народа, отъ който изхождатъ, тѣ разчитатъ преди всичко на него, толкова повече, че се касае за едно тайно и опасно начинание. Въ първо време само българскиятъ елементъ имъ се вижда надежденъ. По-после тѣ охотно даватъ достѫпъ на всички '''македонски християни''', които съчувствуватъ и могатъ да бѫдатъ полезни на освободителното дѣло изобщо. По отношение на състава, организацията е чужда на всѣки тѣсногръденъ национализъмъ. Това личи и отъ промѣнитѣ, които по-после се внасятъ въ устава и правилника ѝ.'' Врз основа на овој текст може да се заклучи дека всушност станувало збор за Македонци-егзархисти (Македонци христијани кои биле под духована јурисдикција на Бугарската егзархија) и дека целата на основачите била најпрво да се делува во егзархиската средина а потоа да тргнат по свој пат, Организацијата била туѓа за секој теснограден национализам, вклучително и бугарскиот види [http://www.promacedonia.org/obm1/2_1.html Ослободителни борби во Македонија]</ref> <ref name="vg_13">Според македонската историографија, во 1908 година Македонската револуционерна организација престанала да постои, меѓутоа има ставови дека МРО и ВМРО на Тодор Александров е една иста организација, при што треба да се истакне дека ВМРО (Автономистичка) претставува наследник на старата Организација и не може да се општи дека Македонската револуционерна организација и ВМРО (Автономистичка) се една иста организација. Условите и егзистирањето на двете организации се различни, а во однос на целта има и еден чекор напред, односно ВМРО (Автономистичка) девизата автономна Македонија ја заменила со независна Македонија со што уште појасно било истакнато дека тие се бореле за самостојна македонска држава. Иако ВМРО (Автономистичка) била основана врз принципите на старата Македонската револуционерна организација сепак со текот на времето, особено по смрта на Тодор Александров, таа еволуирала во вистинска терористичка организација. Кога се менуваат методите и условите на делување на една Организација, без разлика како таа се именува и на каква традиција се повикува, се прави дистинкција, сличен пример е [[Ирска републиканска армија|Ирската републиканска армија]], вид. [http://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Republican_Army Irish Republican Army] и [http://en.wikipedia.org/wiki/Irish_Republican_Army_(1922%E2%80%931969) Irish Republican Army (1922–1969)]</ref> }} == Наводи == {{наводи}} == Литература == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kniga_Vienska_Stapica.pdf „Виенска стапица: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров“], Ленина Жила. * ''Андонов Х. Полјански, Гоце Делчев во сомените на современиците, Скопје, 1963'' * ''Документи за борбата на македонскиот народ за независност - том I'', Скопје, 1985, [[НУБСК|Универзитетска Библиотека „Св. Кирил и Методиј“]] * ''Катарџиев'', ''И. '', ''[http://macedonian. atspace. com/knigi/ik_dvmroi. htm Создавањето и активноста на ВМРО до Илинден]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' {{mk}} * ''Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозофски факултет, Скопје, 2003'' * ''Ванчо Ѓорѓиев, Петар Поп Арсов. Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење, Скопје, 1997'' * ''Во Македонија и Одринско, Спомени на Михаил Герџиков, сопштува Л. Милетиќ, Софија, 1928'' * ''Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995'' * ''Димевски Славко, Митрополитот скопски Теодосиј - живот и дејност 1846 - 1926, Скопје, 1965'' * ''Димитар Димески, Создавање на Македонската револуционерна организација и нејзината организациона поставеност (1893 - 1895), Историја, XXII/1, Скопје, 1896'' *''Димитар Димески, Македонското национално движење во Битолскиот Вилает (1893-1903), II издание, Скопје, 1982'' * ''Димитар Димески, Гоце Делчев, Скопје, 1994'' * ''Константин Пандев , Национлнотоослободително движение в Македония и Тракия 1893-1903, София, 1979'' * ''Историја на Македонскиот народ, издание 1988&nbsp;г. Скопје * ''Историја на сојузот на комунистите на Југославија издание 1985 год, Скопје'' * ''Битоски Крсте, Македонија и кнежевството Бугарија (1893 - 1903), Скопје. 1977'' * ''Влахов Димитар, Спомени прв дел (ракопис во семинарот за историја при Философски факултет), Скопје'' * ''36 години во ВМРО - Спомени на Кирил Прличев'', издателство ВЕДА-МЖ, 1999, ISBN 954-8090-01-5 * ''Основањето на четничкиот институт. Испраќање списоци на Егзархијата. Конгресите пред 1899&nbsp;г. (од спомените на Ив. Х. Николов), Ил. Илинден III/6 (76), Софија, 1936'' * ''Петров Ѓорче, Спомени, Коресподенција, (вовед, коментар и редакција Љубен Лапе), Скопје, 1984.'' * ''Петар. П. Арсов, Потекло на револуционерното движење во Македонија и првите чекори на Солунскиот комитет за придобивање на политички права за Македонија дадени од Берлинскиот конгрес, Билтен на временото претставништво на обединетата бивша револуционерна организација, Но. 8, Софија, 19.07.1919.'' * ''Првиот централен комитет на ВМРО, Спомени на д-р Христо Татарчев, соопштува Л. Милетиќ, Софија, 1928.'' == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=4q0EPUZOniE Ден на Македонската револуционерна борба 1, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=ix9KNbI_b0M Ден на Македонската револуционерна борба 2, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=DHFC1nGErO8 Ден на Македонската револуционерна борба 3, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://www.youtube.com/watch?v=hHwaUkwl4kg Ден на Македонската револуционерна борба 4, Проф. д-р Ванчо Ѓорѓиев] * [http://217.16.70.245/?pBroj=1215&stID=6108 Македонскиот револуционерен печат пред Илинден] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110819102601/http://217.16.70.245/?pBroj=1215&stID=6108 |date=2011-08-19 }} * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce437/Tekst40.htm Во темнината на минатото и сегашноста] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100317212338/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce437/Tekst40.htm |date=2010-03-17 }} * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Dokument/pism1896.htm Писмо од Централниот комитет во Солун до Врховниот македонски комитет во Софија] * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%92%D0%9C%D0%A0%D0%9E Создавање и активноста на ВМРО до Илинденското востание], Иван Катарџиев * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%92%D0%9C%D0%A0%D0%9E Славата, митот и крвта на ВМРО], Виктор Цветаноски * [http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/knigi.html Мемоари на македонските Илинденци] - електронска библиотека. *[https://documents-mk.blogspot.com/2015/01/blog-post_16.html Финансиите на МРО] *[https://documents-mk.blogspot.com/2015/01/blog-post_24.html МРО (Македонска Револуционерна Организација)] * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm1/index.html том I Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1933. {{bg}} * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm2/index.html том II Следъ Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1943. {{bg}} * [http://www.mn.mk/aktuelno/653-VMRO-Vnatresna-Makedonsko-Odrinska-Revolucionerna-Organizacija?format=pdf ВМРО-Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Поврзано == {{Ризница-врска|IMARO}} * [[Врховен македонско-одрински комитет]] * [[Бугарското тајно револуционерно братство]] * [[Народна федеративна партија]] * [[Сојуз на бугарски уставни клубови]] * [[ВМРО (Автономистичка)]] * [[ВМРО (Обединета)]] {{Македонско национално движење}} {{добра}} [[Категорија:Македонска револуционерна организација| ]] [[Категорија:Историја на македонскиот народ]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] r9vr2c800nh9lvzj25k9ogl8xsg1jxg 0 1872 5629767 5629300 2026-09-18T10:52:21Z Bjankuloski06 332 5629767 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{For|градот во Егејска Македонија|Валовишта}} {{Инфокутија Населено место | name = Демир Хисар | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = град | image_skyline =Niz Demir Hisar (3).JPG | image_alt = | image_caption = Улица во Демир Хисар | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Демир Хисар во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 13 |latNS = N | longd = 21 |longm = 12 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Пелагониски Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 2431 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = демирхисарец, демирхисарка, демирхисарци<ref>{{ОДРМЈ|Демир Хисар}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 047 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = DH | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://www.demirhisar.gov.mk/ www.demirhisar.gov.mk] | footnotes = }} '''Демир Хисар''' (порано: с. '''Мургашево''') — [[град]], поточно [[паланка]], во југозападниот дел на [[Македонија]] и воедно административен центар на областа [[Железник]] и [[Општина Демир Хисар|истоимената општина]]. == Географија == Градот се наоѓа во ридско-планински регион, а мал дел по течението на [[Црна Река]] е низински. Посебен знак на одбележување на оваа област се планините [[Бигла]], [[Илинска Планина|Илинска]] и [[Плакенска Планина]], на која што се наоѓа и највисокиот врв Сталев Камен со висина од 2.000 м., коишто ја одделуваат Демирхисарската област од Преспанско-охридската област. == Потекло на поимот == Поради богатството на овие планини со [[железна руда]], и областа го добива името '''Железник''' или '''Железнец''', кое се менувало во зависност од владателите во различни периоди. Оваа област се среќава и како Сидеро Кастрон, што од грчки значи Железна Тврдина, а Демир Хисар е име што [[Османлиско Царство|Турците]] го дале на оваа област што би значело Железна Тврдина. Тоа е името што и денес го носи. == Историја == === Во османлиско време === Во ХV-XVII век селото е се води како христијанско. Во османлискиот попис од 1468 г. селото е под името ''Мургашва'' со две маала. Во првото маало се споменуваат следниве жители: Јован, син на Богдан; Никола, син на Јован; Стојко, син на Јован: Грдан, син на Јован; Миле, сиромав; Раде, брат на Михо; вдовица Зуја; вдовица Јована; Нене, син на Петко; Душман, син на Драгија; Шпрго, син на Душан; Сабе, син на Манко; Божидар, син на Ратко. Вкупно 10 семейства, 1 ерген, 2 вдовици и 55 жители. Жителите плаќале даноци за пченица 320 [[акче|акчиња]], за јачмен 100, ушур за лозја – 100 акчиња, за бостан – 20, за улишта – 20, за свињи - 15, за воденици – 10, за лен – 4, за овошки – 10, за свадбарина – 30 и испенче 312 или вкупно 941 акче. Во второто маало живееле следниве жители: Степан, син на Стојко; Раде, син на Ѓоре; Тодор, син на Алекса; Јовко, син на Атале; Којчин, син на Ковач; Никола, син на Варсак; Пејо, син на Којчин; поп Јован; Бојко, син на Стајко; Раде, син на Стајко; Бојко, син на Рајо; Мирко, син на Стане; Петко, брат на Мирко; Дујо, син на Мано; вдовица Срајка; Ивко, сиромав; Петко, сиромав; Јанде, син на Никола; Васо (или Вачо), син на Никола; вдовица Дујка; Раде, син на Добре; Андреја, син на Тодор; Ѓон, брат на Андреја; Андреја, брат на Рајо; Доне, син на Петко; Антониј Калуѓер. Вкупно 22 семејства, 2 ергени, 2 вдовици и 120 жители. Жителите плаќале данок за пченица 800 акчиња, за јачмен 600, ушур за лозја 350 акчиња, за бостан 34, за улишта 20, данок за свињи 55, данојк за воденици 30, за коноп 3, за лен 14, за овошки 10, за свадбарина 60 и испенче 962 или вкупно 2838 акчиња. Двете маала на Мургашево имале вкупно 25 семејства<ref name="Димитров 92">{{Никола Димитров|92}}</ref> со 175 жители, кои плаќале 3.779 акчиња данок.<ref name="Димитров 93">{{Никола Димитров|93}}</ref> Во 1568 г. во Мургашево имало 17 семејства, 8 ергени и 1 вдовица или вкупно 97 жители.<ref name="Димитров 93"/> Во 1607 г. жителите на Мургашево, Којо Стојко, Јовко Којо, Стојан Јован, Никола Јован и Јован Велче зеле едногодишен заем од [[вакаф]]от на Ахмед-паша при џамијата на шеих Хазер Бали во [[Битола]] во износ од 3.000 акчиња при лихва од 15&nbsp;%. Жиранти за парите биле сите селани, еден за друг.<ref>Турски документи за историjата на македонскиот народ. Сериjа прва, Скопje 1963, с. 3.</ref> Во [[сиџил]] од 1620-1621 г. с евели дека 5 домаќинства во ''Мургаш'' го должат воениот данок нузул за османлискиот поход против [[Полска]].<ref>Турски документи за историjата на македонскиот народ. Сериjа прва, Скопje 1963, с. 49.</ref> Во судски регистар на битолскиот кадија од ноември 1640 г. се вели дека порани прекумерното зголемување на [[џизија]]та, [[авариз]]от и другите вообичаени даноци за немуслиманите, целото население го напуштило селото освен ''неверникот Дујо''. Бидејќи долговите на сите бире побарувани од Дујо, тој исто така избегал, па власта направила напори да го врати со тоа што ќе му олесни некои давачки.<ref>{{cite book |title=По следите на насилието. Документи и материали за налагане на исляма, част I |last=Петров |first= Петър, съставител |authorlink= |coauthors= |year=1987 |publisher=Наука и изкуство |location=София |isbn= |pages= 38|url= |accessdate= |quote= }}</ref> === Понова историја === Населбата почнува да се развива некаде од средината на декември 1945 година, кога во Демир Хисар е формирана општествено - политичка административна заедница - Околиски народен одбор, прво со седиште во с. [[Лопатица]], а од пролетта 1946 година, по извршената територијална исправка, седиштето е пренесено во село [[Мургашево]], со седиште во стариот Слепчански ан (на местото на денешната автобуска станица). Денес, Демир Хисар е урбанизирана населба од градски тип која ги има сите услови на мало гратче. Изградена е електрична мрежа, водовод, одводна канализација, асфалтирани улици и поврзана е со современ коловоз со соседните градови [[Битола]] (28 км), [[Крушево]] (25 км), [[Кичево]] (51 км) и [[Прилеп]] (38 км). Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Население == Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Албанци]] и 50 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> На пописот од 2002 година, градот има 2.593 жители, со што претставува најмалиот град во Македонија. Следува табела на националната структура на населението:<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> [[Податотека:Demir-hisarska nosija.jpg|мини|Брачна двојка од Демир Хисар, облечени во носија, снимени во ателјето на браќата Манаки, во Битола, 1916 година]] {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Националност''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 2 473 |- |[[Албанци]] |62 |- |[[Турци]] | 22 |- |[[Роми]] | 11 |- | [[Власи]] | 6 |- | [[Срби]] | 7 |- | [[Бошњаци]] | 2 |- | Други | 10 |- |} Според последниот [[Попис на населението во Македонија (2021)|попис на населението на Македонија од 2021 година]], Демир Хисар има 2.431 жители. Следува табела на народносната структура на населението: {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Народност''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 2.281 |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | 39 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | 1 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | 16 |- |[[Македонски Власи|Власи]] | 9 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | 5 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | 0 |- |Други |80 |- |} Следува табела на национална припадност на Демир Хисар во пописите 1948-2021:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200203213035/http://makstat.stat.gov.mk/ |date=2020-02-03 }}.</ref> {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !<abbr>Ост.</abbr> !<abbr>Лица без под.</abbr> !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''543''' |- |1953 |449 |27 |412 |— |1 |3 |— |10 |— |'''902''' |- |1961 |1.047 |39 |24 |— |— |5 |— |14 |— |'''1.129''' |- |1971 |1.731 |30 |34 |4 |— |17 |— |12 |— |'''1.828''' |- |1981 |2.154 |75 |19 |17 |1 |14 |— |12 |— |'''2.283''' |- |1991 |2.097 |13 |6 |1 |3 |4 |— |7 |— |'''2.131''' |- |1994 |2.336 |9 |4 |— |2 |1 |— |95 |— |'''2.447''' |- |2002 |2.473 |62 |22 |11 |6 |7 |2 |10 |— |'''2.593''' |- |2021 |2.281 |39 |1 |16 |9 |5 |0 |11 |69 |'''2.431''' |} Демир Хисар како урбана населба, од своето формирање постојано бележи пораст на населението. Така спрема пописот во 1961 г. населбата броела 1129 жители, а во 1981 година имало 2283. Тоа докажува дека луѓето од селските населби нагло ги напуштале своите домови и се населувале во Демир Хисар. {{wide image|Викиекспедиција Железник 275.jpg|1024px|Панорамски поглед на Демир Хисар, погледнат од ридот Градиште над селото [[Граиште]]}} [[Податотека:ЏамијаМургашево.JPG|алт=Старата џамија во некогашното Мургашево|мини|283x283пкс|Старата џамија во некогашното Мургашево]] ==Администрација и политика== === Избирачко место === Во градот постојат избирачките места бр. 623, 623/1 и 624 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.904 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Демирхисарска Котлина]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Demir Hisar}} * [http://www.demirhisar.gov.mk Портал на општина Демир Хисар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140209060933/http://www.demirhisar.gov.mk/ |date=2014-02-09 }} * [http://dhgalerija.com Демир Хисар низ фотографии] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304135123/http://dhgalerija.com/ |date=2016-03-04 }} * [https://www.facebook.com/pages/Demir-Hisar/42585022941?fref=ts Демир Хисар — официјален профил на Фејсбук] {{Градови во Македонија}} {{Општина Демир Хисар}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Демир Хисар| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Демир Хисар]] fnnbmsoqhigb84xxyo7ig0gna4070wt 0 4772 5629788 5607000 2026-09-18T11:42:04Z Bjankuloski06 332 /* Спомен-плочи */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629788 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател |name = Џ. Р. Р. Толкин<br>''J. R. R. Tolkien'' |image = J. R. R. Tolkien, ca. 1925.jpg |caption = Толкин во 1940-тите |birth_name = Џон Роналд Руел Толкин |birth_date = {{Birth date|df=yes|1892|1|3}} |birth_place = [[Блумфонтејн]], [[Слободна држава Орање]] (денес ЈАР) |death_date = {{Death date and age|df=yes|1973|9|2|1892|1|3}} |death_place = [[Борнмут]], Англија, ОК |occupation = автор, академик, филолог, поет |nationality = Британец |alma_mater = [[Колеџ Ексетер (Оксфорд)|Колеџ Ексетер]] |genre = [[фантастика]], [[епска фантастика]], [[превод]], [[книжевна критика]] |notableworks = {{Plainlist}} * ''[[Хобитот]]'' * ''[[Господарот на прстените]]'' * ''[[Силмарилион]]'' {{Endplainlist}} |spouse = {{marriage|[[Едит Толкин|Едит Брат]]|1916|1971|end=смрт}} |children = {{Plainlist}} * Џон Френсис Толкин (1917 — 2003) * Мајкл Хилари Толкин (1920 — 1984) * Кристофер Џон Толкин (р. 1924) * Присилија Ен Толкин (р. 1929) {{Endplainlist}} }} '''Џон Роналд Руел Толкин''' ({{langx|en|John Ronald Reuel Tolkien}}; {{рн|3|јануари|1892}} — {{пн|2|септември|1973}}) — [[Англичани|англиски]] [[Проза|писател]], [[Филологија|филолог]], [[поезија|поет]], [[Универзитет|универзитетски професор]] и [[Книжевна критика|книжевен критичар]]. Толкин е познат во светската книжевна јавност по неговите [[еп]]ски дела „[[Хобитот]]“, „[[Господарот на прстените]]“ и „[[Силмарилион]]“. Толкин предавал [[староанглиски јазик]] на [[колеџ Сент Џон (Оксфорд)|колеџот Сент Џон]] во [[Оксфордски универзитет|Оксфорд]] и на [[колеџ Пембрук (Оксфорд)|колеџот Пембрук]] во Оксфорд од 1925 до 1945 година. Тој исто така предавал [[англиски јазик]] и [[книжевност]] на [[колеџ Мертон|колеџот Мертон]] во Оксфорд од 1945 до 1959 година.<ref>''Biography'', pp.&nbsp;111, 200, 266.</ref> Толкин своевремено бил близок пријател со [[К. С. Луис]], со кој заедно членувале во книжевното друштво познато како [[Инклингс]]. На 28 март 1972 година Толкин бил одликуван со [[Ред на Британската Империја|Редот на Британската Империја]] од страна на кралицата [[Елизабета II]]. По смртта на Толкин, неговиот син [[Кристофер Толкин]] објавил серијал дела кои се всушност необјавени ракописи на самиот Толкин, меѓу кои и познатото дело „Силмарилион“. Овие, заедно со „Хобитот“ и „Господарот на прстените“, создаваат поврзано тело на раскази, поеми, измислени историски настани, измислени јазици и книжевни критики и есеи за измислениот свет наречен „[[Арда]]“ и „[[Средна земја]]“<ref group="lower-alpha">Раскази и настани кои се делумно засновани на [[нордиска митологија|нордиската митологија]].</ref>. Помеѓу 1951 и 1955, Толкин го вовел поимот „Толкинов легендариум“, сеопфатен поим за најголемиот дел од овие дела.<ref>''Letters'', nos. 131, 153, 154, 163.</ref> Иако голем број писатели објавиле дека од сферата на фантастиката пред времето на Толкин,<ref name="de Camp">{{Наведена книга |last=de Camp |first=L. Sprague |title=Literary Swordsmen and Sorcerers: The Makers of Heroic Fantasy |url=https://archive.org/details/literaryswordsme0000deca |year=1976 |publisher=Arkham House |isbn=0-87054-076-9 }}</ref> големиот успех на „Хобитот“ и „Господарот на прстените“ довеле до широко распространување и популарност на епската фантастика како жанр. Така, ова довело до општото јавно мислење и поистоветување на Толкин како „татко на современата книжевна фантастика“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.veritas.org/media/talks/585 |title=J. R. R. Tolkien: Father of Modern Fantasy Literature |accessdate=2 March 2009 |last=Mitchell |first=Christopher |publisher=Veritas Forum |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090620040316/http://www.veritas.org/media/talks/585 |archivedate=20 June 2009 |df= }}</ref><ref name="Oxford Companion">The ''Oxford companion to English Literature'' calls him "''the greatest influence within the fantasy genre''. (Sixth edition, 2000, page 352. Ed. Margaret Drabble.)</ref>— или поточно епската фантастика.<ref name="encyc">{{Наведена книга |editor1-last=Clute |editor1-first=John |editor2-last=Grant |editor2-first=John |year=1999 |title=The Encyclopedia of Fantasy |url=https://archive.org/details/encyclopediaoffa0000unse_i5q1 |publisher=St. Martin's Press |isbn=0-312-19869-8 }}</ref> Во 2008 година, весникот „''[[The Times]]''“ го рангирал Толкин на шестото место на списокот на „50 најголеми британски автори од 1945 година“.<ref name="The Times April 2008">{{наведени вести|date=5 January 2008 |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3127837.ece |title=The 50 greatest British writers since 1945 |work=[[The Times]] |accessdate=17 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425050801/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3127837.ece |archivedate=25 April 2011 }}</ref> Од друга страна пак, „''[[Форбс]]''“ го рангирал на 5. место од најпрофитабилни „починати познати личности“ во 2009.<ref name="Forbes 2009">{{наведени вести|url=https://www.forbes.com/2009/10/27/top-earning-dead-celebrities-list-dead-celebs-09-entertainment_land.html?boxes=listschannelinsidelists |title=Top-Earning Dead Celebrities |work=Forbes |first=Matthew |last=Miller |date=27 October 2009 |archiveurl=https://archive.today/20121205021043/http://www.forbes.com/2009/10/27/top-earning-dead-celebrities-list-dead-celebs-09-entertainment_land.html?boxes=listschannelinsidelists |archivedate=5 December 2012 }}</ref> {{TOC limit|limit=3}} == Животопис == === Потекло === [[File:Mabel Suffield Christmas Card.jpg|thumb|200px|right|Божиќна картичка со слика во боја од Толкинови во Блумфонтејн. Честитката е испратена до семејство во Бирмингем, Англија во 1892.]] Предците на таткото на Толкин се по потекло од средната англиска класа, занаетчии, кои произведувале и продавале часовници, рачни часовници и пијана во [[Лондон]] и [[Бирмингем]]. Семејството емигрирало од [[Германија]] во 18 век.<ref>''Letters'', no. 165.</ref> Според семејната традиција, Толкинови пристигнале во Англија во 1756 година, како бегалци по инвазијата на [[Изборно Кнежевство Саксонија|Изборното Кнежевство Саксонија ]] за време на [[Седумгодишна војна|Седумгодишната војна]].<ref>''Biography'', pages 18–19.</ref> Неколку семејства со презиме „Толкин“ живеат во северозападна Германија, претежно во [[Долна Саксонија]] и [[Хамбург]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.verwandt.de/karten/absolut/tolkien.html |title=Absolute Verteilung des Namens 'Tolkien' |language=de |work=verwandt.de |publisher=MyHeritage UK Ltd. |accessdate=9 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510202325/http://www.verwandt.de/karten/absolut/tolkien.html |archivedate=10 May 2013 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.verwandt.de/karten/absolut/tolkiehn.html |title=Absolute Verteilung des Namens 'Tolkiehn' |language=de |work=verwandt.de |publisher=My Heritage UK Ltd. |accessdate=9 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510194451/http://www.verwandt.de/karten/absolut/tolkiehn.html |archivedate=10 May 2013 }}</ref> Толкин верувал дека неговото презиме потекнува од германскиот збор ''tollkühn'', што значи „избезумен“.<ref>{{наведен нестручен часопис|url=http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-45548112.html |title=Ash nazg gimbatul |language=de |magazine=Der Spiegel |issue=35/1969 |date=25 August 1969 |quote=Professor Tolkien, der seinen Namen vom deutschen Wort 'tollkühn' ableitet,... . |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427035821/http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-45548112.html |archivedate=27 April 2011 }}</ref> Како и да е, потеклото на името не е потврдено.<ref>{{Наведена книга |title=J. R. R. Tolkien |first=Fabian |last=Geier |language=de |page=9 |year=2009 |publisher=Rowohlt Verlag|Rowohlt Taschenbuch Verlag |isbn=978-3-49950-664-2}}</ref> Германски писател претпоставил дека ова презиме потекнува од германското село ''Толкинен'' во близина на ''Растенбург'', а денес тоа село се наоѓа во [[Полска]] и се вика [[Толкини]]. Името на селото потекнува од [[старопруски јазик|старопрускиот јазик]].<ref>{{Наведена книга |first=Georg |last=Gerullis |title=Die altpreußischen Ortsnamen, gesammelt und sprachlich behandelt |language=de |publisher=Vereinigung wissenschaftlicher Verleger |location=Berlin and Leipzig |year=1922 |page=184}}</ref><ref>{{Наведена книга |first=Max |last=Mechow |title=Deutsche Familiennamen prussischer Herkunft |language=de |publisher=Tolkemita |location=Dieburg |year=1994 |page=99}}</ref> === Детство === [[File:20_Northmoor_Road,_Oxford.JPG|thumb|right|200px|Куќата во Оксфорд каде живеел Толкин.]] Џон Роналд Руел Толкин е роден на 3 јануари 1892 година во [[Блумфонтејн]] во [[Слободна држава Орање|Слободната држава Орање]], денес [[Фри Стејт|покраина Фри Стејт]] во [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]]. Таткото на Толкин бил [[Артур Толкин|Артур Руел Толкин]] (1857–1896), англиски банкарски управител, а неговата мајка била [[Мабел Толкин|Мабел Сафилд Толкин]] (1870–1904). Тие ја напуштиле Англија кога Артур бил унапреден како управител на канцеларијата на Британската банка во Блумфонтејн. Толкин имал еден помлад брат, Хилари Артур Руел Толкин, кој е роден на 17 февруари 1894 година.<ref>''Biography'', p.&nbsp;14.</ref> Како дете, Толкин бил каснат од голем пајак, една врста [[тарантула]], во неговата градина, настан за кој многумина веруваат дека влијаел врз неговите раскази, иако тој признал дека не се сеќава на таквиот настан и немал некоја омраза кон пајаците. За време на еден друг настан, млад семеен слуга, за кој Толкин сметал дека е убаво дете, го зел бебето и го однел да посетат африкански трла, наречени [[крал (ограда)|крал]], и го вратил детето следното утро.<ref>''Biography'', p.&nbsp;13. Both the spider incident and the visit to a kraal are covered here.</ref> Кога имал три години, тој заминал за Англија со неговата мајка и брат. Ова патување биле планирано како подолг престој меѓу поширокото семејство. Неговиот татко починал од [[ревматска треска]] пред да одат на патувањето.<ref>''Biography'', p.&nbsp;24.</ref> Овој немил настан го оставило семејството без приходи, па така мајката на Толкин со децата се преселила кај нејзините родители во [[Кингс Хит]],<ref>''Biography'', Ch I, "Bloemfontein". At 9 Ashfield Road, King's Heath.</ref> [[Бирмингем]]. Многу набрзо, во 1896, тие се преселиле во [[Сархол]] (денес [[Хол Грин]]), тогашно село во Вустершир, а денес предградие на Бирмингем.<ref>''Biography'', p.&nbsp;27.</ref> Тој обожувал да ја истражува околината, особено [[воденица во Сархол|воденицата во Сархол]] и [[мочуриште во Морсли|мочуриштето во Морсли]], како и ридовите Клент, Лики и Малверн. Овие места подоцна инспирирале сцени од неговите романи, заедно со околните населени места, како што се [[Бромсгроув]], [[Алкестер]] и [[Алвчрч]].<ref>''Biography'', p.&nbsp;113.</ref> Мабел Толкин ги учела своите деца дома. Роналд, како што бил познат во семејството, бил добар ученик.<ref>''Biography'', p.&nbsp;29.</ref> Таа го учела [[ботаника]] и така кај него се родила желбата да биде опколен со растенија. Младиот Толкин сакал да црта пејзажи и дрвја, но неговите омилени часови биле [[јазици]]те. Неговата мајка го учела основен [[латински јазик|латински]] уште од мали нозе.<ref name=DoughanBio>{{Наведена мрежна страница|last=Doughan |first=David |year=2002 |url=http://www.tolkiensociety.org/tolkien/biography.html |title=JRR Tolkien Biography |work=Life of Tolkien |accessdate=12 March 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060303050751/http://www.tolkiensociety.org/tolkien/biography.html |archivedate=3 March 2006 }}</ref> Толкин можел да чита на четиригодишна возраст, а течно да пишува многу набрзо. Неговата мајка му дозволила да чита голем број книги. Тој не ги сакал „[[Островот на богатството]]“ и „Пен Пајпер“ и сметал дека „[[Алиса во земјата на чудата]]“ била „забавна но вознемирувачка“. Тој сакал приказни за [[Американски староседелци|американските староседелци]] и делата на [[Џорџ Мекдоланд]].<ref>''Biography'', p.&nbsp;22.</ref> Дополнително на тоа, „Книгите со сказни“ на [[Ендру Ланг]] биле особено важни за него и нивното влијание врз неговите подоцнежни дела е очигледно.<ref>''Biography'', p.&nbsp;30.</ref> Мабел Толкин била примена во [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] во 1900 година, иако имало силни негодувања од нејзиното [[баптизам|баптистичо]] семејство,<ref name=Biography31>''Biography'', p.&nbsp;31.</ref> и со тоа престанале да ја финансираат. Во 1904 година, кога Толкин имал 12 години, неговата мајка починала поради [[акутен дијабетес]] во [[Реднал]]. Таа имала околу 34 години кога починала. Девет години по нејзината смрт, Толкин напишал „мојата мила мајка беше навистина маченик, и не на секој [[Бог]] му дарува полесен пат до неговите дарови, како што е со Хилари и со мене, давајќи ни мајка која се уби од работа и проблеми за да нѐ обезбеди да ја зачуваме вербата“.<ref name=Biography31/> Пред нејзината смрт, Мабел го потпишала старателството врз нејзините синови на еден близок пријател, кој прифатил да ги израсне децата како добри католици. Во писмо до неговиот син Мајкл од 1965 година, Толкин се потсетил на влијанието на овој човек кој пак Толкин секогаш го именувал како „татко Франсис“, и објаснил за добрината и вербата која Франсис ја влеал кај Толкин.<ref>''Letters'', no.&nbsp;267.</ref> По смртта на неговата мајка, Толкин пораснал во околината на Еџбастон во Бирмингем и учел во училиштето Кинг Едвард, а подоцна во [[Сент Филип (училиште)|Сент Филип]]. Во 1903 година, тој се стекнал со стипендија и се вратил во [[Кинг Едвард (училиште)|училиштето Кинг Едвард]]. Додека бил ученик таму, тој бил еден од кадетите на училиштето кои помогнале да се означи рутата за парадата за коронацијата на кралот [[Џорџ V]].<ref name=Letters306>''Letters'', no. 306.</ref> === Младост === [[File:KES Free Grammar School Charles Barry.jpg|thumb|right|200п|Училиштето Кинг Едвард, каде Толкин се образувал.]] Првиот контакт или обид за [[вештачки јазик]] бил за време на неговите тинејџерски години кога заедно со неговите братучеди Мери и Марџори создале „животински јазик“. Во тоа време Толкин изучувал латински и старосаксонски. Нивниот интерес кон „животинскиот“ набрзо исчезнал, но Толкин и Мери создале нов посложен вештачки јазик т.н. ''невбош''. Следниот вештачки јазик кој бил започнат од Толкин бил „нефаријански“ и овој е лично негова творба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://folk.uib.no/hnohf/vice.htm |title=Tolkien's Not-So-Secret Vice |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121122010424/http://folk.uib.no/hnohf/vice.htm |archivedate=22 November 2012 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lordfingulfin.webs.com/earlierlanguages.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224110153/http://lordfingulfin.webs.com/earlierlanguages.htm|title=Tolkien's Languages|archivedate=24 December 2013}}</ref> Во периодот околу 1909 година Толкин научил [[есперанто]]. На 10 јуни 1909 година тој ја напишал „Книгата на Фоксрук“, тетратка од шеснаесет страници, каде се појавуваат „најраните примери за измислена азбука“.<ref>{{Наведена книга|first=Perry C. |last=Bramlett |url=https://books.google.com/books?id=8ef3-s6fixIC&pg=PA136 |title=I Am in Fact a Hobbit: An Introduction to the Life and Works of J. R. R. Tolkien |publisher=Mercer University Press |year=2002 |page=136 |isbn=0-86554-894-3 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170215191402/https://books.google.com/books?id=8ef3-s6fixIC&pg=PA136 |archivedate=15 February 2017 }} See also: [http://tolkiengateway.net/wiki/Book_of_the_Foxrook Book of the Foxrook] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202055817/http://tolkiengateway.net/wiki/Book_of_the_Foxrook |date=2 February 2017 }}</ref> Мали пасуси во книгата се напишани на есперанто.<ref>{{Наведена книга |chapter-url=https://books.google.com/books?id=B0loOBA3ejIC&pg=PA172 |chapter =Esperanto |first=Arden R. |last=Smith |editor-first=Michael D. C. |editor-last=Drout |title=J. R. R. Tolkien Encyclopedia: Scholarship and Critical Assessment |publisher=Routledge |year=2006 |page=172 |postscript=,}} and [http://parmadili.skf.org.pl/elendili/esperanto.jpg Book of the Foxrook] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202162102/http://parmadili.skf.org.pl/elendili/esperanto.jpg |date=2 February 2017 }}; transcription on [http://www.elendilion.pl/2007/06/18/tolkien-i-esperanto/ Tolkien i Esperanto] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019054129/http://www.elendilion.pl/2007/06/18/tolkien-i-esperanto/ |date=19 October 2016 }}; the text begins with "PRIVATA KODO SKAŬTA" (Private Scout Code)</ref> Во 1911 година Толкин заминал на летен одмор во [[Швајцарија]]. Ова патување убаво го опишува во едно писмо од 1968 година,<ref name=Letters306/> забележувајќи дека патувањата на Билбо Бегинс преку Маглените Планини е директно засновано на патувањето на Толкин со група пријатели од [[Интерлакен]] до [[Лаутербрунен]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.valais-wallis-digital.ch/de/a/#!/explore/cards/173 |title=1911 – J.R.R. Tolkien besichtigt das Oberwallis |language=de |work=Valais Wallis Digital |accessdate=27 February 2016}} Citing ''Letters'', no. 306.</ref> Истата таа година Толкин започнал школување на колеџот Ексетер во Оксфорд. Првично студирал класика, но го сменил неговиот предмет во 1913 година во англиски јазик и книжевност. Тој завршил во 1915 година со одлични резултати.<ref name = "RoyalMail">{{Наведена книга |first=Wayne G.|last=Hammond |first2=Christina |last2= Scull|title= The Lord of the Rings JRR Tolkien Author and Illustrator|date= 26 February 2004|publisher= Royal Mail Group plc (commemorative postage stamp pack)}}</ref> === Брак === [[File:2_Darnley_Road,_the_former_home_of_J.R.R._Tolkien_in_West_Park,_Leeds.jpg|thumb|right|200px|Куќата во Лидс каде живеел Толкин.]] Толкин ја запознал неговата идна сопруга на негова 16-годишна возраст. Едит Мери Брет била постара три години. Тие се запознале кога Толкин и неговиот брат Хилари се преселиле во соседството на Едит. Кога Толкин наполнил 21 година, тој и напишал на Едит дека отсекогаш ја сакал и ја побарал за сопруга. Сепак, во тој момент Едит му изјавила на Толкин дека веќе таа прифатила да се омажи за одреден ''Џорџ Филд'', брат не еден нејзин соученик. Едит, истовремено, изјавила дека таа прифатила бидејќи мислела дека е шанса „која е понудена на маса“ бидејќи претходно се двоумела дали Толкин воопшто ја сака. На 8 јануари 1913 година, Толкин патувал со воз до [[Челтенхем]] и на платформата ја сретнал Едит. Двајцата се шетале низ околината и на крај на денот Едит ја донела својата последна одлука и се одлучила да се мажи за Толкин. Многу набрзо ја одбила понудата на Филд .<ref>''Biography'', pp.&nbsp;67–69.</ref> По прифаќањето за брак со Толкин, Едит објавила дека го напушта [[Баптизам|Баптизмот]] и се посветува на [[Католицизам|католицизмот]], најмногу поради инсистирањето на Толкин. Ова го растревожило целото нејзино семејство.<ref>''Biography'', p.&nbsp;73.</ref> Едит и Џон официјално се свршиле во јануари 1913 година во Бирмингем и се венчале во римокатоличката црква Сент Мери во Ворик на 22 март 1916 година.<ref>''Biography'', p.&nbsp;86.</ref> === Воен период === ==== Прва светска војна ==== [[File:Lancashire Fusiliers trench Beaumont Hamel 1916.jpg|thumb|right|200px|Борци на 1. баталјон на Ланкаширското мускетарство.]] Во август 1914 година, Обединетото Кралство влегло во [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Првично тој не сакал и не избрал да волонтира во [[Британска армија|Британската армија]], што било шок за неговото семејство. За ова во едно свое писмо испратено до Мајкл, Толкин напишал дека „во тоа време момци се приклучуваа, или беа примани јавно. Тоа е лошо место за младо момче кое има преголема фантазија и мала физичка храброст“.<ref name="Letters, No. 43">''Letters'', No. 43.</ref> Сепак Толкин „не го издржал јавниот притисок“<ref name="Letters, No. 43"/> и се приклучил на програмата, кога бил на списокот на волонтери но не се приклучил додека не го стекнал степенот. По завршувањето на студиите во 1915 година, тој бил назначен како привремен втор поручник во [[Ланкаширско мускетарство|Ланкаширското мускетарство]] на 15 јули 1915 година.<ref>''Biography'', pp.&nbsp;77–85.</ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/29232/page/6968 The London Gazette. 16 July 1915. p. 6968.]</ref> Тој се обучувал со 13 баталјон цели 11 месеци.<ref>''Tolkien and the Great War'', p.&nbsp;94.</ref> По нивната свадба, Толкин и сопругата се преселиле во куќа во близина на кампот. На 2 јуни 1916 година, Толкин примил телеграма со која тој се повикува да дојде во [[Фолкстон]] и да се префрли на должност во [[Франција]]. Тој со тешко срце ја прифатил оваа покана.<ref>Quoted in John Garth, ''Tolkien and the Great War'', p.&nbsp;138.</ref> На 5 јуни 1916 година, Толкин заедно со останатите волонтери и борци се качиле на брод и се упатиле кон [[Кале (град)|Кале]], [[Франција]]. Како и останатите војници кои доаѓале за првпат, Толкин бил испратен до базата во [[Етапл]] на [[Британски истражувачки сили|Британските истражувачки сили]]. На 7 јуни му било известено дека бил назначен како сигнален службеник на 11 баталјон на Ланкаширското мускетарство. Баталјонот бил дел од [[74. бригада на Британската армија|74. бригада]] на [[25. дивизија на Британската армија]]. Додека чекал да биде одведен до единицата, Толкин, од досада, ја напишал поемата „Осамениот остров“. Поемата била вдахновена од неговите чувства додека патувал до Кале. Покрај тоа, тој создал мал систем на точки, кои означувале негови местоположби и така Едит можела да увиди каде тој се наоѓал. Писмата биле проверувани од армиските челници и поради тоа овие детали биле тајни.<ref>Garth, John. ''Tolkien and the Great War'', Boston, Houghton Mifflin 2003, pp.&nbsp;144–145.</ref> На 27 јуни 1916 година го напуштил Етапл и се приклучил на баталјонот во [[Рибемпре]] во близина на [[Амјен]]<ref>Garth (2003), pages 147–148.</ref> Толкин учествувал во [[Битката кај Сом]] во јули 1916 година. Овие дејства во кои учествувал Толкин биле многу стресни за неговата жена. На 27 октомври 1916 година, Толкин заедно со неговиот баталјон учествувале во Битката за заземање на ровот Реџина. Тогаш тој се разболел од [[треска (состојба)|треска]] и на 8 ноември 1916 година бил испратен во Англија.<ref>''Biography'', p.&nbsp;93.</ref> Голем број од неговите школски другари починале во војната, меѓу кои Роб Гилсон - школски другар. Неговиот баталјон скоро и да бил сосема уништен за време на битките. По враќањето во Англија, Толкин бил ослабен и до завршувањето на војната тој го поминал времето низ болници и гарнизони, и тој бил медицински неспособен за воена служба.<ref>Garth (2003), pp.&nbsp;207 ''et seq.''</ref><ref>Tolkien's Webley .455 service revolver was put on display in 2006 as part of a Battle of the Somme exhibition in the Imperial War Museum, London. (See {{Наведена мрежна страница |url=http://archive.iwm.org.uk/server/show/nav.2211 |title=Personal Stories: John Ronald Reuel Tolkien |work=Battle of the Somme |publisher=Imperial War Museum |accessdate=16 July 2012 |archive-date=2015-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222094641/http://archive.iwm.org.uk/server/show/nav.2211 |url-status=dead }} and {{Наведена мрежна страница |url=http://archive.iwm.org.uk/server/show/nav.2211 |title=FIR 11492: Webley .455 Mark 6 (VI military) |work=Imperial War Museum Collection Search |publisher=Imperial War Museum |accessdate=16 July 2012 |archive-date=2015-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222094641/http://archive.iwm.org.uk/server/show/nav.2211 |url-status=dead }}) Several of his service records, mostly dealing with his health problems, can be seen at the National Archives. ({{Наведена мрежна страница |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/firstworldwar/people/tolkien.htm |title=Officer's service record: J R R Tolkien |work=First World War |publisher=National Archives |accessdate=28 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090308111409/http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/firstworldwar/people/tolkien.htm |archivedate=8 March 2009 }})</ref> Додека Толкин се закрепнувал во [[Литл Хејвуд]], [[Стафордшир]], тој започнал да работи врз неговите дела „[[Книга на изгубените приказни]]“, започнувајќи со „[[Падот на Гондолин]]“. „Изгубените приказни“ е обид на Толкин да создаде митологија за Англија, проект кој го напуштил без да го заврши.<ref>''Biography'', p.&nbsp;[https://books.google.com/books?id=zWzAAgAAQBAJ&pg=PT98 98] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116212207/https://books.google.com/books?id=zWzAAgAAQBAJ&pg=PT98 |date=16 November 2016 }}</ref> Во 1917 и 1918 година полека почнал да закрепнува и имал доволно сила да отслужи во домашните кампови. Токму во овој период Едит го родила нивниот прв син, Џон Франсис Руел Толкин. На 6 јануари 1918 година Толкин бил унапреден како привремен [[поручник]].<ref name="thegazette.co.uk">[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/32110/supplement/10711 The London Gazette (Supplement). 2 November 1920. p. 10711.]</ref> ==== Меѓувоен период ==== Толкин бил демобилизиран и ја напуштил армијата на 3 ноември 1920 година и го зачувал чинот поручник.<ref name="thegazette.co.uk"/> Неговата прва граѓанска работа по војната бил [[Оксфордки речник на англискиот јазик|Оксфордкиот англиски речник]], каде работел претежно врз историјата и етимологијата на [[германски јазици|германските]] зборови кои започнуваат на буквата „w“.<ref>{{Наведена книга|last= Gilliver| first=Peter|title=The Ring of Words: Tolkien and the OED|url= https://archive.org/details/ringofwordstolki00gill|publisher=OUP| year=2006|first2=Jeremy |last2=Marshall |first3=Edmund |last3=Weiner}}</ref> Во 1920 година тој почнал да работи во [[Универзитет во Лидс|Универзитетот во Лидс]] и тогаш станал најмладиот универзитетски професор во таа институција.<ref name="Grotta2001 page 64 ff">{{Наведена книга|first=Daniel |last=Grotta |title=J.R.R. Tolkien Architect of Middle Earth |url=https://books.google.com/books?id=9LHQvq6P5qIC&pg=PA64 |accessdate=22 August 2010 |date=28 March 2001 |publisher=Running Press |isbn=978-0-7624-0956-3 |pages=64– |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511071523/http://books.google.com/books?id=9LHQvq6P5qIC&pg=PA64 |archivedate=11 May 2011 }}</ref> Додека работел во Лидс, тој го создал „Зборовниот фонд на средноанглискиот“. Во меѓувреме додека бил во Лидс тој го превел „[[Сер Гавејн и зелениот витез]]“ заедно со [[Е. В. Гордон]]. Тој исто така ги превел „Сер Гавејн“, „[[Бисер (поема)|Бисер]]“ и [[Сер Орфео]]“. Во 1925 година, тој се вратил во Оксфорд како професор по англосаксонски. Интересно е да се наведе дека во 1919 година работел и како приватен тутор (наставник) на поголем број дипломци, најмногу поради фактот што женските колеџи во тоа време имале голема потреба од добри наставници.<ref>https://books.google.co.uk/books?id=6Q_GAAAAQBAJ&pg=PA134&lpg=PA134&dq=jrr+tolkien+lady+margaret+hall&source=bl&ots=miY3YU94JS&sig=txgrLdGNNwwoYeesiddtjCzvUQU&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=lady%20margaret%20hall&f=false</ref> Додека работел во Оксфорд, во [[Колеџ Пемброук|Колеџот Пемброук]], тој го напишал делото „[[Хобитот]]“, и првите два дела на „Господарот на прстените“. Во 1932 издал и филолошки есеј именуван како „[[Ноденс]]“. Во 1920-тите години, Толкин започнал со превод на современ англиски на староанглиското дело „[[Беовулф]]“. Тој го завршил преводот во 1926 година и никогаш не го објавил. Преводот бил уреден и објавен во 2014 година од неговиот син Кристофер Толкин, после 40 години од смртта на Толкин или после 90 години од самиот превод.<ref>{{наведен нестручен часопис|last=Acocella |first=Joan |date=2 June 2014 |title=Slaying Monsters: Tolkien's 'Beowulf' |url=http://www.newyorker.com/arts/critics/books/2014/06/02/140602crbo_books_acocella?currentPage=all |magazine=The New Yorker |accessdate=2 June 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140530222018/http://www.newyorker.com/arts/critics/books/2014/06/02/140602crbo_books_acocella?currentPage=all |archivedate=30 May 2014 }}</ref> ==== Втора светска војна ==== За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Толкин бил назначен како [[криптоаналитичар]] или „откривач на кодови“.<ref name="spy1">''Letters'', no. 35 (see also editorial note).</ref><ref name="spy3">{{Наведена книга|first1=Wayne G.|last1=Hammond|first2=Christina|last2=Scull|title=The J. R. R. Tolkien Companion and Guide|volume=2|year=2006|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-618-39113-4|pages=224, 226, 232}}</ref> Во јануари 1939 година тој бил запрашан дали би бил подготвен да работи во [[криптографија|криптографското]] одделение на [[Министерство за надворешни работи на Обединетото Кралство|Министерството за надворешни работи на Обединетото Кралство]] во случај на национална итна состојба.<ref name="spy1" /><ref name="spy3" /> Тој се согласил со ова официјално барање и започнал со работа на 27 март и зел учество во припремен курс (обука) организиран од страна на британската влада.<ref name="spy1" /><ref name="spy3" /> Во 1945 година Толкин се преселил во Колеџот Мертон во Оксфорд и предавал англиски јазик и книжевност.<ref name="Grotta2001 page 110 ff">{{Наведена книга|first=Daniel |last=Grotta |title=J.R.R. Tolkien Architect of Middle Earth |url=https://books.google.com/books?id=9LHQvq6P5qIC&pg=PA110 |accessdate=22 August 2010 |date=28 March 2001 |publisher=Running Press |isbn=978-0-7624-0956-3 |pages=110– |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140111194008/http://books.google.com/books?id=9LHQvq6P5qIC&pg=PA110 |archivedate=11 January 2014 }}</ref> Тој работел на ова работно место сè до неговото пензионирање во 1959 година. Долги години бил и надворешен испитувач на [[Универзитетски колеџ во Даблин|Универзитетскиот колеџ во Даблин]]. Во 1954 година се стекнал со почесен степен од [[Национален универзитет на Ирска|Националниот универзитет на Ирска]]. Во 1966 година биле објавени неговите преводи на [[Книга според Јона|Книгата според Јона]] за [[Ерусалимска Библија|Ерусалимската Библија]].<ref>Rogerson, John. ''The Oxford Illustrated History of the Bible'', 2001.</ref> === Пензионирање === [[File:Oxford_Tolkien.JPG|thumb|right|200px|Статуа на Толкин во капелата во Колеџот Ексетер, Оксфорд.]] За време на неговиот пензионерски живот, од 1959 година па сѐ до неговата смрт, Толкин се стекнал со зголемена јавна заинтересираност кон неговите дела и се стекнал со книжевна слава. Во 1961 година, [[К. С. Луис]] го номинирал него за [[Нобелова награда за литература|Нобелова награда за книжевност]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show.php?id=16784 |title=Nomination Database |publisher=Nobel Foundation |accessdate=20 April 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421094448/http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show.php?id=16784 |archivedate=21 April 2017 }}</ref> Продажбата на книгите биле доста профитабилни па така зажалил што не се пензионирал порано.<ref name=DoughanBio/> Првично, тој пипувал ентузијастични одговори кон неговите читатели и нивните прашања, но подоцна бил незадоволен од забрзаната слава на неговите дела со контракултурното движење кое настанало во 1960-тите години.<ref>{{наведени вести|last=Meras |first=Phyllis |date=15 January 1967 |url=https://www.nytimes.com/books/01/02/11/specials/tolkien-gandalf.html |title=Go, Go, Gandalf |work=The New York Times |accessdate=12 March 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090411062436/http://www.nytimes.com/books/01/02/11/specials/tolkien-gandalf.html |archivedate=11 April 2009 }}</ref> Во едно писмо од 1972 година, тој напоменал дека станал култна фигура, но исто така изјавил дека „''дури и носот на најскромниот идол... не може да остане нескокоткан од милиот мирис на темјанот!''“<ref>''Letters'', no. 336.</ref> Вниманието на неговите обожаватели станало толку големо што Толкин морал да го отстрани неговиот личен телефонски број од јавните именици,<ref>''Letters'', no. 332.</ref> па дури тој и Едит морале да се преселат во [[Борнмут]], место кое тогаш било крајбрежен ресорт ценет од британската средна класа. Неговиот статус како најпродаван автор му дал лесен пристап до елитната класа во Британија, но сепак му недостигало друштвото од старото Инглингс. Сепак Едит била презадоволна од новиот статус. === Длабока старост === [[File:Tolkien's grave, Wolvercote Cemetery.jpg|thumb|200п|Гробот на Џ. Р. Р. Толкин и неговата сопруга Едит Толкин, Оксфорд.]] Едит Толкин умрела на 29 ноември 1971 година, на 82 години. Според Сајмон Толкин, {{цитатник|Мојата баба умре две години пред мојот дедо и тој дојде да живее во Оксфорд. Колеџот Мертон му даде соби веднаш до Хај Стрит. Јас одев таму почесто и ќе ме одведеше на ручек во хотелот Истгејт. Тие ручеци беа прекрасни за едно 12-годишно момче кое го поминува времето со својот дедо, но понекогаш наликуваа тажно. Имаше една посета кога тој ми кажа колку многу му недостига баба. Мора да било многу чудно за него да биде сам после бракот од повеќе од 50 години..<ref name="SimonTolkien">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.simontolkien.com/mygrandfather.html |first=Simon |last=Tolkien |title=My Grandfather JRR Tolkien |year=2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927051931/http://www.simontolkien.com/mygrandfather.html |archivedate=27 September 2011 }}</ref>}} Толкин бил одликуван од страна на кралицата Елизабета II со орден на Редот на Британската Империја во 1972 година<ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/45554/supplement/9 London Gazette], 1 January 1972, page=</ref> и се стекнал со инсигнијата на Редот на Бакингемската палата на 28 март 1972 година.<ref>''Letters'', no. 334 (editorial note).</ref> Истата година Универзитетот во Оксфорд го назначил Толкин како почесен „доктор по науки“.<ref name = "RoyalMail" /><ref>{{Наведена мрежна страница|title=J.R.R. Tolkien|work=Literary Heritage, West Midlands|author=Shropshire County Council|year=2002|url=http://www3.shropshire-cc.gov.uk/tolkien.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120728154119/http://www3.shropshire-cc.gov.uk/tolkien.htm|archivedate=28 July 2012}}</ref> На надгробната плоча на својата жена напишал [[Лутиен]] (''Lúthien''). Кога Толкин умрел 21 месец подоцна, односно на 2 септември 1973 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=TyKDAwAAQBAJ&pg=PT35&lpg=PT35&dq=jrr+tolkien+bleeding+ulcer&source=bl&ots=0IItkINEtK&sig=F6BeTkEauQPZNUWu_krBfw8bDx4&hl=sv&sa=X&ved=0ahUKEwj6kbv2geLVAhWDJJoKHcGkByYQ6AEIRTAE#v=onepage&q=jrr+tolkien+bleeding+ulcer&f=false|title=J. R. R. Tolkien's Sanctifying Myth: Understanding Middle-earth|first=Bradley J.|last=Birzer|date=13 May 2014|publisher=Open Road Media|accessdate=20 November 2017|via=Google Books}}</ref> на 81 година,<ref name="NYTimes obit">{{наведени вести|title=J. R. R. Tolkien Dead at 81; Wrote 'The Lord of the Rings' |url=https://www.nytimes.com/books/01/02/11/specials/tolkien-obit.html |work=The New York Times |date=3 September 1973 |quote=J. R. R. Tolkien, linguist, scholar and author of 'The Lord of the Rings', died today in Bournemouth. He was 81 years old. ... |accessdate=28 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090411062439/http://www.nytimes.com/books/01/02/11/specials/tolkien-obit.html |archivedate=11 April 2009 }}</ref> тој бил закопан во истиот гроб како и неговата жена, а до неговото име сакал да стои и името [[Берен]] (''Beren''): {{пст}} {{Quote box|width=20%|align=center|quote=<center>Edith Mary Tolkien<br />'''Lúthien'''<br />1889–1971<br />John Ronald<br />Reuel Tolkien<br />'''Beren '''<br />1892–1973</center>|source=Wolvercote Cemetery, Oxford|qalign=center}} {{Quote box|width=20%|align=center|quote=<center>Едит Мери Толкин<br />'''Лутиен'''<br />1889–1971<br />Џон Роналд<br />Руел Толкин<br />'''Берен '''<br />1892–1973</center>|source=Гробишта Волверкоут, Оксфорд|qalign=center}} {{пстк}} Имињата на надгробните плочи се од неговиот легендариум, па така значењата се следниве: Лутиен била најубавата девојка од [[Децата на Илуватар]]. Таа сакала да се откаже од својата бесмртност за да биде со својата љубов, смртникот Берен. Откако Берен бил заробен од Моргот, Лутиен одјавала да го спаси него. Откако Берен бил убиен од демонскиот волк Карбарот, Лутиен, отишла до советот на Валарите и побарала да се оживее Берен. == Семејство == Едит и Џон Толкин имале четири деца: * Џон Франсис Руел Толкин (17 ноември 1917 - 22 јануари 2003), * Мајкл Хилари Руел Толкин (22 октомври 1920 - 27 февруари 1984) * Кристофер Џон Руел Толкин (21 ноември 1924) * Присилија Мери Ен Руел Толкин (18 јуни 1929) Толкин бил многу посветен на неговите деца. Така на пример, од деталите од семејниот живот забележано е дека секогаш им праќал илустрирани писма од [[Дедо Мраз]] кога биле мали. Секоја година додавал ликови на писмата.<ref>J. R. R. Tolkien, The Father Christmas Letters (1976)</ref> == Погледи и ставови == === Религија === Толкин бил голем верник и посветен [[католик]]. Тој влијаел, покрај неговата сопруга, врз [[К. С. Луис]], при што Луис се приклучила кон Римокатоличката црква, а претходно бил [[атеизам|атеист]].<ref name="CSL">{{Наведена книга|last=Carpenter|first=Humphrey|year=1978|title=The Inklings|publisher=Allen & Unwin|isbn=0-00-774869-8}} Lewis was brought up in the Church of Ireland.</ref> Според неговиот внук [[Сајмон Толкин]], Толкин во последните години од неговиот живот изразил разочарување поради литургиските реформи и промени кои настанале по [[Втор ватикански совет|Вториот ватикански совет]].<ref name="SimonTolkien"/> === Политика === Толкин бил голем антикомунист и се залагал за национализмот. Тој првично го поддржувал националистичкиот водач [[Франциско Франко]] за време [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]], особено откако слушнал дека комунистичките организации во [[Шпанија]] палеле цркви и убивале свештеници и калуѓерки.<ref name="Letters83">''Letters'', no. 83.</ref> Толкин исто така бил современик на [[Јосиф Сталин]]. За време на Втората светска војна Толкин го опишал Сталин како „крвожеден стар убиец“. Толкин бил голем критичар на Сојузничките сили за употреба на тактики за тотална војна против цивили од [[Нацистичка Германија]] и [[Империјална Јапонија]]. Исто така реагирал со бес против големата антигерманска пропаганда за време на војната. Толкин бил шокиран од употребата на [[атомска бомба]] за нападите на [[Хирошима]] и [[Нагасаки]].<ref name="atom">''Letters'', no. 102.</ref> == Филологија == [[File:One Ring inscription.svg|200px|thumb|Натписот на Прстенот, испишан со писмото на Темниот говор. Текстот гласи: ''Ash nazg durbatulûk, ash nazg gimbatul, Ash nazg thrakatulûk agh burzum-ishi krimpatul.'' или на македонски '''„Еден прстен да владее со нив, еден прстен да ги најде, Еден прстен да ги доведе сите и во темнината да ги врзе.“''']] === Толкин како филолог === Академската кариера и неговото книжевно делување се неделиви од неговата љубов кон [[јазик|јазиците]] и [[филологија]]та. Тој специјализиран [[англиски јазик|англиска филологија]] додека студирал и во 1915 година дипломирал со [[старонордиски јазик]] како специјален предмет. Тој работел за [[Оксфордски речник на англискиот јазик|Оксфордскиот речник на англискиот јазик]] од 1918 година и нему му се препишуваат работите кои се изведени врз зборовите кои започнуваат на буквата „w.“.<ref>Winchester, Simon (2003). ''The Meaning of Everything: The Story of the Oxford English Dictionary''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-860702-4}}; and Gilliver, Peter, Jeremy Marshall and Edmund Weiner (2006). ''The Ring of Words: Tolkien and the Oxford English Dictionary''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-861069-6}}.</ref> Во 1920 година тој станал професор по англиски јазик на [[Универзитет во Лидс|Универзитетот во Лидс]], каде поради него се зголемил бројот на студенти кои ја изучуваат [[лингвистика]]та. Тој предавал исто така и [[староанглиски јазик|староанглиски]] (јазик, историја и дела), како и текстови од [[средноанглиски јазик|средноанглискиот]] период. Дополнително на тоа, предавал и текстови и творештво од [[готски јазик|готски]], [[германски јазици|германски]], [[староисландски јазик|староисландски]] и [[средновелшки јазик]].<ref>''Letters'', no. 7, to the Electors of the Rawlinson and Bosworth Professorship of Anglo-Saxon, University of Oxford, 27 June 1925.</ref> Тој имал и основно познавање на [[фински јазик|фински]].<ref>Grotta, Daniel (2001). ''J.R.R. Tolkien: Architect of Middle Earth''. Philadelphia, Running Press. {{ISBN|0-7624-0956-8}}.</ref> === Создадени јазици === {{Главна|Јазици создадени од Џ. Р. Р. Толкин}} Паралелно со неговата професионална јазична кариера, Толкин бил фасциниран и бил привлечен кон создавањето [[вештачки јазик|вештачки јазици]] и писма. Ова создавање на вештачки јазици дури и го засенил неговиот професионален живот и бил нашироко познат по создавањето вештачки свои оригинални јазици. Најразвиен вештачки јазик кој го создал се [[квења]] (или елвски) и [[синдарински јазик]]. Овие јазици се во основата на неговиот легендариум. Јазикот и граматиката според Толкин се прашање на [[естетика]] и [[еуфонија]], па така квења првично бил создаден имајќи предвид фоноестетски елементи. Фонолошки бил заснован на латинскиот, со голем број елементи од фински, велшки, англиски и грчки.<ref name="letter144">''Letters'', no. 144.</ref> Покрај овие два, во книгите има и повеќе јазици, меѓу кои јазикот на Џуџињата и [[Темен говор|Темниот говор]]. Толкин сметал дека јазиците се неделив дел од [[митологија]]та. Покрај тоа, тој учествувал и во меѓународните вештачки јазици, па така, во 1930 зел учество во конгресот за [[есперанто]]. == Творештво == Од големиот број дела и раскази напишани од Толкин, Силмарилион, Хобитот и Господарот на прстените се издвојуваат. Овие дела му донеле светска слава и голем број приврзаници. ;„Господарот на прстените“ {{Главна|Господарот на прстените (книга)}} „Господарот на прстените“ е најважното дело во Толкиновиот ''Легендариум'', но и едно од најпознатите дела на светската литература од XX век. Своевидно продолжение на неговото претходно дело ''[[Хобитот]]'', ''Господарот на прстените'' претставува раскажана сага во која се забележани настаните и пресвртите во еден свет, во еден, за него, мрачен период. Пишувана долга низа години (1937-1949), а конципирана веројатно и многу порано, оваа книга е издадена во три тома во периодот 1954-1955. ;„Хобитот“ {{Главна|Хобитот}} „Хобитот, или Таму и пак назад“, подобро познат по насловот „Хобитот“ е [[Научно фантастичен|фантастична новела]] и [[Книжевност за деца|детска книга]]. Книгата била издаден на 21 септември 1937 година и притоа добила позитивни критики. Весникот ''[[New York Herald Tribune]]'' ја прогласил за најдобра детска новела. Книгата останува популарна и модел за класика во детската литература. ;„Силмарилион“ {{Главна|Силмарилион}} „Силмарилион“ е збирка дела што по смртта ја приредил и објавил неговиот син [[Кристофер Толкин]] во 1977 година, со помош на [[Гај Гавриел Кеј]]<ref name="Silf">{{harvnb|Silmarillion|1977|loc=Foreword|Ref=Silmarillion}}</ref>, кој е познат како писател на [[фантастична проза]]. „Силмарилион“, преку појаснувања и доближувања на дејствијата и ликовите од другите дела на Толкин, ја појаснува идејата за обемна, но поради смртта на авторот недовршена приказна за дејствијата на универзумот кој се погрижил за постанокот на [[Средната Земја]]. Таа посебна, фантастична земја е всушност дом на приказните за чудесните битија: хобити, џуџиња (каради), виленици, волшебници, за првите луѓе, но и за зли битија кои посакуваат да ја преземат власта и да ја уништат секоја убавина во тој свет, во настани опишани во романите „[[Хобит (роман)|Хобит]]“ и „[[Господарот на прстените]]“.<ref name=beleriand>{{Наведена книга|title="The Lays of Beleriand"|year=1994|url=https://archive.org/details/laysofbeleriandt00jrrt|last=Tolkien|first=J.R.R.|publisher=Ballantine|editor=Christopher Tolkien|isbn=978-0-345-38818-6|pages=[https://archive.org/details/laysofbeleriandt00jrrt/page/433 433]-4}}</ref> === Фикција === * 1937 „[[Хобитот]]“ (''The Hobbit'') — роман * 1945 „[[Ниглов лист]]“ (''[[Leaf by Niggle]]'') — краток расказ * 1945 „[[Балада на Аотру и Итрун]]“ (''The Lay of Aotrou and Itroun'') — поема * 1949 „[[Фармер Џајлс од Хем]]“ (''Farmer Giles of Ham'') — басна * 1953 „[[Доаѓањето на Беортнот, син Беортхелмов]]“ (''The Homecoming of Beorhtnoth Beorhthelm's Son'') — драма * „[[Господарот на прстените]]“ (''The Lord of the Rings'') ** 1954 „[[Дружината на Прстенот]]“ (''The Fellowship of the Ring'') — прв дел од „Господарот на прстените“ ** 1954 „[[Двете кули]]“ (''The Two Towers'') — втор дел од „Господарот на прстените“ ** 1955 „[[Враќањето на кралот]]“ (''The Return of the King'') — трет и последен дел од „Господарот на прстените“ * 1962 „[[Авантурите на Том Бомбадил]]“ (''The Adventures of Tom Bombadil) —'' збирка поеми * 1964 „[[Дрво и лист]]“ (''Tree and Leaf'') — во книга издадени „[[Ниглов лист]]“ и „[[За басните]]“ * 1966 „[[Толкинов читач]]“ (''The Tolkien Reader'') — збирка на претходно издадени дела * 1967 „[[Патот продолжува и продолжува]]“ (''The Road Goes Ever On'') со [[Доналд Сван]] * 1967 „[[Ковачот од Голем Вотон]]“ (''Smith of Wootton Major'') — краток расказ === Поезија === {{пст}} * „Битката на Источното Поле“ (''The Battle of the Eastern Field''), 1911 * „Од многуврбниот раб на исконската Темза (''From the many-willow'd margin of the immemorial Thames''), 1913 * „Патувањето на Еарендел, Приквечерната ѕвезда (''The Voyage of Eärendel the Evening Star''), 1914 * „Наредбата на трубадурот“ (''The Bidding of the Minstrel''), 1914 * „Тинфангов трепет“ (''Tinfang Warble''), 1914 * „Гоблинови стапала“ (''Goblin Feet''), 1915 * „Ти и јас/ и колибата на изгубената игра“ (''You and Me / and the Cottage of Lost Play''), 1915 * „Кор“ (''Kôr''), 1915 * „Кортирион помеѓу Дрвјата“ (''Kortirion among the Trees''), 1915 * „Преку старите ридови и многу далеку“ (''Over Old Hills and Far Away''), 1915 * „Песна за Арјадор“ (''A Song of Aryador''), 1915 * „Бреговите на Елфланд“ (''The Shores of Elfland''), 1915 * „Хабанан под ѕвездите“ (''Habbanan beneath the Stars''), 1916 * „Ожалостен град“ (''The Sorrowful City''), 1916 * „Песна на Ериол“ (''The Song of Eriol''), 1917 * „Роговите на Улмо“ (''The Horns of Ulmo''), 1917 * „Среќни морепловци“ (''The Happy Mariners''), објавена во 1920, создадена во 1915 * „Децата на Хурин“ (''The Children of Húrin''), започната во 1920, завршена во 1925 * „Тагувањето на Клерк“ (''The Clerke's Compleinte''), 1922 * „Иумона Голд Галдре Бевунден (''Iúmonna Gold Galdre Bewunden''), 1923 * „Еадиган Саелидан“ (''The Eadigan Saelidan'') 1923 * „Зошто Човекот од Месечината дојде прерано“ (''Why the Man in the Moon Came Down Too Soon''), 1923 * „Енигмата Саксоник“ (''Enigmata Saxonic - a Nuper Inventa Duo''), 1923 * „Мачката и виолината: приспивна песна отсторена и нејзината скандалозна тајна откриена“ (''The Cat and the Fiddle: A Nursery-Rhyme Undone and its Scandalous Secret Unlocked''), 1923 * „Вечер во Тавробел“ (''An Evening in Tavrobel''), 1924 * „Осамениот остров“ (''The Lonely Isle''), 1924 * „Принцезата Ну“ (''The Princess Ni''), 1924 * „Светлото како лист на липа“ (''Light as Leaf on Lindentree''), 1925 * „Бегањето на Нолдоли од Валинор“ (''The Flight of the Noldoli from Valinor''), 1925 * „Баладата на Лејтијан“ (''The Lay of Leithian'' ), 1925–1931 * „Баладата на Еарендел“ (''The Lay of Eärendel''), 1920-тите * „Безимена земја“ (''The Nameless Land''), 1926 * „Авантурите на неприродната историја и средновековни прашања, да се биде Чудак од Фисиологус (''Adventures in Unnatural History and Mediaeval Metres, being the Freaks of Fisiologus''), 1927: :* „Фаститокалон“ (''Fastitocalon'') :*„Иумбо“ (''Iumbo'') * „Митопеја“ (''Mythopoeia''), околу 1931 * „Напредок во Бубл Таун“ (''Progress in Bimble Town''), 1931 * „Талкање“ (''Errantry''), 1933 * „Фириел“ (''Firiel''), 1934 * „Луни“ (''Looney'') 1934 * „Песни за Филолозите“ (''Songs for the Philologists''), 1936 * „Посетата на змејот“ (''The Dragon's Visit''), 1937 * „Тропање на врата (''Knocking at the Door''), 1937 * „Имрам“ (''Imram''), 1946 * Елвски преводи на католички молитвеници во 1950-тите *„Беше еднаш“ (''Once upon a time''), 1965 * „Последната песна на Билбо“ (''Bilbo's Last Song''), 1966 * „За В. Х. А. (''For W. H. A.''), 1967 * „Кралот Шеаве“ (''King Sheave''), 1987 * „Наркелион (''Narqelion''), 1988 {{пстк}} === Академски дела === {{пст}} * 1922 „Зборовен фонд на средноанглискиот“ <ref>''[https://archive.org/details/middleenglishvoc00tolkuoft A Middle English Vocabulary]'', ''Oxford, Clarendon Press, 168 pp''.</ref> * 1925 „Сер Гавејн и зелениот витез“ <ref>''Sir Gawain and the Green Knight'', ''co-edited with E.V. Gordon, Oxford University Press, 211 pp.; Revised edition 1967, Oxford, Clarendon Press, 232 pp.''</ref> * 1925 „Некои придонеси кон средноанглиската лексикографија“<ref>''Some Contributions to Middle-English Lexicography'', published in ''The Review of English Studies'', volume 1, no.&nbsp;2, pp.&nbsp;210–215.</ref> * 1925 „Запрежните коњи на Ѓаволот“ <ref>''The Devil's Coach Horses'', published in ''The Review of English Studies'', volume 1, no.&nbsp;3, pp.&nbsp;331–336.</ref> * 1929 „Правилото на анахоретот и Светата невиност“ <ref>''Ancrene Wisse and Hali Meiðhad'', published in ''Essays and Studies by members of the English Association'', Oxford, volume 14, pp.&nbsp;104–126.</ref> * 1932 „Името „Ноденс““ <ref>''The Name 'Nodens''', concerning the name Nodens, published in ''Report on the Excavation of the Prehistoric, Roman, and Post-Roman Site in Lydney Park, Gloucestershire'', Oxford, University Press for The Society of Antiquaries.</ref> * 1932–34 „Сигелвара Ленд“<ref>''Sigelwara Land'' parts I and II, in ''Medium Aevum'', Oxford, volume 1, no.&nbsp;3 (December 1932), pp.&nbsp;183–196 and volume 3, no.&nbsp;2 (June 1934), pp.&nbsp;95–111.</ref> * 1934 „Чосер како филолог: Приказната на Рив“ <ref>''Chaucer as a Philologist: The Reeve's Tale'', in ''Transactions of the Philological Society'', London, pp.&nbsp;1–70 (rediscovery of dialect humour, introducing the Hengwrt manuscript into textual criticism of Сhaucer's ''The Canterbury Tales'')</ref> * 1937 „Беовулф: чудовишта и критики“ <ref>''Beowulf: the monsters and the critics'', London, Humphrey Milford, 56 pp. (publication of his 1936 lecture on Beowulf criticism)</ref> * 1939 „Чосер како филолог: Приказната на Рив“ <ref>''Chaucer as a Philologist: The Reeve's Tale'', Oxford, 14 pp.</ref> * 1939 „За басните“ <ref>''On Fairy-Stories'' (1939 Andrew Lang lecture) - concerning Tolkien's philosophy on fantasy, this lecture was a shortened version of an essay later published in full in 1947.</ref> * 1944 „Сер Орфео“ <ref>''Sir Orfeo'', Oxford, The Academic Copying Office, 18 pp. (an edition of the mediaeval poem)</ref> * 1947 „За басните“ - есеј <ref>''On Fairy-Stories'' (essay - published in ''Essays presented to Charles Williams'', Oxford University Press) - first full publication of an essay concerning Tolkien's philosophy on fantasy, and which had been presented in shortened form as the 1939 Andrew Lang lecture.</ref> * 1953 „Смртта на Офермод и Беортнот“ - два есеја<ref>''Ofermod'' and ''Beorhtnoth's Death'', two essays published with the poem ''The Homecoming of Beorhtnoth, Beorhthelm's Son'' in ''Essays and Studies by members of the English Association'', volume 6.</ref> * 1953 „Средноанглискиот ''лосенгер'': скица на етимолошко и семантичко истражување“<ref>''Middle English "Losenger": Sketch of an etymological and semantic enquiry'', published in ''Essais de philologie moderne: Communications présentées au Congrès International de Philologie Moderne (1951)'', Les Belles Lettres.</ref> * 1958 „Староанглискиот Аполониј Тирски“<ref>''The Old English Apollonius of Tyre'', Oxford University Press - editorial prefatory note</ref> * 1962 „Правилото на анхоритот: англискиот текст на Правилото“ <ref>''Ancrene Wisse: The English Text of the Ancrene Riwle'', Early English Text Society, Oxford University Press.</ref> * 1963 „Англиски и велшки“, Универзитет во Кардиф <ref>''English and Welsh'', in ''Angles and Britons: O'Donnell Lectures'', University of Cardiff Press.</ref> * 1964 Вовед кон „Дрво и лист“, со детали за создавањето и историјата на поемите. * 1966 Придонеси за „Ерусалимската Библија“ - како преведувач * 1966 Предговор за второто издание на „Господарот на прстените“ * 1966 „Толкин за Толкин“ - автобиографија <ref>''Tolkien on Tolkien'' (autobiographical)</ref> {{пстк}} === Аудиозаписи === * 1967 „Поеми и песни од Средната земја“ (''Poems and Songs of Middle-earth'') * 1975 „Џ. Р. Р. Толкин ги чита и пее неговите „Хобитот“ и „Господарот на прстените“ (''J. R. R. Tolkien Reads and Sings his The Hobbit & The Lord of the Rings'') === Посмртни изданија === Голем број од делата на Толкин биле издадени посмртно, најмногу од неговиот син Кристофер Толкин: {{пст}} * 1975 „Водич кон имињата во „Господарот на прстените““ (''Guide to the Names in The Lord of the Rings'') — издадено од Џеред Лобдел <ref>''Guide to the Names in The Lord of the Rings'' (edited version) — published in ''A Tolkien Compass'' by Jared Lobdell. Written by Tolkien for use by translators of ''The Lord of the Rings'', a full version, re-titled "Nomenclature of The Lord of the Rings," was published in 2005 in ''The Lord of the Rings: A Reader's Companion'' by Wayne G. Hammond and Christina Scull {{ISBN|0-618-64267-6}}.</ref> * 1975 Преводи на „Сер Гвејн и зелениот витез“, „Бисер“ и „Сер Орфео“ * 1976 „Писмата од Дедо Мраз“ (''The Father Christmas Letters'') * 1977 „[[Силмарилион]]“ (''The Silmarillion'') * 1979 „Слики од Џ. Р. Р: Толкин“ — издадено од Џорџ Ален и Анвин * 1980 „Незавршени раскази за Нуменор и Средната Земја“ (''Unfinished Tales of Númenor and Middle-earth'') * 1980 „Поеми и раскази“ (''Poems and Stories'') * 1981 „Писма од Џ. Р. Р. Толкин“ (''The Letters of J. R. R. Tolkien'') — издадено до Кристофер Толкин и Хамфри Карпентер * 1981 „Стариот англиски егзодус“ (''The Old English "Exodus") - издадено од Џоен Тарвил-Питер * 1982 „Фин и Хенгест: дел од епизода“ (''Finn and Hengest: The Fragment and the Episode'') * 1982 „Господин Блис“ (''Mr. Bliss'') * 1983 „Чудовишта и критики“ (''The Monsters and the Critics'') — збирка есеи * 1983 — 1996 „Историја на Средната Земја“ (''The History of Middle-earth'') * 1995 „Џ. Р. Р. Толкин: уметник и илустратор“ (''J. R. R. Tolkien: Artist and Illustrator'') — компилација на негови цртежи * 1998 „Роверандом“ (''Roverandom'') * 2002 „Разно од Толкин“ (''A Tolkien Miscellany'') — збирка на претходно објавени материјали * 2002 „Беовулф и критики“ (''Beowulf and the Critics'') * 2005 Целосна верзија на „Водичот за имињата во „Господарот на прстените““ * 2007 „Децата на Хурин“ (''The Children of Húrin'') * 2007 „Историја на Хобитот“ (''The History of The Hobbit'') * 2008 „Приказни од Опасното Кралство“ (''Tales from the Perilous Realm'') * 2013 „Падот на Артур“ (''The Fall of Arthur'') — поема за Кралот Артур<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.harpercollins.co.uk/Titles/79908/|title=The Fall of Arthur – J. R. R. Tolkien|publisher=Harper Collins|accessdate=21 April 2013|archive-date=2013-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610052349/http://www.harpercollins.co.uk/Titles/79908|url-status=dead}}</ref> * 2014 „Беовулф: превод и белешки“ (''Beowulf: A Translation and Commentary'') — издадено од К. Толкин<ref>[https://www.theguardian.com/books/2014/mar/19/jrr-tolkien-beowulf-translation-published JRR Tolkien translation of Beowulf to be published after 90-year wait]</ref> * 2015 „Приказната од Кулерво“ (''The Story of Kullervo'')<ref>[http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-jrr-tolkien-s-100-year-old-unpublished-fantasy-tale-to-finally-see-light-of-day-2093320 JRR Tolkien's 100-year-old unpublished fantasy tale to finally see light of day]</ref> * 2016 „Таен порок“ (''A Secret Vice'') * 2016 „Баладата на Аотру и Итрун“ (''The Lay of Aotrou and Itroun'') * 2017 „Берен и Лутиен“ (''Beren and Lúthien'') <ref>{{наведени вести |last=Maloney |first=Jennifer |date=19 October 2016 |title=J.R.R. Tolkien’s Story, ‘Beren and Lúthien,’ Will Be Published a Century After It Was Written |url=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/10/19/j-r-r-tolkiens-beren-and-luthien-set-for-publication/ |newspaper=The Wall Street Journal |access-date=22 October 2016 }}</ref> {{пстк}} == Оставина == === Ракописи === Пред неговата смрт, Толкин преговарал за продажба на ракописите, скиците и другите материјали кои биле поврзано со тогаш неговите објавени дела, меѓу кои „Хобитот“, „Господарот на прстените“ и „Фармерот Џајлс од Хем“. Тој преговарал со Одделот за специјална збирка и универзитетска архива на [[Универзитет Маркет|Универзитетот Маркет]] во [[Милвоки]], [[Висконсин]], [[САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница |date=4 March 2003 |url=http://www.marquette.edu/library/collections/archives/tolkien.html |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20091102210223/http://www.marquette.edu/library/collections/archives/tolkien.html |url-status=dead |archive-date=2 November 2009 |title=J.R.R. Tolkien Collection |work=Department of Special Collections and University Archives, Marquette University |accessdate=28 April 2009 |df=dmy-all }}</ref> По неговата смрт сите документи поврзани со Силмиларион биле дадени на [[Бодлијанова библиотека|Бодлијановата библиотека]] при Универзитетот во Оксфорд.<ref>{{наведени вести|last=McDowell |first=Edwin |date=4 September 1983 |url=https://www.nytimes.com/books/01/02/11/specials/tolkien-revisited.html |title=Middle-earth Revisited |work=The New York Times |accessdate=12 March 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090411062452/http://www.nytimes.com/books/01/02/11/specials/tolkien-revisited.html |archivedate=11 April 2009 }}</ref> === Автограми === Интересен момент од меморабилијата на Толкин се неговите [[автограм]]и. За разлика од останатите автори, писатели и поети, Толкин многу ретко ги потпишувал своите дела. Имајќи ја предвид неговата голема популарност, своерачно потпишаните писма или први изданија на негови трудови и дела достигнале голема вредност меѓу аукционерите. Поради ова неговиот автограм е многу ценет, а како резултат на тоа се појавуваат и фалсификувани копии. Така, се верува дека првото укоричено издание на „Хобитот“ со своерачен потпис на Толкин наводно било проценето на 85.000 американски долари.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eHAyr784pREC&pg=PA163 |title=The Essential J.R.R. Tolkien Sourcebook: A Fan's Guide to Middle-Earth and Beyond |first=George W. |last=Beahm |pages=163–64 |publisher=New Page Books |year=2003 |isbn=978-1-5641-4702-8 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161116211019/https://books.google.com/books?id=eHAyr784pREC&pg=PA163 |archivedate=16 November 2016 }}</ref> === Спомен-плочи === {{multiple image |align=right |direction=vertical |image1=Tolkien's Sarehole Mill blue plaque-persp.jpg |caption1=Спомен плоча во Воденицата Сархол |image2=Tolkien's Plough and Harrow blue plaque.jpg |caption2=Плоча во Бирмингем }} Во Англија денес постојат седум сини спомен-плочи во чест на Толкин и местата каде престојувал или творел: една е во [[Оксфорд]], една во [[Борнмут]], четири во [[Бирмингем]] и една во [[Лидс]]. Една од плочите во Бирмингем е посветена на Воденицата Сархол и нејзината инспирација и влијание врз Толкин и неговите дела. Плочата во Лидс е посветена на Толкин и неговата кариера како професор. Плочата во Оксфорд е посветена на местото каде Толкин ги напишал „Хобитот“ и двата дела од „Господарот на прстените“. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! адреса !! комеморација !! датум на поставување !! поставена од |- | [[Воденица Сархол]], [[Хол Грин]], Бирмингем | "Инспириран" 1896–1900 (т.е. живеел во близина) | 15 август 2002 | [[Граѓанско здружение на Бирмингем]] и [[Општество Толкин]]<ref>{{Наведена мрежна страница|author = Birmingham Civic Society |url=http://www.birminghamnet.co.uk/galleries/features/blueplaque/sarehole.html| title= Sarehole Mill|work = Blue Plaques Photograph Gallery|accessdate =21 March 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070524114518/http://www.birminghamnet.co.uk/galleries/features/blueplaque/sarehole.html |archivedate = 24 May 2007|url-status=dead}}</ref> |- | 1 Дачес Плејс, [[Лејдивуд]], Бирмингем | Живеел тука 1902–1910 | непознато | Граѓанско здружение на Бирмингем<ref>{{Наведена мрежна страница|author = Birmingham Civic Society |url=http://www.birminghamnet.co.uk/galleries/features/blueplaque/tolkien2.html| title= Duchess Place|work = Blue Plaques Photograph Gallery|accessdate =21 March 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070524114159/http://www.birminghamnet.co.uk/galleries/features/blueplaque/tolkien2.html |archivedate = 24 May 2007|url-status=dead}}</ref> |- | 4 Хајфилд Роуд, [[Еџбастон]], Бирмингем | живеел тука 1910–1911 | непознато | C|Граѓанско здружение на Бирмингем и Општетсво Толкин<ref>{{Наведена мрежна страница|author = Birmingham Civic Society |url=http://www.birminghamnet.co.uk/galleries/features/blueplaque/tolkien3.html| title= 4 Highfield Road|work = Blue Plaques Photograph Gallery|accessdate =21 March 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070524113934/http://www.birminghamnet.co.uk/galleries/features/blueplaque/tolkien3.html |archivedate = 24 May 2007|url-status=dead}}</ref> |- | Плаф енд Хароу, [[Хегли Роуд]], Бирмингем | престојувал тука во јуни 1916 | јуни 1997 | Општество Толкин<ref>{{Наведена мрежна страница|author = Birmingham Civic Society |url=http://www.birminghamnet.co.uk/galleries/features/blueplaque/tolkien.html| title= Plough and Harrow|work = Blue Plaques Photograph Gallery|accessdate =21 March 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070524113840/http://www.birminghamnet.co.uk/galleries/features/blueplaque/tolkien.html |archivedate = 24 May 2007|url-status=dead}}</ref> |- | 2 Дарнли Роуд, [[Вест Парк (Лидс)|Вест Парк, Лидс]] | прво академско назначување, Лидс | 1 октомври 2012 | Општетсво Толкин и Граѓанска фондација Лидс |- | 20 Нортмур Роуд, [[Северен Оксфорд]] | живеел тука 1930–1947 | 3 декември 2002 | [[Сини спомен-плочи Оксфордшир]]<ref>{{Наведена мрежна страница|work=Plaques Awarded |publisher=Oxfordshire Blue Plaques Board |url=http://www.oxfordshireblueplaques.org.uk/plaques/tolkien.html |title=J. R. R. Tolkien Philologist and Author |accessdate=9 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101105095031/http://www.oxfordshireblueplaques.org.uk/plaques/tolkien.html |archivedate=5 November 2010 }}</ref> |- | Хотел Мирамар, Истолен Оверклиф, [[Борнмут]] | престојува тука испрекинато од 1950-тите до 1972 | 10 јуни 1992 од [[Присилија Толкин]] | Округ Борнмут<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bournemouth.gov.uk/PlanningBuildings/ConservationDesignTrees/cdtfiles/BluePlaquebookletandmap.pdf |title=Bournemouth's Blue Plaques |publisher=Bournemouth Borough Council |page=15 |accessdate=24 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210173239/http://www.bournemouth.gov.uk/PlanningBuildings/ConservationDesignTrees/cdtfiles/BluePlaquebookletandmap.pdf |archivedate=10 December 2014 }}</ref> |} Покрај горе напоменатите плочи, постојат уште две: * спомен-плоча во Харогет, каде Толкин се закрепнувал во треска во 1917.<ref>{{наведена енциклопедија | last = Garth | first = John | editor-link= Michael D. C. Drout|editor-first=Michael D. C. |editor-last=Drout | title = World War I | encyclopedia = J.R.R. Tolkien Encyclopedia: Scholarship and Critical Assessment | page = 713 | publisher = Routledge | location = Oxon | year = 2006 | url = http://www.routledge-ny.com/ref/tolkien/wwi.html | isbn = 0-415-96942-5 | accessdate =10 March 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070517091020/http://www.routledge-ny.com/ref/tolkien/wwi.html |archivedate = 17 May 2007|url-status=dead}}</ref> * спомен-плоча на Сендфилд Роуд во Хедингтон, Оксфорд, каде Толкин живеел од 1953 до 1968.<ref>{{Наведена мрежна страница|first=Stephanie |last=Jenkins |url=http://www.oxfordhistory.org.uk/streets/inscriptions/headington/tolkien.html |title=Inscriptions: J. R. R. Tolkien |publisher=Headington.org |accessdate=18 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301063512/http://www.oxfordhistory.org.uk/streets/inscriptions/headington/tolkien.html |archivedate=1 March 2014 }}</ref> ==Белешки== {{Reflist | group = lower-alpha}} ==Наводи== {{Наводи|2}} ==Литература== {{Refbegin}} {{пст}} * {{Наведена книга|title = J. R. R. Tolkien: A Biography|last = Carpenter|first = Humphrey|publisher = Ballantine Books|year = 1977|isbn = 0-04-928037-6|location = New York}} * {{Наведена книга|title = The Letters of J. R. R. Tolkien|publisher = George Allen & Unwin|year = 1981|isbn = 0-04-826005-3|location = London|editor1-last = Carpenter|editor1-first = Humphrey|editor2-last = Tolkien|editor2-first = Christopher}} * {{Наведена книга | editor1-last = Anderson | editor1-first = Douglas A | editor2-first = Michael DC | editor2-last = Drout | editor3-first = Verlyn | editor3-last = Flieger | year = 2004 | title = Tolkien Studies, An Annual Scholarly Review | volume = I | publisher = West Virginia University Press | isbn = 0-937058-87-4}} * {{Наведена книга | title = The Inklings: C.&nbsp;S.&nbsp;Lewis, J.R.R. Tolkien, Charles Williams and Their Friends | url = https://archive.org/details/inklingscslewisj00carp | first = Humphrey | last = Carpenter | year = 1979 | isbn = 0-395-27628-4 | publisher = Houghton Mifflin | location = Boston}} * {{Наведена книга | year = 2003 | title = Tolkien the Medievalist | url = https://archive.org/details/isbn_9780415289443 | editor-last = Chance | editor-first = Jane | location = London, New York | publisher = Routledge | isbn = 0-415-28944-0}} * {{Наведена книга | year = 2004 | title = Tolkien and the Invention of Myth, a Reader | editor-last = Chance | editor-first = Jane | location = Louisville | publisher = University Press of Kentucky | isbn = 0-8131-2301-1 | editor-mask = {{long dash}}}} * Croft, Janet B (2004). ''War and the Works of J.R.R. Tolkien.'' Westport: Praegar Publishers. {{ISBN|0-3133-2592-8}}. * {{Наведена книга | title = Defending Middle-earth: Tolkien, Myth and Modernity | url = https://archive.org/details/defendingmiddlee0000curr_v1g5 | first = Patrick | last = Curry | year = 2004 | isbn = 0-618-47885-X | publisher = Houghton Mifflin | location = Boston}} * {{Наведена книга | year = 2006 | title = J. R. R. Tolkien Encyclopedia: Scholarship and Critical Assessment | editor-last = Drout | editor-first = Michael D. C. | location = New York City | publisher = Routledge | isbn = 0-415-96942-5}} * {{Наведена книга | title = The Inklings Handbook: The Lives, Thought and Writings of C.&nbsp;S. Lewis, J. R. R. Tolkien, Charles Williams, Owen Barfield, and Their Friends | first1 = Colin | last1 = Duriez | year = 2001 | isbn = 1-902694-13-9 | publisher = Azure | location = London | first2 = David | last2 = Porter}} * {{Наведена книга | title = Tolkien and C.&nbsp;S. Lewis: The Gift of Friendship | first = Colin | last = Duriez | year = 2003 | isbn = 1-58768-026-2 | publisher = HiddenSpring | location = Mahwah, NJ}} * {{Наведена книга | title = Splintered Light: Logos and Language in Tolkien's World | first = Verlyn | last = Flieger | year = 2002 | isbn = 0-87338-744-9 | publisher = Kent State University Press}} * {{Наведена книга | year = 2000 | title = Tolkien's Legendarium: Essays on The History of Middle-earth | editor1-last = Flieger | editor1-first = Verlyn | editor2-first = Carl F | editor2-last= Hostetter | location = Westport, Connecticut | publisher = Greenwood Press | isbn = 0-313-30530-7 | id = DDC 823.912 LC PR6039}} * {{Наведена книга | title = The Atlas of Middle-earth | url = https://archive.org/details/atlasofmiddleear0000fons | last = Fonstad | first = Karen Wynn | year = 1991 | location = Boston | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-618-12699-6}} * {{Наведена книга | title = The Complete Guide to Middle-earth | url = https://archive.org/details/completeguidetom0000fost_m0q4 | last = Foster | first = Robert | year = 2001 | publisher = Del Rey | isbn = 0-345-44976-2}} * {{Наведена книга | last1 = Fredrick | first1 = Candice | first2 = Sam | last2 = McBride | year = 2001 | title = Woman among the Inklings: Gender, C.S. Lewis, J.R.R. Tolkien, and Charles Williams | url = https://archive.org/details/womenamonginklin0000fred | publisher = Greenwood Press | isbn = 0-313-31245-1}} * {{Наведена книга | title = Tolkien and the Great War | last = Garth | first = John | year = 2003 | publisher = Harper-Collins | isbn = 0-00-711953-4}} * {{Наведена книга | last1 = Gilliver | first1 = Peter | last2 = Marshall | first2 = Jeremy | last3 = Weiner | first3 = Edmund | year = 2006 | title = The Ring of Words | url = https://archive.org/details/ringofwordstolki00gill | publisher = Oxford University Press | isbn= 0-19-861069-6}}<!-- NB: citation template handles multiple authors better than Наведена книга template NB: per [[WP:CITE]], don't mix citation and cite family templates--> * {{Наведена книга| last =Glyer | first = Diana Pavlac |title=The Company They Keep: C. S. Lewis and J. R. R. Tolkien as Writers in Community|publisher= Kent State University Press|location= Kent, Ohio|year= 2007|isbn= 978-0-87338-890-0}} * {{Наведена книга | title = J.R.R. Tolkien: Architect of Middle Earth (A Biography) | first = Daniel | last = Grotta-Kurska | year = 1976 | location = Philadelphia | publisher = Running Press | isbn = 0-7624-0956-8}} * {{Наведена книга | title = Meditations on Middle-earth: New Writing on the Worlds of J. R. R. Tolkien | url = https://archive.org/details/meditationsonmid00habe | first = Karen | last = Haber | year = 2001 | publisher = St. Martin's Press | isbn = 0-312-27536-6}} * {{Наведена книга | year = 2003 | title = Tolkien and Politics | editor-last = Harrington | editor-first = Patrick | location = London, England | publisher = Third Way Publications | isbn=978-0-9544788-2-7}} *{{Наведено списание |last=Larsen |first=Kristine |title=SAURON, Mount Doom, and Elvish Moths: The Influence of Tolkien on Modern Science |journal=Tolkien Studies |date=2007 |volume=4 |issue=1 |pages=223–234 |doi=10.1353/tks.2007.0024 }} * {{Наведена книга | year = 2005 | title = The Keys of Middle-earth: Discovering Medieval Literature through the Fiction of J. R. R. Tolkien | url = https://archive.org/details/keysofmiddleeart0000lees | publisher = Palgrave Macmillan | isbn = 1-4039-4671-X | first1 = Stuart D | last1 = Lee | first2 = Elizabeth | last2 = Solopova}} * {{Наведена книга | first = Joseph | last = Pearce | year = 1998 | title = Tolkien: Man and Myth | url = https://archive.org/details/tolkienmanmyth0000pear | location = London | publisher = HarperCollinsPublishers | isbn = 0-00-274018-4}} * {{Наведена книга | first = Michael | last = Perry | year = 2006 | title = Untangling Tolkien: A Chronology and Commentary for The Lord of the Rings | url = https://archive.org/details/untanglingtolkie0000perr | location = Seattle | publisher = Inkling Books | isbn = 1-58742-019-8}} * {{Наведена книга | last = Shippey | first = Tom | year = 2000 | title = J. R. R. Tolkien&nbsp;– Author of the Century | location = Boston, New York | publisher = Houghton Mifflin Company | isbn =0-618-12764-X}} * {{Наведена книга | first = Tom | last = Shippey |author-mask = {{long dash}} | year = 2003 | title = The Road to Middle-earth | url = https://archive.org/details/roadtomiddleeart00ship_0 | location = Boston, New York | publisher = Houghton Mifflin Company | isbn =0-618-25760-8}} * {{Наведена книга | first = William | last = Ready | year = 1968 | title = Understanding Tolkien and the Lord of the Rings | location = New York | publisher = Paperback Library}} * {{Наведена книга | first = Robert | last = Rorabeck | year = 2008 | title = Tolkien's Heroic Quest | publisher = Crescent Moon | isbn = 1-86171-239-1}} * {{Наведена книга | first =Barbara | last = Strachey | year = 1981 | title = Journeys of Frodo: an Atlas of The Lord of the Rings | location = London, Boston | publisher = Allen & Unwin | isbn = 0-04-912016-6}} * {{Наведена книга | first = John & Priscilla | last = Tolkien | year = 1992 | title = The Tolkien Family Album | location = London | publisher = HarperCollins | isbn = 0-261-10239-7}} * {{Наведена книга | first = J.E.A. | last = Tyler | year = 1976 | title = The Tolkien Companion | url = https://archive.org/details/tolkiencompanion0000tyle_p4v5 | location = New York | publisher = Gramercy | isbn = 0-517-14648-7}} * {{Наведена книга | first = Michael | last = White | year = 2003 | title = Tolkien: A Biography | url = https://archive.org/details/tolkienbiography0000mich | publisher = New American Library | isbn = 0-451-21242-8}} * {{Наведена книга | first1 = Philip | last1 = Zaleski | first2 = Carol | last2 = Zaleski | year = 2016 | title = The Fellowship: The Literary Lives of the Inklings: J.R.R. Tolkien, C. S. Lewis, Owen Barfield, Charles Williams | url = https://archive.org/details/fellowshiplitera0000zale | publisher = Farrar, Straus and Giroux | isbn = 9780374536251}} {{пстк}} {{refend}} ==Поврзано== {{Portal|Литература}} * „[[Господарот на прстените]]“ * „[[Хобитот]]“ *„ [[Силмарилион]]“ == Надворешни врски == {{рв|J. R. R. Tolkien}} * [http://www.tolkien.co.uk/ Мрежно место за Толкин] {{en}} * [http://www.tolkienestate.com/home/ The Tolkien Estate] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150316141435/http://www.tolkienestate.com/home/ |date=2015-03-16 }} {{en}} * [http://www.tolkiensociety.org/author/biography/ Биографија на Толкин] {{en}} * {{Gutenberg author | id=Tolkien,+John+Ronald+Reuel|name=Џ. Р. Р. Толкин}} {{en}} * {{Internet Archive author |sname=J. R. R. Tolkien}} {{en}} * {{Librivox author |id=1536}} {{en}} * [http://inklings-studies.org/ Журнал на Инклингс] {{en}} * [http://www.bbc.co.uk/archive/writers/12237.shtml Филм на BBC за Толкин] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20140714122905/http://www.wheaton.edu/wadecenter/Authors/JRR-Tolkien/JRRT-Resources Дополнителни ресурси за Толкин] {{en}} * [http://sounds.bl.uk/Arts-literature-and-performance/Early-spoken-word-recordings/024M-1CS0011556XX-0200V0 Аудио записи на Толкин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230206092019/https://sounds.bl.uk/Arts-literature-and-performance/Early-spoken-word-recordings/024m-1cs0011556xx-0200v0 |date=2023-02-06 }} од 1929 за јазици. {{en}} {{избрана статија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Толкин, Џон Роналд Руел}} [[Категорија:Џ. Р. Р. Толкин| ]] [[Категорија:Англиски писатели]] [[Категорија:Британски филолози]] [[Категорија:Творци на вештачки јазици]] [[Категорија:Изумители на писма]] [[Категорија:Апсолвенти на Оксфордскиот универзитет]] [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Членови на Кралското книжевно друштво]] 70e9z0coxh2d0bvlycysoiihbse00nh 0 21277 5629498 5623076 2026-09-17T13:33:43Z Dr. Thomas Liptak 127054 /* Галерија */ photo updated (2026) 5629498 wikitext text/x-wiki {{redirect|Франкфурт}} {{Инфокутија Место во Германија |Name = Франкфурт на Мајна |Art = град |image_photo = Skyline Frankfurt 2011-01.jpg |image_size = 300px |image_caption = Хоризонт на Франкфурт на Мајна |image_flag = Flag of the Free City of Frankfurt.svg |Wappen = DEU Frankfurt am Main COA.svg |lat_deg = 50 | lat_min = 6 | lat_sec = 37 |lon_deg = 8 | lon_min = 40 | lon_sec = 56 |Lageplan = Hesse F.svg |Lageplanbeschreibung = <!-- Description of image "Lageplan" Default: "Location of XX" --> |Bundesland = Hesse |Regierungsbezirk = Дармштат |Landkreis = urban |Höhe = 112 |Fläche = 248.31 |Einwohner = 651899 |Stand = 2008-03-31 |pop_ref =<ref name="urban_area_pop"/> |pop_urban = 2295000 |pop_urban_date = 2010 |pop_metro = 5600000 |pop_metro_date = 2006 |PLZ = 60001-60599, 65901-65936 |PLZ-alt = 6000, 6230 |Vorwahl = 069, 06109, 06101 |Kfz = F |Gemeindeschlüssel = 06 4 12 000 |NUTS = DE712 |LOCODE = DE FRA |Gliederung = 16 окрузи (''Ortsbezirke'')<br />46 квартови (''Stadtteile'') |Website = [http://www.frankfurt.de/ www.frankfurt.de] |Bürgermeister = [[Петер Фелдманн]] |Bürgermeistertitel = [[Список на градоначалници на Франкфурт|Градоначалник]] |Partei = [[Социјалдемократска партија на Германија|CПД]] |ruling_party1 = CDU |ruling_party2 = Зелените |year = I век }} '''Франкфурт на Мајна''' или само '''Франкфурт''' ({{langx|de|Frankfurt am Main}}) — најголемиот [[град]] во [[Германија|германската]] [[Сојузни покраини во Германија|покраина]] [[Хесен]] и петти по големина во [[Германија]], со 672.000 жители. Во урбаното подрачје се проценува дека има 2.295.000 жители во 2010 година<ref name="urban_area_pop">{{en}} {{Наведена мрежна страница| url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=World Urban Areas| first=Wendell Cox Consultancy (Demographia)| accessdate=2007-09-20|format=PDF}}</ref>. Градот е во центарот на големото [[метрополитенска област|метрополско подрачје]] [[Франкфурт/Рајна – Мајна]], кој има 5.600.000 жители<ref>[[Organization for Economic Cooperation and Development]], ''[http://books.google.com/books?id=kBsfY-Pe2Q4C Competitive Cities in the Global Economy]'', OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Table 1.1</ref> и е вторa најголема метрополитенска германска област. Градот е расположен на стариот брег на реката [[Мајна]], германски збор за тоа е „Furt”. Тоа е дел од поранешната [[Франконија]], а жителите беа раните [[Франки]]. Така, името на градот го открива своето наследство како „брег на Франките“<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&lpg=PA135&pg=PA135|title=Placenames of the world|last=Room|first=Adrian|publisher=McFarland|year=2006|page=135|accessdate=2009-07-23 | isbn=9780786422487}}</ref>. Сместен на реката [[Мајна]], Франкфурт е [[Финансии|финансиски]] и [[Сообраќај во Германија|транспортен]] центар во Германија и најголем [[финансиски центар]] во [[континентална Европа]]. Тој е седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]], [[Франкфуртска берза|Франкфуртската берза]] и на [[Франкфуртски саем|Франкфуртскиот саем]], како и седиште на уште неколку големи комерцијални банки. [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот во Франкфурт]] е еден од светските најпрометни меѓународни аеродроми, [[Франкфурт (Мајна) Хауптбанхоф|Централната железничка станица во Франкфурт]] е една од најголемите крајни станици во Европа и Франкфуртскиот Кројц (''[[Германските аутобанови|Autobahn]]'' крстосница) — најупотребуваната крстосница во [[Европа]]. Франкфурт е единствениот град во Германија кој е на списокот на десетте [[Глобален град|Алфа светски градови]]<ref name="World Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|title=World Cities|accessdate=2007-01-23|archive-date=2007-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070209201517/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|url-status=dead}}</ref>. Франкфурт се наоѓа во поранешната Американска окупациона зона во Германија и тој порано беше седиште на американската армија во Германија. Франкфурт се смета за [[Глобален град|алфа светски град]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2010-04-13 |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref>, запишан во списокот во 2008 година од страна на групацијата на Лофборскиот универзитет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |publisher=Globalization and World Cities |first=J.V. |last=Beaverstock |author2=Smith, R.G.; Taylor, P.J. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> и е рангиран на 21 место од сите глобални градови во поглед на надворешната политика од страна на Индексот на глобалните градови во 2008<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |title=The 2008 Global Cities Index |publisher=Foreign Policy |first=A.T. |last=Kearney, Inc. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |url-status=dead }}</ref> и претставува меѓународен центар за [[трговија]], [[финансии]], [[култура]], [[сообраќај]], [[образование]] и [[туризам]]. Според анкетата во врска со трошоците за живот на трговецот, Франкфурт е втор најскап град во Германија, а 48-ми во целиот свет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living&nbsp;– The world's most expensive cities |publisher=City Mayors}}</ref>. Франкфурт, исто така, се вбројува во топ десетте најубави градови за живот во светот, според консултантската агенција за човечките ресурси Мерсер<ref>[http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1307990 Mercer's Quality of Living Survey 2009], www.mercer.com. Посетено на 2 March 2009</ref>. Меѓу говорниците на англиски јазик, градот е познат едноставно само како Франкфурт, иако повремено Германците го нарекуваат со полното негово име за да го разликуваат од другиот Франкфурт (значително помал) во областа [[Бранденбург]], [[Франкфурт на Одра]]. 40% од населението на Франкфурт, и 65% на оние на возраст под пет години се со имигрантско потекло<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml |title=Statistisches Bundesamt Deutschland - Neue Daten zur Migration in Deutschland verfügbar |publisher=Destatis.de |date=2008-10-20 |accessdate=2011-04-08 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718231934/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml }}</ref>. == Краток преглед == [[Податотека:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|thumb|Хоризонт на Франкфурт и [[Мајна|реката Мајна]] со излетнички бродови.]] [[Податотека:IG Farben Gebaeude Uni Frankfurt.jpg|thumb|[[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитет Јохан Волфганг Гете]], поранешната зграда на ИГ Фарбен]] Франкфурт е финансиски центар на [[Германија]] со векови и е дом на бројни големи банки и брокерски куќи. Трите столба на економијата во Франкфурт се финансиите, сообраќајот и трговијата. [[Франкфуртска берза|Берзата во Франкфурт]] веќе долго е најголема во Германија и е една од најзначајните во светот. Франкфурт е исто така седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], која ја поставува монетарната политика за економијата во Еврозоната, како и на [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]]. Повеќе од 300 домашни и меѓународни банки се претставени во Франкфурт, вклучувајќи ги и седиштата на најголемите германски банки. Франкфурт има одлична сообраќајна инфраструктура, а [[Аеродром Франкфурт|меѓународниот аеродром на Франкфурт]] е најголемиот европски воздухопловен центар. Неговата централна местоположба во срцето на [[Европа]] и одличната пристапност по воздушен, железнички и патен пат го прават аеродромот навистина привлечен. Исто така, во Франкфурт се одржуваа многу големи саеми секоја година, особено познати се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународната изложба на автомобили]], најголемото светско моторно шоу, [[Саем на книга во Франкфурт|Саемот на книга во Франкфурт]], најголемиот светски саем на книгата и најголемиот светски музички саем. Франкфурт е исто така дом на многу [[Култура во Германија|културни]] и [[Образование во Германија|образовни]] институции, вклучувајќи го [[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитетот Јохан Волфганг Гете]], многу музеи, и две големи [[Ботаничка градина|ботанички градини]], [[Градина на палмите|Градината на палмите]] и [[Ботаничка градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна|Ботаничката градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна]]. Франкфурт е еден од трите града во [[Европска Унија|Европската Унија]], кои имаат значаен број на [[облакодер]]и. Со 12 облакодери (т.е. згради повисоки од 150 метри) во доцната 2010, Франкфурт е втор веднаш по [[Париз]] со 14 облакодери, и пред [[Лондон]] со 10 облакодери. Градот Франкфурт содржи два најголеми облакодери во Европската Унија, кулата Комерцбанк и кулата Месе, со што се рангираат на третото и четвртото место веднаш по Кулата Набережнаја и Триумфалната палата во [[Москва]]. [[Податотека:Panorama Frankfurt vom Maintower.jpg|thumb|1050px|center|Панорама на Франкфурт гледана од покривот на [[Мејнтауер]]]] {{-}} == Историја == {{Главна|Историја на Франкфурт на Мајна}} Во областа на ''Ремер'', каде биле воспоставено [[Древна Германија|римски колонии]], веројатно во I век, а некои артефакти од тоа време се наоѓаат дури денес. Градското подрачје Бонамес го добило името веројатно уште во римскиот период - се смета дека е изведено од ''bona me(n)sa''. ''Нида'' (Хедернхајм), исто така бил град на Римјаните. Името на Франкфурт на [[Мајна]] потекнува од ''Franconofurd'' од [[Германи|германските племиња]] на [[Франки]]те; ''Furt'' ([[англиски јазик|англиски]] Ford) каде реката беше доволно плитка за да се помине преку неа. [[Алемани]]те и Франките живееле овде и од 794 год [[Карло Велики]] претседавал со царското Собрание и црковниот Синод, кога за првпат е споменат ''Franconofurd''. Франкфурт бил еден од најважните градови во натамошното [[Свето Римско Царство]]. Од 855 година, [[Список на германски владетели|германските кралеви и цареви]] биле избирани во Франкфурт и крунисани во [[Ахен]]. Од 1562 година, кралевите/царевите, исто така биле крунисувани во Франкфурт, [[Максимилијан II]] бил првиот. Оваа традиција завршила во 1792 година, кога бил избран [[Франц Втори]]. Крунисувањето било намерно одржано на [[Ден на Бастилја|Денот на Бастилја]], 14 јули, годишнината од [[освојувањето на Бастилја]]. Изборите и крунисувањата се одржувале во [[Катедралата во Франкфурт|Катедралата на Св. Вартоломеј]], позната како Kaiserdom (Катедралата на царот) или во претходниците. ''Frankfurter Messe'' (Франкфуртскиот саем) за првпат бил спомнат во 1150 година. Во 1240 година, царот [[Фридрих Втори]] им додели царска привилегија на неговите посетители, што значи дека тие ќе бидат заштитени од страна на Царството. Саемот станал особено важен, откако за сличните саеми во француските комуни се изгубило интерес во 1380 година. Саемот на книгата се одржува во Франкфурт уште од 1478 година. Во 1372, Франкфурт стана ''Reichsstadt'' ([[Царски град]]), односно директно потчинет на [[Список на царевите на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], а не на некој регионален владетел или пак локален благородник. [[Податотека:Mk Frankfurt Merian Stadtansicht.jpg|thumb|left|Франкфурт во 1612]] Франкфурт успеа да остане неутрален за време на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], но градот патеше од [[бубонска чума|бубонската чума]], која ја донесоа бегалците. По завршувањето на војната, Франкфурт си го поврати богатството. Во [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] Франкфурт бил окупиран и неколкупати бомбардиран од француската војска. И покрај тоа, и понатаму остана слободен град сè до целосниот колапс на Светото Римско Царство во 1805/6. Во 1806 година, станал дел од [[Кнежевство Ашафенбург|кнежевството Ашафенбург]] на чело со Fürstprimas (Архиепископот), [[Карл Теодор Антон Марија фон Далберг]]. Ова исто така значело дека Франкфурт бил припоен кон [[Рајнски Сојуз|Рајнскиот Сојуз]]. Во 1810 година Далберг ја доби титулата [[Големото војводство Франкфурт|Големиот војвода на Франкфурт]]. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] сакал својот посвоен син [[Евгениј де Бохарн]], веќе Принц на Венеција, да го направи Голем војвода на Франкфурт по смртта на Далберг (бидејќи второспоментиот како католички епископ нема легитимен наследник). Големото војводство траело краток период од 1810 до 1813 година, откако воениот тек на настани се свртел во корист на англо-пруските водечки сојузници, кои ја отфрлиле наполеонската доминантност во Средна Европа. Далберг се повлекол во корист на Евгениј де Бохарн, што секако било само симболична акција, бидејќи второспоменатиот всушност никогаш не владеел по уништувањето на француските армии и кога Франкфурт им припаднал на сојузниците. По последниот пораз и абдикацијата на Наполеон, [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] (1814-1815, прецртување на картата на Европа) го распушти Големото војводство и Франкфурт влезе во новонастанатиот [[Германски Сојуз]] (сè до 1866) како слободен град, станувајќи седиште на Бундестагот, сојузниот парламент што го претседаваше [[Хабсбуршка монархија|Хабсбуршкиот император на Австрија]], претставен од австискиот „претседателски пратеник“. [[Податотека:Frankfurt Nationalversammlung 1848.jpg|thumb|left|Франкфуртскиот парламент во црквата Св. Павле во 1848]] По несреќната [[Револуции во германските покраини во 1848 година|револуција од 1848 година]], Франкфурт бил седиште на првиот демократски избран германски парламент, [[Франкфуртски парламент]], кој заседавал во Frankfurter Paulskirche (Црквата Св. Павле) и бил отворен на 18 мај 1848 година. Институцијата пропаднала во 1849 година, кога [[Кралство Прусија|прускиот крал]] прогласил дека нема да ја прифати „круната на мизеријата“. Во годините на неговото постоење, собранието развило заеднички Устав за обединета Германија, со прускиот крал како свој монарх. Франкфурт ја загубило својата независност по [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]], откако [[Прусија]] во 1866 година присвоила неколку помали држави, меѓу кои и [[Слободен град Франкфурт|Слободниот град Франкфурт]]. Пруската администрација го вклучила Франкфурт во својата провинција [[Хесен-Насау]]. Претходно независните градови Борнхајм и Бокенхајм биле припоени во 1890 година. Во 1914 година, граѓаните на Франкфурт го основале [[Универзитет Франкфурт|Универзитетот Франкфурт]], подоцна наречен Универзитет Јохан Волфганг Гете. Ова е единственото граѓанско основање на Универзитет во Германија, а денес тој е еден од најголемите универзитети во Германија. Од 6 април до 17 мај 1920 година, следеле воени интервенции за смирување на [[Рурско востание|Рурското востание]], Франкфурт бил окупиран од страна на француската војска<ref>[http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html Chronology: Emergence of a Modern City 1866-1945] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719085810/http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html |date=2011-07-19 }}. Retrieved 10 June 2010.</ref>. Французите изјавиле дека членовите од 42 до 44 од [[Версајски договор|Мировниот договор во Версај]], кој се залагал за разоружување на Рајнската област се прекршени<ref>{{наведени вести|title=French march into Germany|date=7 April 1920|work=The Times |page=10 |accessdate=3 August 2010}} "The French commander issued a notice to the public informing them that the occupation was consequent upon the German advance in the Ruhr contrary to the Peace Treaty."</ref>. Во 1924 година, [[Лудвиг Ландман]] станал првиот [[Јудаизам|еврејски]] градоначалник на градот и водел кон значајно проширување за време на наредните години. Меѓутоа, за време на нацистичката ера, [[синагога|синагогите]] во Франкфурт биле уништени. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Altstadt-Zerstoerung-Luftbild 1944.jpg|thumb|left|Поглед од горе на катедралата во ај 1945 по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Градот Франкфурт бил неколкупати [[Бомбардирањата во Франкфурт на Мајна во Втората светска војна|бомбардиран за време на Втората светска војна]] (1939-1945). Биле убиени над 5.500 жители за време на нападите и некогаш познатиот средновековен градски центар, во тоа време и најголем во Германија, бил уништен. Повоената реконструкција се обележа со едноставен модерен стил, неповратно менувајќи го архитектонското лице на Франкфурт. Само неколку привлечни згради биле историски реконструирани, но на специфичен начин. Збирката на историско важните документи [[Каирска гениза]] на Градската библиотека биле уништени за време на бомбардирањата на градот. Според [[Арабист|арабискиот]] и генизаскиот научник С.Д. Гоитајн „не преживеала дури ни литературата која ја индицира содржината“<ref>Goitein, S.D. ''A Mediterranean Society: The Jewish Communities of the Arab World as Portrayed in the Documents of the Cairo Geniza, Vol. I - Economic Foundations''. University of California Press, 2000, p. 5</ref>. По завршувањето на војната, Франкфурт станал дел на новонастаната држава Хесен, која се состоела од некогашните провинции на стар [[Народна покраина Хесен|Хесен-(Дармштад)]] и [[Покраина Курхесен|Пруски Хесен]]. Градот бил дел од [[Американска окупациона зона на Германија|Американската окупациона зона на Германија]]. Воениот гувернер на американска зона (1945-1949) и Високиот комесар на Америка за Германија (1949-1952) имале нивни штабови во IG Farben Building, намерно оставена неоштетена за време на бомбардирањата на сојузниците за време на војните. Франкфурт бил првичниот избор за привремен главен град на [[Западна Германија]] - тие стигнаа и до градење на нова парламентарна зграда, која никогаш не беше искористена за таа намена. Од 1949 година, била користена како зграда за радиските студија на Hessischer Rundfunk. На крајот, [[Конрад Аденауер]] (првиот повоен [[канцелар]]) го претпочитал малиот град [[Бон]], во најголем дел бидејќи бил блиску до неговиот роден град, но исто така и од друга причина; многу други истакнати политичари се спротивставуваа на изборот Франкфурт, еден од најголемите градови во Германија и стар центар на старото германско доминантно Свето Римско Царство, да биде прифатен за „постојан“ главен град на Германија, притоа намалувајќи ја поддршката на населението во Западна Германија за повторно обединување, и можното враќање на Владата во [[Берлин]]. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Samstagsberg-20070607.jpg|thumb|left|Реконструкција (1981–1984) на шест куќи на источната страна на ''[[Ремерберг]]'', кои беа уништени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Во текот на 1970-тите, градот создал еден од европските најефикасни подземни транспортни системи. Тој систем го вклучува приградскиот железнички систем (S-Bahn) способен да оди од најзафрлените подачја, па сè до центарот, и длабок подземен лесен железнички систем со помали вагони (U-Bahn) исто така способен за патување над земја на уличните железници. Во повоениот период, Франкфурт поново никна во финансиски и транспортен центар на Германија. === Население === Како најголем центар на меѓународната трговија, Франкфурт е мултикултурен град, дом на луѓе од 180 националности. Во прилог на етничкото германско мнозинство, градот содржи бројно имигрантно население од [[Турција]], [[Италија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Полска]], [[Грција]], [[Македонија]], [[Мароко]], [[Босна и Херцеговина]], [[Пакистан]], [[Шпанија]], [[Португалија]], [[Франција]], [[Јапонија]], [[САД]], [[Австрија]], [[Индија]], [[Англија]], [[Романија]], [[Авганистан]], [[Русија]], [[Бугарија]], [[Либан]] и [[Кина]]. Франкфурт е исто така дом на втората по големина Корејска заедница во Европа и најголемата во Германија, тамилска заедница од [[Шри Ланка]]. Долго време во Франкфурт доминирал [[протестантство]]то. Меѓутоа, за време на XIX век голем број на католици се преселиле овде. Во 2006 година, католицизмот беше најголема доминација веднаш по протестантството, 25% и 23% соодветно<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |title=Kapitel 02 Bevölkerung - page 18 |format=PDF |date= |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719022504/http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |url-status=dead }}</ref>. Но, и двете доминации губат членови и двете заедно имаат помалку од пола население. Според Централниот совет на Евреите во Германија, постојат 7.300 Евреи поврзани со еврејската вера во Франкфурт, давајќи ја третата најголема [[Историја на Евреите во Германија|еврејска заедница]] (покрај [[Берлин]] и [[Минхен]]) во Германија. == Клима == Франкфурт има умерена океанска клима со релативно ладни зими и благи лета. Просечната годишна температура изнесува 10.1°С. {{Weather box |location = Frankfurt |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 5.6 |Mar high C = 10.4 |Apr high C = 14.5 |May high C = 19.5 |Jun high C = 22.3 |Jul high C = 24.8 |Aug high C = 24.8 |Sep high C = 20.1 |Oct high C = 14.0 |Nov high C = 7.7 |Dec high C = 5.0 |year high C = 14.4 |Jan mean C = 1.4 |Feb mean C = 2.2 |Mar mean C = 6.2 |Apr mean C = 9.3 |May mean C = 14.0 |Jun mean C = 17.0 |Jul mean C = 19.3 |Aug mean C = 19.1 |Sep mean C = 15.1 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 4.9 |Dec mean C = 2.5 |year mean C = 10.1 |Jan low C = -1.3 |Feb low C = -1.2 |Mar low C = 1.9 |Apr low C = 4.1 |May low C = 8.4 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.7 |Aug low C = 13.4 |Sep low C = 10.1 |Oct low C = 6.0 |Nov low C = 2.1 |Dec low C = 0.0 |year low C = 5.8 |Jan precipitation mm = 42.5 |Feb precipitation mm = 37.1 |Mar precipitation mm = 47.6 |Apr precipitation mm = 42.8 |May precipitation mm = 60.2 |Jun precipitation mm = 60.6 |Jul precipitation mm = 64.9 |Aug precipitation mm = 52.9 |Sep precipitation mm = 50.0 |Oct precipitation mm = 54.6 |Nov precipitation mm = 51.8 |Dec precipitation mm = 55.7 |year precipitation mm = 620.7 |Jan precipitation days = 9.8 |Feb precipitation days = 7.1 |Mar precipitation days = 9.3 |Apr precipitation days = 8.5 |May precipitation days = 9.8 |Jun precipitation days = 10.3 |Jul precipitation days = 9.3 |Aug precipitation days = 7.8 |Sep precipitation days = 8.1 |Oct precipitation days = 9.3 |Nov precipitation days = 9.7 |Dec precipitation days = 9.9 |year precipitation days = 108.9 |source 1 = [[World Meteorological Organization]] ([[United Nations|UN]])<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |title=Weather Information for Frankfurt |accessdate= |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621034050/http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |url-status=dead }}</ref> |date=August 2010 }} == Географија == [[Податотека:Mk Frankfurt Nachbargemeinden.png|thumb|Франкфурт како центар на регионот Рајна-Мајна]] [[Податотека:Ortsbezirke von Frankfurt am Main.png|thumb|16 ''Ortsbezirke'' (окружна област) на Франкфурт]] === Географска положба === Градот е сместен на двете страни на реката [[Мајна]] во југозападниот дел на [[Германија]]. Во јужниот дел на градот се наоѓаат градските шуми на Франкфурт (''Frankfurter Stadtwald''), германската најголема шума внатре во градот. Центарот на Франкфурт е сместен на северната страна на реката. === Соседски заедници и области === На запад, Франкфурт се граничи со [[Мајна-Таунус-Крајс]] ([[Хатерсхајм на Мајна]], [[Крифтел]], [[Хофхајм на Таунус]], [[Келкхајм]], [[Лидербах на Таунус]], [[Сулцбах (Таунус)]], [[Швалбах на Таунус]] и [[Ешборн]]); на северозапад со [[Горен Таунус (округ)|Горен Таунус]] ([[Штајнбах (Таунус)]], [[Оберурзел]] и [[Бад Хомбург]]); на север со [[Ветераукрајс]] ([[Карбен]] и [[Бад Филбел]]); на североисток со [[Мајна-Кинцих-Крајс]] ([[Нидерорфелден]] и [[Мајнтал]]); на југоисток со градот [[Офенбах на Мајна]]; на југ со [[Крајс Офенбах]] ([[Ној-Изенбург]]) и на југозапад со [[Крајс Грос-Герау]] ([[Мерфелден-Валдорф]], [[Риселсхајманд]] и [[Келстербах]]). === Градски делови и окрузи === Градот е поделен на 46 градски делови (''Stadtteile'' или ''Ortsteile''), кои пак се поделени на 118 градски бецирк (''Stadtbezirke''). Најголемиот Ortsteil е [[Заксенхаузен-Зид]]. Повеќето градски делови ги припоија предградијата (''Vororte'') или претходно одделните градови, како [[Хекст]]. Некои како [[Норденд]] никнаа за време на рапидното збогатување на градот во Грундерцајт по што следеше соединувањето на Германија. Другите беа формирани од населбите, кои претходно им припаѓале на други градови, како [[Дорнбуш]]. 46 поделби се комбинирани во 16 окружни области или ''Ortsbezirke'', кад секој од нив има Окружен комитет и претседавач. === Историја на припојувањето === Сè до средината на XIX век, територијата на Франкфурт се состоеше од сегашните Градски делови (Stadtteile) на [[Алтштад]], [[Иненштад]], [[Банхофсфиртел]], [[Гутлојтфиртел]], [[Галус]], [[Вестенд]], [[Норденд]], [[Остенде]], [[Ридервалд]] и [[Заксенахаузен]]. По 1877 година, голем број претходно независни области биле вклучени во градот. == Главни знаменитости == [[Податотека:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|thumb|right|[[Катедрала во Франкфурт|Катедралата Свети Вартоломеј]]]] === Катедрала Свети Бартолемеј === {{Главна|Катедрала Франкфурт}} Катедралата Св. Вартоломеј (''Dom Sankt Bartholomäus'') — градба во [[Готска архитектура|готски]] стил, која е изградена во XIV и XV век на темелите на претходната црква од [[меровинзи]]шко време. Таа е главната црква во Франкфурт. Од 1365 година па наваму, царевите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] биле избирани од црквата и од 1562 до 1792, римско-германските цареви биле овде крунисувани. Од XVIII век, Св. Вартоломеј била нарекувана „[[катедрала]]“ од страна на народот, иако никогаш не била седиште на некој епископ. Во 1867 година, катедралата била уништена од пожар и била повторно обновена во сегашниот свој стил. Висината на катедралата е 95 метри. === Црква Свети Павле === {{Главна|Црква Свети Павле (Франкфурт)}} [[Податотека:Frankfurt Am Main-Paulskirche-Ansicht vom Maintower.jpg|thumb|upright|Црква Свети Павле]] Црквата Св. Павле (''Paulskirche'') — национален историски споменик во Германија со голема политичка симболика, бидејќи била седиште на првиот демократски избран Парламент во 1848 година. Во 1789 година била основана како протестанска црква, но не била завршена сè до 1833 година. Нејзината важност има корени од [[Франкфуртски парламент|Парламентот на Франкфурт]], кој се состанувал во црквата за време на револуционерните години 1848/49 со цел да напишат Устав за обединета Германија. Обидот не успеа, бидејќи монарсите од [[Прусија]] и [[Австрија]] не сакале да ја изгубат моќта, и во 1849 година пруската војска го завршиле демократскиот експеримент со сила на закана и со тоа парламентот бил разрешен. Понатаму, објектот бил повторно искористена во служба на црквата. Св. Павле била делумно уништена во Втората светска војна, особено внатрешноста на зградата, која сега има модерен стил. Била брзо и симболично повторно изградена по војната; а денес не се користи за верски служби, туку главно за изложби и настани. === Старата оперска куќа === [[Податотека:Alte Oper Frankfurt Winter 2008.jpg|thumb|left|''[[Стара опера|Старата опера]]'', старата оперска куќа, сега е концертна сала.]] Познатата стара оперска куќа (''Alte Oper'') била изградена во 1880 година од страна на архитектот [[Ричард Лусе]]. Била една од главните оперски куќи во Германија сè дотогаш додека не била тешко уништена во Втората светска војна. Сè до доцните 1970 години била рушевина, со прекар „Најубава германска рушевина“. Имало мислења дури и да се минира. Поранешниот градоначалник на Франкфурт [[Руди Арнт]] повикал минирање во 1960-тите години, со што го здобил прекарот „Динамитот-Руди“. (подоцна Руди споменал дека никогаш не мислел на таа сугестија сериозно). Должејќи се на јавниот притисок, била целосно реконструирана и одново отворена во 1981 година. Денес служи како концертна сала, додека оперите се изведуваат во Операта Франкфурт. Насловот на бордурата на Старата опера вели: „Dem Wahren, Schönen, Guten“ (За вистината, за убавината, за доброто“). === Франкфуртската оперска куќа === Франкфуртската опера е водечка оперска компанија во Германија и една од најважните оперски куќи во Европа. Била избрана за „Оперска куќа на годината“ од страна на германското списание ''Opernwelt'' во 1995 и 2003 година. === Црква Света Катарина === [[Податотека:Frankfurt am Main, St. Katharinenkirche an der Hauptwache.jpg|thumb|upright|[[Црква Св. Катарина, Франкфурт|Црква Св. Катарина]]]] Црквата Св. Катарина е најголемата [[Евангелистичка црква во Германија|евангелистичка (лутеранска)]] црква во Франкфурт. Сместена е во самиот центар на градот на влезот во [[Цајл]]. === Хауптвахе === [[Податотека:Frankfurt am Main, Hauptwache (square).jpg|thumb|left|Финансиската областа (позади) и Хауптвахе (напред).]] Хауптвахе (''Hauptwache'') — зграда во [[Барокна архитектура|барокен]] стил изградена во 1730 година, најпрво се користела како затвор. Името ѝ е дадено по околниот плоштад и транспортниот центар под неа. Таа се наоѓа на едниот крај на Цајл, на главната шопинг-улица во градот. === Цајл === Цајл е главната улица за шопинг во Франкфурт и една од најнатрупаните во Германија. Улицата е пешачка зона и се граничи со два големи плоштади, Хауптвахе на запад и [[Констаблервахе]] на исток. Таа е втората најскапа улица за продавниците за изнајмување под кирија во цела Германија, веднаш по [[Кауфингерштрасе]] во [[Минхен]]. Во текот на еден месец пред Божиќ, продолжената пешачка зона е резервирана за еден од најголемите и најстарите [[Божиќен пазар|божиќни пазари]] во Германија. === Ремер === Името на градската куќа значи „Римски“. Всушност, девет куќи биле земени од страна на градскиот совет во 1405 од богатите трговски семејства. Средната куќа станала градска куќа, подоцна била поврзана со соседните згради. На горниот спрат е ''Kaisersaal'' (Салата на царот), каде што ново крунисаниот император ги одржувал своите гозби. Ремер бил делумно уништен за време на Втората светска војна и подоцна повторно обновен. Сместен е во Ремерберг (плоштадот на градската куќа). {{wide image|Panorama 52.JPG|900px|360° поглед на [[Ремерберг]] (плоштадот на градската куќа)}} === Архитектура на XX век === * [[Фрауенфриденкирхе]], изградена 1929, пример за рана модерна градба на црква. * [[Гросмарктхале]], изградена 1926–1928, поранешен пазар на трговија на големо, а подоцна седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. * [[Зграда ИГ Фарбен|Зградата ИГ Фарбен]], изградена 1928–1930, денешен [[Универзитет Франкфурт|Универзитет Јохан Волфганг Гете]]. * [[Куќа на Гете|Куќата на Гете]], повторно изградена во 1947. Родното место на [[Јохан Волфганг фон Гете]] од 1749 година била уништена во Втората светска војна и подоцна повторно изградена исто како оригиналот. Музејот на Гете е веднаш до неа. * [[Музеј за применета уметност|Музејот за применета уметност]], изграден 1985, дизајниран од страна на [[Рихард Mајер]] === Облакодери === {{Поврзано|Список на највисоки згради во Франкфурт}} {{wide image|Cityscape Frankfurt 2010-2.jpg|900px|Хоризонтот на Франкфурт во август 2010, погледнат од југ}} Франкфурт е единствен град во Германија со значаен број облакодери, се мисли на згради од најмалку 150 метри. Постојат единаесет згради и уште две (Кулата 185, 205 метри и Седиштето на Европската централна банка, 185 метри) во фаза на изградба. Само Бон, исто така, има една зграда (Пост кулата, 163 метри) над 150 метри. Најголем број од облакодерите во Франкфурт се сместени во западниот дел од центарот на градот познат како Банкенфиртел (финансиска област). Највисоките облакодери во Франкфурт се: * [[Кула Комерцбанк]], 259 метри — европска највисока зграда (1997–2003), седиште на [[Комерцбанк]]. * [[Кула Месе]], 257 метри — европска највисока зграда (1990–1997). * [[Вестендштрасе 1]], 208 метри — седиште на [[ДЗ Банк]]. * [[Кула Мајна]], 200 метри — седиште на [[Хелаба|Ландесбанк Хесен-Тирингија]] со платформа за набљудување отворена за јавност. * [[Кула 185]], 200 метри — седиште на [[ПВЦ|ПвЦ Германија]] * [[Тријанон (Франкфурт на Мајна)|Тријанон]], 186 метри — седиште на ДекаБанк. * [[Опернтурм]], 170 метри - седиште на [[УБС|УБС Германија]] * [[Кула Силвер (Франкфурт)|Кула Силвер]], 166 метри — германска највисока зграда (1978–1990), седиште на [[Дрезднер Банк]]. * [[Плаза Биро Центар]], 159 метри — германска највисока зграда (1976–1978). * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк I]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк II]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Скајпер]], 154 метри. [[Податотека:Frankfurt am Main, Central business district (2024).jpg|мини|Облакодери во Франкфурт]] === Други високи згради === * [[Кула Европа]] - Кулата Европа е телекомуникациска кула, позната како Франкфуртска ТВ-кула. Таа е највисоката кула во градот со висина од 337,5 метри. Била отворена за јавност во 1999 година, со прием на вртешкиот врв. Месното население ја нарекува „Гинхајмер Шпаргел“ (''Гинхајмер Аспарагус''), што не е точно, бидејќи не е сместена во округот [[Гинхајм]], туку се наоѓа на неколку метри во округот [[Бокенхајм]]. * [[Кула Хенингер]] - Кулата Хенингер е 120 метри висок силос за жито, изграден од 1959–1961 и во сопственост на пиварницата Хенингер. Има два ротирачки ресторани на висона на 101 и 106 метри и отворена платформа за набљудување на висока од 110 метри. Кулата била затворена за јавност сè до октомври 2002 година. Плановите за уништување на кулата и заменување на истата биле оставени. Денес има нови планови да се претвори во станбена кула. * [[Кула Гете]] - Кулата Гете е 43 метри висока кула, изградена целосно од дрво на северниот крај на Франкфуртската градска шума во Заксенхаузен. Таа е петта по големина дрвена градба во Германија. Била изградена во 1931 година и сè уште е популарно место за туристите, посебно за семејствата како големо собиралиште и кафетеријата е изградена на долниот дел од кулата. == Култура == [[Податотека:Frankfurt Museumsuferfest 2025 - 05.jpg|thumb|left|Музеумуферфест во 2025]] === Фестивали === Најголемиот фестивал во градот е '''Museumsuferfest''' (Музејскиот фестивал на речниот брег). Тоа е еден од најголемите културни фестивали во Германија, кој привлекува над 3 милиони посетители во период од 3 дена. Се случува еднаш годишно на крајот на август, на двете страни на речниот брег на реката [[Мајна]] во центарот на градот. Тука се сместени над 20 музеи кои се отворени до доцна во ноќта. Исто така постојат посебни атракции како живи свирки, танцувачки шоуа, неколку штандови за уметност, работилници за накит, облека и храна од секаде во светот. Завршува со спектакуларен огномет. [[File:Frankfurt am Main, Dippemess (Herbst 2025), Booster (ride).jpg|thumb|left|'''Dippemess''' во 2025]] Најстариот народен фестивал во Франкфурт е '''Dippemess''' (Фестивалот за камени работи) кој се одржува двапати годишно околу [[Велигден]] и на крајот на септември во источниот дел на градот. За првпат е споменат во XIV век како годишен пазар, а денес е повеќе од забавен парк. ( "Dippe" на регионалниот дијалект на Хесен, збор кој значи „пехар“ или „грне“ и кој нема да биде разбран во најголем број германси региони. Името на фестивалот потекнува од самата намена, кога на саем се нудеа традиционални украсни грниња, лонци или други работи од камен). [[Податотека:Frankfurt am Main, Wäldchestag, Karussell und Riesenrad.jpg|thumb|left|Велдцхестаг во 2025]] Франкфуртскиот '''Wäldchestag''' (Денот на дрвото) — шеговито познат како регионален празник затоа што сè до 1990-тите години, било познато дека продавниците во Франкфурт биле затворени на овој ден. И покрај името, фестивалот се одржува четири дена по [[Педесетница]]та, а всушност Денот на шумата се одржува во вторник. Но, она што е посебно за овој фестивал е неговата местоположба во Градската шума на Франкфурт, јужно од центарот на градот, во [[Нидеррад]]. Фестивалот '''Wolkenkratzer Festival''' (Фестивалот на облакодерите) — уникатен во Германија. Се одржува нередовно, последниот беше во мај 2007 година. Два дена повеќето облакодери во Франкфурт се отворени за јавноста, што секако не е секогаш случај, независно од палубата за набљудување на [[Кула Мајна|Кулата Мајна]]. Околу 1.2 милиони посетители ја искористиле можноста да го видат градот од горе. Падобранците, скокачите од височина, огнометите и ласерските шоуа се дополнителни атракции. Следниот фестивал ќе се одржи во 2013 година. '''Звукот на Франкфурт''' — музички фестивал кој се одржува во центарот на градот. Се одржувал редовно од 1994-2004 година. Разни артисти и бендови изведуваат отворени и бесплатни концерти на осум бини сместени главно околу Цајл. Различните видови музика (рок, латино, техно, хаус, алтернативна и поп-музика) привлекувааат околу 500.000 посетители секоја година. === Странска култура === *[[Институт Сервантес]] *[[Централна и источноевропска он-лајн библиотека]] === Музеи === [[Податотека:FrankfurtM Staedel.jpg|thumb|Штедел]] [[Податотека:Frankfurt Am Main-Senckenberg Naturmuseum von Osten-20120325.jpg|thumb|[[Природен музеј Зенкенберг|Музеј Зенкенберг]]]] [[Податотека:Schirn-ffm001.jpg|thumb|[[Ширн Кунстхале Франкфурт|Уметничка галерија Ширн]] од горе]] [[Податотека:Frankfurter Bethmännchen 1.JPG|thumb|[[Бетменхен]]]] Најголемиот број музеи во Франкфурт се распоредени по должината на реката Мајна во Захсенхаузен (јужната страна) или во стариот дел на градскиот центар (северниот дел). Областа е позната како Museumsufer (Музејски речен брег). Има 13 музеи на јужната страна помеѓу Eiserner Steg и Friedensbrücke, вклучувајќи ги: * [[Германски архитектонски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Architekturmuseum]] (германски архитектонски музеј) * [[Германски филмски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Filmmuseum]] (германски филмски музеј) * [[Музеј за икони (Франкфурт на Мајна)|Ikonenmuseum]] (музеј за [[икона|икони]]) * [[Liebieghaus]] (општински музеј за скулптури) * [[Музеј за применета уметност (Франкфурт на Мајна)|Museum für Angewandte Kunst]] (Museum of Applied Art) * [[Музеј Гирш (Франкфурт на Мајна)|Museum Giersch]] (регионален музеј за уметност) * [[Музеј за комуникација (Франкфурт на Мајна)|Museum für Kommunikation]] * [[Музеј за светските култури (Франкфурт на Мајна)|Museum der Weltkulturen]] (Музеј за светските култури) * [[Штедел|Städel]], еден од најпознатите уметнички музеи во Германија Самата улица, Schaumainkai, е делумно затворена за сообраќај во саботи за најголемиот пазар за стари работи во Франкфурт. Има два музеи на северната страна: * [[Еврејскиот Музеј (Франкфурт на Мајна)|Еврејскиот музеј]] * [[Историски музеј (Франкфурт на Мајан)|Historisches Museum]] Музеи кои не се на самиот речен брег: * [[Музеј за модерна уметност (Франкфурт на Мајна)|Музеј за модерна уметност]] * [[Уметничка галерија Ширн|Schirn Kunsthalle (Уметничка галерија Ширн)]] * Заедница за франкфуртската уметност, основана во 1829 Друг важен музеј е сместен во областа [[Вестенд]]: * [[Природно-историски музеј Зенкенберг]], најголемиот природно-историски музеј во Германија. === Кулинарски специјалитети === * Франкфуртски колбас ([[хот дог]]) * [[Frankfurter Rindswurst]] (франкфуртски говедски колбас) * [[Apfelwein]] (Вино од јаболко) * [[Зелен сос]] * [[Бетменхен]] * [[Frankfurter Kranz]] * [[Handkäse|Handkäse mit Musik]] * [[Frankfurter Rippchen|Rippchen mit Kraut]] === Денс музика === Корените на [[Техно музика|техно-музиката]] потекнуваат од [[Германија]], а особено од Франкфурт. Овде, во раните 1990-ти години, локалниот диџеј [[Свен Фет]] и диџејот ДАГ за првпат отсвирија јак, длабок стил на ациден хаус, кој стана многу популарен во целиот свет во следната декада. Едно од главните места на раната [[транс музика]] беше ноќниот клуб Омен. Според тоа, едни од најраните и највлијателните техно-влијанија, Џем и Спун, Денс 2 Транс, [[Оливер Либ]] и Хардфлур и дискографските куќи како што беа Хартхаус и Ај Кју, биле основани во градот во 1990-ти години. == Сообраќај == [[Податотека:AirportFrankfurt fromair.jpg|thumb|left|[[Аеродром Франкфурт]]]] [[Податотека:Zeil-ffm001.jpg|thumb|left|[[Цајл]], главната шопинг-улица во Франкфурт]] [[Податотека:Frankfurt Main Hauptbahnhof 6229.jpg|thumb|left|[[Франкфурт Хауптбанхоф]] (централната железничка станица)]] [[Податотека:Frankfurt am Main - Netzplan Schienennahverkehr.png|thumb|left]] [[Податотека:City tunnel frankfurt einfahrt sued.jpg|thumb|left|[[Франкфурт С-Бан|С-Бан]] излегува од подземниот дел во центарот на градот]] [[Податотека:Frankfurt U-Bahn Train Type U4.jpg|thumb|left|[[Франкфурт У-Бан|У-Бан]] на Хауптвахе]] [[Податотека:VGF S201 29.11.2005 Suedbahnhof.JPG|thumb|left|Трамвај на Јужната станица Франкфурт]] === Аеродроми === До градот од другите градови ширум светот се стигнува преку [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот Франкфурт]] (''Flughafen Frankfurt am Main''), кој е сместен на 12 км од центарот на градот. Аеродромот има три [[писта|писти]] и има 265 постојани одредишта. Рангиран е меѓу првите десет аеродроми во светот и е најголем карго аеродром во [[Европа]]. Аеродромот исто така служи како седиште на [[Кондор Ерлајнс|Кондор]] и како главно седиште за германскиот [[авиопревозник]] [[Луфтханза]]. Во зависност од тоа колку вкупно патници има или колку летови се искористени, рангиран е на второто или третото место за најпрометните во Европа по [[Аеродром Лондон-Хитроу|лондонскиот аеродром Хитроу]] и [[Аеродром Париз-Шарл де Гол|парискиот аеродром Шарл де Гол]]. Во 2009 година низ Франкфуртскиот аеродром поминаа 50.9 милиони патници. До аеродромот се стигнува со кола или автобус и има две железнички станици, една регионална и една за подалечни одредишта. Линиите на [[Ес-железница|S-Bahn]] се S8 и S9 (насока „Frankfurt (Main) Hbf“, „[[Офенбах на Мајна|Offenbach Ost]]“ или "[[Ханау|Hanau]]"), оддалечен на 10-15 минути од аеродромот до Главната железничка и центарот на градот и возовите [[Интерсити|IC]] и [[Интерсити експрес|ICE]] за пооддалечените одредишта исто така на 10-15 минути. И покрај името, [[Аеродром Франкфурт-Хан|Аеродромот Франкфурт-Хан]] не е сместен во близина на Франкфурт, туку се наоѓа околу 120 км од градот во [[Лауценхаузен]] ([[Рајнска област-Пфалц]]). До овој аеродром може да се стигне единствено со кола или автобус. Автобуската линија започнува од Централната станица во Франкфурт и до аеродромот се потребни саат и четириесет и пет минути. Минатата година над 4 милиони патници го искористиле овој аеродром, со цел да ги употребат нискобуџетните авиокомпании како [[Рајанер]]. [[Аеродром Франкфурт-Егелсбах|Аеродромот Франкфурт-Егелсбах]] е прометен аеродром за општата авијација, сместен југоисточно од Меѓународниот аеродром Франкфурт, блиску до градот [[Егелсбах]]. === Патишта === Улиците во центарот на Франкфурт обично се пренатрупани со автомобили за време на сообраќајниот метеж. Некои области, особено оние околу центрите за шопинг [[Цајл]], се [[пешак|пешачки]] зони. Има бројни паркиралишта сместени низ градот. Франкфурт е сообраќајно седиште на системот на [[Германски автопати|германскиот аутобан]] (автопат). [[Франкфуртер Кројц]] е автопатска раскрсница блиску до аеродромот каде што се автопатите [[Автопат 3 (Германија)|А3]] ([[Келн]]-[[Вирцбург]]) и [[Автопат 5 (Германија)|А5]] ([[Базел]]-[[Хановер]]). Со околу 320.000 автомобили дневно, тоа е една од најнабиените крстосници во [[Европа]]. [[Автопат 66 (Германија)|А66]] го поврзува Франкфурт со [[Висбаден]] на запад и со [[Фулда]] на исток. [[Автопат 661 (Германија)|А661]] започнува на југ ([[Дармштат]]), поминува низ источниот дел на Франкфурт и завршува на север ([[Бад Хомбург]]). А648 е краток автопат во западниот дел на Франкфурт. === Железнички станици === Главната железница на Франкфурт е најголемата железничка станица во Германија во железничкиот сообраќај. Според бројот на патници, рангирана е на второто место заедно со главната железница на Минхен (секоја по 350.000) по главната желеница на Хамбург (450.000). Сместена е помеѓу [[Галус]] и [[Банхофсфиртел]], не многу оддалечена од [[Франкфуртски саем|Саемот на Франкфурт]] и [[финансиска област|финансиската област]] ([[Банкенфиртел]]). Служи како големо седиште на возовите на големи далечини (''[[Интерсити|InterCity]], [[Интерсити експрес|ICE]]''), на регионалните возови како и на јавниот транспортен систем на Франкфурт. Таа е крајна станица на најголемиот број ICE линии, правејќи ја најважната станица во германската мрежа на ICE. Овде, исто така, застануваат сите линии на [[Рајна-Мајна С-Бан]], две линии на [[Франкфурт У-Бан]], неколку [[трамвај]]ски и [[автобус]]ки линии. Регионалните и локалните возови се интегрирани во Јавниот транспортен систем Рајна-Мајна-Феркерсфербунг (''Rhein-Main-Verkehrsverbund'') (RMV), вториот по големина интегриран јавен транспортен систем во светот. Поголем е само [[Берлин]]скиот интегриран јавен транспортен систем (VBB). Железничката станица за далечни одредишта на Аеродромот го поврзува [[Аеродром Франкфурт|Меѓународниот аеродром на Франкфурт]] со главната железничка мрежа, најмногу со ICE, користејќи ја линијата Келн-Франкфурт. Тоа е една од двете железнички станици на аеродромот, а другата е за локалните S-Bahn (линиите S8 и S9) и регионалните возови со име Аеродромска регионална станица на Франкфурт. Третата станица на големи далечини во Франкфурт е Südbahnhof (Зидбанхоф), сместена во Заксенхаузен. Двете најголеми станици во центарот на градот се [[Станица Хауптвахе во Франкфурт на Мајна|Хауптвахе]] и [[Станица Констаблервахе во Франкфурт на Мајна|Констаблервахе]], двете сместени на најпознатата улица за шопинг во Франкфурт, [[Цајл]]. === Јавен превоз === Градот има два подземни железнички системи: U-Bahn и S-Bahn, како и надземниот трамвајски систем. Информации за U и S Bahn можат да се најдат на веб-станицата на RMV<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |title=Rhein-Main Transport Association |publisher=RMV.DE |date=2010-11-24 |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727002756/http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |url-status=dead }}</ref>. Девет линии на '''S-Bahn''' го поврзуваат Франкфурт со регионот на [[Франкфурт Рајна-Мајна|Рајна-Мајна]]. Повеќето линии имаат услуга на секои 15 минути во текот на целиот ден, секоја по една линија на време од 15 минути, или две линии кои служат една рута од 30 минути. Сите линии, освен Ѕ7 поминуваат низ тунелот на Франфурт и поминуваат низ [[Остендштрасе]], [[Констаблервахе]], [[Хауптвахе]], [[Таунусанлаге]] и Централната станица на Франкфурт. Со напуштање на градот S-Bahn-от се движи над земјата. Тој обезбедува пристап до Саемот на Франкфурт (S3-S6), аеродромот (S8-S9), стадионот (S7-S9) и градовите во близина како [[Висбаден]], [[Мајнц]], [[Дармштат]], [[Руселсхајм]], [[Ханау]], [[Офенбах на Мајна]], [[Бад Хомбург]], [[Кронберг]] и некои помали градови. '''U-Bahn-от''' има седум линии кои поминуваат низ центарот на градот и некои поголеми населби. [[Воз]]овите кои минуваат на таа линија се бавни возови, како и многуте други кои поминуаваат на сред улица наместо под земја, далеку од центарот на градот. Минималниот интервал на услугите е 2,5 минути, иако секојдневната шема е дека секоја линија поминува со честота до 7,5-10 минути, што доведува до околу 3-5 минути на секторите во центарот низ кои поминуваат многу линии. Франфурт има 9 [[трамвај]]ски линии кои поминуваат обично на секои 10 минути. Многу делови служат по две линии, на кои им се даваат во честота од по 5 минути за време на гужвите. Трамвајот оди само на земја и има многу повеќе постојки за разлика од U-Bahn или S-Bahn. Бројот на автобуски линии го комплетираат системот за јавен превоз ва Франкфурт. Ноќните линии ја преземаат работата на U-Bahn и трамвајот од 1.30 до 3.30 часот по полноќ<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nachtbus-frankfurt.de |title=Nightbus Frankfurt Rheinmain |publisher=Nachtbus-frankfurt.de |date= |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430194211/http://www.nachtbus-frankfurt.de/ |url-status=dead }}</ref>. === Такси === [[Такси]] може да се најде надвор од скоро секој S-Bahn или U-Bahn и на најголемите железнички раскрсници. Нормалниот начин за дибивање на такси е јавување до такси-операторот или директно одење до такси-станицата. И секако, иако не е правило, такси може да се најде и на улиците низ Франкфурт. === Велосипеди === Германската железница (''Deutsche Bahn'') исто така изнајмува и [[велосипед]]и за јавноста. Тие можат да се најдат на најголемите патни раскрсници или железнички станици. Сè што треба да направиш е да се јавиш и да изнајмиш за 0.06 евра за минута или дневно за 15 евра. Велосипедите се малку потешки, но имаат [[амортизер]]и за да го ублажат патувањето. [[Сребро|Сребрено]]-[[црвена боја|црвената]] боја на велосипедите со нивната уникатна рамка ги прават поочигледни и тешко достапни за кражба. Јавноста сега користи и велотакси кое вклучува [[триколка]] со заштитна кабина за патниците. Тоа е кабина за двајца и услугата ја покрива прошетката насекаде низ градот. Франкфурт исто така има мрежа од модерни велосипедски рути низ градот. Повеќето од велосипедските рути на долги далечини коишто водат до градот имаат свои велосипедски ленти. Многу од градските улици се „велосипедски улици“, каде што велосипедистот има првенство на патот, а на моторните возила им е дозволен пристап под услов да не им пречат на велосипедистите. Градот исто така има удел во велосипедизмот, погледни на порталот за велосипеди ([http://www.radfahren-ffm.de/ the Radfahrportal]). Секоја прва недела во месецот има настан за велосипеди наречен критична маса, кој започнува во 14 часот пред старата опера. == Економија и бизнис == Франкфурт е еден од водечките финансиски центри во Европа. Според годишниот извештај (2007) спроведен од страна на Cushman & Wakefield, тој е еден од првите три градови за меѓународни компании во Европа, заедно со [[Лондон]] и [[Париз]]. Според листата (2001) изготвена од страна на [[Универзитет Ливерпул|Универзитетот на Ливерпул]], Франкфурт е најбогатиот град во Европа според [[бруто-домашен производ]] (БДП) по глава на жител. По Франкфурт се [[Карлсруе]], [[Париз]] и [[Минхен]]<ref>Nick Swift: ''[http://www.citymayors.com/business/eurocities_gdp.html European cities outperform their English counterparts]''. citymayors.com (Zugriff am 1.&nbsp;November 2006)</ref> . The Mercer Human Resource Consulting Worldwide Quality of Living Survey 2007 го рангира Франкфурт на седмата позиција на градови со највисок [[квалитет на живот]] во светот. Единствениот германски град со повисок квалитет беше [[Диселдорф]] на шестата позиција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mercer.com/qol#Europe |title=Highlights from the 2007 Quality of Livings – Mercer Human Resource Consulting |publisher=Mercer.com |date= |accessdate=2010-10-24}}</ref>. [[Податотека:Deutsche-bank-ffm001.jpg|thumb|upright|[[Кули-близначки Дојче Банк]]]] [[Податотека:Eurotower-ffm005.jpg|thumb|right|[[Еврокула (Франкфурт)|Еврокула]], седиште на Европската централна банка]] [[Податотека:Bulle und Bär Frankfurt.jpg|thumb|[[Пазарен тренд|Бик и мечка]] пред Берзата во Франкфурт]] [[Податотека:Messeturm.png|thumb|upright|[[Кула Месе]] на изложбен центар]] === Банки === Франкфурт често го викаат ''градот на банките'' во Германија. Понекогаш е наречен ''Mainhattan'' ([[кованица]] од зборовите на локалната река [[Мајна]] и [[Менхетн]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]) или ''Банкфурт''. Во 2006 година шест од десетте најголеми германски банки имаа нивно седиште во градот, вклучувајќи ги и првите три (Дојче Банк, Комерцбанк и ДЦ Банк)<ref>''[http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp The Top 100 German banks 2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101006205422/http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp |date=2010-10-06 }}''</ref>. Други важни банки се are ИНГ Диба, КфВ, БХФ Банк, Банкхаус Мецлер, Делбрик Бетман Мафај, ДекаБанк, Ландесбанк Хесен-Тирингија и Франкфуртер Шпаркасе. Овде има над триста национални и меѓународни банки<ref>''[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de Wirtschaft in Frankfurt am Main] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101005175601/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de |date=2010-10-05 }}''</ref>. [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (''Europäische Zentralbank'') — една од најважните централни банки во светот, одговорна за монетарната политика покривајќи 16 земји–членки на [[Еврозона]]та. Од основањето во 1998 година седиштето е сместено во центарот на Франкфурт, иако сега има планови за преместување во убавата област на поранешниот пазар за големопродажба ([''[Гросмарктхале|Großmarkthalle]]'') во источниот дел на градот. [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]] (''Deutsche Bundesbank'') — составен дел од Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ). Создадена е во 1957 година. === Берза === Со [[берза]]та (''Frankfurter Wertpapierbörse'') и XETRA, кои ѝ припаѓаат на [[Германска берза|германската берза]], Франкфурт ја има втората најголема берза во Европа по [[Лондонска берза|Лондонската берза]]. Тоа е најголемата берза во Германија со над 90% промет на германскиот пазар. Во однос на пазарната капитализација, германската берза е една од најголемите берзи во светот. === Саеми === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Франкфуртски Саем организирал 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународниот саем за автомобили]], [[Саем на книгата во Франкфурт|саемот за книга во Франкфурт]], Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. === Агенции за рекламирање === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Messe Frankfurt аранжираше 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се Меѓународниот саем за автомобили, саемот за книга во Франкфурт, Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. Иако е најпознат по банките, исто така Франкфурт е центар на медиумски компании. Има околу 570 компании во рекламната индустрија и 270 компании за односи со јавноста. Според рангирањето на магазинот Фокус од ноември 2007 година, 7 од 49 најголеми компании во Германија се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги McCann-Erickson, Saatchi & Saatchi, JWT и Publicis. Берлин има девет а Хамбург осум. По Франкфурт доаѓа Минхен со шест, а Висбаден е на листата со две. === Сметководствени и професионални услуги === Големата четворка, четирите најголеми меѓународни фирми за сметководство и професионални услуги, се сместени во или во близина на Франкфурт. Тие се Deloitte Touche Tohmatsu, KPMG (Европското седиште), PricewaterhouseCoopers (PwC). Ernst & Young е сместен во близина на градот Ешборн. === Консалтинг менаџмент === Некои од најголемите меѓународни фирми за консалтинг менаџмент се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги Accenture, Arthur D. Little, McKinsey & Company,Boston Consulting Group, Booz & Company, Oliver Wyman, Bearing Point, Capgemini, Bain & Company и Roland Berger Strategy Consultants. === Електронска комуникација === Франкфурт исто така е важно за [[интернет]]от. Таа е седиште на најголемата светска фирма за доделување на IP-адреси, DE-CIX, каде што се регистрирани најдоминантните имиња. === Адвокати === Франкфурт ја има најголемата концентрација на адвокати во Германија, процентуално еден адвокат на 99 жители. Најголемите меѓународни адвокатски компании имаат претставништва во Франкфурт меѓу кои Allen & Overy, Baker & McKenzie, Clifford Chance, Cleary Gottlieb Steen & Hamilton, Debevoise & Plimpton, DLA Piper,Freshfields Bruckhaus Deringer, Hogan Lovells, Jones Day, Linklaters, Mayer Brown, Milbank, Tweed, Hadley & McCloy, Norton Rose, Shearman & Sterling, Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom, Taylor Wessing и White & Case. === Работа во Франкфурт === Со над 922 работни места на 1000 жители, Франкфурт ја има најголемата концентрација на работни места во Германија. Најголем број од околу 600,000 работни места со само 663,000 жители на градот е изјаснет како град со најголем број жители од приградските населби коишто работат во градот,со што се крева бруто-домашниот производ на популацијата значајно. Во работните денови и во саботите има над милион луѓе го границите на градот. Во другите денови, според статистиката богатството на Франкфурт е намалено, во корист на покраините и градовите таканаречени "Speckgürtel", како што се Bad Homburg, Königstein im Taunus, Kronberg im Taunus и Bad Soden am Taunus, чии жители работат во Франкфурт. Покрај тоа, Франкфурт исто така имаше, 2008, највисоко ниво на криминал, на 100 000 жители во Германија со 15.976 криминални дела годишно и 3 убиства на 100 000 луѓе. Оваа статистика е резултат на приградското население што е пресметано на 650 000 жители, а исто така вклучува и криминални дела извршени на аеродром, како шверцување. Франкфурт всушност е многу безбеден град, што е поткрепено на испитувањата меѓу жителите. Меѓународниот аеродром на Франкфурт е и самиот најголемо место за работа во Германија. === Други бизниси === Франкфурт е седиште на хемиските индустрии, на софтвер бизнисот и центрите за јавување. Развојот на бизнисот и другите важни оддели на Дојчебан се сместени во седиштето во Галус. Заради Hoechst AG, Франкфурт се смета за „Аптека на светот“ Најголемиот индустриски парк во Франкфурт е едно од трите места на хемиската и фармацевтската индустрија во Европа. Исто така Франкфурт е седиште на неколку големи германски индустриски здруженија како што се здружението за хемиска индустрија, здружението за германски градежни машини и опрема, здружението за електротехничка, електронска и информатичка технологија здружени со комисиите за електротехнички стандарди, и здружението на произведувачите на германски автомобили, кое што моментално се сели во Франкфурт. Унијата на произведувачи на германски автомобили секоја втора година се состанува во Франкфурт за да се совпадне со меѓунаросниот саем за автомобили, споменат погоре. Здружението на германски издавачи на книги има седиште во Франкфурт и го организира саемот на книга во Франкфурт. Во врска со трудовите здруженија Франкфурт е седиште на централата на IG Metall и IG Bau. Луфтханса ги одржува главните врски преку центарот за авијација преку франкфуртскиот аеродром. Главниот производител на вода и струја за регионот Франкфурт Рајна – Мајна е сместен во самиот град. Во Франкфурт се сместени главните претставништва на: Германското фудбалско здружение, „[[Фиат]]“, „[[Нинтендо]]“, „[[Мазерати]]“, „[[Ферари]]“, „[[Алфа Ромео]]“, „[[Ланча]]“, „[[Хјундаи]]“, „[[Киа]]“, „[[Јагуар (автомобил)|Јагуар]]“, „[[Опел]]“, „[[Фереро]]“. === Земјиште и недвижнини === Франкфурт има највисока концентрација на сопственици на земјиште во Германија.Ова се должи на бројни финансиски работници во градот, но исто така и поради метрополската природа со што четвртина од луѓето се странци. Од оваа причина Франкфуртскиот пазар функционира различно од остатокот од земјата каде што цените се генерално пониски од Франкфурт. Цените на германското земјиште се намалени поради поранешната Источна Германија. Економски јаките градови како Франкфурт и другите градови во западна Германија имаат зголемување на пазарот што привлекува многу купувачи од Далечниот Исток. === Институции и организација === Франкфурт е седиште на Германската национална библиотека, Врховниот суд на Хесен, Судската служба на Хесен и има своја полициска академија. Пожарникарскиот оддел, основан 1874 година, и доброволниот пожарникарски оддел имаат осум пожарникарски сектори. Сè до нивното разрешување на крајот на 2003 година, Франкфурт беше седиштето на Федералниот дисциплинарен суд. Германското претставништво на Меѓународната финансиска корпорација, дел од групацијата на Светската банка и Комитетот за европско осигурување и окупациони пензиски ревизори,, Европската осигурителна контрола, имаат седиште во Франкфурт. Во Франкфурт има 88 конзулати. Само Њујорк и Хамбург имаат повеќе. Русија и Кина неодамна отворија генерални конзулати во Франкфурт. Генералниот конзулат на Соединетите држави во Франкфурт во Екенхајм е најголемиот американски конзулат во светот. === Медиуми === [[Податотека:FAZ Building 2.jpg|thumb|left|Зградата на редакцијата на ''[[Франкфуртер алгемајне цајтунг]]'']] Во Франкфурт се издават два важни дневни весници. Конзервативниот Frankfurter Allgemeine Zeitung за првап се издаде во 1949 година и е германски весник кој е најраспространет надвор од Германија, а издавачите го испраќаат во 148 земји секој ден. FAZ се издава во 380 000 примероци дневно. Другиот важен весник, Frankfurter Rundschau, за првпат е издаден во 1945 година и дневно се издаваат по 181 000 примероци. Франкфурт е исто така седиште на новата агенција Reuters. Од Франкфурт потекнуваат и неколку списанија. Journal Frankfurt е најпознато списание поврзано со настани, забави. „Еколошкото списание“ , „Öko-Test“, објавува материјали за зелената забава на Германија во Бокенхајм. Бокенхајм е познат по квиз-списанијата со истото име и е седиште на издавачката куќа на сатиричното списание, Titanic. Првата радио станица на Франкфурт беше Südwestdeutsche Rundfunkdienst AG (Југозападното германско радио), кое започнало со работа во 1924 година. Најуспешна им е станицата Hessischer Rundfunk. Станицата "Funkhaus am Dornbusch" е една од најпознатите радио и телевииски емисии. Тука е и ARD-Stern која емитува материјали од поединечните емитери преку високотехнолошкта мрежа. Bloomberg TV и RTL имаат регионални станици на Neuen Mainzer Straße. Други радија во Франкфурт се Main FM и Radio X.. Најголемата приватна радио станица во регионот FFH е сместена во близина на бањата Вилбел. Од август 1945 година, мрежата на американските сили се емитуваше од Франкфурт. Поради намалувањето на војската, сместеноста во Франфурт на чие место беше мрежата на американските сили, беше напуштена. Од октомври 2004 година, мрежата на американските сили ги емитуваше европските програми од Манхајм. == Образование и истажување == Во Франкфурт на Мајна има два универзитети и неколку посебни школи. Има две школи за бизнис;Школата за бизнис Гете на универзитетот Гете и Франкфуртската школа за финансии и менаџмент. === Универзитет Јохан Волфганг Гете === Најстариот и најпознатиот универзитет во градот е универзитетот Јохан Волфганг Гете, со објекти во Бокенхајм, Вестенд и Ридберг и универзитетската болница во Нидеррад. Престижната Школа за бизнис Гете е дел од Универзитетската куќа за финансии на кампусот Вестенд. Во програмата на оваа школа има над 70% студенти од целиот свет кои учат тука. === Универзитет за применети науки во Франкфурт === Франкфуртскиот Универзитет за применети науки (Fachhochschule Frankfurt am Main) беше оформен од неколку постари организации во 1971 година, и нуди над 38 студиски области во уметноста, науката, инжинерството и правото. Некои од најважните истражни проекти се: Симулатори на планетата Земја, FraLine-Школо за ИТ-технологија, квантитативни анализи на метанот во човекиот труп со помош на масивни спектрометри, софтвер-инжинерство (fraDesk), анализи на квалитативниот и квантитативниот гас во белите дробови на човекот, долгорочни студии на модулите на сончевата фотонапонска енергија. === Школа за финансии и менаџмент во Франкфурт === Покрај универзитетот е Школата за финансии и менаџмент на Франкфурт, најпрво позната како Hochschule für Bankwirtschaft (Институција за високо образование за банкарска економија), со свој кампус во соседството на Остенд. Од 2001 година, таа е посебна институција за студирање економија и менаџмент или FOM. === Штеделшуле === Франкфурт има државна институција за високо уметничко образовиние позната како Städelschule , основана во 1817 година од страна на Јохан Фридрих Штедел, која беше одземена од страна на градот во 1942 година и повторно вратена во државно школо за уметност. === Музичко училиште и конзерваториуми === Музички институции се Франкфуртскиот универзитет за музија и сценски уметнсти и Високиот конзерваториум, кој беше основан во 1878 година. === Други важни школи === До септември 2003 година, Франкфурт исто така беше седиште на школата за библиотекарска наука и администрација. Филозофско-теолошката институција Свети Георг (Philosophisch-Theologische Hochschule Sankt Georgen), приватна институција со членство во германското интригантно здружение, беше сместена во Заксенхаузен сè до 1950 година. Градот е исто така седиште на три Макс Планк општествени институти: Макс Планк институтот за европска историја на правото, Макс Планк институтот за биофизика и Макс Панк институтот за истражување на мозокот. Франкфуртскиот институт за напредни студии, спонзориран од неколку институционални и приватни извори, е вклучен во теоретското истражување во физиката, хемијата,науката за нервите и компјутерката наука. Франкфурт е исто така седиште на Römisch-Germanische-Kommission (RGK), бранша на Германскиот археолошки институт за праисториската археологија во Германија и Европа. RGK е вклучен во разни проекти за истражување. Библиотеката, со над 130 000 материјали, е една од најголемите специјализирани археолошки библиотеки во светот. === Образование и медиуми === Во последните години, градот Франкфурт многу инвестираше во информатичката инфраструктура во свите школи. Како резулата на тоа, школите во Франкфурт сега се едни од најопремените школи во светот, со достапноста до компјутери и други медиумски опреми. Со цел да се обезбеди одржување и поддршка на школите со компјутери, градот Франкфурт во соработка со Универзитетот за применети науки го започна проектот Fraline - IT-Schul-Service, иницијатвно ангажирање на студентите да обезбедат основна компјутерска поддршка во школите. == Спорт == Франкфут е дом на следниве спорски тимови и клубови: Eintracht Frankfurt (фудбал), FSV Frankfurt (фудбал), 1. FFC Frankfurt (фудбал), Frankfurter FC Germania 1894 (фудбал), Rot-Weiss Frankfurt (фудбал), Frankfurt Lions (хокеј на мраз), Deutsche Bank Skyliners (кошарка). Франкфурт беше дома на следниве тимови или клубови: 1. Bockenheimer FC 1899 (фудбал), Frankfurt Galaxy (американски фудбал). Франкфурт е дом на класичниот круг Rund um den Henninger-Turm. Исто така тој е дом на годишниот Франкфуртски маратон и Европското првенство на Ајронмен. == Меѓународни односи == {{Поврзано|Список на збратимени градови во Германија}} === Збратимени градови === Франкфурт има братски релации со: {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Лион]], [[Франција]] <small>''(од 1960)''<ref name="Lyon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Бирмингем]], [[Обединето Кралство]] <small>''(од 1966)''</small> * {{знамеикона|Италија}} [[Милано]], [[Италија]] <small>''(од 1971)''<ref name="Milan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2008-12-05|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Египет}} [[Каиро]], [[Египет]] <small>''(од 1979)''</small> || * {{знамеикона|Израел}} [[Тел Авив]], [[Израел]] <small>''(од 1980)''</small><ref name="Tel Aviv">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080320073540/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archivedate=2008-03-20 |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=he |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Кина}} [[Гуангжу]], [[Народна Република Кина|Кина]] <small>''(од 1988)''<ref name="Guangzhou">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx|title=Sister Cities of Guangzhou|publisher=Guangzhou Foreign Affairs Office|accessdate=2010-02-10}}</ref></small> * {{знамеикона|Канада}} [[Торонто]], [[Канада]] <small>''(од 1989)''</small> * {{знамеикона|Чешка}} [[Прага]], [[Чешка]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Prague">{{Наведена мрежна страница|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[авторски права|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=cs|accessdate=2009-07-02}}</ref> || * {{знамеикона|Унгарија}} [[Будимпешта]], [[Унгарија]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Budapest">{{Наведена мрежна страница|title=Sister cities of Budapest|language=hu|publisher=Official Website of Budapest|url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|accessdate=2009-07-01|archive-date=2005-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20050309070457/http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Германија}} [[Лајпциг]], [[Германија]] <small>''(од 1991)''</small><ref name="Leipzig">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|title=Leipzig - International Relations|publisher=© 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629111247/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Никарагва}} [[Гранада, Никарагва|Гранада]], [[Никарагва]] <small>''(од 1991)''</small> * {{знамеикона|Обединети Арапски Емирати}} [[Дубаи, Обединети Арапски Емирати|Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] <small>''(од 2005)''</small> |} === Партнерства === {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Деј ла Бар]], [[Франција]], партнер со [[Нидер-Ешбах (Франкфурт на Мајна)]] <small>''(од 1967; припоен во 1972)''</small> * {{знамеикона|Полска}} [[Краков]], [[Полска]] <small>''(од 1991)''<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> |} == Галерија == <gallery> File:Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg|Финансиската област, ноќе File:Frankfurt Am Main-Westend Tower-Ansicht vom Maintower.jpg|[[Вестендштрасе 1|Кула Вестенд]], исто така позната како „Крунисана кула“ File:Frankfurt am Main Friedensbrücke Westhafen.JPG|Поглед на брегот на Мајна File:Deutsche-bank-ffm002.jpg|Кулите-близначки [[Дојче Банк]] File:Frankfurt Goethehaus jhl.jpg|[[Куќата на Гете]] File:Kaiserstrasse-ffm011.jpg|Кајзерштрасе, поглед од Централната железника станица во Франкфурт File:Hundertwasser-Kindergarten from Southwest.JPG|[[Фриденсрајх Хундертвасер|Хундертвасер]]-градинка во [[Хедернхајм (Франкфурт на Мајна)|Хедернхајм]] Податотека:Облакодери во Франкфурт.jpg|мини|Облакодери во Франкфурт Податотека:Frankfurt am Main, Seat of the European Central Bank (Skytower (ECB)) v.jpg|мини|Зградата на [[Европска централна банка|Европската централна банка]] Податотека:Франкфурт-куќа.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Muzej na karikatura.jpg|мини|Музејот на карикатурата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom-Frankfurt.jpg|мини|Плоштадот во стариот дел на Франкфурт на Мајна Податотека:Франкфурт-плоштад.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Франкфурт - зграда.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Frankfurt-square.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Плоштад-Франкфурт.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Frankfurt-hause.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:House-in-Frankfurt am Main.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurt-am-Main1.jpg|мини|Традиционални куќи во Франкфурт на Мајна Податотека:Friedrich Stoltze-Frankfurt.jpg|мини|Споменикот на Фридрих Штолце во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurter Dom2023.jpg|мини|Катедралата во Франкфурт на Мајна (Frankfurter Dom) Податотека:Dom-orguli.jpg|мини|Оргулите во Катедрата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom2023.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom2023-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom6-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom7-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom8-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom13-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom14-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom15-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Grablegung Christi im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Maria-Schlaf-Altar im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom5-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom10-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови7.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови8.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките_Исусови10.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови12.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови13.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Alte St Nikolai Kirche.jpg|мини|Старата црква св. Никола во Франкфурт на Мајна </gallery> == Поврзано == * [[Училиште Франкфурт]] * [[Список на градоначалници на Франкфурт]] == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * ''Frankfurt – City Guide'', Kraichgau Verlag (ISBN 3-929228-21-1) == Надворешни врски == {{wikivoyage|Frankfurt}} *[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash Official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190503214626/https://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash |date=2019-05-03 }} * [http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html Architecture of Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060306094304/http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html |date=2006-03-06 }} *[http://www.zoo-infos.de/zoos-en/120.html Frankfurt Zoo] {{en}} * [http://www.altfrankfurt.com/ Frankfurt before and after World War II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090714112531/http://www.altfrankfurt.com/ |date=2009-07-14 }} * [http://www.k-faktor.com/en/frankfurt-webcams.htm Frankfurt webcam links] * [http://www.travelling-images.com/germany-frankfurt-march-2008 Frankfurt photogallery] * [http://www.mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main)/ Visual Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101105004819/http://mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main) |date=2010-11-05 }} * Frankfurt Panoramas: [http://www.panorama-cities.net/frankfurt/frankfurt_germany.html 360° City Panoramas] Panorama-cities.net; [http://www.oopper.de/tn/panorama-frankfurt.htm Panorama Frankfurt - Bilder von der Skyline] Oopper.de; [http://www.frankfurt360.de/ frankfurt360.de], [http://www.panorama-frankfurt.de/ panorama-frankfurt.de] {{Geographic location |Centre = Франкфурт на Мајна |North = [[Марбург]], [[Гисен]] |Northeast = [[Фулда]] |East = [[Вирцбург]] |Southeast = [[Нирнберг]] |South = [[Дармштат]], [[Манхајм]], [[Карлсруе]], [[Штутгарт]] |Southwest = [[Кајзерслаутерн]], [[Сарбрикен]] |West = [[Висбаден]] |Northwest = [[Кобленц]], [[Бон]], [[Келн]] }} {{Окрузи во Хесен}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Франкфурт на Мајна| ]] [[Категорија:Градови во Хесен]] [[Категорија:Универзитетски градови во Германија]] [[Категорија:Безокружни градови во Хесен]] [[Категорија:Хесен-Насау]] [[Категорија:Населени места основани во 1 век]] [[Категорија:Дармштат (административен округ)]] g1byywohppwmx27f33fjgseyz13nhjq 5629499 5629498 2026-09-17T13:34:43Z Dr. Thomas Liptak 127054 photo updated (2026) 5629499 wikitext text/x-wiki {{redirect|Франкфурт}} {{Инфокутија Место во Германија |Name = Франкфурт на Мајна |Art = град |image_photo = Frankfurt am Main, Seat of the European Central Bank (Skytower (ECB)) v.jpg |image_size = 300px |image_caption = Хоризонт на Франкфурт на Мајна |image_flag = Flag of the Free City of Frankfurt.svg |Wappen = DEU Frankfurt am Main COA.svg |lat_deg = 50 | lat_min = 6 | lat_sec = 37 |lon_deg = 8 | lon_min = 40 | lon_sec = 56 |Lageplan = Hesse F.svg |Lageplanbeschreibung = <!-- Description of image "Lageplan" Default: "Location of XX" --> |Bundesland = Hesse |Regierungsbezirk = Дармштат |Landkreis = urban |Höhe = 112 |Fläche = 248.31 |Einwohner = 651899 |Stand = 2008-03-31 |pop_ref =<ref name="urban_area_pop"/> |pop_urban = 2295000 |pop_urban_date = 2010 |pop_metro = 5600000 |pop_metro_date = 2006 |PLZ = 60001-60599, 65901-65936 |PLZ-alt = 6000, 6230 |Vorwahl = 069, 06109, 06101 |Kfz = F |Gemeindeschlüssel = 06 4 12 000 |NUTS = DE712 |LOCODE = DE FRA |Gliederung = 16 окрузи (''Ortsbezirke'')<br />46 квартови (''Stadtteile'') |Website = [http://www.frankfurt.de/ www.frankfurt.de] |Bürgermeister = [[Петер Фелдманн]] |Bürgermeistertitel = [[Список на градоначалници на Франкфурт|Градоначалник]] |Partei = [[Социјалдемократска партија на Германија|CПД]] |ruling_party1 = CDU |ruling_party2 = Зелените |year = I век }} '''Франкфурт на Мајна''' или само '''Франкфурт''' ({{langx|de|Frankfurt am Main}}) — најголемиот [[град]] во [[Германија|германската]] [[Сојузни покраини во Германија|покраина]] [[Хесен]] и петти по големина во [[Германија]], со 672.000 жители. Во урбаното подрачје се проценува дека има 2.295.000 жители во 2010 година<ref name="urban_area_pop">{{en}} {{Наведена мрежна страница| url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=World Urban Areas| first=Wendell Cox Consultancy (Demographia)| accessdate=2007-09-20|format=PDF}}</ref>. Градот е во центарот на големото [[метрополитенска област|метрополско подрачје]] [[Франкфурт/Рајна – Мајна]], кој има 5.600.000 жители<ref>[[Organization for Economic Cooperation and Development]], ''[http://books.google.com/books?id=kBsfY-Pe2Q4C Competitive Cities in the Global Economy]'', OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Table 1.1</ref> и е вторa најголема метрополитенска германска област. Градот е расположен на стариот брег на реката [[Мајна]], германски збор за тоа е „Furt”. Тоа е дел од поранешната [[Франконија]], а жителите беа раните [[Франки]]. Така, името на градот го открива своето наследство како „брег на Франките“<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&lpg=PA135&pg=PA135|title=Placenames of the world|last=Room|first=Adrian|publisher=McFarland|year=2006|page=135|accessdate=2009-07-23 | isbn=9780786422487}}</ref>. Сместен на реката [[Мајна]], Франкфурт е [[Финансии|финансиски]] и [[Сообраќај во Германија|транспортен]] центар во Германија и најголем [[финансиски центар]] во [[континентална Европа]]. Тој е седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]], [[Франкфуртска берза|Франкфуртската берза]] и на [[Франкфуртски саем|Франкфуртскиот саем]], како и седиште на уште неколку големи комерцијални банки. [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот во Франкфурт]] е еден од светските најпрометни меѓународни аеродроми, [[Франкфурт (Мајна) Хауптбанхоф|Централната железничка станица во Франкфурт]] е една од најголемите крајни станици во Европа и Франкфуртскиот Кројц (''[[Германските аутобанови|Autobahn]]'' крстосница) — најупотребуваната крстосница во [[Европа]]. Франкфурт е единствениот град во Германија кој е на списокот на десетте [[Глобален град|Алфа светски градови]]<ref name="World Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|title=World Cities|accessdate=2007-01-23|archive-date=2007-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070209201517/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|url-status=dead}}</ref>. Франкфурт се наоѓа во поранешната Американска окупациона зона во Германија и тој порано беше седиште на американската армија во Германија. Франкфурт се смета за [[Глобален град|алфа светски град]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2010-04-13 |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref>, запишан во списокот во 2008 година од страна на групацијата на Лофборскиот универзитет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |publisher=Globalization and World Cities |first=J.V. |last=Beaverstock |author2=Smith, R.G.; Taylor, P.J. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> и е рангиран на 21 место од сите глобални градови во поглед на надворешната политика од страна на Индексот на глобалните градови во 2008<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |title=The 2008 Global Cities Index |publisher=Foreign Policy |first=A.T. |last=Kearney, Inc. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |url-status=dead }}</ref> и претставува меѓународен центар за [[трговија]], [[финансии]], [[култура]], [[сообраќај]], [[образование]] и [[туризам]]. Според анкетата во врска со трошоците за живот на трговецот, Франкфурт е втор најскап град во Германија, а 48-ми во целиот свет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living&nbsp;– The world's most expensive cities |publisher=City Mayors}}</ref>. Франкфурт, исто така, се вбројува во топ десетте најубави градови за живот во светот, според консултантската агенција за човечките ресурси Мерсер<ref>[http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1307990 Mercer's Quality of Living Survey 2009], www.mercer.com. Посетено на 2 March 2009</ref>. Меѓу говорниците на англиски јазик, градот е познат едноставно само како Франкфурт, иако повремено Германците го нарекуваат со полното негово име за да го разликуваат од другиот Франкфурт (значително помал) во областа [[Бранденбург]], [[Франкфурт на Одра]]. 40% од населението на Франкфурт, и 65% на оние на возраст под пет години се со имигрантско потекло<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml |title=Statistisches Bundesamt Deutschland - Neue Daten zur Migration in Deutschland verfügbar |publisher=Destatis.de |date=2008-10-20 |accessdate=2011-04-08 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718231934/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml }}</ref>. == Краток преглед == [[Податотека:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|thumb|Хоризонт на Франкфурт и [[Мајна|реката Мајна]] со излетнички бродови.]] [[Податотека:IG Farben Gebaeude Uni Frankfurt.jpg|thumb|[[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитет Јохан Волфганг Гете]], поранешната зграда на ИГ Фарбен]] Франкфурт е финансиски центар на [[Германија]] со векови и е дом на бројни големи банки и брокерски куќи. Трите столба на економијата во Франкфурт се финансиите, сообраќајот и трговијата. [[Франкфуртска берза|Берзата во Франкфурт]] веќе долго е најголема во Германија и е една од најзначајните во светот. Франкфурт е исто така седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], која ја поставува монетарната политика за економијата во Еврозоната, како и на [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]]. Повеќе од 300 домашни и меѓународни банки се претставени во Франкфурт, вклучувајќи ги и седиштата на најголемите германски банки. Франкфурт има одлична сообраќајна инфраструктура, а [[Аеродром Франкфурт|меѓународниот аеродром на Франкфурт]] е најголемиот европски воздухопловен центар. Неговата централна местоположба во срцето на [[Европа]] и одличната пристапност по воздушен, железнички и патен пат го прават аеродромот навистина привлечен. Исто така, во Франкфурт се одржуваа многу големи саеми секоја година, особено познати се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународната изложба на автомобили]], најголемото светско моторно шоу, [[Саем на книга во Франкфурт|Саемот на книга во Франкфурт]], најголемиот светски саем на книгата и најголемиот светски музички саем. Франкфурт е исто така дом на многу [[Култура во Германија|културни]] и [[Образование во Германија|образовни]] институции, вклучувајќи го [[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитетот Јохан Волфганг Гете]], многу музеи, и две големи [[Ботаничка градина|ботанички градини]], [[Градина на палмите|Градината на палмите]] и [[Ботаничка градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна|Ботаничката градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна]]. Франкфурт е еден од трите града во [[Европска Унија|Европската Унија]], кои имаат значаен број на [[облакодер]]и. Со 12 облакодери (т.е. згради повисоки од 150 метри) во доцната 2010, Франкфурт е втор веднаш по [[Париз]] со 14 облакодери, и пред [[Лондон]] со 10 облакодери. Градот Франкфурт содржи два најголеми облакодери во Европската Унија, кулата Комерцбанк и кулата Месе, со што се рангираат на третото и четвртото место веднаш по Кулата Набережнаја и Триумфалната палата во [[Москва]]. [[Податотека:Panorama Frankfurt vom Maintower.jpg|thumb|1050px|center|Панорама на Франкфурт гледана од покривот на [[Мејнтауер]]]] {{-}} == Историја == {{Главна|Историја на Франкфурт на Мајна}} Во областа на ''Ремер'', каде биле воспоставено [[Древна Германија|римски колонии]], веројатно во I век, а некои артефакти од тоа време се наоѓаат дури денес. Градското подрачје Бонамес го добило името веројатно уште во римскиот период - се смета дека е изведено од ''bona me(n)sa''. ''Нида'' (Хедернхајм), исто така бил град на Римјаните. Името на Франкфурт на [[Мајна]] потекнува од ''Franconofurd'' од [[Германи|германските племиња]] на [[Франки]]те; ''Furt'' ([[англиски јазик|англиски]] Ford) каде реката беше доволно плитка за да се помине преку неа. [[Алемани]]те и Франките живееле овде и од 794 год [[Карло Велики]] претседавал со царското Собрание и црковниот Синод, кога за првпат е споменат ''Franconofurd''. Франкфурт бил еден од најважните градови во натамошното [[Свето Римско Царство]]. Од 855 година, [[Список на германски владетели|германските кралеви и цареви]] биле избирани во Франкфурт и крунисани во [[Ахен]]. Од 1562 година, кралевите/царевите, исто така биле крунисувани во Франкфурт, [[Максимилијан II]] бил првиот. Оваа традиција завршила во 1792 година, кога бил избран [[Франц Втори]]. Крунисувањето било намерно одржано на [[Ден на Бастилја|Денот на Бастилја]], 14 јули, годишнината од [[освојувањето на Бастилја]]. Изборите и крунисувањата се одржувале во [[Катедралата во Франкфурт|Катедралата на Св. Вартоломеј]], позната како Kaiserdom (Катедралата на царот) или во претходниците. ''Frankfurter Messe'' (Франкфуртскиот саем) за првпат бил спомнат во 1150 година. Во 1240 година, царот [[Фридрих Втори]] им додели царска привилегија на неговите посетители, што значи дека тие ќе бидат заштитени од страна на Царството. Саемот станал особено важен, откако за сличните саеми во француските комуни се изгубило интерес во 1380 година. Саемот на книгата се одржува во Франкфурт уште од 1478 година. Во 1372, Франкфурт стана ''Reichsstadt'' ([[Царски град]]), односно директно потчинет на [[Список на царевите на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], а не на некој регионален владетел или пак локален благородник. [[Податотека:Mk Frankfurt Merian Stadtansicht.jpg|thumb|left|Франкфурт во 1612]] Франкфурт успеа да остане неутрален за време на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], но градот патеше од [[бубонска чума|бубонската чума]], која ја донесоа бегалците. По завршувањето на војната, Франкфурт си го поврати богатството. Во [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] Франкфурт бил окупиран и неколкупати бомбардиран од француската војска. И покрај тоа, и понатаму остана слободен град сè до целосниот колапс на Светото Римско Царство во 1805/6. Во 1806 година, станал дел од [[Кнежевство Ашафенбург|кнежевството Ашафенбург]] на чело со Fürstprimas (Архиепископот), [[Карл Теодор Антон Марија фон Далберг]]. Ова исто така значело дека Франкфурт бил припоен кон [[Рајнски Сојуз|Рајнскиот Сојуз]]. Во 1810 година Далберг ја доби титулата [[Големото војводство Франкфурт|Големиот војвода на Франкфурт]]. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] сакал својот посвоен син [[Евгениј де Бохарн]], веќе Принц на Венеција, да го направи Голем војвода на Франкфурт по смртта на Далберг (бидејќи второспоментиот како католички епископ нема легитимен наследник). Големото војводство траело краток период од 1810 до 1813 година, откако воениот тек на настани се свртел во корист на англо-пруските водечки сојузници, кои ја отфрлиле наполеонската доминантност во Средна Европа. Далберг се повлекол во корист на Евгениј де Бохарн, што секако било само симболична акција, бидејќи второспоменатиот всушност никогаш не владеел по уништувањето на француските армии и кога Франкфурт им припаднал на сојузниците. По последниот пораз и абдикацијата на Наполеон, [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] (1814-1815, прецртување на картата на Европа) го распушти Големото војводство и Франкфурт влезе во новонастанатиот [[Германски Сојуз]] (сè до 1866) како слободен град, станувајќи седиште на Бундестагот, сојузниот парламент што го претседаваше [[Хабсбуршка монархија|Хабсбуршкиот император на Австрија]], претставен од австискиот „претседателски пратеник“. [[Податотека:Frankfurt Nationalversammlung 1848.jpg|thumb|left|Франкфуртскиот парламент во црквата Св. Павле во 1848]] По несреќната [[Револуции во германските покраини во 1848 година|револуција од 1848 година]], Франкфурт бил седиште на првиот демократски избран германски парламент, [[Франкфуртски парламент]], кој заседавал во Frankfurter Paulskirche (Црквата Св. Павле) и бил отворен на 18 мај 1848 година. Институцијата пропаднала во 1849 година, кога [[Кралство Прусија|прускиот крал]] прогласил дека нема да ја прифати „круната на мизеријата“. Во годините на неговото постоење, собранието развило заеднички Устав за обединета Германија, со прускиот крал како свој монарх. Франкфурт ја загубило својата независност по [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]], откако [[Прусија]] во 1866 година присвоила неколку помали држави, меѓу кои и [[Слободен град Франкфурт|Слободниот град Франкфурт]]. Пруската администрација го вклучила Франкфурт во својата провинција [[Хесен-Насау]]. Претходно независните градови Борнхајм и Бокенхајм биле припоени во 1890 година. Во 1914 година, граѓаните на Франкфурт го основале [[Универзитет Франкфурт|Универзитетот Франкфурт]], подоцна наречен Универзитет Јохан Волфганг Гете. Ова е единственото граѓанско основање на Универзитет во Германија, а денес тој е еден од најголемите универзитети во Германија. Од 6 април до 17 мај 1920 година, следеле воени интервенции за смирување на [[Рурско востание|Рурското востание]], Франкфурт бил окупиран од страна на француската војска<ref>[http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html Chronology: Emergence of a Modern City 1866-1945] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719085810/http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html |date=2011-07-19 }}. Retrieved 10 June 2010.</ref>. Французите изјавиле дека членовите од 42 до 44 од [[Версајски договор|Мировниот договор во Версај]], кој се залагал за разоружување на Рајнската област се прекршени<ref>{{наведени вести|title=French march into Germany|date=7 April 1920|work=The Times |page=10 |accessdate=3 August 2010}} "The French commander issued a notice to the public informing them that the occupation was consequent upon the German advance in the Ruhr contrary to the Peace Treaty."</ref>. Во 1924 година, [[Лудвиг Ландман]] станал првиот [[Јудаизам|еврејски]] градоначалник на градот и водел кон значајно проширување за време на наредните години. Меѓутоа, за време на нацистичката ера, [[синагога|синагогите]] во Франкфурт биле уништени. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Altstadt-Zerstoerung-Luftbild 1944.jpg|thumb|left|Поглед од горе на катедралата во ај 1945 по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Градот Франкфурт бил неколкупати [[Бомбардирањата во Франкфурт на Мајна во Втората светска војна|бомбардиран за време на Втората светска војна]] (1939-1945). Биле убиени над 5.500 жители за време на нападите и некогаш познатиот средновековен градски центар, во тоа време и најголем во Германија, бил уништен. Повоената реконструкција се обележа со едноставен модерен стил, неповратно менувајќи го архитектонското лице на Франкфурт. Само неколку привлечни згради биле историски реконструирани, но на специфичен начин. Збирката на историско важните документи [[Каирска гениза]] на Градската библиотека биле уништени за време на бомбардирањата на градот. Според [[Арабист|арабискиот]] и генизаскиот научник С.Д. Гоитајн „не преживеала дури ни литературата која ја индицира содржината“<ref>Goitein, S.D. ''A Mediterranean Society: The Jewish Communities of the Arab World as Portrayed in the Documents of the Cairo Geniza, Vol. I - Economic Foundations''. University of California Press, 2000, p. 5</ref>. По завршувањето на војната, Франкфурт станал дел на новонастаната држава Хесен, која се состоела од некогашните провинции на стар [[Народна покраина Хесен|Хесен-(Дармштад)]] и [[Покраина Курхесен|Пруски Хесен]]. Градот бил дел од [[Американска окупациона зона на Германија|Американската окупациона зона на Германија]]. Воениот гувернер на американска зона (1945-1949) и Високиот комесар на Америка за Германија (1949-1952) имале нивни штабови во IG Farben Building, намерно оставена неоштетена за време на бомбардирањата на сојузниците за време на војните. Франкфурт бил првичниот избор за привремен главен град на [[Западна Германија]] - тие стигнаа и до градење на нова парламентарна зграда, која никогаш не беше искористена за таа намена. Од 1949 година, била користена како зграда за радиските студија на Hessischer Rundfunk. На крајот, [[Конрад Аденауер]] (првиот повоен [[канцелар]]) го претпочитал малиот град [[Бон]], во најголем дел бидејќи бил блиску до неговиот роден град, но исто така и од друга причина; многу други истакнати политичари се спротивставуваа на изборот Франкфурт, еден од најголемите градови во Германија и стар центар на старото германско доминантно Свето Римско Царство, да биде прифатен за „постојан“ главен град на Германија, притоа намалувајќи ја поддршката на населението во Западна Германија за повторно обединување, и можното враќање на Владата во [[Берлин]]. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Samstagsberg-20070607.jpg|thumb|left|Реконструкција (1981–1984) на шест куќи на источната страна на ''[[Ремерберг]]'', кои беа уништени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Во текот на 1970-тите, градот создал еден од европските најефикасни подземни транспортни системи. Тој систем го вклучува приградскиот железнички систем (S-Bahn) способен да оди од најзафрлените подачја, па сè до центарот, и длабок подземен лесен железнички систем со помали вагони (U-Bahn) исто така способен за патување над земја на уличните железници. Во повоениот период, Франкфурт поново никна во финансиски и транспортен центар на Германија. === Население === Како најголем центар на меѓународната трговија, Франкфурт е мултикултурен град, дом на луѓе од 180 националности. Во прилог на етничкото германско мнозинство, градот содржи бројно имигрантно население од [[Турција]], [[Италија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Полска]], [[Грција]], [[Македонија]], [[Мароко]], [[Босна и Херцеговина]], [[Пакистан]], [[Шпанија]], [[Португалија]], [[Франција]], [[Јапонија]], [[САД]], [[Австрија]], [[Индија]], [[Англија]], [[Романија]], [[Авганистан]], [[Русија]], [[Бугарија]], [[Либан]] и [[Кина]]. Франкфурт е исто така дом на втората по големина Корејска заедница во Европа и најголемата во Германија, тамилска заедница од [[Шри Ланка]]. Долго време во Франкфурт доминирал [[протестантство]]то. Меѓутоа, за време на XIX век голем број на католици се преселиле овде. Во 2006 година, католицизмот беше најголема доминација веднаш по протестантството, 25% и 23% соодветно<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |title=Kapitel 02 Bevölkerung - page 18 |format=PDF |date= |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719022504/http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |url-status=dead }}</ref>. Но, и двете доминации губат членови и двете заедно имаат помалку од пола население. Според Централниот совет на Евреите во Германија, постојат 7.300 Евреи поврзани со еврејската вера во Франкфурт, давајќи ја третата најголема [[Историја на Евреите во Германија|еврејска заедница]] (покрај [[Берлин]] и [[Минхен]]) во Германија. == Клима == Франкфурт има умерена океанска клима со релативно ладни зими и благи лета. Просечната годишна температура изнесува 10.1°С. {{Weather box |location = Frankfurt |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 5.6 |Mar high C = 10.4 |Apr high C = 14.5 |May high C = 19.5 |Jun high C = 22.3 |Jul high C = 24.8 |Aug high C = 24.8 |Sep high C = 20.1 |Oct high C = 14.0 |Nov high C = 7.7 |Dec high C = 5.0 |year high C = 14.4 |Jan mean C = 1.4 |Feb mean C = 2.2 |Mar mean C = 6.2 |Apr mean C = 9.3 |May mean C = 14.0 |Jun mean C = 17.0 |Jul mean C = 19.3 |Aug mean C = 19.1 |Sep mean C = 15.1 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 4.9 |Dec mean C = 2.5 |year mean C = 10.1 |Jan low C = -1.3 |Feb low C = -1.2 |Mar low C = 1.9 |Apr low C = 4.1 |May low C = 8.4 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.7 |Aug low C = 13.4 |Sep low C = 10.1 |Oct low C = 6.0 |Nov low C = 2.1 |Dec low C = 0.0 |year low C = 5.8 |Jan precipitation mm = 42.5 |Feb precipitation mm = 37.1 |Mar precipitation mm = 47.6 |Apr precipitation mm = 42.8 |May precipitation mm = 60.2 |Jun precipitation mm = 60.6 |Jul precipitation mm = 64.9 |Aug precipitation mm = 52.9 |Sep precipitation mm = 50.0 |Oct precipitation mm = 54.6 |Nov precipitation mm = 51.8 |Dec precipitation mm = 55.7 |year precipitation mm = 620.7 |Jan precipitation days = 9.8 |Feb precipitation days = 7.1 |Mar precipitation days = 9.3 |Apr precipitation days = 8.5 |May precipitation days = 9.8 |Jun precipitation days = 10.3 |Jul precipitation days = 9.3 |Aug precipitation days = 7.8 |Sep precipitation days = 8.1 |Oct precipitation days = 9.3 |Nov precipitation days = 9.7 |Dec precipitation days = 9.9 |year precipitation days = 108.9 |source 1 = [[World Meteorological Organization]] ([[United Nations|UN]])<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |title=Weather Information for Frankfurt |accessdate= |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621034050/http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |url-status=dead }}</ref> |date=August 2010 }} == Географија == [[Податотека:Mk Frankfurt Nachbargemeinden.png|thumb|Франкфурт како центар на регионот Рајна-Мајна]] [[Податотека:Ortsbezirke von Frankfurt am Main.png|thumb|16 ''Ortsbezirke'' (окружна област) на Франкфурт]] === Географска положба === Градот е сместен на двете страни на реката [[Мајна]] во југозападниот дел на [[Германија]]. Во јужниот дел на градот се наоѓаат градските шуми на Франкфурт (''Frankfurter Stadtwald''), германската најголема шума внатре во градот. Центарот на Франкфурт е сместен на северната страна на реката. === Соседски заедници и области === На запад, Франкфурт се граничи со [[Мајна-Таунус-Крајс]] ([[Хатерсхајм на Мајна]], [[Крифтел]], [[Хофхајм на Таунус]], [[Келкхајм]], [[Лидербах на Таунус]], [[Сулцбах (Таунус)]], [[Швалбах на Таунус]] и [[Ешборн]]); на северозапад со [[Горен Таунус (округ)|Горен Таунус]] ([[Штајнбах (Таунус)]], [[Оберурзел]] и [[Бад Хомбург]]); на север со [[Ветераукрајс]] ([[Карбен]] и [[Бад Филбел]]); на североисток со [[Мајна-Кинцих-Крајс]] ([[Нидерорфелден]] и [[Мајнтал]]); на југоисток со градот [[Офенбах на Мајна]]; на југ со [[Крајс Офенбах]] ([[Ној-Изенбург]]) и на југозапад со [[Крајс Грос-Герау]] ([[Мерфелден-Валдорф]], [[Риселсхајманд]] и [[Келстербах]]). === Градски делови и окрузи === Градот е поделен на 46 градски делови (''Stadtteile'' или ''Ortsteile''), кои пак се поделени на 118 градски бецирк (''Stadtbezirke''). Најголемиот Ortsteil е [[Заксенхаузен-Зид]]. Повеќето градски делови ги припоија предградијата (''Vororte'') или претходно одделните градови, како [[Хекст]]. Некои како [[Норденд]] никнаа за време на рапидното збогатување на градот во Грундерцајт по што следеше соединувањето на Германија. Другите беа формирани од населбите, кои претходно им припаѓале на други градови, како [[Дорнбуш]]. 46 поделби се комбинирани во 16 окружни области или ''Ortsbezirke'', кад секој од нив има Окружен комитет и претседавач. === Историја на припојувањето === Сè до средината на XIX век, територијата на Франкфурт се состоеше од сегашните Градски делови (Stadtteile) на [[Алтштад]], [[Иненштад]], [[Банхофсфиртел]], [[Гутлојтфиртел]], [[Галус]], [[Вестенд]], [[Норденд]], [[Остенде]], [[Ридервалд]] и [[Заксенахаузен]]. По 1877 година, голем број претходно независни области биле вклучени во градот. == Главни знаменитости == [[Податотека:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|thumb|right|[[Катедрала во Франкфурт|Катедралата Свети Вартоломеј]]]] === Катедрала Свети Бартолемеј === {{Главна|Катедрала Франкфурт}} Катедралата Св. Вартоломеј (''Dom Sankt Bartholomäus'') — градба во [[Готска архитектура|готски]] стил, која е изградена во XIV и XV век на темелите на претходната црква од [[меровинзи]]шко време. Таа е главната црква во Франкфурт. Од 1365 година па наваму, царевите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] биле избирани од црквата и од 1562 до 1792, римско-германските цареви биле овде крунисувани. Од XVIII век, Св. Вартоломеј била нарекувана „[[катедрала]]“ од страна на народот, иако никогаш не била седиште на некој епископ. Во 1867 година, катедралата била уништена од пожар и била повторно обновена во сегашниот свој стил. Висината на катедралата е 95 метри. === Црква Свети Павле === {{Главна|Црква Свети Павле (Франкфурт)}} [[Податотека:Frankfurt Am Main-Paulskirche-Ansicht vom Maintower.jpg|thumb|upright|Црква Свети Павле]] Црквата Св. Павле (''Paulskirche'') — национален историски споменик во Германија со голема политичка симболика, бидејќи била седиште на првиот демократски избран Парламент во 1848 година. Во 1789 година била основана како протестанска црква, но не била завршена сè до 1833 година. Нејзината важност има корени од [[Франкфуртски парламент|Парламентот на Франкфурт]], кој се состанувал во црквата за време на револуционерните години 1848/49 со цел да напишат Устав за обединета Германија. Обидот не успеа, бидејќи монарсите од [[Прусија]] и [[Австрија]] не сакале да ја изгубат моќта, и во 1849 година пруската војска го завршиле демократскиот експеримент со сила на закана и со тоа парламентот бил разрешен. Понатаму, објектот бил повторно искористена во служба на црквата. Св. Павле била делумно уништена во Втората светска војна, особено внатрешноста на зградата, која сега има модерен стил. Била брзо и симболично повторно изградена по војната; а денес не се користи за верски служби, туку главно за изложби и настани. === Старата оперска куќа === [[Податотека:Alte Oper Frankfurt Winter 2008.jpg|thumb|left|''[[Стара опера|Старата опера]]'', старата оперска куќа, сега е концертна сала.]] Познатата стара оперска куќа (''Alte Oper'') била изградена во 1880 година од страна на архитектот [[Ричард Лусе]]. Била една од главните оперски куќи во Германија сè дотогаш додека не била тешко уништена во Втората светска војна. Сè до доцните 1970 години била рушевина, со прекар „Најубава германска рушевина“. Имало мислења дури и да се минира. Поранешниот градоначалник на Франкфурт [[Руди Арнт]] повикал минирање во 1960-тите години, со што го здобил прекарот „Динамитот-Руди“. (подоцна Руди споменал дека никогаш не мислел на таа сугестија сериозно). Должејќи се на јавниот притисок, била целосно реконструирана и одново отворена во 1981 година. Денес служи како концертна сала, додека оперите се изведуваат во Операта Франкфурт. Насловот на бордурата на Старата опера вели: „Dem Wahren, Schönen, Guten“ (За вистината, за убавината, за доброто“). === Франкфуртската оперска куќа === Франкфуртската опера е водечка оперска компанија во Германија и една од најважните оперски куќи во Европа. Била избрана за „Оперска куќа на годината“ од страна на германското списание ''Opernwelt'' во 1995 и 2003 година. === Црква Света Катарина === [[Податотека:Frankfurt am Main, St. Katharinenkirche an der Hauptwache.jpg|thumb|upright|[[Црква Св. Катарина, Франкфурт|Црква Св. Катарина]]]] Црквата Св. Катарина е најголемата [[Евангелистичка црква во Германија|евангелистичка (лутеранска)]] црква во Франкфурт. Сместена е во самиот центар на градот на влезот во [[Цајл]]. === Хауптвахе === [[Податотека:Frankfurt am Main, Hauptwache (square).jpg|thumb|left|Финансиската областа (позади) и Хауптвахе (напред).]] Хауптвахе (''Hauptwache'') — зграда во [[Барокна архитектура|барокен]] стил изградена во 1730 година, најпрво се користела како затвор. Името ѝ е дадено по околниот плоштад и транспортниот центар под неа. Таа се наоѓа на едниот крај на Цајл, на главната шопинг-улица во градот. === Цајл === Цајл е главната улица за шопинг во Франкфурт и една од најнатрупаните во Германија. Улицата е пешачка зона и се граничи со два големи плоштади, Хауптвахе на запад и [[Констаблервахе]] на исток. Таа е втората најскапа улица за продавниците за изнајмување под кирија во цела Германија, веднаш по [[Кауфингерштрасе]] во [[Минхен]]. Во текот на еден месец пред Божиќ, продолжената пешачка зона е резервирана за еден од најголемите и најстарите [[Божиќен пазар|божиќни пазари]] во Германија. === Ремер === Името на градската куќа значи „Римски“. Всушност, девет куќи биле земени од страна на градскиот совет во 1405 од богатите трговски семејства. Средната куќа станала градска куќа, подоцна била поврзана со соседните згради. На горниот спрат е ''Kaisersaal'' (Салата на царот), каде што ново крунисаниот император ги одржувал своите гозби. Ремер бил делумно уништен за време на Втората светска војна и подоцна повторно обновен. Сместен е во Ремерберг (плоштадот на градската куќа). {{wide image|Panorama 52.JPG|900px|360° поглед на [[Ремерберг]] (плоштадот на градската куќа)}} === Архитектура на XX век === * [[Фрауенфриденкирхе]], изградена 1929, пример за рана модерна градба на црква. * [[Гросмарктхале]], изградена 1926–1928, поранешен пазар на трговија на големо, а подоцна седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. * [[Зграда ИГ Фарбен|Зградата ИГ Фарбен]], изградена 1928–1930, денешен [[Универзитет Франкфурт|Универзитет Јохан Волфганг Гете]]. * [[Куќа на Гете|Куќата на Гете]], повторно изградена во 1947. Родното место на [[Јохан Волфганг фон Гете]] од 1749 година била уништена во Втората светска војна и подоцна повторно изградена исто како оригиналот. Музејот на Гете е веднаш до неа. * [[Музеј за применета уметност|Музејот за применета уметност]], изграден 1985, дизајниран од страна на [[Рихард Mајер]] === Облакодери === {{Поврзано|Список на највисоки згради во Франкфурт}} {{wide image|Cityscape Frankfurt 2010-2.jpg|900px|Хоризонтот на Франкфурт во август 2010, погледнат од југ}} Франкфурт е единствен град во Германија со значаен број облакодери, се мисли на згради од најмалку 150 метри. Постојат единаесет згради и уште две (Кулата 185, 205 метри и Седиштето на Европската централна банка, 185 метри) во фаза на изградба. Само Бон, исто така, има една зграда (Пост кулата, 163 метри) над 150 метри. Најголем број од облакодерите во Франкфурт се сместени во западниот дел од центарот на градот познат како Банкенфиртел (финансиска област). Највисоките облакодери во Франкфурт се: * [[Кула Комерцбанк]], 259 метри — европска највисока зграда (1997–2003), седиште на [[Комерцбанк]]. * [[Кула Месе]], 257 метри — европска највисока зграда (1990–1997). * [[Вестендштрасе 1]], 208 метри — седиште на [[ДЗ Банк]]. * [[Кула Мајна]], 200 метри — седиште на [[Хелаба|Ландесбанк Хесен-Тирингија]] со платформа за набљудување отворена за јавност. * [[Кула 185]], 200 метри — седиште на [[ПВЦ|ПвЦ Германија]] * [[Тријанон (Франкфурт на Мајна)|Тријанон]], 186 метри — седиште на ДекаБанк. * [[Опернтурм]], 170 метри - седиште на [[УБС|УБС Германија]] * [[Кула Силвер (Франкфурт)|Кула Силвер]], 166 метри — германска највисока зграда (1978–1990), седиште на [[Дрезднер Банк]]. * [[Плаза Биро Центар]], 159 метри — германска највисока зграда (1976–1978). * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк I]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк II]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Скајпер]], 154 метри. [[Податотека:Frankfurt am Main, Central business district (2024).jpg|мини|Облакодери во Франкфурт]] === Други високи згради === * [[Кула Европа]] - Кулата Европа е телекомуникациска кула, позната како Франкфуртска ТВ-кула. Таа е највисоката кула во градот со висина од 337,5 метри. Била отворена за јавност во 1999 година, со прием на вртешкиот врв. Месното население ја нарекува „Гинхајмер Шпаргел“ (''Гинхајмер Аспарагус''), што не е точно, бидејќи не е сместена во округот [[Гинхајм]], туку се наоѓа на неколку метри во округот [[Бокенхајм]]. * [[Кула Хенингер]] - Кулата Хенингер е 120 метри висок силос за жито, изграден од 1959–1961 и во сопственост на пиварницата Хенингер. Има два ротирачки ресторани на висона на 101 и 106 метри и отворена платформа за набљудување на висока од 110 метри. Кулата била затворена за јавност сè до октомври 2002 година. Плановите за уништување на кулата и заменување на истата биле оставени. Денес има нови планови да се претвори во станбена кула. * [[Кула Гете]] - Кулата Гете е 43 метри висока кула, изградена целосно од дрво на северниот крај на Франкфуртската градска шума во Заксенхаузен. Таа е петта по големина дрвена градба во Германија. Била изградена во 1931 година и сè уште е популарно место за туристите, посебно за семејствата како големо собиралиште и кафетеријата е изградена на долниот дел од кулата. == Култура == [[Податотека:Frankfurt Museumsuferfest 2025 - 05.jpg|thumb|left|Музеумуферфест во 2025]] === Фестивали === Најголемиот фестивал во градот е '''Museumsuferfest''' (Музејскиот фестивал на речниот брег). Тоа е еден од најголемите културни фестивали во Германија, кој привлекува над 3 милиони посетители во период од 3 дена. Се случува еднаш годишно на крајот на август, на двете страни на речниот брег на реката [[Мајна]] во центарот на градот. Тука се сместени над 20 музеи кои се отворени до доцна во ноќта. Исто така постојат посебни атракции како живи свирки, танцувачки шоуа, неколку штандови за уметност, работилници за накит, облека и храна од секаде во светот. Завршува со спектакуларен огномет. [[File:Frankfurt am Main, Dippemess (Herbst 2025), Booster (ride).jpg|thumb|left|'''Dippemess''' во 2025]] Најстариот народен фестивал во Франкфурт е '''Dippemess''' (Фестивалот за камени работи) кој се одржува двапати годишно околу [[Велигден]] и на крајот на септември во источниот дел на градот. За првпат е споменат во XIV век како годишен пазар, а денес е повеќе од забавен парк. ( "Dippe" на регионалниот дијалект на Хесен, збор кој значи „пехар“ или „грне“ и кој нема да биде разбран во најголем број германси региони. Името на фестивалот потекнува од самата намена, кога на саем се нудеа традиционални украсни грниња, лонци или други работи од камен). [[Податотека:Frankfurt am Main, Wäldchestag, Karussell und Riesenrad.jpg|thumb|left|Велдцхестаг во 2025]] Франкфуртскиот '''Wäldchestag''' (Денот на дрвото) — шеговито познат како регионален празник затоа што сè до 1990-тите години, било познато дека продавниците во Франкфурт биле затворени на овој ден. И покрај името, фестивалот се одржува четири дена по [[Педесетница]]та, а всушност Денот на шумата се одржува во вторник. Но, она што е посебно за овој фестивал е неговата местоположба во Градската шума на Франкфурт, јужно од центарот на градот, во [[Нидеррад]]. Фестивалот '''Wolkenkratzer Festival''' (Фестивалот на облакодерите) — уникатен во Германија. Се одржува нередовно, последниот беше во мај 2007 година. Два дена повеќето облакодери во Франкфурт се отворени за јавноста, што секако не е секогаш случај, независно од палубата за набљудување на [[Кула Мајна|Кулата Мајна]]. Околу 1.2 милиони посетители ја искористиле можноста да го видат градот од горе. Падобранците, скокачите од височина, огнометите и ласерските шоуа се дополнителни атракции. Следниот фестивал ќе се одржи во 2013 година. '''Звукот на Франкфурт''' — музички фестивал кој се одржува во центарот на градот. Се одржувал редовно од 1994-2004 година. Разни артисти и бендови изведуваат отворени и бесплатни концерти на осум бини сместени главно околу Цајл. Различните видови музика (рок, латино, техно, хаус, алтернативна и поп-музика) привлекувааат околу 500.000 посетители секоја година. === Странска култура === *[[Институт Сервантес]] *[[Централна и источноевропска он-лајн библиотека]] === Музеи === [[Податотека:FrankfurtM Staedel.jpg|thumb|Штедел]] [[Податотека:Frankfurt Am Main-Senckenberg Naturmuseum von Osten-20120325.jpg|thumb|[[Природен музеј Зенкенберг|Музеј Зенкенберг]]]] [[Податотека:Schirn-ffm001.jpg|thumb|[[Ширн Кунстхале Франкфурт|Уметничка галерија Ширн]] од горе]] [[Податотека:Frankfurter Bethmännchen 1.JPG|thumb|[[Бетменхен]]]] Најголемиот број музеи во Франкфурт се распоредени по должината на реката Мајна во Захсенхаузен (јужната страна) или во стариот дел на градскиот центар (северниот дел). Областа е позната како Museumsufer (Музејски речен брег). Има 13 музеи на јужната страна помеѓу Eiserner Steg и Friedensbrücke, вклучувајќи ги: * [[Германски архитектонски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Architekturmuseum]] (германски архитектонски музеј) * [[Германски филмски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Filmmuseum]] (германски филмски музеј) * [[Музеј за икони (Франкфурт на Мајна)|Ikonenmuseum]] (музеј за [[икона|икони]]) * [[Liebieghaus]] (општински музеј за скулптури) * [[Музеј за применета уметност (Франкфурт на Мајна)|Museum für Angewandte Kunst]] (Museum of Applied Art) * [[Музеј Гирш (Франкфурт на Мајна)|Museum Giersch]] (регионален музеј за уметност) * [[Музеј за комуникација (Франкфурт на Мајна)|Museum für Kommunikation]] * [[Музеј за светските култури (Франкфурт на Мајна)|Museum der Weltkulturen]] (Музеј за светските култури) * [[Штедел|Städel]], еден од најпознатите уметнички музеи во Германија Самата улица, Schaumainkai, е делумно затворена за сообраќај во саботи за најголемиот пазар за стари работи во Франкфурт. Има два музеи на северната страна: * [[Еврејскиот Музеј (Франкфурт на Мајна)|Еврејскиот музеј]] * [[Историски музеј (Франкфурт на Мајан)|Historisches Museum]] Музеи кои не се на самиот речен брег: * [[Музеј за модерна уметност (Франкфурт на Мајна)|Музеј за модерна уметност]] * [[Уметничка галерија Ширн|Schirn Kunsthalle (Уметничка галерија Ширн)]] * Заедница за франкфуртската уметност, основана во 1829 Друг важен музеј е сместен во областа [[Вестенд]]: * [[Природно-историски музеј Зенкенберг]], најголемиот природно-историски музеј во Германија. === Кулинарски специјалитети === * Франкфуртски колбас ([[хот дог]]) * [[Frankfurter Rindswurst]] (франкфуртски говедски колбас) * [[Apfelwein]] (Вино од јаболко) * [[Зелен сос]] * [[Бетменхен]] * [[Frankfurter Kranz]] * [[Handkäse|Handkäse mit Musik]] * [[Frankfurter Rippchen|Rippchen mit Kraut]] === Денс музика === Корените на [[Техно музика|техно-музиката]] потекнуваат од [[Германија]], а особено од Франкфурт. Овде, во раните 1990-ти години, локалниот диџеј [[Свен Фет]] и диџејот ДАГ за првпат отсвирија јак, длабок стил на ациден хаус, кој стана многу популарен во целиот свет во следната декада. Едно од главните места на раната [[транс музика]] беше ноќниот клуб Омен. Според тоа, едни од најраните и највлијателните техно-влијанија, Џем и Спун, Денс 2 Транс, [[Оливер Либ]] и Хардфлур и дискографските куќи како што беа Хартхаус и Ај Кју, биле основани во градот во 1990-ти години. == Сообраќај == [[Податотека:AirportFrankfurt fromair.jpg|thumb|left|[[Аеродром Франкфурт]]]] [[Податотека:Zeil-ffm001.jpg|thumb|left|[[Цајл]], главната шопинг-улица во Франкфурт]] [[Податотека:Frankfurt Main Hauptbahnhof 6229.jpg|thumb|left|[[Франкфурт Хауптбанхоф]] (централната железничка станица)]] [[Податотека:Frankfurt am Main - Netzplan Schienennahverkehr.png|thumb|left]] [[Податотека:City tunnel frankfurt einfahrt sued.jpg|thumb|left|[[Франкфурт С-Бан|С-Бан]] излегува од подземниот дел во центарот на градот]] [[Податотека:Frankfurt U-Bahn Train Type U4.jpg|thumb|left|[[Франкфурт У-Бан|У-Бан]] на Хауптвахе]] [[Податотека:VGF S201 29.11.2005 Suedbahnhof.JPG|thumb|left|Трамвај на Јужната станица Франкфурт]] === Аеродроми === До градот од другите градови ширум светот се стигнува преку [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот Франкфурт]] (''Flughafen Frankfurt am Main''), кој е сместен на 12 км од центарот на градот. Аеродромот има три [[писта|писти]] и има 265 постојани одредишта. Рангиран е меѓу првите десет аеродроми во светот и е најголем карго аеродром во [[Европа]]. Аеродромот исто така служи како седиште на [[Кондор Ерлајнс|Кондор]] и како главно седиште за германскиот [[авиопревозник]] [[Луфтханза]]. Во зависност од тоа колку вкупно патници има или колку летови се искористени, рангиран е на второто или третото место за најпрометните во Европа по [[Аеродром Лондон-Хитроу|лондонскиот аеродром Хитроу]] и [[Аеродром Париз-Шарл де Гол|парискиот аеродром Шарл де Гол]]. Во 2009 година низ Франкфуртскиот аеродром поминаа 50.9 милиони патници. До аеродромот се стигнува со кола или автобус и има две железнички станици, една регионална и една за подалечни одредишта. Линиите на [[Ес-железница|S-Bahn]] се S8 и S9 (насока „Frankfurt (Main) Hbf“, „[[Офенбах на Мајна|Offenbach Ost]]“ или "[[Ханау|Hanau]]"), оддалечен на 10-15 минути од аеродромот до Главната железничка и центарот на градот и возовите [[Интерсити|IC]] и [[Интерсити експрес|ICE]] за пооддалечените одредишта исто така на 10-15 минути. И покрај името, [[Аеродром Франкфурт-Хан|Аеродромот Франкфурт-Хан]] не е сместен во близина на Франкфурт, туку се наоѓа околу 120 км од градот во [[Лауценхаузен]] ([[Рајнска област-Пфалц]]). До овој аеродром може да се стигне единствено со кола или автобус. Автобуската линија започнува од Централната станица во Франкфурт и до аеродромот се потребни саат и четириесет и пет минути. Минатата година над 4 милиони патници го искористиле овој аеродром, со цел да ги употребат нискобуџетните авиокомпании како [[Рајанер]]. [[Аеродром Франкфурт-Егелсбах|Аеродромот Франкфурт-Егелсбах]] е прометен аеродром за општата авијација, сместен југоисточно од Меѓународниот аеродром Франкфурт, блиску до градот [[Егелсбах]]. === Патишта === Улиците во центарот на Франкфурт обично се пренатрупани со автомобили за време на сообраќајниот метеж. Некои области, особено оние околу центрите за шопинг [[Цајл]], се [[пешак|пешачки]] зони. Има бројни паркиралишта сместени низ градот. Франкфурт е сообраќајно седиште на системот на [[Германски автопати|германскиот аутобан]] (автопат). [[Франкфуртер Кројц]] е автопатска раскрсница блиску до аеродромот каде што се автопатите [[Автопат 3 (Германија)|А3]] ([[Келн]]-[[Вирцбург]]) и [[Автопат 5 (Германија)|А5]] ([[Базел]]-[[Хановер]]). Со околу 320.000 автомобили дневно, тоа е една од најнабиените крстосници во [[Европа]]. [[Автопат 66 (Германија)|А66]] го поврзува Франкфурт со [[Висбаден]] на запад и со [[Фулда]] на исток. [[Автопат 661 (Германија)|А661]] започнува на југ ([[Дармштат]]), поминува низ источниот дел на Франкфурт и завршува на север ([[Бад Хомбург]]). А648 е краток автопат во западниот дел на Франкфурт. === Железнички станици === Главната железница на Франкфурт е најголемата железничка станица во Германија во железничкиот сообраќај. Според бројот на патници, рангирана е на второто место заедно со главната железница на Минхен (секоја по 350.000) по главната желеница на Хамбург (450.000). Сместена е помеѓу [[Галус]] и [[Банхофсфиртел]], не многу оддалечена од [[Франкфуртски саем|Саемот на Франкфурт]] и [[финансиска област|финансиската област]] ([[Банкенфиртел]]). Служи како големо седиште на возовите на големи далечини (''[[Интерсити|InterCity]], [[Интерсити експрес|ICE]]''), на регионалните возови како и на јавниот транспортен систем на Франкфурт. Таа е крајна станица на најголемиот број ICE линии, правејќи ја најважната станица во германската мрежа на ICE. Овде, исто така, застануваат сите линии на [[Рајна-Мајна С-Бан]], две линии на [[Франкфурт У-Бан]], неколку [[трамвај]]ски и [[автобус]]ки линии. Регионалните и локалните возови се интегрирани во Јавниот транспортен систем Рајна-Мајна-Феркерсфербунг (''Rhein-Main-Verkehrsverbund'') (RMV), вториот по големина интегриран јавен транспортен систем во светот. Поголем е само [[Берлин]]скиот интегриран јавен транспортен систем (VBB). Железничката станица за далечни одредишта на Аеродромот го поврзува [[Аеродром Франкфурт|Меѓународниот аеродром на Франкфурт]] со главната железничка мрежа, најмногу со ICE, користејќи ја линијата Келн-Франкфурт. Тоа е една од двете железнички станици на аеродромот, а другата е за локалните S-Bahn (линиите S8 и S9) и регионалните возови со име Аеродромска регионална станица на Франкфурт. Третата станица на големи далечини во Франкфурт е Südbahnhof (Зидбанхоф), сместена во Заксенхаузен. Двете најголеми станици во центарот на градот се [[Станица Хауптвахе во Франкфурт на Мајна|Хауптвахе]] и [[Станица Констаблервахе во Франкфурт на Мајна|Констаблервахе]], двете сместени на најпознатата улица за шопинг во Франкфурт, [[Цајл]]. === Јавен превоз === Градот има два подземни железнички системи: U-Bahn и S-Bahn, како и надземниот трамвајски систем. Информации за U и S Bahn можат да се најдат на веб-станицата на RMV<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |title=Rhein-Main Transport Association |publisher=RMV.DE |date=2010-11-24 |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727002756/http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |url-status=dead }}</ref>. Девет линии на '''S-Bahn''' го поврзуваат Франкфурт со регионот на [[Франкфурт Рајна-Мајна|Рајна-Мајна]]. Повеќето линии имаат услуга на секои 15 минути во текот на целиот ден, секоја по една линија на време од 15 минути, или две линии кои служат една рута од 30 минути. Сите линии, освен Ѕ7 поминуваат низ тунелот на Франфурт и поминуваат низ [[Остендштрасе]], [[Констаблервахе]], [[Хауптвахе]], [[Таунусанлаге]] и Централната станица на Франкфурт. Со напуштање на градот S-Bahn-от се движи над земјата. Тој обезбедува пристап до Саемот на Франкфурт (S3-S6), аеродромот (S8-S9), стадионот (S7-S9) и градовите во близина како [[Висбаден]], [[Мајнц]], [[Дармштат]], [[Руселсхајм]], [[Ханау]], [[Офенбах на Мајна]], [[Бад Хомбург]], [[Кронберг]] и некои помали градови. '''U-Bahn-от''' има седум линии кои поминуваат низ центарот на градот и некои поголеми населби. [[Воз]]овите кои минуваат на таа линија се бавни возови, како и многуте други кои поминуаваат на сред улица наместо под земја, далеку од центарот на градот. Минималниот интервал на услугите е 2,5 минути, иако секојдневната шема е дека секоја линија поминува со честота до 7,5-10 минути, што доведува до околу 3-5 минути на секторите во центарот низ кои поминуваат многу линии. Франфурт има 9 [[трамвај]]ски линии кои поминуваат обично на секои 10 минути. Многу делови служат по две линии, на кои им се даваат во честота од по 5 минути за време на гужвите. Трамвајот оди само на земја и има многу повеќе постојки за разлика од U-Bahn или S-Bahn. Бројот на автобуски линии го комплетираат системот за јавен превоз ва Франкфурт. Ноќните линии ја преземаат работата на U-Bahn и трамвајот од 1.30 до 3.30 часот по полноќ<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nachtbus-frankfurt.de |title=Nightbus Frankfurt Rheinmain |publisher=Nachtbus-frankfurt.de |date= |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430194211/http://www.nachtbus-frankfurt.de/ |url-status=dead }}</ref>. === Такси === [[Такси]] може да се најде надвор од скоро секој S-Bahn или U-Bahn и на најголемите железнички раскрсници. Нормалниот начин за дибивање на такси е јавување до такси-операторот или директно одење до такси-станицата. И секако, иако не е правило, такси може да се најде и на улиците низ Франкфурт. === Велосипеди === Германската железница (''Deutsche Bahn'') исто така изнајмува и [[велосипед]]и за јавноста. Тие можат да се најдат на најголемите патни раскрсници или железнички станици. Сè што треба да направиш е да се јавиш и да изнајмиш за 0.06 евра за минута или дневно за 15 евра. Велосипедите се малку потешки, но имаат [[амортизер]]и за да го ублажат патувањето. [[Сребро|Сребрено]]-[[црвена боја|црвената]] боја на велосипедите со нивната уникатна рамка ги прават поочигледни и тешко достапни за кражба. Јавноста сега користи и велотакси кое вклучува [[триколка]] со заштитна кабина за патниците. Тоа е кабина за двајца и услугата ја покрива прошетката насекаде низ градот. Франкфурт исто така има мрежа од модерни велосипедски рути низ градот. Повеќето од велосипедските рути на долги далечини коишто водат до градот имаат свои велосипедски ленти. Многу од градските улици се „велосипедски улици“, каде што велосипедистот има првенство на патот, а на моторните возила им е дозволен пристап под услов да не им пречат на велосипедистите. Градот исто така има удел во велосипедизмот, погледни на порталот за велосипеди ([http://www.radfahren-ffm.de/ the Radfahrportal]). Секоја прва недела во месецот има настан за велосипеди наречен критична маса, кој започнува во 14 часот пред старата опера. == Економија и бизнис == Франкфурт е еден од водечките финансиски центри во Европа. Според годишниот извештај (2007) спроведен од страна на Cushman & Wakefield, тој е еден од првите три градови за меѓународни компании во Европа, заедно со [[Лондон]] и [[Париз]]. Според листата (2001) изготвена од страна на [[Универзитет Ливерпул|Универзитетот на Ливерпул]], Франкфурт е најбогатиот град во Европа според [[бруто-домашен производ]] (БДП) по глава на жител. По Франкфурт се [[Карлсруе]], [[Париз]] и [[Минхен]]<ref>Nick Swift: ''[http://www.citymayors.com/business/eurocities_gdp.html European cities outperform their English counterparts]''. citymayors.com (Zugriff am 1.&nbsp;November 2006)</ref> . The Mercer Human Resource Consulting Worldwide Quality of Living Survey 2007 го рангира Франкфурт на седмата позиција на градови со највисок [[квалитет на живот]] во светот. Единствениот германски град со повисок квалитет беше [[Диселдорф]] на шестата позиција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mercer.com/qol#Europe |title=Highlights from the 2007 Quality of Livings – Mercer Human Resource Consulting |publisher=Mercer.com |date= |accessdate=2010-10-24}}</ref>. [[Податотека:Deutsche-bank-ffm001.jpg|thumb|upright|[[Кули-близначки Дојче Банк]]]] [[Податотека:Eurotower-ffm005.jpg|thumb|right|[[Еврокула (Франкфурт)|Еврокула]], седиште на Европската централна банка]] [[Податотека:Bulle und Bär Frankfurt.jpg|thumb|[[Пазарен тренд|Бик и мечка]] пред Берзата во Франкфурт]] [[Податотека:Messeturm.png|thumb|upright|[[Кула Месе]] на изложбен центар]] === Банки === Франкфурт често го викаат ''градот на банките'' во Германија. Понекогаш е наречен ''Mainhattan'' ([[кованица]] од зборовите на локалната река [[Мајна]] и [[Менхетн]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]) или ''Банкфурт''. Во 2006 година шест од десетте најголеми германски банки имаа нивно седиште во градот, вклучувајќи ги и првите три (Дојче Банк, Комерцбанк и ДЦ Банк)<ref>''[http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp The Top 100 German banks 2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101006205422/http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp |date=2010-10-06 }}''</ref>. Други важни банки се are ИНГ Диба, КфВ, БХФ Банк, Банкхаус Мецлер, Делбрик Бетман Мафај, ДекаБанк, Ландесбанк Хесен-Тирингија и Франкфуртер Шпаркасе. Овде има над триста национални и меѓународни банки<ref>''[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de Wirtschaft in Frankfurt am Main] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101005175601/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de |date=2010-10-05 }}''</ref>. [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (''Europäische Zentralbank'') — една од најважните централни банки во светот, одговорна за монетарната политика покривајќи 16 земји–членки на [[Еврозона]]та. Од основањето во 1998 година седиштето е сместено во центарот на Франкфурт, иако сега има планови за преместување во убавата област на поранешниот пазар за големопродажба ([''[Гросмарктхале|Großmarkthalle]]'') во источниот дел на градот. [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]] (''Deutsche Bundesbank'') — составен дел од Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ). Создадена е во 1957 година. === Берза === Со [[берза]]та (''Frankfurter Wertpapierbörse'') и XETRA, кои ѝ припаѓаат на [[Германска берза|германската берза]], Франкфурт ја има втората најголема берза во Европа по [[Лондонска берза|Лондонската берза]]. Тоа е најголемата берза во Германија со над 90% промет на германскиот пазар. Во однос на пазарната капитализација, германската берза е една од најголемите берзи во светот. === Саеми === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Франкфуртски Саем организирал 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународниот саем за автомобили]], [[Саем на книгата во Франкфурт|саемот за книга во Франкфурт]], Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. === Агенции за рекламирање === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Messe Frankfurt аранжираше 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се Меѓународниот саем за автомобили, саемот за книга во Франкфурт, Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. Иако е најпознат по банките, исто така Франкфурт е центар на медиумски компании. Има околу 570 компании во рекламната индустрија и 270 компании за односи со јавноста. Според рангирањето на магазинот Фокус од ноември 2007 година, 7 од 49 најголеми компании во Германија се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги McCann-Erickson, Saatchi & Saatchi, JWT и Publicis. Берлин има девет а Хамбург осум. По Франкфурт доаѓа Минхен со шест, а Висбаден е на листата со две. === Сметководствени и професионални услуги === Големата четворка, четирите најголеми меѓународни фирми за сметководство и професионални услуги, се сместени во или во близина на Франкфурт. Тие се Deloitte Touche Tohmatsu, KPMG (Европското седиште), PricewaterhouseCoopers (PwC). Ernst & Young е сместен во близина на градот Ешборн. === Консалтинг менаџмент === Некои од најголемите меѓународни фирми за консалтинг менаџмент се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги Accenture, Arthur D. Little, McKinsey & Company,Boston Consulting Group, Booz & Company, Oliver Wyman, Bearing Point, Capgemini, Bain & Company и Roland Berger Strategy Consultants. === Електронска комуникација === Франкфурт исто така е важно за [[интернет]]от. Таа е седиште на најголемата светска фирма за доделување на IP-адреси, DE-CIX, каде што се регистрирани најдоминантните имиња. === Адвокати === Франкфурт ја има најголемата концентрација на адвокати во Германија, процентуално еден адвокат на 99 жители. Најголемите меѓународни адвокатски компании имаат претставништва во Франкфурт меѓу кои Allen & Overy, Baker & McKenzie, Clifford Chance, Cleary Gottlieb Steen & Hamilton, Debevoise & Plimpton, DLA Piper,Freshfields Bruckhaus Deringer, Hogan Lovells, Jones Day, Linklaters, Mayer Brown, Milbank, Tweed, Hadley & McCloy, Norton Rose, Shearman & Sterling, Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom, Taylor Wessing и White & Case. === Работа во Франкфурт === Со над 922 работни места на 1000 жители, Франкфурт ја има најголемата концентрација на работни места во Германија. Најголем број од околу 600,000 работни места со само 663,000 жители на градот е изјаснет како град со најголем број жители од приградските населби коишто работат во градот,со што се крева бруто-домашниот производ на популацијата значајно. Во работните денови и во саботите има над милион луѓе го границите на градот. Во другите денови, според статистиката богатството на Франкфурт е намалено, во корист на покраините и градовите таканаречени "Speckgürtel", како што се Bad Homburg, Königstein im Taunus, Kronberg im Taunus и Bad Soden am Taunus, чии жители работат во Франкфурт. Покрај тоа, Франкфурт исто така имаше, 2008, највисоко ниво на криминал, на 100 000 жители во Германија со 15.976 криминални дела годишно и 3 убиства на 100 000 луѓе. Оваа статистика е резултат на приградското население што е пресметано на 650 000 жители, а исто така вклучува и криминални дела извршени на аеродром, како шверцување. Франкфурт всушност е многу безбеден град, што е поткрепено на испитувањата меѓу жителите. Меѓународниот аеродром на Франкфурт е и самиот најголемо место за работа во Германија. === Други бизниси === Франкфурт е седиште на хемиските индустрии, на софтвер бизнисот и центрите за јавување. Развојот на бизнисот и другите важни оддели на Дојчебан се сместени во седиштето во Галус. Заради Hoechst AG, Франкфурт се смета за „Аптека на светот“ Најголемиот индустриски парк во Франкфурт е едно од трите места на хемиската и фармацевтската индустрија во Европа. Исто така Франкфурт е седиште на неколку големи германски индустриски здруженија како што се здружението за хемиска индустрија, здружението за германски градежни машини и опрема, здружението за електротехничка, електронска и информатичка технологија здружени со комисиите за електротехнички стандарди, и здружението на произведувачите на германски автомобили, кое што моментално се сели во Франкфурт. Унијата на произведувачи на германски автомобили секоја втора година се состанува во Франкфурт за да се совпадне со меѓунаросниот саем за автомобили, споменат погоре. Здружението на германски издавачи на книги има седиште во Франкфурт и го организира саемот на книга во Франкфурт. Во врска со трудовите здруженија Франкфурт е седиште на централата на IG Metall и IG Bau. Луфтханса ги одржува главните врски преку центарот за авијација преку франкфуртскиот аеродром. Главниот производител на вода и струја за регионот Франкфурт Рајна – Мајна е сместен во самиот град. Во Франкфурт се сместени главните претставништва на: Германското фудбалско здружение, „[[Фиат]]“, „[[Нинтендо]]“, „[[Мазерати]]“, „[[Ферари]]“, „[[Алфа Ромео]]“, „[[Ланча]]“, „[[Хјундаи]]“, „[[Киа]]“, „[[Јагуар (автомобил)|Јагуар]]“, „[[Опел]]“, „[[Фереро]]“. === Земјиште и недвижнини === Франкфурт има највисока концентрација на сопственици на земјиште во Германија.Ова се должи на бројни финансиски работници во градот, но исто така и поради метрополската природа со што четвртина од луѓето се странци. Од оваа причина Франкфуртскиот пазар функционира различно од остатокот од земјата каде што цените се генерално пониски од Франкфурт. Цените на германското земјиште се намалени поради поранешната Источна Германија. Економски јаките градови како Франкфурт и другите градови во западна Германија имаат зголемување на пазарот што привлекува многу купувачи од Далечниот Исток. === Институции и организација === Франкфурт е седиште на Германската национална библиотека, Врховниот суд на Хесен, Судската служба на Хесен и има своја полициска академија. Пожарникарскиот оддел, основан 1874 година, и доброволниот пожарникарски оддел имаат осум пожарникарски сектори. Сè до нивното разрешување на крајот на 2003 година, Франкфурт беше седиштето на Федералниот дисциплинарен суд. Германското претставништво на Меѓународната финансиска корпорација, дел од групацијата на Светската банка и Комитетот за европско осигурување и окупациони пензиски ревизори,, Европската осигурителна контрола, имаат седиште во Франкфурт. Во Франкфурт има 88 конзулати. Само Њујорк и Хамбург имаат повеќе. Русија и Кина неодамна отворија генерални конзулати во Франкфурт. Генералниот конзулат на Соединетите држави во Франкфурт во Екенхајм е најголемиот американски конзулат во светот. === Медиуми === [[Податотека:FAZ Building 2.jpg|thumb|left|Зградата на редакцијата на ''[[Франкфуртер алгемајне цајтунг]]'']] Во Франкфурт се издават два важни дневни весници. Конзервативниот Frankfurter Allgemeine Zeitung за првап се издаде во 1949 година и е германски весник кој е најраспространет надвор од Германија, а издавачите го испраќаат во 148 земји секој ден. FAZ се издава во 380 000 примероци дневно. Другиот важен весник, Frankfurter Rundschau, за првпат е издаден во 1945 година и дневно се издаваат по 181 000 примероци. Франкфурт е исто така седиште на новата агенција Reuters. Од Франкфурт потекнуваат и неколку списанија. Journal Frankfurt е најпознато списание поврзано со настани, забави. „Еколошкото списание“ , „Öko-Test“, објавува материјали за зелената забава на Германија во Бокенхајм. Бокенхајм е познат по квиз-списанијата со истото име и е седиште на издавачката куќа на сатиричното списание, Titanic. Првата радио станица на Франкфурт беше Südwestdeutsche Rundfunkdienst AG (Југозападното германско радио), кое започнало со работа во 1924 година. Најуспешна им е станицата Hessischer Rundfunk. Станицата "Funkhaus am Dornbusch" е една од најпознатите радио и телевииски емисии. Тука е и ARD-Stern која емитува материјали од поединечните емитери преку високотехнолошкта мрежа. Bloomberg TV и RTL имаат регионални станици на Neuen Mainzer Straße. Други радија во Франкфурт се Main FM и Radio X.. Најголемата приватна радио станица во регионот FFH е сместена во близина на бањата Вилбел. Од август 1945 година, мрежата на американските сили се емитуваше од Франкфурт. Поради намалувањето на војската, сместеноста во Франфурт на чие место беше мрежата на американските сили, беше напуштена. Од октомври 2004 година, мрежата на американските сили ги емитуваше европските програми од Манхајм. == Образование и истажување == Во Франкфурт на Мајна има два универзитети и неколку посебни школи. Има две школи за бизнис;Школата за бизнис Гете на универзитетот Гете и Франкфуртската школа за финансии и менаџмент. === Универзитет Јохан Волфганг Гете === Најстариот и најпознатиот универзитет во градот е универзитетот Јохан Волфганг Гете, со објекти во Бокенхајм, Вестенд и Ридберг и универзитетската болница во Нидеррад. Престижната Школа за бизнис Гете е дел од Универзитетската куќа за финансии на кампусот Вестенд. Во програмата на оваа школа има над 70% студенти од целиот свет кои учат тука. === Универзитет за применети науки во Франкфурт === Франкфуртскиот Универзитет за применети науки (Fachhochschule Frankfurt am Main) беше оформен од неколку постари организации во 1971 година, и нуди над 38 студиски области во уметноста, науката, инжинерството и правото. Некои од најважните истражни проекти се: Симулатори на планетата Земја, FraLine-Школо за ИТ-технологија, квантитативни анализи на метанот во човекиот труп со помош на масивни спектрометри, софтвер-инжинерство (fraDesk), анализи на квалитативниот и квантитативниот гас во белите дробови на човекот, долгорочни студии на модулите на сончевата фотонапонска енергија. === Школа за финансии и менаџмент во Франкфурт === Покрај универзитетот е Школата за финансии и менаџмент на Франкфурт, најпрво позната како Hochschule für Bankwirtschaft (Институција за високо образование за банкарска економија), со свој кампус во соседството на Остенд. Од 2001 година, таа е посебна институција за студирање економија и менаџмент или FOM. === Штеделшуле === Франкфурт има државна институција за високо уметничко образовиние позната како Städelschule , основана во 1817 година од страна на Јохан Фридрих Штедел, која беше одземена од страна на градот во 1942 година и повторно вратена во државно школо за уметност. === Музичко училиште и конзерваториуми === Музички институции се Франкфуртскиот универзитет за музија и сценски уметнсти и Високиот конзерваториум, кој беше основан во 1878 година. === Други важни школи === До септември 2003 година, Франкфурт исто така беше седиште на школата за библиотекарска наука и администрација. Филозофско-теолошката институција Свети Георг (Philosophisch-Theologische Hochschule Sankt Georgen), приватна институција со членство во германското интригантно здружение, беше сместена во Заксенхаузен сè до 1950 година. Градот е исто така седиште на три Макс Планк општествени институти: Макс Планк институтот за европска историја на правото, Макс Планк институтот за биофизика и Макс Панк институтот за истражување на мозокот. Франкфуртскиот институт за напредни студии, спонзориран од неколку институционални и приватни извори, е вклучен во теоретското истражување во физиката, хемијата,науката за нервите и компјутерката наука. Франкфурт е исто така седиште на Römisch-Germanische-Kommission (RGK), бранша на Германскиот археолошки институт за праисториската археологија во Германија и Европа. RGK е вклучен во разни проекти за истражување. Библиотеката, со над 130 000 материјали, е една од најголемите специјализирани археолошки библиотеки во светот. === Образование и медиуми === Во последните години, градот Франкфурт многу инвестираше во информатичката инфраструктура во свите школи. Како резулата на тоа, школите во Франкфурт сега се едни од најопремените школи во светот, со достапноста до компјутери и други медиумски опреми. Со цел да се обезбеди одржување и поддршка на школите со компјутери, градот Франкфурт во соработка со Универзитетот за применети науки го започна проектот Fraline - IT-Schul-Service, иницијатвно ангажирање на студентите да обезбедат основна компјутерска поддршка во школите. == Спорт == Франкфут е дом на следниве спорски тимови и клубови: Eintracht Frankfurt (фудбал), FSV Frankfurt (фудбал), 1. FFC Frankfurt (фудбал), Frankfurter FC Germania 1894 (фудбал), Rot-Weiss Frankfurt (фудбал), Frankfurt Lions (хокеј на мраз), Deutsche Bank Skyliners (кошарка). Франкфурт беше дома на следниве тимови или клубови: 1. Bockenheimer FC 1899 (фудбал), Frankfurt Galaxy (американски фудбал). Франкфурт е дом на класичниот круг Rund um den Henninger-Turm. Исто така тој е дом на годишниот Франкфуртски маратон и Европското првенство на Ајронмен. == Меѓународни односи == {{Поврзано|Список на збратимени градови во Германија}} === Збратимени градови === Франкфурт има братски релации со: {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Лион]], [[Франција]] <small>''(од 1960)''<ref name="Lyon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Бирмингем]], [[Обединето Кралство]] <small>''(од 1966)''</small> * {{знамеикона|Италија}} [[Милано]], [[Италија]] <small>''(од 1971)''<ref name="Milan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2008-12-05|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Египет}} [[Каиро]], [[Египет]] <small>''(од 1979)''</small> || * {{знамеикона|Израел}} [[Тел Авив]], [[Израел]] <small>''(од 1980)''</small><ref name="Tel Aviv">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080320073540/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archivedate=2008-03-20 |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=he |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Кина}} [[Гуангжу]], [[Народна Република Кина|Кина]] <small>''(од 1988)''<ref name="Guangzhou">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx|title=Sister Cities of Guangzhou|publisher=Guangzhou Foreign Affairs Office|accessdate=2010-02-10}}</ref></small> * {{знамеикона|Канада}} [[Торонто]], [[Канада]] <small>''(од 1989)''</small> * {{знамеикона|Чешка}} [[Прага]], [[Чешка]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Prague">{{Наведена мрежна страница|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[авторски права|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=cs|accessdate=2009-07-02}}</ref> || * {{знамеикона|Унгарија}} [[Будимпешта]], [[Унгарија]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Budapest">{{Наведена мрежна страница|title=Sister cities of Budapest|language=hu|publisher=Official Website of Budapest|url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|accessdate=2009-07-01|archive-date=2005-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20050309070457/http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Германија}} [[Лајпциг]], [[Германија]] <small>''(од 1991)''</small><ref name="Leipzig">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|title=Leipzig - International Relations|publisher=© 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629111247/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Никарагва}} [[Гранада, Никарагва|Гранада]], [[Никарагва]] <small>''(од 1991)''</small> * {{знамеикона|Обединети Арапски Емирати}} [[Дубаи, Обединети Арапски Емирати|Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] <small>''(од 2005)''</small> |} === Партнерства === {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Деј ла Бар]], [[Франција]], партнер со [[Нидер-Ешбах (Франкфурт на Мајна)]] <small>''(од 1967; припоен во 1972)''</small> * {{знамеикона|Полска}} [[Краков]], [[Полска]] <small>''(од 1991)''<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> |} == Галерија == <gallery> File:Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg|Финансиската област, ноќе File:Frankfurt Am Main-Westend Tower-Ansicht vom Maintower.jpg|[[Вестендштрасе 1|Кула Вестенд]], исто така позната како „Крунисана кула“ File:Frankfurt am Main Friedensbrücke Westhafen.JPG|Поглед на брегот на Мајна File:Deutsche-bank-ffm002.jpg|Кулите-близначки [[Дојче Банк]] File:Frankfurt Goethehaus jhl.jpg|[[Куќата на Гете]] File:Kaiserstrasse-ffm011.jpg|Кајзерштрасе, поглед од Централната железника станица во Франкфурт File:Hundertwasser-Kindergarten from Southwest.JPG|[[Фриденсрајх Хундертвасер|Хундертвасер]]-градинка во [[Хедернхајм (Франкфурт на Мајна)|Хедернхајм]] Податотека:Облакодери во Франкфурт.jpg|мини|Облакодери во Франкфурт Податотека:Frankfurt am Main, Seat of the European Central Bank (Skytower (ECB)) v.jpg|мини|Зградата на [[Европска централна банка|Европската централна банка]] Податотека:Франкфурт-куќа.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Muzej na karikatura.jpg|мини|Музејот на карикатурата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom-Frankfurt.jpg|мини|Плоштадот во стариот дел на Франкфурт на Мајна Податотека:Франкфурт-плоштад.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Франкфурт - зграда.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Frankfurt-square.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Плоштад-Франкфурт.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Frankfurt-hause.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:House-in-Frankfurt am Main.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurt-am-Main1.jpg|мини|Традиционални куќи во Франкфурт на Мајна Податотека:Friedrich Stoltze-Frankfurt.jpg|мини|Споменикот на Фридрих Штолце во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurter Dom2023.jpg|мини|Катедралата во Франкфурт на Мајна (Frankfurter Dom) Податотека:Dom-orguli.jpg|мини|Оргулите во Катедрата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom2023.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom2023-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom6-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom7-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom8-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom13-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom14-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom15-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Grablegung Christi im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Maria-Schlaf-Altar im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom5-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom10-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови7.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови8.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките_Исусови10.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови12.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови13.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Alte St Nikolai Kirche.jpg|мини|Старата црква св. Никола во Франкфурт на Мајна </gallery> == Поврзано == * [[Училиште Франкфурт]] * [[Список на градоначалници на Франкфурт]] == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * ''Frankfurt – City Guide'', Kraichgau Verlag (ISBN 3-929228-21-1) == Надворешни врски == {{wikivoyage|Frankfurt}} *[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash Official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190503214626/https://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash |date=2019-05-03 }} * [http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html Architecture of Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060306094304/http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html |date=2006-03-06 }} *[http://www.zoo-infos.de/zoos-en/120.html Frankfurt Zoo] {{en}} * [http://www.altfrankfurt.com/ Frankfurt before and after World War II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090714112531/http://www.altfrankfurt.com/ |date=2009-07-14 }} * [http://www.k-faktor.com/en/frankfurt-webcams.htm Frankfurt webcam links] * [http://www.travelling-images.com/germany-frankfurt-march-2008 Frankfurt photogallery] * [http://www.mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main)/ Visual Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101105004819/http://mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main) |date=2010-11-05 }} * Frankfurt Panoramas: [http://www.panorama-cities.net/frankfurt/frankfurt_germany.html 360° City Panoramas] Panorama-cities.net; [http://www.oopper.de/tn/panorama-frankfurt.htm Panorama Frankfurt - Bilder von der Skyline] Oopper.de; [http://www.frankfurt360.de/ frankfurt360.de], [http://www.panorama-frankfurt.de/ panorama-frankfurt.de] {{Geographic location |Centre = Франкфурт на Мајна |North = [[Марбург]], [[Гисен]] |Northeast = [[Фулда]] |East = [[Вирцбург]] |Southeast = [[Нирнберг]] |South = [[Дармштат]], [[Манхајм]], [[Карлсруе]], [[Штутгарт]] |Southwest = [[Кајзерслаутерн]], [[Сарбрикен]] |West = [[Висбаден]] |Northwest = [[Кобленц]], [[Бон]], [[Келн]] }} {{Окрузи во Хесен}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Франкфурт на Мајна| ]] [[Категорија:Градови во Хесен]] [[Категорија:Универзитетски градови во Германија]] [[Категорија:Безокружни градови во Хесен]] [[Категорија:Хесен-Насау]] [[Категорија:Населени места основани во 1 век]] [[Категорија:Дармштат (административен округ)]] o9carlbie5x8jjq9vt8fzcmbkcfliu8 5629500 5629499 2026-09-17T13:35:50Z Dr. Thomas Liptak 127054 5629500 wikitext text/x-wiki {{redirect|Франкфурт}} {{Инфокутија Место во Германија |Name = Франкфурт на Мајна |Art = град |image_photo = Frankfurt am Main, Skyline mit Flößerbrücke 2.jpg |image_size = 300px |image_caption = Хоризонт на Франкфурт на Мајна |image_flag = Flag of the Free City of Frankfurt.svg |Wappen = DEU Frankfurt am Main COA.svg |lat_deg = 50 | lat_min = 6 | lat_sec = 37 |lon_deg = 8 | lon_min = 40 | lon_sec = 56 |Lageplan = Hesse F.svg |Lageplanbeschreibung = <!-- Description of image "Lageplan" Default: "Location of XX" --> |Bundesland = Hesse |Regierungsbezirk = Дармштат |Landkreis = urban |Höhe = 112 |Fläche = 248.31 |Einwohner = 651899 |Stand = 2008-03-31 |pop_ref =<ref name="urban_area_pop"/> |pop_urban = 2295000 |pop_urban_date = 2010 |pop_metro = 5600000 |pop_metro_date = 2006 |PLZ = 60001-60599, 65901-65936 |PLZ-alt = 6000, 6230 |Vorwahl = 069, 06109, 06101 |Kfz = F |Gemeindeschlüssel = 06 4 12 000 |NUTS = DE712 |LOCODE = DE FRA |Gliederung = 16 окрузи (''Ortsbezirke'')<br />46 квартови (''Stadtteile'') |Website = [http://www.frankfurt.de/ www.frankfurt.de] |Bürgermeister = [[Петер Фелдманн]] |Bürgermeistertitel = [[Список на градоначалници на Франкфурт|Градоначалник]] |Partei = [[Социјалдемократска партија на Германија|CПД]] |ruling_party1 = CDU |ruling_party2 = Зелените |year = I век }} '''Франкфурт на Мајна''' или само '''Франкфурт''' ({{langx|de|Frankfurt am Main}}) — најголемиот [[град]] во [[Германија|германската]] [[Сојузни покраини во Германија|покраина]] [[Хесен]] и петти по големина во [[Германија]], со 672.000 жители. Во урбаното подрачје се проценува дека има 2.295.000 жители во 2010 година<ref name="urban_area_pop">{{en}} {{Наведена мрежна страница| url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=World Urban Areas| first=Wendell Cox Consultancy (Demographia)| accessdate=2007-09-20|format=PDF}}</ref>. Градот е во центарот на големото [[метрополитенска област|метрополско подрачје]] [[Франкфурт/Рајна – Мајна]], кој има 5.600.000 жители<ref>[[Organization for Economic Cooperation and Development]], ''[http://books.google.com/books?id=kBsfY-Pe2Q4C Competitive Cities in the Global Economy]'', OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Table 1.1</ref> и е вторa најголема метрополитенска германска област. Градот е расположен на стариот брег на реката [[Мајна]], германски збор за тоа е „Furt”. Тоа е дел од поранешната [[Франконија]], а жителите беа раните [[Франки]]. Така, името на градот го открива своето наследство како „брег на Франките“<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&lpg=PA135&pg=PA135|title=Placenames of the world|last=Room|first=Adrian|publisher=McFarland|year=2006|page=135|accessdate=2009-07-23 | isbn=9780786422487}}</ref>. Сместен на реката [[Мајна]], Франкфурт е [[Финансии|финансиски]] и [[Сообраќај во Германија|транспортен]] центар во Германија и најголем [[финансиски центар]] во [[континентална Европа]]. Тој е седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]], [[Франкфуртска берза|Франкфуртската берза]] и на [[Франкфуртски саем|Франкфуртскиот саем]], како и седиште на уште неколку големи комерцијални банки. [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот во Франкфурт]] е еден од светските најпрометни меѓународни аеродроми, [[Франкфурт (Мајна) Хауптбанхоф|Централната железничка станица во Франкфурт]] е една од најголемите крајни станици во Европа и Франкфуртскиот Кројц (''[[Германските аутобанови|Autobahn]]'' крстосница) — најупотребуваната крстосница во [[Европа]]. Франкфурт е единствениот град во Германија кој е на списокот на десетте [[Глобален град|Алфа светски градови]]<ref name="World Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|title=World Cities|accessdate=2007-01-23|archive-date=2007-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070209201517/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|url-status=dead}}</ref>. Франкфурт се наоѓа во поранешната Американска окупациона зона во Германија и тој порано беше седиште на американската армија во Германија. Франкфурт се смета за [[Глобален град|алфа светски град]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2010-04-13 |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref>, запишан во списокот во 2008 година од страна на групацијата на Лофборскиот универзитет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |publisher=Globalization and World Cities |first=J.V. |last=Beaverstock |author2=Smith, R.G.; Taylor, P.J. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> и е рангиран на 21 место од сите глобални градови во поглед на надворешната политика од страна на Индексот на глобалните градови во 2008<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |title=The 2008 Global Cities Index |publisher=Foreign Policy |first=A.T. |last=Kearney, Inc. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |url-status=dead }}</ref> и претставува меѓународен центар за [[трговија]], [[финансии]], [[култура]], [[сообраќај]], [[образование]] и [[туризам]]. Според анкетата во врска со трошоците за живот на трговецот, Франкфурт е втор најскап град во Германија, а 48-ми во целиот свет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living&nbsp;– The world's most expensive cities |publisher=City Mayors}}</ref>. Франкфурт, исто така, се вбројува во топ десетте најубави градови за живот во светот, според консултантската агенција за човечките ресурси Мерсер<ref>[http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1307990 Mercer's Quality of Living Survey 2009], www.mercer.com. Посетено на 2 March 2009</ref>. Меѓу говорниците на англиски јазик, градот е познат едноставно само како Франкфурт, иако повремено Германците го нарекуваат со полното негово име за да го разликуваат од другиот Франкфурт (значително помал) во областа [[Бранденбург]], [[Франкфурт на Одра]]. 40% од населението на Франкфурт, и 65% на оние на возраст под пет години се со имигрантско потекло<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml |title=Statistisches Bundesamt Deutschland - Neue Daten zur Migration in Deutschland verfügbar |publisher=Destatis.de |date=2008-10-20 |accessdate=2011-04-08 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718231934/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml }}</ref>. == Краток преглед == [[Податотека:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|thumb|Хоризонт на Франкфурт и [[Мајна|реката Мајна]] со излетнички бродови.]] [[Податотека:IG Farben Gebaeude Uni Frankfurt.jpg|thumb|[[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитет Јохан Волфганг Гете]], поранешната зграда на ИГ Фарбен]] Франкфурт е финансиски центар на [[Германија]] со векови и е дом на бројни големи банки и брокерски куќи. Трите столба на економијата во Франкфурт се финансиите, сообраќајот и трговијата. [[Франкфуртска берза|Берзата во Франкфурт]] веќе долго е најголема во Германија и е една од најзначајните во светот. Франкфурт е исто така седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], која ја поставува монетарната политика за економијата во Еврозоната, како и на [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]]. Повеќе од 300 домашни и меѓународни банки се претставени во Франкфурт, вклучувајќи ги и седиштата на најголемите германски банки. Франкфурт има одлична сообраќајна инфраструктура, а [[Аеродром Франкфурт|меѓународниот аеродром на Франкфурт]] е најголемиот европски воздухопловен центар. Неговата централна местоположба во срцето на [[Европа]] и одличната пристапност по воздушен, железнички и патен пат го прават аеродромот навистина привлечен. Исто така, во Франкфурт се одржуваа многу големи саеми секоја година, особено познати се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународната изложба на автомобили]], најголемото светско моторно шоу, [[Саем на книга во Франкфурт|Саемот на книга во Франкфурт]], најголемиот светски саем на книгата и најголемиот светски музички саем. Франкфурт е исто така дом на многу [[Култура во Германија|културни]] и [[Образование во Германија|образовни]] институции, вклучувајќи го [[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитетот Јохан Волфганг Гете]], многу музеи, и две големи [[Ботаничка градина|ботанички градини]], [[Градина на палмите|Градината на палмите]] и [[Ботаничка градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна|Ботаничката градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна]]. Франкфурт е еден од трите града во [[Европска Унија|Европската Унија]], кои имаат значаен број на [[облакодер]]и. Со 12 облакодери (т.е. згради повисоки од 150 метри) во доцната 2010, Франкфурт е втор веднаш по [[Париз]] со 14 облакодери, и пред [[Лондон]] со 10 облакодери. Градот Франкфурт содржи два најголеми облакодери во Европската Унија, кулата Комерцбанк и кулата Месе, со што се рангираат на третото и четвртото место веднаш по Кулата Набережнаја и Триумфалната палата во [[Москва]]. [[Податотека:Panorama Frankfurt vom Maintower.jpg|thumb|1050px|center|Панорама на Франкфурт гледана од покривот на [[Мејнтауер]]]] {{-}} == Историја == {{Главна|Историја на Франкфурт на Мајна}} Во областа на ''Ремер'', каде биле воспоставено [[Древна Германија|римски колонии]], веројатно во I век, а некои артефакти од тоа време се наоѓаат дури денес. Градското подрачје Бонамес го добило името веројатно уште во римскиот период - се смета дека е изведено од ''bona me(n)sa''. ''Нида'' (Хедернхајм), исто така бил град на Римјаните. Името на Франкфурт на [[Мајна]] потекнува од ''Franconofurd'' од [[Германи|германските племиња]] на [[Франки]]те; ''Furt'' ([[англиски јазик|англиски]] Ford) каде реката беше доволно плитка за да се помине преку неа. [[Алемани]]те и Франките живееле овде и од 794 год [[Карло Велики]] претседавал со царското Собрание и црковниот Синод, кога за првпат е споменат ''Franconofurd''. Франкфурт бил еден од најважните градови во натамошното [[Свето Римско Царство]]. Од 855 година, [[Список на германски владетели|германските кралеви и цареви]] биле избирани во Франкфурт и крунисани во [[Ахен]]. Од 1562 година, кралевите/царевите, исто така биле крунисувани во Франкфурт, [[Максимилијан II]] бил првиот. Оваа традиција завршила во 1792 година, кога бил избран [[Франц Втори]]. Крунисувањето било намерно одржано на [[Ден на Бастилја|Денот на Бастилја]], 14 јули, годишнината од [[освојувањето на Бастилја]]. Изборите и крунисувањата се одржувале во [[Катедралата во Франкфурт|Катедралата на Св. Вартоломеј]], позната како Kaiserdom (Катедралата на царот) или во претходниците. ''Frankfurter Messe'' (Франкфуртскиот саем) за првпат бил спомнат во 1150 година. Во 1240 година, царот [[Фридрих Втори]] им додели царска привилегија на неговите посетители, што значи дека тие ќе бидат заштитени од страна на Царството. Саемот станал особено важен, откако за сличните саеми во француските комуни се изгубило интерес во 1380 година. Саемот на книгата се одржува во Франкфурт уште од 1478 година. Во 1372, Франкфурт стана ''Reichsstadt'' ([[Царски град]]), односно директно потчинет на [[Список на царевите на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], а не на некој регионален владетел или пак локален благородник. [[Податотека:Mk Frankfurt Merian Stadtansicht.jpg|thumb|left|Франкфурт во 1612]] Франкфурт успеа да остане неутрален за време на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], но градот патеше од [[бубонска чума|бубонската чума]], која ја донесоа бегалците. По завршувањето на војната, Франкфурт си го поврати богатството. Во [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] Франкфурт бил окупиран и неколкупати бомбардиран од француската војска. И покрај тоа, и понатаму остана слободен град сè до целосниот колапс на Светото Римско Царство во 1805/6. Во 1806 година, станал дел од [[Кнежевство Ашафенбург|кнежевството Ашафенбург]] на чело со Fürstprimas (Архиепископот), [[Карл Теодор Антон Марија фон Далберг]]. Ова исто така значело дека Франкфурт бил припоен кон [[Рајнски Сојуз|Рајнскиот Сојуз]]. Во 1810 година Далберг ја доби титулата [[Големото војводство Франкфурт|Големиот војвода на Франкфурт]]. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] сакал својот посвоен син [[Евгениј де Бохарн]], веќе Принц на Венеција, да го направи Голем војвода на Франкфурт по смртта на Далберг (бидејќи второспоментиот како католички епископ нема легитимен наследник). Големото војводство траело краток период од 1810 до 1813 година, откако воениот тек на настани се свртел во корист на англо-пруските водечки сојузници, кои ја отфрлиле наполеонската доминантност во Средна Европа. Далберг се повлекол во корист на Евгениј де Бохарн, што секако било само симболична акција, бидејќи второспоменатиот всушност никогаш не владеел по уништувањето на француските армии и кога Франкфурт им припаднал на сојузниците. По последниот пораз и абдикацијата на Наполеон, [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] (1814-1815, прецртување на картата на Европа) го распушти Големото војводство и Франкфурт влезе во новонастанатиот [[Германски Сојуз]] (сè до 1866) како слободен град, станувајќи седиште на Бундестагот, сојузниот парламент што го претседаваше [[Хабсбуршка монархија|Хабсбуршкиот император на Австрија]], претставен од австискиот „претседателски пратеник“. [[Податотека:Frankfurt Nationalversammlung 1848.jpg|thumb|left|Франкфуртскиот парламент во црквата Св. Павле во 1848]] По несреќната [[Револуции во германските покраини во 1848 година|револуција од 1848 година]], Франкфурт бил седиште на првиот демократски избран германски парламент, [[Франкфуртски парламент]], кој заседавал во Frankfurter Paulskirche (Црквата Св. Павле) и бил отворен на 18 мај 1848 година. Институцијата пропаднала во 1849 година, кога [[Кралство Прусија|прускиот крал]] прогласил дека нема да ја прифати „круната на мизеријата“. Во годините на неговото постоење, собранието развило заеднички Устав за обединета Германија, со прускиот крал како свој монарх. Франкфурт ја загубило својата независност по [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]], откако [[Прусија]] во 1866 година присвоила неколку помали држави, меѓу кои и [[Слободен град Франкфурт|Слободниот град Франкфурт]]. Пруската администрација го вклучила Франкфурт во својата провинција [[Хесен-Насау]]. Претходно независните градови Борнхајм и Бокенхајм биле припоени во 1890 година. Во 1914 година, граѓаните на Франкфурт го основале [[Универзитет Франкфурт|Универзитетот Франкфурт]], подоцна наречен Универзитет Јохан Волфганг Гете. Ова е единственото граѓанско основање на Универзитет во Германија, а денес тој е еден од најголемите универзитети во Германија. Од 6 април до 17 мај 1920 година, следеле воени интервенции за смирување на [[Рурско востание|Рурското востание]], Франкфурт бил окупиран од страна на француската војска<ref>[http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html Chronology: Emergence of a Modern City 1866-1945] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719085810/http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html |date=2011-07-19 }}. Retrieved 10 June 2010.</ref>. Французите изјавиле дека членовите од 42 до 44 од [[Версајски договор|Мировниот договор во Версај]], кој се залагал за разоружување на Рајнската област се прекршени<ref>{{наведени вести|title=French march into Germany|date=7 April 1920|work=The Times |page=10 |accessdate=3 August 2010}} "The French commander issued a notice to the public informing them that the occupation was consequent upon the German advance in the Ruhr contrary to the Peace Treaty."</ref>. Во 1924 година, [[Лудвиг Ландман]] станал првиот [[Јудаизам|еврејски]] градоначалник на градот и водел кон значајно проширување за време на наредните години. Меѓутоа, за време на нацистичката ера, [[синагога|синагогите]] во Франкфурт биле уништени. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Altstadt-Zerstoerung-Luftbild 1944.jpg|thumb|left|Поглед од горе на катедралата во ај 1945 по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Градот Франкфурт бил неколкупати [[Бомбардирањата во Франкфурт на Мајна во Втората светска војна|бомбардиран за време на Втората светска војна]] (1939-1945). Биле убиени над 5.500 жители за време на нападите и некогаш познатиот средновековен градски центар, во тоа време и најголем во Германија, бил уништен. Повоената реконструкција се обележа со едноставен модерен стил, неповратно менувајќи го архитектонското лице на Франкфурт. Само неколку привлечни згради биле историски реконструирани, но на специфичен начин. Збирката на историско важните документи [[Каирска гениза]] на Градската библиотека биле уништени за време на бомбардирањата на градот. Според [[Арабист|арабискиот]] и генизаскиот научник С.Д. Гоитајн „не преживеала дури ни литературата која ја индицира содржината“<ref>Goitein, S.D. ''A Mediterranean Society: The Jewish Communities of the Arab World as Portrayed in the Documents of the Cairo Geniza, Vol. I - Economic Foundations''. University of California Press, 2000, p. 5</ref>. По завршувањето на војната, Франкфурт станал дел на новонастаната држава Хесен, која се состоела од некогашните провинции на стар [[Народна покраина Хесен|Хесен-(Дармштад)]] и [[Покраина Курхесен|Пруски Хесен]]. Градот бил дел од [[Американска окупациона зона на Германија|Американската окупациона зона на Германија]]. Воениот гувернер на американска зона (1945-1949) и Високиот комесар на Америка за Германија (1949-1952) имале нивни штабови во IG Farben Building, намерно оставена неоштетена за време на бомбардирањата на сојузниците за време на војните. Франкфурт бил првичниот избор за привремен главен град на [[Западна Германија]] - тие стигнаа и до градење на нова парламентарна зграда, која никогаш не беше искористена за таа намена. Од 1949 година, била користена како зграда за радиските студија на Hessischer Rundfunk. На крајот, [[Конрад Аденауер]] (првиот повоен [[канцелар]]) го претпочитал малиот град [[Бон]], во најголем дел бидејќи бил блиску до неговиот роден град, но исто така и од друга причина; многу други истакнати политичари се спротивставуваа на изборот Франкфурт, еден од најголемите градови во Германија и стар центар на старото германско доминантно Свето Римско Царство, да биде прифатен за „постојан“ главен град на Германија, притоа намалувајќи ја поддршката на населението во Западна Германија за повторно обединување, и можното враќање на Владата во [[Берлин]]. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Samstagsberg-20070607.jpg|thumb|left|Реконструкција (1981–1984) на шест куќи на источната страна на ''[[Ремерберг]]'', кои беа уништени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Во текот на 1970-тите, градот создал еден од европските најефикасни подземни транспортни системи. Тој систем го вклучува приградскиот железнички систем (S-Bahn) способен да оди од најзафрлените подачја, па сè до центарот, и длабок подземен лесен железнички систем со помали вагони (U-Bahn) исто така способен за патување над земја на уличните железници. Во повоениот период, Франкфурт поново никна во финансиски и транспортен центар на Германија. === Население === Како најголем центар на меѓународната трговија, Франкфурт е мултикултурен град, дом на луѓе од 180 националности. Во прилог на етничкото германско мнозинство, градот содржи бројно имигрантно население од [[Турција]], [[Италија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Полска]], [[Грција]], [[Македонија]], [[Мароко]], [[Босна и Херцеговина]], [[Пакистан]], [[Шпанија]], [[Португалија]], [[Франција]], [[Јапонија]], [[САД]], [[Австрија]], [[Индија]], [[Англија]], [[Романија]], [[Авганистан]], [[Русија]], [[Бугарија]], [[Либан]] и [[Кина]]. Франкфурт е исто така дом на втората по големина Корејска заедница во Европа и најголемата во Германија, тамилска заедница од [[Шри Ланка]]. Долго време во Франкфурт доминирал [[протестантство]]то. Меѓутоа, за време на XIX век голем број на католици се преселиле овде. Во 2006 година, католицизмот беше најголема доминација веднаш по протестантството, 25% и 23% соодветно<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |title=Kapitel 02 Bevölkerung - page 18 |format=PDF |date= |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719022504/http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |url-status=dead }}</ref>. Но, и двете доминации губат членови и двете заедно имаат помалку од пола население. Според Централниот совет на Евреите во Германија, постојат 7.300 Евреи поврзани со еврејската вера во Франкфурт, давајќи ја третата најголема [[Историја на Евреите во Германија|еврејска заедница]] (покрај [[Берлин]] и [[Минхен]]) во Германија. == Клима == Франкфурт има умерена океанска клима со релативно ладни зими и благи лета. Просечната годишна температура изнесува 10.1°С. {{Weather box |location = Frankfurt |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 5.6 |Mar high C = 10.4 |Apr high C = 14.5 |May high C = 19.5 |Jun high C = 22.3 |Jul high C = 24.8 |Aug high C = 24.8 |Sep high C = 20.1 |Oct high C = 14.0 |Nov high C = 7.7 |Dec high C = 5.0 |year high C = 14.4 |Jan mean C = 1.4 |Feb mean C = 2.2 |Mar mean C = 6.2 |Apr mean C = 9.3 |May mean C = 14.0 |Jun mean C = 17.0 |Jul mean C = 19.3 |Aug mean C = 19.1 |Sep mean C = 15.1 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 4.9 |Dec mean C = 2.5 |year mean C = 10.1 |Jan low C = -1.3 |Feb low C = -1.2 |Mar low C = 1.9 |Apr low C = 4.1 |May low C = 8.4 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.7 |Aug low C = 13.4 |Sep low C = 10.1 |Oct low C = 6.0 |Nov low C = 2.1 |Dec low C = 0.0 |year low C = 5.8 |Jan precipitation mm = 42.5 |Feb precipitation mm = 37.1 |Mar precipitation mm = 47.6 |Apr precipitation mm = 42.8 |May precipitation mm = 60.2 |Jun precipitation mm = 60.6 |Jul precipitation mm = 64.9 |Aug precipitation mm = 52.9 |Sep precipitation mm = 50.0 |Oct precipitation mm = 54.6 |Nov precipitation mm = 51.8 |Dec precipitation mm = 55.7 |year precipitation mm = 620.7 |Jan precipitation days = 9.8 |Feb precipitation days = 7.1 |Mar precipitation days = 9.3 |Apr precipitation days = 8.5 |May precipitation days = 9.8 |Jun precipitation days = 10.3 |Jul precipitation days = 9.3 |Aug precipitation days = 7.8 |Sep precipitation days = 8.1 |Oct precipitation days = 9.3 |Nov precipitation days = 9.7 |Dec precipitation days = 9.9 |year precipitation days = 108.9 |source 1 = [[World Meteorological Organization]] ([[United Nations|UN]])<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |title=Weather Information for Frankfurt |accessdate= |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621034050/http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |url-status=dead }}</ref> |date=August 2010 }} == Географија == [[Податотека:Mk Frankfurt Nachbargemeinden.png|thumb|Франкфурт како центар на регионот Рајна-Мајна]] [[Податотека:Ortsbezirke von Frankfurt am Main.png|thumb|16 ''Ortsbezirke'' (окружна област) на Франкфурт]] === Географска положба === Градот е сместен на двете страни на реката [[Мајна]] во југозападниот дел на [[Германија]]. Во јужниот дел на градот се наоѓаат градските шуми на Франкфурт (''Frankfurter Stadtwald''), германската најголема шума внатре во градот. Центарот на Франкфурт е сместен на северната страна на реката. === Соседски заедници и области === На запад, Франкфурт се граничи со [[Мајна-Таунус-Крајс]] ([[Хатерсхајм на Мајна]], [[Крифтел]], [[Хофхајм на Таунус]], [[Келкхајм]], [[Лидербах на Таунус]], [[Сулцбах (Таунус)]], [[Швалбах на Таунус]] и [[Ешборн]]); на северозапад со [[Горен Таунус (округ)|Горен Таунус]] ([[Штајнбах (Таунус)]], [[Оберурзел]] и [[Бад Хомбург]]); на север со [[Ветераукрајс]] ([[Карбен]] и [[Бад Филбел]]); на североисток со [[Мајна-Кинцих-Крајс]] ([[Нидерорфелден]] и [[Мајнтал]]); на југоисток со градот [[Офенбах на Мајна]]; на југ со [[Крајс Офенбах]] ([[Ној-Изенбург]]) и на југозапад со [[Крајс Грос-Герау]] ([[Мерфелден-Валдорф]], [[Риселсхајманд]] и [[Келстербах]]). === Градски делови и окрузи === Градот е поделен на 46 градски делови (''Stadtteile'' или ''Ortsteile''), кои пак се поделени на 118 градски бецирк (''Stadtbezirke''). Најголемиот Ortsteil е [[Заксенхаузен-Зид]]. Повеќето градски делови ги припоија предградијата (''Vororte'') или претходно одделните градови, како [[Хекст]]. Некои како [[Норденд]] никнаа за време на рапидното збогатување на градот во Грундерцајт по што следеше соединувањето на Германија. Другите беа формирани од населбите, кои претходно им припаѓале на други градови, како [[Дорнбуш]]. 46 поделби се комбинирани во 16 окружни области или ''Ortsbezirke'', кад секој од нив има Окружен комитет и претседавач. === Историја на припојувањето === Сè до средината на XIX век, територијата на Франкфурт се состоеше од сегашните Градски делови (Stadtteile) на [[Алтштад]], [[Иненштад]], [[Банхофсфиртел]], [[Гутлојтфиртел]], [[Галус]], [[Вестенд]], [[Норденд]], [[Остенде]], [[Ридервалд]] и [[Заксенахаузен]]. По 1877 година, голем број претходно независни области биле вклучени во градот. == Главни знаменитости == [[Податотека:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|thumb|right|[[Катедрала во Франкфурт|Катедралата Свети Вартоломеј]]]] === Катедрала Свети Бартолемеј === {{Главна|Катедрала Франкфурт}} Катедралата Св. Вартоломеј (''Dom Sankt Bartholomäus'') — градба во [[Готска архитектура|готски]] стил, која е изградена во XIV и XV век на темелите на претходната црква од [[меровинзи]]шко време. Таа е главната црква во Франкфурт. Од 1365 година па наваму, царевите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] биле избирани од црквата и од 1562 до 1792, римско-германските цареви биле овде крунисувани. Од XVIII век, Св. Вартоломеј била нарекувана „[[катедрала]]“ од страна на народот, иако никогаш не била седиште на некој епископ. Во 1867 година, катедралата била уништена од пожар и била повторно обновена во сегашниот свој стил. Висината на катедралата е 95 метри. === Црква Свети Павле === {{Главна|Црква Свети Павле (Франкфурт)}} [[Податотека:Frankfurt Am Main-Paulskirche-Ansicht vom Maintower.jpg|thumb|upright|Црква Свети Павле]] Црквата Св. Павле (''Paulskirche'') — национален историски споменик во Германија со голема политичка симболика, бидејќи била седиште на првиот демократски избран Парламент во 1848 година. Во 1789 година била основана како протестанска црква, но не била завршена сè до 1833 година. Нејзината важност има корени од [[Франкфуртски парламент|Парламентот на Франкфурт]], кој се состанувал во црквата за време на револуционерните години 1848/49 со цел да напишат Устав за обединета Германија. Обидот не успеа, бидејќи монарсите од [[Прусија]] и [[Австрија]] не сакале да ја изгубат моќта, и во 1849 година пруската војска го завршиле демократскиот експеримент со сила на закана и со тоа парламентот бил разрешен. Понатаму, објектот бил повторно искористена во служба на црквата. Св. Павле била делумно уништена во Втората светска војна, особено внатрешноста на зградата, која сега има модерен стил. Била брзо и симболично повторно изградена по војната; а денес не се користи за верски служби, туку главно за изложби и настани. === Старата оперска куќа === [[Податотека:Alte Oper Frankfurt Winter 2008.jpg|thumb|left|''[[Стара опера|Старата опера]]'', старата оперска куќа, сега е концертна сала.]] Познатата стара оперска куќа (''Alte Oper'') била изградена во 1880 година од страна на архитектот [[Ричард Лусе]]. Била една од главните оперски куќи во Германија сè дотогаш додека не била тешко уништена во Втората светска војна. Сè до доцните 1970 години била рушевина, со прекар „Најубава германска рушевина“. Имало мислења дури и да се минира. Поранешниот градоначалник на Франкфурт [[Руди Арнт]] повикал минирање во 1960-тите години, со што го здобил прекарот „Динамитот-Руди“. (подоцна Руди споменал дека никогаш не мислел на таа сугестија сериозно). Должејќи се на јавниот притисок, била целосно реконструирана и одново отворена во 1981 година. Денес служи како концертна сала, додека оперите се изведуваат во Операта Франкфурт. Насловот на бордурата на Старата опера вели: „Dem Wahren, Schönen, Guten“ (За вистината, за убавината, за доброто“). === Франкфуртската оперска куќа === Франкфуртската опера е водечка оперска компанија во Германија и една од најважните оперски куќи во Европа. Била избрана за „Оперска куќа на годината“ од страна на германското списание ''Opernwelt'' во 1995 и 2003 година. === Црква Света Катарина === [[Податотека:Frankfurt am Main, St. Katharinenkirche an der Hauptwache.jpg|thumb|upright|[[Црква Св. Катарина, Франкфурт|Црква Св. Катарина]]]] Црквата Св. Катарина е најголемата [[Евангелистичка црква во Германија|евангелистичка (лутеранска)]] црква во Франкфурт. Сместена е во самиот центар на градот на влезот во [[Цајл]]. === Хауптвахе === [[Податотека:Frankfurt am Main, Hauptwache (square).jpg|thumb|left|Финансиската областа (позади) и Хауптвахе (напред).]] Хауптвахе (''Hauptwache'') — зграда во [[Барокна архитектура|барокен]] стил изградена во 1730 година, најпрво се користела како затвор. Името ѝ е дадено по околниот плоштад и транспортниот центар под неа. Таа се наоѓа на едниот крај на Цајл, на главната шопинг-улица во градот. === Цајл === Цајл е главната улица за шопинг во Франкфурт и една од најнатрупаните во Германија. Улицата е пешачка зона и се граничи со два големи плоштади, Хауптвахе на запад и [[Констаблервахе]] на исток. Таа е втората најскапа улица за продавниците за изнајмување под кирија во цела Германија, веднаш по [[Кауфингерштрасе]] во [[Минхен]]. Во текот на еден месец пред Божиќ, продолжената пешачка зона е резервирана за еден од најголемите и најстарите [[Божиќен пазар|божиќни пазари]] во Германија. === Ремер === Името на градската куќа значи „Римски“. Всушност, девет куќи биле земени од страна на градскиот совет во 1405 од богатите трговски семејства. Средната куќа станала градска куќа, подоцна била поврзана со соседните згради. На горниот спрат е ''Kaisersaal'' (Салата на царот), каде што ново крунисаниот император ги одржувал своите гозби. Ремер бил делумно уништен за време на Втората светска војна и подоцна повторно обновен. Сместен е во Ремерберг (плоштадот на градската куќа). {{wide image|Panorama 52.JPG|900px|360° поглед на [[Ремерберг]] (плоштадот на градската куќа)}} === Архитектура на XX век === * [[Фрауенфриденкирхе]], изградена 1929, пример за рана модерна градба на црква. * [[Гросмарктхале]], изградена 1926–1928, поранешен пазар на трговија на големо, а подоцна седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. * [[Зграда ИГ Фарбен|Зградата ИГ Фарбен]], изградена 1928–1930, денешен [[Универзитет Франкфурт|Универзитет Јохан Волфганг Гете]]. * [[Куќа на Гете|Куќата на Гете]], повторно изградена во 1947. Родното место на [[Јохан Волфганг фон Гете]] од 1749 година била уништена во Втората светска војна и подоцна повторно изградена исто како оригиналот. Музејот на Гете е веднаш до неа. * [[Музеј за применета уметност|Музејот за применета уметност]], изграден 1985, дизајниран од страна на [[Рихард Mајер]] === Облакодери === {{Поврзано|Список на највисоки згради во Франкфурт}} {{wide image|Cityscape Frankfurt 2010-2.jpg|900px|Хоризонтот на Франкфурт во август 2010, погледнат од југ}} Франкфурт е единствен град во Германија со значаен број облакодери, се мисли на згради од најмалку 150 метри. Постојат единаесет згради и уште две (Кулата 185, 205 метри и Седиштето на Европската централна банка, 185 метри) во фаза на изградба. Само Бон, исто така, има една зграда (Пост кулата, 163 метри) над 150 метри. Најголем број од облакодерите во Франкфурт се сместени во западниот дел од центарот на градот познат како Банкенфиртел (финансиска област). Највисоките облакодери во Франкфурт се: * [[Кула Комерцбанк]], 259 метри — европска највисока зграда (1997–2003), седиште на [[Комерцбанк]]. * [[Кула Месе]], 257 метри — европска највисока зграда (1990–1997). * [[Вестендштрасе 1]], 208 метри — седиште на [[ДЗ Банк]]. * [[Кула Мајна]], 200 метри — седиште на [[Хелаба|Ландесбанк Хесен-Тирингија]] со платформа за набљудување отворена за јавност. * [[Кула 185]], 200 метри — седиште на [[ПВЦ|ПвЦ Германија]] * [[Тријанон (Франкфурт на Мајна)|Тријанон]], 186 метри — седиште на ДекаБанк. * [[Опернтурм]], 170 метри - седиште на [[УБС|УБС Германија]] * [[Кула Силвер (Франкфурт)|Кула Силвер]], 166 метри — германска највисока зграда (1978–1990), седиште на [[Дрезднер Банк]]. * [[Плаза Биро Центар]], 159 метри — германска највисока зграда (1976–1978). * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк I]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк II]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Скајпер]], 154 метри. [[Податотека:Frankfurt am Main, Central business district (2024).jpg|мини|Облакодери во Франкфурт]] === Други високи згради === * [[Кула Европа]] - Кулата Европа е телекомуникациска кула, позната како Франкфуртска ТВ-кула. Таа е највисоката кула во градот со висина од 337,5 метри. Била отворена за јавност во 1999 година, со прием на вртешкиот врв. Месното население ја нарекува „Гинхајмер Шпаргел“ (''Гинхајмер Аспарагус''), што не е точно, бидејќи не е сместена во округот [[Гинхајм]], туку се наоѓа на неколку метри во округот [[Бокенхајм]]. * [[Кула Хенингер]] - Кулата Хенингер е 120 метри висок силос за жито, изграден од 1959–1961 и во сопственост на пиварницата Хенингер. Има два ротирачки ресторани на висона на 101 и 106 метри и отворена платформа за набљудување на висока од 110 метри. Кулата била затворена за јавност сè до октомври 2002 година. Плановите за уништување на кулата и заменување на истата биле оставени. Денес има нови планови да се претвори во станбена кула. * [[Кула Гете]] - Кулата Гете е 43 метри висока кула, изградена целосно од дрво на северниот крај на Франкфуртската градска шума во Заксенхаузен. Таа е петта по големина дрвена градба во Германија. Била изградена во 1931 година и сè уште е популарно место за туристите, посебно за семејствата како големо собиралиште и кафетеријата е изградена на долниот дел од кулата. == Култура == [[Податотека:Frankfurt Museumsuferfest 2025 - 05.jpg|thumb|left|Музеумуферфест во 2025]] === Фестивали === Најголемиот фестивал во градот е '''Museumsuferfest''' (Музејскиот фестивал на речниот брег). Тоа е еден од најголемите културни фестивали во Германија, кој привлекува над 3 милиони посетители во период од 3 дена. Се случува еднаш годишно на крајот на август, на двете страни на речниот брег на реката [[Мајна]] во центарот на градот. Тука се сместени над 20 музеи кои се отворени до доцна во ноќта. Исто така постојат посебни атракции како живи свирки, танцувачки шоуа, неколку штандови за уметност, работилници за накит, облека и храна од секаде во светот. Завршува со спектакуларен огномет. [[File:Frankfurt am Main, Dippemess (Herbst 2025), Booster (ride).jpg|thumb|left|'''Dippemess''' во 2025]] Најстариот народен фестивал во Франкфурт е '''Dippemess''' (Фестивалот за камени работи) кој се одржува двапати годишно околу [[Велигден]] и на крајот на септември во источниот дел на градот. За првпат е споменат во XIV век како годишен пазар, а денес е повеќе од забавен парк. ( "Dippe" на регионалниот дијалект на Хесен, збор кој значи „пехар“ или „грне“ и кој нема да биде разбран во најголем број германси региони. Името на фестивалот потекнува од самата намена, кога на саем се нудеа традиционални украсни грниња, лонци или други работи од камен). [[Податотека:Frankfurt am Main, Wäldchestag, Karussell und Riesenrad.jpg|thumb|left|Велдцхестаг во 2025]] Франкфуртскиот '''Wäldchestag''' (Денот на дрвото) — шеговито познат како регионален празник затоа што сè до 1990-тите години, било познато дека продавниците во Франкфурт биле затворени на овој ден. И покрај името, фестивалот се одржува четири дена по [[Педесетница]]та, а всушност Денот на шумата се одржува во вторник. Но, она што е посебно за овој фестивал е неговата местоположба во Градската шума на Франкфурт, јужно од центарот на градот, во [[Нидеррад]]. Фестивалот '''Wolkenkratzer Festival''' (Фестивалот на облакодерите) — уникатен во Германија. Се одржува нередовно, последниот беше во мај 2007 година. Два дена повеќето облакодери во Франкфурт се отворени за јавноста, што секако не е секогаш случај, независно од палубата за набљудување на [[Кула Мајна|Кулата Мајна]]. Околу 1.2 милиони посетители ја искористиле можноста да го видат градот од горе. Падобранците, скокачите од височина, огнометите и ласерските шоуа се дополнителни атракции. Следниот фестивал ќе се одржи во 2013 година. '''Звукот на Франкфурт''' — музички фестивал кој се одржува во центарот на градот. Се одржувал редовно од 1994-2004 година. Разни артисти и бендови изведуваат отворени и бесплатни концерти на осум бини сместени главно околу Цајл. Различните видови музика (рок, латино, техно, хаус, алтернативна и поп-музика) привлекувааат околу 500.000 посетители секоја година. === Странска култура === *[[Институт Сервантес]] *[[Централна и источноевропска он-лајн библиотека]] === Музеи === [[Податотека:FrankfurtM Staedel.jpg|thumb|Штедел]] [[Податотека:Frankfurt Am Main-Senckenberg Naturmuseum von Osten-20120325.jpg|thumb|[[Природен музеј Зенкенберг|Музеј Зенкенберг]]]] [[Податотека:Schirn-ffm001.jpg|thumb|[[Ширн Кунстхале Франкфурт|Уметничка галерија Ширн]] од горе]] [[Податотека:Frankfurter Bethmännchen 1.JPG|thumb|[[Бетменхен]]]] Најголемиот број музеи во Франкфурт се распоредени по должината на реката Мајна во Захсенхаузен (јужната страна) или во стариот дел на градскиот центар (северниот дел). Областа е позната како Museumsufer (Музејски речен брег). Има 13 музеи на јужната страна помеѓу Eiserner Steg и Friedensbrücke, вклучувајќи ги: * [[Германски архитектонски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Architekturmuseum]] (германски архитектонски музеј) * [[Германски филмски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Filmmuseum]] (германски филмски музеј) * [[Музеј за икони (Франкфурт на Мајна)|Ikonenmuseum]] (музеј за [[икона|икони]]) * [[Liebieghaus]] (општински музеј за скулптури) * [[Музеј за применета уметност (Франкфурт на Мајна)|Museum für Angewandte Kunst]] (Museum of Applied Art) * [[Музеј Гирш (Франкфурт на Мајна)|Museum Giersch]] (регионален музеј за уметност) * [[Музеј за комуникација (Франкфурт на Мајна)|Museum für Kommunikation]] * [[Музеј за светските култури (Франкфурт на Мајна)|Museum der Weltkulturen]] (Музеј за светските култури) * [[Штедел|Städel]], еден од најпознатите уметнички музеи во Германија Самата улица, Schaumainkai, е делумно затворена за сообраќај во саботи за најголемиот пазар за стари работи во Франкфурт. Има два музеи на северната страна: * [[Еврејскиот Музеј (Франкфурт на Мајна)|Еврејскиот музеј]] * [[Историски музеј (Франкфурт на Мајан)|Historisches Museum]] Музеи кои не се на самиот речен брег: * [[Музеј за модерна уметност (Франкфурт на Мајна)|Музеј за модерна уметност]] * [[Уметничка галерија Ширн|Schirn Kunsthalle (Уметничка галерија Ширн)]] * Заедница за франкфуртската уметност, основана во 1829 Друг важен музеј е сместен во областа [[Вестенд]]: * [[Природно-историски музеј Зенкенберг]], најголемиот природно-историски музеј во Германија. === Кулинарски специјалитети === * Франкфуртски колбас ([[хот дог]]) * [[Frankfurter Rindswurst]] (франкфуртски говедски колбас) * [[Apfelwein]] (Вино од јаболко) * [[Зелен сос]] * [[Бетменхен]] * [[Frankfurter Kranz]] * [[Handkäse|Handkäse mit Musik]] * [[Frankfurter Rippchen|Rippchen mit Kraut]] === Денс музика === Корените на [[Техно музика|техно-музиката]] потекнуваат од [[Германија]], а особено од Франкфурт. Овде, во раните 1990-ти години, локалниот диџеј [[Свен Фет]] и диџејот ДАГ за првпат отсвирија јак, длабок стил на ациден хаус, кој стана многу популарен во целиот свет во следната декада. Едно од главните места на раната [[транс музика]] беше ноќниот клуб Омен. Според тоа, едни од најраните и највлијателните техно-влијанија, Џем и Спун, Денс 2 Транс, [[Оливер Либ]] и Хардфлур и дискографските куќи како што беа Хартхаус и Ај Кју, биле основани во градот во 1990-ти години. == Сообраќај == [[Податотека:AirportFrankfurt fromair.jpg|thumb|left|[[Аеродром Франкфурт]]]] [[Податотека:Zeil-ffm001.jpg|thumb|left|[[Цајл]], главната шопинг-улица во Франкфурт]] [[Податотека:Frankfurt Main Hauptbahnhof 6229.jpg|thumb|left|[[Франкфурт Хауптбанхоф]] (централната железничка станица)]] [[Податотека:Frankfurt am Main - Netzplan Schienennahverkehr.png|thumb|left]] [[Податотека:City tunnel frankfurt einfahrt sued.jpg|thumb|left|[[Франкфурт С-Бан|С-Бан]] излегува од подземниот дел во центарот на градот]] [[Податотека:Frankfurt U-Bahn Train Type U4.jpg|thumb|left|[[Франкфурт У-Бан|У-Бан]] на Хауптвахе]] [[Податотека:VGF S201 29.11.2005 Suedbahnhof.JPG|thumb|left|Трамвај на Јужната станица Франкфурт]] === Аеродроми === До градот од другите градови ширум светот се стигнува преку [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот Франкфурт]] (''Flughafen Frankfurt am Main''), кој е сместен на 12 км од центарот на градот. Аеродромот има три [[писта|писти]] и има 265 постојани одредишта. Рангиран е меѓу првите десет аеродроми во светот и е најголем карго аеродром во [[Европа]]. Аеродромот исто така служи како седиште на [[Кондор Ерлајнс|Кондор]] и како главно седиште за германскиот [[авиопревозник]] [[Луфтханза]]. Во зависност од тоа колку вкупно патници има или колку летови се искористени, рангиран е на второто или третото место за најпрометните во Европа по [[Аеродром Лондон-Хитроу|лондонскиот аеродром Хитроу]] и [[Аеродром Париз-Шарл де Гол|парискиот аеродром Шарл де Гол]]. Во 2009 година низ Франкфуртскиот аеродром поминаа 50.9 милиони патници. До аеродромот се стигнува со кола или автобус и има две железнички станици, една регионална и една за подалечни одредишта. Линиите на [[Ес-железница|S-Bahn]] се S8 и S9 (насока „Frankfurt (Main) Hbf“, „[[Офенбах на Мајна|Offenbach Ost]]“ или "[[Ханау|Hanau]]"), оддалечен на 10-15 минути од аеродромот до Главната железничка и центарот на градот и возовите [[Интерсити|IC]] и [[Интерсити експрес|ICE]] за пооддалечените одредишта исто така на 10-15 минути. И покрај името, [[Аеродром Франкфурт-Хан|Аеродромот Франкфурт-Хан]] не е сместен во близина на Франкфурт, туку се наоѓа околу 120 км од градот во [[Лауценхаузен]] ([[Рајнска област-Пфалц]]). До овој аеродром може да се стигне единствено со кола или автобус. Автобуската линија започнува од Централната станица во Франкфурт и до аеродромот се потребни саат и четириесет и пет минути. Минатата година над 4 милиони патници го искористиле овој аеродром, со цел да ги употребат нискобуџетните авиокомпании како [[Рајанер]]. [[Аеродром Франкфурт-Егелсбах|Аеродромот Франкфурт-Егелсбах]] е прометен аеродром за општата авијација, сместен југоисточно од Меѓународниот аеродром Франкфурт, блиску до градот [[Егелсбах]]. === Патишта === Улиците во центарот на Франкфурт обично се пренатрупани со автомобили за време на сообраќајниот метеж. Некои области, особено оние околу центрите за шопинг [[Цајл]], се [[пешак|пешачки]] зони. Има бројни паркиралишта сместени низ градот. Франкфурт е сообраќајно седиште на системот на [[Германски автопати|германскиот аутобан]] (автопат). [[Франкфуртер Кројц]] е автопатска раскрсница блиску до аеродромот каде што се автопатите [[Автопат 3 (Германија)|А3]] ([[Келн]]-[[Вирцбург]]) и [[Автопат 5 (Германија)|А5]] ([[Базел]]-[[Хановер]]). Со околу 320.000 автомобили дневно, тоа е една од најнабиените крстосници во [[Европа]]. [[Автопат 66 (Германија)|А66]] го поврзува Франкфурт со [[Висбаден]] на запад и со [[Фулда]] на исток. [[Автопат 661 (Германија)|А661]] започнува на југ ([[Дармштат]]), поминува низ источниот дел на Франкфурт и завршува на север ([[Бад Хомбург]]). А648 е краток автопат во западниот дел на Франкфурт. === Железнички станици === Главната железница на Франкфурт е најголемата железничка станица во Германија во железничкиот сообраќај. Според бројот на патници, рангирана е на второто место заедно со главната железница на Минхен (секоја по 350.000) по главната желеница на Хамбург (450.000). Сместена е помеѓу [[Галус]] и [[Банхофсфиртел]], не многу оддалечена од [[Франкфуртски саем|Саемот на Франкфурт]] и [[финансиска област|финансиската област]] ([[Банкенфиртел]]). Служи како големо седиште на возовите на големи далечини (''[[Интерсити|InterCity]], [[Интерсити експрес|ICE]]''), на регионалните возови како и на јавниот транспортен систем на Франкфурт. Таа е крајна станица на најголемиот број ICE линии, правејќи ја најважната станица во германската мрежа на ICE. Овде, исто така, застануваат сите линии на [[Рајна-Мајна С-Бан]], две линии на [[Франкфурт У-Бан]], неколку [[трамвај]]ски и [[автобус]]ки линии. Регионалните и локалните возови се интегрирани во Јавниот транспортен систем Рајна-Мајна-Феркерсфербунг (''Rhein-Main-Verkehrsverbund'') (RMV), вториот по големина интегриран јавен транспортен систем во светот. Поголем е само [[Берлин]]скиот интегриран јавен транспортен систем (VBB). Железничката станица за далечни одредишта на Аеродромот го поврзува [[Аеродром Франкфурт|Меѓународниот аеродром на Франкфурт]] со главната железничка мрежа, најмногу со ICE, користејќи ја линијата Келн-Франкфурт. Тоа е една од двете железнички станици на аеродромот, а другата е за локалните S-Bahn (линиите S8 и S9) и регионалните возови со име Аеродромска регионална станица на Франкфурт. Третата станица на големи далечини во Франкфурт е Südbahnhof (Зидбанхоф), сместена во Заксенхаузен. Двете најголеми станици во центарот на градот се [[Станица Хауптвахе во Франкфурт на Мајна|Хауптвахе]] и [[Станица Констаблервахе во Франкфурт на Мајна|Констаблервахе]], двете сместени на најпознатата улица за шопинг во Франкфурт, [[Цајл]]. === Јавен превоз === Градот има два подземни железнички системи: U-Bahn и S-Bahn, како и надземниот трамвајски систем. Информации за U и S Bahn можат да се најдат на веб-станицата на RMV<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |title=Rhein-Main Transport Association |publisher=RMV.DE |date=2010-11-24 |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727002756/http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |url-status=dead }}</ref>. Девет линии на '''S-Bahn''' го поврзуваат Франкфурт со регионот на [[Франкфурт Рајна-Мајна|Рајна-Мајна]]. Повеќето линии имаат услуга на секои 15 минути во текот на целиот ден, секоја по една линија на време од 15 минути, или две линии кои служат една рута од 30 минути. Сите линии, освен Ѕ7 поминуваат низ тунелот на Франфурт и поминуваат низ [[Остендштрасе]], [[Констаблервахе]], [[Хауптвахе]], [[Таунусанлаге]] и Централната станица на Франкфурт. Со напуштање на градот S-Bahn-от се движи над земјата. Тој обезбедува пристап до Саемот на Франкфурт (S3-S6), аеродромот (S8-S9), стадионот (S7-S9) и градовите во близина како [[Висбаден]], [[Мајнц]], [[Дармштат]], [[Руселсхајм]], [[Ханау]], [[Офенбах на Мајна]], [[Бад Хомбург]], [[Кронберг]] и некои помали градови. '''U-Bahn-от''' има седум линии кои поминуваат низ центарот на градот и некои поголеми населби. [[Воз]]овите кои минуваат на таа линија се бавни возови, како и многуте други кои поминуаваат на сред улица наместо под земја, далеку од центарот на градот. Минималниот интервал на услугите е 2,5 минути, иако секојдневната шема е дека секоја линија поминува со честота до 7,5-10 минути, што доведува до околу 3-5 минути на секторите во центарот низ кои поминуваат многу линии. Франфурт има 9 [[трамвај]]ски линии кои поминуваат обично на секои 10 минути. Многу делови служат по две линии, на кои им се даваат во честота од по 5 минути за време на гужвите. Трамвајот оди само на земја и има многу повеќе постојки за разлика од U-Bahn или S-Bahn. Бројот на автобуски линии го комплетираат системот за јавен превоз ва Франкфурт. Ноќните линии ја преземаат работата на U-Bahn и трамвајот од 1.30 до 3.30 часот по полноќ<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nachtbus-frankfurt.de |title=Nightbus Frankfurt Rheinmain |publisher=Nachtbus-frankfurt.de |date= |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430194211/http://www.nachtbus-frankfurt.de/ |url-status=dead }}</ref>. === Такси === [[Такси]] може да се најде надвор од скоро секој S-Bahn или U-Bahn и на најголемите железнички раскрсници. Нормалниот начин за дибивање на такси е јавување до такси-операторот или директно одење до такси-станицата. И секако, иако не е правило, такси може да се најде и на улиците низ Франкфурт. === Велосипеди === Германската железница (''Deutsche Bahn'') исто така изнајмува и [[велосипед]]и за јавноста. Тие можат да се најдат на најголемите патни раскрсници или железнички станици. Сè што треба да направиш е да се јавиш и да изнајмиш за 0.06 евра за минута или дневно за 15 евра. Велосипедите се малку потешки, но имаат [[амортизер]]и за да го ублажат патувањето. [[Сребро|Сребрено]]-[[црвена боја|црвената]] боја на велосипедите со нивната уникатна рамка ги прават поочигледни и тешко достапни за кражба. Јавноста сега користи и велотакси кое вклучува [[триколка]] со заштитна кабина за патниците. Тоа е кабина за двајца и услугата ја покрива прошетката насекаде низ градот. Франкфурт исто така има мрежа од модерни велосипедски рути низ градот. Повеќето од велосипедските рути на долги далечини коишто водат до градот имаат свои велосипедски ленти. Многу од градските улици се „велосипедски улици“, каде што велосипедистот има првенство на патот, а на моторните возила им е дозволен пристап под услов да не им пречат на велосипедистите. Градот исто така има удел во велосипедизмот, погледни на порталот за велосипеди ([http://www.radfahren-ffm.de/ the Radfahrportal]). Секоја прва недела во месецот има настан за велосипеди наречен критична маса, кој започнува во 14 часот пред старата опера. == Економија и бизнис == Франкфурт е еден од водечките финансиски центри во Европа. Според годишниот извештај (2007) спроведен од страна на Cushman & Wakefield, тој е еден од првите три градови за меѓународни компании во Европа, заедно со [[Лондон]] и [[Париз]]. Според листата (2001) изготвена од страна на [[Универзитет Ливерпул|Универзитетот на Ливерпул]], Франкфурт е најбогатиот град во Европа според [[бруто-домашен производ]] (БДП) по глава на жител. По Франкфурт се [[Карлсруе]], [[Париз]] и [[Минхен]]<ref>Nick Swift: ''[http://www.citymayors.com/business/eurocities_gdp.html European cities outperform their English counterparts]''. citymayors.com (Zugriff am 1.&nbsp;November 2006)</ref> . The Mercer Human Resource Consulting Worldwide Quality of Living Survey 2007 го рангира Франкфурт на седмата позиција на градови со највисок [[квалитет на живот]] во светот. Единствениот германски град со повисок квалитет беше [[Диселдорф]] на шестата позиција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mercer.com/qol#Europe |title=Highlights from the 2007 Quality of Livings – Mercer Human Resource Consulting |publisher=Mercer.com |date= |accessdate=2010-10-24}}</ref>. [[Податотека:Deutsche-bank-ffm001.jpg|thumb|upright|[[Кули-близначки Дојче Банк]]]] [[Податотека:Eurotower-ffm005.jpg|thumb|right|[[Еврокула (Франкфурт)|Еврокула]], седиште на Европската централна банка]] [[Податотека:Bulle und Bär Frankfurt.jpg|thumb|[[Пазарен тренд|Бик и мечка]] пред Берзата во Франкфурт]] [[Податотека:Messeturm.png|thumb|upright|[[Кула Месе]] на изложбен центар]] === Банки === Франкфурт често го викаат ''градот на банките'' во Германија. Понекогаш е наречен ''Mainhattan'' ([[кованица]] од зборовите на локалната река [[Мајна]] и [[Менхетн]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]) или ''Банкфурт''. Во 2006 година шест од десетте најголеми германски банки имаа нивно седиште во градот, вклучувајќи ги и првите три (Дојче Банк, Комерцбанк и ДЦ Банк)<ref>''[http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp The Top 100 German banks 2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101006205422/http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp |date=2010-10-06 }}''</ref>. Други важни банки се are ИНГ Диба, КфВ, БХФ Банк, Банкхаус Мецлер, Делбрик Бетман Мафај, ДекаБанк, Ландесбанк Хесен-Тирингија и Франкфуртер Шпаркасе. Овде има над триста национални и меѓународни банки<ref>''[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de Wirtschaft in Frankfurt am Main] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101005175601/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de |date=2010-10-05 }}''</ref>. [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (''Europäische Zentralbank'') — една од најважните централни банки во светот, одговорна за монетарната политика покривајќи 16 земји–членки на [[Еврозона]]та. Од основањето во 1998 година седиштето е сместено во центарот на Франкфурт, иако сега има планови за преместување во убавата област на поранешниот пазар за големопродажба ([''[Гросмарктхале|Großmarkthalle]]'') во источниот дел на градот. [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]] (''Deutsche Bundesbank'') — составен дел од Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ). Создадена е во 1957 година. === Берза === Со [[берза]]та (''Frankfurter Wertpapierbörse'') и XETRA, кои ѝ припаѓаат на [[Германска берза|германската берза]], Франкфурт ја има втората најголема берза во Европа по [[Лондонска берза|Лондонската берза]]. Тоа е најголемата берза во Германија со над 90% промет на германскиот пазар. Во однос на пазарната капитализација, германската берза е една од најголемите берзи во светот. === Саеми === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Франкфуртски Саем организирал 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународниот саем за автомобили]], [[Саем на книгата во Франкфурт|саемот за книга во Франкфурт]], Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. === Агенции за рекламирање === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Messe Frankfurt аранжираше 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се Меѓународниот саем за автомобили, саемот за книга во Франкфурт, Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. Иако е најпознат по банките, исто така Франкфурт е центар на медиумски компании. Има околу 570 компании во рекламната индустрија и 270 компании за односи со јавноста. Според рангирањето на магазинот Фокус од ноември 2007 година, 7 од 49 најголеми компании во Германија се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги McCann-Erickson, Saatchi & Saatchi, JWT и Publicis. Берлин има девет а Хамбург осум. По Франкфурт доаѓа Минхен со шест, а Висбаден е на листата со две. === Сметководствени и професионални услуги === Големата четворка, четирите најголеми меѓународни фирми за сметководство и професионални услуги, се сместени во или во близина на Франкфурт. Тие се Deloitte Touche Tohmatsu, KPMG (Европското седиште), PricewaterhouseCoopers (PwC). Ernst & Young е сместен во близина на градот Ешборн. === Консалтинг менаџмент === Некои од најголемите меѓународни фирми за консалтинг менаџмент се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги Accenture, Arthur D. Little, McKinsey & Company,Boston Consulting Group, Booz & Company, Oliver Wyman, Bearing Point, Capgemini, Bain & Company и Roland Berger Strategy Consultants. === Електронска комуникација === Франкфурт исто така е важно за [[интернет]]от. Таа е седиште на најголемата светска фирма за доделување на IP-адреси, DE-CIX, каде што се регистрирани најдоминантните имиња. === Адвокати === Франкфурт ја има најголемата концентрација на адвокати во Германија, процентуално еден адвокат на 99 жители. Најголемите меѓународни адвокатски компании имаат претставништва во Франкфурт меѓу кои Allen & Overy, Baker & McKenzie, Clifford Chance, Cleary Gottlieb Steen & Hamilton, Debevoise & Plimpton, DLA Piper,Freshfields Bruckhaus Deringer, Hogan Lovells, Jones Day, Linklaters, Mayer Brown, Milbank, Tweed, Hadley & McCloy, Norton Rose, Shearman & Sterling, Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom, Taylor Wessing и White & Case. === Работа во Франкфурт === Со над 922 работни места на 1000 жители, Франкфурт ја има најголемата концентрација на работни места во Германија. Најголем број од околу 600,000 работни места со само 663,000 жители на градот е изјаснет како град со најголем број жители од приградските населби коишто работат во градот,со што се крева бруто-домашниот производ на популацијата значајно. Во работните денови и во саботите има над милион луѓе го границите на градот. Во другите денови, според статистиката богатството на Франкфурт е намалено, во корист на покраините и градовите таканаречени "Speckgürtel", како што се Bad Homburg, Königstein im Taunus, Kronberg im Taunus и Bad Soden am Taunus, чии жители работат во Франкфурт. Покрај тоа, Франкфурт исто така имаше, 2008, највисоко ниво на криминал, на 100 000 жители во Германија со 15.976 криминални дела годишно и 3 убиства на 100 000 луѓе. Оваа статистика е резултат на приградското население што е пресметано на 650 000 жители, а исто така вклучува и криминални дела извршени на аеродром, како шверцување. Франкфурт всушност е многу безбеден град, што е поткрепено на испитувањата меѓу жителите. Меѓународниот аеродром на Франкфурт е и самиот најголемо место за работа во Германија. === Други бизниси === Франкфурт е седиште на хемиските индустрии, на софтвер бизнисот и центрите за јавување. Развојот на бизнисот и другите важни оддели на Дојчебан се сместени во седиштето во Галус. Заради Hoechst AG, Франкфурт се смета за „Аптека на светот“ Најголемиот индустриски парк во Франкфурт е едно од трите места на хемиската и фармацевтската индустрија во Европа. Исто така Франкфурт е седиште на неколку големи германски индустриски здруженија како што се здружението за хемиска индустрија, здружението за германски градежни машини и опрема, здружението за електротехничка, електронска и информатичка технологија здружени со комисиите за електротехнички стандарди, и здружението на произведувачите на германски автомобили, кое што моментално се сели во Франкфурт. Унијата на произведувачи на германски автомобили секоја втора година се состанува во Франкфурт за да се совпадне со меѓунаросниот саем за автомобили, споменат погоре. Здружението на германски издавачи на книги има седиште во Франкфурт и го организира саемот на книга во Франкфурт. Во врска со трудовите здруженија Франкфурт е седиште на централата на IG Metall и IG Bau. Луфтханса ги одржува главните врски преку центарот за авијација преку франкфуртскиот аеродром. Главниот производител на вода и струја за регионот Франкфурт Рајна – Мајна е сместен во самиот град. Во Франкфурт се сместени главните претставништва на: Германското фудбалско здружение, „[[Фиат]]“, „[[Нинтендо]]“, „[[Мазерати]]“, „[[Ферари]]“, „[[Алфа Ромео]]“, „[[Ланча]]“, „[[Хјундаи]]“, „[[Киа]]“, „[[Јагуар (автомобил)|Јагуар]]“, „[[Опел]]“, „[[Фереро]]“. === Земјиште и недвижнини === Франкфурт има највисока концентрација на сопственици на земјиште во Германија.Ова се должи на бројни финансиски работници во градот, но исто така и поради метрополската природа со што четвртина од луѓето се странци. Од оваа причина Франкфуртскиот пазар функционира различно од остатокот од земјата каде што цените се генерално пониски од Франкфурт. Цените на германското земјиште се намалени поради поранешната Источна Германија. Економски јаките градови како Франкфурт и другите градови во западна Германија имаат зголемување на пазарот што привлекува многу купувачи од Далечниот Исток. === Институции и организација === Франкфурт е седиште на Германската национална библиотека, Врховниот суд на Хесен, Судската служба на Хесен и има своја полициска академија. Пожарникарскиот оддел, основан 1874 година, и доброволниот пожарникарски оддел имаат осум пожарникарски сектори. Сè до нивното разрешување на крајот на 2003 година, Франкфурт беше седиштето на Федералниот дисциплинарен суд. Германското претставништво на Меѓународната финансиска корпорација, дел од групацијата на Светската банка и Комитетот за европско осигурување и окупациони пензиски ревизори,, Европската осигурителна контрола, имаат седиште во Франкфурт. Во Франкфурт има 88 конзулати. Само Њујорк и Хамбург имаат повеќе. Русија и Кина неодамна отворија генерални конзулати во Франкфурт. Генералниот конзулат на Соединетите држави во Франкфурт во Екенхајм е најголемиот американски конзулат во светот. === Медиуми === [[Податотека:FAZ Building 2.jpg|thumb|left|Зградата на редакцијата на ''[[Франкфуртер алгемајне цајтунг]]'']] Во Франкфурт се издават два важни дневни весници. Конзервативниот Frankfurter Allgemeine Zeitung за првап се издаде во 1949 година и е германски весник кој е најраспространет надвор од Германија, а издавачите го испраќаат во 148 земји секој ден. FAZ се издава во 380 000 примероци дневно. Другиот важен весник, Frankfurter Rundschau, за првпат е издаден во 1945 година и дневно се издаваат по 181 000 примероци. Франкфурт е исто така седиште на новата агенција Reuters. Од Франкфурт потекнуваат и неколку списанија. Journal Frankfurt е најпознато списание поврзано со настани, забави. „Еколошкото списание“ , „Öko-Test“, објавува материјали за зелената забава на Германија во Бокенхајм. Бокенхајм е познат по квиз-списанијата со истото име и е седиште на издавачката куќа на сатиричното списание, Titanic. Првата радио станица на Франкфурт беше Südwestdeutsche Rundfunkdienst AG (Југозападното германско радио), кое започнало со работа во 1924 година. Најуспешна им е станицата Hessischer Rundfunk. Станицата "Funkhaus am Dornbusch" е една од најпознатите радио и телевииски емисии. Тука е и ARD-Stern која емитува материјали од поединечните емитери преку високотехнолошкта мрежа. Bloomberg TV и RTL имаат регионални станици на Neuen Mainzer Straße. Други радија во Франкфурт се Main FM и Radio X.. Најголемата приватна радио станица во регионот FFH е сместена во близина на бањата Вилбел. Од август 1945 година, мрежата на американските сили се емитуваше од Франкфурт. Поради намалувањето на војската, сместеноста во Франфурт на чие место беше мрежата на американските сили, беше напуштена. Од октомври 2004 година, мрежата на американските сили ги емитуваше европските програми од Манхајм. == Образование и истажување == Во Франкфурт на Мајна има два универзитети и неколку посебни школи. Има две школи за бизнис;Школата за бизнис Гете на универзитетот Гете и Франкфуртската школа за финансии и менаџмент. === Универзитет Јохан Волфганг Гете === Најстариот и најпознатиот универзитет во градот е универзитетот Јохан Волфганг Гете, со објекти во Бокенхајм, Вестенд и Ридберг и универзитетската болница во Нидеррад. Престижната Школа за бизнис Гете е дел од Универзитетската куќа за финансии на кампусот Вестенд. Во програмата на оваа школа има над 70% студенти од целиот свет кои учат тука. === Универзитет за применети науки во Франкфурт === Франкфуртскиот Универзитет за применети науки (Fachhochschule Frankfurt am Main) беше оформен од неколку постари организации во 1971 година, и нуди над 38 студиски области во уметноста, науката, инжинерството и правото. Некои од најважните истражни проекти се: Симулатори на планетата Земја, FraLine-Школо за ИТ-технологија, квантитативни анализи на метанот во човекиот труп со помош на масивни спектрометри, софтвер-инжинерство (fraDesk), анализи на квалитативниот и квантитативниот гас во белите дробови на човекот, долгорочни студии на модулите на сончевата фотонапонска енергија. === Школа за финансии и менаџмент во Франкфурт === Покрај универзитетот е Школата за финансии и менаџмент на Франкфурт, најпрво позната како Hochschule für Bankwirtschaft (Институција за високо образование за банкарска економија), со свој кампус во соседството на Остенд. Од 2001 година, таа е посебна институција за студирање економија и менаџмент или FOM. === Штеделшуле === Франкфурт има државна институција за високо уметничко образовиние позната како Städelschule , основана во 1817 година од страна на Јохан Фридрих Штедел, која беше одземена од страна на градот во 1942 година и повторно вратена во државно школо за уметност. === Музичко училиште и конзерваториуми === Музички институции се Франкфуртскиот универзитет за музија и сценски уметнсти и Високиот конзерваториум, кој беше основан во 1878 година. === Други важни школи === До септември 2003 година, Франкфурт исто така беше седиште на школата за библиотекарска наука и администрација. Филозофско-теолошката институција Свети Георг (Philosophisch-Theologische Hochschule Sankt Georgen), приватна институција со членство во германското интригантно здружение, беше сместена во Заксенхаузен сè до 1950 година. Градот е исто така седиште на три Макс Планк општествени институти: Макс Планк институтот за европска историја на правото, Макс Планк институтот за биофизика и Макс Панк институтот за истражување на мозокот. Франкфуртскиот институт за напредни студии, спонзориран од неколку институционални и приватни извори, е вклучен во теоретското истражување во физиката, хемијата,науката за нервите и компјутерката наука. Франкфурт е исто така седиште на Römisch-Germanische-Kommission (RGK), бранша на Германскиот археолошки институт за праисториската археологија во Германија и Европа. RGK е вклучен во разни проекти за истражување. Библиотеката, со над 130 000 материјали, е една од најголемите специјализирани археолошки библиотеки во светот. === Образование и медиуми === Во последните години, градот Франкфурт многу инвестираше во информатичката инфраструктура во свите школи. Како резулата на тоа, школите во Франкфурт сега се едни од најопремените школи во светот, со достапноста до компјутери и други медиумски опреми. Со цел да се обезбеди одржување и поддршка на школите со компјутери, градот Франкфурт во соработка со Универзитетот за применети науки го започна проектот Fraline - IT-Schul-Service, иницијатвно ангажирање на студентите да обезбедат основна компјутерска поддршка во школите. == Спорт == Франкфут е дом на следниве спорски тимови и клубови: Eintracht Frankfurt (фудбал), FSV Frankfurt (фудбал), 1. FFC Frankfurt (фудбал), Frankfurter FC Germania 1894 (фудбал), Rot-Weiss Frankfurt (фудбал), Frankfurt Lions (хокеј на мраз), Deutsche Bank Skyliners (кошарка). Франкфурт беше дома на следниве тимови или клубови: 1. Bockenheimer FC 1899 (фудбал), Frankfurt Galaxy (американски фудбал). Франкфурт е дом на класичниот круг Rund um den Henninger-Turm. Исто така тој е дом на годишниот Франкфуртски маратон и Европското првенство на Ајронмен. == Меѓународни односи == {{Поврзано|Список на збратимени градови во Германија}} === Збратимени градови === Франкфурт има братски релации со: {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Лион]], [[Франција]] <small>''(од 1960)''<ref name="Lyon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Бирмингем]], [[Обединето Кралство]] <small>''(од 1966)''</small> * {{знамеикона|Италија}} [[Милано]], [[Италија]] <small>''(од 1971)''<ref name="Milan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2008-12-05|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Египет}} [[Каиро]], [[Египет]] <small>''(од 1979)''</small> || * {{знамеикона|Израел}} [[Тел Авив]], [[Израел]] <small>''(од 1980)''</small><ref name="Tel Aviv">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080320073540/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archivedate=2008-03-20 |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=he |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Кина}} [[Гуангжу]], [[Народна Република Кина|Кина]] <small>''(од 1988)''<ref name="Guangzhou">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx|title=Sister Cities of Guangzhou|publisher=Guangzhou Foreign Affairs Office|accessdate=2010-02-10}}</ref></small> * {{знамеикона|Канада}} [[Торонто]], [[Канада]] <small>''(од 1989)''</small> * {{знамеикона|Чешка}} [[Прага]], [[Чешка]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Prague">{{Наведена мрежна страница|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[авторски права|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=cs|accessdate=2009-07-02}}</ref> || * {{знамеикона|Унгарија}} [[Будимпешта]], [[Унгарија]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Budapest">{{Наведена мрежна страница|title=Sister cities of Budapest|language=hu|publisher=Official Website of Budapest|url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|accessdate=2009-07-01|archive-date=2005-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20050309070457/http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Германија}} [[Лајпциг]], [[Германија]] <small>''(од 1991)''</small><ref name="Leipzig">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|title=Leipzig - International Relations|publisher=© 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629111247/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Никарагва}} [[Гранада, Никарагва|Гранада]], [[Никарагва]] <small>''(од 1991)''</small> * {{знамеикона|Обединети Арапски Емирати}} [[Дубаи, Обединети Арапски Емирати|Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] <small>''(од 2005)''</small> |} === Партнерства === {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Деј ла Бар]], [[Франција]], партнер со [[Нидер-Ешбах (Франкфурт на Мајна)]] <small>''(од 1967; припоен во 1972)''</small> * {{знамеикона|Полска}} [[Краков]], [[Полска]] <small>''(од 1991)''<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> |} == Галерија == <gallery> File:Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg|Финансиската област, ноќе File:Frankfurt Am Main-Westend Tower-Ansicht vom Maintower.jpg|[[Вестендштрасе 1|Кула Вестенд]], исто така позната како „Крунисана кула“ File:Frankfurt am Main Friedensbrücke Westhafen.JPG|Поглед на брегот на Мајна File:Deutsche-bank-ffm002.jpg|Кулите-близначки [[Дојче Банк]] File:Frankfurt Goethehaus jhl.jpg|[[Куќата на Гете]] File:Kaiserstrasse-ffm011.jpg|Кајзерштрасе, поглед од Централната железника станица во Франкфурт File:Hundertwasser-Kindergarten from Southwest.JPG|[[Фриденсрајх Хундертвасер|Хундертвасер]]-градинка во [[Хедернхајм (Франкфурт на Мајна)|Хедернхајм]] Податотека:Облакодери во Франкфурт.jpg|мини|Облакодери во Франкфурт Податотека:Frankfurt am Main, Seat of the European Central Bank (Skytower (ECB)) v.jpg|мини|Зградата на [[Европска централна банка|Европската централна банка]] Податотека:Франкфурт-куќа.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Muzej na karikatura.jpg|мини|Музејот на карикатурата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom-Frankfurt.jpg|мини|Плоштадот во стариот дел на Франкфурт на Мајна Податотека:Франкфурт-плоштад.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Франкфурт - зграда.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Frankfurt-square.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Плоштад-Франкфурт.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Frankfurt-hause.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:House-in-Frankfurt am Main.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurt-am-Main1.jpg|мини|Традиционални куќи во Франкфурт на Мајна Податотека:Friedrich Stoltze-Frankfurt.jpg|мини|Споменикот на Фридрих Штолце во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurter Dom2023.jpg|мини|Катедралата во Франкфурт на Мајна (Frankfurter Dom) Податотека:Dom-orguli.jpg|мини|Оргулите во Катедрата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom2023.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom2023-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom6-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom7-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom8-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom13-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom14-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom15-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Grablegung Christi im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Maria-Schlaf-Altar im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom5-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom10-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови7.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови8.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките_Исусови10.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови12.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови13.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Alte St Nikolai Kirche.jpg|мини|Старата црква св. Никола во Франкфурт на Мајна </gallery> == Поврзано == * [[Училиште Франкфурт]] * [[Список на градоначалници на Франкфурт]] == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * ''Frankfurt – City Guide'', Kraichgau Verlag (ISBN 3-929228-21-1) == Надворешни врски == {{wikivoyage|Frankfurt}} *[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash Official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190503214626/https://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash |date=2019-05-03 }} * [http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html Architecture of Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060306094304/http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html |date=2006-03-06 }} *[http://www.zoo-infos.de/zoos-en/120.html Frankfurt Zoo] {{en}} * [http://www.altfrankfurt.com/ Frankfurt before and after World War II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090714112531/http://www.altfrankfurt.com/ |date=2009-07-14 }} * [http://www.k-faktor.com/en/frankfurt-webcams.htm Frankfurt webcam links] * [http://www.travelling-images.com/germany-frankfurt-march-2008 Frankfurt photogallery] * [http://www.mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main)/ Visual Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101105004819/http://mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main) |date=2010-11-05 }} * Frankfurt Panoramas: [http://www.panorama-cities.net/frankfurt/frankfurt_germany.html 360° City Panoramas] Panorama-cities.net; [http://www.oopper.de/tn/panorama-frankfurt.htm Panorama Frankfurt - Bilder von der Skyline] Oopper.de; [http://www.frankfurt360.de/ frankfurt360.de], [http://www.panorama-frankfurt.de/ panorama-frankfurt.de] {{Geographic location |Centre = Франкфурт на Мајна |North = [[Марбург]], [[Гисен]] |Northeast = [[Фулда]] |East = [[Вирцбург]] |Southeast = [[Нирнберг]] |South = [[Дармштат]], [[Манхајм]], [[Карлсруе]], [[Штутгарт]] |Southwest = [[Кајзерслаутерн]], [[Сарбрикен]] |West = [[Висбаден]] |Northwest = [[Кобленц]], [[Бон]], [[Келн]] }} {{Окрузи во Хесен}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Франкфурт на Мајна| ]] [[Категорија:Градови во Хесен]] [[Категорија:Универзитетски градови во Германија]] [[Категорија:Безокружни градови во Хесен]] [[Категорија:Хесен-Насау]] [[Категорија:Населени места основани во 1 век]] [[Категорија:Дармштат (административен округ)]] 18w0dqizqsmsdvlwe5leb0p5kl2y8o7 0 22084 5629623 5616300 2026-09-17T21:04:52Z TheGreatMKD 32993 ажурирање на последната реконструкција 5629623 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Аеродром | name = Аеродром „Св. Апостол Павле“ | nativename = Аеродром Охрид | image = Охридски аеродром „Свети Апостол Павле“.jpg | image-width = 250px | caption = Воздушен поглед на аеродромот | IATA = OHD | ICAO = LWOH | type = Јавен | owner = | operator = [[ТАВ Аеродроми]] | city-served = [[Охрид]] | location = [[Оровник]], [[Македонија]] | hub = | metric-elev = Yes | elevation-f = 2313 | elevation-m = 705 | website = {{URL|ohd.airports.com.mk}} | coordinates = {{Coord|41|10|48|N|020|44|32|E|type:airport}} | pushpin_map = Македонија | pushpin_label = OHD | pushpin_mapsize = 250px | pushpin_map_caption = Местоположба во Македонија | metric-rwy = Yes | r1-number = 02/20 | r1-length-f = 8366 | r1-length-m = 2550 | r1-surface = [[асфалт]] | stat1_header = Патници | stat1_data = 265.896 | stat2_header = {{безпрелом|Промена на патници 22-23}} | stat2_data = {{increase}} 14,5% | stat3_header = Воздухоплови | stat3_data = 462 | stat4_header = {{nowrap|Промена на летови 22-23}} | stat4_data = {{increase}} 6,0% | stat_year = 2023 | footnotes = }} '''Аеродром „Св. Апостол Павле“''' или '''Аеродром Охрид''' ({{Airport codes|OHD|LWOH}}) — меѓународен [[аеродром]] помеѓу градовите [[Охрид]] и [[Струга]], во југозападниот дел на [[Македонија]]. Аеродромот во моментов има 8 паркинг позиции за авиони од комерцијалната и 5 паркинг позиции за авиони од генералната авијација на пристанишната платформа. Основната причина за постоење на охридскиот аеродром е развој на туризмот во охридскиот туристички регион, како и алтернативен аеродром за летовите на [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром Скопје]]. == Местоположба == Аеродромот се наоѓа во [[Општина Дебрца]], на 2,5 километри од Струга и 5 километри од Охрид, долж државниот пат [[Автопат А2 (Македонија)|А2]] (Охрид-Кичево-Скопје). == Историја == [[Податотека:OHD Ohrid, Macedonia PP1344415347.jpg|мини|десно|300п|Поглед на аеродромот]] Во својот развоен пат, аеродромот прераснал од леталиште со тревни маневарски површини од сезонски карактер, наменето за одвивање на спортска, школска и комерцијална авијација во домашниот воздушен сообраќај во услови на надворешна видливост, до модерно, современо и афирмирано меѓународно воздухопловно пристаниште во рамките на глобалниот воздухопловен транспортен систем. Периодот на настанување и афирмација на охридскиот аеродром започнува со официјалното [[ЈАТ]]-ово изведување на првиот промотивен лет во комерцијалниот сообраќај на 5 јули 1953 и трае до почетокот на 1968 година, кога се започнати практичните активности околу модернизирање и реконструкција на аеродромот. Со промоцијата на новата воздушна туристичка линија на релација Белград-Скопје-Охрид, ЈАТ го вклучил охридскиот аеродром во сопствената домашна воздушна мрежа на аеродроми во тогашната југословенска заедница. Во втората половина на 60-тите години, со модернизацијата на флотата на авиони во ЈАТ и со зголемувањето на физичкиот обем на сообраќајот, честопати било поставувано прашањето за потреба од модернизација и реконструкција на охридскиот аеродром. Активностите околу изнаоѓањето на реални можности за реализација на таквата идеја започнале уште кон крајот на 1965 година, а последната оперативна зона на стариот аеродром се одвивала во летниот период 1967 година. Практично, со почетокот на 1968 година завршува превиот развоен период на охридскиот аеродром. Во периодот од 1968 до 1970 година, согласно техничката документација за изградба на новиот аеродром, прво биле изведувани подготвителните работи околу приспособување на теренот на постојната аеродромска локација, а потоа биле започнати градежни работи врз изградба на нова асфалтно-полетно-слетна патека и другите маневарски површини, пристанишна платформа, пристанишна зграда, контролна кула, гаражи, трафостаница, паркинг простор, технички комплекс, приодни патишта, периметарска ограда и други инфраструктурни објекти. Старата пристанишна зграда била реконструирана, проширена и адаптирана за сместување на административните служби. По завршувањето на градежните работи, целиот аеродромски комплекс зафаќал површина од 640.850 метри квадратни, од кои 29.350 м² во надворешната (земска) страна, а 611.500 м² во оградената (воздушна) страна на аеродромот. Асфалтната површина на полетно-слетната патека, спојниците, пристанишната платформа и сервисните патеки изнесувала околу 155.000 м². Потребите за стопанско поврзување на регионот во однос на пазарното опкружување во тогашната југословенска заедница, како и за користење на туристичките потенцијали за опслужното подрачје, биле поврзани со потребите за „совладување“ на патните дистанци во рамка на заедничката држава. Сепак, огромните потенцијали за развој на туризмот во опслужното подрачје на аеродромот го претставувале главниот адут и најважната причина за постоење на Аеродром Охрид. Периодот на осовременување и експанзија на охридскиот аеродром започнува со изведувањето на првиот промотивен лет од страна на чартер превозникот од Белград „Авиогенекс“ во комерцијалниот воздушен сообраќај на новоизградениот аеродром на 8 јуни 1970 година и ќе трае наредните дваесет години, до крајот на 1990 година. Вистинската експанзија во физичкиот обем на сообраќајот на Аеродром Охрид започнала во втората половина на 80-тите години, со интензивниот развој на стационарниот туризам во текот на летниот период на охридската ривиера. Голем број меѓународни туристи, пред сè од [[Холандија]], [[Германија]] и [[Велика Британија]], како и туристи од [[Словенија]] и [[Србија]], со што се потврдува фактот дека една од основните причини за постоење на охридскиот аеродром, можеби и најголемата, е развојот на туризмот во [[Македонија]]. Тоа го потврдуваат статистичките податоци за физичкиот обем на сообраќајот во периодот од 1970 до 1990 година; (во 1970 година се превезени 11.674 патници, реализирани се 308 операции на авиони и 2,9 тони карго пратки; во 1990 година се превезени 67.811 патници, а реализирани се 1.298 операции на авиони и 119,9 тони карго пратки). Во период март-мај 1990 година е изведена реконструкција на полетно-слетната патека и другите маневарски површини на аеродромот. Меѓутоа, во 1990 и 1991 година, неколку настани и случувања од сферата на општественото, политичкото и економското живеење во просторите на заедничката држава, кои биле причина за огромни промени на регионален план, предизвикале големи промени во работењето и функционирањето и на охридскиот аеродром и всушност го одредиле преломниот момент во неговиот понатамошен развој. Практично, со тоа завршува вториот развоен период на Аеродромот Охрид. Без оглед на бројноста на домашните воздушни превозници и шареноликоста на нивната флота и без оглед на воспоставените воздушни релации кои ја поврзаа [[Македонија]] со светот, никој од нив не се обиде да направи посериозни напори за да го поврзе охридскиот аеродром со атрактивните меѓународни одредишта и да му ја врати „старата“ слава. Во периодот 1994-1995 година извршена е комплетна реконструкција и проширување на пристанишната зграда, со што се подобрени условите и зголемени можностите за ефикасно извршување на активностите околу регистрацијата на патниците и нивниот багаж. Во есента 1996 година извршено е проширување и осветлување на пристанишната платформа, со што се зголемени капацитетите и подобрени условите за безбедно, несметано и ефикасно прифаќање и отпрема на воздухопловите. Во текот на 1999 година оспособен е новиот складиштен и магацински простор, со што се подобрени условите за развој на карго дејноста на аеродромот. Во периодот март-јули 2004 година извршена е реконструкција на пистата на Аеродром Охрид од страна на УЦВП со користење на кредит од Европската банка за обнова и развој. Во септември 2026 година бил пуштен во употреба реконструираниот и модернизиран дел од патничкиот терминал на аеродромот, кој опфатил проширување на терминалот за 30–40%, проширување на просторот за чекирање за дополнителни 100 м², проширување на зоната за безбедносна контрола и рачен багаж, како и проширување на административната зграда од 290 на 746 м². Во рамките на реконструкцијата биле реорганизирани паркинг-просторите, изграден паркинг за вработените, нов ресторан-кафетерија и нови канцеларии за [[Гранична полиција на Македонија|Граничната полиција]] и [[Царинска Управа на Република Македонија|Царинската управа]], а била инсталирана и современа опрема и технологија за опслужување на патниците. Инвестицијата изнесувала 2,7 милиони евра.<ref>{{cite web |title=(ФОТО) Пуштен во употреба модернизираниот дел од Охридскиот аеродром - прва реконструкција после 56 години |url=https://skopjeinfo.mk/foto-pushten-vo-upotreba-moderniziraniot-del-od-ohridskiot-aerodrom-prva-rekonstrukcija-posle-56 |website=Скопје Инфо |date=8 септември 2026 |access-date=17 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Денеска ќе биде пуштен во употреба реконструираниот дел на Охридскиот аеродром - Мицкоски и Николоски ќе бидат присутни |url=https://skopjeinfo.mk/deneska-kje-bide-pushten-vo-upotreba-rekonstruiraniot-del-na-ohridskiot-aerodrom-mickoski-i |website=Скопје Инфо |date=8 септември 2026 |access-date=17 септември 2026}}</ref> Во рамките на реконструкцијата, во терминалната зграда биле поставени реплики на мозаици од Стариот град на Охрид, особено од [[Плаошник]], како и реплики на фрески од катедралната црква [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Света Софија“]] во Охрид.<ref>{{cite web |title=Охридскиот аеродром со ново лице, поголем капацитет и подобри услови за патниците |url=https://sitel.com.mk/ohridskiot-aerodrom-so-novo-lice-pogolem-kapacitet-i-podobri-uslovi-za-patnicite |website=Сител Телевизија |date=8 септември 2026 |access-date=17 септември 2026}}</ref> == Авиопревозници и одредишта == {{Airport-dest-list |[[Arkia]] | '''Сезонски:''' [[Бен Гурион (аеродром)|Тел Авив-Бен Гурион]] |[[Brussels Airlines]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Брисел|Брисел]] |[[Corendon Dutch Airlines]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Амстердам|Амстердам]], [[Аеродром Мастрихт Ахен|Мастрихт/Ахен]] |[[Enter Air]]| '''Сезонски чартер:''' [[Варшавски аеродром Шопен|Варшава-Шопен]] |[[Helvetic Airways]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Цирих|Цирих]] |[[Nordica (airline)|Nordica]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Талин|Талин]] |[[Onur Air]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Истанбул Ататурк|Истанбул–Ататурк]] |{{nowrap|[[TUI fly Netherlands]]}} | '''Сезонски:''' [[Аеродром Амстердам|Амстердам]], [[Аеродром Ајндховен|Ајндховен]] |[[Wizz Air]] | [[Евроаеродром Базел—Милуз—Фрајбург|Базел/Милуз]], [[Аеродром Виена|Виена]] <br>'''Сезонски:''' [[Аеродром Лутон|Лондон–Лутон]] }} ==Статистика== {{Аеродром-статистика|iata=OHD}} Бројот на патниците на Охридскиот аеродром се прикажани во следната табела: {| class="wikitable" |- bgcolor=lightgrey !width="150"|Година !width="150"|Патници !width="150"|Промена |- |1990 |67,811 | |- |1991 |60,440 |{{decrease}}10,9% |- |1992 |34,344 |{{decrease}}43,2% |- |1993 |48,022 |{{increase}}39,8% |- |1994 |18,681 |{{decrease}}61,1% |- |1995 |39,270 |{{increase}}110,2% |- |1996 |104,229 |{{increase}}165,4% |- |1997 |42,544 |{{decrease}}59,2% |- |1998 |55,417 |{{increase}}30,3% |- |1999 |74,497 |{{increase}}34,4% |- |2000 |65,941 |{{decrease}}11,5% |- |2001 |53,954 |{{decrease}}18,2% |- |2002 |60,209 |{{increase}}11,6% |- |2003 |51,082 |{{decrease}}15,5% |- |2004 |32,309 |{{decrease}}36,8% |- |2005 |53,901 |{{increase}}66,8% |- |2006 |50,336 |{{decrease}}6,6% |- |2007 |45,515 |{{decrease}}9,6% |- |2008 |44,413 |{{decrease}}2,4% |- |2009 |33,873 |{{decrease}}23,7% |- |2010 |14,095 |{{decrease}}58,4% |- |2011 |78,246 |{{increase}}455,1% |- |2012 |84,736 |{{increase}}8,3% |- |2013 |83,060 |{{decrease}}2,0% |- |2014 |69,984 |{{decrease}}15,7% |- |2015 |107,916 |{{increase}}54,2% |- |2016(01.01-31.08) |104,998 |{{increase}}44,4% |- |} == Установи и услуги == Катеринг за авионските [[фри-шоп]]ови (на ARR и DEP), обработка на протоколи, CIP (бизнис), телефон и факс, телефонски картички, царинска и имиграциона контрола, полициско обезбедување (24 часа), аеродромско обезбедување (24 часа), продавница за сувенири, менувачница, ресторан во AD (100 оброци на час), установи за паркинг на такси и автомобили (70 автомобили + 3 автобуси), установи за справување со товар (простор за складирање на товар 340 m²) и патнички капацитет од 300 луѓе на час. == Историја на несреќи == На 20 ноември 1993 авион од типот [[Yakovlev Yak-42|Yak 42D]] на [[Авиоимпекс]] се срушил во близина на аеродромот. Леталото било на пат од Женева кон Скопје, но било пренасочено кон Охрид поради лошите временски услови на аеродромот во Скопје. При слетувањето, леталото се срушило на планината Тројани близу Охрид. Сите осум членови на екипажот, и 115 од 116-те патници загинале. Единствениот преживеан патник им подлегнал на повредите неколку дена подоцна во охридската болница. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Ohrid Airport}} * [http://www.airports.com.mk Домашна страница на македонски аеродроми] * {{WAD|LWOH}} {{Аеродроми во Македонија}} [[Категорија:Аеродроми во Македонија|Охрид]] [[Категорија:Економија на Охрид]] [[Категорија:Општина Дебрца]] mgxv8mrrsabsd299hzo75rcap7vzoeq 0 24627 5629605 5550746 2026-09-17T18:49:38Z Buli 2648 5629605 wikitext text/x-wiki {{викификација}} {{Infobox royalty | name = Влад III | image = Vlad Ţepeş, the Impaler, Prince of Wallachia (1456-1462) (died 1477).jpg | caption = Портрет на Влад III во замокот Амбрас ({{circa|1560}}), за кој се смета дека е копија на оригинал изработен за време на неговиот живот | succession = [[Војвода на Влашка]] | reign = октомври – ноември 1448 | reign_type = 1st reign | predecessor = [[Владислав II]] | successor = Владислав II | birth_date = помеѓу 1428 и 1431 | birth_place = [[Сигишоара|Сегешвар]], [[Кралство Унгарија]] (денес [[Сигишоара]], [[Романија]]) | death_date = декември 1476 или јануари 1477 (возр. 44–49) | death_place = близу [[Снагов]], [[Влашка]] | spouse = {{ubl|Непозната прва жена|[[Јустина Силаѓи]]}} | issue = [[Михај Сурови]] | issue_link = | issue_pipe = | house = {{ubl|[[Династија Дракулешти|Дракулешти]]|[[Династија Басараб|Басараб]]}} | father = [[Влад II]] | mother = Евпраксија Молдавска (?) | religion = | signature = Vlad the Impaler signature.svg | reign_type1 = 2nd reign | reign_type2 = 3rd reign | reign1 = 20 август 1456 – јули 1462 | reign2 = јуни 1475 – декември 1476 или јануари 1477 | predecessor1 = [[Владислав II]] | predecessor2 = [[Басараб III]] | successor1 = [[Раду III]] | successor2 = Басараб III }} '''Влад III, Кнез на Влашка''' (1431–1476), попознат како Влад Цепеш (Романски: ''Vlad Țepeș'') или едноставно како Дракула, трипати бил Војвода на [[Влашка]], владеејќи од 1456 до 1462 г. Во контекст на историјата, Влад III е најпознат по неговиот отпор против Отоманското Царство и нејзиното проширување, како и за суровоста со која ги казнувал неговите непријатели. Се верува дека Влад III е инспирацијата за вампирот Гроф Дракула во романот „Дракула“ на Брам Стокер од 1897. == Имиња == Неговиот романски прекар ''Drăculea'' (којшто се пишува и ''„Drakulya“''), со кој Vlad се спомнува во неколку документи, значи „син на змеј“, според неговиот татко, Влад Дракул, кој го добил прекарот од неговите поданици бидејќи бил член на Редот на змејовите. Дракул, од латинскиот збор Draco, што значи „змеј“, е дерирвиран од грчкиот збор Δράκων (Дракон). На романски, од друга страна, Дракул значи и ''„ѓавол“''. Неговиот посмртен прекар ''Цепеш'' („Țepeș“ (на англиски: „Impaler“)) е поттикнат според убивањето на неговите противнции со набивање на кол. Во Турција тој е познат и како ''„Kazıklı Voyvoda“'' што значи ''„Princ Impaler“''. За време на неговиот живот, Влад го пишувал своето име во документи на латински како Wladislaus Dragwlya или Drakwlya. Денес варијантата „Drakulić“ (на пример, Slavenka Drakulić) е вообичаено презиме кај српскиот народ. == Почетокот од животот == Влад се родил во Сигишоара, Трансилванија, во зимата 1431, од таткото Влад Втори Дракул, иден Војвода на Валашка и син на славниот војвода Мирча Постариот. Се верува дека неговата мајка е втората сопруга на Влад Дракул, кнегињата Чнеајна од Молдавија, најстарата ќерка на Александру чел Бун. Тој имал двајца полубраќа, Мирча II и Влад Чалугарул, и помал брат, Раду чел Фрумос. Во годината на неговото раѓање таткото на Влад, познат како Змејот (на романски: Дракул) отпатувал во Нирнберг каде бил примен во Редот на змејот. На петгодишна возраст, малиот Влад бил исто така примен во тој Ред. Влад и Раду ги поминале првите години на созревање во својот живот во Сигишоара под грижа и туторство на нивната мајка и на сопругите на протераните романски аристократи. Во првото владеење на нивниот татко, Влад Втори Дракул, Војводата ги однел своите мали синови во Тарговиште, главниот град на Валашка во тоа време. Византискиот канцелар Михаил Дукас овозможил во [[Трговиште]] синовите на аристократите, како и кнезовите, да бидат образувани од романски и грчки професори донесени од [[Цариград]]. Се верува дека Влад таму научил боречки вештини, географија, математика, наука, јазици (старословенски, германски, латински) и класична уметност и филозофија. == Животот во Едирн == Во 1436, Влад Втори Дракул се искачил на престолот на Валашка. Во 1442 бил истеран од соперниците кои биле во сојузништво со Унгарија, но успеал да се здобие со поддршка од Отоманците околу неговото враќање на престолот при што се согласил да му плати на султанот одредена сума и да ги прати своите два легитимни синови, Влад III и Раду, во Отоманскиот Суд каде служеле како заложници на неговата верност. Влад III бил често затворан, камшикуван и тепан бидејќи вербално ги напаѓал своите учители, но и за неговото тврдоглаво однесување, додека неговиот помал брат Раду бил полесно контролиран. Раду се преобратил во муслиман, влегол во службата на [[Мехмет II]], синот на султанот [[Мурат II]], (подоцна познат и како Освојувачот), и му било дозволено да служи во Отоманскиот кралски суд, но и ја добил титулата Бег. Овие години се претпоставува дека имале огромно влијание врз карактерот на Влад и довеле до добро познатата омраза на Влад кон отоманците, јаничарите, кон братот Раду поради тоа што станал муслиман и кон младиот отомански принц [[Мехмет II]] (дури и кога станал и султан). Бил љубоморен кон фаворизирањето на татко му на неговиот постар брат Мирча II, и полубратот Влад Чалугарул. Во себе имал недоверба и кон унгарците и кон неговиот татко бидејќи го дал на Турците и ја изневерил заклетвата на Редот на змејот за борба против Отоманското Царство. Влад подоцна бил пуштен на еден вид условна казна и добил шанса да изучува логика, Куранот и турскиот и персискиот јазик, како и книжевни дела. Подоцна тој течно ќе зборува на овие јазици. Исто така, тој и неговиот брат биле обучени и во војување и јавање коњи. Татко му, Влад Дракул, откако ја добил поддршката од отоманците се вратил во Влашка и го преземал престолот од Базарб Втори и одредени неверни аристократи. == Првото владеење и егзил == Во декември 1447, аристократите во сојуз со унгарскиот регент Јанош Хуњади се побуниле против Влад Дракул, и го убиле во мочуриштата близу Балтени. Мирча, најстариот син и наследник на Дракул, го ослепиле и го закопале жив во Тарговиште. За да спречи [[Влашка]] да не падне под власта на Унгарија, отоманците ја окупирале Влашка и го ставиле младиот Влад III на престолот. Сепак, неговото владеење било краткотрајно затоа што самиот Хуњади ја нападнал Влашка и го вратил неговиот сојузник Владислав Втори од кланот Данешти на престол. Влад побегнал за Молдавија каде живеел под заштита на неговиот вујко/чичко Богдан Втори. Во октомври 1451, Богдан бил убиен и Влад побегнал во Унгарија. Импресиониран од познавањата на Влад за разумот и дејствувањето на Отоманското Царство, како и од омразата кон новиот султан Мехмет II, Хуњади се смирил со неговиот поранешен соперник и го назначил како свој советник. Во 1453, отоманците под султанот Мехмет II го освоиле Цариград по долги напади, со што ставиле конечен крај на христијанското присуство на Медитеранот, по што отоманското влијание почнало да се шири од оваа основа кон Карпатите, заканувајќи се на Европа. Во 1456, три години откако отоманците го освоиле Цариград тие и се заканиле на Унгарија со освојувањето на Белград. Хуњади започнал против напад во Србија: додека тој самиот заминал за Србија и го олеснил нападот (пред да умре од чума), Влад одвел свој контингент во Влашка, ја освоил својата родна земја и го убил Владислав Втори во борба гради в гради. == Второ владеење == === Внатрешна политика === Влад ја начекал Влашка во ужасна состојба: константните војни резултирале со криминал, пад на земјоделството и речиси исчезнување на трговијата. За стабилна економија суштинска за спротивставување на непријателите, тој употребил строги методи за повраќање на редот и на напредокот. Влад имал три цели за Влашка: да ја зајакне економијата, одбраната и неговата политичка моќ. Тој преземал мерки за да помогне околу добросостојбата на селаните со градење на нови села и нови ниви. Тој ја разбирал потребата за тргување за Влашка да се развие. Им помогнал на Валахиските трговци со ограничување на странската трговија во само три града: Таргшор, Кимпулунг и Тарговиште. Влад ги сметал аристократите како главната причина за константната неслога како и за смртта на неговиот татко и брат. За да го осигури своето владеење тој убил голем број благородници и во советот доделил места на лица со непознато потекло, кои би му биле верни само нему. За пониските служби, Влад претпочитал витези и слободни селани, наместо аристократи. За расчистувањето на Влашка Влад донел нови закони за казнување на крадците и разбојниците. Тој ги третирал аристократите со истата суровост бидејќи биле виновни за слабеењето на Влашка преку нивните внатрешни борби за моќ. Тој ја зајакнал и армијата. Имал мала лична гарда, главно од платеници, кои биле плаќани со пленот и со унапредувања. Исто така утврдил и милиција или „пониска армија“ составена од селани кои биле повикувани да се борат кога ќе се завојувало. Влад Дракула изградил црква во Таргшор (наводно во спомен на татко му и постариот брат кои биле погубени близу неа) и дал пари за манастирот Снагов и за манастирот Комана. == Напади врз Трансилванија == Бидејќи Валахиското благородништво било поврзано со трансилванските саксони, Влад дејствувал и против нив со елиминирање на нивните трговски привилегии и со напаѓање на нивните градови. Во 1459, набил на колци неколку саксонци од Брашов. Влад бил на штрек и против соперничкиот клан Данешти, и некои од неговите напади во Трансилванија биле насочени и кон заробување на потенцијалните противници. Неколку членови од кланот умреле во рацете на Влад, вклучувајќи го и данештанскиот кнез осомничен дека зел удел во смртта на неговиот брат Мирча. Влад го осудил на смрт и го натерал да го прочита своето славје клечејќи пред својот отворен гроб. == Војна со отоманците == Влад се здружил со Матиас Корвинус, кралот на Унгарија. Влашка била прогласена како дел од Отоманското Царство од султанот Мехмет II. Во 1459, Папата Пиј II повикал на нова крстоносна војна против отоманците, на соборот во Мантова. Единствениот европски водач што покажал ентузијазам за таква војна бил Влад Цепеш. Подоцна таа година, во 1459, Мехмет му пратил гласник на Влад за да го натера да го плати задоцнетиот данок. Влад одбил да ги плати 10 000 дукати. За да испровицира и поттикне војна со отоманскиот султан, Влад ги убил турските гласници, со заковување на нивните турбани за главите. Подоцна отоманците се обиделе да го отстранат со што Турците го преминале Дунав и почнале да регрутираат адолесцентни романци во јаничари. Во меѓувреме султанот добил информации со кои се разоткрила доминацијата на Влад над Дунав. Тој го испратил бегот од Никополис, Хамза Паша за да склучи мир и/или да го елиминира Влад III. Влад Цепеш планирал да направи заседа. Хамза Паша бегот од Никополис донел со себе 1 000 коњаници и кога го преминувал теснецот северно од Гиургиу, Влад го нападнал изненадно. Валахијците ги опколиле и ги поразиле Турците. Турците биле речиси сите заробени и наиени на колци, но Хамза Паша избегал. Во зимата 1462, Влад го преминал Дунав и ја опустошил областа меѓу Србија и Црното Море. Маскиран како турски спахија се инфилтрирал во отоманските кампови. Во писмо до Корвинус означено како 2 февруари тој напишал: Убив селани мажи и жени, стари и млади, кои живеат кај Обучица и Ново Село, каде Дунав се влева во морето, сè до Рахова, која е сместена близу Хилија, од долниот дел на Дунав сè до местата како Самовит и Гиген. Убивме 23 884 Турци без да ги броиме тие чии домови ги запаливме или Турците чии глави беа отсечени од нашите војници... Така вашето височество треба да знае дека јас го прекршив мирот со него (султанот Мехмет II ). Како одговор на тоа, султанот Мехмет II собрал војска од 60 000 војници и 30 000 резервисти и во 1462 се упатил кон Влашка. Мехмет бил пречекан од шума од колци на кои Влад набил 20 000 луѓе. Командувајќи само со 40 000 луѓе, Влад не бил во можност да ги запре отоманците од влегувањето во Влашка и окупирањето на главниот град Тарговиште. Постојано организирал мали напади и заседи за Турците, како што е ноќниот напад кога биле убиени 15 000 Турци. Влад III ги поразил отоманските спахиски командири како Јусуф-бег, Турканбејоглу Омер-бег и Евренос-бег. Со ова го привлекол Мехмет II , кој тогаш го преминал Дунав. Нападот на Влад бил славен од саксонските градови во Трансилванија, италијанските држваи на Папата. Еден венециски гласник, откако ги чул вестите на 4 март изразил голема радост и рекол дека целото христијанство треба да ја слави успешната кампања на Влад Цепеш. == Пораз == Помладиот брат на Влад III, спретниот Раду-бег и неговите јаничарски батаљони добиле задача да ја водат Отоманското Царство кон победа на во името на султанот Мехмет II . Откако походот со спахиите пропаднал за поразување на Влад, неколкуте останати спахии биле убиени во ноќен напад од Влад III во 1462, каде што најверојатно убил 4 000 војници на Раду. Војната продолжила, Раду и неговите јаничари се снабдувале со барут и со динари, со што имале предност за подлабоко навлегување во кралството на Влад III. Раду и неговите добро опремени сили на крајот успеале да го освојат замокот Поенари, познатото засолниште на Влад III. По тешката победа Раду ја добил титулата Бег на Влашка од султанот Мехмет II . Влад III бил поразен бидејќи романските аристократи биле отуѓени од неговата политика и не го сакале бидејќи го поткопувал нивниот авторитет, им ја слабеел контролата над Влашка. Тие му се придружиле на Раду и верувале дека отоманската заштита била подобра од унгарската окупација. До 8 септември, Влад имал уште три победи. Но постојаното војување направило тој да остане без пари и повеќе не можел да ги плаќа своите платеници. Влад отпатувал во Унгарија да побара помош од неговиот поранешен сојузник Матиас Корвинус. Но наместо да добие помош тој бил уапсен и фрлен во затвор за предавство. Матиас Корвинус се плашел дека Влад III и неговите сили може да ги уништи руралните области на Унгарија со тоа што ќе ги донесе отоманците. == Првиот брак == Првата жена на Влад, според локалните легенди, била благородна жена со непознато потекло која починала кога била опсадата над неговиот замок, кој бил опколен отоманската армија која била водена од неговиот брат Раду-бег и романските јаничари. Еден шумски стрелец откако ја видел сенката на жена му на Влад на прозорот во собата на Влад испалил стрела со порака на неа дека се ближела армијата на Раду. Мекнали и Флореску објаснуваат дека стрелецот бил роднина на Влад кој ја испратил пораката од верност и покрај тоа што бил преобратен во муслиман и му служел на Раду-бег. По читањето на пораката жена му на Влад се фрлила во реката Арџеш што течела под замокот велејќи дека попрво би гниела и би ја јаделе рибите во реката отколку да биде заробена од Турците. Денес реката се нарекува Раул Доамнеи (Реката на дамата или Реката на кнегињата). Оваа легенда е единствената позната за првиот брак на Влад. == Заробеништво во Унгарија == Матиас Корвинус примал финансиска поддршка од Папата за борбата против Турците. Но ги потрошил парите за сосема други работи. Сега отоманците му биле пред неговите граници, и му требало некој како изговор. Кога Влад дошол да побара помош во војната против Турците, Матиас Корвинус го уапсил со помош на лажни документи, лажно писмо дека Влад ја дава својата верност на Мехмет II и дека му ветил дека ќе му ја даде Влашка. Влад бил заробен во Оратија, замок близу мостот Поду Дамбовицеи. Потоа еден период бил во затвор во Вишеград, близу Буда, каде влашкиот кнез бил држен 10 години. Потоа го префрлиле во Буда. Точниот период на затвор е отворен за дискутирање, иако индикациите се дека тоа било од 1462 до 1474. Документи од Буда индицираат дека периодот делотворно затвореништво на Влад веројатно бил краток. Отворената про-отоманска политика на Раду како војвода веројатно придонела кон рехабилитацијата на Влад. == Вториот брак == Постопено здобивајќи ја наклоноста на кралот Матиас, тој се оженил со Илона Шилаѓи, роднина на кралот, и во годините пред да биде конечно ослободен во 1474, тој живеел во куќа близу унгарскиот главен град. Околу 1465, Илона му родила два сина: постариот се викал Влад Четврти Дракула, кој своето време го поминувал крај кралот и подоцна неуспешно пробал да го добие престолот на Влашка. Помладиот син, чие име е непознато живеел со бискупот на Орадеја во Трансилванија сè до 1482, кога се разболел. Се вратил во Буда каде умрел во присуство на мајка му. Потомците на Влад и на Илона се омажиле и ожениле за унгарски аристократи. == Трето владеење и смрт == На 26 ноември 1476, Високиот совет одлучил Влад да биде крунисан. Влад почнал да се подготвува за повторното освојување на Влашка и во 1476, со унгарска поддршка, ја нападнал земјата. Третото владеење на Влад траело не повеќе од 2 месеци кога бил убиен на бојното поле против отоманците близу Букурешт во 1476. Бил вратен во Влашка и закопан. Во раните 1900-ти Влад бил откопан за истражување. Не пронашле ништо. Остатоците се пронајдени околу неговиот гроб и се сметало дека се на кнезот. Тој бил повторно закопан сè додека не го откопале повторно години потоа. Неговиот гроб е пронајден уништен и немало остатоци. Другата теорија е дека Влад бил закопан во Снагов, островски манастир близу Букурешт. == Наследство == === Методи на погубување === Кога дошол на власт, Влад владеел со намера да се одмазди на аристократите за убивањето на неговиот татко и најстар брат. Иако на Влад му требало цела декада за тоа, тој го исполнил заветот завршувајќи ја задачата на Велигден во 1457. Постарите аристократи и нивните семејства биле веднаш набиени на колци. Помалдите и поздравите благородници и нивните семејства биле однесени северно од Тарговиште кај урнатините од замокот Поиенари во планините над Арџеш, 40 милји северно Тарговиште. Влад бил решен да го ја изгради оваа древна тврдина како негово засолниште за да може да ги надгледува движењата на унгарците што доаѓаат низ Трансилванија и Турците. Поробените аристократи и нивните семејства биле принудени да работаат додека не умрат, го граделе стариот замок со материјали од некоја руина што била близу него. Наводно тие работеле сè додека алиштата не им отпаднале од телата и потоа морале да работаат голи. Никој не го преживеал градењето на замокот, а тие што не умреле од замор биле набиени на колци. Преку неговото владеење Влад систематски ги истребил старите аристократи од Влашка. Старите аристократи нон-стоп ја поткопувале власта на кнезот за време на претходните владеења и биле одговорни за неколку преврати од минатото. Влад бил решен неговата моќ да биде со современа и темелна основа. Наместо погубените аристократи Влад промовирал нови луѓе од селаните и средната класа, кои биле верни само на својот кнез. Репутацијата на ВЛад била многу помрачна во Западна Европа отколку во Источна Европа и Романија. Славата на неговата суровост се ширела во форма на памфлет, сериозно претерана и промовирана од Матиас Корвинус. Матиас ја ширел репутацијата и кредибилитетот на Влад од политички причини: како објаснување зошто тој му помогнал на ВЛад во борбата против отоманците во 1462, за која намера тој добил пари од Католичките држави во Европа. На западот, Влад III Цепеш бил карактеризиран како тиранин кој имал садистички задоволства во мачењето и убивањето. Бројот на неговите жртви се протега од 40 000 до 100 000. Според германските приказни бројот на жртвите што тој ги убил бил најмалку 80 000. Како дополнително на тие 80 000 жртви тој уништувал и цели села и тврдини кои ги спалил. Овие бројки е веројатно дека се по малку и претерани. Злочините направени од Влад во германските приказни вклучуваат набивање на колци, измачување, палење, дерење, печење и варење на луѓе, хранење на луѓето со месото од нивните пријатели или роднини, отсекување на раце и нозе и давење. Сите овие казни главно доаѓаат поради направени работи од кои Влад не бил задоволен; крадење, лажење, прељуба. Другите методи на казна вклучување дерење на кожата на стапалата на крадците, потоа им ставале сол на нив и оставале кози да ја лижат солта. Вака Влад ги држел луѓето во ред и ги учел дека нема да се толерира крадењето на неговата земја. Тој не правел исклучоци: го казнувал секој што ќе го прекршел неговиот закон, било да е маж или жена, без разлика на возраста, религијата или општествената класа. Набивањето било претпочитаниот метод на мачење и погубување. Неговиот метод на мачење бил да ги заврзе нозете на жртвата за два коња додека остар колец постепено не бил набиван во неговото тело. Смртта со набивање била бавна и агонизирачка. Жртвите понекогаш трпеле со часови или и со денови. Влад честопати колците ги редел во различни геометриски шаблони. Највообичаениот шаблон бил прстен во концентрични кругови во предградијата кои биле метата. Висината на колецот го индицирала рангот на жртвата. Телата биле оставани да гнијат со месеци. Една од најпознатите гравури за тој период го покажува Влад како има гозба сред шума од колци надвор од Брашов, додека погубувачот ги сецка другите жртви. Ова место е најпознато како Шумата на набиените. Во таа шума има и приказна за „смислата за хумор“ на Влад: некој слуга го држел затнат својот нос и Влад додека јадел го прашал „Зошто правиш така?“ Тој му одговорил „Не можам да ја истрпам смрдеава“. Влад веднаш наредил да го набијат на највисок колец и рекол „Тогаш седи таму горе каде смрдеата не допира“. Влад се верува дека направил дури и повеќе набивања и други измачувања против отоманците. Се вели дека освојувачката отоманска војска се свртела назад уплашена откако наишла на илјадници распаднати тела набиени на бреговите на Дунав. Се вели и дека во 1462 Мехмет II, освојувачот на Цариград, човек познат по своите психолошки воени тактики се вратил назад во Цариград откако му се смачила глетката на 20 000 набиени тела надвор од главниот град Тарговиште. Голем број од тие жртви биле турски воени заробеници што Влад претходно ги заробил за време на турската инвација. Вкупната бројка на жртви во таа битка достигнала преку 40 000. Воинот султан ја предал командата на инвазијата на неговите потчинети и се вратил во Цариград, иако неговата армија била поголема и подобро опремена. == Германски приказни за Влад == Германските приказни прво кружеле во форма на манускрипт во доцниот 15 век, а првиот бил напишан веројатно во 1462 пред апсењето на Влад. Текстот подоцна бил испечатен во Германија и имал големо влијание врз мислењето на јавноста станувајќи бестселер за тоа време со бројни подоцнежни едиции. Како дополнение на манускриптите и памфлетите, германската верзија на приказните може да се најде во поемата на Михаел Беајм. Поемата била наречена "Von ainem wutrich der hies Trakle waida von der Walachei" („Приказна за лудак наречен Дракула од Влашка“), била напишана и прикажана во дворецот на Фредерик III во зимата 1463. До денешен ден се наоѓаат четири манускрипти и 13 памфлети како и поемата на Михаел Беајм. Преживеаните манускрипти датираат од последната четвртина на 15 век до 1500 година, а пронајдените памфлети датираат од 1488 до 1559-1568. Осум од памфлетите се инкунабула: испечатени пред 1501. Германските приказни за Влад се состојат од 46 кратки епизоди иако ниеден од манускриптите, памфлетите или поемата на Беајм не ги содржите 46 приказни. Сите почнуваат со приказната за стариот гувернер, Јон Хуњади, како го убил брат му и како Влад и брат му се откажале од старата нивна религија и се заколнале дека ќе ја бранат христијанската. По оваа, редоследот и насловите на приказните се разликуваат според манускриптите и памфлетите. Германските приказни најверојатно биле пишувани за политички причини, особено да се оцрни сликата на Валахискиот владетел. Првата верзија на германскиот текст најверојатно е пишувана во Брашов од саксонски сколастичар. Според истражувачите, писателот го изразил општото чувство на саксонците во Брашов. Лесно може да се разбере непријателството против Влад во однос на овие политички и културни околности. Иако постои историски бекграунд за настаните опишани во германските приказни, некои се или преувеличени или фиктивни. Унгарскиот крал Матиас Корвинус исто така имал политички причини за промовирање на сликата на Влад како зол кнез. Корвинус добивал големи финансии од Рим и од Венеција за борбата против отоманците, но поради конфликтот со светиот римски цар Фридрих III не можел да си дозволи воена поддршка за борбата. Со правење на Влад како изговор, Корвинус можел да си ги оправда причините што не земал удел во војната против отоманците. Тој го уапсил Влад и употребил фалсификувано пирсмо во кое Влад изјавувал верност кон Мехмет II, како и хорор-приказните против Влад, за да ги оправда дејствијата на Папата. Во 1462 и 1463, судот во Буда ги користел негативните приказни за Влад во средна и источна Европа, и хоророт што му се припишувал. Приказните на крајот се промениле од пропаганда во литература и станале многу популарни во германскиот свет во 15тиот и 16 век. Дел од причината за овој успех бил новиот пронајдод, печатењето, со што се овозможило текстовите да стигнат до поширока публика. == Руски приказни за Влад == Руската или словенската верзија на приказните за Влад наречени „Skazanie o Drakule voevode“ („Приказната за војводата Дракула“) се верува дека е напишана некаде меѓу 1481 и 1486. Копиите се правени од 15тиот до 18 век од кои 22 постоечки манускрипта се наоѓаат во руските архиви. Најстариот од 1490 завршува вака: „Напишано прво во годината 6994 според Византискиот календар (1486), на 13 февруари; потоа транскрибирано од мене, грешникот Ефросин, во годината 6998 (1490), на 28 јануари“. Приказните за принцот Дракула не се ниту хронолошки, ни доследни, туку главно колекција од анегдоти од литературна и историска важност за Влад Цепеш. Постојат 19 анегдоти во Приказните за принцот Дракула кои се подолги и имаат поголема конструкција за разлика од германските приказни. Може да се подлеат на два дела: првите 13 епизоди се нехронолошки настани кои се најблиски со оригиналната фолклорна усмена традиција за Влад. Последните шест епизоди се смета дека се напишани од просветител кој ги собирал, бидејќи се хронолошки и се чини дека се поструктурирани. Приказните почнуваат со краток вовед и анегдотата за заковување со шајки на капите со главите на амбасадорите. Завршуваат со смртта на Влад и информација за неговата фамилија. Од 19 анегдоти, 10 имаат сличност со германските приказни. Иако постојат сличности меѓу руските и германските приказни за Влад, постои јасна разлика во ставот спрема него. Руските приказни го отсликуваат во попозитивно светло: опишан е како голем владетел, храбар и независен војник. Приказните за свирепоста се оправдуваат како дејствија на цврст владетел. Од 19 анегдоти само четири го преувеличуваат насилството. Некои елементи од анегдотите се подоцна додавани во руските приказни за Иван Грозни од Русија. Националноста и идентитетот на оригиналниот пишувач на анегдотите за Дракула се спорени. Двете најверојатни објаснувања се дека пишувачот е или романски свештеник од Трансилванија или романец или молдавец од дворецот на Стефан Велики од Молдавија. Една теорија настојува дека писателот бил руски дипломат со име Фјодор Курицин. == Легендата за вампирот == Најверојатно Брам Стокер го нашол името за неговиот вампир од книгата на Вилијам Вилкинсон, An Account of the Principalities of Wallachia and Moldavia: with various Political Observations Relating to Them. Познато е дека Стокер правел белешки за оваа книга. Се вели и дека името на Влад можебу му било спомнато на Стокер од неговиот пријател, унгарскиот професор Армин Вамбери од Будимпешта. Без разлика како името дошло до Стокер, суровата историја на Влад како и да е би стигнала до него за неговите намери. Сепак, скорешните истражувања предлагаат дека Стокер всушност знаел многу малку за Принцот од Влашка. Легендата за вампирот била и сè уште е длабоко вкоренета во тој регион. Постоеле вампирски суштества во различни во разни приказни низ светот. Вампирот всушност главно потекнува од јужнословенскиот фолклор - иако најблискиот еквивалент во романскиот фолклор е поврзан со strigoi. Вистинската епидемија на вампиризмот ја опфатила источна Европа на почетокот од 17 век и продолжила и во 18тиот. Бројот на пријавените случаи драматично рипнал во Унгарија и на Балканот. Од Балканот „чумата“ се проширила западно кон Германија, Италија, Франција, Англија и Шпанија. Патниците што се враќале од Балканот носеле со себе приказни за живи мртовци, потпалувајќи го интересот за вампирите што останал до ден денес. Филозофите од Западот почнале да го студираат фенименот. Токму во тој период Лудовико Фатинели ја напишал познатата расправа за вампиризмот во Унгарија. Исто така, токму во овој период авторите и драматурзите први почнале да ја истражуваат легендата за вампирите. Новелата на Стокер била само кулминацијата од долгите серии на пишани дела инспирирани од кажувањата на Балканот и во Унгарија. Со оглед на историјата на легендата во Европа, можеби е природно што Стокер го сместил неговиот голем вампир во срцето на регионот што ја родил приказната. Чим Стокер ја одредил локацијата, Влад Дракула се издвоил како еден од најозлогласените владетели во одбраниот регион. Тој бил доволно непознат за малкумина да му го препознаат името, а и тие што би го препознале го знаеле за неговите брутални дела; Дракула бил природниот кандидат за вампиризам. == Ставот кај романците == Романскиот фолклор и литература од друга страна го отсликуваат Влад Цепеш како херој. Неговата репутација во родната земја е на човек кој застанал пред странските и домашните непријатели давајќи му речиси спротивен симболизам од вампирот на Стокер. Во Романија тој се смета како еден од најголемите водачи во историјата на земјата и се наоѓа во списокот на „100 најголеми романци“ во телевизиската серија „Mari Români“ емитувана во 2006. Современиот портрет за Влад III, откриен од романски историчари во доцниот 19 век, е приложен во галеријата на хоророт во замоко Амбрас во Инсбрук. Оригиналот е некаде загубен, но поголема копија насликана анонимно во втората половина на 16 век сега се наоѓа во истата галерија. Неговата слика во модерната романска култура се судира со странските перцепции. Последниот дел од популарната поема од 19 век на Михаи Еминеску, „Scrisoarea a III-a“, помогна околу претворањето на сликата за Влад во модерна легенда, каде тој е човек во контраст со претпоставуваниот општествен распад под Фанариотите и политичката сцена од 19 век (сугерирајќи дури и дека насилните методи на Влад би можеле да бидат лекот). Имено првиот автор да го претстави Влад како романски херој бил од Трансилванија кој веројатно никогаш не отпатувал во Влашка, тоа е Јоан Будаи-Делеану. Околу 1800-та тој напишал романски херокомична епска поема, „Țiganiada“, во која принцот Влад Цепеш е свиреп воин кој се бори против отоманците. Многу пред романската литература, ова дело, за разлика од тоа на Еминеску, останало необјавено и игнорирано речиси еден век, и не причинило никакво влијание. Сите слики за неговиот живот го покажуваат како безмилосен, но само оние што потекнуваат од саксонските клеветници го покажуваат како садист или лудак. Овие памфлети продолжиле да бидат објавувани долго по неговата смрт, иако обично само за забава наместо како пропаганда. Долго бил во заборав се доскоро кога со неговите упорни обиди против Отоманското Царство се здобил со поддржувачи, не само во денешната модерна Романија, туку и во кралствата на Унгарија, Полска и Република Венеција и на Балканот. Еден унгарски дворјански хронолог запишал дека кралот Матиас „дејствувал спротивно од општото мислење на јавноста“ во Унгарија кога Дракула бил затворен, што играло голема улога во менување на непопуларната одлука на самиот Матиас. Во тоа време, како „истакнат затвореник“, пред целосно да биде помилуван и пред да му се дозволи да ја освои Влашка, Влад бил славен како христијански херој од посетителите ширум Европа. == Поврзано == * [[Влад II Дракула]] * [[Династија Дракула]] * [[Влашка]] * [[Романија]] * [[Историја на Романија]] == Надворешни врски == {{рв|Vlad Ţepeş}} * [http://www.spirit.ro/index.php?option=content&task=view&id=33&Itemid= Политиките на Дракула] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080312201536/http://www.spirit.ro/index.php?option=content&task=view&id=33&Itemid= |date=2008-03-12 }} * [http://www.draculas.info/vlad_iii_dracula/ Влад Цепеш — Дракула, помеѓу хеорој и вампир] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070307091736/http://www.draculas.info/vlad_iii_dracula/ |date=2007-03-07 }} * [http://www.spiritualislibrae.com/vlad-tepes-the-historical-dracula/ Влад Цепеш, историски Дракула] * [http://www.royalty.nu/Europe/Balkan/Dracula.html Влад III Дракула] * [https://web.archive.org/web/19981207033207/http://members.aol.com/johnfranc/drac05.htm Биографија на Влад III] * [http://www.cus.cam.ac.uk/~jrh11/DracParNEW.doc ''Приказната за Дракула''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080409140841/http://www.cus.cam.ac.uk/~jrh11/DracParNEW.doc |date=2008-04-09 }} - руски ракопис од 1490 со превод на англиски (документ) * [http://altreligion.about.com/library/weekly/aa102203a.htm Вистинскиот живот на Дракула] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070317055344/http://altreligion.about.com/library/weekly/aa102203a.htm |date=2007-03-17 }} * [http://www.imdb.com/title/tt0240793/ Dark Prince: Вистинската приказна за Дракула (2000) (ТВ)] * [http://romaniancoins.ancients.info/vlad3.htm Пари за Влад III] {{s-start}} {{s-hou|[[Династија Дракулести]]||1428–1431||1477}} {{s-reg}} {{S-bef|rows=2|before=[[Владислав II]]}} {{S-ttl|title=[[Војвода на Влашко]]|years=1448}} {{S-aft|after=[[Владислав II]]}} {{S-ttl|title=[[Војвода на Влашко]]|years=1456–1462}} {{S-aft|after=[[Раду III]]}} {{Succession box| before=[[Басараб III]]| title=[[Војвода на Влашко]]| years=1476| after=[[Басараб III]] }} {{S-end}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цепеш, Влад}} [[Категорија:Владетели на Влашка]] [[Категорија:Вампири]] [[Категорија:Римокатолички монарси]] [[Категорија:Погубени со обезглавување]] 1bapazyzqoa7hqgfnaz0l47vehjx7r4 0 31727 5629688 5300657 2026-09-18T07:30:11Z Buli 2648 /* Наводи */ 5629688 wikitext text/x-wiki {{infobox military conflict |conflict = Масакрот кај Карпалак |partof = [[Воен конфликт во Македонија, 2001]] |image = [[Податотека:Масакр кај Карпалак.png|350п]] |date = [[8 август]] [[2001]] во околу 9:30 часот |place = Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] кај месноста ''Карпалак'' |casus = Заседа на армиски конвој составен од пет возила и 120 резервисти |territory = |result = |combatant1 = {{знаме|Македонија}}<br /> * [[Податотека:MacedonianArmyLogo.svg|25п]] [[АРМ]] * Резервисти од прилепскиот гарнизон на [[АРМ]] |combatant2 = [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|25п]] [[ОНА]]<br /> * [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|13п]] 112 регионална бригада „Мујдин Алиу“ [[Image:AKSh logo.svg|25px]] [[АНА]]<ref>{{Наведена мрежна страница|date=2001-08-08|url=http://top.rbc.ru/incidents/09/08/2001/43563.shtml|title=Новая албанская банда ответит за 10 убитых Македонцев|publisher=rbc.ru|accessdate=2016-07-10|archive-date=2012-08-31|archive-url=https://www.webcitation.org/6AKctcwDw?url=http://top.rbc.ru/incidents/09/08/2001/43563.shtml|url-status=dead}}</ref> |commander1 = [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Борис Трајковски]]<br /> [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Владо Бучковски]]<br />[[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Панде Петровски|Ген. Панде Петровски]]<br /> [[Податотека:MacedonianArmyLogo.svg|22п]] [[Нане Наумоски|Кап. Нане Наумоски]] † |commander2 = [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Али Ахмети]]<br />[[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Шеваљ Етеми]] |strength1 = Конвој од 120 прилепски резервисти на [[АРМ]] |strength2 = 80 терористи |casualties1 = 10 војници убиени<br /> тројца ранети |casualties2 = Двајца убиени терористи<ref>{{Наведена мрежна страница|date=2001-08-09|url=http://www.time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2012&all=0&dnevnik=1&fulltext=2&timeup=2&show=1&q=%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D1%81%D0%BE%20%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D1%85%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%20%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B5%20%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%98%D1%86%D0%B0%20%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8&read=b9b2749d49d19e9|title=Пилоти со невооружени хеликоптери спасиле тројца војници|publisher=Дневник|accessdate=2016-07-13}}</ref> <br /> 10 ранети }} '''Масакр кај Карпалак''' — најброен масакр врз војници во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во 2001 година]]. На 8 август 2001 година 10 резервисти беа убиени, а тројца ранети кога конвој од хермелин, два автобуса, камион и комбе од Прилепската касарна одел кон [[Тетово]]. Кај месноста '''[[Карпалак]]''' конвојот бил начекан во терористичка заседа во 9:30 часот и врз него бил отворен жесток оган од тешки митралези и рачни ракетни фрлачи. Едно транспортно возило било погодено со ракетен фрлач, при што загинале осум војници и двајца офицери, сите од резервниот состав. Со ракетен фрлач бил погоден и еден од автобусите. Борбите за извлекување на преживеаните 108 луѓе траеле повеќе часови.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=8 август 2009|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=889952348&id=9&setIzdanie=21758|title=Кој ги предаде бранителите кај Карпалак?|publisher=Нова Македонија|accessdate=2015-02-03}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Конвојот со 13 транспортери, 15 тенкови, 30-тина камиони, потешко пешадиско оружје: топчиња, хаубици и два автобуса со резервисти одел кон [[Тетово]], Еребино, за да изврши смена на силите и да однесе дополнителна опрема за војската којашто била сместена во [[Тетовско]]. Со минофрлачи, тромблони, зољи и автомати беше пукано од клисурата [[Карпалак]], кога беше погоден еден камион кој се запали. Беше запалено и едно цивилно возило, а куршумите од автоматското оружје завршија и во автобусите со кои се транспортирале војниците, но возачот успеал да го оддалечи возилото од местото на заседата. == Заднина == === Месноста Карпалак пред да се случи масакрот === Во [[Карпалак]] од самиот почеток на воената криза имаше полициски пункт, а без знаење на Министерството за одбрана истиот беше повлечен на два дена пред да се случи „Карпалак“. Повлекувањето на полицискиот пункт беше извршена со нечија наредба, причината за повлекување и кој го наредил од [[МВР]] не се познати.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 јули 2012|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=11490&idg=2&idb=305&rubrika=Makedonija|title=Пунктот кај Групчин отстранет|publisher=Вест|accessdate=2017-01-31}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Неколку дена пред тоа, [[Љубе Бошкоски]], вршејќи обиколка на Тетовскиот простор и [[Гостивар]], при враќањето за [[Скопје]], на самото место Карпалак, неговата придружба од оклопни транспортери отворија оган по ридовите од левата и од десната страна на местото Карпалак. Истата вечер медиумите објавија дека „Министерот за внатрешни работи е нападнат на просторот Карпалак“. Чуден факт е што кај месноста Карпалак не се забележани терористи, а просторот беше надвор од зоната која е опфатена со воени дејства. Исто така сообраќајот од [[Скопје]] за [[Тетово]] и обратно, како [[Тетово]] - [[Гостивар]] - [[Маврово]] се одвиваше без каков било инцидент. Тука беше [[ОБСЕ]], [[НАТО]] кои исто така го набљудува целиот простор. Генералот [[Панде Петровски]] се јави до амбасадорот на [[НАТО]], како би реагирал господинот Ајф за проширувањето на Диверзантско терористички групи, надвор од договореното. Ајф му одговори на Петровски кратко со:''„Не секирајте се, тоа е мала медиумска пропаганда“''. Во тетовскиот реон беа распоредени единиците од вториот армиски корпус - Битолски од самиот почеток на извидување на воените дејства. Замена на единиците се вршеше: [[Битола]] - [[Кичево]] - [[Гостивар]] - [[Тетово]] и [[Битола]] - [[Прилеп]] - [[Скопје]] - [[Тетово]]. Протокна воени возила, на овие правци секојдневно имаше. Таа активност беше во надлежност на командантот на корпусот и командантите на бригадите. == Настан == === 8 август 2001 === На [[8 август]] [[2001]] година командантот од [[Прилеп]] имал планирано да изврши замена на еден дел од артилериската единица која беше на позиции во [[Тетовско]], со нови војници - како и секогаш што се правело. Единицата тргнала од [[Прилеп]] - [[Скопје]] - [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] - [[Тетово]]. Конвојот со 13 транспортери, 15 тенкови, 30-тина камиони, потешко пешадиско оружје: топчиња, хаубици и два автобуса со резервисти одел кон [[Тетово]], ''Еребино'', за да изврши смена на силите и да однесе дополнителна опрема за војската која што била сместена во [[Тетовско]]. Чиста случајност беше што единицата од [[Прилеп]] во временски раздел од 30 минути излегла пред борбените единици кој во 9 часот тргнаа од [[Скопје]] за ''Еребино'', односно автопатот за [[Тетово]]. „Планерот“ кој сакал по секоја цена да ја спречи операцијата во [[Тетово]], според јавно објавената задача преку [[А1 телевизија]], испланирал и организирал заседа и рушење на автопатот за [[Тетово]] на местото Карпалак. Со минофрлачи, тромблони, зољи и автомати било пукано од клисурата Карпалак, при што бил погоден еден камион од конвојот кој се запалил. Било запалено и едно цивилно возило, а било стрелано од автоматско оружје завршија и во автобусите со кои се транспортирале војниците. Возачот на автобусот успеал да го оддалечи возилото од местото на заседата. „Планерот“ мислејќи дека пристигнала колоната од [[Скопје]], односно дека овие возила се како претходницата, во 9:30 часот ја отпочнал заседата - дејството по возилата кои се движеле по автопатот за [[Тетово]]. [[ОНА|Терористите]] нанесоа кукавички, тешки и грозоморни загуби на недолжни македонски војници, но не успеаја да го дигнат автопатот во воздух и да го спречат доведувањето на единиците од [[Скопје]] иако имаа подготвено и поставено 200 килограми експлозив. Причината што не успеаја е поради тоа што хеликоптерите беа во воздух за пратење на колоната тенкови и транспортери за планираната операција и за 10 - 15 минути отпочнаа со борбено дејство во реонот каде што беше организирана заседата и не успеаја да го активираат експлозивот. Подоцна, на позициите каде што беа [[ОНА|терористите]], пронајдени беа жиците за активирање на експлозивот и по нив беше пронајден експлозивот во каналот на автопатот веднаш деминиран, поставен во пропусниот канал под автопатот. Во извештајот од ВВ и ПВо, покрај другото, стои дека пет минути пред да се случи заседата хеликоптер на [[КФОР]] го надлетал просторот на Карпалак, а два џипа од [[КФОР]] под дејството на нашите хеликоптери избегале и тоа едниот за [[Скопје]], а другиот се скрил во [[Ново Село (Желино)|Ново Село]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=2006|url=http://de.scribd.com/doc/242622830/Svedostva-2001|title=Сведоштва 2001|publisher=Генерал Панде Петровски|accessdate=2015-02-03}}</ref> По нападот македонските безбедносни сили ги употребиле авионите „Сухои“ за надлетување на теренот, а за цело време надлетувале и хеликопетрите. Автопатот [[Скопје]] - [[Тетово]] бил затворен за сообраќај. Никој од командната и раководна структура во македонскиот воен и цивилен естаблишмент не ја презел одговорноста за жртвите и направените штети. За време на нападот, министер за одбрана бил господинот [[Владо Бучковски]]. == Жртви == {{double image|right|Прилепски бранители.JPG|120|Прилепски бранители (2).JPG|240|Споменици во [[Прилеп]] посветени на десетте прилепски бранители кои во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|конфликтот во 2001 година]] загинаа кај месноста ''[[Карпалак]]''.}} * [[Нане Наумоски]] († 48) ─ од [[Прилеп]] * [[Сашо Китаноски]] († 39) ─ од [[Прилеп]] * [[Бранко Секулоски]] († 42) ─ од [[Прилеп]] * [[Горан Миноски]] († 29) ─ од [[Прилеп]] * [[Марко Деспотоски]] († 27) ─ од прилепско [[Новоселани]] * [[Ердован Шабаноски]] († 20) ─ од [[Прилеп]] * [[Љубе Грујоски]] († 31) ─ од прилепско [[Пашино Рувци]] * [[Дарко Велјаноски]] († 27) ─ од прилепско [[Ропотово]] * [[Веби Рушитоски]] († 26) ─ од [[Прилеп]] * [[Пеце Секулоски]] († 29) ─ од прилепско [[Бело Поле]] == Која е вистината за масакрот кај Карпалак == === Местенка за Рамковниот договор? === [[File:Карпалак (автопат Скопје-Тетово).jpg|thumb|330px|Автопатот „Мајка Тереза“ делница Скопје - Тетово во теснината-клисура Карпалак, каде се случи заседата на македонските бранители]] Во почетокот на [[јули]] [[2001]] година, четириесетина дена пред масакрот кај Карпалак, во македонската Служба за државна безбедност постоеја два службени документа со податоци врз основа на кои се знаеше дека на ридот од каде се пукаше врз конвојот се наоѓа вооружена група од 10 - 15 лица. Тие преку ден биле присутни во ископаните ровови, а ноќта се повлекуваа кај свои јатаци во едно соседно село со целосно албанско население. Државната безбедност добро го работела овој случај и успеала дури да уфрли свој човек - соработник во терористичката група. При едно нивно вообичаено ноќно повлекување кај јатаците, комбиниран тим на припадници на државната и на јавната безбедност при [[МВР]], дури и го посетиле ова место и извршиле снимање и увид на локацијата. Преку соработникот се извршила дури и идентификација на терористичката група, по што од оперативните евиденции на МВР можело да се види дека овие лица се всушност поранешни криминалци и наркозависници, претходно добро познати на [[МВР|македонската полиција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=9 август 2012|url=http://www.mkd.mk/50217/kolumni/masakror-karpalak-mestenka-za-ramkovniot-dogovor|title=Масакрот кај Карпалак беше местенка за рамковниот договор|publisher=Јанко Бачев за mkd.mk|accessdate=2015-02-03|archive-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103214254/http://www.mkd.mk/50217/kolumni/masakror-karpalak-mestenka-za-ramkovniot-dogovor/|url-status=dead}}</ref> На пет дена пред потпишувањето на [[Охридски рамковен договор|Рамковниот договор]], а на ден пред масакрот кај Карпалак сите спорни прашања од Рамковниот договор беа усогласени. Историската вистина за недолжно загинатите борци, кои загинаа надвор од зоните на воените дејства, оврска е да се каже, бидејќи восите изведени боени операции што [[АРМ]] ги изведе на просторот загинаа само три борци - сите други останати загинаа на кукавички начин во заседи. Ако некој планирал да убие припадници на [[АРМ]] без повод можел да го направи и на некое друго место на јавните патишта каде секојдневно се движеа армиските припадници. Некому му требала „конструкција“ пред потпишувањето на [[Охридски рамковен договор|Рамковниот договор]]. Тој „некој“ дали тоа му требало за да се одложи потпишувањето на [[Охридски рамковен договор|Рамковниот договор]] или да се забрза ќе покаже времето. Масакрот кај Карпалак немаше да се случи доколку врховниот командант не ги слушаше „советниците“ пред потпишувањето на [[Охридски рамковен договор|Рамковниот договор]]. Сè уште не е јасно кој наредил на [[6 август]] [[2001]] година, два дена пред масакрот, да се повлече полицискиот пункт од месноста ''Карпалак'' а Министерството за одбрана и Генералштабот за не бидат за тоа информирани. Сите хронолошки постапки преку „Карпалак“ наведуваат на заклучок дека некој тоа го испланирал со одредена цел, сличко како со [[Битка во Арачиново|Арачиново]]; но со [[Битка во Арачиново|Арачиново]] беше постигната целта: прекинати беа воените дејства на [[АРМ]] и отпочна да се решава проблемот преговарачки, со директно учество на меѓународната заеднца. Со „Карпалак“ целта можеше да биде: или да се одложи потпишувањето на [[Охридски рамковен договор|Охридскиот договор]], доколку „режисерот“ на тој настан е домашен, или да се забрза потпишувањето, доколку „режисерот“ не е домашен или барем не е од македонскиот блок.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=2006|url=http://de.scribd.com/doc/242622830/Svedostva-2001|title=Сведоштва 2001|publisher=Генерал Панде Петровски|accessdate=2015-02-03}}</ref> == По масакрот кај Карпалак == Во заштитниот средиштен бедем на автопатот има поставено метална табла која потсетува на овој настан.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=8 август 2011|url=http://vecer.mk/makedonija/karpalak-deset-godini-podocna|title=Карпалак десет години подоцна|publisher=Вечер|accessdate=2015-02-03}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во чест на паданатите жртви, во [[Прилеп]] со одлука на локалните власти се преименувани неколку улици кои ги носат имињата на загинатите. Во дворот на касарната [[Мирче Ацев]] е подигнато спомен обележје пред кое секоја година се оддава почит на жртвите. После толку години ниту еден државен орган не се обиде да направи истрага, за да утврди што точно се случи со сомнителното загинување на бранителите кај Карпалак.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=9 август 2014|url=http://www.ndm.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=988:zosto-nikoj-ne-pokrenuva-istraga-za-karpalak&catid=84:soopstenija&Itemid=131|title=Зошто никој не покренува истрага за Карпалак?|publisher=ndm.org.mk|accessdate=2015-02-03|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001706/http://www.ndm.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=988:zosto-nikoj-ne-pokrenuva-istraga-za-karpalak&catid=84:soopstenija&Itemid=131|url-status=dead}}</ref> == Стихови за масакрот == {{Цитатник|''Оваа земја раѓала херои и предавници, јунаци и проклетници, македонски. Куршум по куршум те убивал, камен на камен те налегнал, душман по душман те изодел, па се изгорел... Карпалак, [[Масакрот кај Вејце|Вејце]], [[Љуботенски бачила, 2001|Љуботен]], народе не ги заборавај, јунаци таму загинаа за [[Македонија]]. Тој што те предал и проколнал колнат ќе биде до века, пак сонце ќе нè огрее откај планините...''}} == Поврзано == * [[Масакрот кај Вејце]] * [[Љуботенски бачила, 2001|Масакрот кај Љуботенски бачила]] * [[Охридски рамковен договор]] == Наводи == {{reflist}} {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} {{макМасакр}} [[Категорија:Битки во Воениот конфликт во Македонија|Карпалак]] [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] [[Категорија:Масакри во Македонија|П]] [[Категорија:Масакри врз Македонци|П]] [[Категорија:Војни на Македонија]] [[Категорија:Тероризам во Македонија]] [[Категорија:Албански сепаратизам]] [[Категорија:Албански воени злосторства во Воениот конфликт во Македонија]] 2rkp2b3w4i1q7kg2520dyzn7llppldx 0 44954 5629735 5587723 2026-09-18T08:28:34Z Buli 2648 /* Стопанство */ 5629735 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> <!-- Name and transliteration --> | name = Хаг | native_name = {{native name|nl|Den Haag|icon=no}} | other_name = {{native name|nl|'s-Gravenhage|icon=no}} | settlement_type = [[Градови во Холандија|Град]] и [[Список на општини во Холандија|Општина]] <!-- Images, nickname, motto --> | image_skyline = {{Photomontage|position=center | photo1a = Cityscape of The Hague, viewed from Het Plein (The Square).jpg | photo2a = International Court of Justice HQ 2006.jpg | photo2b = Noordeinde Palace.jpg | photo3a = Exterieur OVERZICHT INGANG - 's-Gravenhage - 20285549 - RCE.jpg | photo3b = Overzicht voorgevel - 's-Gravenhage - 20358401 - RCE.jpg | photo3c = 2010-05-22-den-haag-by-RalfR-43.jpg | photo4a = Steigenberger Kurhaus Hotel.JPG | photo4b = 2010-05-22-den-haag-by-RalfR-48.jpg | photo5a = Binnenhof Panorama in Den Haag.jpg | size = 260 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = {{nobreak|}} }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of The Hague.svg | flag_size = 100x67px | flag_alt = | image_shield = Den Haag wapen.svg | shield_size = 100x80px | shield_alt = | nickname = Ресидентештад, Хофштад | motto = Vrede en Recht (Мир и правда) <!-- Maps, coordinates --> | image_map = Map - NL - Municipality code 0518 (2009).svg | map_alt = Местоположба на Хаг во општинска карта на Јужна Холандија | map_caption = Местоположба во Холандија | coordinates = {{coord|52|5|N|4|19|E|region:NL|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Земја]] | subdivision_name = [[Холандија]] | subdivision_type1 = [[Покраини во Холандија|Провинција]] | subdivision_name1 = [[Јужна Холандија]] | parts_type = <!-- defaults to: Boroughs --> | parts_style = coll | parts = 8 [[Региони на Хаг|Регион]] | government_footnotes = <ref name="mayor_now">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Burgemeester-Jozias-van-Aartsen-2-1.htm |title = Mayor Jozias van Aartsen |language = холандски |author = |date = 17 мај 2013 |work = |publisher = Gemeente Den Haag |accessdate = 25 јули 2013 |archive-date = 2014-03-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140308211925/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Burgemeester-Jozias-van-Aartsen-2-1.htm |url-status = dead }}</ref><ref name="aldermen_now">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Het-college-van-burgemeester-en-wethouders.htm |title = Board of mayor and aldermen |language = холандски |author = |date = 23 мај 2013 |work = |publisher = Gemeente Den Haag |accessdate = 25 јули 2013 |archive-date = 2013-08-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130815180939/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Het-college-van-burgemeester-en-wethouders.htm |url-status = dead }}</ref> | governing_body = [[Совет на општина (Холандија)|Совет на општина]] | leader_party = [[Народна партија на слободата и демократијата|ВВД]] | leader_title = [[Градоначалник]] | leader_name = [[Јоазис ван Артсен]] | leader_title1 = [[Wethouder|Aldermen]] | leader_name1 = {{Collapsible list |title=List of aldermen |1=[[Marnix Norder]]|2=[[Marjolein de Jong (politician)|Marjolein de Jong]]|3=[[Boudewijn Revis]]|4=[[Karsten Klein]]|5=[[Rabin Baldewsingh]]|6=[[Peter Smit (politician)|Peter Smit]]|7=[[Ingrid van Engelshoven]]|8=[[Henk Kool]] }} <!-- Geographic information --> | total_type = Општина<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = <ref>{{Dutch municipality total area|dataref}}</ref><ref name="tno_randstad">{{cite techreport |author1=Anita Bouman–Eijs |author2=Thijmen van Bree |author3=Wouter Jonkhoff |author4=Olaf Koops |author5=Walter Manshanden |author6=Elmer Rietveld |url=http://www.zuidvleugel.nl/sites/www.zuidvleugel.nl/files/article/downloads/top_20_europese_grootstedelijke_regios_1995_2011_tno_2012_r11155.pdf |title=De Top 20 van Europese grootstedelijke regio's 1995–2011; Randstad Holland in internationaal perspectief |language=nl |title=Top 20 of European metropolitan regions 1995–2011; Randstad Holland compared internationally |date=17 December 2012 |publisher=[[Netherlands Organisation for Applied Scientific Research|TNO]] |place=Delft |accessdate=25 July 2013 }}</ref> <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = {{Dutch municipality total area|The Hague}} | area_land_km2 = {{Dutch municipality land area|The Hague}} | area_water_km2 = {{Dutch municipality water area|The Hague}} | area_blank1_title = [[Рандштад]] | area_blank1_km2 = 3043 | elevation_footnotes = <ref name="AHN">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.ahn.nl/postcodetool |title = |language = холандски |author = <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date = |work = Actueel Hoogtebestand Nederland |publisher = Het Waterschapshuis |accessdate = 23 July 2013 |archive-date = 2013-09-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130921053543/http://www.ahn.nl/postcodetool |url-status = dead }}</ref> | elevation_m = 1 | elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_max_m = | elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = <!-- Population, demographics --> | population_footnotes = <ref name="tno_randstad"/><ref>{{Dutch municipality population|dataref}}</ref><ref>{{Dutch municipality population urbanmetro|dataref}}</ref> | population_total = {{Dutch municipality population|The Hague}} | population_as_of = Општина, {{MONTHNAME|{{Dutch municipality population|popbasemonth}}}} {{YEAR|{{Dutch municipality population|popbaseyear}}}}; {{MONTHNAME|{{Dutch municipality population urbanmetro|popbasemonth}}}} {{YEAR|{{Dutch municipality population urbanmetro|popbaseyear}}}}; | population_density_km2 = {{Dutch municipality population density|The Hague}} <!-- For automatic calculation: auto--> | population_urban = {{Dutch municipality population urbanmetro|'s-Gravenhage Urban}} | population_metro = {{Dutch municipality population urbanmetro|'s-Gravenhage Metro}} | population_blank1_title = {{nobreak|[[Rotterdam The Hague Metropolitan Area|Metropolitan region]]}} | population_blank1 = 2261844 | population_blank2_title = [[Randstad]] | population_blank2 = 6979500 | population_demonym = Hagenaar or Hagenees <!-- Other information --> | timezone1 = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 2490–2599 | area_code_type = [[Телефонски број]] | area_code = 070, 015 | website = {{URL|1=http://www.denhaag.nl}} | footnotes = }} '''Хаг''' — град во [[Холандија]]. Таа претставува административна престолнина на [[Холандија]]. Се наоѓа на западниот дел од државата во покраината [[Јужна Холандија]]. Зазема површина од 100&nbsp;км² и има население од 510. 909 жители, според податоците од 2014 г. а заедно со околината има околу 700 000. Исто така во Хаг се наоѓа горниот и долниот дом на парламентот, како и канцеларијата на кралот Вилем-Александер. Хаг е седиште на сите амбасади, како и на меѓународни организации, но сепак по холандсксиот устав главен град на Холандија е [[Амстердам]]. == Историја == Градот е основан 1248 година од страна на [[Виљем II Холандски|Вилем II Холандски]]. Градскиот живот најмногу се одвивал околу Хофвијвер и Биненхоф, каде што денес е сместен парламентот. Хаг е најголем холандски град сместен на крајбрежјето на [[Северно Море|Северното Море]]. Градското подрачје опфаќа два помали крајбрежни гратчиња: главното одморалиште [[Схевенинген]] во северозападниот дел на градот е омилено место за туристите, како и за ноќен живот. [[Схевенинген]] е најпосетуваното место во [[Бенелукс]] со 10-милиони посетители на годишно ниво. Поради тоа многу посетители, но и холанѓани го сметаат Схевенинген за посебен град, но тој е само еден од 8-те хашки окрузи што го сочинуваат градот. Второто најпознато крајбрежно одморалиште е Кајкдуин кој се наоѓа на југозапад и најмногу е посетено од домашни туристи. Поранешната колонија [[Холандска Источна Индија]] (''Nederlands-Indiё'', денас [[Индонезија]]), оставила голем траг во Хаг. Имено бројни улици по места се наречени по неа, а во градот живее голема индиска или индо заедница  ("Indische(e)" или "Indo"), поточно мешана холандско-индонезиска заедница. Една од одликите на Хаг се широките и долги улици во старите делови на градот. Куќите се обично ниски , со најмногу три спрата и прилично елегантни. Градско-урбанистичкиот план е многу поширок и по просторен за разлика од другите холандски градови, а канали речиси и веќе да нема бидејќи во 19-от век сите пресушиле. Во Хаг се наоѓаат некој од најбогатите и најсиромашните квартови во Холандија. Богатите подрачја претежно се сместени западно од Лаан ван Меердервоорт. Сиромашните се наоѓаат во јужните и источните делови на градот. Оваа поделба се одразила и во локалниот акцент: за богатите граѓани често се користи називот "Hagenaars" (Хагенари), a нивниот говор се нарекува „бекакт“, за разлика од групата "Hagenezen" (Хагенези), кои говорат „плат Хагс“. Меѓу овие општествени групи нема многу комуникација. == Географија == [[File:DenHaag-plaats-OpenTopo.jpg|thumb|300px|Топографска мапа од Хаг, Септември 2014]] [[File:Haagse wijken.PNG|thumb|Хаг поделен во населби.]] {{Поврзано|Districts of The Hague}} Хаг е најдолгиот холандски град на [[Северно Море|Северното Море]] и претставува центар на конурбацијата наречена Хагланден (Haaglanden). Вестленд општината, и Ватеринген лежи на југ, Рајксвајк, [[Делфт]] и [[Ротердам]] издвоено se (нареченi '' Stadsregio Ротердам '' или '' Рајнмонд на југоисток, Пајнакер -Нотдорп и Зутермеер на исток, Леидсхандам-Фурбурх, Фурсхотен и Лајден издвоени на североисток и [[Васенар]] на север. На конурбацијата околу Хаг и Ротердам се доволно блиску за да биде еден издвоено во некои контексти. На пример, тие ги делат [[аеродромите во Ротердам и Хаг|аеродромот во Ротердам и Хаг]] и лесниот шински систем наречен Рандтадреил. Се размислува за создавање на област Ротердам-Хаг метропола. Оваа голема приградска населба во центарот на Хаг и [[Ротердам]] е, пак, дел од Ранстад - конкретно појас на општините кои се нарекуваат Јужното крило (Zuidvleugel). [[Ранстад]], кој исто така ги вклучува, меѓудругото и [[Амстердам]] и [[Утрехт]], има население од 6.659.300 жители. Хаг се наоѓа во југозападниот дел на аголот на една од најголемите урбани области во [[Европа]]. [[Податотека:The_Hague_Hoftoren.jpg|мини|Поглед на Хофторенот (лево) и Министерството за јавно здравје[[Ministry of Public Health, Welfare and Sports|, Добротворност и Спорт]] (right)]] == Клима == Хаг има умерена океанска клима. Поради неговата местоположба на брегот, зимите во градот се поблаги додека летата се постудени. {{Weather box |location = [[Valkenburg Naval Air Base]] |metric first = Yes |single line = Yes | Jan record high C = 13.8 | Feb record high C = 15.9 | Mar record high C = 20.8 | Apr record high C = 25.9 | May record high C = 29.7 | Jun record high C = 33.5 | Jul record high C = 33.1 | Aug record high C = 34.6 | Sep record high C = 28.7 | Oct record high C = 24.5 | Nov record high C = 17.5 | Dec record high C = 15.4 |year record high C = 34.6 | Jan high C = 5.9 | Feb high C = 6.3 | Mar high C = 9.3 | Apr high C = 12.8 | May high C = 16.7 | Jun high C = 19.0 | Jul high C = 21.3 | Aug high C = 21.5 | Sep high C = 18.4 | Oct high C = 14.5 | Nov high C = 9.9 | Dec high C = 6.6 |year high C = 13.5 | Jan mean C = 3.6 | Feb mean C = 3.6 | Mar mean C = 6.1 | Apr mean C = 8.7 | May mean C = 12.5 | Jun mean C = 15.1 | Jul mean C = 17.4 | Aug mean C = 17.5 | Sep mean C = 14.8 | Oct mean C = 11.3 | Nov mean C = 7.4 | Dec mean C = 4.3 |year mean C = 10.2 | Jan low C = 1.0 | Feb low C = 0.7 | Mar low C = 2.7 | Apr low C = 4.5 | May low C = 8.1 | Jun low C = 11.0 | Jul low C = 13.3 | Aug low C = 13.3 | Sep low C = 10.9 | Oct low C = 7.8 | Nov low C = 4.5 | Dec low C = 1.7 |year low C = 6.6 | Jan record low C = -16.4 | Feb record low C = -14.0 | Mar record low C = -11.1 | Apr record low C = -4.4 | May record low C = -1.5 | Jun record low C = 1.7 | Jul record low C = 5.4 | Aug record low C = 5.5 | Sep record low C = 1.2 | Oct record low C = -4.4 | Nov record low C = -7.1 | Dec record low C = -10.6 |year record low C = -16.4 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 68.4 | Feb precipitation mm = 51.2 | Mar precipitation mm = 59.8 | Apr precipitation mm = 42.9 | May precipitation mm = 54.7 | Jun precipitation mm = 61.6 | Jul precipitation mm = 72.7 | Aug precipitation mm = 84.0 | Sep precipitation mm = 89.2 | Oct precipitation mm = 89.9 | Nov precipitation mm = 90.4 | Dec precipitation mm = 76.4 |year precipitation mm = 841.2 |unit precipitation days = 1&nbsp;mm | Jan precipitation days = 12 | Feb precipitation days = 10 | Mar precipitation days = 11 | Apr precipitation days = 9 | May precipitation days = 9 | Jun precipitation days = 9 | Jul precipitation days = 10 | Aug precipitation days = 10 | Sep precipitation days = 12 | Oct precipitation days = 13 | Nov precipitation days = 14 | Dec precipitation days = 13 |year precipitation days = 132 | Jan snow days = 5 | Feb snow days = 5 | Mar snow days = 3 | Apr snow days = 1 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 0 | Nov snow days = 2 | Dec snow days = 4 |year snow days = 20 |Jan humidity = 86 |Feb humidity = 84 |Mar humidity = 83 |Apr humidity = 79 |May humidity = 78 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 80 |Aug humidity = 80 |Sep humidity = 83 |Oct humidity = 84 |Nov humidity = 87 |Dec humidity = 87 | Jan sun = 65.5 | Feb sun = 89.6 | Mar sun = 133.7 | Apr sun = 190.5 | May sun = 229.0 | Jun sun = 216.1 | Jul sun = 227.4 | Aug sun = 207.1 | Sep sun = 145.5 | Oct sun = 110.3 | Nov sun = 61.1 | Dec sun = 49.2 |year sun = 1726.1 |source 1 = [[Royal Netherlands Meteorological Institute]] (1981–2010 normal, snowy days normal for 1971–2000)<ref> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.klimaatatlas.nl/tabel/stationsdata/klimtab_8110_210.pdf | title = Klimaattabel Valkenburg, langjarige gemiddelden, tijdvak 1981–2010 | publisher = [[Royal Netherlands Meteorological Institute]] | language = nl |accessdate = 10 September 2013 }}</ref> |source 2 = Royal Netherlands Meteorological Institute (1971–2000 extremes)<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.knmi.nl/klimatologie/normalen1971-2000/per_station/stn210/5-extremen/210_extremen.pdf |title = Klimaattabel Valkenburg, langjarige extremen, tijdvak 1971–2000 |publisher = Royal Netherlands Meteorological Institute |language = nl |accessdate = 10 September 2013 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |date=October 2013}} == Политика == Хаг е седиште на многу организации: * [[Меѓународен суд за правда]]. * [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот трубунал]] за воини злосторства за поранешна [[Југославија]]. * [[Меѓународен кривичен суд за Руанда]] * [[Меѓународен кривичен суд]]. * Организацијата за сузбивање на хемиското оружје. * [[Европол]] * [[Академија за меѓународно право]] * [[Ирано-американски трибунал]] * [[Специјален трибунал за Либан]] == Сообраќај == [[Податотека: Lijn2 Citadis4036 25042012.jpg | thumb|Модерен градски (RegioCitadis) трамвај на пат 2, Лусдаунен, април 2012]] === Воздушен === Хаг го дели Ротердам - Хаг аеродромот со [[Ротердам]]. Еден од начините да се стигне е од Централната станица на Рандстадеил линија Е, со аеродромскиот шатл до станица Мејерсплеин Рандтадреил. Сепак, со неколку директни возови на час од железничките станици Холандс Спур и Централ, може да се стигне и до [[Амстердам аеродром Шипхол|Амстердам аеродром Схипхол]] почесто се користи од страна на луѓе кои патуваат до и од [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Хашкиот трибунал]] и другите меѓународни институции по воздушен пат. === Железнички === [[File:Den Haag Centraal.jpg|220px|thumb|left|Внатрешен поглед на железничка станица во Хаг]] [[File:Train on Den Haag Centraal.jpg|200px|thumb|right|Утрински воз од Хаг за Ајндховен]] [[File:Железничка станица Ден Хаг Централ.jpg|220px|thumb|Главната железничка станица во Хаг]] [[File:Malieveld park.jpg|220px|thumb|Поглед на железничката станица од Маливелд паркот]] [[File:Ден Хаг ХС.jpg|220px|thumb|left|Поглед на железничката станица од Хаг ХС]] Постојат две главни железнички станици во Хаг: железничката станица Ден Хаг Холандс Спур (Нс) и железничката станица Ден Хаг Централ, на само 1.5 километри далеку една од друга. Затоа што овие две станици се изградени и експлоатирана од страна на две различни железничките компании во 19 век, исток-запад лините беа прекинати на Централ станицата, а север-југ линиите работат преку Холандс Спур. Централната станица сепак, нуди подобри врски со остатокот од земјата, со директни услуги на повеќето големи градови, на пример [[Амстердам]], [[Ротердам]] и [[Утрехт]]. Други одредишта се [[Лајден]], [[Харлем]], [[Зволе]], [[Гронинген (покраина)|Хронинген]], [[Леуварден]], [[Амерсфорт]], [[Енсхеде]], [[Бреда]] и [[Ајндховен]]. Постои меѓународна служба со [[Антверпен]] и [[Брисел]]. == Демографија == {{Historical populations | percentages = pagr | cols = 2 | source = {{Harvnb|Lourens|Lucassen|1997|pp=108–110}} (1369–1795)<br />[http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/ buurtmonitor.nl] (1795–Present) | 1369|1494 | 1398|1300 | 1477|6066 | 1514|5500 | 1550|6000 | 1622|15825 | 1632|16600 | 1665|20000 | 1732|33500 | 1795|38433 | 1850|72000 | 1874|90000 | 1895|180000 | 1900|206022 | 1910|271280 | 1920|359610 | 1930|432680 | 1940|504262 | 1950|558849 | 1960|606110 | 1970|550613 | 1980|456376 | 1990|441327 | 2000|441097 | 2010|489271 | 2014|509779 | 2015|515880 }} Од [[1 јануари]] [[2014]] година, во Хаг живеат 509.779 жители, што го прави трет по големина град на [[Холандија]]. Помеѓу 1800 и 1960 година, градот доживеал значителен раст од 40.000 во [[1800]] година на 200.000 во [[1900]] година и на крајот од 600.000 во [[1960]] година по растот од [[1900]] кој бил делумно предизвикан од страна на актот за домување донесен од 1901 година, што ја поттикнала експанзијата на градовите како Хаг. Во периодот меѓу [[1960]] и [[1980]] година, Хаг доживеал намалување на населението од 600.000 до 440.000 жители, предизвикана главно од страна на просторната политика, демографските процеси и недостаток на простор. По неколку урбанистички промени, Хаг повторно започнал да се зголемува по број на жители, достигнувајќи 500.000 жители во [[2011]] година. Општината очекува растот да продолжи до [[2020]] година<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Bevolkingsprognose-Den-Haag-20122020-1.htm |title = Bevolkingsprognose Den Haag 2012-2020 |date = 10 April 2012 |website = DenHaag.nl |accessdate = 25 November 2013 |language = nl |archive-date = 2013-12-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131202225108/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Bevolkingsprognose-Den-Haag-20122020-1.htm |url-status = dead }}</ref>. Процентот на Холанѓани кои живеат во градот е 49,9%, на западните имигранти е 15,6%, а на незападните имигранти е 34,4%<ref>{{nl icon}} [http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/ Den Haag in Cijfers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181226014535/http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/%20 |date=2018-12-26 }}.</ref>. Нешто повеќе од половина од населението на Хаг се идентификува во некоја религиозна група. Двете најголеми религии се христијанството (32%) и исламот (16%). Во градот живеат луѓе со потекло од Индонезија, Турција, Мароко, Тунис итн. Исламот е најчеста религија меѓу Турците и Мароканци. Локалното холандско население речиси целосно припаѓа на христијанството. Нешто помалку од 40% од населението во Хаг редовно присуствува на богослужба<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Burgerschapsmonitor-2009.htm |title = Burgerschapsmonitor (2009) |date = 28 September 2009 |website = DenHaag.nl |accessdate = 25 November 2013 |language = nl |archive-date = 2013-12-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131202222237/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Burgerschapsmonitor-2009.htm |url-status = dead }}</ref>. == Стопанство == Во градот Хаг се наоѓаат голем број на државни службеници и дипломати кои работат во градот. Од 2006 година, 26% од работните места во Хаг се оние кои се понудени од страна на холандската влада и меѓународните институции. Големи работодавци во овој сектор се министерствата за одбрана, правда, просторно планирање и животна средина, Министерството за надворешни работи, за внатрешни работи и за транспорт и врски, урбанизам и водостопанство. Неколку големи меѓународни компании имаат седиште во Хаг, вклучувајќи ја [[Royal Dutch Shell]], петта по големина компанија во светот во поглед на приходот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://beta.fortune.com/global500/royal-dutch-shell-5 |title=Fortune 500 2016 |accessdate=20 January 2017 |archive-date=2017-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326154034/http://beta.fortune.com/global500/royal-dutch-shell-5 |url-status=dead }}</ref>. Други значајни компании со седиште во Хаг се [[Aegon N.V.|Aegon]], [[APM Terminals]], [[Damco]], [[KPN]], [[Nationale Nederlanden]], [[ING Investment Management]], [[NIBC Bank]], [[Chicago Bridge & Iron Company]] и [[PostNL]]. Во градот исто така се наоѓаат и регионални претставништва на [[Siemens]], [[T-Mobile]], [[AT&T]], [[Huawei]], [[Kuwait Petroleum Corporation]], [[Saudi Aramco]] и [[Total S.A.]]. Градот никогаш немал некаква голема индустриската активност, со можен исклучок на риболовни активности на пристаништето во Шевенинген. Туризмот е важен сектор во Хаг. Градот е второто најголемо туристичко одредиште во земјата, по [[Амстердам]]. Во [[2012]] година, градот го посетиле 1,2 милиони туристи (зголемување од 80.000 во однос на претходната година), од кои половина биле од странство. Бројот на хотелски ноќевања во Хаг се зголемил за 5%; особено за посетителите од соседните земји. Во однос на [[2011]] [[Белгијци]]те резервирале 27% повеќе хотелски ноќевања, додека [[Германци]]те имале 24% повеќе хотелски ноќевања, а [[Французи]]те - 20%. == Култура== [[Биненхоф]], кој потекнува од 13 век, денеска сè уште претставува културен центар на градот. Ноќниот живот се одвива главно во трите главни плоштади во центарот, Плејн, Гроте Маркт и Битенхоф. Во непосредна близина на Битенхоф се наоѓа трговскиот центар ''De Passage'', кој бил изграден во 19 век и во кој се наоѓаат специјализирани продавници. Еден од најголемите музички настани во земјата, Paard van Troje се одржува во центарот на Хаг. Друга популарна место за музика во Хаг е Muziekcafé de Paap. Спиплејн е еден од најмодерните квартови на градот, кој се наоѓа во самиот центар. Шевенинген го формира вториот културен центар на Хаг, со своите кино сали како ''Pathé'', како и музичкиот театар Circustheater иако, особено во текот на летото, ноќниот живот се концентрира околу морето пред булеварите со барови и ресторани. Хаг е резиденцијата на холандската кралица и неколку (поранешни) кралски палати може да се најдат во градот. Кралот Вилем Александар и кралицата Максима живеат во Хејс тен Бос, и работат во палатата Нордејнде во центарот на градот. Исто така, постојат две поранешни кралски палати во Хаг, како Кнеутердејк палата, изградена во 1716, сега дом на Државниот совет на Холандија, и Ланге Ворхут палата, каде се наоѓа музејот на Ешер. Во Хаг се наоѓа музејот „[[Маурицхаус]]“ кој содржи многу слики од холандски мајстори, како [[Јоханес Вермер]] и [[Рембрант ван Рајн]]. Други музеи се: Научниот музеј Museon, музејот на модерна уметност Gemeentemuseum, историскиот музеј Haags Historisch, Музејот Bredius, Gevangenpoort итн. Уште во 16 век, штркот е симбол на Хаг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Haagse-weetjes.htm |title=Den Haag - Haagse weetjes |publisher=Denhaag.nl |date=12 July 2010 |accessdate=16 November 2012 |archive-date=2016-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160602153030/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Haagse-weetjes.htm |url-status=dead }}</ref>. Неколку филмови се (делумно) снимени во Хаг, вклучувајќи Јас и ти (2004), Дванаесетмината на Оушн (2004) и Zwartboek (2006). Алтернативниот музички спот на песната Вива ла Вида од Колдплеј, исто така, бил снимен во Хаг. == Наводи == {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == {{Sister project links |wikt=The Hague |commons=Den Haag |b=no |n=Category:The Hague |q=no |s=no |v=no |voy=The Hague |species=no |d=no |display=The Hague}} *[http://www.thehague.com/ City of The Hague]. * [http://www.panorama-mesdag.com The largest painting in the Netherlands] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160111203026/http://panorama-mesdag.com/ |date=2016-01-11 }}. {{Јужна Холандија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хаг| ]] [[Категорија:Градови во Холандија]] [[Категорија:Општини во Јужна Холандија]] [[Категорија:Пристанишни градови во Холандија]] [[Категорија:Населени места основани во 13 век]] [[Категорија:Населени места во Јужна Холандија]] 908upembxc7xblqnoa62txgopflwsnl 5629736 5629735 2026-09-18T08:29:28Z Buli 2648 /* Култура */ 5629736 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> <!-- Name and transliteration --> | name = Хаг | native_name = {{native name|nl|Den Haag|icon=no}} | other_name = {{native name|nl|'s-Gravenhage|icon=no}} | settlement_type = [[Градови во Холандија|Град]] и [[Список на општини во Холандија|Општина]] <!-- Images, nickname, motto --> | image_skyline = {{Photomontage|position=center | photo1a = Cityscape of The Hague, viewed from Het Plein (The Square).jpg | photo2a = International Court of Justice HQ 2006.jpg | photo2b = Noordeinde Palace.jpg | photo3a = Exterieur OVERZICHT INGANG - 's-Gravenhage - 20285549 - RCE.jpg | photo3b = Overzicht voorgevel - 's-Gravenhage - 20358401 - RCE.jpg | photo3c = 2010-05-22-den-haag-by-RalfR-43.jpg | photo4a = Steigenberger Kurhaus Hotel.JPG | photo4b = 2010-05-22-den-haag-by-RalfR-48.jpg | photo5a = Binnenhof Panorama in Den Haag.jpg | size = 260 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = {{nobreak|}} }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of The Hague.svg | flag_size = 100x67px | flag_alt = | image_shield = Den Haag wapen.svg | shield_size = 100x80px | shield_alt = | nickname = Ресидентештад, Хофштад | motto = Vrede en Recht (Мир и правда) <!-- Maps, coordinates --> | image_map = Map - NL - Municipality code 0518 (2009).svg | map_alt = Местоположба на Хаг во општинска карта на Јужна Холандија | map_caption = Местоположба во Холандија | coordinates = {{coord|52|5|N|4|19|E|region:NL|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Земја]] | subdivision_name = [[Холандија]] | subdivision_type1 = [[Покраини во Холандија|Провинција]] | subdivision_name1 = [[Јужна Холандија]] | parts_type = <!-- defaults to: Boroughs --> | parts_style = coll | parts = 8 [[Региони на Хаг|Регион]] | government_footnotes = <ref name="mayor_now">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Burgemeester-Jozias-van-Aartsen-2-1.htm |title = Mayor Jozias van Aartsen |language = холандски |author = |date = 17 мај 2013 |work = |publisher = Gemeente Den Haag |accessdate = 25 јули 2013 |archive-date = 2014-03-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140308211925/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Burgemeester-Jozias-van-Aartsen-2-1.htm |url-status = dead }}</ref><ref name="aldermen_now">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Het-college-van-burgemeester-en-wethouders.htm |title = Board of mayor and aldermen |language = холандски |author = |date = 23 мај 2013 |work = |publisher = Gemeente Den Haag |accessdate = 25 јули 2013 |archive-date = 2013-08-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130815180939/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Het-college-van-burgemeester-en-wethouders.htm |url-status = dead }}</ref> | governing_body = [[Совет на општина (Холандија)|Совет на општина]] | leader_party = [[Народна партија на слободата и демократијата|ВВД]] | leader_title = [[Градоначалник]] | leader_name = [[Јоазис ван Артсен]] | leader_title1 = [[Wethouder|Aldermen]] | leader_name1 = {{Collapsible list |title=List of aldermen |1=[[Marnix Norder]]|2=[[Marjolein de Jong (politician)|Marjolein de Jong]]|3=[[Boudewijn Revis]]|4=[[Karsten Klein]]|5=[[Rabin Baldewsingh]]|6=[[Peter Smit (politician)|Peter Smit]]|7=[[Ingrid van Engelshoven]]|8=[[Henk Kool]] }} <!-- Geographic information --> | total_type = Општина<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = <ref>{{Dutch municipality total area|dataref}}</ref><ref name="tno_randstad">{{cite techreport |author1=Anita Bouman–Eijs |author2=Thijmen van Bree |author3=Wouter Jonkhoff |author4=Olaf Koops |author5=Walter Manshanden |author6=Elmer Rietveld |url=http://www.zuidvleugel.nl/sites/www.zuidvleugel.nl/files/article/downloads/top_20_europese_grootstedelijke_regios_1995_2011_tno_2012_r11155.pdf |title=De Top 20 van Europese grootstedelijke regio's 1995–2011; Randstad Holland in internationaal perspectief |language=nl |title=Top 20 of European metropolitan regions 1995–2011; Randstad Holland compared internationally |date=17 December 2012 |publisher=[[Netherlands Organisation for Applied Scientific Research|TNO]] |place=Delft |accessdate=25 July 2013 }}</ref> <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = {{Dutch municipality total area|The Hague}} | area_land_km2 = {{Dutch municipality land area|The Hague}} | area_water_km2 = {{Dutch municipality water area|The Hague}} | area_blank1_title = [[Рандштад]] | area_blank1_km2 = 3043 | elevation_footnotes = <ref name="AHN">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.ahn.nl/postcodetool |title = |language = холандски |author = <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date = |work = Actueel Hoogtebestand Nederland |publisher = Het Waterschapshuis |accessdate = 23 July 2013 |archive-date = 2013-09-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130921053543/http://www.ahn.nl/postcodetool |url-status = dead }}</ref> | elevation_m = 1 | elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_max_m = | elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = <!-- Population, demographics --> | population_footnotes = <ref name="tno_randstad"/><ref>{{Dutch municipality population|dataref}}</ref><ref>{{Dutch municipality population urbanmetro|dataref}}</ref> | population_total = {{Dutch municipality population|The Hague}} | population_as_of = Општина, {{MONTHNAME|{{Dutch municipality population|popbasemonth}}}} {{YEAR|{{Dutch municipality population|popbaseyear}}}}; {{MONTHNAME|{{Dutch municipality population urbanmetro|popbasemonth}}}} {{YEAR|{{Dutch municipality population urbanmetro|popbaseyear}}}}; | population_density_km2 = {{Dutch municipality population density|The Hague}} <!-- For automatic calculation: auto--> | population_urban = {{Dutch municipality population urbanmetro|'s-Gravenhage Urban}} | population_metro = {{Dutch municipality population urbanmetro|'s-Gravenhage Metro}} | population_blank1_title = {{nobreak|[[Rotterdam The Hague Metropolitan Area|Metropolitan region]]}} | population_blank1 = 2261844 | population_blank2_title = [[Randstad]] | population_blank2 = 6979500 | population_demonym = Hagenaar or Hagenees <!-- Other information --> | timezone1 = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 2490–2599 | area_code_type = [[Телефонски број]] | area_code = 070, 015 | website = {{URL|1=http://www.denhaag.nl}} | footnotes = }} '''Хаг''' — град во [[Холандија]]. Таа претставува административна престолнина на [[Холандија]]. Се наоѓа на западниот дел од државата во покраината [[Јужна Холандија]]. Зазема површина од 100&nbsp;км² и има население од 510. 909 жители, според податоците од 2014 г. а заедно со околината има околу 700 000. Исто така во Хаг се наоѓа горниот и долниот дом на парламентот, како и канцеларијата на кралот Вилем-Александер. Хаг е седиште на сите амбасади, како и на меѓународни организации, но сепак по холандсксиот устав главен град на Холандија е [[Амстердам]]. == Историја == Градот е основан 1248 година од страна на [[Виљем II Холандски|Вилем II Холандски]]. Градскиот живот најмногу се одвивал околу Хофвијвер и Биненхоф, каде што денес е сместен парламентот. Хаг е најголем холандски град сместен на крајбрежјето на [[Северно Море|Северното Море]]. Градското подрачје опфаќа два помали крајбрежни гратчиња: главното одморалиште [[Схевенинген]] во северозападниот дел на градот е омилено место за туристите, како и за ноќен живот. [[Схевенинген]] е најпосетуваното место во [[Бенелукс]] со 10-милиони посетители на годишно ниво. Поради тоа многу посетители, но и холанѓани го сметаат Схевенинген за посебен град, но тој е само еден од 8-те хашки окрузи што го сочинуваат градот. Второто најпознато крајбрежно одморалиште е Кајкдуин кој се наоѓа на југозапад и најмногу е посетено од домашни туристи. Поранешната колонија [[Холандска Источна Индија]] (''Nederlands-Indiё'', денас [[Индонезија]]), оставила голем траг во Хаг. Имено бројни улици по места се наречени по неа, а во градот живее голема индиска или индо заедница  ("Indische(e)" или "Indo"), поточно мешана холандско-индонезиска заедница. Една од одликите на Хаг се широките и долги улици во старите делови на градот. Куќите се обично ниски , со најмногу три спрата и прилично елегантни. Градско-урбанистичкиот план е многу поширок и по просторен за разлика од другите холандски градови, а канали речиси и веќе да нема бидејќи во 19-от век сите пресушиле. Во Хаг се наоѓаат некој од најбогатите и најсиромашните квартови во Холандија. Богатите подрачја претежно се сместени западно од Лаан ван Меердервоорт. Сиромашните се наоѓаат во јужните и источните делови на градот. Оваа поделба се одразила и во локалниот акцент: за богатите граѓани често се користи називот "Hagenaars" (Хагенари), a нивниот говор се нарекува „бекакт“, за разлика од групата "Hagenezen" (Хагенези), кои говорат „плат Хагс“. Меѓу овие општествени групи нема многу комуникација. == Географија == [[File:DenHaag-plaats-OpenTopo.jpg|thumb|300px|Топографска мапа од Хаг, Септември 2014]] [[File:Haagse wijken.PNG|thumb|Хаг поделен во населби.]] {{Поврзано|Districts of The Hague}} Хаг е најдолгиот холандски град на [[Северно Море|Северното Море]] и претставува центар на конурбацијата наречена Хагланден (Haaglanden). Вестленд општината, и Ватеринген лежи на југ, Рајксвајк, [[Делфт]] и [[Ротердам]] издвоено se (нареченi '' Stadsregio Ротердам '' или '' Рајнмонд на југоисток, Пајнакер -Нотдорп и Зутермеер на исток, Леидсхандам-Фурбурх, Фурсхотен и Лајден издвоени на североисток и [[Васенар]] на север. На конурбацијата околу Хаг и Ротердам се доволно блиску за да биде еден издвоено во некои контексти. На пример, тие ги делат [[аеродромите во Ротердам и Хаг|аеродромот во Ротердам и Хаг]] и лесниот шински систем наречен Рандтадреил. Се размислува за создавање на област Ротердам-Хаг метропола. Оваа голема приградска населба во центарот на Хаг и [[Ротердам]] е, пак, дел од Ранстад - конкретно појас на општините кои се нарекуваат Јужното крило (Zuidvleugel). [[Ранстад]], кој исто така ги вклучува, меѓудругото и [[Амстердам]] и [[Утрехт]], има население од 6.659.300 жители. Хаг се наоѓа во југозападниот дел на аголот на една од најголемите урбани области во [[Европа]]. [[Податотека:The_Hague_Hoftoren.jpg|мини|Поглед на Хофторенот (лево) и Министерството за јавно здравје[[Ministry of Public Health, Welfare and Sports|, Добротворност и Спорт]] (right)]] == Клима == Хаг има умерена океанска клима. Поради неговата местоположба на брегот, зимите во градот се поблаги додека летата се постудени. {{Weather box |location = [[Valkenburg Naval Air Base]] |metric first = Yes |single line = Yes | Jan record high C = 13.8 | Feb record high C = 15.9 | Mar record high C = 20.8 | Apr record high C = 25.9 | May record high C = 29.7 | Jun record high C = 33.5 | Jul record high C = 33.1 | Aug record high C = 34.6 | Sep record high C = 28.7 | Oct record high C = 24.5 | Nov record high C = 17.5 | Dec record high C = 15.4 |year record high C = 34.6 | Jan high C = 5.9 | Feb high C = 6.3 | Mar high C = 9.3 | Apr high C = 12.8 | May high C = 16.7 | Jun high C = 19.0 | Jul high C = 21.3 | Aug high C = 21.5 | Sep high C = 18.4 | Oct high C = 14.5 | Nov high C = 9.9 | Dec high C = 6.6 |year high C = 13.5 | Jan mean C = 3.6 | Feb mean C = 3.6 | Mar mean C = 6.1 | Apr mean C = 8.7 | May mean C = 12.5 | Jun mean C = 15.1 | Jul mean C = 17.4 | Aug mean C = 17.5 | Sep mean C = 14.8 | Oct mean C = 11.3 | Nov mean C = 7.4 | Dec mean C = 4.3 |year mean C = 10.2 | Jan low C = 1.0 | Feb low C = 0.7 | Mar low C = 2.7 | Apr low C = 4.5 | May low C = 8.1 | Jun low C = 11.0 | Jul low C = 13.3 | Aug low C = 13.3 | Sep low C = 10.9 | Oct low C = 7.8 | Nov low C = 4.5 | Dec low C = 1.7 |year low C = 6.6 | Jan record low C = -16.4 | Feb record low C = -14.0 | Mar record low C = -11.1 | Apr record low C = -4.4 | May record low C = -1.5 | Jun record low C = 1.7 | Jul record low C = 5.4 | Aug record low C = 5.5 | Sep record low C = 1.2 | Oct record low C = -4.4 | Nov record low C = -7.1 | Dec record low C = -10.6 |year record low C = -16.4 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 68.4 | Feb precipitation mm = 51.2 | Mar precipitation mm = 59.8 | Apr precipitation mm = 42.9 | May precipitation mm = 54.7 | Jun precipitation mm = 61.6 | Jul precipitation mm = 72.7 | Aug precipitation mm = 84.0 | Sep precipitation mm = 89.2 | Oct precipitation mm = 89.9 | Nov precipitation mm = 90.4 | Dec precipitation mm = 76.4 |year precipitation mm = 841.2 |unit precipitation days = 1&nbsp;mm | Jan precipitation days = 12 | Feb precipitation days = 10 | Mar precipitation days = 11 | Apr precipitation days = 9 | May precipitation days = 9 | Jun precipitation days = 9 | Jul precipitation days = 10 | Aug precipitation days = 10 | Sep precipitation days = 12 | Oct precipitation days = 13 | Nov precipitation days = 14 | Dec precipitation days = 13 |year precipitation days = 132 | Jan snow days = 5 | Feb snow days = 5 | Mar snow days = 3 | Apr snow days = 1 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 0 | Nov snow days = 2 | Dec snow days = 4 |year snow days = 20 |Jan humidity = 86 |Feb humidity = 84 |Mar humidity = 83 |Apr humidity = 79 |May humidity = 78 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 80 |Aug humidity = 80 |Sep humidity = 83 |Oct humidity = 84 |Nov humidity = 87 |Dec humidity = 87 | Jan sun = 65.5 | Feb sun = 89.6 | Mar sun = 133.7 | Apr sun = 190.5 | May sun = 229.0 | Jun sun = 216.1 | Jul sun = 227.4 | Aug sun = 207.1 | Sep sun = 145.5 | Oct sun = 110.3 | Nov sun = 61.1 | Dec sun = 49.2 |year sun = 1726.1 |source 1 = [[Royal Netherlands Meteorological Institute]] (1981–2010 normal, snowy days normal for 1971–2000)<ref> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.klimaatatlas.nl/tabel/stationsdata/klimtab_8110_210.pdf | title = Klimaattabel Valkenburg, langjarige gemiddelden, tijdvak 1981–2010 | publisher = [[Royal Netherlands Meteorological Institute]] | language = nl |accessdate = 10 September 2013 }}</ref> |source 2 = Royal Netherlands Meteorological Institute (1971–2000 extremes)<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.knmi.nl/klimatologie/normalen1971-2000/per_station/stn210/5-extremen/210_extremen.pdf |title = Klimaattabel Valkenburg, langjarige extremen, tijdvak 1971–2000 |publisher = Royal Netherlands Meteorological Institute |language = nl |accessdate = 10 September 2013 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |date=October 2013}} == Политика == Хаг е седиште на многу организации: * [[Меѓународен суд за правда]]. * [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот трубунал]] за воини злосторства за поранешна [[Југославија]]. * [[Меѓународен кривичен суд за Руанда]] * [[Меѓународен кривичен суд]]. * Организацијата за сузбивање на хемиското оружје. * [[Европол]] * [[Академија за меѓународно право]] * [[Ирано-американски трибунал]] * [[Специјален трибунал за Либан]] == Сообраќај == [[Податотека: Lijn2 Citadis4036 25042012.jpg | thumb|Модерен градски (RegioCitadis) трамвај на пат 2, Лусдаунен, април 2012]] === Воздушен === Хаг го дели Ротердам - Хаг аеродромот со [[Ротердам]]. Еден од начините да се стигне е од Централната станица на Рандстадеил линија Е, со аеродромскиот шатл до станица Мејерсплеин Рандтадреил. Сепак, со неколку директни возови на час од железничките станици Холандс Спур и Централ, може да се стигне и до [[Амстердам аеродром Шипхол|Амстердам аеродром Схипхол]] почесто се користи од страна на луѓе кои патуваат до и од [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Хашкиот трибунал]] и другите меѓународни институции по воздушен пат. === Железнички === [[File:Den Haag Centraal.jpg|220px|thumb|left|Внатрешен поглед на железничка станица во Хаг]] [[File:Train on Den Haag Centraal.jpg|200px|thumb|right|Утрински воз од Хаг за Ајндховен]] [[File:Железничка станица Ден Хаг Централ.jpg|220px|thumb|Главната железничка станица во Хаг]] [[File:Malieveld park.jpg|220px|thumb|Поглед на железничката станица од Маливелд паркот]] [[File:Ден Хаг ХС.jpg|220px|thumb|left|Поглед на железничката станица од Хаг ХС]] Постојат две главни железнички станици во Хаг: железничката станица Ден Хаг Холандс Спур (Нс) и железничката станица Ден Хаг Централ, на само 1.5 километри далеку една од друга. Затоа што овие две станици се изградени и експлоатирана од страна на две различни железничките компании во 19 век, исток-запад лините беа прекинати на Централ станицата, а север-југ линиите работат преку Холандс Спур. Централната станица сепак, нуди подобри врски со остатокот од земјата, со директни услуги на повеќето големи градови, на пример [[Амстердам]], [[Ротердам]] и [[Утрехт]]. Други одредишта се [[Лајден]], [[Харлем]], [[Зволе]], [[Гронинген (покраина)|Хронинген]], [[Леуварден]], [[Амерсфорт]], [[Енсхеде]], [[Бреда]] и [[Ајндховен]]. Постои меѓународна служба со [[Антверпен]] и [[Брисел]]. == Демографија == {{Historical populations | percentages = pagr | cols = 2 | source = {{Harvnb|Lourens|Lucassen|1997|pp=108–110}} (1369–1795)<br />[http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/ buurtmonitor.nl] (1795–Present) | 1369|1494 | 1398|1300 | 1477|6066 | 1514|5500 | 1550|6000 | 1622|15825 | 1632|16600 | 1665|20000 | 1732|33500 | 1795|38433 | 1850|72000 | 1874|90000 | 1895|180000 | 1900|206022 | 1910|271280 | 1920|359610 | 1930|432680 | 1940|504262 | 1950|558849 | 1960|606110 | 1970|550613 | 1980|456376 | 1990|441327 | 2000|441097 | 2010|489271 | 2014|509779 | 2015|515880 }} Од [[1 јануари]] [[2014]] година, во Хаг живеат 509.779 жители, што го прави трет по големина град на [[Холандија]]. Помеѓу 1800 и 1960 година, градот доживеал значителен раст од 40.000 во [[1800]] година на 200.000 во [[1900]] година и на крајот од 600.000 во [[1960]] година по растот од [[1900]] кој бил делумно предизвикан од страна на актот за домување донесен од 1901 година, што ја поттикнала експанзијата на градовите како Хаг. Во периодот меѓу [[1960]] и [[1980]] година, Хаг доживеал намалување на населението од 600.000 до 440.000 жители, предизвикана главно од страна на просторната политика, демографските процеси и недостаток на простор. По неколку урбанистички промени, Хаг повторно започнал да се зголемува по број на жители, достигнувајќи 500.000 жители во [[2011]] година. Општината очекува растот да продолжи до [[2020]] година<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Bevolkingsprognose-Den-Haag-20122020-1.htm |title = Bevolkingsprognose Den Haag 2012-2020 |date = 10 April 2012 |website = DenHaag.nl |accessdate = 25 November 2013 |language = nl |archive-date = 2013-12-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131202225108/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Bevolkingsprognose-Den-Haag-20122020-1.htm |url-status = dead }}</ref>. Процентот на Холанѓани кои живеат во градот е 49,9%, на западните имигранти е 15,6%, а на незападните имигранти е 34,4%<ref>{{nl icon}} [http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/ Den Haag in Cijfers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181226014535/http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/%20 |date=2018-12-26 }}.</ref>. Нешто повеќе од половина од населението на Хаг се идентификува во некоја религиозна група. Двете најголеми религии се христијанството (32%) и исламот (16%). Во градот живеат луѓе со потекло од Индонезија, Турција, Мароко, Тунис итн. Исламот е најчеста религија меѓу Турците и Мароканци. Локалното холандско население речиси целосно припаѓа на христијанството. Нешто помалку од 40% од населението во Хаг редовно присуствува на богослужба<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Burgerschapsmonitor-2009.htm |title = Burgerschapsmonitor (2009) |date = 28 September 2009 |website = DenHaag.nl |accessdate = 25 November 2013 |language = nl |archive-date = 2013-12-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131202222237/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Burgerschapsmonitor-2009.htm |url-status = dead }}</ref>. == Стопанство == Во градот Хаг се наоѓаат голем број на државни службеници и дипломати кои работат во градот. Од 2006 година, 26% од работните места во Хаг се оние кои се понудени од страна на холандската влада и меѓународните институции. Големи работодавци во овој сектор се министерствата за одбрана, правда, просторно планирање и животна средина, Министерството за надворешни работи, за внатрешни работи и за транспорт и врски, урбанизам и водостопанство. Неколку големи меѓународни компании имаат седиште во Хаг, вклучувајќи ја [[Royal Dutch Shell]], петта по големина компанија во светот во поглед на приходот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://beta.fortune.com/global500/royal-dutch-shell-5 |title=Fortune 500 2016 |accessdate=20 January 2017 |archive-date=2017-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326154034/http://beta.fortune.com/global500/royal-dutch-shell-5 |url-status=dead }}</ref>. Други значајни компании со седиште во Хаг се [[Aegon N.V.|Aegon]], [[APM Terminals]], [[Damco]], [[KPN]], [[Nationale Nederlanden]], [[ING Investment Management]], [[NIBC Bank]], [[Chicago Bridge & Iron Company]] и [[PostNL]]. Во градот исто така се наоѓаат и регионални претставништва на [[Siemens]], [[T-Mobile]], [[AT&T]], [[Huawei]], [[Kuwait Petroleum Corporation]], [[Saudi Aramco]] и [[Total S.A.]]. Градот никогаш немал некаква голема индустриската активност, со можен исклучок на риболовни активности на пристаништето во Шевенинген. Туризмот е важен сектор во Хаг. Градот е второто најголемо туристичко одредиште во земјата, по [[Амстердам]]. Во [[2012]] година, градот го посетиле 1,2 милиони туристи (зголемување од 80.000 во однос на претходната година), од кои половина биле од странство. Бројот на хотелски ноќевања во Хаг се зголемил за 5%; особено за посетителите од соседните земји. Во однос на [[2011]] [[Белгијци]]те резервирале 27% повеќе хотелски ноќевања, додека [[Германци]]те имале 24% повеќе хотелски ноќевања, а [[Французи]]те - 20%. == Култура== [[Биненхоф]], кој потекнува од 13 век, денеска сè уште претставува културен центар на градот. Ноќниот живот се одвива главно во трите главни плоштади во центарот, Плејн, Гроте Маркт и Битенхоф. Во непосредна близина на Битенхоф се наоѓа трговскиот центар ''De Passage'', кој бил изграден во 19 век и во кој се наоѓаат специјализирани продавници. Еден од најголемите музички настани во земјата, Paard van Troje се одржува во центарот на Хаг. Друга популарна место за музика во Хаг е Muziekcafé de Paap. Спиплејн е еден од најмодерните квартови на градот, кој се наоѓа во самиот центар. Шевенинген го формира вториот културен центар на Хаг, со своите кино сали како ''Pathé'', како и музичкиот театар Circustheater иако, особено во текот на летото, ноќниот живот се концентрира околу морето пред булеварите со барови и ресторани. Хаг е резиденцијата на холандската кралица и неколку (поранешни) кралски палати може да се најдат во градот. Кралот Вилем Александар и кралицата Максима живеат во Хејс тен Бос, и работат во палатата Нордејнде во центарот на градот. Исто така, постојат две поранешни кралски палати во Хаг, како Кнеутердејк палата, изградена во 1716, сега дом на Државниот совет на Холандија, и Ланге Ворхут палата, каде се наоѓа музејот на Ешер. Во Хаг се наоѓа музејот „[[Маурицхаус]]“ кој содржи многу слики од холандски мајстори, како [[Јоханес Вермер]] и [[Рембрант ван Рајн]]. Други музеи се: Научниот музеј Museon, музејот на модерна уметност Gemeentemuseum, историскиот музеј Haags Historisch, Музејот Bredius, Gevangenpoort итн. Уште во 16 век, штркот е симбол на Хаг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Haagse-weetjes.htm |title=Den Haag - Haagse weetjes |publisher=Denhaag.nl |date=12 July 2010 |accessdate=16 November 2012 |archive-date=2016-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160602153030/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Haagse-weetjes.htm |url-status=dead }}</ref>. Неколку филмови се (делумно) снимени во Хаг, вклучувајќи Јас и ти (2004), Дванаесетмината на Оушн (2004) и Zwartboek (2006). Алтернативниот музички спот на песната Вива ла Вида од Колдплеј, исто така, бил снимен во Хаг. <gallery widths="190px" heights="180"> File:Bevel Koninklijke Marechaussee in handen van Leijtens-9.jpg|[[Ритерзал]] во [[Биненхоф]], политичкиот центар на [[Холандија]] File:Plein 1813.JPG|Споменик посветен на основањето на [[Кралство Холандија|Кралството Холандија]] на плоштадот 1813 File:Noordeinde Palace.jpg|[[Палата Нордхајнде]] File:Den Haag, Grote Kerk foto2 2010-03-07 15.31.JPG|[[Grote or Sint-Jacobskerk (The Hague)|Гроте или Синт-Јакобскерк]] File:Overzicht voorgevel met gedeelte zijvleugels, vanaf de oprijlaan - 's-Gravenhage - 20358480 - RCE.jpg|[[Хејс тен Бос]] е резиденција на кралот. File:Den Haag Louwman Museum 005.jpg|[[Музеј Лувман]], музеј посветен на историски автомобили, кочии и мотоцикли File:Kloosterkerk (The Hague) (5).jpg|[[Ланге Ворхаут]] е улица во старото градско јадро File:De zandstenen voorgevel heeft een middenrisaliet met fronton - 's-Gravenhage - 20396168 - RCE.jpg|[[Ешер во палатата]] File:Gemeente museum.jpg|Поглед на [[Kunstmuseum Den Haag]], проектиран од [[Х. П. Берлаге]] и отворен во 1935 година File:Den Haag Passage 002.JPG|Де Пасаж е најстариот зачуван покриен трговски премин во Холандија. File:Le Gevangenpoort à La Haye.jpg|[[Гевангенпорт]] е средновековен затвор во Хаг. Во зградата се наоѓа музеј од 1882 година. File:Hotel des Indes hoek Lange-Voorhout Vos-in-Tuinstraat.JPG|[[Hotel des Indes (The Hague)|Хотел „Дез Инд“]] се наоѓа на [[Ланге Ворхаут]]. </gallery> == Наводи == {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == {{Sister project links |wikt=The Hague |commons=Den Haag |b=no |n=Category:The Hague |q=no |s=no |v=no |voy=The Hague |species=no |d=no |display=The Hague}} *[http://www.thehague.com/ City of The Hague]. * [http://www.panorama-mesdag.com The largest painting in the Netherlands] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160111203026/http://panorama-mesdag.com/ |date=2016-01-11 }}. {{Јужна Холандија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хаг| ]] [[Категорија:Градови во Холандија]] [[Категорија:Општини во Јужна Холандија]] [[Категорија:Пристанишни градови во Холандија]] [[Категорија:Населени места основани во 13 век]] [[Категорија:Населени места во Јужна Холандија]] 7g5ft6lq8ax5y5b6coh5gdomzpiiisi 5629737 5629736 2026-09-18T08:31:19Z Buli 2648 /* Железнички */ 5629737 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> <!-- Name and transliteration --> | name = Хаг | native_name = {{native name|nl|Den Haag|icon=no}} | other_name = {{native name|nl|'s-Gravenhage|icon=no}} | settlement_type = [[Градови во Холандија|Град]] и [[Список на општини во Холандија|Општина]] <!-- Images, nickname, motto --> | image_skyline = {{Photomontage|position=center | photo1a = Cityscape of The Hague, viewed from Het Plein (The Square).jpg | photo2a = International Court of Justice HQ 2006.jpg | photo2b = Noordeinde Palace.jpg | photo3a = Exterieur OVERZICHT INGANG - 's-Gravenhage - 20285549 - RCE.jpg | photo3b = Overzicht voorgevel - 's-Gravenhage - 20358401 - RCE.jpg | photo3c = 2010-05-22-den-haag-by-RalfR-43.jpg | photo4a = Steigenberger Kurhaus Hotel.JPG | photo4b = 2010-05-22-den-haag-by-RalfR-48.jpg | photo5a = Binnenhof Panorama in Den Haag.jpg | size = 260 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = {{nobreak|}} }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of The Hague.svg | flag_size = 100x67px | flag_alt = | image_shield = Den Haag wapen.svg | shield_size = 100x80px | shield_alt = | nickname = Ресидентештад, Хофштад | motto = Vrede en Recht (Мир и правда) <!-- Maps, coordinates --> | image_map = Map - NL - Municipality code 0518 (2009).svg | map_alt = Местоположба на Хаг во општинска карта на Јужна Холандија | map_caption = Местоположба во Холандија | coordinates = {{coord|52|5|N|4|19|E|region:NL|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Земја]] | subdivision_name = [[Холандија]] | subdivision_type1 = [[Покраини во Холандија|Провинција]] | subdivision_name1 = [[Јужна Холандија]] | parts_type = <!-- defaults to: Boroughs --> | parts_style = coll | parts = 8 [[Региони на Хаг|Регион]] | government_footnotes = <ref name="mayor_now">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Burgemeester-Jozias-van-Aartsen-2-1.htm |title = Mayor Jozias van Aartsen |language = холандски |author = |date = 17 мај 2013 |work = |publisher = Gemeente Den Haag |accessdate = 25 јули 2013 |archive-date = 2014-03-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140308211925/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Burgemeester-Jozias-van-Aartsen-2-1.htm |url-status = dead }}</ref><ref name="aldermen_now">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Het-college-van-burgemeester-en-wethouders.htm |title = Board of mayor and aldermen |language = холандски |author = |date = 23 мај 2013 |work = |publisher = Gemeente Den Haag |accessdate = 25 јули 2013 |archive-date = 2013-08-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130815180939/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/gemeente/college/to/Het-college-van-burgemeester-en-wethouders.htm |url-status = dead }}</ref> | governing_body = [[Совет на општина (Холандија)|Совет на општина]] | leader_party = [[Народна партија на слободата и демократијата|ВВД]] | leader_title = [[Градоначалник]] | leader_name = [[Јоазис ван Артсен]] | leader_title1 = [[Wethouder|Aldermen]] | leader_name1 = {{Collapsible list |title=List of aldermen |1=[[Marnix Norder]]|2=[[Marjolein de Jong (politician)|Marjolein de Jong]]|3=[[Boudewijn Revis]]|4=[[Karsten Klein]]|5=[[Rabin Baldewsingh]]|6=[[Peter Smit (politician)|Peter Smit]]|7=[[Ingrid van Engelshoven]]|8=[[Henk Kool]] }} <!-- Geographic information --> | total_type = Општина<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = <ref>{{Dutch municipality total area|dataref}}</ref><ref name="tno_randstad">{{cite techreport |author1=Anita Bouman–Eijs |author2=Thijmen van Bree |author3=Wouter Jonkhoff |author4=Olaf Koops |author5=Walter Manshanden |author6=Elmer Rietveld |url=http://www.zuidvleugel.nl/sites/www.zuidvleugel.nl/files/article/downloads/top_20_europese_grootstedelijke_regios_1995_2011_tno_2012_r11155.pdf |title=De Top 20 van Europese grootstedelijke regio's 1995–2011; Randstad Holland in internationaal perspectief |language=nl |title=Top 20 of European metropolitan regions 1995–2011; Randstad Holland compared internationally |date=17 December 2012 |publisher=[[Netherlands Organisation for Applied Scientific Research|TNO]] |place=Delft |accessdate=25 July 2013 }}</ref> <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = {{Dutch municipality total area|The Hague}} | area_land_km2 = {{Dutch municipality land area|The Hague}} | area_water_km2 = {{Dutch municipality water area|The Hague}} | area_blank1_title = [[Рандштад]] | area_blank1_km2 = 3043 | elevation_footnotes = <ref name="AHN">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.ahn.nl/postcodetool |title = |language = холандски |author = <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date = |work = Actueel Hoogtebestand Nederland |publisher = Het Waterschapshuis |accessdate = 23 July 2013 |archive-date = 2013-09-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130921053543/http://www.ahn.nl/postcodetool |url-status = dead }}</ref> | elevation_m = 1 | elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_max_m = | elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = <!-- Population, demographics --> | population_footnotes = <ref name="tno_randstad"/><ref>{{Dutch municipality population|dataref}}</ref><ref>{{Dutch municipality population urbanmetro|dataref}}</ref> | population_total = {{Dutch municipality population|The Hague}} | population_as_of = Општина, {{MONTHNAME|{{Dutch municipality population|popbasemonth}}}} {{YEAR|{{Dutch municipality population|popbaseyear}}}}; {{MONTHNAME|{{Dutch municipality population urbanmetro|popbasemonth}}}} {{YEAR|{{Dutch municipality population urbanmetro|popbaseyear}}}}; | population_density_km2 = {{Dutch municipality population density|The Hague}} <!-- For automatic calculation: auto--> | population_urban = {{Dutch municipality population urbanmetro|'s-Gravenhage Urban}} | population_metro = {{Dutch municipality population urbanmetro|'s-Gravenhage Metro}} | population_blank1_title = {{nobreak|[[Rotterdam The Hague Metropolitan Area|Metropolitan region]]}} | population_blank1 = 2261844 | population_blank2_title = [[Randstad]] | population_blank2 = 6979500 | population_demonym = Hagenaar or Hagenees <!-- Other information --> | timezone1 = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 2490–2599 | area_code_type = [[Телефонски број]] | area_code = 070, 015 | website = {{URL|1=http://www.denhaag.nl}} | footnotes = }} '''Хаг''' — град во [[Холандија]]. Таа претставува административна престолнина на [[Холандија]]. Се наоѓа на западниот дел од државата во покраината [[Јужна Холандија]]. Зазема површина од 100&nbsp;км² и има население од 510. 909 жители, според податоците од 2014 г. а заедно со околината има околу 700 000. Исто така во Хаг се наоѓа горниот и долниот дом на парламентот, како и канцеларијата на кралот Вилем-Александер. Хаг е седиште на сите амбасади, како и на меѓународни организации, но сепак по холандсксиот устав главен град на Холандија е [[Амстердам]]. == Историја == Градот е основан 1248 година од страна на [[Виљем II Холандски|Вилем II Холандски]]. Градскиот живот најмногу се одвивал околу Хофвијвер и Биненхоф, каде што денес е сместен парламентот. Хаг е најголем холандски град сместен на крајбрежјето на [[Северно Море|Северното Море]]. Градското подрачје опфаќа два помали крајбрежни гратчиња: главното одморалиште [[Схевенинген]] во северозападниот дел на градот е омилено место за туристите, како и за ноќен живот. [[Схевенинген]] е најпосетуваното место во [[Бенелукс]] со 10-милиони посетители на годишно ниво. Поради тоа многу посетители, но и холанѓани го сметаат Схевенинген за посебен град, но тој е само еден од 8-те хашки окрузи што го сочинуваат градот. Второто најпознато крајбрежно одморалиште е Кајкдуин кој се наоѓа на југозапад и најмногу е посетено од домашни туристи. Поранешната колонија [[Холандска Источна Индија]] (''Nederlands-Indiё'', денас [[Индонезија]]), оставила голем траг во Хаг. Имено бројни улици по места се наречени по неа, а во градот живее голема индиска или индо заедница  ("Indische(e)" или "Indo"), поточно мешана холандско-индонезиска заедница. Една од одликите на Хаг се широките и долги улици во старите делови на градот. Куќите се обично ниски , со најмногу три спрата и прилично елегантни. Градско-урбанистичкиот план е многу поширок и по просторен за разлика од другите холандски градови, а канали речиси и веќе да нема бидејќи во 19-от век сите пресушиле. Во Хаг се наоѓаат некој од најбогатите и најсиромашните квартови во Холандија. Богатите подрачја претежно се сместени западно од Лаан ван Меердервоорт. Сиромашните се наоѓаат во јужните и источните делови на градот. Оваа поделба се одразила и во локалниот акцент: за богатите граѓани често се користи називот "Hagenaars" (Хагенари), a нивниот говор се нарекува „бекакт“, за разлика од групата "Hagenezen" (Хагенези), кои говорат „плат Хагс“. Меѓу овие општествени групи нема многу комуникација. == Географија == {{Поврзано|Districts of The Hague}} Хаг е најдолгиот холандски град на [[Северно Море|Северното Море]] и претставува центар на конурбацијата наречена Хагланден (Haaglanden). Вестленд општината, и Ватеринген лежи на југ, Рајксвајк, [[Делфт]] и [[Ротердам]] издвоено se (нареченi '' Stadsregio Ротердам '' или '' Рајнмонд на југоисток, Пајнакер -Нотдорп и Зутермеер на исток, Леидсхандам-Фурбурх, Фурсхотен и Лајден издвоени на североисток и [[Васенар]] на север. На конурбацијата околу Хаг и Ротердам се доволно блиску за да биде еден издвоено во некои контексти. На пример, тие ги делат [[аеродромите во Ротердам и Хаг|аеродромот во Ротердам и Хаг]] и лесниот шински систем наречен Рандтадреил. Се размислува за создавање на област Ротердам-Хаг метропола. Оваа голема приградска населба во центарот на Хаг и [[Ротердам]] е, пак, дел од Ранстад - конкретно појас на општините кои се нарекуваат Јужното крило (Zuidvleugel). [[Ранстад]], кој исто така ги вклучува, меѓудругото и [[Амстердам]] и [[Утрехт]], има население од 6.659.300 жители. Хаг се наоѓа во југозападниот дел на аголот на една од најголемите урбани области во [[Европа]]. [[Податотека:The_Hague_Hoftoren.jpg|мини|Поглед на Хофторенот (лево) и Министерството за јавно здравје[[Ministry of Public Health, Welfare and Sports|, Добротворност и Спорт]] (right)]] == Клима == Хаг има умерена океанска клима. Поради неговата местоположба на брегот, зимите во градот се поблаги додека летата се постудени. {{Weather box |location = [[Valkenburg Naval Air Base]] |metric first = Yes |single line = Yes | Jan record high C = 13.8 | Feb record high C = 15.9 | Mar record high C = 20.8 | Apr record high C = 25.9 | May record high C = 29.7 | Jun record high C = 33.5 | Jul record high C = 33.1 | Aug record high C = 34.6 | Sep record high C = 28.7 | Oct record high C = 24.5 | Nov record high C = 17.5 | Dec record high C = 15.4 |year record high C = 34.6 | Jan high C = 5.9 | Feb high C = 6.3 | Mar high C = 9.3 | Apr high C = 12.8 | May high C = 16.7 | Jun high C = 19.0 | Jul high C = 21.3 | Aug high C = 21.5 | Sep high C = 18.4 | Oct high C = 14.5 | Nov high C = 9.9 | Dec high C = 6.6 |year high C = 13.5 | Jan mean C = 3.6 | Feb mean C = 3.6 | Mar mean C = 6.1 | Apr mean C = 8.7 | May mean C = 12.5 | Jun mean C = 15.1 | Jul mean C = 17.4 | Aug mean C = 17.5 | Sep mean C = 14.8 | Oct mean C = 11.3 | Nov mean C = 7.4 | Dec mean C = 4.3 |year mean C = 10.2 | Jan low C = 1.0 | Feb low C = 0.7 | Mar low C = 2.7 | Apr low C = 4.5 | May low C = 8.1 | Jun low C = 11.0 | Jul low C = 13.3 | Aug low C = 13.3 | Sep low C = 10.9 | Oct low C = 7.8 | Nov low C = 4.5 | Dec low C = 1.7 |year low C = 6.6 | Jan record low C = -16.4 | Feb record low C = -14.0 | Mar record low C = -11.1 | Apr record low C = -4.4 | May record low C = -1.5 | Jun record low C = 1.7 | Jul record low C = 5.4 | Aug record low C = 5.5 | Sep record low C = 1.2 | Oct record low C = -4.4 | Nov record low C = -7.1 | Dec record low C = -10.6 |year record low C = -16.4 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 68.4 | Feb precipitation mm = 51.2 | Mar precipitation mm = 59.8 | Apr precipitation mm = 42.9 | May precipitation mm = 54.7 | Jun precipitation mm = 61.6 | Jul precipitation mm = 72.7 | Aug precipitation mm = 84.0 | Sep precipitation mm = 89.2 | Oct precipitation mm = 89.9 | Nov precipitation mm = 90.4 | Dec precipitation mm = 76.4 |year precipitation mm = 841.2 |unit precipitation days = 1&nbsp;mm | Jan precipitation days = 12 | Feb precipitation days = 10 | Mar precipitation days = 11 | Apr precipitation days = 9 | May precipitation days = 9 | Jun precipitation days = 9 | Jul precipitation days = 10 | Aug precipitation days = 10 | Sep precipitation days = 12 | Oct precipitation days = 13 | Nov precipitation days = 14 | Dec precipitation days = 13 |year precipitation days = 132 | Jan snow days = 5 | Feb snow days = 5 | Mar snow days = 3 | Apr snow days = 1 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 0 | Nov snow days = 2 | Dec snow days = 4 |year snow days = 20 |Jan humidity = 86 |Feb humidity = 84 |Mar humidity = 83 |Apr humidity = 79 |May humidity = 78 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 80 |Aug humidity = 80 |Sep humidity = 83 |Oct humidity = 84 |Nov humidity = 87 |Dec humidity = 87 | Jan sun = 65.5 | Feb sun = 89.6 | Mar sun = 133.7 | Apr sun = 190.5 | May sun = 229.0 | Jun sun = 216.1 | Jul sun = 227.4 | Aug sun = 207.1 | Sep sun = 145.5 | Oct sun = 110.3 | Nov sun = 61.1 | Dec sun = 49.2 |year sun = 1726.1 |source 1 = [[Royal Netherlands Meteorological Institute]] (1981–2010 normal, snowy days normal for 1971–2000)<ref> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.klimaatatlas.nl/tabel/stationsdata/klimtab_8110_210.pdf | title = Klimaattabel Valkenburg, langjarige gemiddelden, tijdvak 1981–2010 | publisher = [[Royal Netherlands Meteorological Institute]] | language = nl |accessdate = 10 September 2013 }}</ref> |source 2 = Royal Netherlands Meteorological Institute (1971–2000 extremes)<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.knmi.nl/klimatologie/normalen1971-2000/per_station/stn210/5-extremen/210_extremen.pdf |title = Klimaattabel Valkenburg, langjarige extremen, tijdvak 1971–2000 |publisher = Royal Netherlands Meteorological Institute |language = nl |accessdate = 10 September 2013 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |date=October 2013}} == Политика == Хаг е седиште на многу организации: * [[Меѓународен суд за правда]]. * [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот трубунал]] за воини злосторства за поранешна [[Југославија]]. * [[Меѓународен кривичен суд за Руанда]] * [[Меѓународен кривичен суд]]. * Организацијата за сузбивање на хемиското оружје. * [[Европол]] * [[Академија за меѓународно право]] * [[Ирано-американски трибунал]] * [[Специјален трибунал за Либан]] == Сообраќај == [[Податотека: Lijn2 Citadis4036 25042012.jpg | thumb|Модерен градски (RegioCitadis) трамвај на пат 2, Лусдаунен, април 2012]] === Воздушен === Хаг го дели Ротердам - Хаг аеродромот со [[Ротердам]]. Еден од начините да се стигне е од Централната станица на Рандстадеил линија Е, со аеродромскиот шатл до станица Мејерсплеин Рандтадреил. Сепак, со неколку директни возови на час од железничките станици Холандс Спур и Централ, може да се стигне и до [[Амстердам аеродром Шипхол|Амстердам аеродром Схипхол]] почесто се користи од страна на луѓе кои патуваат до и од [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Хашкиот трибунал]] и другите меѓународни институции по воздушен пат. === Железнички === Постојат две главни железнички станици во Хаг: железничката станица Ден Хаг Холандс Спур (Нс) и железничката станица Ден Хаг Централ, на само 1.5 километри далеку една од друга. Затоа што овие две станици се изградени и експлоатирана од страна на две различни железничките компании во 19 век, исток-запад лините беа прекинати на Централ станицата, а север-југ линиите работат преку Холандс Спур. Централната станица сепак, нуди подобри врски со остатокот од земјата, со директни услуги на повеќето големи градови, на пример [[Амстердам]], [[Ротердам]] и [[Утрехт]]. Други одредишта се [[Лајден]], [[Харлем]], [[Зволе]], [[Гронинген (покраина)|Хронинген]], [[Леуварден]], [[Амерсфорт]], [[Енсхеде]], [[Бреда]] и [[Ајндховен]]. Постои меѓународна служба со [[Антверпен]] и [[Брисел]]. == Демографија == {{Historical populations | percentages = pagr | cols = 2 | source = {{Harvnb|Lourens|Lucassen|1997|pp=108–110}} (1369–1795)<br />[http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/ buurtmonitor.nl] (1795–Present) | 1369|1494 | 1398|1300 | 1477|6066 | 1514|5500 | 1550|6000 | 1622|15825 | 1632|16600 | 1665|20000 | 1732|33500 | 1795|38433 | 1850|72000 | 1874|90000 | 1895|180000 | 1900|206022 | 1910|271280 | 1920|359610 | 1930|432680 | 1940|504262 | 1950|558849 | 1960|606110 | 1970|550613 | 1980|456376 | 1990|441327 | 2000|441097 | 2010|489271 | 2014|509779 | 2015|515880 }} Од [[1 јануари]] [[2014]] година, во Хаг живеат 509.779 жители, што го прави трет по големина град на [[Холандија]]. Помеѓу 1800 и 1960 година, градот доживеал значителен раст од 40.000 во [[1800]] година на 200.000 во [[1900]] година и на крајот од 600.000 во [[1960]] година по растот од [[1900]] кој бил делумно предизвикан од страна на актот за домување донесен од 1901 година, што ја поттикнала експанзијата на градовите како Хаг. Во периодот меѓу [[1960]] и [[1980]] година, Хаг доживеал намалување на населението од 600.000 до 440.000 жители, предизвикана главно од страна на просторната политика, демографските процеси и недостаток на простор. По неколку урбанистички промени, Хаг повторно започнал да се зголемува по број на жители, достигнувајќи 500.000 жители во [[2011]] година. Општината очекува растот да продолжи до [[2020]] година<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Bevolkingsprognose-Den-Haag-20122020-1.htm |title = Bevolkingsprognose Den Haag 2012-2020 |date = 10 April 2012 |website = DenHaag.nl |accessdate = 25 November 2013 |language = nl |archive-date = 2013-12-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131202225108/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Bevolkingsprognose-Den-Haag-20122020-1.htm |url-status = dead }}</ref>. Процентот на Холанѓани кои живеат во градот е 49,9%, на западните имигранти е 15,6%, а на незападните имигранти е 34,4%<ref>{{nl icon}} [http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/ Den Haag in Cijfers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181226014535/http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/%20 |date=2018-12-26 }}.</ref>. Нешто повеќе од половина од населението на Хаг се идентификува во некоја религиозна група. Двете најголеми религии се христијанството (32%) и исламот (16%). Во градот живеат луѓе со потекло од Индонезија, Турција, Мароко, Тунис итн. Исламот е најчеста религија меѓу Турците и Мароканци. Локалното холандско население речиси целосно припаѓа на христијанството. Нешто помалку од 40% од населението во Хаг редовно присуствува на богослужба<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Burgerschapsmonitor-2009.htm |title = Burgerschapsmonitor (2009) |date = 28 September 2009 |website = DenHaag.nl |accessdate = 25 November 2013 |language = nl |archive-date = 2013-12-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131202222237/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Burgerschapsmonitor-2009.htm |url-status = dead }}</ref>. == Стопанство == Во градот Хаг се наоѓаат голем број на државни службеници и дипломати кои работат во градот. Од 2006 година, 26% од работните места во Хаг се оние кои се понудени од страна на холандската влада и меѓународните институции. Големи работодавци во овој сектор се министерствата за одбрана, правда, просторно планирање и животна средина, Министерството за надворешни работи, за внатрешни работи и за транспорт и врски, урбанизам и водостопанство. Неколку големи меѓународни компании имаат седиште во Хаг, вклучувајќи ја [[Royal Dutch Shell]], петта по големина компанија во светот во поглед на приходот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://beta.fortune.com/global500/royal-dutch-shell-5 |title=Fortune 500 2016 |accessdate=20 January 2017 |archive-date=2017-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326154034/http://beta.fortune.com/global500/royal-dutch-shell-5 |url-status=dead }}</ref>. Други значајни компании со седиште во Хаг се [[Aegon N.V.|Aegon]], [[APM Terminals]], [[Damco]], [[KPN]], [[Nationale Nederlanden]], [[ING Investment Management]], [[NIBC Bank]], [[Chicago Bridge & Iron Company]] и [[PostNL]]. Во градот исто така се наоѓаат и регионални претставништва на [[Siemens]], [[T-Mobile]], [[AT&T]], [[Huawei]], [[Kuwait Petroleum Corporation]], [[Saudi Aramco]] и [[Total S.A.]]. Градот никогаш немал некаква голема индустриската активност, со можен исклучок на риболовни активности на пристаништето во Шевенинген. Туризмот е важен сектор во Хаг. Градот е второто најголемо туристичко одредиште во земјата, по [[Амстердам]]. Во [[2012]] година, градот го посетиле 1,2 милиони туристи (зголемување од 80.000 во однос на претходната година), од кои половина биле од странство. Бројот на хотелски ноќевања во Хаг се зголемил за 5%; особено за посетителите од соседните земји. Во однос на [[2011]] [[Белгијци]]те резервирале 27% повеќе хотелски ноќевања, додека [[Германци]]те имале 24% повеќе хотелски ноќевања, а [[Французи]]те - 20%. == Култура== [[Биненхоф]], кој потекнува од 13 век, денеска сè уште претставува културен центар на градот. Ноќниот живот се одвива главно во трите главни плоштади во центарот, Плејн, Гроте Маркт и Битенхоф. Во непосредна близина на Битенхоф се наоѓа трговскиот центар ''De Passage'', кој бил изграден во 19 век и во кој се наоѓаат специјализирани продавници. Еден од најголемите музички настани во земјата, Paard van Troje се одржува во центарот на Хаг. Друга популарна место за музика во Хаг е Muziekcafé de Paap. Спиплејн е еден од најмодерните квартови на градот, кој се наоѓа во самиот центар. Шевенинген го формира вториот културен центар на Хаг, со своите кино сали како ''Pathé'', како и музичкиот театар Circustheater иако, особено во текот на летото, ноќниот живот се концентрира околу морето пред булеварите со барови и ресторани. Хаг е резиденцијата на холандската кралица и неколку (поранешни) кралски палати може да се најдат во градот. Кралот Вилем Александар и кралицата Максима живеат во Хејс тен Бос, и работат во палатата Нордејнде во центарот на градот. Исто така, постојат две поранешни кралски палати во Хаг, како Кнеутердејк палата, изградена во 1716, сега дом на Државниот совет на Холандија, и Ланге Ворхут палата, каде се наоѓа музејот на Ешер. Во Хаг се наоѓа музејот „[[Маурицхаус]]“ кој содржи многу слики од холандски мајстори, како [[Јоханес Вермер]] и [[Рембрант ван Рајн]]. Други музеи се: Научниот музеј Museon, музејот на модерна уметност Gemeentemuseum, историскиот музеј Haags Historisch, Музејот Bredius, Gevangenpoort итн. Уште во 16 век, штркот е симбол на Хаг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Haagse-weetjes.htm |title=Den Haag - Haagse weetjes |publisher=Denhaag.nl |date=12 July 2010 |accessdate=16 November 2012 |archive-date=2016-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160602153030/http://www.denhaag.nl/home/bewoners/to/Haagse-weetjes.htm |url-status=dead }}</ref>. Неколку филмови се (делумно) снимени во Хаг, вклучувајќи Јас и ти (2004), Дванаесетмината на Оушн (2004) и Zwartboek (2006). Алтернативниот музички спот на песната Вива ла Вида од Колдплеј, исто така, бил снимен во Хаг. <gallery widths="190px" heights="180"> File:Bevel Koninklijke Marechaussee in handen van Leijtens-9.jpg|[[Ритерзал]] во [[Биненхоф]], политичкиот центар на [[Холандија]] File:Plein 1813.JPG|Споменик посветен на основањето на [[Кралство Холандија|Кралството Холандија]] на плоштадот 1813 File:Noordeinde Palace.jpg|[[Палата Нордхајнде]] File:Den Haag, Grote Kerk foto2 2010-03-07 15.31.JPG|[[Grote or Sint-Jacobskerk (The Hague)|Гроте или Синт-Јакобскерк]] File:Overzicht voorgevel met gedeelte zijvleugels, vanaf de oprijlaan - 's-Gravenhage - 20358480 - RCE.jpg|[[Хејс тен Бос]] е резиденција на кралот. File:Den Haag Louwman Museum 005.jpg|[[Музеј Лувман]], музеј посветен на историски автомобили, кочии и мотоцикли File:Kloosterkerk (The Hague) (5).jpg|[[Ланге Ворхаут]] е улица во старото градско јадро File:De zandstenen voorgevel heeft een middenrisaliet met fronton - 's-Gravenhage - 20396168 - RCE.jpg|[[Ешер во палатата]] File:Gemeente museum.jpg|Поглед на [[Kunstmuseum Den Haag]], проектиран од [[Х. П. Берлаге]] и отворен во 1935 година File:Den Haag Passage 002.JPG|Де Пасаж е најстариот зачуван покриен трговски премин во Холандија. File:Le Gevangenpoort à La Haye.jpg|[[Гевангенпорт]] е средновековен затвор во Хаг. Во зградата се наоѓа музеј од 1882 година. File:Hotel des Indes hoek Lange-Voorhout Vos-in-Tuinstraat.JPG|[[Hotel des Indes (The Hague)|Хотел „Дез Инд“]] се наоѓа на [[Ланге Ворхаут]]. </gallery> == Наводи == {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == {{Sister project links |wikt=The Hague |commons=Den Haag |b=no |n=Category:The Hague |q=no |s=no |v=no |voy=The Hague |species=no |d=no |display=The Hague}} *[http://www.thehague.com/ City of The Hague]. * [http://www.panorama-mesdag.com The largest painting in the Netherlands] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160111203026/http://panorama-mesdag.com/ |date=2016-01-11 }}. {{Јужна Холандија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хаг| ]] [[Категорија:Градови во Холандија]] [[Категорија:Општини во Јужна Холандија]] [[Категорија:Пристанишни градови во Холандија]] [[Категорија:Населени места основани во 13 век]] [[Категорија:Населени места во Јужна Холандија]] i5i0q6ghv5s02hh5hhwr3pzoklqt51d 0 47325 5629803 5040201 2026-09-18T11:46:19Z Bjankuloski06 332 /* Најголеми порази */ Исправено име, replaced: Худерсфилд → Хадерсфилд 5629803 wikitext text/x-wiki На оваа Страна има детален преглед на '''рекордите на [[ФК Арсенал]]'''. == Поединечни рекорди == === Настапи === ==== Најмлад ==== * '''Најмлад играч во првиот тим''' – [[Цеск Фабрегас]], 16 години 177 дена (''против'' [[Ротерам Јунајтед]], [[Лига Куп]], [[28 октомври]], [[2003]])<ref name="appearances">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal.com/history/club-records/appearances-and-attendances | title=Appearances/Attendances Records | work=Arsenal.com }}</ref> * '''Најмлад играч во првиот тим на лигашки натпревар''' – [[Џек Вилшер]], 16 години 256 дена (''против'' [[Блекбурн Роверс]], [[Премиер Лига]], [[13 септември]] [[2008]])<ref name="appearances"/> * '''Најмлад играч во првиот тим во Европа''' – [[Џек Вилшер]], 16 години 329 дена (''против'' [[Динамо Киев]], [[Лига на Шампиони]], [[25 ноември]] [[2008]])<ref name="appearances"/> * '''Најмплад играч во ФА куп''' – [[Џек Вилшер]], 17 години 2 дена (''против'' [[Плумот]], [[3 јануари]] [[2009]])<ref name="appearances"/> ==== Најстар ==== * '''Најстар играч во првиот тим''' – [[Џок Ратерфорд]], 41 година 159 денови (''против'' [[Манчестер Сити]], [[Прва Дивизија]], [[20 март]], [[1926]])<ref name="appearances"/> * '''Најстар играч во првиот тим во Премиер Лига''' - [[Џон Лукич]], 39 години 336 дена (''против'' [[Дерби Каунти]], 11 ноември 2000)<ref name="appearances"/> * '''Најстар играч во првиот тим во Европа''' - [[Џон Лукич]], 39 години 311 дена (''против'' [[Лацио]], [[Лига на Шампиони]], 17 октомври 2000)<ref name="appearances"/> * '''Најстар дебитант во првиот тим''' – [[Рони Роки]], 35 години 7 дена (''против'' [[Чарлтон Атлетик]], [[Прва Дивизија]], 14 декември 1946) ==== Најмногу настапи ==== ''Само за официјални натпревари, вклучително и натпревари започнати од клупата. Броевите во загради се постигнати голови.'' {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" !width=5%|# !width=15%|Име !width=15%|Националност !width=12%|Лига !width=12%|[[Фа Куп]] !width=12%|[[Лига Куп]] !width=12%|Европски настапи !width=12%|[[Комјунити Шилд]] !width=12%|Вкупно |- |1 |style="text-align:left;"|[[Дејвид О’Лири]] | {{знамеикона|Ireland}} | 558 {{0}}''(11)'' | 70 {{0}}''(1)'' | 70 {{0}}''(2)'' | 21 {{0}}''(0)'' | 3 ''(0)'' | '''722''' {{0}}''(14)'' |- |2 |style="text-align:left;"|[[Тони Адамс]] | {{знамеикона|England}} | 504 {{0}}''(32)'' | 54 {{0}}''(8)'' | 59 {{0}}''(5)'' | 48 {{0}}''(3)'' | 4 ''(0)'' | '''669''' {{0}}''(48)'' |- |3 |style="text-align:left;"|[[Џорџ Армстронг]] | {{знамеикона|England}} | 500 {{0}}''(53)'' | 60 ''(10)'' | 35 {{0}}''(3)'' | 26 {{0}}''(2)'' | 0 ''(0)'' | '''621''' {{0}}''(68)'' |- |4 |style="text-align:left;"|[[Ли Диксон]] | {{знамеикона|England}} | 458 {{0}}''(25)'' | 54 {{0}}''(1)'' | 45 {{0}}''(0)'' | 57 {{0}}''(2)'' | 5 ''(0)'' | '''619''' {{0}}''(28)'' |- |5 |style="text-align:left;"|[[Најџел Винтерберн]] | {{знамеикона|England}} | 440 {{0}}{{0}}''(8)'' | 47 {{0}}''(0)'' | 49 {{0}}''(3)'' | 43 {{0}}''(1)'' | 5 ''(0)'' | '''584''' {{0}}''(12)'' |- |6 |style="text-align:left;"|[[Дејвид Симан]] | {{знамеикона|England}} | 405 {{0}}{{0}}''(0)'' | 48 {{0}}''(0)'' | 38 {{0}}''(0)'' | 69 {{0}}''(0)'' | 4 ''(0)'' | '''564''' {{0}}{{0}}''(0)'' |- |7 |style="text-align:left;"|[[Пет Рајс]] | {{знамеикона|}} | 397 {{0}}''(12)'' | 67 {{0}}''(1)'' | 36 {{0}}''(0)'' | 27 {{0}}''(0)'' | 1 ''(0)'' | '''528''' {{0}}''(13)'' |- |8 |style="text-align:left;"|[[Питер Стори]] | {{знамеикона|England}} | 391 {{0}}{{0}}''(9)'' | 51 {{0}}''(4)'' | 37 {{0}}''(2)'' | 22 {{0}}''(2)'' | 0 ''(0)'' | '''501''' {{0}}''(17)'' |- |9 |style="text-align:left;"|[[Џон Радфорд]] | {{знамеикона|England}} | 379 ''(111)'' | 44 ''(15)'' | 34 ''(12)'' | 24 ''(11)'' | 0 ''(0)'' | '''481''' ''(149)'' |- |10 |style="text-align:left;"|[[Питер Симпсон]] | {{знамеикона|England}} | 370 {{0}}''(10)'' | 53 {{0}}''(1)'' | 33 {{0}}''(3)'' | 21 {{0}}''(1)'' | 0 ''(0)'' | '''477''' {{0}}''(15)'' |- |11 |style="text-align:left;"|[[Боб Џон]] | {{знамеикона|Wales}} | 421 {{0}}''(12)'' | 46 {{0}}''(1)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 3 ''(0)'' | '''470''' {{0}}''(13)'' |- |12 |style="text-align:left;"|[[Греам Рикс]] | {{знамеикона|England}} | 351 {{0}}''(41)'' | 44 {{0}}''(7)'' | 47 {{0}}''(2)'' | 21 {{0}}''(1)'' | 1 ''(0)'' | '''464''' {{0}}''(51)'' |- |12 |style="text-align:left;"|[[Реј Парлоу]] | {{знамеикона|England}} | 339 {{0}}''(22)'' | 44 {{0}}''(4)'' | 26 {{0}}''(0)'' | 52 {{0}}''(5)'' | 5 ''(1)'' | '''466''' {{0}}''(32)'' |- |14 |style="text-align:left;"|[[Мартин Кион]] | {{знамеикона|England}} | 333 {{0}}{{0}}''(4)'' | 40 {{0}}''(0)'' | 23 {{0}}''(1)'' | 49 {{0}}''(3)'' | 4 ''(0)'' | '''449''' {{0}}{{0}}''(8)'' |- |15 |style="text-align:left;"|[[Пол Дејвис]] | {{знамеикона|England}} | 351 {{0}}''(30)'' | 27 {{0}}''(3)'' | 51 {{0}}''(4)'' | 16 {{0}}''(0)'' | 2 ''(0)'' | '''447''' {{0}}''(37)'' |- |16 |style="text-align:left;"|[[Еди Хапгуд]] | {{знамеикона|England}} | 393 {{0}}{{0}}''(2)'' | 41 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 6 ''(0)'' | '''440''' {{0}}{{0}}''(2)'' |- |17 |style="text-align:left;"|[[Пол Мерсон]] | {{знамеикона|England}} | 327 {{0}}''(78)'' | 31 {{0}}''(4)'' | 40 ''(10)'' | 24 {{0}}''(7)'' | 3 ''(0)'' | '''425''' {{0}}''(99)'' |- |17 |style="text-align:left;"|[[Денис Беркамп]] | {{знамеикона|}} | 315 {{0}}''(87)'' | 39 ''(14)'' | 16 {{0}}''(8)'' | 48 ''(12)'' | 5 ''(0)'' | '''423''' ''(121)'' |- |19 |style="text-align:left;"|[[Патрик Виера]] | {{знамеикона|France}} | 279 {{0}}''(29)'' | 48 {{0}}''(3)'' | {{0}}7 {{0}}''(0)'' | 68 {{0}}''(2)'' | 4 ''(0)'' | '''406''' {{0}}''(34)'' |- |20 |style="text-align:left;"|[[Френк МекЛинток]] | {{знамеикона|Scotland}} | 314 {{0}}''(26)'' | 36 {{0}}''(1)'' | 34 {{0}}''(4)'' | 19 {{0}}''(1)'' | 0 ''(0)'' | '''403''' {{0}}''(32)'' |} * '''Сегашен играч со најмногу настапи''' – [[Коло Туре]], 326, заклучно со [[24 мај]] [[2009]] * '''Најмногу последователни настапи''' – [[Том Паркер]], 172 ([[3 април]], [[1926]] – [[26 декември]], [[1929]]) === Голгетери === * '''Најмногу голови во една сезона''' – 44, [[Тед Дрејк]] (1934-35)<ref name="goalscorers">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal.com/history/club-records/goalscoring-records | title=Goalscoring Records | work=Arsenal.com }}</ref> * '''Најмногу лигашки голови во една сезона''' – 42, [[Тед Дрејк]], (1934-35)<ref name="goalscorers"/> * '''Најмногу лигашки голови во една Премиер Лига сезона''' – 30, [[Тјери Анри]], (2003-04)<ref name="goalscorers"/> ==== На еден натпревар ==== * '''Најмногу голови на еден натпревар''' – 7, [[Тед Дрејк]] (''Против'' [[Астон Вила]], [[Прва Дивизија]], [[14 декември]], [[1935]])<ref name="goalscorers"/> * '''Најмногу голови на еден натпревар на домашен терен''' – 5, [[Џек Ламберт]] (''против'' [[Шефилд Јунајтед]], [[Прва Дивизија]], [[24 декември]], [[1932]])<ref name="goalscorers"/> * '''Најмногу голови на натпревар од [[ФА Куп]]от''' – 4, рекордот го делат: [[Клиф Бастин]] (''против'' [[ФК Дарвин]], [[9 јануари]] [[1932]]) и [[Тед Дрејк]] (''против'' [[ФК Барнли]], [[20 февруари]] [[1937]])<ref name="goalscorers"/> * '''Најмногу голови на натпревар од [[Лига Куп]]от''' – 4, [[Жулио Баптиста]] (''против'' [[ФК Ливерпул]], [[9 јануари]] [[2007]])<ref name="goalscorers"/> * '''Најмногу голови на натпревар од европската сцена''' – 4, [[Алан Смит]] (''против'' [[ФК Австрија Виена]], [[Европски Куп]], [[18 септември]] [[1991]])<ref name="goalscorers"/> * '''Најбрз гол''' – 13 секунда, [[Алан Сандерленд]] (''против'' [[ФК Ливерпул]], [[ФА Куп]], [[28 април]], [[1980]]) ==== Најмлад и најстар ==== * '''Најмлад стрелец''' – [[Цеск Фабрегас]], 16 години 212 дена (''против'' [[Вулверхемптон Вандерерс]], [[Лига Куп]], [[2 декември]], [[2003]])<ref name="goalscorers"/> * '''Најмлад стрелец во лигата''' – [[Цеск Фабрегас]], 17 години 113 дена (''против'' [[Блекберн Роверс]], [[Премиер Лига]], 25 август 2004)<ref name="goalscorers"/> * '''Најмлад стрелец во ФА КУпот''' – [[Клиф Бастин]], 17 години 303 дена (''против'' [[Челси]], 11 јануари 1930)<ref name="goalscorers"/> * '''Најмлад стрелец во Европа''' – [[Цеск Фабрегас]], 17 години 217 дена (''v.'' [[Розенборг]], [[Лига на Шамиони]], 7 декември 2004)<ref name="goalscorers"/> * '''Најмлад стрелец на хет-трик''' – [[Џон Радфорд]], 17 години 315 дена (''против'' [[Вулверхемптон Вандерерс]], [[Прва Дивизија]], [[2 јануари]] [[1965]])<ref name="goalscorers"/> * '''Најстар стрелец''' – [[Џок Ротерфорд]], 39 години 352 дена (''против'' [[Шефилд Јунајтед]], [[Прва Дивизија]], 20 септември 1924) ==== Најдобри стрелци ==== ''Само официјални натпревари. Броевите во загради се настапи.'' {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" !width=5%|# !width=15%|Име !width=15%|Националност !width=12%|Лига !width=12%|[[ФА Куп]] !width=12%|[[Лига Куп]] !width=12%|Европски настапи !width=12%|[[Комјунити Шилд]] !width=12%|Вкупно |- |1 |style="text-align:left;"|[[Тјери Анри]] | {{знамеикона|France}} | 174 ''(254)'' | {{0}}7 ''(24)'' | {{0}}2 {{0}}''(3)'' | 42 ''(84)'' | 1 ''(4)'' | '''226''' ''(369)'' |- |2 |style="text-align:left;"|[[Ијан Рајт]] | {{знамеикона|England}} | 128 ''(221)'' | 12 ''(16)'' | 29 ''(29)'' | 15 ''(21)'' | 1 ''(1)'' | '''185''' ''(288)'' |- |3 |style="text-align:left;"|[[Клиф Бастин]] | {{знамеикона|England}} | 150 ''(350)'' | 26 ''(42)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 2 ''(4)'' | '''178''' ''(396)'' |- |4 |style="text-align:left;"|[[Џон Радфорд]] | {{знамеикона|England}} | 111 ''(379)'' | 15 ''(44)'' | 12 ''(34)'' | 11 ''(24)'' | 0 ''(0)'' | '''149''' ''(481)'' |- |5 |style="text-align:left;"|[[Тед Дрејк]] | {{знамеикона|England}} | 124 ''(168)'' | 12 ''(14)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 3 ''(2)'' | '''139''' ''(184)'' |- |6 |style="text-align:left;"|[[Џими Брејн]] | {{знамеикона|England}} | 125 ''(204)'' | 14 ''(27)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 0 ''(1)'' | '''139''' ''(232)'' |- |7 |style="text-align:left;"|[[Даг Лишман]] | {{знамеикона|England}} | 125 ''(226)'' | 10 ''(17)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 2 ''(1)'' | '''137''' ''(244)'' |- |8 |style="text-align:left;"|[[Џо Хулм]] | {{знамеикона|England}} | 107 ''(333)'' | 17 ''(39)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 1 ''(2)'' | '''125''' ''(374)'' |- |9 |style="text-align:left;"|[[Дејвид Џек]] | {{знамеикона|England}} | 113 ''(181)'' | 10 ''(25)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 1 ''(2)'' | '''124''' ''(208)'' |- |10 |style="text-align:left;"|[[Денис Беркамп]] | {{знамеикона|}} | {{0}}87 ''(315)'' | 14 ''(39)'' | {{0}}8 ''(16)'' | 12 ''(48)'' | 0 ''(5)'' | '''121''' ''(423)'' |- |11 |style="text-align:left;"|[[Рег Луис]] | {{знамеикона|England}} | 103 ''(154)'' | 13 ''(21)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 2 ''(1)'' | '''118''' ''(176)'' |- |12 |style="text-align:left;"|[[Алан Смит]] | {{знамеикона|England}} | {{0}}86 ''(264)'' | {{0}}6 ''(26)'' | 16 ''(38)'' | {{0}}7 ''(17)'' | 0 ''(2)'' | '''115''' ''(347)'' |- |13 |style="text-align:left;"|[[Џек Ламберт]] | {{знамеикона|England}} | {{0}}98 ''(143)'' | 11 ''(16)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 0 ''(2)'' | '''109''' ''(161)'' |- |14 |style="text-align:left;"|[[Френк Степлтон]] | {{знамеикона|Ireland}} | {{0}}75 ''(225)'' | 15 ''(32)'' | 14 ''(27)'' | {{0}}4 ''(15)'' | 0 ''(1)'' | '''108''' ''(300)'' |- |15 |style="text-align:left;"|[[Дејвид Херд]] | {{знамеикона|Scotland}} | {{0}}97 ''(166)'' | 10 ''(14)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 0 ''(0)'' | '''107''' ''(180)'' |- |16 |style="text-align:left;"|[[Џо Бејкер]] | {{знамеикона|England}} | {{0}}93 ''(144)'' | {{0}}4 ''(10)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}3 {{0}}''(2)'' | 0 ''(0)'' | '''100''' ''(156)'' |- |17 |style="text-align:left;"|[[Пол Мерсон]] | {{знамеикона|England}} | {{0}}78 ''(327)'' | {{0}}4 ''(31)'' | 10 ''(40)'' | {{0}}7 ''(22)'' | 0 ''(3)'' | '''{{0}}99''' ''(423)'' |- |18 |style="text-align:left;"|[[Дон Ропер]] | {{знамеикона|England}} | {{0}}88 ''(297)'' | {{0}}7 ''(22)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 0 ''(2)'' | '''{{0}}95''' ''(321)'' |- |19 |style="text-align:left;"|[[Алан Сандерленд]] | {{знамеикона|England}} | {{0}}55 ''(206)'' | 16 ''(34)'' | 13 ''(26)'' | {{0}}7 ''(14)'' | 1 ''(1)'' | '''{{0}}92''' ''(281)'' |- |20 |style="text-align:left;"|[[Клиф Холтон]] | {{знамеикона|England}} | {{0}}83 ''(198)'' | {{0}}5 ''(18)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | {{0}}0 {{0}}''(0)'' | 0 ''(1)'' | '''{{0}}88''' ''(217)'' |} === Меѓународни настапи === * '''Прв играч на Арсенал со меѓународен настап''' – [[Цезар Џенкинс]] (за [[Велс]] ''против'' [[Шкотска]], [[21 март]], [[1896]]) * '''Прв играч на Арсенал со меѓународен настап за [[Англија]]''' – [[Џими Ашкрофт]] (''против'' [[Северна Ирска]], [[17 февруари]], [[1906]]) * '''Играч со најмногу меѓународни настапи, додека играл во клубот''' – [[Тјери Анри]], 81 настап за [[Франција]] додека играше за Арсенал * '''Играч со најмногу меѓународни настапи за Англија, додека играл во клубот''' – [[Кени Сансом]], 77 настапи додека бил играч на Арсенал * '''Прв играч на Арсенал кој играл на Светско Првенство''' – [[Дејв Боуен]] и [[Џек Келси]] (за [[Велс]] ''против'' [[Унгарија]], [[8 јуни]], [[1958]]) * '''Прв играч на Арсенал кој играл за Англија на Светско Првенство''' – [[Греам Рикс]] и [[Кени Сансом]] (''против'' [[Франција]], [[16 јуни]], [[1982]]) ** [[Лори Скот]] и [[Џорџ Истам]] биле повикани за составот на Англија во ([[1950]], [[1962]] и [[1966]]), но не играле. * '''Прв играч на Арсенал кој играл во финале на Светско Првенство''' – [[Емануел Пети]] и [[Патрик Виера]] (како замена) ([[Франција]] ''против'' [[Бразил]], [[12 јули]], [[1998]]) * '''Прв играч на Арсенал кој победил на Светско Првенство''' – [[Емануел Петит]] и [[Патрик Виера]] ([[1998 ФИФА Светско Првенство]]) : Во 2007, [[Џеорџ Истхам]] беше награден со метал, за играч кој не настапил за Англија на светското првенство во 1996.<ref>{{наведени вести | url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/11/26/sfn66126.xml | title=England's '66 heroes to get World Cup medals | work=Daily Telegraph | date=[[2007-11-26]] }}</ref> [[Алан Бал]], [[Тјери Анри]], [[Роберт Пиерс]] и [[Жилберто Силва]] Имаат победено на Светско Првенство, но во моментот на освојување не играле за Арсенал. * '''Прв играч на Арсенал кој играл во Европско првенство''' – [[Кени Самсон]] и [[Тони Адамс]] за [[Англија]], [[Ниал Квин]] (како замена) за [[Република Ирска]] во натпреварот помеѓу двете репрезентации (12 јуни 1988) * '''Прв играч на Арсенал кој победил на Еврпоско првенство''' – [[Емануел Петит]], [[Патрик Виера]] и [[Тјери Анри]] (Сите на [[Еврпоско првенство во фудбал 2000|ЕУРО 2000]]) : [[Цеск Фабрегас]]Подоцна освои медал на [[Европско првенство во фудбал 2008|ЕУРО 2008]]. [[Џон Јенсен]], [[Робер Пирес]] и [[Силвијан Вилторд]] Имаат освоено Европска титула, но не додека играле за Арсенал. == Клупски рекорди == === Победи === * '''Најмногу лигашки победи во една сезона''' – 29 на 42 натпревари, [[Прва Дивизија]], [[1970-71]] * '''Најмалку лигашки победи во една сезона''' – 3 на 38 натпревари, [[Прва Дивизија]], [[1912-13]] === Порази === * '''Најмногу лигашки порази во една сезона''' – 23 на 38 натпревари, [[Прва Дивизија]], [[1912-13]] * '''Најмалку лигашки порази во една сезона''' – 0 на 38 натпревари, [[Премиер Лига]], [[2003-04]] === Голови === * '''Најмногу лигашки голови постигнати во една сезона''' – 127 на 42 натпревари, [[Прва Дивизија]], [[1930-31]] * '''Најмалку лигашки голови постигнати во една сезона''' – 26 на 38 натпревари, [[Прва Дивизија]], [[1912-13]] * '''Најмногу лигашки голови примени во една сезона''' – 86 на 42 натпревари, [[Прва Дивизија]], [[1926-27]] и [[1927-28]] * '''Најмалку лигашки голови примени во една сезона''' – 17 на 38 натпревари, [[Премиер Лига]], [[1998-99]] === Бодови === * '''Најмногу бодови во лигашка сезона (2 за победа)''' – 66 на 42 натпревари, [[Прва Дивизија]], [[1930-31]] * '''Најмногу бодови во лигашка сезона (3 за победа)''' – 90 на 38 натпревари, [[Премиер Лига]], [[2003-04]] * '''Најмалку бодови во лигашка сезона (2 за победа)''' – 18 на 38 натпревари, [[Прва Дивизија]], [[1912-13]] * '''Најмалку бодови во лигашка сезона (3 за победа)''' – 51 на 42 натпревари, [[Премиер Лига]], [[1994-95]] === Натпревари === ==== „Први“ случки ==== * '''Прв натпревар''' – ''против'' Истерн Вандерерс, пријателски, [[11 декември]], [[1886]] (победа 6-0) * '''Прв натпревар од ФА Купот''' – ''против'' [[ФК Линдхарст]], Прва квалификациона рунда, [[5 октомври]], [[1889]] (победа 11-0) * '''Прв компетитивен натпревар од ФА Купот''' – ''против'' [[Дерби Каунти]], Прва рунда, [[17 јануари]], [[1891]] (пораз 2-1) * '''Прв лигашки натпревар''' – ''против'' [[Њукасл Јунајтед]], [[Втора Дивизија]], [[2 септември]], [[1893]] (нерешено 2-2)<ref name="firsts">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal.com/history/club-records/firsts | title=Firsts | work=Arsenal.com }}</ref> * '''Прв Прволигашки натпревар''' – ''против'' [[Њукасл Јунајтед]], [[3 септември]], [[1904]] (пораз 3-0)<ref name="firsts"/> * '''Прв натпревар на Хајбери''' – ''против'' [[Лестер Сити]], [[Втора Дивизија]], [[16 септември]], [[1913]] (победа 2-1)<ref name="firsts"/> * '''Прв европски натпревар''' – ''против'' Ставенет (Копенхаген XI), [[Куп на саемски градови]], [[25 септемвти]], [[1963]] (победа 7-1)<ref name="firsts"/> * '''Прв натпревар од Лига Купот''' – ''против'' [[ФК Гилингам]], [[13 септември]], [[1966]] (нерешено 1-1)<ref name="firsts"/> * '''Прв натпревар на Емирати''' – ''против'' [[Ајакс]], пријателски, [[22 јули]] [[2006]] (победа 2-1)<ref name="firsts"/> ==== Најголеми победи ==== * '''Најголема победа''' – 26-1 (дома ''против'' [[Париз]] XI, пријателски, [[5 декември]] [[1904]]) * '''Најголема лигашка победа''' – 12-0 (дома ''против'' [[ФК Лоуборо]], [[Втора Дивизија]], [[12 март]], [[1900]])<ref name="scorelines">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal.com/history/club-records/record-scorelines | title=Record Scorelines | work=Arsenal.com }}</ref> * '''Најголема победа во ФА Купот''' – 12-0 (дома ''против'' [[Ешфорд Јунајтед]], [[14 октомври]], [[1893]])<ref name="scorelines"/><ref>Арсенал го победил [[ФК Лејтон Ориент]] со 15-2 на натпревар за време на војната на [[8 февруари]], [[1941]], но ова не се важи како официјален натпревар.</ref> * '''Најголема победа во Првата Дивизија''' – 9-1 (дома ''против'' [[Гримсби Таун]], [[28 јануари]], [[1931]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголема победа во Премиер Лигата''' – 7-0 (двапати; дома ''против'' [[ФК Евертон]], [[11 мај]], [[2005]] и исто така дома ''против'' [[ФК Мидлзборо]], [[14 јануари]], [[2006]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголема победа во Лига Купот''' – 7-0 (дома ''против'' [[Лидз Јунајтед]], [[4 септември]], [[1979]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголема победа на гости''' и '''Најголема победа во европско натпреварување''' – 7-0 (''против'' [[Стандард Лиеж]], [[Куп на победници на Купови]], [[3 ноември]] [[1993]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголема победа на [[Стадион Хајбери|Хајбери]]''' – 11-1 (''против'' [[ФК Дарвин]], [[ФА Куп]], [[9 јануари]] [[1932]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголема победа на [[Стадион Емирати|Емирати]]''' и '''Најголем домашна победа во европско натпреварување''' – 7-0 (''против'' [[Славиа Прага]], [[Лигата на Шампионите]], [[23 октомври]] [[2007]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголема победа во двомеч (вкупен резултат)''' – 10-0 (''против'' [[Стандард Лиеж]], [[Куп на победници на Купови]] Втора Рунда, [[1993-94]]) ==== Најголеми порази ==== * '''Најголем лигашки пораз''' – 0-8 (гости ''против'' [[ФК Лоуборо]], [[Втора Дивизија]], [[12 декември]], [[1896]])<ref name="scorelines"/><ref>Невообичаено но Арсенал биле приморани да играат два натпревари во ист ден [[12 декември]] [[1896]]; додека првиот тим играл против [[ФК Лејтон]] во ФА Купот, резервите играле против Лоуборо во Лигата, тоа е причината за толку тешкиот пораз.</ref><ref>Арсенал загубиле 9-0 од [[ФК Челси]] за време на војната на [[21 април]], [[1916]], но ова не се важи како официјален натпревар.</ref> * '''Најголем пораз на домашен терен''' – 0-6 (''против'' [[Дерби Каунти]], [[ФА Куп]], [[28 јануари]], [[1899]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголем пораз во ФА Купот''' – 0-6 (дома ''против'' [[Дерби Каунти]], [[28 јануари]], [[1899]] и на гости ''против'' [[Вест Хем Јунајтед]], [[5 јануари]], [[1946]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголем пораз во Првата Дивизија''' – 0-7, четири пати, сите на гости (''против'' [[Блекберн Роверс]], [[2 октомври]] [[1909]]; ''против'' [[Вест Бромвич Албион]], [[14 октомври]] [[1922]]; ''против'' [[Њукасл Јунајтед]], [[3 октомври]] [[1925]]; ''против'' [[Вест Хем Јунајтед]], [[7 март]] [[1927]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголем пораз во Премиер Лигата''' – 1-6 (гости ''против'' [[Манчестер Јунајтед]], [[25 февруари]], [[2001]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголем пораз во Лига Купот''' – 0-5 (дома ''против'' [[ФК Челси]], [[11 ноември]], [[1998]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголем пораз во европско натпреварување''' – 2-5 (дома ''против'' [[Спартак Москва]], [[Куп на УЕФА]], [[29 септември]], [[1982]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголем пораз на Хајбери''' – 0-5, двапати (''против'' [[Хадерсфилд Таун]], [[Прва Дивизија]], [[14 февруари]] [[1925]] и ''против'' [[ФК Челси]], [[Лига Куп]], [[11 ноември]], [[1998]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголем пораз на Емирати''' – 1-4 (''против'' [[ФК Челси|Челси]], [[Премиер Лига]], [[10 мај]] [[2009]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголем пораз во двомеч (вкупен резултат)''' – 1-6 (''против'' [[Вест Хем Јунајтед]], [[ФА Куп]] Трета Рунда, [[1945-46]])<ref name="scorelines"/> * '''Најголем гостински пораз''' – 0-8 (''против'' [[Лоуборо]], [[Втора Дивизија]], 12 декември 1896)<ref name="scorelines"/> ==== Најголем нерешен резултат ==== * '''Нерешен резултат со најмногу голови''' – 6-6 (гости ''против'' [[Лестер Сити]], [[Прва Дивизија]], [[21 април]] [[1930]])<ref name="scorelines"/> === Серии === ==== Победи ==== * '''Најмногу последователни победи (во сите конкуренции)''' – 14 ([[12 септември]] – [[11ноември]] [[1987]]) * '''Најмногу последователни победи (само во лигата)''' – 14 ([[10 февруари]] – [[18 август]] [[2002]]) ==== Нерешени ==== * '''Најмногу последователни нерешени натпревари (и во сите конкуренции и само во лигата)''' – 6 ([[3 март]] – [[1 април]] [[1961]]) ==== Порази ==== * '''Најмногу последователни порази (во сите конкуренции)''' – 8 ([[12 февруари]] – [[12 март]] [[1977]]) * '''Најмногу последователни порази (само во лигата)''' – 7 ([[12 февруари]] – [[12 март]] [[1977]]) ==== Непоразени ==== * '''Најмногу последователни натпревари без пораз (во сите конкуренции)''' – 28 ([[9 април]], [[2007]] – [[24 ноември]] [[2007]]) * '''Најмногу последователни натпревари без пораз (само во лигата)''' – 49 ([[7 мај]] [[2003]] – [[16 октомври]] [[2004]]) - '''Национален рекорд''' === Посетеност === ''Се важат само официјални натпревари на првиот тим.'' * '''Најголема посетеност дома''' – 73,707 (''против'' [[Ленс]], [[Лигата на Шампионите]], [[25 ноември]], [[1998]]) на [[Вембли]], каде што Арсенал ги играше своите домашни натпревари во Европа во 1998 и [[1999]]. * '''Најголема посетеност на [[Стадион Хајбери|Хајбери]]''' – 73,295 (''против'' [[ФК Сандерленд]], [[Прва Дивизија]], [[9 март]], [[1935]]) * '''Најмала посетеност на Хајбери''' – 4,554 (''против'' [[Лидз Јунајтед]], [[Прва Дивизија]], [[5 мај]], [[1966]]) * '''Најголема посетеност на [[Стадион Емирати|Емирати]]''' – 60,161 (''против'' [[Манчестер Јунајтед]], [[Премиер Лига]], [[3 ноември]], [[2007]]) * '''Најмала посетеност на Емирати''' – 53,136 (''против'' [[Тотенхем Хотспур]], [[Лига Куп]], [[9 јануари]] [[2008]]) == Национални рекорди == Арсенал држат многу [[Фудбалски ркорди]], вклучувакќи: * '''Најмногу последователни сезони во највисока лига''' – 80 (рекордот важи од 1919 , Иако не се играл лигашки фудбал од 1939 до [[1946]]) * '''Најдолга серија без пораз во највисоката лига''' – 49 ([[7 мај]], [[2003]] – [[16 октомври]], [[2004]]) ** Овој рекорд ја опфаќа сезоната [[2003-04]] без пораз во лигата (38 натпревари) * '''Најдолга серија без пораз на гости''' – 27 ([[5 април]], [[2003]] – [[25 септември]], [[2004]]) * '''Најмногу последователни лигашки натпревари со постигнат гол''' – 55 ([[19 мај]], [[2001]] – [[30 ноември]], [[2002]]) * '''Најмногу последователни лигашки натпревари на гости со постигнат гол''' – 27 ([[19 мај]], [[2001]] – [[23 ноември]], [[2002]]) * '''Најмногу последователни гостински победи во Премиер лигашка сезона''' – 8 ([[23 јануари]], [[2002]] – [[8 мај]], [[2002]]) * '''Најмногу играчи од еден тим во [[Англиска фудбалска репрезентација|англискиот национален состав]] стартери''' – 7 ([[14 ноември]], [[1934]] ''против'' [[Италијанска фудбалска репрезентација|Италија]] – таканаречената "[[Битка на Хајбери]]") * '''Најмлад играч кој настапил за Англија''' – [[Тео Волкот]], 17 години 75 дена ([[30 мај]], [[2006]], Англија ''против'' [[Унгарска фудбалска репрезентација|Унгарија]]) * '''Најголема посетеност на лигашки натпревар''' – 83,260 ([[Манчестер Јунајтед]] ''против'' Арсенал, на [[Мејн Роуд]], [[Прва Дивизија]], [[17 јануари]] [[1948]]) == Континентални рекорди == Арсенал има и [[Европски фудбалски рекорди|рекорди во европски фудбал]]: * '''Најголема победа на гостински клуб на [[Стадион Џузепе Меаца|Џузепе Меаца]]''' – 5-1 (''против'' [[Интер Милано]], [[Лигата на Шампионите]], [[26 ноември]] [[2003]]) * '''Прв британски клуб кој го победил [[Реал Мадрид]] на [[Сантјаго Бернабе]]''' – 1-0 (Лигата на Шампионите втора рунда прв натпревар, [[21 февруари]], [[2006]]) * '''Прв и единствен британски клуб кој го победил [[АК Милан]] на [[Стадион Џузепе Меаца|Сан Сиро(Џузепе Меаца)]]''' – 2-0 (Лигата на Шампионите втора рунда втор натпревар, [[4 март]], [[2008]]) * '''Најмногу последователни натпревари во Лигата на Шампионите без примен гол''' – 10 (од [[18 октомври]], [[2005]] до [[26 април]], [[2006]]) * '''Прв лондонски клуб кој стигнал до финалето на Лигата на Шампионите''' – во [[2006]] * Арсенал се исто така и '''прв тим кој играл во Лигата на Шампионите со 11 играчи од различна националност истовремено''', во нивната победа од 2-1 против [[Хамбургер СВ]] на [[13 септември]] [[2006]]. Тимот на Арсенал, по замената на [[Коло Туре]] во 28 минута, беше: :[[Јенс Леман]] ([[Германија]]), [[Емануел Ебуе]] ([[Брегот на Слонова Коска]]), [[Јохан Џуру]] ([[Швајцарија]]), [[Џастин Хојт]] ([[Англија]]), [[Вилиам Галас]] ([[Франција]]), [[Томас Росицки]] ([[Чешка]]), [[Жилберто Силва]] ([[Бразил]]), [[Цеск Фабрегас]] ([[Шпанија]]), [[Александар Хлеб]] ([[Белорусија]]), [[Емануел Адебајор]] ([[Tого]]), [[Робин ван Перси]] ([[Холандија]]).<ref>{{наведени вести | url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/sport/2006/09/15/sfnars15.xml | title= Светските Топчии спремни за место во историјата | work=Daily Telegraph|date=[[2006-09-15]] | accessdate=2006-12-24 }}</ref> == Белешки == {{Reflist}} == Извори == * {{наведена книга | author=Soar, Phil & Tyler, Martin | title=The Official Illustrated History of Arsenal | publisher=Hamlyn | year=2005 | id=ISBN 0-600-61344-5}} * {{нмс|title=Club Records|last=|first=|url=http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=The+Club&article=344296|date=|work=Arsenal.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=16 април 2006}} * {{нмс|title=Arsenal statistics|last=|first=|url=http://www.arseweb.com/history/|date=|work=Arseweb|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007130003/http://www.arseweb.com/history|archive-date=2008-10-07|dead-url=|accessdate=30 јули 2005|url-status=dead}} [[Категорија:ФК Арсенал]] gs54a3liz3ejiqzwmcwxllc6z6atfgv 0 47374 5629804 5527807 2026-09-18T11:46:23Z Bjankuloski06 332 Исправено име, replaced: Худерсфилд → Хадерсфилд 5629804 wikitext text/x-wiki {{details|Историја на ФК Арсенал (1966–сегашност)|клупската историја по 1966}} '''Историјата на Арсенал од 1886 до 1966''' го покрива периодот од основањето, преку дватаголеми периоди на успеси (1930-тите, доцните 1940-ти и раните 1950-ти) и опаѓањето на клубот до статус на тим од средина на табелата во 1960-тите. [[ФК Арсенал]] е основан во 1886 како тим на работници од [[Вулвич]], југоисточен [[Лондон]]. Тимот станал професионален во 1891 по што се приклучил на [[Фудбалската Лига]] две години подоцна. Биле промовирани во [[Првата Дивизија]] во 1904 но поради финансиски тешкотии клубот се наоѓал пред банкрот до 1910. [[Хенри Норис]] го откупил клубот таа сезона и, за да ја подобри финансиската состојба, го преселил на [[Стадион Хајбери|нов стадион]] во [[Хајбери]], [[северен Лондон]] во 1913. По [[Прва светска војна|Првата светска војна]] Норис средил за повторно враќање на клубот во Првата Дивизија. Сепак првиот период на успеси дошол по назначувањето на [[Херберт Чепман]]; Чепман ги модернизирал и реформирал тактиките на клубот, и под негово и раководството на неговиот наследник [[Џорџ Алисон]] (кој станал менаџер по смртта на Чепман во 1934), Арсенал освоиле пет титули во Првата Дивизија и два [[ФА Куп]]ови во 1930те. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], [[Том Витакер]] го продолжил успехот, водејќи го клубот до уште две титули во Првата Дивизијаи еден ФА Куп. Сепак по смртта на Витакер среќата на Арсенал почнала постепено да опаѓа; до 1966, биле заглавени на средина на табелата и немале освоено трофеј тринаесет години. Ова довело до бркањето на [[Били Рајт]] од менаџерската позиција во 1966, и назначувањето на [[Берти Ми]], кој комплетно ја променил среќата на клубот. == Почетоците (1886-1910) == [[Податотека:Arsenal 1888 squad photo.jpg|десно|thumb|300px|Составот на Кралскиот Арсенал од сезоната [[1888–89]].]] Арсенал се основани како ''Дајл Сквер'' во 1886 од страна на група вработени во работилницата Дајл Сквер, дел од [[Кралскиот Арсенал]], [[фабрика за оружје]] во [[Вулвич]], југоисточен Лондон.<ref>Уште еден клуб заснован во Кралскиот Арсенал бил основан во 1884, и некои играчи на Дајл Сквер како [[Фред Бердсли]], претходно играле за нив. Сепак клупските историчари го сметаат Дајл Сквер како директен предок на Арсенал. Reference: {{наведена книга | author=Soar, Phil & Tyler, Martin | title=The Official Illustrated History of Arsenal | year=2005 | pages=21–22 | id=ISBN 0-600-61344-5 }}</ref> Тимот бил предводен од [[Шкотска|Шкотланѓанец]], [[Дејвид Данскин]], кој со сопствени средства ја купил првата тимска [[фудбал (топка)|топка]], и [[Џек Хумбл]]; во тимот исто така играле и поранешните играчи на [[Нотингем Форест ФК]] [[Фред Бердсли]], [[голман]]от, и [[Морис Бејтс]]. Овие двајца земале комплет црвени дресови од нивниот поранешен клуб, со што Арсенал си ги добил боите кои сè уште ги носи.<ref>name="soartyler23"</ref> Дајл Сквер својот прв натпревар го изиграл својот прв натпревар на [[11 декември]], [[1886]] против Истерн Вандерерс на отворено поле на Островот на Кучињата, овој натпревар завршил со победа на Дајл Сквер од 6–0.<ref>Бројот на голови постигнати од страна на Дајл Сквер е постојано оспоруван, но шест е официјално забележаната бројка. Reference: {{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.23 }}</ref> Клубот набрзо потоа бил преименуван во ''Кралски Арсенал'', најверојатно на [[25 декември|Божик]].<ref name="soartyler23">{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.23 }}</ref> Во почетокот клубот ги играл своите натпревари на Пламстед Комон, но брзо потоа бил побаран друг дом, прво на Спортсмен Граунд во Пламстед, пред преселбата на Манор Граунд во 1888. Поради незадоволство од капацитетите на Манор Граунд, клубот се пресели во блискиот Инвикта Гроунд во 1890. Но се вратиле на Манор Граунд по три години бидејќи киријата на Инвикта била премногу висока. За време на овој период, Кралскиот Арсенал почнал да освојува локални трофеи, освојувајќи го Кент Сениор Купот и Лондонскиот Черити Куп во 1889-90 и Лондонски Сениор Куп во 1890-91; клубот успеал да влезе во [[ФА Куп]]от првпат во 1889-90.<ref name="fchd_royal">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.fchd.info/ROYAL-AR.HTM | title=Royal Arsenal | work=Football Club History Database | accessdate=2007-05-04 }}</ref> Сепак, големата разлика меѓу Арсенал и големите професионални клубови од северот на [[Англија]] наскоро станала премногу очигледна, и Арсенал се соочил со заканата дека нивните играчи, кои биле аматери, да бидат привлечени од парите кои професионалните клубови можеле да им ги понудат; по натпреварот со [[Дерби Каунти]] од ФА Купот во 1891, Дерби се обиделе да потпишат двајца играчи на Арсенал на професионални договори.<ref name="soartyler25">{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.25 }}</ref> Поради ваквите случки уште истата година Кралскиот Арсенал решил да стане професионален клуб, истовремено променувајќи го своето име во ''Вулвич Арсенал''. Преминувањето на Вулвич Арсенал во професионален статус не им се допаднало на многу од аматерските јужни клубови што резултирало со забрана за настапи во локални натпреварувања од страна на Лондонската Фудбалска Асоцијација.<ref name="soartyler26">{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.26 }}</ref> Единствени натпревари кои му преостанувале на Вулвич Арсенал биле пријателски и натпревари од ФА Купот. Поради тоа кллубот се обидел да воспостави јужен еквивалент на Фудбалската Лига но овој потег не успеал;<ref name="soartyler26"/> Вулвич Арсенал се наоѓал пред мрачна иднина сè додека Фудбалската Лига не им дошла напомош, поканувајќи ги да се приклучат во 1893. Арсенал станале првиот јужен клуб ко се приклучил на Лигата, на почетокот во [[Втората Дивизија]] на Фудбалската Лига; како реакција на ова некои од аматерските играчи, кои се противеле на професионалниот статус и сакале работнички клуб кој би го претставувал само Кралскиот Арсенал (фабриката за оружје), се отцепиле и го формирале ''Кралска Фабрика за Оружје ФК''.<ref>{{наведена книга | author=Roper, Alan | title=The Real Arsenal Story: In the Days of Gog | publisher=Wherry | year=2004 | id=ISBN 0-9546259-1-9 | pages=.106}}</ref> [[Податотека:Woolwich Arsenal v. Newcastle United, April 1906.jpg|300px|thumb|right|Вулвич Арсенал (во темни дресови) играат против [[Њукасл Јунајтед]] (во дресови на риги) на натпревар од полуфиналето на [[ФА Куп]]от — првото полуфинале на клубот — на стдионот Викторија Граунд, во [[Стоук]] на [[31 март]] [[1906]]; Њукасл победил со 2–0.]] Клубот играл во Втората Дивизија 11 сезони, и главно се држел на средината од табелата, сè до назначувањето на [[Хери Бредшо]] за менаџер во 1899;<ref name="fchd_woolwich">{{Наведена мрежна страница | | url=http://www.fchd.info/WOOLWICA.HTM | title=Woolwich Arsenal | work=Football Club History Database | accessdate=2007-05-02 }}</ref> Бредшо и ѕвездите кои ги потпишал, вклучително и голманот [[Џими Ашкрофт]] (првиот [[Англија|англиски]] репрезентативец на Арсенал) и капитенот [[Џими Џексон]], се изборија за унапредување во Првата Дивизија во 1903-04. Сепак Бредшо се префрли во [[Фулам ФК]] во мај 1904, пред првиот натпревар на Топчиите во највисоката лига. И покрај неколку добри изведби во ФА Купот — клубот стигнал до полуфиналето во 1905–06 и 1906–07<ref name="fchd_woolwich"/> — Арсенал не успеал да конкурира за титулата во лигата, со само две сезони завршени над десетто место во Првата Дивизија од 1904 до 1913. Главна причина за ваквиот драстичен пад во формата биле постојаните финасиски проблеми. Покрај зголемената заинтересираност за фудбал во почетокот на 20 век, географската изолација на клубот, во релативно ненаселената област Пламстед (која тогаш се наоѓала на периферијата на урбаниот [[Лондон]]) значела дека посетеноста, а со тоа и приходот, биле мали.<ref>{{наведена книга | author=Spurling, Jon | title=Rebels For The Cause: The Alternative History of Arsenal Football Club | year=2004 | pages=28–29 | id=ISBN 0-575-40015-3 }}</ref> За да избегнат целосно пропаѓање Вулвич Арсенал бил приморан да ги продава своите најдобри играчи (Ашкрофт, [[Тим Колман]] и [[Берт Фриман]]), и пополека почнал да паѓа на табелата, со што понатаму се влошувала неговата финаниска состојба. До крајот на деценијата просечната посетеност на Менор Граунд била 11000, малку повеќе од половина од таа од 1904.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.islington.gov.uk/DownloadableDocuments/Environment/Pdf/highburyconservationplan_2005.pdf | format=PDF | title=A Conservation Plan for Highbury Stadium, London | publisher=Islington Council | pages=.13 | accessdate=2007-06-07 | archive-date=2007-06-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070620185836/http://www.islington.gov.uk/DownloadableDocuments/Environment/Pdf/highburyconservationplan_2005.pdf | url-status=dead }}</ref> Клубот се наоѓал пред банкрот, и во 1910 започнале ликвидација пред да бидат откупени од конзорциум од стопанственици. Најголем акционер меѓу новите сопственици бил [[Хенри Норис]], богат трговец со недвижнини кој исто така бил и претседател на [[Фулам ФК]].<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.33 }}</ref> == Преселбата на Хајбери == Норис бил свесен за проблемите кои ги имал клубот поради својта локација, и очајно сакал да го подобри приходот. Тој прво се обидел да ги спои Вулвич Арсенал и другиот негов клуб, Фулам. Кога овој потег бил блокиран од Фудбалската Лига, Норис ја напуштил идејата за спојување на двата клуба, и се рашил за преселба. Тој за таа цел одбрал место во [[Хајбери]] северен [[Лондон]]. И покрај приговорите на навивачите од Вулвич и месното население од Хајбери,<ref>{{наведена книга | author=Spurling | year=2004 | title=Rebels For The Cause | pages=34–37 }}</ref> Норис одлучно го извел преселувањето. Наводно потрошил £125000 фунти<ref name="soartyler34">{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.34 }}</ref> (околу £8,2 милиони фунти според цените од 2005<ref>Според [[Ценовен Индекс на Продажба|ЦИП]] калкулаторот на: {{Наведена мрежна страница | url=http://www.measuringworth.com/calculators/ukcompare/ | title=Five Ways to Compute the Relative Value of a UK Pound Amount | work=MeasuringWorth.com | accessdate=2007-05-29 }}</ref>) за изградбата на новиот стадион, дизајниран од [[Арчибалд Лич]], на терен во сопственост на теолошки колеџ. Вулвич Арсенал се преселиле на новиот стадион во 1913 дедека сезоната била во тек, откако ја завршиле сезоната 1912-13 со враќање во Втората Дивизија.<ref name="fchd_woolwich"/> Делот Вулвич бил исфрлен од името на клубот во април 1914 со што клубот станал „Арсенал“, но на почетокот новинарите го викале клубот „The Arsenal“ - Арсеналот.<ref name="soartyler34"/> Клубот се вратил во Првата Дивизија во 1919, но ова било проследено со одреден степен но контроверзија.<ref name="soartyler40"/><ref name="spurling40"/> Покрај тоа што завршил на шесто место во сезоната 1914-15 (последната сезона пред почетокот на [[Пра светска војна|Првата светска војна]], иако имало грешка во пресметките околу гол разликата според која Арсенал завршил на петто место,<ref name="1914-15"/> грешка која била поправена од Фудбалската Лига во 1975.<ref>{{наведена книга | author=Soar, Phil & Tyler, Martin | title=Arsenal 1886-1986: The Official Centenary History of Arsenal Football Club | year=1986 | publisher=Guild Publishing | page= 42 }}</ref> Првата Дивизија била проширувана од 20 на 22 клубови, и за новите два клубови се решавало на годишно собрание на Фудбалската Лига. Едното место му било даденно на [[Челзи ФК|Челзи]], кој завршил на 19то место и требало да испадне. Другото место можело да им биде дадено на 20то пласираниот (испаднат) [[Тотенхем Хотспур]] односно на [[Барнзли ФК]] или [[Вулверхемптон Вандерерс]], кои заврчиле на трето и четврто во Втората Дивизија.<ref name="1914-15">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.rsssf.com/engpaul/FLA/1914-15.html | title=England 1914/15 | work=RSSSF | accessdate=2005-05-03 }}</ref> Но сепак Лигата решила да му го даде местото на петто пласираниот Арсенал, поради историја а не заслуга; Норис ги убедил членовите на одборот да го унапредат Арсенал поради нивната „долгогодишна служба кон Лигата“, поради тоа што биле првиот клуб од југот кој се приклучил на Лигата.<ref name="spurling40">{{наведена книга | author=Spurling | year=2004 | title=Rebels For The Cause | pages=.40 }}</ref> Одборот на Лигата се согласил и го унапредиле Арсенал, со 18 гласови „за“ и 8 „против“, на местото на локалниот соперник Тотенхем Хотспур,<ref name="soartyler40"/> со што започнала долгогодишното непријателство меѓу двата клуба. Има тврдења дека Норис ова го постигнал со тајни договори, па дури и мито,<ref name="soartyler40"/> и помош од неговиот пријател [[Џон Мекена]], претседател на [[Ливерпул ФК|Ливерпул]] и Фудбалската Лига која го препорачала Арсенал за унапредување кај Годишното Собрание.<ref name="soartyler40">{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.40 }}</ref> Не постојат докази за какви било „матни зделки“, но некои аспекти од финансиското работење на Норис ги подгревале шпекулациите за такви појави. Норис бил приморан да даде отказ од положбата на претседател во 1929 откако бил прогласен за виновен од страна на [[Фудбалската Асоцијација]] за финансиски неправилности. Било докашано дека неправилно ги користел средствата на клубот и дека парите од продажбата на клупскиот автобус ги задржал за себе.<ref>{{наведена книга | author=Spurling | year=2004 | title=Rebels For The Cause | pages=46–48 }}</ref> Арсенал останале во највисоката лига оттогаш, и го држат англискиот рекорд за најдолга непрекината серија во највисоката лига.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,778382,00.html | title=Did Bobby Moore win the US League with West Ham? | work=Guardian Unlimited | accessdate=2007-05-02 }}</ref> Преселбата на Хајбери донела поголема посетеност. Просечната посетеност во првата сезона на Хајбери била 23000 (споредено со 11000 на Манор Граунд) и се зголемила со унапредувањето во 1919 со што најпосле биле отстранети финансиските проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.islington.gov.uk/DownloadableDocuments/Environment/Pdf/highburyconservationplan_2005.pdf | format=PDF | title=A Conservation Plan for Highbury Stadium, London | publisher=Islington Council | pages=.14 | accessdate=2007-06-07 | archive-date=2007-06-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070620185836/http://www.islington.gov.uk/DownloadableDocuments/Environment/Pdf/highburyconservationplan_2005.pdf | url-status=dead }}</ref> Сепак враќањето на Арсенал во Првата Дивизија на почетокот не било успешно. Под раководство на [[Лесли Најтон]], клубот никогаш не завршил над 9то место и во 1923-24 дошол блиску до враќање во Втората Дивизија, завршувакчи на 19то место со само еден бод над зоната за испаѓање.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.rsssf.com/engpaul/FLA/1923-24.html | title=England 1923/24 | work=RSSSF | accessdate=2007-05-02 }}</ref> Сезоната 1924-25 била уште полоша за Арсенал, тимот завршил на 20то место (сепак клубот бил побезбеден овој пат, со седум бода над зоната за испаѓање), Норис не можел повеќе да ги трпи ваквите резултати и му дал отказ на Најтон во мај 1925,<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.43 }}</ref> и го назначил менаџерот на [[Хадерсфилд Таун]], [[Херберт Чепман]] на негово место. == Ерата на Чепман == [[Податотека:Herbert Chapman bust 20050922.jpg|thumb|right|200px|Достигнувањата на [[Херберт Чепман]] комеморирани со бронзена биста во мермерниот хол на стадионот на Арсенал.]] Чепман изменил многу од клупските практики и обичаи, вклучително и модернизација на тренажните и физиотерапетските режими. Тој бил првиот менаџер кој, во 1928 година, им ставил броеви на дресовите на своите играчи.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.18 }}</ref> Исто така тој бил одговорен за промената на изгледот на дресовите, додавајќи им бели ракави на црвените дресови во март 1933 година. Чепман инсистирал новинарите да го исфрлат определениот член од името (кој дотогаш англиските новинари го викале „The Arsenal“ - Арсеналот), со што клубот станал Арсенал. По успешна кампања кај локалната самоуправа, Чепман издејствувал преименување на локалната станица од подземната железница од Гилеспи Роуд во „Арсенал“.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.tfl.gov.uk/corporate/media/newscentre/3709.aspx | title=London Underground and Arsenal present The Final Salute to Highbury | work=Transport for London | accessdate=2007-05-03 }}</ref> Во меѓувреме Чепман добил и висок трансфер буџет поради зколемениот приход од продадени влезници на новиот стадион, и промената на Хенри Норис. Тој претхдно бил сметан за многу „скржав“ претседател, но сега се залагал за големо трошење на нови играчи.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.45 }}</ref> Првиот играч купен од страна на Чепман бил ветеранот [[Чарли Бучан]] од [[Сандерленд АФК|Сандерленд]]. Покрај својата улога како играч, Бучан имал и важни придонеси кон клубот и на тактички план. По пораз од 7-0 од страна на [[Њукасл Јунајтед]] во октомври 1925, тој предложил промена на формацијата за да се адаптира на олеснувањето на правилото за офсајд, создавајчи ја формацијата позната како WM, зацврстувајќи ја одбраната со централниот играч од средниот ред кој би се враќал назад, додека страничните бекови би оделе кон крилата.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=46–47 }}</ref> Со тек на времето Чепман ја доразвил формацијата, ставјќи го акцентот на брза предна линија, со крилни играчи кои би напаѓале на голот и еден креативен играч од средниот ред, плејмејкер.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=16–17 }}</ref> [[Податотека:Football Formation - WM.png|thumb|лево|150px|Формацијата WM која Чепман ја имплементирал во Арсенал.]] Арсенал завршил втор во сезоната 1925-26 која била прва на Чепман, што претставувало највисок пласман на клубот во тоа време. Но следните неколку сезони Тимот ги поминал на средината на табелата додека Чепман го составувал својот состав наоѓајќи место за новите играчи, како крилото [[Џо Хулм]], напаѓачот [[Џек Ламберт]] и дефанзивците [[Том Паркер]] и [[Херби Робертс]], во неговиот нов состав. Во сезоната 1926–27, Арсенал стигнале до своето прво финале од [[ФА Куп]]от но загубиле со 1-0 од [[Кардиф Сити ФК|Кардиф Сити]], откако голманот [[Ден Луис]] дозволил еден навидум слаб шут да му помине низ раце и да заврши во мрежата.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.thefa.com/TheFACup/TheFACup/History/Postings/2003/11/47802.htm | title=Classic Cup Finals: 1927 | work=TheFA.com | accessdate=2007-05-03 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.co.uk/wales/walesonair/database/facup.shtml | title=Wales On Air - The 1927 FA Cup | work=BBC Wales | accessdate=2007-05-03 }}</ref> Ова било единствената ситуација кога ФА Купот бил освоен од тим кој не бил од Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.co.uk/wales/matchofthedaywales/features/history/ccfc1297.shtml | title=Cardiff's 1927 FA Cup Victory | work=BBC Wales | accessdate=2005-06-07 }}</ref> Оваа случка не ја намалила одлучноста на Чепман. Тој го купил новиот капитен [[Еди Хапгуд]], како и тројцта најдобри напаѓачи на клубот, [[Дејвид Џек]], [[Алекс Џејмс]] и [[Клиф Бастин]]. Алекс Џејмс, плејмејкерот на Арсенал кој ја снабдувал напаѓачката линија и крилата со одлично подадени топки бил посебно ценет од навивачите и бил сметан за мотор на тимот.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.66 }}</ref> Три години по нивното прво финале на ФА Купот, во сезоната 1929-30 Арсенал повторно стигнал до Вембли, овој пат против стариот клуб на Чепман - Хадерсфилд Таун. Натпреварот бил значаен по тоа што стадионот бил прелетан од огромниот [[Германија|германски]] [[цепелин]] ''[[ЛЗ 127 Граф Зепелин|Граф Зепелин]]'' Арсенал останал сконцентриран на својата задача, тимот победил со 2-0 со головите на Џејмс и Ламберт и го освоил својот прв голем трофеј. Овој успех бил првиот во декада во која Арсенал станал доминантен клуб во Англија. Тимот првпат ја освоил Првата Дивизја во сезоната 1930-31. Клубот стигнал до титулата со одлична игра и високи победи, поминувајќи го директниот конкурент [[Астон Вила]], со победи како 7–1 ''против'' [[Блекпул ФК]], 7–2 ''против'' [[Лестер Сити]], и 9–1 ''против'' [[Гримзби Таун]], клупски рекорд во највисоката лига. Арсенал ја освоил титулата на два натпревари пред крајот, и ја завршил сезоната со 127 постигнати голови (уште еден клупски рекорд). Иако Астон Вила ја завршила сезоната со 128 постигнати голови, национален рекорд за најмногу голови во највисоката лига, сепак го освоила само второто место. Следната сезона 1931-32, Арсенал повторно стигнал до финалето на ФА Купот но изгубиле во контроверзен натпревар од [[Њукасл Јунајтед]]. Арсенал водел 1-0 со голот на [[Боб Џон]], но израмнувачкиот гол на Њукасл дошол по долга топка која ја поминала гол линијата и излегла во гол аут;<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.fa-cupfinals.co.uk/1932.htm | title=FA Cup Final 1932 | work=FA Cup History (unofficial site) | accessdate=2006-06-27 | archive-date=2011-09-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110928073654/http://www.fa-cupfinals.co.uk/1932.htm | url-status=dead }}</ref> Крилото на Њукасл [[Џими Ричардсон]] сепак ја нафрлил топката во [[шеснаесетник]]от и [[Џек Ален]] израмнил; Алан постигнал уште еден гол во второто полувреме со што ја донел победата за својот тим. Маката на Арсенал била зголемена поради фактот што [[Евертон ФК|Евертон]] го надминал на врвот на табелата во лигата, поради лошиот старт на сезоната 1931–32 клубот цела сезона го бркал првопласираниот Евертон, завршувајќи со два бода зад него.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.57 }}</ref> Арсенал се вратил следната сезона (1932-33), освојувајќи ја неговата втора лигашка титула. Тимот повторно лошо ја почнал сезоната но благодарејќи на долга победничка серија го стигнале тимот на Астон Вила и го поминале во директниот двобој во април на Хајбери кој завршил 5-0. Со оваа победа Арсенал си ја обезбедил титулата.<ref name="soartyler60">{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.60 }}</ref> Во меѓувреме првите играчи купени од Чепман станувале премногу стари.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.59 }}</ref> Мислејќи на иднината Чепман го унапредил [[Џорџ Мејл]] во првиот тим на местото на Том Паркер, и го купил [[Реј Боуден]] за да го замени Дејвид Џек. Единствената дамка на клупскиот учинок бил пораз од [[Валсал ФК|Валсал]], припадник на Трета Дивизија Север, во [[ФА Куп]]от. Петмина од првиот тим не играле поради повреди или грип и биле заменети со играчи од резервниот состав,<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.63 }}</ref> но и покрај фактот што имал шест првотимци Арсенал изгубил 2-0.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.thefa.com/TheFACup/TheFACup/NewsAndFeatures/Postings/2006/01/FA_Cup_Third_Round_Shocks.htm | title=Third Round upsets | work=TheFA.com | accessdate=2007-05-03 }}</ref> Една од замените, [[Томи Блек]], бил највиновен за поразот (го направил пеналот кој резултирал со вториот гол на Валсал), Чепман избезумен го продал на [[Плимут Аргајл ФК|Плимут Аргајл]] уште следната недела; напаѓачот [[Чарли Волш]], бил продаден на [[Брентфорд ФК|Брентфорд]] една недела подоцна.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.64 }}</ref> == Хет-трик лигашки титули (1934-39) == [[Податотека:Arsenal Stadium Highbury east facade.jpg|thumb|right|300px|Источната Трибина на [[Стадион Хајбери|Хајбери]] изградена 1936]] Арсенал ја започнал сезоната 1933-34 одлично, но во јануари 1934 Херберт Чепман ненадејно умрел од воспаление на белите дробови (пневмонија). И покрај ова под В.Д. менаџерот Џо Шо клубот ја одбранил титулата таа сезона. Хулм и Џејмс биле повредени во поголемиот дел од сезоната, па Арсенал не бил истиот напаѓачки тим од претходната сезона, постигнувајќи само 75 голови, споредено со 118 од 1932–33. [[Џорџ Алисон]] (кој претходно бил член на одборот на клубот) ја преземал менаџерската одговорност летото 1934 и набрзо потпишал нови засилувања, вклучувајќи го играчите од средниот ред [[Џек Крејстон]] и [[Вилфред Копинг|Вилфред „Вилф“ Копинг]], и напаѓачот [[Тед Дрејк]].<ref name="soartyler60"/> Со новите играчи, Алисон го завршил хет-трикот од лигашки титули, започнат од Чепман, освојувајќи ја титулата во сезоната 1934-35. Клубот исто така се вратил на своите стари напаѓачки навики, Дрејк постигнал 42 гола во лигата, што претставува клупски рекорд. Арсенал повторно грал еднострани натпревари со многу голови кои потсетувале на оние од сезоната 1930–31 (вклучувајќи победи со 7–0 ''против'' [[Вулверхемптон Вандерерс]], 8–1 ''против'' [[Ливерпул ФК|Ливерпул]], и двапати 8–0, ''против'' [[Лестер Сити]] и ''против'' [[Мидлзборо ФК|Мидлзборо]]).<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.rsssf.com/engpaul/FLA/1934-35.html | title=England 1934/35 | work=RSSSF | accessdate=2007-05-03 }}</ref> Толку била значајна играта на Арсенал што во ноември 1934 на натпреварот на [[Англија]] против Светскиот Шампион [[Италија]], кој Англија го добила со 3-2 (таканаречената „Битка на Хајбери“), седум од играчите на Англија биле од составот на Арсенал. Рекорд за најмногу играчи од еден клуб во репрезентација кој сѐ уште важи.<ref>Арсенал го држат рекордот за број на стартери во репрезентација; што се однесува за број на играчи на терен истовремено, Арсенал го дели рекордот со Манчестер Јунајтед; седум играчи на Јунајтед беа во игра на крајот од натпреварот против [[Албанија]] на [[28 март]], [[2001]], но двајца од нив беа замени. Reference: {{Наведена мрежна страница | url=http://www.englandfootballonline.com/TeamClubs/ClubsMostPlyrsMatch.html | title=Most Players from a Single Club in an England Team | work=England Football Online | accessdate=2007-05-03 }}</ref> Постојаниот успех на Арсенал привлекувал сè поголем број на навивачи. Домот на клубот, Хајбери би целосно реновиран, трибините на Лич од 1913 биле целосно срушени и заменти со нови модерни [[ар деко]], кои сѐ уште постојат денес — фасадата на Источната Трибина е заштитена градба,<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.islington.gov.uk/DownloadableDocuments/Environment/Pdf/highburyconservationplan_2005.pdf | format=PDF | title=A Conservation Plan for Highbury Stadium, London | publisher=Islington Council | pages=.4 | accessdate=2007-06-07 | archive-date=2007-06-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070620185836/http://www.islington.gov.uk/DownloadableDocuments/Environment/Pdf/highburyconservationplan_2005.pdf | url-status=dead }}</ref> и двете фасади се задржани како дел од модерниот станбен комплекс Хајбери. Во меѓувреме Северната и Јужната (позната по часовникот) трибина биле надополнети со покриви. Најголемата посетеност на новиот стадион била 73295 на [[9 март]], [[1935]] за натпревар против [[Сандерленд АФК|Сандерленд]].<ref name="attendances">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=The+Club&article=344296&Title=Club+Records | title=Club Records | work=Arsenal.com | accessdate=2007-05-03 | archive-date=2007-01-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070121222418/http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=The+Club&article=344296&Title=Club+Records | url-status=dead }}</ref> Доминацијата на цела декада од страна на клубот била завршена со уште еден трофеј во ФА Купот во сезоната 1935-36 со победа од 1-0 против [[Шефилд Јунајтед]] со гол на Дрејк. Арсенал се изгубија во лигата по титулата од 1934-35. Тимот беше ослабен од пензионирањето на Алекс Џејмс и неможноста да се најде негова замена, како и поради долгорочните повреди на неколку клучни играчи како Херби Робертс и Џо Хулм. Сепак тимот освои и петта титула во лигата во 1937-38 поминувајќи го [[Вулверхемптон Вандерерс|Вулверхемптон]] во последното коло, како совршена завршница за многу успешна декада. == [[Втора светска војна]] (1939-45) == Набрзо по почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во 1939 првокласниот фудбал во [[Обединетото Кралство|Британија]] бил суспендиран (се играле единствено ревијални натпревари), и сезоната 1939–40 прогласена за неважечка. Хајбери бил конфискуван и претворен во центар за заштита на цивили од бомбардирање, а позади Јужната Трибина бил поставен баражен балон. За време на еден напад, една бомба ја погодила Северната Трибина, го срушила покривот, при што се запалил материјалот кој бил складиран таму. Бидејќи Хајбери бил затворен, Арсенал ги играл своите натпревари на Вајт Харт Лејн, стадионот на нивните лути соперници Тотенхем Хотспур.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.87 }}</ref> Натпреварите изиграни за време на војната не се бројат во официјалната статистика; натпреварите се играле на регионално ниво и тимовите најчесто не ни завршувале цела сезона; многу фудбалери служеле во вооружените сили како инструктори и обучувачи и биле одсутни на подолги временски периоди, затоа најчесто настапувале како „гости“ во други клубови. Арсенал го освоиле Воениот Куп Југ на Фудбалската Лига во 1942-43 и Лондонската/Јужна лига во1939-40, 1941-42 и 1942-43.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arseweb.com/history/wartime.html | title=ArseWeb on... Wartime Arsenal | work=Arseweb | accessdate=2007-05-02 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927204602/http://www.arseweb.com/history/wartime.html | url-status=dead }}</ref> Во ноември 1945, додека лигашките натпреварувања сѐ уште биле суспендирани, Арсенал биле еден од тимовите кои играле против составот на [[ФК Динамо Москва|Динамо Москва]] кој бил на турнеја низ [[Обединетото Кралство]]. Голем дел од играчите сѐ уште биле во странство на воена служба, затоа Арснал играл со состав во кој имало и шест „гости“ вклучително и [[Стенли Метјуз]] и [[Стен Мортенсен]], поради ова Динамо биле под импресија дека играат против англискиот национален состав,<ref>{{наведена книга | author=Spurling | year=2004 | title=Rebels For The Cause | pages=.72 }}</ref> иако тројца од играчите биле [[Велс|велшани]]. Во секој случај, Динамо во својот состав го имале [[Всеволод Бобров]] на заем од [[ФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]].<ref>{{наведена книга | author=Spurling | year=2004 | title=Rebels For The Cause | pages=.77 }}</ref> Натпреварот, изигран на Вајт Харт Лејн, започнал со густа [[магла]] и вештите и технички ефикасни Динамо победиле со 4-3, откако Арсенал водел 3-1 на полувреме. Освен за резултатот, сведоштвата од тој натпревар се различни за се друго; дури и идентитетот на стрелците на головите е оспорен.<ref>На пример, [[Клиф Бастин]] и [[Бернард Џој]], двајца од играчите на Арсенал кој играле дента, тврдат дека [[Василиј Кртсев]] го постигнал првиот гол за Динамо, а новинарот [[Брајан Гланвил]], кој бил само гледач, тврди дека стрелец бил [[Всеволод Бобров]]. Reference: {{наведена книга | author=Spurling | year=2004 | title=Rebels For The Cause | pages=.74 }}</ref> Англичаните обвинуваат дека Динамо еден дел од натпреварот го играле со дванесет играчи, и се обиделе да извршат притисок кај судијата да го прекине натпреварот во момент кога губеле; од нивна страна, советите го обвиниле Арсенал за нечиста игра и дури го обвиниле Џорџ Алисон дека имал ставено облог на натпреварот (тврдење кое подоцна бло повлечено).<ref>{{наведена книга | author=Spurling | year=2004 | title=Rebels For The Cause | pages=74–76 }}</ref> По натпреварот [[Џорџ Орвел]] бил инспириран во 1945 да го напише својот есеј ''Спортскиот Дух'', во кој пишувал за природата на спортот велејќи дека тој е „војна, само без пукање“.<ref>{{citation | url=http://www.orwell.ru/library/articles/spirit/english/e_spirit | title=The Sporting Spirit | author=[[George Orwell|Orwell, George]] | date=[[14 декември]] [[1945]] | journal=Tribune }}</ref> Поради маглата, која попречувала многу од дејствието, јазичната бариера и меѓусебната сомнителност од раната [[Студена Војна]], тешко е да се поверува дека некогаш ќе се дознае што точно се случило дента. == Повоен период (1945-66) == [[Податотека:Arsenal fc old crest small.png|thumb|right|200px|Арсенал го усвоила овој црвен грб во 1949, кој останал во употреба сè до неговата замена во 2002.]] Во војната своите животи ги загубиле девет првотимци на Арсенал, најмногу од клубовите од првата лига,<ref>{{наведена книга | title=Gas Masks for Goal Posts: Football in Britain During the Second World War | author=Rippon, Anton | year=2007 | publisher=Sutton | id=ISBN 0-7509-4031-X | pages=.153–6 }}</ref> а паузата ги скратила кариерите на некои од другите, вклучително и Бастин и Дрејк. Згора на тоа догот од изградбата на Хајбери и трошоците за поправање на воената штета биле тежок финансиски товар за клубот. Арсенал имал големи проблеми кога продолжиле натпреварувањата во 1946. Изгубиле со вкупен резултат 6–1 од [[Вест Хем Јунајтед]] во третата рунда на ФА Купот во сезоната 1945–46, и по продолжувањето на Првата Дивизија во 1946-47, клубот завршил на 13 позиција, најлш пласман во 17 години.<ref name="fchd"/> Џорџ Алисон решил да се пензионира на крајот на таа сезона, по што бил заменет од неговиот асистент [[Том Витакер]], долгогодишен член на Арсенал кој бил тренер во времето на Чепман. Витакер ја започнал својата кариера со успех, освојувајќи ја лигата во сезоната 1947–48; на чело на тимот бил капитенот [[Џо Мерсер]] кој бил столб во одбраната и [[Рег Луис]] и [[Рони Рук]] кои биле задолжени за голови, Арсенал биле на врвот на табелата од октомври сè до крајот, освојувајќи ја титулата со седум бода предност.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.rsssf.com/engpaul/FLA/1947-48.html | title=Season 1947–48 | work=RSSSF | accessdate=2007-05-14 }}</ref> Сепак поради просечната возраст на тимот (Рук и Мерсер биле над триесет години, како и [[Денис Комптон|Денис]] и [[Лесли Комптон]]), долгорочен успех бил невозможен. Како одговор на сето тоа Витакер донел помлади играчи како [[Даг Лишман]], [[Алекс Форбс]] и [[Клиф Холтон]].<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=92–93 }}</ref> Иако не успеале да ја одбранат титулата, подмладениот состав го освоил ФА Купот во сезоната 1949–50, со двата гола на Рег Луис во победата од 2–0 над Ливерпул. Во сезоната 1951-52 клубот за малку ќе успеел да освои Двојна Круна , но завршиле со празни раце; поради серија на повреди и густиот распоред на крајот од сезоната Арсенал ги загубиле последнит два натпревари, вклучително и директниот двобој со тимот кој потоа станал шампион [[Манчестер Јунајтед]] на [[Олд Трафорд]] во последното коло од сезоната;<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.98 }}</ref> по поразот од 6-1, Топчиите завршиле на трето место, со ист број бодови со Тотенхем.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.rsssf.com/engpaul/FLA/1951-52.html | title=Season 1951–52 | work=RSSSF | accessdate=2007-05-04 }}</ref> Една недела подоцна Арсенал играле со Њукасл во финалето од ФА Купот. Неколку првотимци кои се опоравувале од повреди биле избрзано вратени во составот; [[Воли Барнс]] бил изваден поради повреда на коленото во 35 минута (измените не биле дозволени тогаш), и Арсенал со десет играчи на теренот подоцна ги загубил и Холтон, [[Дон Ропер|Ропер]] и [[Реј Даниел|Даниел]] поради повреди, што значи дека до крајот на натпреварот имале само седум здрави играчи на терен;<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.99 }}</ref> со бројната предност Њукасл успеале да победат со 1-0 со голот на [[Џорџ Робледо]]. И покрај претходната разочарувачка сезона, Арсенал ја освоил својата седма титула во лигата во сезоната 1952-53; во една од најблиските трки до титулата го надминале [[Престон Норт Енд]] за да ја освојат титулата со повисок просек на голови откако завршиле со ист број бодови.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.rsssf.com/engpaul/FLA/1952-53.html | title=Season 1952–53 | work=RSSSF | accessdate=2007-05-04 }}</ref> Кога сите мислеле дека Престон ќе ја земе титулата откако го победиле Арсенал со 2-0 на претпоследниот натпревар, Арсенал се вратил со победа над [[Барнли ФК]] од 3-2 и ја земал титулата со 0,099% подобар просек.<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.100 }}</ref> Тоа бил последен трофеј на Арсенал, во наредните седумнаесет години тимот почнал да опаѓа во формата особено по ненадејната смрт на Том Витакер во октомври 1956. Со намалувањето на среќата на клубот, се намалил и бројот на ѕвезди кои би потпишале со него. Единствен значаен исклучок е [[Велс|велшкиот]] голман [[Џек Келси]]. Од друга страна пак, младите надежни фудбалери од Академијата, како [[Дејвид Херд]], оделе во поуспешните клубови. [[Џек Крајстон]] и [[Џорџ Свиндин]], двајцата поранешни играчи на Арсенал, го наследиле Витакер но не можеле да ги повторат неговите успеси. Освен завршувањето на трето место во сезоната 1958–59 и петто во сезоните 1955–56 и 1956–57, клубот најчесто завршувал на средината на табелата.<ref name="fchd">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.fchd.info/ARSENAL.HTM | title=Arsenal | work=Football Club History Database | accessdate=2007-05-02 }}</ref> Ни во ФА Купот тимот немал многу среќа — по стигнувањето до финалето во сезоната 1951–52, не поминал по четвртфиналето до сезоната 1970–71.<ref name="fchd"/> За да биде ситуацијата уште полоша, нивниот сосед и најголем соперник Тотенхем Хотспур во сезоната 1960–61 ја освоил Двојната Круна. Во 1962, Арсенал направи храбар но неуспешен потег со назначувањето на поранешниот капитен на Англија и на Вулверхемптон [[Били Рајт]] за менаџер и покрај неговиот недостаток на искуство како менаџер или пак со клубот. Како и неговите непосредни претходници на менаџерската позиција, и Рајт бил неуспешен, иако под негово раководство клубот го направил своето деби во [[УЕФА|европското]] натпреварување, во [[Куп на Саемски Градови|Купот на Саемски Градови]] во сезоната 1963-64 по завршувањето на седма позиција во сезоната 1962–63.<ref name="fchd"/> Во сезоната 1965-66, последната на Рајт Арсенал завршил на 14 место, најниска позиција за клубот во последните 36 години, исто така имал и најмала посетеност на Хајбери — 4554 на натпревар против [[Лидз Јунајтед]] на [[5 мај]] [[1966]].<ref name="attendances"/><ref>Сепак, паралелно со натпреварот на [[телевизија]] во живо се пренесувало финалето од [[Куп на Победниците на Куповите|Купот на Победниците на Куповите]] помеѓу [[Борусија Дортмунд]] и [[Ливерпул ФК|Ливерпул]]. Бидејќи ова било редок настан во тоа време, а натпреварот Арсенал ''против'' Лидз Јунајтед немал големо значење за двата тима, што може да биде една од причините за малата посетеност.</ref> Единствен играч на Арсенал којвлегол во победничкиот состав на Англија на [[Светско Првенство|Светското Првенство]] во 1966 година бил [[Џорџ Истам]], кој воопшто не заиграл на Првенството.<ref>{{Наведена мрежна страница 1965-66 | url=http://www.englandfootballonline.com/CmpWC/CmpWC1966Squad.html | title=England in World Cup 1966: Squad Records | work=England Football Online | accessdate=2007-05-02 }}</ref> Рајт бил отпуштен од одборот летото 1966,<ref>{{наведена книга | author=Soar & Tyler | year=2005 | title=The Official Illustrated History of Arsenal | pages=.103 }}</ref> и на негово место бил назначен клупскиот [[физиотерапевт]] [[Берти Ми]]. Одборот не можел ни да замисли кога го назначиле дека Ми потполно ќе ја смени среќата на клубот и го одвел до успеси и во Европа и дома во престојните пет години. == Поврзано == * [[Историја на Арсенал (1966–сегашност)]] за клупската историја по 1966 година. == Белешки == {{reflist|2}} == Библиографија и дополнителни извори == ;Мрежни места * {{Наведена мрежна страница | title=Club History | work=Arsenal.com | url=http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=the+club&article=344295&lid=History&Title=Club+History | accessdate=28 април 2008 | archive-date=2008-01-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080116011006/http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=the+club&article=344295&lid=History&Title=Club+History | url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница | title=History of Arsenal FC | work=Arsenal-Mania | url=http://arsenal-mania.com/articles/History-of-Arsenal/10/ | accessdate=28 април 2008 | archive-date=2007-05-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070503203418/http://arsenal-mania.com/articles/History-of-Arsenal/10/ | url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница | title=The History of Arsenal Football Club | work=Arseweb | url=http://www.arseweb.com/history/history1.html | accessdate=28 април 2008 | archive-date=2007-08-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070809075505/http://www.arseweb.com/history/history1.html | url-status=dead }} ;Книги * {{наведена книга | author=Joy, Bernard | title=Forward Arsenal! | publisher=Phoenix House | year=1952 }} * {{наведена книга | author=Maidment, Jem | title=The Official Arsenal 100 Greatest Games | publisher=Hamlyn | year=2005 | id=ISBN 0-600-61376-3 }} * {{наведена книга | author=Roper, Alan | title=The Real Arsenal Story: In the Days of Gog | publisher=Wherry | year=2003 | id=ISBN 0-9546259-0-0 }} * {{наведена книга | author=Soar, Phil & Tyler, Martin | title=The Official Illustrated History of Arsenal | publisher=Hamlyn | year=2005 | id=ISBN 0-600-61344-5}} * {{наведена книга | author=Spurling, Jon | title=Rebels For The Cause: The Alternative History of Arsenal Football Club | publisher=Mainstream | year=2004 | id=ISBN 0-575-40015-3 }} * {{наведена книга | author=Weaver, Graham | title=Gunners' Glory: 14 Milestones in Arsenal's History | publisher=Mainstream | year=2005 | id=ISBN 1-84018-667-4 }} <br /> <!--[[Категорија:Историја на спортот во Лондон|Арсенал 1886]] [[Категорија:Историја на англискиот фудбал|Арсенал 1886-1966]] [[Категорија:Историја на клупски фудбал|Арсенал 1886-1966]]--> [[Категорија:ФК Арсенал]] cev5zp92yqtyltcl5bz9oe3letf7mac 0 48278 5629726 4338973 2026-09-18T08:00:58Z Buli 2648 5629726 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = International Criminal Tribunal<br />for the former Yugoslavia |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Four years |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991''', вообичаено нарекуван '''Меѓународен суд за воени злосторства во поранешна Југославија''' е тело на [[Обединетите Нации]] воспоставено да ги гони прекршителите на хуманитарното право и обичаите на војување во конфликтите на територијата на поранешна [[Југославија]]. Воспоставен е со резолуцијата 827 на [[Советот за безбедност на ОН]], по иницијатива на тогашниот германски министер за надворешни работи [[Клаус Кинкел]]. Составен е од комори, архива и обвинителство, и вкупно во него работат 1200 луѓе. За разлика од [[Меѓународниот кривичен суд]] и [[Меѓународниот суд на правдата]], кои исто така се во Хаг, овој суд е поставен ад-хок, односно не е постојан. Планирано е да заврши со сите судења до 2009 година, а со сите жалбени постапки до 2010, и потоа да престане со работа. Судот има јурисдикција над четири групи на криминал извршен во поранешна Југославија од 1991.: :- тешки прекршувања на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949., :- прекршувања на законите и обичаите на војувањето, :- геноцид и :- злосторства против човештвото. Судот може да суди само поединци, но не и држави или политички организации. Максималната казна што може да ја изрече е доживотен затвор. Разни земји имаат потпишано договори со ОН за спроведување на издржувањето на казните на осудените. Познат е кај нас по тоа што голем број политички водачи од државите на поранешна Југославија завршија како негови осуденици, а од Македонија [[Љубе Бошкоски]] беше обвинет, суден и ослободен во 2008. за убиство на 10 цивили во с. Љуботен, Скопско. Неговиот соработник [[Јохан Тарчуловски]] е осуден во 2008. за истото дело на 12 години, но пресудата е во жалбена постапка. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] 9vettvx5qq3vongdfzfdb9w2glj6vix 5629727 5629726 2026-09-18T08:04:18Z Buli 2648 5629727 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Four years |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991''', вообичаено нарекуван '''Меѓународен суд за воени злосторства во поранешна Југославија''' е тело на [[Обединетите Нации]] воспоставено да ги гони прекршителите на хуманитарното право и обичаите на војување во конфликтите на територијата на поранешна [[Југославија]]. Воспоставен е со резолуцијата 827 на [[Советот за безбедност на ОН]], по иницијатива на тогашниот германски министер за надворешни работи [[Клаус Кинкел]]. Составен е од комори, архива и обвинителство, и вкупно во него работат 1200 луѓе. За разлика од [[Меѓународниот кривичен суд]] и [[Меѓународниот суд на правдата]], кои исто така се во Хаг, овој суд е поставен ад-хок, односно не е постојан. Планирано е да заврши со сите судења до 2009 година, а со сите жалбени постапки до 2010, и потоа да престане со работа. Судот има јурисдикција над четири групи на криминал извршен во поранешна Југославија од 1991.: :- тешки прекршувања на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949., :- прекршувања на законите и обичаите на војувањето, :- геноцид и :- злосторства против човештвото. Судот може да суди само поединци, но не и држави или политички организации. Максималната казна што може да ја изрече е доживотен затвор. Разни земји имаат потпишано договори со ОН за спроведување на издржувањето на казните на осудените. Познат е кај нас по тоа што голем број политички водачи од државите на поранешна Југославија завршија како негови осуденици, а од Македонија [[Љубе Бошкоски]] беше обвинет, суден и ослободен во 2008. за убиство на 10 цивили во с. Љуботен, Скопско. Неговиот соработник [[Јохан Тарчуловски]] е осуден во 2008. за истото дело на 12 години, но пресудата е во жалбена постапка. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] i11r3nj9p7bf51yqb2mekw51r0f62mx 5629728 5629727 2026-09-18T08:05:21Z Buli 2648 5629728 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991''', вообичаено нарекуван '''Меѓународен суд за воени злосторства во поранешна Југославија''' е тело на [[Обединетите Нации]] воспоставено да ги гони прекршителите на хуманитарното право и обичаите на војување во конфликтите на територијата на поранешна [[Југославија]]. Воспоставен е со резолуцијата 827 на [[Советот за безбедност на ОН]], по иницијатива на тогашниот германски министер за надворешни работи [[Клаус Кинкел]]. Составен е од комори, архива и обвинителство, и вкупно во него работат 1200 луѓе. За разлика од [[Меѓународниот кривичен суд]] и [[Меѓународниот суд на правдата]], кои исто така се во Хаг, овој суд е поставен ад-хок, односно не е постојан. Планирано е да заврши со сите судења до 2009 година, а со сите жалбени постапки до 2010, и потоа да престане со работа. Судот има јурисдикција над четири групи на криминал извршен во поранешна Југославија од 1991.: :- тешки прекршувања на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949., :- прекршувања на законите и обичаите на војувањето, :- геноцид и :- злосторства против човештвото. Судот може да суди само поединци, но не и држави или политички организации. Максималната казна што може да ја изрече е доживотен затвор. Разни земји имаат потпишано договори со ОН за спроведување на издржувањето на казните на осудените. Познат е кај нас по тоа што голем број политички водачи од државите на поранешна Југославија завршија како негови осуденици, а од Македонија [[Љубе Бошкоски]] беше обвинет, суден и ослободен во 2008. за убиство на 10 цивили во с. Љуботен, Скопско. Неговиот соработник [[Јохан Тарчуловски]] е осуден во 2008. за истото дело на 12 години, но пресудата е во жалбена постапка. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] js1jhcuny8c4l83okj8bvqjo4dla8qh 5629729 5629728 2026-09-18T08:09:13Z Buli 2648 5629729 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија''' (МКСЈ; англиски: *International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia*, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] ah076eqyq9z27gwtsf6mve8iflguhjn 5629730 5629729 2026-09-18T08:10:27Z Buli 2648 5629730 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија''' (МКСЈ; англиски: *International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia*, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. ==Белешки== {{notelist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] pvu6ezsoca26fdhlsh5wxzdds8txvyi 5629731 5629730 2026-09-18T08:12:23Z Buli 2648 5629731 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија'''{{efn|Официјално "'''Меѓународниот суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991'''"}} (МКСЈ; {{langx|en|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. ==Белешки== {{notelist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] 1appu6obd6pz7rzow2caziwhtg2w8ia 5629732 5629731 2026-09-18T08:13:09Z Buli 2648 5629732 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија'''{{efn|Официјално "'''Меѓународен суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991'''"}} (МКСЈ; {{langx|en|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. ==Белешки== {{notelist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] 22qvtwyoq3pebhf5elg83ilsg9234rn 5629776 5629732 2026-09-18T11:38:47Z Buli 2648 5629776 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија'''{{efn|Официјално "'''Меѓународен суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991'''"}} (МКСЈ; {{langx|en|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. == Организација == МКТЈ бил составен од три главни органи: Судските совети (Chambers), Канцеларијата на обвинителот (Office of the Prosecutor) и Секретаријатот (Registry). Овие три органи имале различни и меѓусебно одделени функции. === Судски совети === Судските совети биле судскиот орган на Трибуналот. Тие одлучувале за вината или невиноста на обвинетите, изрекувале казни и одлучувале по други судски прашања. Судскиот систем на МКТЈ бил организиран во три првостепени судски совети и Апелационен совет. Секој Првостепен совет бил составен од три судии. Во текот на различни периоди, составот можел да биде дополнет со судии ad litem, односно судии назначени за конкретни судски постапки. На тој начин Трибуналот можел да го приспособува бројот на судии кон обемот на предметите. Секој предмет пред Првостепениот совет го разгледувале тројца судии, при што најмалку еден морал да биде постојан судија. Во постапките пред МКТЈ немало порота. Судскиот совет ја оценувал изведената доказна материја и донесувал одлука. Обвинителството го носело товарот на докажување, а стандардот бил „надвор од разумно сомнение“. === Канцеларија на обвинителот === Канцеларијата на обвинителот била независен орган одговорен за истрагите и кривичното гонење. Обвинителот бил одговорен за истражување на сериозни повреди на меѓународното хуманитарно право и за поднесување обвиненија против лица за кои постоеле доволно докази. Обвинителот бил независен и не смеел да прима упатства од влади, меѓународни организации или од другите органи на Трибуналот. За разлика од националните судски системи во кои може да постои истражен судија, во МКТЈ немало истражен судија. Обвинителот одлучувал кога да започне истрага, кои дејствија да ги истражува, кои лица да ги гони и кои обвиненија да ги поднесе. Сепак, обвинението морало да биде потврдено од судија пред обвинетиот да биде формално обвинет и да биде издаден налог за апсење. Канцеларијата била организирана околу истражувачки, обвинителски и жалбени функции. Во различни периоди имала Оддел за истраги, Оддел за обвинителство, оддели за жалби, информации и докази, како и теренски канцеларии. Подоцна, согласно со стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, структурата била приспособена и истрагите и обвинителската работа функционирале во поинтегрирана форма. Обвинителот бил назначуван од Советот за безбедност на ООН, со мандат од четири години со можност за повторно назначување, додека заменик-обвинителот бил назначуван од генералниот секретар на ООН. === Секретаријат === Секретаријатот (Registry) бил административниот и поддржувачкиот орган на Трибуналот. Со него раководел секретар (Registrar), назначуван од генералниот секретар на ООН. Неговата улога била многу поширока од вообичаената административна служба на суд. Секретаријатот обезбедувал административна, техничка и логистичка поддршка за Судските совети, обвинителството и одбраната. ==Белешки== {{notelist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] sab05bj8f6d9m42jfdg2vcfkqrj6j1x 5629801 5629776 2026-09-18T11:44:49Z Buli 2648 /* Секретаријат */ 5629801 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија'''{{efn|Официјално "'''Меѓународен суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991'''"}} (МКСЈ; {{langx|en|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. == Организација == МКТЈ бил составен од три главни органи: Судските совети (Chambers), Канцеларијата на обвинителот (Office of the Prosecutor) и Секретаријатот (Registry). Овие три органи имале различни и меѓусебно одделени функции. === Судски совети === Судските совети биле судскиот орган на Трибуналот. Тие одлучувале за вината или невиноста на обвинетите, изрекувале казни и одлучувале по други судски прашања. Судскиот систем на МКТЈ бил организиран во три првостепени судски совети и Апелационен совет. Секој Првостепен совет бил составен од три судии. Во текот на различни периоди, составот можел да биде дополнет со судии ad litem, односно судии назначени за конкретни судски постапки. На тој начин Трибуналот можел да го приспособува бројот на судии кон обемот на предметите. Секој предмет пред Првостепениот совет го разгледувале тројца судии, при што најмалку еден морал да биде постојан судија. Во постапките пред МКТЈ немало порота. Судскиот совет ја оценувал изведената доказна материја и донесувал одлука. Обвинителството го носело товарот на докажување, а стандардот бил „надвор од разумно сомнение“. === Канцеларија на обвинителот === Канцеларијата на обвинителот била независен орган одговорен за истрагите и кривичното гонење. Обвинителот бил одговорен за истражување на сериозни повреди на меѓународното хуманитарно право и за поднесување обвиненија против лица за кои постоеле доволно докази. Обвинителот бил независен и не смеел да прима упатства од влади, меѓународни организации или од другите органи на Трибуналот. За разлика од националните судски системи во кои може да постои истражен судија, во МКТЈ немало истражен судија. Обвинителот одлучувал кога да започне истрага, кои дејствија да ги истражува, кои лица да ги гони и кои обвиненија да ги поднесе. Сепак, обвинението морало да биде потврдено од судија пред обвинетиот да биде формално обвинет и да биде издаден налог за апсење. Канцеларијата била организирана околу истражувачки, обвинителски и жалбени функции. Во различни периоди имала Оддел за истраги, Оддел за обвинителство, оддели за жалби, информации и докази, како и теренски канцеларии. Подоцна, согласно со стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, структурата била приспособена и истрагите и обвинителската работа функционирале во поинтегрирана форма. Обвинителот бил назначуван од Советот за безбедност на ООН, со мандат од четири години со можност за повторно назначување, додека заменик-обвинителот бил назначуван од генералниот секретар на ООН. === Секретаријат === Секретаријатот (Registry) бил административниот и поддржувачкиот орган на Трибуналот. Со него раководел секретар (Registrar), назначуван од генералниот секретар на ООН. Неговата улога била многу поширока од вообичаената административна служба на суд. Секретаријатот обезбедувал административна, техничка и логистичка поддршка за Судските совети, обвинителството и одбраната. == Осудени == {{Sticky header}}{{sort under}} {| class="wikitable sortable sticky-header sort-under" style="text-align:left" |- style="font-size:85%" !Име !Обвинет !{{Abbr|Г|Геноцид}} !{{Abbr|Ч|Злосторства против човештвото}} !{{Abbr|В|Прекршувања на законите и обичаите на војувањето}} !{{Abbr|ЖК|Тешки повреди на Женевските конвенции}} !Пресуда !Состојба ! class="unsortable" |{{Abbr|О|Обвинение}} |- |{{Sortname|Златко|Алексовски}} |{{Dts|1998|јануари|6|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 |7 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 14 ноември 2001 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/aleksovski/ind/en/al-ii950714e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Zlatko Aleksovski''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Тихомир|Блашкиќ}} |{{Dts|1997|јуни|24|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |4 | align="center" style="background:#FFCCCC" |8 | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 |9 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 2 август 2004 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/blaskic/ind/en/bla-ii950809e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Tihomir Blaškić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Душко|Тадиќ}} |{{Dts|1996|мај|7|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 |20 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 17 јули 2008 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/tadic/ind/en/tad-ii950113e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Duško Tadić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Анто|Фурунџија}} |{{Dts|1998|јуни|8|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 |10 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 17 август 2004 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/furundzija/ind/en/fur-ii950112e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Anto Furundžija''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Дражен|Ердeмовиќ}} |{{Dts|1998|март|5|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |1 | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} |5 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 13 август 1999 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/erdemovic/ind/en/erd-ii960408e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Dražen Erdemović''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Горан|Јелисиќ}} |{{Dts|1995|декември|21|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |15 | align="center" style="background:#FFCCCC" |16 | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} |40 години затвор |Отслужува казна во Белгија | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/jelisic/ind/en/jel-ii951201e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Goran Jelisić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Радислав|Крстиќ}} |{{Dts|2000|март|13|format=dmy}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |1 | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |4 | align="center" style="background:#FFCCCC" |1 |35 години затвор |Отслужува казна | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/krstic/ind/en/krs-ii980729e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Radislav Krstić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Милан|Лукиќ}} |{{Dts|2000|октомври|20|format=dmy}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |1 | align="center" style="background:#FFCCCC" |7 | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 |Доживотен затвор |Отслужува казна | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/lukic_lukic/ind/en/luk-ii030722e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Milan Lukić and Sredoje Lukić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Средоје|Лукиќ}} |{{Dts|2000|октомври|20|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |4 | align="center" style="background:#FFCCCC" |4 | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 |27 години затвор |Отслужува казна во Норвешка | align="center" |<ref name="Lukic indictment">{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/lukic_lukic/ind/en/luk-ii030722e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Milan Lukić and Sredoje Lukić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Јохан|Тарчуловски}} |{{Dts|2004|март|15|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} |12 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 8 април 2013 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/boskoski_tarculovski/ind/en/bos-ii040719e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Ljube Boškoski and Johan Tarčulovski''|publisher=ICTY}}</ref> |} {| |} ==Белешки== {{notelist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] hjqrvmlhhxtzhofmg3tjvvua87lzf45 5629802 5629801 2026-09-18T11:45:25Z Buli 2648 /* Белешки */ 5629802 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија'''{{efn|Официјално "'''Меѓународен суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991'''"}} (МКСЈ; {{langx|en|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. == Организација == МКТЈ бил составен од три главни органи: Судските совети (Chambers), Канцеларијата на обвинителот (Office of the Prosecutor) и Секретаријатот (Registry). Овие три органи имале различни и меѓусебно одделени функции. === Судски совети === Судските совети биле судскиот орган на Трибуналот. Тие одлучувале за вината или невиноста на обвинетите, изрекувале казни и одлучувале по други судски прашања. Судскиот систем на МКТЈ бил организиран во три првостепени судски совети и Апелационен совет. Секој Првостепен совет бил составен од три судии. Во текот на различни периоди, составот можел да биде дополнет со судии ad litem, односно судии назначени за конкретни судски постапки. На тој начин Трибуналот можел да го приспособува бројот на судии кон обемот на предметите. Секој предмет пред Првостепениот совет го разгледувале тројца судии, при што најмалку еден морал да биде постојан судија. Во постапките пред МКТЈ немало порота. Судскиот совет ја оценувал изведената доказна материја и донесувал одлука. Обвинителството го носело товарот на докажување, а стандардот бил „надвор од разумно сомнение“. === Канцеларија на обвинителот === Канцеларијата на обвинителот била независен орган одговорен за истрагите и кривичното гонење. Обвинителот бил одговорен за истражување на сериозни повреди на меѓународното хуманитарно право и за поднесување обвиненија против лица за кои постоеле доволно докази. Обвинителот бил независен и не смеел да прима упатства од влади, меѓународни организации или од другите органи на Трибуналот. За разлика од националните судски системи во кои може да постои истражен судија, во МКТЈ немало истражен судија. Обвинителот одлучувал кога да започне истрага, кои дејствија да ги истражува, кои лица да ги гони и кои обвиненија да ги поднесе. Сепак, обвинението морало да биде потврдено од судија пред обвинетиот да биде формално обвинет и да биде издаден налог за апсење. Канцеларијата била организирана околу истражувачки, обвинителски и жалбени функции. Во различни периоди имала Оддел за истраги, Оддел за обвинителство, оддели за жалби, информации и докази, како и теренски канцеларии. Подоцна, согласно со стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, структурата била приспособена и истрагите и обвинителската работа функционирале во поинтегрирана форма. Обвинителот бил назначуван од Советот за безбедност на ООН, со мандат од четири години со можност за повторно назначување, додека заменик-обвинителот бил назначуван од генералниот секретар на ООН. === Секретаријат === Секретаријатот (Registry) бил административниот и поддржувачкиот орган на Трибуналот. Со него раководел секретар (Registrar), назначуван од генералниот секретар на ООН. Неговата улога била многу поширока од вообичаената административна служба на суд. Секретаријатот обезбедувал административна, техничка и логистичка поддршка за Судските совети, обвинителството и одбраната. == Осудени == {{Sticky header}}{{sort under}} {| class="wikitable sortable sticky-header sort-under" style="text-align:left" |- style="font-size:85%" !Име !Обвинет !{{Abbr|Г|Геноцид}} !{{Abbr|Ч|Злосторства против човештвото}} !{{Abbr|В|Прекршувања на законите и обичаите на војувањето}} !{{Abbr|ЖК|Тешки повреди на Женевските конвенции}} !Пресуда !Состојба ! class="unsortable" |{{Abbr|О|Обвинение}} |- |{{Sortname|Златко|Алексовски}} |{{Dts|1998|јануари|6|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 |7 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 14 ноември 2001 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/aleksovski/ind/en/al-ii950714e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Zlatko Aleksovski''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Тихомир|Блашкиќ}} |{{Dts|1997|јуни|24|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |4 | align="center" style="background:#FFCCCC" |8 | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 |9 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 2 август 2004 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/blaskic/ind/en/bla-ii950809e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Tihomir Blaškić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Душко|Тадиќ}} |{{Dts|1996|мај|7|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 |20 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 17 јули 2008 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/tadic/ind/en/tad-ii950113e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Duško Tadić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Анто|Фурунџија}} |{{Dts|1998|јуни|8|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 |10 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 17 август 2004 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/furundzija/ind/en/fur-ii950112e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Anto Furundžija''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Дражен|Ердeмовиќ}} |{{Dts|1998|март|5|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |1 | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} |5 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 13 август 1999 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/erdemovic/ind/en/erd-ii960408e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Dražen Erdemović''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Горан|Јелисиќ}} |{{Dts|1995|декември|21|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |15 | align="center" style="background:#FFCCCC" |16 | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} |40 години затвор |Отслужува казна во Белгија | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/jelisic/ind/en/jel-ii951201e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Goran Jelisić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Радислав|Крстиќ}} |{{Dts|2000|март|13|format=dmy}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |1 | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |4 | align="center" style="background:#FFCCCC" |1 |35 години затвор |Отслужува казна | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/krstic/ind/en/krs-ii980729e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Radislav Krstić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Милан|Лукиќ}} |{{Dts|2000|октомври|20|format=dmy}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |1 | align="center" style="background:#FFCCCC" |7 | align="center" style="background:#FFCCCC" |5 | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 |Доживотен затвор |Отслужува казна | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/lukic_lukic/ind/en/luk-ii030722e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Milan Lukić and Sredoje Lukić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Средоје|Лукиќ}} |{{Dts|2000|октомври|20|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |4 | align="center" style="background:#FFCCCC" |4 | align="center" style="background:#FFCCCC" |2 |27 години затвор |Отслужува казна во Норвешка | align="center" |<ref name="Lukic indictment">{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/lukic_lukic/ind/en/luk-ii030722e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Milan Lukić and Sredoje Lukić''|publisher=ICTY}}</ref> |- |{{Sortname|Јохан|Тарчуловски}} |{{Dts|2004|март|15|format=dmy}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} | align="center" style="background:#FFCCCC" |3 | align="center" style="background:#C0C0C0" |{{Sort|0|—}} |12 години затвор |Отслужена; предвремено ослободен на 8 април 2013 | align="center" |<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/boskoski_tarculovski/ind/en/bos-ii040719e.pdf|title=Indictment: ''Prosecutor v. Ljube Boškoski and Johan Tarčulovski''|publisher=ICTY}}</ref> |} {| |} ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] ihlt0voen2buajlatpxqxohodg6a6jv 5629810 5629802 2026-09-18T11:54:12Z Buli 2648 /* Осудени */ 5629810 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија'''{{efn|Официјално "'''Меѓународен суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991'''"}} (МКСЈ; {{langx|en|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. == Организација == МКТЈ бил составен од три главни органи: Судските совети (Chambers), Канцеларијата на обвинителот (Office of the Prosecutor) и Секретаријатот (Registry). Овие три органи имале различни и меѓусебно одделени функции. === Судски совети === Судските совети биле судскиот орган на Трибуналот. Тие одлучувале за вината или невиноста на обвинетите, изрекувале казни и одлучувале по други судски прашања. Судскиот систем на МКТЈ бил организиран во три првостепени судски совети и Апелационен совет. Секој Првостепен совет бил составен од три судии. Во текот на различни периоди, составот можел да биде дополнет со судии ad litem, односно судии назначени за конкретни судски постапки. На тој начин Трибуналот можел да го приспособува бројот на судии кон обемот на предметите. Секој предмет пред Првостепениот совет го разгледувале тројца судии, при што најмалку еден морал да биде постојан судија. Во постапките пред МКТЈ немало порота. Судскиот совет ја оценувал изведената доказна материја и донесувал одлука. Обвинителството го носело товарот на докажување, а стандардот бил „надвор од разумно сомнение“. === Канцеларија на обвинителот === Канцеларијата на обвинителот била независен орган одговорен за истрагите и кривичното гонење. Обвинителот бил одговорен за истражување на сериозни повреди на меѓународното хуманитарно право и за поднесување обвиненија против лица за кои постоеле доволно докази. Обвинителот бил независен и не смеел да прима упатства од влади, меѓународни организации или од другите органи на Трибуналот. За разлика од националните судски системи во кои може да постои истражен судија, во МКТЈ немало истражен судија. Обвинителот одлучувал кога да започне истрага, кои дејствија да ги истражува, кои лица да ги гони и кои обвиненија да ги поднесе. Сепак, обвинението морало да биде потврдено од судија пред обвинетиот да биде формално обвинет и да биде издаден налог за апсење. Канцеларијата била организирана околу истражувачки, обвинителски и жалбени функции. Во различни периоди имала Оддел за истраги, Оддел за обвинителство, оддели за жалби, информации и докази, како и теренски канцеларии. Подоцна, согласно со стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, структурата била приспособена и истрагите и обвинителската работа функционирале во поинтегрирана форма. Обвинителот бил назначуван од Советот за безбедност на ООН, со мандат од четири години со можност за повторно назначување, додека заменик-обвинителот бил назначуван од генералниот секретар на ООН. === Секретаријат === Секретаријатот (Registry) бил административниот и поддржувачкиот орган на Трибуналот. Со него раководел секретар (Registrar), назначуван од генералниот секретар на ООН. Неговата улога била многу поширока од вообичаената административна служба на суд. Секретаријатот обезбедувал административна, техничка и логистичка поддршка за Судските совети, обвинителството и одбраната. == Осудени == {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! Име ! Конечна казна ! Статус ! Case |- | Златко Алексовски || 7 години || Отслужена (предвремено ослободен) || IT-95-14/1 |- | Харадин Бала || 13 години || Отслужена || IT-03-66 |- | Предраг Бановиќ || 8 години || Отслужена || IT-02-65/1 |- | Видоје Благојевиќ || 15 години || Отслужена || IT-02-60 |- | Тихомир Блашкиќ || 9 години || Отслужена || IT-95-14 |- | Љубомир Боровчанин || 17 години || Отслужена || IT-05-88 |- | Лахи Брахимај || 6 години || Отслужена || IT-04-84 |- | Радослав Брѓанин || 30 години || Отслужена (починал 2022) || IT-99-36 |- | Мирослав Брало || 20 години || Отслужува (Шведска) || IT-95-17 |- | Марио Черкез || 6 години || Отслужена || IT-95-14/2 |- | Ранко Чешиќ || 18 години || Отслужена || IT-95-10/1 |- | Валентин Ќориќ || 16 години || Отслужена (предвремено) || IT-04-74 |- | Хазим Делиќ || 18 години || Отслужена || IT-96-21 |- | Дамир Дошен || 5 години || Отслужена || IT-95-8/1 |- | Властимир Ѓорѓевиќ || 18 години || Отслужува (Германија) || IT-05-87/1 |- | Дражен Ердемовиќ || 5 години || Отслужена || IT-96-22 |- | Анто Фурунџија || 10 години || Отслужена || IT-95-17/1 |- | Станислав Галиќ || Доживотен || Отслужува (Германија) || IT-98-29 |- | Енвер Хаџихасановиќ || 3,5 години || Отслужена || IT-01-47 |- | Драган Јокиќ || 9 години || Отслужена || IT-02-60 |- | Миодраг Јокиќ || 7 години || Отслужена || IT-02-42 |- | Драго Јосиповиќ || 12 години || Отслужена || IT-95-16 |- | Драган Колунџија || 3 години || Отслужена || IT-95-8 |- | Дарио Кордиќ || 25 години || Отслужена || IT-95-14/2 |- | Милојица Кос || 6 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Радомир Ковач || 20 години || Отслужена || IT-96-23 & 23/1 |- | Момчило Крајишник || 20 години || Отслужена || IT-00-39 |- | Радислав Крстиќ || 35 години || Отслужува || IT-98-33 |- | Амир Кубура || 2 години || Отслужена || IT-01-47 |- | Драгољуб Кунарац || 28 години || Отслужува (Германија) || IT-96-23 & 23/1 |- | Мирослав Квочка || 7 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Есад Ланџо || 15 години || Отслужена || IT-96-21 |- | Владимир Лазаревиќ || 14 години || Отслужена || IT-05-87 |- | Милан Лукиќ || Доживотен || Отслужува (Естонија) || IT-98-32/1 |- | Средоје Лукиќ || 27 години || Отслужува (Норвешка) || IT-98-32/1 |- | Милан Мартиќ || 35 години || Отслужува (Естонија) || IT-95-11 |- | Винко Мартиновиќ || 18 години || Отслужена || IT-98-34 |- | Радивоје Милетиќ || 18 години || Отслужува || IT-05-88 |- | Драгомир Милошевиќ || 29 години || Отслужува (Естонија) || IT-98-29/1 |- | Дарко Мрѓа || 17 години || Отслужена || IT-02-59 |- | Здравко Мучиќ || 9 години || Отслужена || IT-96-21 |- | Младен Налетилиќ || 20 години || Отслужена || IT-98-34 |- | Драган Николиќ || 20 години || Отслужена || IT-94-2 |- | Момир Николиќ || 20 години || Отслужена || IT-02-60/1 |- | Драган Обреновиќ || 17 години || Отслужена || IT-02-60/2 |- | Драгољуб Ојданиќ || 15 години || Отслужена || IT-05-87 |- | Винко Пандуревиќ || 13 години || Отслужена || IT-05-88 |- | Небојша Павковиќ || 22 години || Отслужува || IT-05-87 |- | Миливој Петковиќ || 20 години || Отслужена (предвремено) || IT-04-74 |- | Билјана Плавшиќ || 11 години || Отслужена || IT-00-39 & 40/1 |- | Вујадин Поповиќ || Доживотен || Отслужува || IT-05-88 |- | Драгољуб Прцаќ || 5 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Јадранко Прлиќ || 25 години || Отслужува (В. Британија) || IT-04-74 |- | Берислав Пушиќ || 10 години || Отслужена (предвремено) || IT-04-74 |- | Млаѓо Радиќ || 20 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Ивица Рајиќ || 12 години || Отслужена || IT-95-12 |- | Владимир Шантиќ || 18 години || Отслужена || IT-95-16 |- | Душко Сикирица || 15 години || Отслужена || IT-95-8 |- | Франко Симатовиќ || 15 години || Отслужена || MICT-15-96 |- | Благоје Симиќ || 15 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Милан Симиќ || 5 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Никола Шаиновиќ || 18 години || Отслужена || IT-05-87 |- | Војислав Шешељ || 10 години || Отслужена (веќе издржана) || MICT-16-99 |- | Веселин Шљиванчанин || 10 години || Отслужена || IT-95-13/1 |- | Павле Стругар || 7,5 години || Отслужена || IT-01-42 |- | Бруно Стојиќ || 20 години || Отслужува (Австрија) || IT-04-74 |- | Миломир Стакиќ || 40 години || Отслужува (Франција) || IT-97-24 |- | Миќо Станишиќ || 22 години || Отслужува (Полска) || IT-08-91 |- | Душко Тадиќ || 20 години || Отслужена || IT-94-1 |- | Мирослав Тадиќ || 8 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Јохан Тарчуловски || 12 години || Отслужена || IT-04-82 |- | Стеван Тодоровиќ || 10 години || Отслужена || IT-95-9/1 |- | Митар Васиљевиќ || 15 години || Отслужена || IT-98-32 |- | Зоран Вуковиќ || 12 години || Отслужена || IT-96-23 & 23/1 |- | Симо Зариќ || 6 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Драган Зеленовиќ || 15 години || Отслужена || IT-96-23/2 |- | Зоран Жигиќ || 25 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Стојан Жупљанин || 22 години || Отслужува || IT-08-91 |- | Ратко Младиќ || Доживотен || Починал во притвор (27 август 2026) || IT-09-92 / MICT-13-56 |- | Радован Караџиќ || Доживотен || Отслужува (В. Британија) || IT-95-5/18 / MICT-13-55 |- | Јовица Станишиќ || 15 години || Чека трансфер / отслужува || MICT-15-96 |- | Милан Бабиќ || 13 години || Починал (самоубиство 2006) || IT-03-72 |- | Љубиша Беара || Доживотен || Починал 2017 || IT-05-88 |- | Расим Делиќ || 3 години || Починал 2010 || IT-04-83 |- | Мирослав Дероњиќ || 10 години || Починал 2007 || IT-02-61 |- | Милан Гверо || 5 години || Починал || IT-05-88 |- | Миле Мркшиќ || 20 години || Починал || IT-95-13/1 |- | Драго Николиќ || 35 години || Починал || IT-05-88 |- | Слободан Праљак || 20 години || Починал (самоубиство 2017) || IT-04-74 |- | Здравко Толимир || Доживотен || Починал 2016 || IT-05-88/2 |} ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] 0gc8qyog07us0mbv9y2l9tst2uth0bj 5629812 5629810 2026-09-18T11:56:38Z Buli 2648 /* Осудени */ 5629812 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија'''{{efn|Официјално "'''Меѓународен суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991'''"}} (МКСЈ; {{langx|en|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. == Организација == МКТЈ бил составен од три главни органи: Судските совети (Chambers), Канцеларијата на обвинителот (Office of the Prosecutor) и Секретаријатот (Registry). Овие три органи имале различни и меѓусебно одделени функции. === Судски совети === Судските совети биле судскиот орган на Трибуналот. Тие одлучувале за вината или невиноста на обвинетите, изрекувале казни и одлучувале по други судски прашања. Судскиот систем на МКТЈ бил организиран во три првостепени судски совети и Апелационен совет. Секој Првостепен совет бил составен од три судии. Во текот на различни периоди, составот можел да биде дополнет со судии ad litem, односно судии назначени за конкретни судски постапки. На тој начин Трибуналот можел да го приспособува бројот на судии кон обемот на предметите. Секој предмет пред Првостепениот совет го разгледувале тројца судии, при што најмалку еден морал да биде постојан судија. Во постапките пред МКТЈ немало порота. Судскиот совет ја оценувал изведената доказна материја и донесувал одлука. Обвинителството го носело товарот на докажување, а стандардот бил „надвор од разумно сомнение“. === Канцеларија на обвинителот === Канцеларијата на обвинителот била независен орган одговорен за истрагите и кривичното гонење. Обвинителот бил одговорен за истражување на сериозни повреди на меѓународното хуманитарно право и за поднесување обвиненија против лица за кои постоеле доволно докази. Обвинителот бил независен и не смеел да прима упатства од влади, меѓународни организации или од другите органи на Трибуналот. За разлика од националните судски системи во кои може да постои истражен судија, во МКТЈ немало истражен судија. Обвинителот одлучувал кога да започне истрага, кои дејствија да ги истражува, кои лица да ги гони и кои обвиненија да ги поднесе. Сепак, обвинението морало да биде потврдено од судија пред обвинетиот да биде формално обвинет и да биде издаден налог за апсење. Канцеларијата била организирана околу истражувачки, обвинителски и жалбени функции. Во различни периоди имала Оддел за истраги, Оддел за обвинителство, оддели за жалби, информации и докази, како и теренски канцеларии. Подоцна, согласно со стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, структурата била приспособена и истрагите и обвинителската работа функционирале во поинтегрирана форма. Обвинителот бил назначуван од Советот за безбедност на ООН, со мандат од четири години со можност за повторно назначување, додека заменик-обвинителот бил назначуван од генералниот секретар на ООН. === Секретаријат === Секретаријатот (Registry) бил административниот и поддржувачкиот орган на Трибуналот. Со него раководел секретар (Registrar), назначуван од генералниот секретар на ООН. Неговата улога била многу поширока од вообичаената административна служба на суд. Секретаријатот обезбедувал административна, техничка и логистичка поддршка за Судските совети, обвинителството и одбраната. == Осудени == {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! Име ! Конечна казна ! Статус ! Case |- | Златко Алексовски || 7 години || Отслужена (предвремено ослободен) || IT-95-14/1 |- | Харадин Бала || 13 години || Отслужена || IT-03-66 |- | Предраг Бановиќ || 8 години || Отслужена || IT-02-65/1 |- | Видоје Благојевиќ || 15 години || Отслужена || IT-02-60 |- | Тихомир Блашкиќ || 9 години || Отслужена || IT-95-14 |- | Љубомир Боровчанин || 17 години || Отслужена || IT-05-88 |- | Лахи Брахимај || 6 години || Отслужена || IT-04-84 |- | Радослав Брѓанин || 30 години || Отслужена (починал 2022) || IT-99-36 |- | Мирослав Брало || 20 години || Отслужува (Шведска) || IT-95-17 |- | Марио Черкез || 6 години || Отслужена || IT-95-14/2 |- | Ранко Чешиќ || 18 години || Отслужена || IT-95-10/1 |- | Валентин Ќориќ || 16 години || Отслужена (предвремено) || IT-04-74 |- | Хазим Делиќ || 18 години || Отслужена || IT-96-21 |- | Дамир Дошен || 5 години || Отслужена || IT-95-8/1 |- | Властимир Ѓорѓевиќ || 18 години || Отслужува (Германија) || IT-05-87/1 |- | Дражен Ердемовиќ || 5 години || Отслужена || IT-96-22 |- | Анто Фурунџија || 10 години || Отслужена || IT-95-17/1 |- | Станислав Галиќ || Доживотен || Отслужува (Германија) || IT-98-29 |- | Енвер Хаџихасановиќ || 3,5 години || Отслужена || IT-01-47 |- | Драган Јокиќ || 9 години || Отслужена || IT-02-60 |- | Миодраг Јокиќ || 7 години || Отслужена || IT-02-42 |- | Драго Јосиповиќ || 12 години || Отслужена || IT-95-16 |- | Драган Колунџија || 3 години || Отслужена || IT-95-8 |- | Дарио Кордиќ || 25 години || Отслужена || IT-95-14/2 |- | Милојица Кос || 6 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Радомир Ковач || 20 години || Отслужена || IT-96-23 & 23/1 |- | Момчило Крајишник || 20 години || Отслужена || IT-00-39 |- | Радислав Крстиќ || 35 години || Отслужува || IT-98-33 |- | Амир Кубура || 2 години || Отслужена || IT-01-47 |- | Драгољуб Кунарац || 28 години || Отслужува (Германија) || IT-96-23 & 23/1 |- | Мирослав Квочка || 7 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Есад Ланџо || 15 години || Отслужена || IT-96-21 |- | Владимир Лазаревиќ || 14 години || Отслужена || IT-05-87 |- | Милан Лукиќ || Доживотен || Отслужува (Естонија) || IT-98-32/1 |- | Средоје Лукиќ || 27 години || Отслужува (Норвешка) || IT-98-32/1 |- | Милан Мартиќ || 35 години || Отслужува (Естонија) || IT-95-11 |- | Винко Мартиновиќ || 18 години || Отслужена || IT-98-34 |- | Радивоје Милетиќ || 18 години || Отслужува || IT-05-88 |- | Драгомир Милошевиќ || 29 години || Отслужува (Естонија) || IT-98-29/1 |- | Дарко Мрѓа || 17 години || Отслужена || IT-02-59 |- | Здравко Мучиќ || 9 години || Отслужена || IT-96-21 |- | Младен Налетилиќ || 20 години || Отслужена || IT-98-34 |- | Драган Николиќ || 20 години || Отслужена || IT-94-2 |- | Момир Николиќ || 20 години || Отслужена || IT-02-60/1 |- | Драган Обреновиќ || 17 години || Отслужена || IT-02-60/2 |- | Драгољуб Ојданиќ || 15 години || Отслужена || IT-05-87 |- | Винко Пандуревиќ || 13 години || Отслужена || IT-05-88 |- | Небојша Павковиќ || 22 години || Отслужува || IT-05-87 |- | Миливој Петковиќ || 20 години || Отслужена (предвремено) || IT-04-74 |- | Билјана Плавшиќ || 11 години || Отслужена || IT-00-39 & 40/1 |- | Вујадин Поповиќ || Доживотен || Отслужува || IT-05-88 |- | Драгољуб Прцаќ || 5 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Јадранко Прлиќ || 25 години || Отслужува (В. Британија) || IT-04-74 |- | Берислав Пушиќ || 10 години || Отслужена (предвремено) || IT-04-74 |- | Млаѓо Радиќ || 20 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Ивица Рајиќ || 12 години || Отслужена || IT-95-12 |- | Владимир Шантиќ || 18 години || Отслужена || IT-95-16 |- | Душко Сикирица || 15 години || Отслужена || IT-95-8 |- | Франко Симатовиќ || 15 години || Отслужена || MICT-15-96 |- | Благоје Симиќ || 15 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Милан Симиќ || 5 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Никола Шаиновиќ || 18 години || Отслужена || IT-05-87 |- | Војислав Шешељ || 10 години || Отслужена (веќе издржана) || MICT-16-99 |- | Веселин Шљиванчанин || 10 години || Отслужена || IT-95-13/1 |- | Павле Стругар || 7,5 години || Отслужена || IT-01-42 |- | Бруно Стојиќ || 20 години || Отслужува (Австрија) || IT-04-74 |- | Миломир Стакиќ || 40 години || Отслужува (Франција) || IT-97-24 |- | Миќо Станишиќ || 22 години || Отслужува (Полска) || IT-08-91 |- | Душко Тадиќ || 20 години || Отслужена || IT-94-1 |- | Мирослав Тадиќ || 8 години || Отслужена || IT-95-9 |- | [[Јохан Тарчуловски]]|| 12 години || Отслужена || IT-04-82 |- | Стеван Тодоровиќ || 10 години || Отслужена || IT-95-9/1 |- | Митар Васиљевиќ || 15 години || Отслужена || IT-98-32 |- | Зоран Вуковиќ || 12 години || Отслужена || IT-96-23 & 23/1 |- | Симо Зариќ || 6 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Драган Зеленовиќ || 15 години || Отслужена || IT-96-23/2 |- | Зоран Жигиќ || 25 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Стојан Жупљанин || 22 години || Отслужува || IT-08-91 |- | [[Ратко Младиќ]]|| Доживотен || Починал во притвор (27 август 2026) || IT-09-92 / MICT-13-56 |- | [[Радован Караџиќ]]|| Доживотен || Отслужува (В. Британија) || IT-95-5/18 / MICT-13-55 |- | Јовица Станишиќ || 15 години || Чека трансфер / отслужува || MICT-15-96 |- | Милан Бабиќ || 13 години || Починал (самоубиство 2006) || IT-03-72 |- | Љубиша Беара || Доживотен || Починал 2017 || IT-05-88 |- | Расим Делиќ || 3 години || Починал 2010 || IT-04-83 |- | Мирослав Дероњиќ || 10 години || Починал 2007 || IT-02-61 |- | Милан Гверо || 5 години || Починал || IT-05-88 |- | Миле Мркшиќ || 20 години || Починал || IT-95-13/1 |- | Драго Николиќ || 35 години || Починал || IT-05-88 |- | Слободан Праљак || 20 години || Починал (самоубиство 2017) || IT-04-74 |- | Здравко Толимир || Доживотен || Починал 2016 || IT-05-88/2 |} ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] lopghaamo6temehrmc7m9yjb96ncgqm 5629813 5629812 2026-09-18T11:57:43Z Buli 2648 /* Осудени */ 5629813 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Врховен суд |court_name = Меѓународен кривичен трибунал<br />за поранешна Југославија |image = ICTY logo.svg |caption = Logo of the Tribunal |established = 25 мај 1993 |dissolved = 31 декември 2017 |location = [[Хаг]], [[Холандија]] |coordinates= {{Coord|52.0944|4.2843|display=inline,title}} |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> |authority = [[United Nations Security Council Resolution 827]] |appeals = <!-- appeals of from this court go where --> |terms = Четири години |positions = {{plainlist| * 16 постојани * 12 ''[[ad litem]]''}} |website = {{Official URL}} }} [[Податотека:ICTY 2006-01-16.jpg|thumb|right|250px|Зградата на Судот во Хаг, Холандија.]] '''Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија'''{{efn|Официјално "'''Меѓународен суд за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право сторени на територијата на поранешна Југославија по 1991'''"}} (МКСЈ; {{langx|en|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}, ICTY) бил ад хок меѓународен кривичен трибунал на [[Обединети нации|Обединетите нации]], со седиште во [[Хаг]], [[Холандија]]. Бил основан со [[Резолуција 827 на Советот за безбедност на Обединетите нации|Резолуцијата 827]] на [[Советот за безбедност на ООН]], усвоена на 25 мај 1993 година, со цел да ги гони лицата одговорни за сериозни повреди на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] извршени на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] од 1991 година. Трибуналот бил надлежен за [[тешки повреди на Женевските конвенции од 1949 година]], [[повреди на законите и обичаите на војувањето]], [[геноцид]] и [[злосторства против човештвото]]. Неговата надлежност се однесувала на физички лица, а не на држави или други правни лица. Во текот на своето постоење, Трибуналот подигнал обвиненија против 161 лице за злосторства извршени во конфликтите во [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Косово]] и [[поранешна Југословенска Република Македонија]]. МКСЈ престанал да постои на 31 декември 2017 година, по завршувањето на својот мандат. Неговите преостанати функции, вклучително и надзорот врз извршувањето на казните, жалбените постапки во преостанатите предмети и заштитата на сведоците, биле пренесени на [[Механизам за меѓународни кривични трибунали|Механизмот за меѓународни кривични трибунали]]. == Организација == МКТЈ бил составен од три главни органи: Судските совети (Chambers), Канцеларијата на обвинителот (Office of the Prosecutor) и Секретаријатот (Registry). Овие три органи имале различни и меѓусебно одделени функции. === Судски совети === Судските совети биле судскиот орган на Трибуналот. Тие одлучувале за вината или невиноста на обвинетите, изрекувале казни и одлучувале по други судски прашања. Судскиот систем на МКТЈ бил организиран во три првостепени судски совети и Апелационен совет. Секој Првостепен совет бил составен од три судии. Во текот на различни периоди, составот можел да биде дополнет со судии ad litem, односно судии назначени за конкретни судски постапки. На тој начин Трибуналот можел да го приспособува бројот на судии кон обемот на предметите. Секој предмет пред Првостепениот совет го разгледувале тројца судии, при што најмалку еден морал да биде постојан судија. Во постапките пред МКТЈ немало порота. Судскиот совет ја оценувал изведената доказна материја и донесувал одлука. Обвинителството го носело товарот на докажување, а стандардот бил „надвор од разумно сомнение“. === Канцеларија на обвинителот === Канцеларијата на обвинителот била независен орган одговорен за истрагите и кривичното гонење. Обвинителот бил одговорен за истражување на сериозни повреди на меѓународното хуманитарно право и за поднесување обвиненија против лица за кои постоеле доволно докази. Обвинителот бил независен и не смеел да прима упатства од влади, меѓународни организации или од другите органи на Трибуналот. За разлика од националните судски системи во кои може да постои истражен судија, во МКТЈ немало истражен судија. Обвинителот одлучувал кога да започне истрага, кои дејствија да ги истражува, кои лица да ги гони и кои обвиненија да ги поднесе. Сепак, обвинението морало да биде потврдено од судија пред обвинетиот да биде формално обвинет и да биде издаден налог за апсење. Канцеларијата била организирана околу истражувачки, обвинителски и жалбени функции. Во различни периоди имала Оддел за истраги, Оддел за обвинителство, оддели за жалби, информации и докази, како и теренски канцеларии. Подоцна, согласно со стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, структурата била приспособена и истрагите и обвинителската работа функционирале во поинтегрирана форма. Обвинителот бил назначуван од Советот за безбедност на ООН, со мандат од четири години со можност за повторно назначување, додека заменик-обвинителот бил назначуван од генералниот секретар на ООН. === Секретаријат === Секретаријатот (Registry) бил административниот и поддржувачкиот орган на Трибуналот. Со него раководел секретар (Registrar), назначуван од генералниот секретар на ООН. Неговата улога била многу поширока од вообичаената административна служба на суд. Секретаријатот обезбедувал административна, техничка и логистичка поддршка за Судските совети, обвинителството и одбраната. == Осудени == {| class="wikitable sortable sticky-header" style="font-size:85%; text-align:left" |- ! Име ! Конечна казна ! Статус ! Case |- | Златко Алексовски || 7 години || Отслужена (предвремено ослободен) || IT-95-14/1 |- | Харадин Бала || 13 години || Отслужена || IT-03-66 |- | Предраг Бановиќ || 8 години || Отслужена || IT-02-65/1 |- | Видоје Благојевиќ || 15 години || Отслужена || IT-02-60 |- | Тихомир Блашкиќ || 9 години || Отслужена || IT-95-14 |- | Љубомир Боровчанин || 17 години || Отслужена || IT-05-88 |- | Лахи Брахимај || 6 години || Отслужена || IT-04-84 |- | Радослав Брѓанин || 30 години || Отслужена (починал 2022) || IT-99-36 |- | Мирослав Брало || 20 години || Отслужува (Шведска) || IT-95-17 |- | Марио Черкез || 6 години || Отслужена || IT-95-14/2 |- | Ранко Чешиќ || 18 години || Отслужена || IT-95-10/1 |- | Валентин Ќориќ || 16 години || Отслужена (предвремено) || IT-04-74 |- | Хазим Делиќ || 18 години || Отслужена || IT-96-21 |- | Дамир Дошен || 5 години || Отслужена || IT-95-8/1 |- | Властимир Ѓорѓевиќ || 18 години || Отслужува (Германија) || IT-05-87/1 |- | Дражен Ердемовиќ || 5 години || Отслужена || IT-96-22 |- | Анто Фурунџија || 10 години || Отслужена || IT-95-17/1 |- | Станислав Галиќ || Доживотен || Отслужува (Германија) || IT-98-29 |- | Енвер Хаџихасановиќ || 3,5 години || Отслужена || IT-01-47 |- | Драган Јокиќ || 9 години || Отслужена || IT-02-60 |- | Миодраг Јокиќ || 7 години || Отслужена || IT-02-42 |- | Драго Јосиповиќ || 12 години || Отслужена || IT-95-16 |- | Драган Колунџија || 3 години || Отслужена || IT-95-8 |- | Дарио Кордиќ || 25 години || Отслужена || IT-95-14/2 |- | Милојица Кос || 6 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Радомир Ковач || 20 години || Отслужена || IT-96-23 & 23/1 |- | Момчило Крајишник || 20 години || Отслужена || IT-00-39 |- | Радислав Крстиќ || 35 години || Отслужува || IT-98-33 |- | Амир Кубура || 2 години || Отслужена || IT-01-47 |- | Драгољуб Кунарац || 28 години || Отслужува (Германија) || IT-96-23 & 23/1 |- | Мирослав Квочка || 7 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Есад Ланџо || 15 години || Отслужена || IT-96-21 |- | Владимир Лазаревиќ || 14 години || Отслужена || IT-05-87 |- | Милан Лукиќ || Доживотен || Отслужува (Естонија) || IT-98-32/1 |- | Средоје Лукиќ || 27 години || Отслужува (Норвешка) || IT-98-32/1 |- | Милан Мартиќ || 35 години || Отслужува (Естонија) || IT-95-11 |- | Винко Мартиновиќ || 18 години || Отслужена || IT-98-34 |- | Радивоје Милетиќ || 18 години || Отслужува || IT-05-88 |- | Драгомир Милошевиќ || 29 години || Отслужува (Естонија) || IT-98-29/1 |- | Дарко Мрѓа || 17 години || Отслужена || IT-02-59 |- | Здравко Мучиќ || 9 години || Отслужена || IT-96-21 |- | Младен Налетилиќ || 20 години || Отслужена || IT-98-34 |- | Драган Николиќ || 20 години || Отслужена || IT-94-2 |- | Момир Николиќ || 20 години || Отслужена || IT-02-60/1 |- | Драган Обреновиќ || 17 години || Отслужена || IT-02-60/2 |- | Драгољуб Ојданиќ || 15 години || Отслужена || IT-05-87 |- | Винко Пандуревиќ || 13 години || Отслужена || IT-05-88 |- | Небојша Павковиќ || 22 години || Отслужува || IT-05-87 |- | Миливој Петковиќ || 20 години || Отслужена (предвремено) || IT-04-74 |- | Билјана Плавшиќ || 11 години || Отслужена || IT-00-39 & 40/1 |- | Вујадин Поповиќ || Доживотен || Отслужува || IT-05-88 |- | Драгољуб Прцаќ || 5 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Јадранко Прлиќ || 25 години || Отслужува (В. Британија) || IT-04-74 |- | Берислав Пушиќ || 10 години || Отслужена (предвремено) || IT-04-74 |- | Млаѓо Радиќ || 20 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Ивица Рајиќ || 12 години || Отслужена || IT-95-12 |- | Владимир Шантиќ || 18 години || Отслужена || IT-95-16 |- | Душко Сикирица || 15 години || Отслужена || IT-95-8 |- | Франко Симатовиќ || 15 години || Отслужена || MICT-15-96 |- | Благоје Симиќ || 15 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Милан Симиќ || 5 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Никола Шаиновиќ || 18 години || Отслужена || IT-05-87 |- | Војислав Шешељ || 10 години || Отслужена (веќе издржана) || MICT-16-99 |- | Веселин Шљиванчанин || 10 години || Отслужена || IT-95-13/1 |- | Павле Стругар || 7,5 години || Отслужена || IT-01-42 |- | Бруно Стојиќ || 20 години || Отслужува (Австрија) || IT-04-74 |- | Миломир Стакиќ || 40 години || Отслужува (Франција) || IT-97-24 |- | Миќо Станишиќ || 22 години || Отслужува (Полска) || IT-08-91 |- | Душко Тадиќ || 20 години || Отслужена || IT-94-1 |- | Мирослав Тадиќ || 8 години || Отслужена || IT-95-9 |- | [[Јохан Тарчуловски]]|| 12 години || Отслужена || IT-04-82 |- | Стеван Тодоровиќ || 10 години || Отслужена || IT-95-9/1 |- | Митар Васиљевиќ || 15 години || Отслужена || IT-98-32 |- | Зоран Вуковиќ || 12 години || Отслужена || IT-96-23 & 23/1 |- | Симо Зариќ || 6 години || Отслужена || IT-95-9 |- | Драган Зеленовиќ || 15 години || Отслужена || IT-96-23/2 |- | Зоран Жигиќ || 25 години || Отслужена || IT-98-30/1 |- | Стојан Жупљанин || 22 години || Отслужува || IT-08-91 |- | [[Ратко Младиќ]]|| Доживотен || Починал во притвор (27 август 2026) || IT-09-92 / MICT-13-56 |- | [[Радован Караџиќ]]|| Доживотен || Отслужува (В. Британија) || IT-95-5/18 / MICT-13-55 |- | Јовица Станишиќ || 15 години || Чека трансфер / отслужува || MICT-15-96 |- | Милан Бабиќ || 13 години || Починал (самоубиство 2006) || IT-03-72 |- | Љубиша Беара || Доживотен || Починал 2017 || IT-05-88 |- | Расим Делиќ || 3 години || Починал 2010 || IT-04-83 |- | Мирослав Дероњиќ || 10 години || Починал 2007 || IT-02-61 |- | Милан Гверо || 5 години || Починал || IT-05-88 |- | Миле Мркшиќ || 20 години || Починал || IT-95-13/1 |- | Драго Николиќ || 35 години || Починал || IT-05-88 |- | Слободан Праљак || 20 години || Починал (самоубиство 2017) || IT-04-74 |- | Здравко Толимир || Доживотен || Починал 2016 || IT-05-88/2 |} ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓународни судови]] [[Категорија:Меѓународни организации]] c5lfx9xxiap75z6xjeg0pu6ld9ltad3 0 64165 5629785 5244645 2026-09-18T11:41:57Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629785 wikitext text/x-wiki [[Податотека:S EnglishBreakfast 200g 180.jpg|right|thumb|200px|„Англиски појадок“ од марката „[[Твајнингс]]“.]] '''Англиски појадок''' ([[англ.]] ''English Breakfast tea'') е мешавина на [[црн чај]] со пол, силен и интензивен вкус предвиден за консумирање со [[млеко]] и [[шеќер]], кој традиционално се служи со обилниот [[Полн појадок|англиски појадок]]. Во мешавината се користат разни црни чаеви како [[Асам (чај)|асамски]], [[Цејлонски чај (црн)|цејлонски]] и кениски, како и [[кимун]]. Распространети марки на „Англиски појадок“ се [[Твајнингс]], [[Тетли]], [[Тејлорс од Харогет]], [[ПГ Типс]], [[Стеш Ти Компани]], [[Липтон]], [[Селестијал Сизонингс]], [[Рингтонс]], [[Зеста]] и [[Дилма]]. == Потекло == Постојат разни преданија за потеклото на овој чај. Многумина<ref>[http://www.mrbreakfast.com/ask.asp?askid=22 Прашајте го Г-дин Појадок - Каков е чајот „Англиски појадок“? Каква врска има со појадокот?] {{en}}</ref><ref>[http://www.stashtea.com/teatypes.htm Стеш Ти: Видови на чај] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060911214059/http://www.stashtea.com/teatypes.htm |date=2006-09-11 }} {{en}}</ref> велат дека негов создавач бил некојси Драјздејл од [[Единбург]]: :Пред повеќе од стотина години во Шкотска човек по име Драјздејл отишол во дуќан за чај во видокругот на [[Единбуршки замок|Единбуршкиот замок]] и им понудил чај наречен „Појадок“ [''Breakfast'']....[ [[1982|Во 1982]] ] тие сѐ уште го продаваат единствениот чај на пазарот именуван само како „Breakfast“ и ништо повеќе, веројатно сметајќи дека Шкотите ... во тоа време од денот не сакаат да чујат ништо друго освен која мешавина чај отвора очи.<ref>[http://www.holymtn.com/tea/blendedtea.htm Мешани чаеви] {{en}}</ref><ref>J. N. Pratt. ''Tea Lover's Treasury'' (ISBN 0-89721-178-2)</ref> Друго објаснение <ref>[http://www.logoi.com/notes/english_breakfast_tea.html Историја на чајот „Англиски појадок“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090110033413/http://www.logoi.com/notes/english_breakfast_tea.html |date=2009-01-10 }} {{en}}</ref> според една статија во часописот „Journal of Commerce“ е дека овој чај датира од [[1843]] и негов изумител е трговецот Ричард дејвис од [[Њујорк]]. Дејвис, кој бил [[англиски американци|англиски имигрант]], почнал на основа на [[конгу]] и додал малку [[пеко]] и [[пучонг]]. Го продавал по 50 центи по фунта, а неговиот успех предизвикал имитатори, така популаризирајќи го. == Поврзано == * [[Ирски појадок (чај)]] * [[Полн појадок]] == Наводи == <references /> [[Категорија:Чај]] [[Категорија:Англиска кујна]] tw18r1ycatibe0s15xf0y8zt59w7nyj 0 67720 5629633 5587274 2026-09-17T22:25:45Z TheGreatMKD 32993 ажурирање на последната реконструкција 5629633 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Спомен куќа “Благој Јанков Мучето” |image = Струмица - Р. Македонија , Strumica - R. of Macedonia СПОМЕН КУЌА НА НАРОДНИОТ ХЕРОЈ БЛАГОЈ ЈАНКОВ МУЧЕТО - panoramio.jpg |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Струмица]] |location_country = [[Република Македонија]] |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = |owner = [[Општина Струмица]] |style = |size = }} '''Спомен-дом на културата „Благој Јанков Мучето''' — меморијален музеј и објект на културното наследство посветен на народниот херој [[Благој Јанков - Мучето]]. Се наоѓа во центарот на [[Струмица]], во близина на [[Мал градски парк (Струмица)|Малиот градски парк]]. Таа е едноспратна приземна куќа со четири соби од кои две се во битов дел, односно со автентични етнолошки предмети од времето кога во неа живеел Благој Јанков. Другите две соби се преуредени во постојана поставка со фотографии, лични предмети и одликувања, со цел визуелно да се прикаже животот и делото на [[Благој Јанков - Мучето]]. Меморијалниот Музеј бил отворен на [[14 јули]] [[1964]] година, годишнина од загинувањето на херојот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://strumica.gov.mk/memorijalni-spomenici/ |title=Општина Струмица „Меморијални споменици“ |accessdate=2023-12-11 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225130923/https://strumica.gov.mk/memorijalni-spomenici/ |url-status=dead }}</ref> Во 2025 година, Спомен-куќата била целосно реконструирана и санирана, при што ѝ бил вратен автентичниот изглед. Биле поставени современи музејски витрини и збогатена постојната музејска поставка, со што биле подобрени условите за изложување и заштита на предметите. Во рамките на проектот бил изграден и помошен објект за презентации, промоции и едукативни работилници, а бил уреден и просторот околу музејот. Вредноста на проектот изнесувала 2,5 милиони денари, а реконструираната Спомен-куќа била повторно отворена на 25 септември 2025 година.<ref>{{cite web |title=Реконструирана Спомен-куќата на Благој Јанков-Мучето во Струмица |url=https://www.vecer.press/rekonstruirana-spomen-kukata-na-blagoj-jankov-mucheto-vo-strumicza/ |website=Вечер |date=26 септември 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Струмица-никулец}} [[Категорија:Музеи во Струмица]] {{Згради и градби во Струмица}} ea8av7066p4t313ydj53oifbov05z6z 0 117493 5629677 5598132 2026-09-18T07:17:30Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5629677 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Конфликт во Македонија од 2001 година |partof= |image= [[File:Воен конфликт во Македонија (2001).png|300px]] |caption=<br/> {{color box|Darkred}} Реони зафатени од конфликтот. |date=22 јануари-12 ноември 2001<ref>[http://www.sense-agency.com/tribunal_%28mksj%29/analiza-makedonskog-konflikta.25.html?cat_id=1&news_id=5030] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140924041129/http://www.sense-agency.com/tribunal_%28mksj%29/analiza-makedonskog-konflikta.25.html?cat_id=1&news_id=5030 |date=2014-09-24 }} {{en}}</ref><br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=01|day1=22|year1=2001|month2=11|day2=12|year2=2001}}) |place=[[Полошка Котлина]], [[Кумановско]], [[Скопска Црна Гора]] и [[Дервенска Клисура]] блиску до границата со [[Албанија]] и [[Косово]], тогаш ([[СР Југославија]]) |casus= Стремеж на Албанците за независност и воспоставување на [[Голема Албанија]]. |territory= |result= Разоружување на албанските екстремисти и потпишување на [[Охридски Рамковен договор|Охридскиот Рамковен договор]] *Македонската офанзива стопирана од страна на [[НАТО]] *Воспоставување на прекин на огнот *Предавање на високата команда на ОНА *Албанските терористи се согласија да се разоружат во замена за поголеми етнички права |combatant1=[[Податотека:Macedonian Police insignia.png|19px]][[Податотека:MacedonianArmyLogo.svg|19px]] Македонски безбедносни сили *[[Министерство за внатрешни работи на Македонија]] *[[Армија на Република Македонија]] со поддршка:<br /> {{UKR}}<ref>{{Cite web |date=2021-02-07 |title=Історія однієї дружби. Як Україна боролася за єдність Північної Македонії |url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-55830089 |access-date=2023-07-13 |website=BBC News Україна |language=uk}}</ref><ref name="Bugajski">{{cite book | last=Bugajski | first=Janucz | title=Cold Peace: Russia's New Imperialism | url=https://archive.org/details/coldpeacerussias0000buga | publisher=Praeger | year=2004 | page=[https://archive.org/details/coldpeacerussias0000buga/page/198 198]-199}}</ref><ref>{{Cite book |last=Petersen |first=Roger D. |url=https://books.google.com/books?id=fKom-fspjGQC&pg=PA229 |title=Western Intervention in the Balkans: The Strategic Use of Emotion in Conflict |date=2011-09-30 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-50330-3 |language=en}}</ref><br /> {{BUL}}<ref>{{Cite web |title=CNN.com - Bulgaria offers troops to Macedonia - March 5, 2001 |url=https://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/03/05/macedonia.bulgaria/index.html |access-date=2023-07-16 |website=edition.cnn.com }}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite book |last=Petersen |first=Roger D. |url=https://books.google.com/books?id=fKom-fspjGQC&pg=PA229 |title=Western Intervention in the Balkans: The Strategic Use of Emotion in Conflict |date=2011-09-30 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-50330-3 |language=en}}</ref> |combatant2= [[Image:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20px]][[Ослободителна Народна Армија]] (до [[27 септември]] 2001 година) * [[Податотека:UCPMB logo.svg|22px]][[Ослободителна војска на Прешево, Медвеѓа и Бујановац]] (ОВПМБ) (од март до јуни 2001)<ref>{{Наведена мрежна страница|date=26 март 2001|url=http://www.newsru.com/itogi/25mar2001/makedonia.html|title=Македония — это надолго|publisher=[[NEWSru]]|accessdate=2012-05-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/68FXd9Z7C?url=http://www.newsru.com/itogi/25mar2001/makedonia.html|archivedate=2012-06-07|url-status=live}}</ref> * [[Image:AKSh logo.svg|22px]] [[АНА]] <small>(до август 2001)</small> [[Image:TMK KPC.svg|20px]][[Косовски заштитен корпус]] со поддршка: <br>{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Ал Каеда]]<ref>{{Наведена мрежна страница|date=18 септември 2001|url=http://www.newsru.com/world/18sep2001/laden_makedonia.html|title=Сообщники Усамы бен Ладена воевали на стороне албанских боевиков в Македонии|publisher=[[NEWSru]]|accessdate=2012-05-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/68FXebOJT?url=http://www.newsru.com/world/18sep2001/laden_makedonia.html|archivedate=2012-06-07|url-status=live}}</ref></small><ref>{{cite book |title=Thomas, Nigel (2006). The Yugoslav wars (2):Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992 - 2001|url=https://www.google.de/books/edition/The_Yugoslav_wars_2/rtydCwAAQBAJ? hl=de&gpbv=1&dq=Thomas, +Nigel+ (2006).+The+Yugoslav+Wars+ (2):+Bosnia,+Kosovo+and+Macedonia+1992+- =2001&pg=PA66&printsec=frontcover |page=53 |access-date=26 November 2022 |language=en}}</ref> |commander1=[[Image:Coat_of_arms_of_the_President_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Борис Трајковски]]<br />{{знамеикона|Republic of Macedonia}} [[Љубчо Георгиевски]]<br />{{знамеикона|Republic of Macedonia}} [[Владо Бучковски]]<br />{{знамеикона|Republic of Macedonia}} [[Љубе Бошковски]]<br />[[Image:Logo_of_the_Army_of_the_Republic_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Панде Петровски]]<br /> [[Image:Logo_of_the_Army_of_the_Republic_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Јован Андревски]]<br /> [[Image:Logo_of_the_Army_of_the_Republic_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Методи Стамболиски]] |commander2=[[Image:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20px]] [[Али Ахмети]]<br />[[Image:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20px]] [[Г’зим Острени]]<br />[[Image:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20px]] [[Фазли Велиу]] |strength1={{знамеикона|Republic of Macedonia}} 20.000<ref>[http://www.scribd.com/doc/242622830/Svedostva-2001] Сведоштва Панде Петровски стр. 97</ref> |strength2=[[File:Uck Nla logo.svg|20px]] 6.000 - 7.000 |casualties1 = {{знамеикона|Republic of Macedonia}} [[Загинати Бранители на Македонија|78 загинати]]<ref>"Откриен Споменикот на загинатите бранители на Македонија во 2001 година". Сител Телевизија. 23 октомври 2011 [http://sitel.com.mk/dnevnik/makedonija/otkrien-spomenikot-na-zaginatite-braniteli-na-makedonija-vo-2001-godina]</ref><ref>"Откриен паметникот за загинатите бранители од 2001". ИНФО Плус. 23 октомври 2011 [http://www.plusinfo.mk/vest/19984/Otkrien-pametnikot-za-zaginatite-braniteli-od-2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120629122354/http://www.plusinfo.mk/vest/19984/Otkrien-pametnikot-za-zaginatite-braniteli-od-2001 |date=2012-06-29 }}</ref></small> |casualties2= [[File:Uck Nla logo.svg|20px]] 96 загинати<small> (според [[Ослободителна Народна Армија|ОНА]])<ref name="tanusha2001.com">"Dëshmorët e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare", shkruar nga Xhemal Selimi. Tanusha 2001. 15 February 2011 [http://tanusha2001.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4:deshmoret-e-ushtrise-clirimtare-kombetare&catid=3:deshmoret-e-ushtrise-clirimtare-kombetare&Itemid=3] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171108205017/http://tanusha2001.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4:deshmoret-e-ushtrise-clirimtare-kombetare&catid=3:deshmoret-e-ushtrise-clirimtare-kombetare&Itemid=3 |date=2017-11-08 }}</ref><ref name="forumishqiptar.com">"DËSHMORËT - Emri dhe mbiemri".SHOQATA E VETERANËVE TË LUFTËS SË USHTRISË ÇLIRIMTARE KOMBËTARE. Tetovë. Maj 2002 [http://www.forumishqiptar.com/showthread.php?t=94126]</ref></small><br>[[File:Uck Nla logo.svg|20px]] 105 загинати терористи<ref name="Акифи">{{наведена мрежна страница|url=http://alsat.mk/News/251054/poraneshnite-vojnici-na-ona-revoltirani-za-svojata-sostojba|title=Поранешните војници на ОНА револтирани за својата состојба|last=Акифи|first=Фатлум|date=2 мај 2016|publisher=Алсат-М|language=македонски|accessdate=3 мај 2016|location=Скопје|archive-date=2016-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160606073118/http://alsat.mk/News/251054/poraneshnite-vojnici-na-ona-revoltirani-za-svojata-sostojba|url-status=dead}}</ref> (само во борбите [[Слупчане]] и [[Кумановско]])<br>[[File:Uck Nla logo.svg|20px]] 1500-2000 загинати<ref>[http://www.rg.ru/2012/03/12/makedoniya-anons.html Премьер-министр Македонии накажет виновных в межэтнических кофликтах]. Проценка на жртвите во конфликтот, во статија на “Российская Газета“ (официјалниот печатен орган на Владата на Руската Федерација.</ref><ref>[http://ria.ru/world/20120417/627946636.html Убийство пяти мужчин стало причиной массовых беспорядков в Македонии]. Официјални руски податоци за жртвите од конфликтот во Македонија, објавени од страна на Руската Информативна Агенција “РИА Новости“.</ref></small> |casualties3='''Цивилни жртви:'''<br /> 170 мртви (160 [[Албанци]], 10 [[Македонци]])<br />'''Други''':<br /> 2 ЕУ набљудувачи<br /> 1 британски војник<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/1511418.stm BBC News | UK | British soldier killed in Macedonia<!-- Bot generated title -->] {{en}}</ref> |notes= |campaignbox = {{Воен конфликт во Македонија, 2001}} }} '''Воен конфликт во Македонија од 2001''' — вооружен конфликт кој започна кога албанската паравоена формација [[Ослободителна народна армија]] (скратено ОНА), формирана од ветерани од [[Косовска војна|Косовската војна]] и [[Востание во Прешевската долина|востанието во Прешевската долина]], ги нападнала безбедносните сили на [[Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acig.org/artman/publish/article_384.shtml|title=Macedonia|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208074918/http://www.acig.org/artman/publish/article_384.shtml|archive-date=2012-02-08|accessdate=2009-05-18|url-status=dead}}</ref><ref>„Македонскиот јазол“- Ханс Лотар Штепан стр. 26.</ref> Конфликтот кој започнал во јануари, а продолжил во поголемиот дел од [[2001]] година, завршил со потпишувањето на [[Охридски рамковен договор|Охридскиот рамковен договор]] во [[август]] истата година. Воените дејствија траеле се до крајот на 2001 година, а помали инциденти се случиле во текот на следните години. Според водачите на ОНА како главни причини за војната биле репресијата од страна на македонските власти врз употребата на [[Албански јазик|албанскиот јазик]] во Македонија и забраната за употреба на [[Знаме на Албанија|албанското знаме]] во јавните институции, сепак одредени тврдења покажуваат дека ОНА имале намера областите со мнозинско албанско население да се отцепат од земјата и да се припојат кон [[Република Косово|Косово]]. Во текот на војната, голем број на припадници на [[Косовски заштитен корпус|Косовскиот заштитен корпус]] упаѓале на македонската територија, што формално правно значело дека Македонија е нападната од Косово, кој бил протекторат на [[Обединети нации|Обединетите нации]]. Вкупно [[Список на загинати бранители во воениот конфликт во Македонија, 2001|78 припадници]] на Македонските безбедносни сили го дале животот во борбите против терористите на [[ОНА|УЧК]] во периодот од [[1999]] до [[2002]] година. == Албанците во Македонија == {{Главна|Албанците во Македонија}} Албанците се најголемото етничко малцинство во [[Република Македонија]]. Тие главно се населени во северозападниот дел на Македонија. Најмногубројните албански заедници се сконцентрирани во областите околу [[Тетово]] (околу 70%), [[Гостивар]] (66%), [[Дебар]] (58%), [[Струга]] (56%), [[Кичево]] (31%), [[Куманово]] (25%) и [[Скопје]] (20%).<ref>[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf 2002 Census results]</ref> Бројноста на албанското население во [[Република Македонија]], започнувајќи од [[1948]] година, постојано се зголемува. Според официјални податоци, Албанците во Македонија во [[1953]] година биле 10%, во [[1971]] година 17%, во [[1991]] година 21%<ref name="Ortakovski">Vladimir Ortakovski (2001): Interethnic relations and minorities in the Republic of Macedonia, Sts. Cyril and Methodius University, Skopje {{en}}</ref>. Како резултат на потребата за поткрепување на сопствените политички цели некои Албанци тврдат дека во [[Македонија]] живеат околу 30% Албанци од вкупното население, а од друга страна, од истите причини, некои Македонци, исто така, тврдат дека застапеноста на оваа етничка заедница значително помала и изнесува под 20% од вкупното население.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://vecer.mk/uncategorized/%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0-20-%D0%BE%D1%82%D1%81%D1%82%D0%BE-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8/ |title=Академик Блаже Ристовски за Вечер: Во Македонија нема 20 отсто етнички Албанци! |accessdate=2023-08-26 |archive-date=2023-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826093248/https://vecer.mk/uncategorized/%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0-20-%D0%BE%D1%82%D1%81%D1%82%D0%BE-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8/ |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Makedonski_Vojnik.jpg|десно|мини|Македонски војник за време на воениот конфликт во Македонија]] [[Податотека:Nisandzija_ARM.jpg|десно|мини|Македонски војник за време на воениот конфликт во Македонија|десно|мини|Македонски војник отвора оган од митралез на тенкот Т-55]] == Вовед == {{Историја на Македонија}} На [[8 септември]] [[1991]] година, во [[Македонија]] бил одржан [[Референдум 1991|Референдум за независност]], со кој било изгласено осамостојувањето на [[Република Македонија]]. Во деновите пред Референдумот биле упатени повици до сите политички водачи и до граѓаните да одат да го дадат својот глас. Повикот бил прифатен од сите, освен од партиите на албанската националност кои повикле на бојкот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.maticanaiselenici.com/index.php?page=read_news&id=2134&PHPSESSID=2bed9a157294d992512f55baa2bbbf7b |title=Матица на иселените |accessdate=2009-05-16 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929090527/http://www.maticanaiselenici.com/index.php?page=read_news&id=2134&PHPSESSID=2bed9a157294d992512f55baa2bbbf7b |url-status=dead }}</ref>, тврдејќи дека Албанците се обесправен народ. Така, граѓаните од албанска националност го бојкотирале Референдумот и одбиле на демократски начин да се изрази волјата на албанското малцинство во [[Македонија]]. Со добивање на независност од [[Југославија]], [[Република Македонија]] е определена како република со повеќепартиски парламент. [[Собрание на Република Македонија|Собранието на Република Македонија]], според [[Устав на Република Македонија|Уставот на Република Македонија]] се состои од 120 пратеници<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.all4fairtrials.org.mk/Default_files/Zakon%20za%20izbor%20na%20pratenici%20vo%20Sobranieto%20na%20Republika%20Makedonija.pdf |title=Според Законот за избор ма пратеници во Собранието на Република Македонија |accessdate=2009-05-16 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105192859/http://www.all4fairtrials.org.mk/Default_files/Zakon%20za%20izbor%20na%20pratenici%20vo%20Sobranieto%20na%20Republika%20Makedonija.pdf |url-status=dead }}</ref>. Новиот [[Устав]] ги утврдил карактерот и организацијата на државата, при што [[Република Македонија]] била дефинирана како суверена, самостојна, демократска и социјална држава. Во реализација на политичкиот систем на државата, биле применувани и принципите на европска демократија, со посебна нагласка на развојот на граѓанското општество засновано на независно судство, слобода на здружување, негување и развој на меѓуетничките односи, слобода на вероисповедта и еднаквост меѓу половите<ref>[http://www.sobranie.mk/?ItemID=2E7B3DD8C5FBCA47A7DC6593841EBDD7 Граѓански и политички слободи и права]</ref>. Спротивно од сите поранешни [[СФРЈ|југословенски држави]], Република Македонија својата независност ја добила без воен конфликт и крвопролевања. По падот на првата т.н. [[Влада на Република Македонија од 1991|експертска влада на Република Македонија]]<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=60130 Извештај од А1 Телевизија по повод 15 години од првата влада на независна Македонија]</ref>, власта била преземена од страна на [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|Социјалдемократскиот сојуз на Македонија]] (СДСМ). Во составот на [[Влада на Република Македонија од 1992|владата од 1992]] година влегла и [[Партија за демократски просперитет|Партијата за демократски просперитет]], и во истата се задржила сè до падот на власта во [[1998]] година. Во [[1994]] година бил отворен нелегално првиот [[Државен универзитет во Тетово|албански универзитет во Република Македонија]], кој како државен универзитет останува непризнаен од властите сè до [[јануари]] [[2004]]. Главни проблеми со кој се соочил [[СДСМ]] била [[приватизација]]та, [[невработеност]]а и големата [[корупција]]. На [[Македонски парламентарни избори, 1998|парламентарните избори од 1998 година]], власта била преземена од страна на тогашната опозиција предводена од [[ВМРО-ДПМНЕ]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sobranie.mk/mk/default.asp?vidi=izbrez02 |title=Целосни резултати од Изборите 2002 година |accessdate=2009-05-16 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928004124/http://www.sobranie.mk/mk/default.asp?vidi=izbrez02 |url-status=dead }}</ref>. Во составот на новата [[Влада на Република Македонија од 1998|влада од 1998]] година влегла [[Демократска партија на Албанците|Демократската партија на Албанците]]. Новата власт во Македонија била исправена пред големи проблеми, и многу бргу започнала да ја губи довербата сред народот. Во [[ноември]] [[2000]] година, од владеачката коалиција излегла [[Демократска алтернатива|Демократската алтернатива]], а нов коалиционен партнер на [[ВМРО-ДПМНЕ]] станала Либералната партија на Македонија. Политичките скандали и економските порази имале тешко влијание врз власта. ===Македонија и [[Косовската војна]]=== [[File:Kla members.jpg|thumb|right|290px|Членовите на ОВК го предаваат оружјето на американските маринци од 26. маринска експедициска дивизија во Косово, 1999 година]] Во текот на [[Косовската војна]] во 1999, Македонија ги отвори своите граници на илјадници косовско-[[Албанци|албански]] бегалци кои бегаа од [[Косово]] во Македонија. Според податоците од [[УНХЦР]], на 17 мај имало 229,300 Косовско бегалци во Македонија. Бројот на албански бегалци во Македонија тогаш изнесувал повеќе од 11 % од вкупната популација на државата.<ref name="unhcr.org">“MACEDONIA: TOWARDS DESTABILISATION? The Kosovo crisis takes its toll on Macedonia”. International Crisis Group (ICG). 2001 [http://www.unhcr.org/refworld/publisher,ICG,,MKD,3de62e004,0.html]{{Мртва_врска|date=September 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Според Американскиот комитет за бегалци, околу 360.000<ref>"U.S. Committee for Refugees World Refugee Survey 2001 - Macedonia". United States Committee for Refugees and Immigrants. 2001 [http://www.unhcr.org/refworld/docid/3b31e166c.html]</ref> косовско-албански бегалци останале во Македонија после јули 1999, кој се изедначил на 18 % од населението во државата. Македонската спремност да се прифатат бегалци беше ограничена, поради тоа што било планирано да се прифатат само 20.000 бегалци. Покрај сите тешкотии, Македонија прифатила бегалци според меѓународни стандарди сè дури војната не била завршена. Товарот за да се обрне внимание за потребите на 360.000 бегалци влијаело врз македонската економија. Наместо да се воспостави подобра економија како што било предвидено за 1999, македонската економија се смали за 10 % од БДП за остатокот од 1999. Трговијата со [[СРЈ]], македонскиот главен трговски партнер, се скрши, предизвикувајќи Македонија да го изгуби еден од најважните експорт маркети и витален извор на материјали. Последователно, голем број на фабрики мораа да се затворат, резултирајќи со сè повисок број на невработеност. Во исто време, главната транзитна маршрута за македонскиот извоз до цела Европа беше затворена, зголемувајќи го бројот на цените за увоз.<ref name="unhcr.org"/> Македонците беа позагрижени за влијанието на бројот на 360.000 албански бегалци и какви последици би имал врз македонската демографија. Тие беа уплашени дела присуството на бегалци би можело да влијае врз демографската слика во државата..<ref name="articles.chicagotribune.com">"NATO Air Strategy Under Fire: Macedonians Fear Divisive Spillover" by Hugh Dellios. Chicago Tribune. 29 March 1999 [http://articles.chicagotribune.com/1999-03-29/news/9903290195_1_macedonian-territory-albanian-yugoslav-forces] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130521090928/http://articles.chicagotribune.com/1999-03-29/news/9903290195_1_macedonian-territory-albanian-yugoslav-forces|date=2013-05-21}}</ref> Македонците беа загрижени за можното прелевање на косовскиот конфликт во Македонија<ref name="articles.chicagotribune.com"/><ref>"Interethnic Relations and Minorities in the Republic of Macedonia". Southeast European Politics - Vol 2, N јануари May 2001 [http://academos.ro/sites/default/files/biblio-docs/1311/ortakovski.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130329144837/http://academos.ro/sites/default/files/biblio-docs/1311/ortakovski.pdf|date=2013-03-29}}</ref> и се плашеа дека тие имаат најмногу да изгубат. Новинарот од Чикаго Трибјун во март 1999 напишал: {{Цитат|''“Луѓето се уплашени дека по Косово следна е Македонија”''.|[[Нано Ружин]] за Чикаго Трибјун|<ref name="articles.chicagotribune.com"/>}} Во исто време, терористите од [[ОВК]] почнаа илегално да ја преминуваат границата и се вселија во албанско населени подрачја и општини во републиката. Македонските власти запленувале оружје од Косово. == Хронологија на кризата == * На [[1 февруари]] [[1990]] година, околу 2.000 Албанци протестирале во [[Тетово]] барајќи независност на регионот во [[Западна Македонија]], каде етничките Албанци го сочинувале мнозинството; * На [[20 ноември]], по усвојувањето на [[Устав на Република Македонија|Уставот]], [[Република Македонија]] станала независна држава. На специјалната седница на парламентот за усвојување на [[Устав на Република Македонија|Уставот на Република Македонија]], таа била бојкотирана од страна на [[ПДП]]-[[НДП]]; * На [[11 јануари]] [[1992]] година бил одржан референдум за [[автономија]] на Албанците во западниот дел од Македонија - вклучувајќи ја и [[Илирида]]. Референдумот и резултатите од референдумот биле прогласени за нелегални од страна на македонските власти. * На [[31 март]] [[1992]] година, поголем број етнички Албанци демонстрирале во [[Скопје]], барајќи од меѓународната заедница да не ја признае македонската држава сè додека не добијат автономија во деловите на државата каде го опфаќаат мнозинството. * На [[6 ноември]] [[1992]] година, во судирите помеѓу македонската полиција и етничките Албанци на [[Бит-пазар (Скопје)|Бит-пазар]] во [[Скопје]], загинале 4, а 36 етнички Албанци биле повредени. * На [[15 февруари]] [[1995]] година, 2.000 Албанци се собрале на отворањето на нелегалниот универзитет на [[албански јазик]] во [[Мала Речица]] во [[Тетово]]. По ова следувале големи протести во цела држава од страна на македонските студенти и средношколци. По два дена, универзитетот бил затворен, а во немирите еден Албанец убиен. * На [[9 јули]] [[1997]] година на општинските згради во [[Тетово]] и [[Гостивар]] било истакнато албанското знаме. Како резултат на тоа, македонската полиција се судрила со демонстрантите во [[Тетово]], при што тројца Албанци биле убиени, а 312 уапсени. * На [[20 март]] [[1999]] година започнало [[НАТО-во бомбардирање на СР Југославија|бомбардирањето на СР Југославија]] од страна на [[НАТО]]. [[Република Македонија]] примила 350.000 [[Косово|косовски]] бегалци. * На [[11 јануари]] [[2000]] година, на влезот од село [[Арачиново]], во заседа загинуваат полицајците [[Кирил Петрушевски]], [[Ацо Ангеловски]] и [[Ерол Готак]]. == Тензии == Од друга страна, постојано нараснувале тензиите меѓу етничките Албанци и македонското население. Албанците тврделе дека се дискриминирани во [[Република Македонија]], и сакале поголеми културни и образователни права, поголема улога во управувањето со власта, во вооружените сили и полиција. === Настаните од 9 јули === {{Главна|Деветтојулските настани во Гостивар и Тетово, 1997}} [[Деветтојулските настани во Гостивар и Тетово (1997)|Деветтојулските настани]] се случиле на [[9 јули]] [[1997]] година во [[Гостивар]] и [[Тетово]] како еден од поголемите настани во најновата Македонска историја. По новата териоторијална поделба од [[1996]] година, на [[Локални избори во Македонија (1996)|локалните избори од 1996]] година победиле градолначалниците од [[ДПА]], [[Руфи Османи]] и [[Алајдин Демири]]<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=4D55FEC791F3594C89B71516F7B1406D&arc=1 Дневник: Трагичното симнување на знамето]</ref>. Тие предизвикале револт во државата со истакнување на [[Знаме на Албанија|државното знаме на Република Албанија]] пред општинските згради. Така, од страна на тогашниот премиер [[Бранко Црвенковски]] било решено да се спроведе полициска акција за отстранување на знамињата. Полициските рации во [[Гостивар]] започнале на [[8 јули]] [[1997]] со упаѓање во неколку ноќни барови од страна на македонската полиција. На [[9 јули]] [[1997]] во [[Гостивар]] етничките Албанци излегле на протести веејќи [[Знаме на Албанија|албански]] и [[Знаме на Турција|турски знамиња]]. Сред толпата се наоѓал и градоначалникот Османи. Истиот ден започнала и акцијата за отстранување на знамињата. Кога протестантите се приближиле кон македонските безбедносни сили, врз нив бил отворен рафален оган. Полицијата одговорила со противнапад, при што четири етнички албански цивили го загубиле животот. Кон крајот на денот, македонската полиција влегла во општинското собрание, симнувајќи го албанското знаме, а двата градоначалници биле уапсени. Руфи Османи бил осуден на тринаесет години затвор, но по смена на власта во 1998 година, тој бил амнестиран<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=C8DF512A6B44ED4F9BB32112ABFEEB16&arc=1 Извештај од Дневник]</ref>. Алајдин Демири добил казна затвор од две години, но исто и тој бил амнестиран по 1998 година<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=4D55FEC791F3594C89B71516F7B1406D&arc=1 ИЗвештај од А1 Телевизија]</ref>. Македонците ова го протолкувале како функционирање на правната држава, а Албанците случувањата ги искористиле како аргумент пред светската јавност дека власта ги крши нивните човекови права и дека се обесправени и дискриминирани. денеска, етничките Албанци во [[Република Македонија]] на [[9 јули]] го одбележуваат овој ден<ref>[http://www.idividi.com.mk/vesti/svet/354434/index.html Идивиди:Гостивар го одбележа 9 јули]</ref>. == Ослободителна Народна Армија == {{Главна|Ослободителна Народна Армија}} Во [[1999]] година избувнале немири во [[Косово]] помеѓу етничките [[Албанци]] и [[Срби]]<ref name="chrono">{{Наведена мрежна страница | title = Kosovo war chronology | publisher = [[Human Rights Watch]] | url = http://www.hrw.org/campaigns/kosovo98/timeline.shtml }}</ref>. Во исто време, [[Македонски претседателски избори, 1999|претседателските избори во Македонија]] само ги изостриле меѓуетничките тензии помеѓу Албанците и Македонците. Тензиите уште повеќе се засилиле кога [[Република Македонија]] била потопена од 250.000 етнички Албанци, бегалци од војната на [[Косово]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sonce.org.mk/1999_2002.htm |title=Асовијација на |accessdate=2009-05-17 |archive-date=2011-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829211509/http://www.sonce.org.mk/1999_2002.htm |url-status=dead }}</ref>. По ова, во [[Македонија]] била развиена уште поголема мрежа на ''Армијата за ослободување на Косово'' или [[УЧК]]. На сличен начин се појавила и „нова организација“ во [[Македонија]] позната под името [[Ослободителна Народна Армија]] или [[ОНА]]. [[ОНА]] се јавува како продолжение и трансформација на целите на [[ОВК]] на просторот на [[Република Македонија]], а нејзините членови биле поранешни припадници на [[ОВК]] кои учествувале во борбите на [[Косово]]. Со распуштањето на [[Ослободителна војска на Прешево, Медвеѓа и Бујановац|ОВПМБ]], поголем дел од нив преминале на македонската територија, исто во редовите на ОНА. Според некои податоци, главниот штаб на ОНА се наоѓал во [[Призрен]], и со него раководеле [[Емруш Џемаил]], [[Али Ахмети]] (политички претставник)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jorm.org.mk/inf10-05-01.shtml |title=ВО КОСОВСКИТЕ МЕДИУМИ ОБЈАВЕНА "ПОЛИТИЧКА ПЛАТФОРМА" НА ТАКАНАРЕЧЕНАТА ОНА |accessdate=2009-05-17 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601130636/http://jorm.org.mk/inf10-05-01.shtml |url-status=dead }}</ref>, [[Фазли Велиу]] кој бил одговорен за дијаспората и [[Гзим Острени]] кој бил главен командант и поранешен припадник на Косовскиот заштитен корпус. Главна поддршка организацијата добивала од [[Косово]], [[Албанија]], [[Република Македонија]], албанската дијаспора во западноевропските држави и Косовскиот заштитен корпус. Финансирањето на [[ОНА]] се вршело преку т.н. самофинансирање, финансирање од месното население, користење на фондовите на поранешната [[ОВК]]. Албанската емиграција во [[Швајцарија]] се сметала за центар на финансирање на организацијата. Припадниците на [[ОНА]] биле главно вооружени со лесно пешадиско оружје од германско, американско, кинеско и југословенско потекло. Исто така располагале со автоматски и полуавтоматски пушки, рачни минофрлачи, противтенковски и противпешадиски мини, рачни бомби, противавионски митралези, снајпери, ракети од типот “стингер“. Основна нејзина карактеристика бил герилскиот начин на војување. Тогашниот [[претседател на Република Македонија]], [[Борис Трајковски]], во интервјуто дадено за [[CNN]], оваа паравоена формација ја нарекува „''терористичка организација, без оглед на тоа како тие самите се нарекувале''“<ref>„Бела Книга- Теророзмот на т.н. Ослободителна национална армија“, Министерство за Внатрешни работи, стр. 74</ref>. Истото било потврдено и од ''Europe Overview, Patterns of Global Terrorism'', [[Јоханес Свобода]] (европратеник од [[Австрија]])<ref name="ReferenceA">„Бела Книга- Теророзмот на т.н. Ослободителна национална армија“, Министерство за Внатрешни работи, стр. 75.</ref>, [[Џорџ Робертсон]] (за [[Дојче Веле]])<ref name="ReferenceA"/>, [[Воислав Коштуница]] (тогашниот југословенски претседател). Со издавањето на првото [[коминике]] и преземањето на одговорноста за убиството на тројца полицајци во село [[Арачиново]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10850&idg=1&idb=295&rubrika=Revija |title=Вест: Монструм под владин патронат |accessdate=2009-05-17 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193316/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10850&idg=1&idb=295&rubrika=Revija |url-status=dead }}</ref>, и терористичкиот напад врз полициска станица „[[Осломеј]]“, [[ОНА]] ја започнала воената офанзива во [[Република Македонија]]. == Започнување на конфликтот == [[File:Juli2001Matejce.jpg|right|thumb|300px|Македонска специјална полиција во близина на [[Матејче]], [[Кумановско]]. Полицајците во црни униформи се од единицата „[[Единица за специјални задачи „Тигар“|Тигар]]“, а оние во маскирни униформи од единицата „[[Единица за брза интервенција „Лавови“|Лавови]]“.]] Првите дејства на [[Албанците во Република Македонија|етничките Албанци]] во [[Македонија]] настапиле кон крајот на [[2000]] година и почетокот на [[2001]] година, главно по линијата на границата на [[Македонија]] со тогашната српска провинција (денеска држава) [[Косово]]. Во почетокот на војната, честопати [[ОНА]] ги повикувала македонското население во [[северозападна Македонија]] да ги напуштат своите домови<ref name="Macedonia, 2001">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_384.shtml |title=Macedonia, 2001<!-- Bot generated title --> |accessdate=2009-05-18 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208074918/http://www.acig.org/artman/publish/article_384.shtml |url-status=dead }}</ref>. Во почетокот на кризата, македонските власти не презеле големи мерки, бидејќи биле уверувани дека ваквите дејствија не биле насочени против [[Македонија]]. Но, по цели скоро два месеци, состојбата излегла од контрола и македонските власти започнале конечно со подготовка за војна. Но, од друга страна пак, албанските претставници тврдиле дека Република Македонија била подготвена за оваа војна<ref>[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=0985A58A93513D49AFCB007930D02558 Гзим Острени за Утрински весник: . „''На границата со Албанија и Косово беа поставени 34 караули, како и мински полиња, додека на границите со Србија, Грција и Бугарија само 14 караули, што значи дека државниот врв очекувал побуна“, вели тој во својата книга''.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во [[јануари]] [[2001]] година се јавила Националната Ослободителна Армија и ја потврдила одговорноста за постојаните напади против македонската полиција. Водачите на [[ОНА]], [[Али Ахмети]] и неговиот вујко [[Фазли Велиу]], кои потекнуваат од [[Кичевско]], изјавиле дека поседуваат илјадници војници кои се спремни да војуваат против македонската полиција. Но и покрај тоа, тие во тоа време немале поддршка од страна на тогашните најголеми албански политички партии во Македонија, [[ПДП]] и [[ДПА]]. Македонските власти изјавиле дека бунтовниците кои се припадници на [[ОНА]] главно потекнуваат од [[Косово]], како главен извор на агресија и месните етнички Албанци во Македонија. По неколку напади од страна на [[ОНА]] врз македонските сили за безбедност, Македонците од многу градови во државата излегле на протести во [[Прилеп]], [[Битола]] и [[Скопје]], каде биле запалени многу албански магазини, дуќани и една [[џамија]]<ref>[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/05/01/macedonia.clashes/index.html CNN.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100325231428/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/05/01/macedonia.clashes/index.html|date=2010-03-25}} Riot targets ethnic Albanians, [[May 1]], [[2001]]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1376259.stm BBC News] Macedonia rebels offer ceasefire, [[May 1]], [[2001]]</ref><ref>[http://news.google.com/newspapers?id=a_ohAAAAIBAJ&sjid=TqMFAAAAIBAJ&pg=4201,3972364&dq=bitola&hl=en Reading Eagle] Riots shake town, [[May 1]], [[2001]]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2001/06/07/world/macedonia-threatens-to-declare-state-of-war-against-rebels.html New York Times] Macedonia Threatens to Declare State of War Against Rebels, [[May 1]], [[2001]]</ref> == Текот на војната == === Танушевци и Тетово === [[File:Одлука за воена операција МХ-Тетово 2001.jpg|thumb|десно|мини|Планот за воената акција МХ-2 во Тетовско]] [[Податотека:T-55_ARM.jpg|десно|мини|Т-55 на АРМ]] Конфликтот неофицијално во Македонија започнува со [[Момир Стојановски|нападот на полициска станица]] во [[Теарце]] на [[22 јануари]] [[2001]]. На [[16 февруари]] [[2001]] година во пограничното село [[Танушевци]], новинарска екипа на [[А1 телевизија]] била заробена, а по одземањето на камерата новинарите биле ослободени<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=1479&idg=1&idb=185&rubrika=Makedonija |title=Во Танушевци ОВК киднапираше новинар и снимател на А1 телевизија |accessdate=2009-05-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201615/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=1479&idg=1&idb=185&rubrika=Makedonija |url-status=dead }}</ref>. По ова започнуваат двонеделни препукувања меѓу безбедносните сили и терористите. На [[14 март]] бојното поле се префрлило во [[Тетово]], во месноста Кале биле регистрирани вооружени напади врз безбедносната полиција. Веќе на [[23 март]], од страна на властите во [[Република Македонија]] била донесена одлука за голем напад врз позициите на [[ОНА]]. [[АРМ|Македонската армија]] им нанела голем пораз на припадниците на [[ОНА]]. Според некои извори, Албанците сепак не биле спремни и не очекувале таков напад во тоа време од страна на македонската полиција. === Масакрот кај Вејце === {{Главна|Масакрот кај Вејце}} По околу двонеделно стишие, на [[28 април]], на патот меѓу селата [[Селце]] и [[Вејце]] во [[Тетово]], 16 припадници на безбедносните сили на Македонија при патролирање наишле на заседа, при што загинале осум, а шест војници припадници на безбедносните сили на Македонија биле повредени. Според извршената обдукција, утврдена по смртта, било утврдено дека телата на убиените полицајци и војници по смртта биле дополнително масакрирани. По ова, низ поголемите градови во [[Република Македонија]] започнал голем револт на месното население. Македонските власти, во меѓувреме упатиле повик кон [[ОНА]] за прекин на огнот кој истиот не бил прифатен. === Борби во Кумановско === [[File:Одлука за воена операција МХ-2-Куманово 2001.jpg|thumb|мини|десно|Планот за воената акција МХ-2 во Кумановско]] На [[4 мај]] околу 4.000 албански герилци од [[Косово]] упаднале на македонска територија и освоиле голем дел од северниот дел на Македонија, главно во околината на [[Куманово]]. Со ова, се отворил уште едно бојно поле. Борби се воделе во селата [[Слупчане]], [[Ваксинце]], [[Матејче]], [[Липково]], [[Оризари (Кумановско)|Оризари]], [[Отља]] итн. Развојот на војната во тој момент бил на страната на [[ОНА]]. По ова следеле двонеделни позициони борби. На [[24 мај]], македонските безбедносни сили започнале голема акција во селата [[Ваксинце]] и [[Слупчане]] при што било ослободено Ваксинце. Нова ваква акција започнала на [[9 јуни]] за ослободување на останатите окупирани села главно во Слупчане, Матејче, Оризари, Отља, итн. Во борбите кои почнувајќи од 2 мај се воделе во Слупчане и [[Кумановско]] загинале 105 терористи на ОНА<ref name="Акифи" />. === Битка во Арачиново === [[File:June2001Aracinovo.jpg|right|thumb|Тенкисти од резервниот состав на АРМ во Битката за Арачиново.]] {{Главна|Битката во Арачиново}} Истиот ден, на [[9 јуни]] [[2001]] година, [[ОНА]] го зазела [[Арачиново]], село кое географски се наоѓа на само неколку километри од [[Скопје]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1573&stID=312%20%E7%E0%E7%E8%EC%E0%9C%E5%20%ED%E0%20%E0%F0%E0%F7%E8%ED%EE%E2%EE |title=Дневник: Терористите од Арачиново го држат Скопје на нишан! |accessdate=2009-05-19 |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003191124/http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1573&stID=312%20%E7%E0%E7%E8%EC%E0%9C%E5%20%ED%E0%20%E0%F0%E0%F7%E8%ED%EE%E2%EE |url-status=dead }}</ref>. Преку [[Арачиново]], кое станало едно од главните седишта на [[ОНА]], албанските бунтовници се заканувале дека ќе го нападнат и [[Скопје]], пред сè парламентот и владата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://217.16.70.245/?pBroj=2089&stID=69507&pR=22%20%CE%ED%E0%20%F1%E5%20%E7%E0%EA%E0%ED%F3%E2%E0%20%E4%E5%EA%E0%20%9D%E5%20%E3%EE%20%ED%E0%EF%E0%E4%ED%E5%20%EF%E0%F0%EB%E0%EC%E5%ED%F2%EE%F2 |title=Дневник: Топовите од Арачиново беа свртени кон Скопје |accessdate=2009-05-19 |archive-date=2011-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819102718/http://217.16.70.245/?pBroj=2089&stID=69507&pR=22%20%CE%ED%E0%20%F1%E5%20%E7%E0%EA%E0%ED%F3%E2%E0%20%E4%E5%EA%E0%20%9D%E5%20%E3%EE%20%ED%E0%EF%E0%E4%ED%E5%20%EF%E0%F0%EB%E0%EC%E5%ED%F2%EE%F2 |url-status=dead }}</ref>. Главен командант на [[Арачиново]] бил ''командант Хоџа'' или [[Џезаир Шаќири]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1574&stID=378 |title=Извештај од Дневник |accessdate=2009-05-19 |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003191212/http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1574&stID=378 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://popovashapka.com/Intervju%20na%20Sakiri%20terorist%20za%20Start.htm |title=Интервју со Џезаир Шакири |accessdate=2009-05-19 |archive-date=2012-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628115353/http://popovashapka.com/Intervju%20na%20Sakiri%20terorist%20za%20Start.htm |url-status=dead }}</ref>. На [[22 јуни]], македонските безбедносни сили ја започнале решителната офанзива за чистење на теренот од албанските екстремисти во селото. Следниот ден, двата борбени авиони "сухој" 25“ на македонската воена ескадрила, управувани од пилоти на [[АРМ]], ги извршиле првите извидувачки дејства над селото. Македонските сили брзо напредувале, нанесувајќи им големи штети на албанските бунтовници. Според генералот [[Панде Петровски]], кој командувал со арачиновската операција, [[АРМ]] располагала со околу 20.000 војници со оклопни батаљони и професионални екипажи, 54 тенка, со 120-130 минофрлачи, хеликоптери за воени дејства и доволно количество муниција за извршување на една завршна операција и целосно разбивање на ОНА. Битката траела само три дена, откако албанските бунтовници, истакнувајќи бели знамиња, дале знак дека се предаваат<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1585&stID=1040 |title=Дневник: Терористите развеаја бели знамиња |accessdate=2009-05-19 |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003190903/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1585&stID=1040 |url-status=dead }}</ref>. Под покровителство на [[НАТО]], било договорено да се евакуираат припадниците на [[ОНА]], и од [[Арачиново]] да се преместат во [[Липково]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10565&idg=1&idb=290&rubrika=Makedonija |title=Вест: Солана прогласи примирје по Битката за Арачиново |accessdate=2009-05-19 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203251/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10565&idg=1&idb=290&rubrika=Makedonija |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=278 А1 Телевизија: Коридор за терористите во Арачиново]</ref>. Така, на околу 350 бунтовници им било дозволено да го напуштат селото со своето оружје, со помош на американските трупи кои служеле во [[КФОР]] и силите на [[НАТО]] во [[Косово]], [[ОБСЕ]] и Мисијата на [[Европска Унија|Европската Унија]]. На македонската страна и било наредено да се повлече. Како знак на ова, истата вечер неколку илјади [[Македонци]] се собрале пред парламентот во [[Скопје]] на протести, при кое зградата била заземена а протестот се претворил во масовни немири. По Арачиново стапил договор за прекинување на огнот со цел да започнат преговори. Но во текот на јули [[ОНА]] често го прекршувала договорот со напади врз полициските пунктови, а најголемиот напад се случил на [[23 јули]] кога [[ОНА]] ги нападнала македонските сили во [[Радуша]] и Тетовско. При нападот во Тетовско главна цел на [[ОНА]] била терор врз македонското цивилно население, при што голем број од Македонците од тетовските села биле протерани. === Масакрот кај Карпалак === {{Главна|Масакрот кај Карпалак}} [[Податотека:Makedonski_tenkisti.jpg|лево|мини|Тенкистите на АРМ]] Масакрот кај Карпалак се случи на [[8 август]] [[2001]] година во 9:30 часот на автопатот [[Скопје]] - [[Тетово]] откако армискиот конвој составен од пет возила и 120 резервисти влезе во заседа кај месноста ''Карпалак'', при што биле убиени 10 припадници на резервниот состав на [[АРМ]], а тројца се повредени во нападот што терористите на [[ОНА]] го извршиле.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=8 август 2009|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=889952348&id=9&setIzdanie=21758|title=Кој ги предаде бранителите кај Карпалак?|publisher=Нова Македонија|accessdate=2015-02-03}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во Карпалак од самиот почеток на воената криза имаше полициски пункт, а без знаење на Министерството за одбрана истиот беше повлечен на два дена пред да се случи „Карпалак“. Повлекувањето на полицискиот пункт беше извршена со нечија наредба, причината за повлекување и кој го наредил од [[МВР]] не се познати. === Mасакар кај Љуботенски Бачила === {{Главна|Љуботенски бачила (2001)}} На [[10 август (настани)|10 август]] [[2001]], околу 8 часот наутро, кај месноста Љуботенски Бачила на околу 5 км од [[Љуботен (Скопско)|Љуботен]], камион на [[АРМ]] полн со муниција налетува на две нагазни мини поставени на патот. Во експлозијата гинат 8 војници од резервниот состав на АРМ. Веднаш по нападот почнува неколкучасовна престрелка меѓу [[ОНА]] и втората чета на Третиот баталјон, од каде што се и загинатите војници. Во текот на престрелката е извршен воздушен напад врз формацијата на ОНА со хеликоптери „ми-24“ и тие се повлекуваат. Истиот ден во селото пристигнуваат полициските единици под команда на [[Јохан Тарчуловски]], при што наредниот ден повторно започнуваат големи борби. == Прекинување на огнот и разоружување == Со потпишување на [[Охридски рамковен договор|Охридскиот рамковен договор]], бунтовниците се согласиле на примирје во [[јуни]], но и покрај тоа бунтовниците продолжиле со препукувања врз целите на македонската полиција. Директни подписници на Охридскиот договор се македонските власти, предводени од претседателот [[Борис Трајковски]] и премиерот [[Љубчо Георгиевски]] и водачот на опозициската [[СДСМ]], [[Бранко Црвенковски]], и албанската страна предводена од [[Арбен Џафери]] и [[Имер Имери]], како и [[Франсоа Леотар]] (претставник на Европската Унија) и [[Џејмс Пердју]] (медијатор од [[САД]])<ref name="Вест: Потпишан мировниот договор">{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=13080&idg=2&idb=330&rubrika=Makedonija |title=Вест: Потпишан мировниот договор |accessdate=2009-05-19 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192302/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=13080&idg=2&idb=330&rubrika=Makedonija |url-status=dead }}</ref>. Со овој договор, на албанското население кое живее во [[Република Македонија]] му биле ветени поголеми права, кои вклучуваат: подигање на албанскиот јазик за службен јазик во државата, зголемување на бројот на етничките Албанци во управувањето и администрацијата на државното управување, во полицијата и армијата, како и донесување на нов план за децентрализација. Од друга страна, албанските претставници се согласиле да се откажат од секакви сепаратистички учества и да ги признае сите македонски институции. Во однос на ова, албанските припадници на [[ОНА]] биле разоружени од страна на [[НАТО]] пактот<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=1306 А1 Телевизија: Целосно разоружување на терористите]</ref>. Оваа операција на разоружување официјално започнала на [[22 август]] и делотворно завршила на [[27 август]]. Во таа мисија учествувале околу 3.500 војници од [[НАТО]] пактот и од македонската полиција. Оружјето на [[ОНА]] било уништено. По завршување на оваа операција, [[Али Ахмети]] на пресконференција во [[Шипковица]] изјавил дека ја распушта Ослободителната Национална Армија. Но, вооружениот конфликт не застанал, туку продолжил и во наредните месеци. На [[12 ноември]] [[2001]] година, од страна на вооружени етнички Албанци биле убиени тројца припадници на македонската полиција<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1650954.stm "Macedonia police killed in ambush"], ''[[BBC]]'', November 12, 2001</ref>. == Жртви и раселување == На [[25 декември]] [[2001]] година, Алтернативната информациона мрежа<ref>[http://www2.iisg.nl/id/Systematik.asp?cat=8&id=107 "AIM overview"], and [http://www.humanrights.coe.int/media/activities/stability%20pact/2000/table.htm "AIM listings on the Council of Europe programmes, 2000-2001"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061127093707/http://www.humanrights.coe.int/Media/activities/stability%20pact/2000/table.htm|date=2006-11-27}}, ''[[Stability Pact for South Eastern Europe]]''</ref> објавила дека вкупниот број на жртви од страна на македонските безбедносни сили е 72. Албанската страна никогаш официјално не ги објавила, но се претпоставува дека нивниот број бил околу 3.000 мртви.{{факт}} Според „Бела Книга“, издадена од Министерството за внатрешни работи на Република Македонија, бројот на загинатите припадници на полицијата во вооружените дејства бил 15 жртви и 150 повредени<ref>„Бела Книга - Теророзмот на т.н. Ослободителна национална армија“, Министерство за Внатрешни работи, стр. 145, стр. 148 стр. 149 и стр. 150</ref>, на старешини и војници на Армијата на Република Македонија 43 жртви и 119 повредени<ref>„Бела Книга - Теророзмот на т.н. Ослободителна национална армија“, Министерство за Внатрешни работи, стр. 146, стр. 147 стр. 152, стр. 153, стр. 154</ref>. Според истите извори, бројот на цивили убиени во конфликтот од страна на [[ОНА]] бил 10 жртви и 75 повредени<ref>„Бела Книга - Теророзмот на т.н. Ослободителна национална армија“, Министерство за Внатрешни работи, стр. 155, стр. 156 стр. 157, стр. 153, стр. 154</ref>, додека бројот на физички нападнати и измачувани граѓани од страна на ОНА бил 20<ref>„Бела Книга - Теророзмот на т.н. Ослободителна национална армија“, Министерство за Внатрешни работи, стр. 158</ref>, а бројот на киднапирани и исчезнати лица околу 20<ref>„Бела Книга - Теророзмот на т.н. Ослободителна национална армија“, Министерство за Внатрешни работи, стр. 159</ref>. До август [[2001]] година, бројот на раселените лица од војната бил 170.000, од кој 74.000 внатрешно раселени. Веќе во [[2004]] година, нивниот број се намалил на 2600.<ref name="Вест: Потпишан мировниот договор"/> == Наводна вмешаност на Ал Каеда и останати терористи во конфликтот == Постојат индиции за наводно вмешување на Талибанската организација [[Ал Каеда]] во Македонскиот конфликт. Исто така има индиции дека во [[ОНА]] и останатите терористички организации членувале и Муџахедини од [[Саудиска Арабија]] и останатите земји. Доказ за ова биле пронајдените знамиња, предмети и останати докази во селата вклучувајќи го и [[Арачиново]], кога [[АРМ|Македонската војска]] ги поразила овие групации.<ref>[http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/clanci.119.html:276482-Balkanski-tragovi-Bin-Ladena&title_add= Balkanski tragovi Bin Ladena[[Vecernje Novosti]]</ref><ref>[http://www.glas-javnosti.rs/dodaci/vehabije-haraju-srbijom/al-kaida-na-kosmetu {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100225050908/http://www.glas-javnosti.rs/dodaci/vehabije-haraju-srbijom/al-kaida-na-kosmetu|date=2010-02-25}} Al-Kaida na Kosmetu[[Glas Javnostii]]</ref><ref>[http://www.novinar.de/2007/02/03/islamski-teror-u-bosni-i-na-kosmetu.html Islamski teror u Bosni i na Kosmetu[[Novinar]]</ref> Се смета дека воениот конфликт од 2001 година во Република Македонија бил во голема мера спонзориран со најразлични средства од страна на Ал Каеда.<ref>http://217.16.70.245/?pBroj=818&stID=5183&pR=3 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110819102636/http://217.16.70.245/?pBroj=818&stID=5183&pR=3 |date=2011-08-19 }} Утрински весник: Балканот стана жртва на исламистичката терористичка интернационала</ref> Оваа мрежа била споинзорирана од странски инвестиции посебно од муслиманите и Македонија била мета на мрежа за пат на дрогата кој поминувал од [[Авганистан]] како извор на одгледување на опиум и хашиш, сè до слабо контролираната граница со [[Иран]] до [[Турција]] и [[Истанбул]] преку [[Босфор]]от. Од овде, овие средства биле транспортирани на пазарите во Бугарија, Грција и Македонија, од каде престигнувала на Косово и Санџак.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=R98wjVHQAQw&feature=related Beskonačni Rat 2 Deo-La Guerra Infinita-II 3/8][[RAI]]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=1SwAuQSv3Kk&feature=related Beskonačni Rat 2 Deo-La Guerra Infinita-II 2/8][[RAI]]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=XE9GEOoLMNA&feature=related Beskonačni Rat 2 Deo-La Guerra Infinita-II 3/8][[RAI]]</ref> Постојат информации дека водачот на Ал Каеда [[Осама бин Ладен]], престојувал во северна Албанија, која била обука за Албанските терористи во нивната војна против Србите во Косово. За ова сведочат и неколку емисии кои биле презентирани на [[МТВ|Македонската Телевизија]] во текот на [[2001]] година, за време на вооружениот конфликт во Македонија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/bin-laden-linked-to-albanian-drug-gangs-632145.html |title=Bin Laden linked to Albanian drug gangsThe Independent |accessdate=2010-06-07 |archive-date=2010-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100829080805/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/bin-laden-linked-to-albanian-drug-gangs-632145.html |url-status=dead }}</ref> == Можни воени злосторства == И покрај тоа што конфликтот во Македонија бил краток, тој не бил миновен за воените злосторства. Припадниците на [[ОНА]] се служиле и со други осетливи дејства, како на пример убивањето на осумте припадници на безбедносните сили во [[масакрот кај Вејце]], каде по смртта ги масакрирале нивните трупови. Некои очевидци велат дека од вкупно осум полицајци, само еден бил убиен од огнено оружје, додека другите биле малтретирани со најразлични ладни оружја<ref>[http://www.veritas.com.mk/rubAng/polemiks/enpolemiks2.html Veritas]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Utrinski vesnik, Sonya Kramarska, 2006</ref>. Други злосторства од страна на [[ОНА]] е и сопирањето на [[Липковско Езеро|Липковската брана]], со кое градот [[Куманово]] со околината останале без вода за пиење, оштетување на столбот од далновод за напојување со електрична енергија во месноста [[Попова Шапка]], каде околината останала без електрична енергија. Во текот на кризата во Македонија имало и повеќе случаи на киднапирање на цивилно население. Така, на [[18 јули]] во село [[Теарце|Отушиште]] биле киднапирани тројца Македонци по потекло цивили, и биле брутално малтретитирани. Исто така, веќе на [[7 август]], албанската војска грабнале пет работници на градежната компанија “Маврово“, кои биле физички малтретирани и сексуално злоупотребени. Како за крај, на сите пет работници со нож на телото им биле напишани по една буква, која се претпоставува дека се иницијалите на злосторниците<ref>[http://www.realitymacedonia.org.mk/web/news_page.asp?nid=204 A1 coverage] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051217035436/http://www.realitymacedonia.org.mk/web/news_page.asp?nid=204|date=2005-12-17}} Reality Macedonia, [[August 08]], [[2001]]</ref>. Исто така, од страна на албанската војска бил разрушен и [[Манастир „Св. Атанасиј“ - Лешок|манастирот во Лешок]]<ref>[[The Guardian]], [http://www.guardian.co.uk/macedonia/story/0,,540417,00.html Macedonia blast hits monastery], 21 август 2001</ref>. Во тридневната операција на македонската полиција во село [[Љуботен (Скопско)|Љуботен]], од [[10 август]] до [[12 август]] [[2001]] година, биле убиени десет цивили и биле уапсени околу 100 мажи, за кои се сметало дека ги подпомагале бунтовниците. Овие случувања довеле до обвинение од страна на Меѓународниот Суд за воени злосторства во [[Хаг]] кон тогашниот министер за внатрешни работи, [[Љубе Бошкоски]]. На [[10 јули]] [[2008]] Бошковски бил прогласен за невин од страна на Хашкиот трибунал за настаните во скопското село [[Љуботен (Скопско)|Љуботен]] во [[август]] [[2001]] и бил ослободен<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=BA4B4C1DEDA421459F48617F6411A4FD |title=Утрински весник: Бошкоски се врати во Македонија |accessdate=2009-05-19 |archive-date=2008-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080803154306/http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=BA4B4C1DEDA421459F48617F6411A4FD |url-status=dead }}</ref>. Единствено [[Јохан Тарчуловски]] бил осуден на десет години затвор<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=BA4B4C1DEDA421459F48617F6411A4FD |title=Утрински весник: Резиме на пресудата за Љубе Бошкоски и Јохан Тарчуловски |accessdate=2009-05-19 |archive-date=2008-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080803154306/http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=BA4B4C1DEDA421459F48617F6411A4FD |url-status=dead }}</ref>. Тој од затворот во [[Германија]] бил пуштен во [[2013]] година. == Цитати == <blockquote> „''Зад тие инциденти јас не знам кој стои. Инаку гледајќи според изјавите на сите претставници легални и легитимни на Албанците тие не стојат зад тоа. Тука се работи за еден конкретно Албански проблем, внатрешен Албански проблем''.“<ref>Арбен Џафери</ref> </blockquote> <blockquote> „''Ниту Албанија па ниту Албанците од Македонија сакаат да се соединуваат. Македонија ќе биде една држава и мора така да биде''.“<ref>Мендух Тачи</ref> </blockquote> == По конфликтот == [[Податотека:Monument of the Defenders of Macedonia.JPG |мини|десно|Споменик на бранителите на Македонија во Скопје]] По „стабилизирањето“ на државата и воспоставување на ред и мир, во [[Република Македонија]] биле закажани [[Македонски парламентарни избори, 2002|парламентарни избори]] кои се одржале во [[2002]] година. Рејтингот на владејачката [[ВМРО-ДПМНЕ]] бил опаднат, а од друга страна оној на [[СДСМ]] доживувал раст. Пред само три месеци од одржувањето на изборите, од страна на веќе поранешните членови на [[ОНА]] била формирана [[Демократска унија за интеграција|политичка партија]], а за нејзин водач бил избран [[Али Ахмети]]. На изборите победила [[СДСМ]], а кај албанскиот блок, новата партија освоила дури 70 % од вкупното албанско гласачко тело. По изборите била создадена [[Влада на Македонија од 2002|коалиција]] меѓу овие две партии. Во [[2004]] година, бил одржан [[Референдум 2004|референдум]] со цел изјаснување околу ново-усвоениот Закон за нова територијална поделба на [[Република Македонија]]. Референдумот главно бил одржан во корист на етничките Албанци во Македонија. Според истиот, многу градови и општини, каде Македонците биле мнозинство, со новата територијална организација тие станале малцинство. Така, во [[Општина Гостивар]] која според старата поделба имаше 26,54 % [[Македонци]], со припојување на нови општини бројот на Македонците се намалил на 19,77 %. Во [[Општина Тетово]] според старата поделба имаше 28,17 % [[Македонци]] со припојување на нови општини бројот на Македонците се намалил на 23,16 %. Во [[Општина Струга]] според старата поделба имаше 47,94 % [[Македонци]] со припојување на нови општини бројот на Македонците се намалил на 32,09 %. Во [[Општина Чашка]] според старата поделба имаше 7,47 % етнички Албанци со припојување на нови општини бројот на Албанците се зголемил на 33,06 %. == Извадоци од Уставот == Според новиот устав од [[2001]] година, како службен јазик во [[Република Македонија]]: * освен македонскиот јазик со неговото [[кирилица|кирилско писмо]], како друг службен јазик се прогласува и оној кој го зборуваат 20 % од граѓаните во определена општина. * Личните документи освен на македонски јазик, за оние кои се повеќе од 20 % се издава и на нивниот мајчин јазик (албанскиот јазик). * Припадниците на заедниците имаат право слободно да го изразуваат, негуваат и развиваат својот идентитет и да ги употребуваат симболите на својата заедница. * Припадниците на заедниците имаат право на настава на својот јазик во основното и средното образование на начин утврден со закон. * Собранието избира народен правобранител со мнозинство гласови од вкупниот број пратеници, при што мора да има мнозинство гласови од вкупниот број пратеници кои припаѓаат на заедниците кои не се мнозинство во Република Македонија. * Собранието основа Комитет за односи меѓу заедниците. Комитетот го сочинуваат 19 члена од кои по седум члена од редот на пратениците во Собранието Македонци и Албанци и по еден член од редот на пратениците Турци, Власи, Роми, Срби и Бошњаци. * Собранието ги избира судиите на Уставниот суд. Собранието избира шест судии на Уставниот суд со мнозинство гласови од вкупниот број пратеници. Собранието избира тројца судии со мнозинство гласови од вкупниот број пратеници, при што мора да има мнозинство гласови од вкупниот број пратеници кои припаѓаат на заедниците кои не се мнозинство во Република Македонија<ref>[http://www.servat.unibe.ch/law/icl/mk00000_.html Уставот на Република Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090422170409/http://www.servat.unibe.ch/law/icl/mk00000_.html |date=2009-04-22 }} {{en}}</ref><ref>[http://www.sobranie.mk/?ItemID=A431BEE83F63594B8FE11DA66C97BEAF СОБРАНИЕ НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА]</ref><ref>[http://mk.wikisource.org/wiki/%D0%A3%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2_%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0#.D0.A7.D0.BB.D0.B5.D0.BD_1 Уставот на Република Македонија на ]</ref>. До ден денеска, и двете страни од конфликтот сметаат дека се оштетени. Македонското мислење е дека се дало преголемо право на етничкиот Албанец во [[Република Македонија]]. Од друга страна пак, етничките Албанци сметаат дека не се спроведува и почитува во многу насоки Рамковниот договор од [[2001]] година. == Поврзано == * [[Република Македонија во 2001 година]] * [[Охридски рамковен договор]] * [[Ослободителна Народна Армија]] * [[Љуботенски бачила, 2001]] * [[Љуботен (полициска акција)]] * [[Битката во Арачиново]] * [[Карпалак, 2001]] * [[Планинска бура]] == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20020615010031/http://web.amnesty.org/web/ar2002.nsf/eur/macedonia!Open Casualties and displacement] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/world/2001/review_of_2001/1703711.stm "Macedonia: Step back from the abyss"], ''[[BBC]]'', [[December 29]], [[2001]] * [http://www.usip.org/pubs/specialreports/sr115.html "Macedonia: Understanding History, Preventing Future Conflict"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070712033646/http://www.usip.org/pubs/specialreports/sr115.html |date=2007-07-12 }}, ''[[United States Institute of Peace]]'', Special Report No. 115, February, 2004 * [http://www.antiwar.com/orig/taylor1.html "Macedonia's Civil War: 'Made in the USA'"], ''[[Antiwar.com]]'', [[August 20]], [[2001]] * [http://www.alb-net.com/amcc/articles.htm Chronology of the war] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161017230034/http://www.alb-net.com/amcc/articles.htm |date=2016-10-17 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=MD1V59N3K5c Youtube video of an ethnic standof in Tetovo] ''[[CTV Television Network|CTV]]'' * [http://www.marxists.de/balkans/garganas/macedonia.htm Battles -9/2001] * [http://www.wsws.org/articles/2001/mar2001/mac-m10.shtml Battles - 3/2001] * [http://emperors-clothes.com/news/massing.htm Macedonia On Brink of War - 6/2001] * [http://www.antiwar.com/orig/deliso41.html Macedonia On War Footing Over Kosovo Border Provocations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070509042555/http://www.antiwar.com/orig/deliso41.html |date=2007-05-09 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1650954.stm November Battles, Start of War, January 2 2001] * [http://archives.cnn.com/2002/WORLD/europe/04/04/macedonia.clash/index.html 2002 attacks] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311112319/http://archives.cnn.com/2002/WORLD/europe/04/04/macedonia.clash/index.html |date=2007-03-11 }} * [http://www.antiwar.com/orig/deliso25.html Boskovki interview] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131007062608/http://www.antiwar.com/orig/deliso25.html |date=2013-10-07 }} * [http://www.economist.com/research/backgrounders/displaystory.cfm?story_id=541782 War in the Balkans, again?] * [http://www.fosm.mk/CMS/Files/Documents/fioom-kniga-istorija-i-apokrifi-demitologizacija.pdf „Историја и апокрифи – демитологизација на 2001: дебата“, Скопје, 2010] {{Избрана}} {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001| ]] [[Категорија:Војни на Македонија]] [[Категорија:Тероризам во Македонија]] [[Категорија:Албански сепаратизам]] [[Категорија:Судири во 2001 година]] __ИНДЕКС__ 9vljqhfhrr5w2e37zp5sch0ued74rt5 0 155725 5629689 5206059 2026-09-18T07:30:36Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5629689 wikitext text/x-wiki {{Infobox Treaty |name = Охридски рамковен договор |long_name = |image = |image_width = |caption = |date_signed = 13 август 2001 |location_signed = [[Охрид]], [[Македонија]] |signatories = *[[Борис Трајковски]] *[[Љубчо Георгиевски]] *[[Бранко Црвенковски]] *[[Арбен Џафери]] *[[Имер Имери]] *[[Франсоа Леотар]] *[[Џејмс Пердју]] |parties = |depositor = |language = англиски |wikisource = }} [[Податотека:Aneks kon ramkoven dogovor.jpg|мини|Анекс кон Охридскиот рамковен договор]] '''Охридскиот рамковен договор''' — договор за внатрешното уредување на малцинските права во [[Република Македонија]], потпишан на [[13 август]] [[2001]] година помеѓу претставниците на тогашните најголеми политички партии и специјални претставници на [[ЕУ]] и на [[САД]]. Охридскиот договор е склучен во текот на ескалацијата на насилства помеѓу етнички албанската [[ОНА]] и македонските вооружени сили во [[Конфликтот од 2001]]. Поради тоа, многу граѓани, особено од македонска националност, го сметале договорот за насилно изнуден и неприфатлив.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=1284 Соопштение од СМК, А1, 12.8.2001.]</ref><ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=1925 МААК ќе покрене правна процедура за поништување на рамковниот договор, А1, 4.9.2001.]</ref><ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=1922 Повеќе од половина Македонци против Рамковниот договор, А1, 4.9.2001.]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce450/Tekst20.htm |title=НЕАЛБАНСКИТЕ ЕТНИКУМИ ПРОТИВ РАМКОВНИОТ ДОГОВОР, Македонско Сонце, 2002. |accessdate=2009-08-12 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201114349/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce450/Tekst20.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=1397 Македонската дијаспора против рамковниот договор, А1, 15.8.2001.]</ref> Осум години подоцна (2009), експертите и граѓаните се сѐ уште поделени околу тоа дали е Охридскиот договор извор на стабилност или, напротив, извор на нестабилност за Република Македонија. Сепак, договорот и понатаму доследно се спроведува и се претвори во платформа за промоција и заштита на правата на припадниците на албанската етничка заедница.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=D029D2A3FC20BD4C8DB35F78BD249021 Рамката поширока од државата, Дневник, 12.8.2009.]</ref><ref>[http://a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=112493 Рамковен договор - осум години потоа, МИА, 12.8.2009.]</ref><ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=82611 ДУИ организира свеченост за Рамковниот, A1, 13.08.2007.]</ref> == Преговори == {{Историја на Македонија}} Преговорите се одвивале во [[Вила Билјана|Вилата Билјана]] во [[Охрид]] во текот на јули и август 2001, каде што е и парафиран договорот на 10 август 2001, па оттаму името Охридски договор. Преговорите траеле речиси еден месец и во нив учествувале претседателот на РМ [[Борис Трајковски]], претставниците на политичките партии: [[Бранко Црвенковски]], претседател на [[СДСМ]], [[Љубчо Георгиевски]], претседател на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Имер Имери]], претседател на [[ПДП]], и [[Арбен Џафери]], претседател на [[ДПА]], потоа претставници на ЕУ: [[Франсоа Леотар]] и [[Хавиер Солана]], претставници на САД: [[Питер Фејт]] и [[Џејмс Пердју]], разни советници и експерти: [[Владо Поповски]], [[Љубомир Фрчковски]] и други. Преговорите биле мошне напнати, бидејќи се одвивале паралелно со вооружени непријателства помеѓу двете страни. Во неколку наврати постоела можноста да се прекинат преговорите и конфликтот да ескалира во отворена граѓанска војна.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=96332 Пердју: Охридските преговори беа многу тешки, А1, 13.08.2008.]</ref> Според книгата на Петрит Менај, „ОНА-порака и надеж“, во преговорите индиректно, т.е. телефонски бил консултиран и [[Али Ахмети]], иако тој формално не бил учесник на преговорите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.soros.org.mk/mk/Home/Publication?newsID=339&catID=9 |title=Петрит Менај, ОНА порака и надеж - Том 2, ФИООМ, 2008. |accessdate=2016-12-18 |archive-date=2016-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221054149/http://www.soros.org.mk/mk/Home/Publication?newsID=339&catID=9 |url-status=dead }}</ref> == Потписници == По завршувањето на преговорите во Охрид, на 13 август 2001 во Скопје договорот го потпишале (по азбучен ред): * [[Љубчо Георгиевски]], претседател на [[ВМРО-ДПМНЕ]] * [[Имер Имери]], претседател на [[ПДП]] * [[Борис Трајковски]], претседател на Република Македонија * [[Бранко Црвенковски]], претседател на [[СДСМ]] и * [[Арбен Џафери]], претседател на [[ДПА]]. Како гаранти на договорот од меѓународната заедница, потписници на договорот се и специјалните претставници: * [[Франсоа Леотар]], претставник на [[ЕУ]] * [[Џејмс Пердју]], претставник на [[САД]] == Содржина на договорот == Рамковниот договор целосно и безусловно ја отфрла употребата на насилството за остварување на политичките цели. Само мирни политички решенија можат да ја гарантираат стабилната и демократска иднина на Македонија. Суверенитетот и територијалниот интегритет на Македонија и унитарниот карактер на државата се неповредливи и мора да се сочуваат. Не постојат територијални решенија за етничките прашања. Во тој контекст, Договорот предвидува целосен прекин на непријателствата, разоружување на етничките албански вооружени групи и нивно целосно распуштање. Охридскиот договор потенцира дека развојот на локалната самоуправа е од најголемо значење за почитување на идентитетот на заедниците. Со Рамковниот договор се предвидува да се ревидира Законот за локална самоуправа со кој ќе се зајакнат овластувањата на избраните локални претставници и значително ќе се зголемат нивните надлежности во согласност со Уставот и Европската повелба за локална самоуправа. Договорот предвидува целосно почитување на принципот на недискриминација и рамноправен правичен третман на сите лица пред законот. Овој принцип особено ќе се применува во однос на вработувањата во јавната администрација и јавните претпријатија. Во Уставниот суд, една третина од судиите ќе се избираат од страна на Собранието, со мнозинство од вкупниот број на пратеници, припадници на заедниците. Истата постапка важи и за изборот на Народниот правобранител и на тројцата членови на Судскиот совет. Новина е што на централно ниво, уставните амандмани и Законот за локална самоуправа нема да можат да се усвојат без квалификувано двотретинско мнозинство, при што ќе мора да има мнозинство од гласовите на пратениците што припаѓаат на заедниците. Истиот принцип важи и за донесување на закони што директно ги засегаат културата, употребата на јазикот, образованието, личните документи и употребата на симболи, како и законите за локално финансирање, локални избори, градот Скопје и за општинските граници. Во однос на основното и средното образование, наставата ќе се изведува на мајчините јазици на учениците. Финансирање од страна на државата ќе се обезбеди за високо образование на јазиците на коишто зборуваат најмалку 20% од населението во Македонија. Низ цела Македонија и во нејзините меѓународни односи службен јазик е македонскиот јазик. Кој било друг јазик што го зборуваат најмалку 20% од населението, исто така е службен. Во однос на симболите, Охридскиот договор предвидува непосредно до симболот на Македонија, локалните власти да може на предната страна од локалните јавни објекти да постават симболи со кои се обележува индентитетот на заедницата која е мнозинство. Договорот е составен од три анекси: * анекс А за уставни амандмани, * анекс Б за измени во законодавството и * анекс Ц за имплементација и мерки за градење на доверба. Во анексот А стои дека сегашната Преамбула на Уставот на РМ се заменува со јазик заснован врз концептите на поединечни права и граѓанско општество: „Граѓаните на Република Македонија, преземајќи ја одговорноста за сегашноста и иднината на нивната татковина, свесни и благодарни на своите предци за жртвите и посветеноста во нивните заложби и борба за создавање на самостојна и суверена држава Македонија и одговорни пред идните генерации за зачувувањето и развојот на сè што е вредно од богатото културно наследство и соживотот во Македонија...“ Анексот Б предвидува измени во законодавството. Предвидено е донесување на повеќе закони меѓу кои и Законот за локална самоуправа, Законот за локално финансирање, за територијална поделба, за изборни единици, потоа нов деловник на Собранието, закони што се однесуваат на употребата на јазиците и други. Анексот Ц се однесува на имплементацијата на Договорот и мерките за градење на доверба. Овде се регулирани прашањата за пописот, изборите, враќањето на бегалците и улогата на меѓународната заедница. Александар Илиев<ref>[https://clp.mk/iliev-negiraneto-na-dezinformatsija-ne-e-efektiven-metod/ На clp.mk]</ref> во книгата Улогата на разузнавањето во противбунтовништво, од 2014, наведува дека содржината на Охридскиот рамковен договор во основа ги содржи гледиштата на САД за потребни реформи во Македонија изнесени уште во периодот од 1994 до 1996 година, а кои се однесувале на човековите права и правата на етничките Албанци, но не и првичните барања на ОНА за отцепување на албанските области од Македонија.[http://www.vbm.mk/scripts/cobiss?id=1250290774482630]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Поврзано == * [[Секретаријат за спроведување на Охридскиот рамковен договор]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.siofa.gov.mk/data/file/Ramkoven_dogovor_mk.pdf Текстот на Охридскиот рамковен договор] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181123140123/http://www.siofa.gov.mk/data/file/Ramkoven_dogovor_mk.pdf |date=2018-11-23 }} * [http://www.soros.mk/mk/Home/Publication?newsID=338&catID=9&pageIndex=1 Ветон Љатифи „Преговорите за постигнување на Охридскиот договор“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ФИООМ, 2008. * [http://library.fes.de/pdf-files/bueros/skopje/06358.pdf Флоријан Бибер (ур.), „Поделба на моќта и спроведување на Охридскиот рамковен договор“], Фондација Фридрих Еберт, Скопје, 2008. * [http://mcms.mk/mk/za-nasata-rabota/istrazuvana-i-publikacii/1144-ohridski-ramkoven-dogovor-intervjua.html „Охридски рамковен договор: Интервјуа“], МЦМС, Скопје, 2011. * [http://mcms.mk/mk/za-nasata-rabota/istrazuvana-i-publikacii/1142-ohridski-ramkoven-dogovor-studii-na-slucaj.html „Охридски рамковен договор: Студии на случај“], МЦМC, Скопје, 2011. * [https://www.seeu.edu.mk/files/research/projects/OFA_MK_Final.pdf Блерим Река (ур.), „Десет години од Охридскиот рамковен договор“], Тетово, 2011. * [http://www.crpm.org.mk/wp-content/uploads/AboutUS/OneDecade.pdf Marija Risteska and Zhidas Daskalovski (eds), "One decade after the Ohrid framework agreement: lessons (to be) learned from the Macedonian experience"], Friedrich Ebert Stiftung, Center for research and policy making, 2011. {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] [[Категорија:Историја на Охрид]] [[Категорија:Албански сепаратизам во Македонија]] [[Категорија:Ослободителна Национална армија]] [[Категорија:Мировни договори на Македонија]] oe8o3sl3jiimblnxm9by6uhobpf14pm 0 174845 5629506 4441183 2026-09-17T13:53:39Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Бело Гури]] на [[Гура]] 4441183 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Бело Гури | област=[[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ=[[Округ Ура Вајгуроре|Ура Вајгуроре]] | општина=[[Општина Ура Вајгуроре|Ура Вајгуроре]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Бело Гури''' — село во јужна [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[област Белград (Албанија)|областа Белград]], во [[округ Ура Вајгуроре|округот Ура Вајгуроре]] и во [[Општина Ура Вајгуроре|општината Ура вајгуроре]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] s0xjmu71a8mybyw3teawrfyw4ig5lh0 1 552782 5629508 1549470 2026-09-17T13:53:39Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Разговор:Бело Гури]] на [[Разговор:Гура]] 1549470 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 753319 5629614 5616583 2026-09-17T20:40:16Z Dandarmkd 31127 5629614 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Саат-кула Гостивар |alternate_names = Ебу Бекир-пашина саат-кула ([[турски]]: Ebu Bekir Paşa Saat Kulesi) |image = Saat kulata vo GV.JPG |caption = Саат-кулата во 2012 година |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Гостивар]] |location_country = [[Македонија]] |architect = |client = Исмаил-ага |engineer = |construction_start_date = 1728/29 |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = [[Саат-кула]] |owner = |style = [[османлиска архитектура]] |size = |designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (08.09.1958) }} '''Саат-кула''' ({{langx|tr|Ebu Bekir Paşa Saat Kulesi}}) — еден од најзнаменитите и препознатливи градби во градот [[Гостивар]]. Таа е еден од трите културно-историски споменици во [[Гостивар]] и се наоѓа и на општинските грб и знаме.<ref name="дневник">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=5B2A05CDA3FC514484A9BBBF594F1417|title=Саат-кулата во Гостивар се реновира на диво|date=5 септември 2010, 19:37|publisher=Дневник|language=македонски|accessdate=2011-03-30}}</ref> Гостиварската саат кула заедно со оние во [[Скопје]], [[Битола]] и [[Прилеп]] е една од најзачуваните првични саат-кули. Таа сè уште е во функција и го покажува точното време преку неколку часовници вградени на неа. [[Кула]]та е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref name=":1">{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=23 август 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=dead }}</ref> ==Местоположба== Се наоѓа во средиштето на [[Гостивар]], а веднаш до неа постои [[џамија]] наречена [[Саат-џамија (Гостивар)|Саат-џамија]] („Ебу Бекир-пашина џамија“) која била обновена во поново време<ref name="сааткула">{{наведена книга|last=Димовска - Чоловиќ|first=Мирјана|title=Саат кулите во Република Македонија|publisher=Национален конзерваторски центар-скопје; Едиција Културно-историско наследство на Република Македонија|location=Скопје|date=2008|pages=114|isbn= 978-9989-131-08-0|url=http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_3/036%20-%2035%20Spisanie%20Vera%202010.pdf|language=македонски}}</ref> Во непосредната околина на саат-кулата се наоѓаат поштата, познатиот трговски центар „Блу-центар“ со стаклената фасада, а недалеку по улицата на 250-300 метри е црквата [[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар|црквата Света Богородица]] и градскиот плоштад. ==Историја== [[Податотека:Saat Kula GV natpis.JPG|мини|200п|лево|Натписот.]] [[Податотека:Саат кулата во Гостивар во позадина Саат џамија 50-те години.jpg|мини|200п|лево|Кулата во разрушена состојба во [[1950-ти]]те.]] Изградена е во [[1728]]/[[1729|29]] година од Исмаил-ага, син на [[Хаџи Јусуф-ага]]. Годината на градбата и името на градителот се запишани на [[Отомански турски јазик|османлиско-турски јазик]] на камена плоча што се наоѓа над влезната врата. Зградата била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство]] врз основа на актот 8 од 7 септември 1958 година.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=7 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=17 септември 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> Во [[2010]] година, била реставрирана под сомнителни околности.<ref name="дневник" /> Во јануари 2017 година, биле пуштени во употреба четири нови [[Часовник|часовници]] на врвот на [[кула]]та. Поставувањето на часовниците било раководено од Конзерваторскиот центар - Гостивар, а парите били обезбедени од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] во вредност од 520 илјади [[Македонски денар|денари]].<ref>{{нмс |first= |last= |authorlink= |author= |title=Пуштени во употреба часовниците на Саат џамијата во Гостивар |url=https://a1on.mk/culture/pushteni-vo-upotreba-chasovnicite-na-saat-kulata-vo-gostivar/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823164957/https://a1on.mk/culture/pushteni-vo-upotreba-chasovnicite-na-saat-kulata-vo-gostivar/ |work= |publisher=НУ Конзерваторски центар - Гостивар |location=Гостивар |page= |pages= |language= |format= |doi= |date=20 јануари 2017 |month= |year= |archivedate=2022-08-23 |accessdate=23 август 2022 |quote= |url-status=dead }}</ref> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Saat-Kula-Gostivar-Macedonia.jpg|Саат-кулата во 2010 година Islamic religious buildings 183.JPG|Саат-кулата во 2011 година Saat Kula Gostivar.jpg|Саат-кулата во 2014 година Clock Tower in Gostivar.jpg|Саат-кулата во 2017 година Саат кула (Гостивар).jpg|Саат-кулата во 2022 година </gallery> == Поврзано == * [[Саат-џамија (Гостивар)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Clock tower (Gostivar)}} * [https://saatkuli.mk/?p=85 Саат- кула Гостивар] {{Саат-кули во Македонија}} {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Саат-кули во Македонија|Гостивар]] [[Категорија:Знаменитости во Гостивар]] [[Категорија:Македонската архитектура во 18 век]] [[Категорија:Отоманската архитектура во 18 век]] nnocery034ubivr4obie0u6hppjx925 5629615 5629614 2026-09-17T20:49:40Z Dandarmkd 31127 5629615 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Саат-кула Гостивар |alternate_names = Ебу Бекир-пашина саат-кула ([[турски]]: Ebu Bekir Paşa Saat Kulesi) |image = Saat kulata vo GV.JPG |caption = Саат-кулата во 2012 година |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Гостивар]] |location_country = [[Македонија]] |address = на аголот на ул. „Никола Парапунов“ и „Борис Кидриќ“ |architect = |client = Исмаил-ага |engineer = |construction_start_date = 1728/29 |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = [[Саат-кула]] |owner = |style = [[османлиска архитектура]] |size = |designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (08.09.1958) }} '''Саат-кула''' ({{langx|tr|Ebu Bekir Paşa Saat Kulesi}}) — еден од најзнаменитите и препознатливи градби во градот [[Гостивар]]. Таа е еден од трите културно-историски споменици во [[Гостивар]] и се наоѓа и на општинските грб и знаме.<ref name="дневник">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=5B2A05CDA3FC514484A9BBBF594F1417|title=Саат-кулата во Гостивар се реновира на диво|date=5 септември 2010, 19:37|publisher=Дневник|language=македонски|accessdate=2011-03-30}}</ref> Гостиварската саат кула заедно со оние во [[Скопје]], [[Битола]] и [[Прилеп]] е една од најзачуваните првични саат-кули. Таа сè уште е во функција и го покажува точното време преку неколку часовници вградени на неа. [[Кула]]та е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref name=":1">{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=23 август 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=dead }}</ref> ==Местоположба== Се наоѓа во средиштето на [[Гостивар]], а веднаш до неа постои [[џамија]] наречена [[Саат-џамија (Гостивар)|Саат-џамија]] („Ебу Бекир-пашина џамија“) која била обновена во поново време<ref name="сааткула">{{наведена книга|last=Димовска - Чоловиќ|first=Мирјана|title=Саат кулите во Република Македонија|publisher=Национален конзерваторски центар-скопје; Едиција Културно-историско наследство на Република Македонија|location=Скопје|date=2008|pages=114|isbn= 978-9989-131-08-0|url=http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_3/036%20-%2035%20Spisanie%20Vera%202010.pdf|language=македонски}}</ref> Во непосредната околина на саат-кулата се наоѓаат поштата, познатиот трговски центар „Блу-центар“ со стаклената фасада, а недалеку по улицата на 250-300 метри е црквата [[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар|црквата Света Богородица]] и градскиот плоштад. ==Историја== [[Податотека:Saat Kula GV natpis.JPG|мини|200п|лево|Натписот.]] [[Податотека:Саат кулата во Гостивар во позадина Саат џамија 50-те години.jpg|мини|200п|лево|Кулата во разрушена состојба во [[1950-ти]]те.]] Изградена е во [[1728]]/[[1729|29]] година од Исмаил-ага, син на [[Хаџи Јусуф-ага]]. Годината на градбата и името на градителот се запишани на [[Отомански турски јазик|османлиско-турски јазик]] на камена плоча што се наоѓа над влезната врата. Зградата била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство]] врз основа на актот 8 од 7 септември 1958 година.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=7 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=17 септември 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> Во [[2010]] година, била реставрирана под сомнителни околности.<ref name="дневник" /> Во јануари 2017 година, биле пуштени во употреба четири нови [[Часовник|часовници]] на врвот на [[кула]]та. Поставувањето на часовниците било раководено од Конзерваторскиот центар - Гостивар, а парите били обезбедени од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] во вредност од 520 илјади [[Македонски денар|денари]].<ref>{{нмс |first= |last= |authorlink= |author= |title=Пуштени во употреба часовниците на Саат џамијата во Гостивар |url=https://a1on.mk/culture/pushteni-vo-upotreba-chasovnicite-na-saat-kulata-vo-gostivar/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823164957/https://a1on.mk/culture/pushteni-vo-upotreba-chasovnicite-na-saat-kulata-vo-gostivar/ |work= |publisher=НУ Конзерваторски центар - Гостивар |location=Гостивар |page= |pages= |language= |format= |doi= |date=20 јануари 2017 |month= |year= |archivedate=2022-08-23 |accessdate=23 август 2022 |quote= |url-status=dead }}</ref> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Saat-Kula-Gostivar-Macedonia.jpg|Саат-кулата во 2010 година Islamic religious buildings 183.JPG|Саат-кулата во 2011 година Saat Kula Gostivar.jpg|Саат-кулата во 2014 година Clock Tower in Gostivar.jpg|Саат-кулата во 2017 година Саат кула (Гостивар).jpg|Саат-кулата во 2022 година </gallery> == Поврзано == * [[Саат-џамија (Гостивар)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Clock tower (Gostivar)}} * [https://saatkuli.mk/?p=85 Саат- кула Гостивар] {{Саат-кули во Македонија}} {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Саат-кули во Македонија|Гостивар]] [[Категорија:Знаменитости во Гостивар]] [[Категорија:Македонската архитектура во 18 век]] [[Категорија:Отоманската архитектура во 18 век]] s9kbsk2we6bfdmzqf77n8vfzdfwnitm 5629617 5629615 2026-09-17T20:52:24Z Dandarmkd 31127 5629617 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Саат-кула Гостивар |alternate_names = Ебу Бекир-пашина саат-кула ([[турски]]: Ebu Bekir Paşa Saat Kulesi) |image = Saat kulata vo GV.JPG |caption = Саат-кулата во 2012 година |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Гостивар]] |location_country = [[Македонија]] |address = на аголот на ул. „Никола Парапунов“ и „Борис Кидриќ“ |architect = |client = Исмаил-ага |engineer = |construction_start_date = 1728/29 |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = [[Саат-кула]] |owner = |style = [[османлиска архитектура]] |size = |designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (08.09.1958) }} '''Саат-кула''', наречена и '''Ебу Бекир-пашина саат-кула''' ({{langx|tr|Ebu Bekir Paşa Saat Kulesi}}) — една од најзнаменитите и препознатливи градби во градот [[Гостивар]]. Таа е еден од трите културно-историски споменици во [[Гостивар]] и се наоѓа и на [[Општина Гостивар|општинските]] [[Грб на Општина Гостивар|грб]] и [[Знаме на Општина Гостивар|знаме]].<ref name="дневник">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=5B2A05CDA3FC514484A9BBBF594F1417|title=Саат-кулата во Гостивар се реновира на диво|date=5 септември 2010, 19:37|publisher=Дневник|language=македонски|accessdate=2011-03-30}}</ref> Гостиварската саат кула заедно со оние во [[Скопје]], [[Битола]] и [[Прилеп]] е една од најзачуваните првични саат-кули. Таа сè уште е во функција и го покажува точното време преку неколку часовници вградени на неа. [[Кула]]та е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref name=":1">{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=23 август 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=dead }}</ref> ==Местоположба== Се наоѓа во средиштето на [[Гостивар]], а веднаш до неа постои [[џамија]] наречена [[Саат-џамија (Гостивар)|Саат-џамија]] („Ебу Бекир-пашина џамија“) која била обновена во поново време<ref name="сааткула">{{наведена книга|last=Димовска - Чоловиќ|first=Мирјана|title=Саат кулите во Република Македонија|publisher=Национален конзерваторски центар-скопје; Едиција Културно-историско наследство на Република Македонија|location=Скопје|date=2008|pages=114|isbn= 978-9989-131-08-0|url=http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_3/036%20-%2035%20Spisanie%20Vera%202010.pdf|language=македонски}}</ref> Во непосредната околина на саат-кулата се наоѓаат поштата, познатиот трговски центар „Блу-центар“ со стаклената фасада, а недалеку по улицата на 250-300 метри е црквата [[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар|црквата Света Богородица]] и градскиот плоштад. ==Историја== [[Податотека:Saat Kula GV natpis.JPG|мини|200п|лево|Натписот.]] [[Податотека:Саат кулата во Гостивар во позадина Саат џамија 50-те години.jpg|мини|200п|лево|Кулата во разрушена состојба во [[1950-ти]]те.]] Изградена е во [[1728]]/[[1729|29]] година од Исмаил-ага, син на [[Хаџи Јусуф-ага]]. Годината на градбата и името на градителот се запишани на [[Отомански турски јазик|османлиско-турски јазик]] на камена плоча што се наоѓа над влезната врата. Зградата била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство]] врз основа на актот 8 од 7 септември 1958 година.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=7 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=17 септември 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> Во [[2010]] година, била реставрирана под сомнителни околности.<ref name="дневник" /> Во јануари 2017 година, биле пуштени во употреба четири нови [[Часовник|часовници]] на врвот на [[кула]]та. Поставувањето на часовниците било раководено од Конзерваторскиот центар - Гостивар, а парите били обезбедени од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] во вредност од 520 илјади [[Македонски денар|денари]].<ref>{{нмс |first= |last= |authorlink= |author= |title=Пуштени во употреба часовниците на Саат џамијата во Гостивар |url=https://a1on.mk/culture/pushteni-vo-upotreba-chasovnicite-na-saat-kulata-vo-gostivar/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823164957/https://a1on.mk/culture/pushteni-vo-upotreba-chasovnicite-na-saat-kulata-vo-gostivar/ |work= |publisher=НУ Конзерваторски центар - Гостивар |location=Гостивар |page= |pages= |language= |format= |doi= |date=20 јануари 2017 |month= |year= |archivedate=2022-08-23 |accessdate=23 август 2022 |quote= |url-status=dead }}</ref> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Saat-Kula-Gostivar-Macedonia.jpg|Саат-кулата во 2010 година Islamic religious buildings 183.JPG|Саат-кулата во 2011 година Saat Kula Gostivar.jpg|Саат-кулата во 2014 година Clock Tower in Gostivar.jpg|Саат-кулата во 2017 година Саат кула (Гостивар).jpg|Саат-кулата во 2022 година </gallery> == Поврзано == * [[Саат-џамија (Гостивар)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Clock tower (Gostivar)}} * [https://saatkuli.mk/?p=85 Саат- кула Гостивар] {{Саат-кули во Македонија}} {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Саат-кули во Македонија|Гостивар]] [[Категорија:Знаменитости во Гостивар]] [[Категорија:Македонската архитектура во 18 век]] [[Категорија:Отоманската архитектура во 18 век]] n3tig3wom4mkjx2p5nbcqtkmtok6ncd 0 763830 5629631 5528284 2026-09-17T22:05:23Z Carshalton 30527 5629631 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Чедомир Јаневски | image = [[Податотека:Čedomir Janevski.jpg|250px]] | height = | dateofbirth = {{роден на|3|јули|1961}} | cityofbirth = [[Скопје]] | countryofbirth = [[СФРЈ|Југославија]] | nationality = {{flagsport|YUG (1943-1992)}} [[Југославија]] (до 1992)<br>{{flagsport|MKD}} [[Македонија]] | currentclub = | position = [[Одбранбен играч (фудбал)|Одбрана]] | retired = 1999 <small>(37 г.)</small> | years1 = 1980–1982 | clubs1 = {{Fb team Skopje}} | caps1 = ? | goals1 = ? | years2 = 1982–1989 | clubs2 = {{Fb team Vardar}} | caps2 = 160 | goals2 = 9 | years3 = 1989–1991 | clubs3 = {{Fb team Club Brugge}} | caps3 = 23 | goals3 = 0 | years4 = 1991–1995 | clubs4 = {{Fb team Charleroi}} | caps4 = 87 | goals4 = 4 | years5 = 1995–1996 | clubs5 = {{Fb team Istanbulspor}} | caps5 = 2 | goals5 = 0 | years6 = 1996–1997 | clubs6 = {{Fb team Lokeren}} | caps6 = 31 | goals6 = 0 | years7 = 1998–1999 | clubs7 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Даринг | caps7 = ? | goals7 = ? | nationalyears1 = 1987 | nationalteam1 = {{flagsport|YUG (1943-1992)}} [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1993–1995 | nationalteam2 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]] | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | manageryears1 = 1997–1998 | managerclubs1 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|Македонија 21]] | manageryears2 = 1998–2000 | managerclubs2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Даринг | manageryears3 = 2000–2005 | managerclubs3 = {{Fb team Club Brugge}} (млади) | manageryears4 = 2005–2007 | managerclubs4 = {{Fb team Olympiakos}} (асистент) | manageryears5 = 2007 | managerclubs5 = {{Fb team Club Brugge}} | manageryears6 = 2007–2008 | managerclubs6 = {{Fb team Gent}} (асистент) | manageryears7 = 2008–2009 | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} | manageryears8 = 2009–2011 | managerclubs8 = {{Fb team Enosis Neon Paralimni}} | manageryears9 = 2011–2012 | managerclubs9 = {{Fb team Ethnikos Achna}} | manageryears10 = 2012–2013 | managerclubs10 = {{Naz|FUrep|MKD}} | manageryears11 = 2013- | managerclubs11 = {{Fb team Mons}} }} '''Чедомир Јаневски - Четка''' (роден на {{роден на|3|јули|1961}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] [[фудбал]]ски тренер и поранешен играч, кој играл на позицијата одбрана. ==Животопис== ==Професионална кариера== ==Тренерска кариера== Во својата тренерска кариера, Јаневски предводел повеќе клубови: белгиските „[[ФК Клуб Брухе|Клуб Брухе]]“ и „[[ФК Гент|Гент]]“, „[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]“ од [[Белград]], кипарските „Енозис Паралимни“ и „Етникос Ахна“, како и белгиските „Монс“ и „Мускрон“.<ref>„Јаневски седнува на клупата кај белгискиот Мускрон“, ''Дневник'', година XIX, број 5782, петок, 5 јуни 2015, стр. 22.</ref> {{никулец}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.transfermarkt.co.uk/en/cedomir-janevski/profil/spieler_133922.html Профил на transfermarkt.co.uk] {{Селектори на Македонската фудбалска репрезентација}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јаневски, Чедомир}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери од Скопје]] [[Категорија:Југословенски фудбалери]] [[Категорија:Македонски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Скопје]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вардар (Скопје)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Клуб Бриж]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Истанбулспор]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Локерен]] [[Категорија:Македонски фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалски тренери од Скопје]] [[Категорија:Македонски иселенички фудбалери]] i1vk3n2lalpj1elef6gmh8lwx9cmqfi 10 873021 5629733 5271820 2026-09-18T08:22:53Z Buli 2648 5629733 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = {{{court_name|}}} | subheader = {{{native_name|}}} | imagestyle = padding-bottom:0.4em; border-bottom:solid 1px #aaa; | image = {{#if:{{{image|}}} |[[File:{{{image}}}| {{#if:{{{imagesize|}}}| {{{imagesize}}}|{{{width|225}}}x{{{height|250px}}}|}}]] }} | image3 = {{#invoke:Infobox mapframe|auto|mapframe-marker=|mapframe-marker-color=|mapframe-zoom=13|mapframe-frame-width=250|onByDefault={{#if:{{{map|}}}{{{map_image|}}}|no|yes}}}} | caption3 = {{#invoke:Infobox mapframe|autocaption|onByDefault={{#if:{{{map|}}}{{{map_image|}}}|no|yes}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Основан | data1 = {{{established|}}} | label2 = Надлежност | data2 = {{{country|}}} | label3 = Местоположба | data3 = {{{location|}}} | label4 = [[Координати]] | data4 = {{{coordinates|}}} | label5 = Composition method | data5 = {{{type|}}} | label6 = Authorized by | data6 = {{{authority|}}} | label7 = [[Appeal|Decisions are appealed to]] | data7 = {{{appeals|}}} | label8 = Судиски мандат | data8 = {{{terms|}}} | label9 = Број на судии | data9 = {{{positions|}}} | label10 = Мрежно место | data10 = {{{website|}}} | header11 = {{#if:{{{motto|}}}|Motto}} | class11 = navbox-abovebelow | data12 = {{{motto|}}} | header14 = {{{chiefjudgetitle|}}} | class14 = navbox-abovebelow | label15 = Моментално | data15 = {{{chiefjudgename|}}} | label16 = Од | data16 = {{{termstart|}}} | label17 = Lead position ends | data17 = {{{termend|}}} | label18 = Jurist term ends | data18 = {{{termend2|}}} | header19 = {{{chiefjudgetitle2|}}} | class19 = navbox-abovebelow | label20 = Сегашен | data20 = {{{chiefjudgename2|}}} | label21 = Од | data21 = {{{termstart2|}}} | label22 = До | data22 = {{{termend3|}}} | label23 = Lead position ends | data23 = {{{termend4|}}} | header24 = {{{chiefjudgetitle3|}}} | class24 = navbox-abovebelow | label25 = Сегашен | data25 = {{{chiefjudgename3|}}} | label26 = Од | data26 = {{{termstart3|}}} | label27 = До | data27 = {{{termend5|}}} | label28 = Lead position ends | data28 = {{{termend6|}}} }}<noinclude> {{документација}} <!---Please add metadata to the section on the /doc subpage, not here!---> </noinclude> ja1dldw6fc1c823ui7slmij9k435q9m 5629734 5629733 2026-09-18T08:23:34Z Buli 2648 5629734 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = {{{court_name|}}} | subheader = {{{native_name|}}} | imagestyle = padding-bottom:0.4em; border-bottom:solid 1px #aaa; | image = {{#if:{{{image|}}} |[[File:{{{image}}}| {{#if:{{{imagesize|}}}| {{{imagesize}}}|{{{width|225}}}x{{{height|250px}}}|}}]] }} | image3 = {{#invoke:Infobox mapframe|auto|mapframe-marker=|mapframe-marker-color=|mapframe-zoom=13|mapframe-frame-width=250|onByDefault={{#if:{{{map|}}}{{{map_image|}}}|no|yes}}}} | caption3 = {{#invoke:Infobox mapframe|autocaption|onByDefault={{#if:{{{map|}}}{{{map_image|}}}|no|yes}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Основан | data1 = {{{established|}}} | label2 = Надлежност | data2 = {{{country|}}} | label3 = Местоположба | data3 = {{{location|}}} | label4 = [[Координати]] | data4 = {{{coordinates|}}} | label5 = Composition method | data5 = {{{type|}}} | label6 = Овластен од | data6 = {{{authority|}}} | label7 = [[Appeal|Decisions are appealed to]] | data7 = {{{appeals|}}} | label8 = Судиски мандат | data8 = {{{terms|}}} | label9 = Број на судии | data9 = {{{positions|}}} | label10 = Мрежно место | data10 = {{{website|}}} | header11 = {{#if:{{{motto|}}}|Motto}} | class11 = navbox-abovebelow | data12 = {{{motto|}}} | header14 = {{{chiefjudgetitle|}}} | class14 = navbox-abovebelow | label15 = Моментално | data15 = {{{chiefjudgename|}}} | label16 = Од | data16 = {{{termstart|}}} | label17 = Lead position ends | data17 = {{{termend|}}} | label18 = Jurist term ends | data18 = {{{termend2|}}} | header19 = {{{chiefjudgetitle2|}}} | class19 = navbox-abovebelow | label20 = Сегашен | data20 = {{{chiefjudgename2|}}} | label21 = Од | data21 = {{{termstart2|}}} | label22 = До | data22 = {{{termend3|}}} | label23 = Lead position ends | data23 = {{{termend4|}}} | header24 = {{{chiefjudgetitle3|}}} | class24 = navbox-abovebelow | label25 = Сегашен | data25 = {{{chiefjudgename3|}}} | label26 = Од | data26 = {{{termstart3|}}} | label27 = До | data27 = {{{termend5|}}} | label28 = Lead position ends | data28 = {{{termend6|}}} }}<noinclude> {{документација}} <!---Please add metadata to the section on the /doc subpage, not here!---> </noinclude> 8bivzjs8dlooiu2eoj4vsu6p1gck72z 0 970388 5629690 5509134 2026-09-18T07:31:03Z Buli 2648 /* Наводи */ 5629690 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=Битка за Арачиново |partof=[[Воен конфликт во Македонија, 2001|Воен конфликт во Македонија]] |place=[[Арачиново]], [[Македонија]] |date=21 јуни - 25 јуни 2001 |result=Договор за примирје, извлекување на бунтовниците со посредство на НАТО силите |combatant1={{MKD}} |combatant2=[[Image:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|15px]][[Ослободителна Народна Армија]] |commander1=[[Борис Трајковски]]<br />[[Љубе Бошковски]]<br />[[Панде Петровски]] |commander2=[[Џезаир Шаќири]] |strength1=18.468 војници <br>54 тенка <br> 130 минофрлачи <br> 40 хаубици <br> 10 лесни ракетни лансери<br>135 оклопни траспортери <br>хеликоптери„МИ-24“, „МИ-17“ и „МИ-8“ <ref>Според податоци од генералот Панде Петровски</ref> |strength2=повеќе од 350 војници |casualties1=4 загинати |casualties2=непознато |casualties3=непознато |campaign=| }} '''Битка за Арачиново''' — оружено судирање и борба помеѓу македонските безбедносни сили составени од [[АРМ]] и [[МВР]] и албанските терористи на [[ОНА]] во селото [[Арачиново]] која се случила од [[21 јуни]] [[2001]] до [[25 јуни]] [[2001]] година.<ref name="сведоштва">{{наведена книга|last=Петровски|first=Панде|title=Сведоштва „2001“|publisher=Киро Дандаро|location=Битола|date=2006|pages=235|isbn=9789989785825|language=македонски}}</ref> Оваа битка помеѓу македонските безбедносни сили и албанските терористи се смета како најконтроверзна во целиот [[Воен конфликт во Македонија, 2001]], бидејќи со вклучувањето на највисоките претставници на [[НАТО]]: [[Хавиер Солана]], [[Џорџ Робертсон]] и [[Питер Фејт]] во запирањето на акцијата на македонските сили и извлекувањето на албанските терористи, се случил клучниот пресврт во воената криза кој значел дека таа понатаму ќе биде разрешена со политички средства и посредство на [[НАТО]], наместо со воени средства. ==Претходни настани== Од крајот на [[февруари]] [[2001]] година, во [[Македонија]] се случуваат сериозни вооружени судири и инциденти помеѓу македонските безбедносни сили составени од [[АРМ]] и [[МВР]] и вооружени албански терористички групи на т.н. [[ОНА]]. По успешните три поголеми воени операции МХ во [[Тетовско]], МХ-1 на [[Скопска Црна Гора]] и МХ-2 во [[Кумановско]], како и повеќе помали воени операции „Оган“ во [[Руѓинце]], операцијата во [[Ваксинце]] за разбивање на терористичките единици, сè до почетокот на мај немало поголеми оружени инциденти. Сепак по распуштањето на [[Ослободителна војска на Прешево, Медвеѓа и Бујановац|ОВПМБ]] во [[Јужна Србија]] на [[25 мај]] [[2001]], дел од истите се префрлиле во [[Македонија]] во [[Скопска Црна Гора|Карадачкиот крај]], поточно се префрлила 114 бригада со околу 175 борци, со минофрлачи 82 мм, 120 мм и систем стрела 2М (противавионски ракети)<ref name="сведоштва" />. [[Податотека:Nisandzija_ARM.jpg|десно|250px|Македонски војник за време на воениот конфликт во Македонија|десно|мини|Македонски војник отвора оган од митралез на тенкот Т-55. Сликата е од нападот врз [[Арачиново]] од позицијата во месноста „Економија“ источно од селото]] == Избивање на кризата во Арачиново== На [[9 јуни]] [[2001]] година, [[ОНА]] го зазела [[Арачиново]], село кое географски се наоѓа на само неколку километри од [[Скопје]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1573&stID=312%20%E7%E0%E7%E8%EC%E0%9C%E5%20%ED%E0%20%E0%F0%E0%F7%E8%ED%EE%E2%EE |title=Дневник: Терористите од Арачиново го држат Скопје на нишан! |accessdate=2012-03-08 |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003191124/http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1573&stID=312%20%E7%E0%E7%E8%EC%E0%9C%E5%20%ED%E0%20%E0%F0%E0%F7%E8%ED%EE%E2%EE |url-status=dead }}</ref>. Преку [[Арачиново]], кое станало едно од главните седишта на [[ОНА]], албанските бунтовници се заканувале дека ќе го нападнат и [[Скопје]], пред сè парламентот и владата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://217.16.70.245/?pBroj=2089&stID=69507&pR=22%20%CE%ED%E0%20%F1%E5%20%E7%E0%EA%E0%ED%F3%E2%E0%20%E4%E5%EA%E0%20%9D%E5%20%E3%EE%20%ED%E0%EF%E0%E4%ED%E5%20%EF%E0%F0%EB%E0%EC%E5%ED%F2%EE%F2 |title=Дневник: Топовите од Арачиново беа свртени кон Скопје |accessdate=2012-03-08 |archive-date=2011-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819102718/http://217.16.70.245/?pBroj=2089&stID=69507&pR=22%20%CE%ED%E0%20%F1%E5%20%E7%E0%EA%E0%ED%F3%E2%E0%20%E4%E5%EA%E0%20%9D%E5%20%E3%EE%20%ED%E0%EF%E0%E4%ED%E5%20%EF%E0%F0%EB%E0%EC%E5%ED%F2%EE%F2 |url-status=dead }}</ref>. Главен командант на [[Арачиново]] бил ''командант Хоџа'' или [[Џезаир Шакири]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1574&stID=378 |title=Извештај од Дневник |accessdate=2012-03-08 |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003191212/http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1574&stID=378 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://popovashapka.com/Intervju%20na%20Sakiri%20terorist%20za%20Start.htm |title=Интервју со Џезаир Шакири |accessdate=2012-03-08 |archive-date=2012-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628115353/http://popovashapka.com/Intervju%20na%20Sakiri%20terorist%20za%20Start.htm |url-status=dead }}</ref>. Според мислењето на началникот на ГШ на [[АРМ]], генералот [[Панде Петровски]], Арачиново од воен аспект не претставувало никаква закана бидејќи уште од месец мај селото било полуопкружено со единиците на [[АРМ]] и [[МВР]], влезот и излезот од селото биле целосно блокирани, а патните правци кон [[Скопје]] и [[Куманово]] биле под целосна контрола<ref name="сведоштва" />. Информациите изнесени во медиумите дека во Арачиново имало 4000 терористи, биле оценети како неточни и со пропагандна цел за заплашување, бидејќи тие цели 2 месеци биле провоцирани преку дистанциони дејства на [[АРМ]] да се појават, меѓутоа тие не извршиле никакви операции или офанзиви со кои би ја покажале својата борбена готовност<ref name="сведоштва" />. Според проценкитен на ГШ на [[АРМ]], бројноста на терористите во Арачиново била меѓу 1000-1500 припадници<ref name="сведоштва" />. Олеснителна околоност за појавувањето на терористите во [[Арачиново]] било тоа што за разлика од другите села во кризните региони чие население ги напуштило селата, населението на [[Арачиново]] останало во своите домови<ref name="сведоштва" />, а дел од населението било ангажирано во помошни логистички работи за одбрана<ref name="сведоштва" />. По повеќе состаноци на Координативното тело за справување со кризата, на [[18 јуни]] е донесена одлука да се нападнат и разбијат терористите во Арачиново. [[Податотека:MVR-Specijalci-Arachinovo.jpg|thumb|250px|right|Единици на [[МВР]] пред влезот на [[Арачиново]]]] ==Почеток и тек на воените дејстивија== На [[21 јуни]] во 4:30 часот, македонските безбедносни сили ја започнале решителната офанзива за чистење на теренот од албанските екстремисти во селото, најпрвин била употребена артилеријата и за неполн час единиците на македонските безбедносни сили избиле пред [[Арачиново]]<ref name="сведоштва" />. Во текот на ноќта во селото биле уфрлени дел од Шестиот одред и специјалната единица на [[МВР]] и тоа вдолж каналот од правецот на [[Сингелиќ]], а еден тенковски вод ТТ-370 навлегол од [[Брњарци]] при што [[Арачиново]] било надвишено од северната страна<ref name="сведоштва" />. Не очекувајќи напад од [[Брњарци]] и [[Сингелиќ]], терористите не дале голем отпор, при што македонските сили навлегле во [[Арачиново]] сè до гробиштата, а терористите се повлекле и отпочнале со засилување на одбраната кон новата џамија<ref name="сведоштва" />. Нападот од источната страна (од правецот на Криви Дол) одел побавно, бидејќи месноста Бел Камен како добро организирана точка од терористите, на 1 км источно од првите куќи, упорно ја држеле. Меѓутоа со засилувањето на нападот од јужната страна отпорната точка била разбиена, вооружувањето заробено, а дел од терористите се извлекле кон [[Арачиново]], оставајќи се од опремата<ref name="сведоштва" />. Котата 354 била совладана во попладневните часови и за време на борбените дејствија во првиот ден, македонските безбедносни сили влегле во [[Арачиново]] од западната и северната страна, додека од јужната и источната страна се запрело пред селото бидејќи единиците имале таква задача, поради проценка дека е ризично со можност за сопствени загуби<ref name="сведоштва" />. Следниот ден, двата борбени авиони "сухој" 25“ на македонската воена ескадрила, управувани од пилоти на [[АРМ]], ги извршиле првите извидувачки дејства над селото. Вториот ден нападот на македонските сили бил многу посилен и пожесток, тенковите ја совладале ТТ 354 и од источната страна влегле во селото [[Арачиново]]<ref name="сведоштва" />. Од западната страна единиците веќе избиле до новата џамија, обрачот полека сè повеќе се стеснувал, а терористите останале да го држат само централниот дел на селото<ref name="сведоштва" />. Македонските сили брзо напредувале, нанесувајќи им големи штети на албанските бунтовници. Според генералот [[Панде Петровски]], кој командувал со арачиновската операција, [[АРМ]] располагала со околу 18.468 војници со оклопни батаљони и професионални екипажи, 54 тенка, со 120-130 минофрлачи, 40 хаубици, 10 лесни ракетни лансери, 135 оклопни траспортери, хеликоптери „МИ-24“, „МИ-17“ и „МИ-8“ за воени дејства и доволно количество муниција за извршување на една завршна операција и целосно разбивање на ОНА<ref name="сведоштва" />. Битката траела само три дена, откако албанските бунтовници, истакнувајќи бели знамиња, дале знак дека се предаваат<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1585&stID=1040 |title=Дневник: Терористите развеаја бели знамиња |accessdate=2012-03-08 |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003190903/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1585&stID=1040 |url-status=dead }}</ref>. Борбените дејствија траеле непрекинато сè до [[25 јуни]] во 13 часот, кога по наредба на врховниот командант и претседател [[Борис Трајковски]], воените активности биле прекинати поради состанокот со високи лица од [[НАТО]] и [[ОБСЕ]], со претходен контакт и договор со генералниот секретар на НАТО, [[Џорџ Робертсон]]. ==Извлекување на терористите од Арачиново под покровителство на НАТО== [[File:June2001Aracinovo.jpg|right|thumb|250px|Тенкисти од резервниот состав на АРМ во Битката за Арачиново.]] Вечерта на [[21 јуни]] [[2001]], после првиот ден на битката, на состанокот на државниот врв била прифатена идејата да се вклучи [[НАТО]] како посредник за да ги извлече терористите, а истовремено уште пожестоко да се продолжи со нападот. Ваквата одлука била прифатена бидејќи разбивањето и уништувањето на терористите било многу извесно и навистина немало потреба од натамошни жртви<ref name="сведоштва" />. На [[25 јуни]] [[2001]] на состанокот меѓу НГШ на АРМ [[Панде Петровски]] и тогашниот претседател [[Борис Трајковски]], претседателот Трајковски го известил генерал Петровски дека генералниот секретар на [[НАТО]], [[Џорџ Робертсон]] ја прифатил идејата за извлекувањето на терористите од нивна страна, при што му пренел да се прекине со акцијата на македонските сили бидејќи во [[Арачиново]] имало 30 луѓе на НАТО, за што ветил дека ќе даде список со нивните имиња<ref name="сведоштва" />. На [[25 јуни]] [[2001]] година во хотелот „Белви“ во 14,30 часот бил одржан состанок на македонскиот државен и воен врв со највисоките претставници на [[НАТО]] и [[ОБСЕ]], меѓу кои [[Хавиер Солана]] и [[Питер Фејт]]<ref name="сведоштва" />. По мачна расправија Питер Фејт предложил да им се јави на терористите и да им предложи да бидат извлечени со помош на НАТО во [[Косово]], на што [[Љубе Бошкоски]] жестоко се спротивставил<ref name="сведоштва" />. Во суштина [[НАТО]] и [[ОБСЕ]] имале 3 варијанти за извлекување на терористите од [[Арачиново]]: А) со возила на цивилни фирми од [[Тетово]], Б) со автобуси на [[НАТО]]/[[КФОР]] и В) со сопствени возила. На крајот било договорено терористите да бидат извлечени во селото [[Никуштак]] и тоа во организација на [[НАТО]], а македонските сили да ги тргнат тенковите од [[Арачиново]] и патот Арачиново - Никуштак<ref name="сведоштва" />. [[Податотека:Izvlekuvanje-Aracinovo.jpg|thumb|250px|right|Американски војник посредува во извлекувањето на терористите од [[Арачиново]]]] Под покровителство на [[НАТО]], било договорено да се евакуираат припадниците на [[ОНА]], и од [[Арачиново]] да се преместат во [[Никуштак]] и [[Липково]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10565&idg=1&idb=290&rubrika=Makedonija |title=Вест: Солана прогласи примирје по Битката за Арачиново |accessdate=2012-03-08 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203251/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10565&idg=1&idb=290&rubrika=Makedonija |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=278 А1 Телевизија: Коридор за терористите во Арачиново]</ref>. Така, на околу 350 бунтовници им било дозволено да го напуштат селото со своето оружје, со помош на американските трупи кои служеле во [[КФОР]] и силите на [[НАТО]] во [[Косово]], [[ОБСЕ]] и Мисијата на [[Европска Унија|Европската Унија]]. На македонската страна и било наредено да се повлече. [[Податотека:Makedonski-specijalci-aracinovojpg.jpg|thumb|250px|right|Македонски специјалци на [[МВР]] со запленети албанско, американско и знаме на [[ЕУ]] по влегувањето во [[Арачиново]]]] Само 10-15 минути по завршувањето на состанокот веднаш пристигнале единиците и автобусите на [[НАТО]] пред хотелот „Белви“, што го навело генералот [[Панде Петровски]] на помислата дека ова акција била договорена многу порано, а состанокот бил всушност само формалност за нејзино потврдување<ref name="сведоштва" />. Договорот бил терористите да се извлечат додека е дневно време, пред да падне ноќта, на што инсистирале македонските владини и воени претставници бидејќи целата акција уште од пред нејзинот почеток се набљудувала со видео техника и визуелно се снимала со камери и современа апаратура поставена од [[МВР]] на 4 кат од хотелот<ref name="сведоштва" />. Иако силите на НАТО веднаш влегле во селото, сепак не го испочитувале договорот да отпочнат со извлекување во насока на [[Куманово]] во 16 часот<ref name="сведоштва" />. Сепак дошло до извесни изменувања во договрениот план, па така во 17:30 часот 4 приватни автобуси од [[Тетово]], 4 џипови и 1 камион тргнале од [[Арачиново]] и ја истовариле првата група на терористи во [[Никуштак]]<ref name="сведоштва" />. Меѓутоа 7 автобуси на [[НАТО]] со борбено обезбедување на од 5 хамери, 5 болнички хамери и 2 камиона никако не тргнувале од [[Арачиново]] чекајќи да падне ноќта за да не се види кого ќе изнесат и каде ќе го однесат, знаејќи дека инсталираната техника во хотелот „Белви“ не може добро да снима ноќно време<ref name="сведоштва" />. Поради ваквата постапка на силите на [[НАТО]], македонските безбедносни сили ги блокирале сите приоди и излези од [[Арачиново]] кон [[Сингелиќ]], [[Никуштак]] и хотелот „Белви“ при што НАТО со своето обезбедување и возила останале блокирани внатре во [[Арачиново]], со цел да бидат пуштени да излезат утрото кога ќе се раздени<ref name="сведоштва" />. Во меѓувреме состојбата во главниот град [[Скопје]] драстично се влошила со тоа што неколку илјади граѓани излегле пред Собранието и започнале со масовни протести и нереди, при што претседателот [[Борис Трајковски]] кој добил закани за убиство бил засолнет во касарната „Илинден“<ref name="сведоштва" />. Во ваквата сложена ситуација, силите на НАТО со 7 автобуси, санитетски возила во кои имало тешко ранети терористи останале блокирани во [[Арачиново]]<ref name="сведоштва" />. Бидејќи сите приоди биле блокирани излегувањето на НАТО силите било невозможно, а од друга страна НАТО силите не дозволувале нивните возила да бидат проверени од полицијата и по цена на отворање оган, што значело директен вооружен судир меѓу силите на [[НАТО]] и македонските безбедносни сили<ref name="сведоштва" />. Поради ваквата тешка ситуација воениот аташе на [[САД]] во [[Македонија]], полковникот [[Роберт Линч]] побарал контакт со македонскиот генерал и началник на ГШ [[Панде Петровски]] со цел да се извлечат силите на [[НАТО]] од Арачиново<ref name="сведоштва" />. По давањето на одобрение од страна на генерал [[Панде Петровски]] на генералот [[Мирослав Стојановски]] за стапување во контакт со американскиот полковник [[Роберт Линч]], во текот на ноќта [[25 јуни]]/[[26 јуни]] [[2001]] со помош на 6. одред на специјалната единица „Волци“, од [[Арачиново]] кон хотелот „Белви“ по селски земјени патишта биле извлечени силите на [[НАТО]] од Арачиново<ref name="сведоштва" />. Утрото на [[26 јуни]] [[2001]] американскиот амбасадор и полковникот Р. Линч, воениот аташе, изразлие голема благодарност за помошта од страна на [[АРМ]] за извлекувањето од [[Арачиново]]<ref name="сведоштва" />. На [[27 јуни]] [[2001]], [[АРМ]] добила оперативен извештај од [[КФОР]] дека нивните сили за обезбедување на границата кон [[Македонија]] фатиле 27 лица од кои 4 со рани од борби, при што тие биле однесени во болницата на воената база Бонд Стил, додека останатите 23 биле однесени во затворскиот камп во „Бонд Стил“ при што немало известуваење за запленето оружје<ref name="сведоштва" />. Според мислењето на генерал [[Панде Петровски]] овој документ најверојатно претставувал „списокот“ кој го ветил генералниот секретар на [[НАТО]], [[Џорџ Робертсон]] на претседателот [[Борис Трајковски]] по извлекувањето од [[Арачиново]]<ref name="сведоштва" />. === Присуство на странски лица во редовите на терористите и помош од НАТО === Најголема контраверзност на оваа битка, која несомнено е клучно важна за натамошниот тек и разврска на вооружениот конфликт и криза во [[Македонија]] е учеството на странски лица, пред сè [[Американци]], како обучувачи или борци на страната на терористите на [[ОНА]]. Интересна е улогата и однесувањето на [[НАТО]] во однос на оваа битка, чие учество во разврската на кризата во [[Македонија]] по оваа битка станува се поотворено. Покрај ангажирањето на [[НАТО]] во извлекуваењето на терористие од [[Арачиново]], забележано е присуство на нивни припадници и за време на самите борбени дејствија. Во првиот ден од битката на [[21 јуни]] биле ранети 2 странски државјани во непосредна близина на [[Арачиново]], при што началникот на ГШ на АРМ [[Панде Петровски]] бил известен од страна на полковникот [[Милисав Таштановски]] дека тоа биле 2 [[Американци]], по што полковникот Таштановски добил наредба да ги испита и да им ги земе документите, а потоа да ги предаде на воениот аташе на [[САД]] полковник Роберт Линч, бидејќи генерал [[Панде Петровски]] сметал дека тие сакале од непосредна близина да ја набљудуват акцијата како што било случај и со операциите во [[Куманово]]<ref name="сведоштва" />. Потоа, на [[24 јуни]] [[2001]] година, тогашниот генерален секретар на [[НАТО]], Џорџ Робертсон, прифаќајќи ја идејата за извлекување на терористите од [[Арачиново]] со посредство на НАТО, на претседателот [[Борис Трајковски]] му кажал дека во Арачиново се наоѓале 30 нивни луѓе за што ветил дека ќе даде и список по запирањето на акцијата и нивното извлекување<ref name="сведоштва" />. Последен случај на вмешување на [[НАТО]] за време на овие настани, било фаќањето на радар на 6 авиони ловци-бомбардери кои имале курс од [[Италија]] преку [[Албанија]] кон [[Македонија]] за што бил известен началникот на ГШ на АРМ [[Панде Петровски]] од страна на бригадниот генерал и командант на военото воздухопловство и противвоздуѓната одбрана [[Ѕвонко Стојановски]]<ref name="сведоштва" />. По ова генерал [[Панде Петровски]] издал наредба за следење на авионите и подготовка за пребазирање на хеликоптерите на резервен аеродром во с. [[Лозово]]<ref name="сведоштва" />. Генерал [[Панде Петровски]] сметал дека ова било знак дека [[НАТО]] биле спремни да употребат сила врз [[Македонија]] доколку се продолжи со дејствата<ref name="сведоштва" />. За помошта и обуката на [[ОНА]] од страна на [[Велика Британија|британски]] и [[САД|американски]] воени лица, пишувале и угледни светски списанија, како „Џејн Дифенс“ од [[САД]] и „Дифенс Воч“ од [[Велика Британија]] при што тие официјално не бил демантирани<ref name="novamakedonija.com.mk">{{Наведена мрежна страница |url=http://novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=9309955166&id=9&setIzdanie=21800 |title=Нова Македонија: И странци тврдеа дека ОНА е обучувана од Американци и од Британци |accessdate=2012-03-11 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004161631/http://novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=9309955166&id=9&setIzdanie=21800 |url-status=dead }}</ref>. За соработката во создавањето на [[ОВК]] и улогата на [[САД]] во конфликтите на Балканот пишувале и проф. [[Мишел Чосудовски]], аналитичарите [[Дејвид Галанд]] (заменик-главен уредник на „Дифенс Вач“) и [[Гари Вилсон]], како и весниците „Катимерини“, „Тајмс“, „Сандеј Телеграф“, „Гардијан“ и други<ref name="novamakedonija.com.mk"/>. == Граѓански собир и нереди пред Собранието == Како знак протест по повод извелкувањето на терористите со поддршка на највисоките претставници на [[НАТО]] и [[ЕУ]], истата вечер околу пет илјади [[Македонци]], меѓу кои голем број на полициски резервисти, се собрале пред Собранието во [[Скопје]] на протести, барајќи да им се обрати државниот врв>. Граѓаните протестирале околу седум часа, од дваесет до два часот изутрина, заедно со резервниот состав и дел од "Тигрите", а присутните редовни полицајци кои го обезбедувале протестот изјавувале дека се на страната на нивните колеги и на насобраните граѓани и дека ќе одбијат секаква евентуална наредба да удрат по својот народ. Протестот во кој учествувале резервни и редовни војници на [[АРМ]] и спцеијалци на [[МВР]] се претворил во масовни немири, кога околу 21:45 група од 50-ина демонстранти влегла во Собраниската зграда, додека разгневените граѓани кршеле прозорци од зградата на Собранието. Во масовните нереди настрадале повеќе прозорци од зградата на Собранието, бил демолиран дел од внатрешноста на собраниските простории за состаноци, уништени биле 2 возила на МВР и едно на ОБСЕ, искршени и ограбени биле 2 дуќани во ГТЦ. Насобраните граѓани се разотишле по доаѓањето и обраќањето преку [[мегафон]] на полицискиот генерал [[Ристо Галевски]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10694&idg=1&idb=292&rubrika=Makedonija |title=На граѓаните немаше кој да им се обрати |accessdate=2012-03-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201145/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10694&idg=1&idb=292&rubrika=Makedonija |url-status=dead }}</ref>. == Наводи == {{наводи}} {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Битки во Воениот конфликт во Македонија|Арачиново]] [[Категорија:Арачиново]] [[Категорија:Судири во 2001 година]] owsebw2wb7xw53av0acdozp8wk6gu3f 0 1014092 5629712 5509131 2026-09-18T07:46:05Z Buli 2648 /* Наводи */ 5629712 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=Битка за Радуша |partof=[[Воен конфликт во Македонија, 2001|Воен конфликт во Македонија]] |image= [[File:Radusha Police in 2001.jpg|320px]] |caption=Дел од заштитниците на Радуша |place=[[Радуша]], [[Македонија]] |date=Првите престрелки во јуни, а главната битка од 10 до 13 август 2001 |result= Одбиени нападите на ОНА и КЗК. |combatant1=[[Податотека:Macedonian Police insignia.png|22px]] Македонски безбедносни сили |combatant2=[[Податотека:Uck Nla logo.svg|25п]] [[ОНА]] <br /> [[Image:Flag of the Kosovo Protection Corps.svg|22px]] [[Косовски заштитен корпус|КЗК]] |commander1=[[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Борис Трајковски]]<br>[[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Владо Бучковски]]<br>[[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Панде Петровски|Ген. Панде Петровски]]<br>[[Податотека:ЕСЗ ТИГАР лого.png|23п]] [[Страшо Глигоров|Ком. Страшо Глигоров]]<br>[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|20п]] [[Ристо Галевски|Ген. Ристо Галевски]]<br>[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|20п]] [[Ацо Стојановски]] |commander2=[[Податотека:Uck Nla logo.svg|25п]] [[Али Ахмети]]<br>[[Image:Flag of the Kosovo Protection Corps.svg|22px]] [[Агим Чеку]]<br>[[Податотека:Uck Nla logo.svg|25п]] [[Рафиз Аљити]]<br>[[Податотека:Uck Nla logo.svg|25п]] [[Емруш Сума|Командант Хоџа]] |strength1= [[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|20п]] 35 до 70 полицајци<br /> [[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|20п]] 1 Сухои-25<br />[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|20п]] Ми-24 |strength2=[[Податотека:Uck Nla logo.svg|25п]]{{Flagicon image|TMK KPC.svg|border=|size=22px}} 600 до 700 терористи на ОНА и КЗК |casualties1= [[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|20п]] 5 ранети |casualties2=[[Податотека:Uck Nla logo.svg|25п]]{{Flagicon image|TMK KPC.svg|border=|size=22px}} 100 до 150 убиени терористи |casualties3= |campaign=| }} '''Битка за Радуша''' — серија од вооружени судири помеѓу македонксите безбедносни сили ([[АРМ]] и [[МВР]]) и албанските терористи на [[ОНА]] во областа околу селото [[Радуша]], во близина на границата со [[Косово]].<ref name="ИсповедРадуша">"Исповед - Радуша 2001". Звонко Младеновски. Скопје. 2003</ref> Првите судири се појавуваат кон крајот на месец јуни, а главната битка започнува во средината на август, 2001. Битката кај Радуша важи за најжестоката битка во целата [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војна 2001 година]]. Офанзивата на терористите почна во раните утрински часови на 10 август 2001 година, прво со ограничен напад врз полициската станица во [[Радуша]]. Во неа, во тој момент се наоѓаше само еден полициски вод од триесеттина полицајци. Нападот беше извршен од страна на припадници на [[КЗК|Косовскиот заштитен корпус]], кој во текот на ноќта, од правецот на Кривеник на косовска територија, се префрлија во [[Радуша]], во содејство со [[ОНА|локалните терористи]] и вооружениот народ. Според информациите од [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и разузнавање]], планот за агресија од [[Косово]] врз секторот Радуша не се ограничувал само на тие дејствија, туку со ангажман на поголеми формации на [[КЗК]] било планирано да се заземе изворот [[Рашче]] и да се предизвика хуманитарна криза во главниот град на [[Република Македонија|РМ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=2005-01-28|url=http://old.makedonskosonce.com/broevis/2005/sonce552.pdf/16_17_radusa.pdf|title=Погребите ја погребаа командната одговорност|publisher=Македонско Сонце|accessdate=2016-07-17|archive-date=2019-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119230752/http://old.makedonskosonce.com/broevis/2005/sonce552.pdf/16_17_radusa.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=2001|url=http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1696&stID=6561|title=Наместо награда за храброста, резервистот го прават луд!|publisher=Дневник|accessdate=2016-07-17|archive-date=2013-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003021014/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1696&stID=6561|url-status=dead}}</ref> ==Почеток на борбите== ===Престрелка на 20 јуни=== Судирот од 20 јуни е првиот вооружен инцидент од борбите кај [[Радуша]]<ref name="ИсповедРадуша"/>. Инцидентот се случува кога четворица полицајци од станицата во Радуша, за време на теренска патрола наидуваат на 40 терористи вкопани над селските гробишта, во подножјето на планината Жеден. Полицајците веднаш отвориле оган врз припадниците на [[ОНА]], кои во тоа време се одморале. Според извори од МВР во пукотницата бил убиен еден терорист, а еден бил ранет<ref name="ZhedenPlan">"ВО БОРБИ КАЈ РАДУША. Разбиена терористичка група на Жеден". Дневник. 22 јуни 2001 [http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1583&stID=936] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131003021118/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1583&stID=936|date=2013-10-03}}</ref>. Терористите жестоко возвратиле на огнот, при што полициската патрола се повлекла од местото и повикала хеликоптерско засилување по радиоврска. Во 19.10 часот хеликоптерска единица на АРМ ги разбила терористите и ги принудила на повлекување<ref name="ZhedenPlan"/>. Откако припадниците на ОНА биле натерани на повлекување, на местото каде што се случила престрелката се пронајдени неколку шатори. Според сознанија на полицијата, местото било користено како камп за обука, каде што припадниците на ОНА се обучувале, а потоа биле префрлани во кризните реони на Куманово и Тетово<ref>"Албанските терористи на планината Жеден разапнале шатори". Весник ВЕСТ. 22 јуни 2001 [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10470&idg=1&idb=288&rubrika=Makedonija] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304191754/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=10470&idg=1&idb=288&rubrika=Makedonija|date=2016-03-04}}</ref>. ===Престрелка на 23 јуни=== [[File:Radusha2001Maj Aco.jpg|left|thumb|Полициската патрола на чело со командирот Стојановски.]] На 23 јуни во близина на Радуша се случува еден од најдраматичните поединечни судири за време на воениот конгликт од [[2001]] година, кога патрола на [[МВР|макеоднската полиција]] при извршување на редовна контрола на граничниот појас е нападната од заседна поставена од припадници на [[ОНА]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=18773&idg=2&idb=425&rubrika=Crna+Hronika |title="Терористите нападнаа со зољи и минофрлачи а се најдовме и во вкрстен оган од автомати". Весник ВЕСТ. 5 декември 2001 |accessdate=2012-06-11 |archive-date=2013-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002140216/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=18773&idg=2&idb=425&rubrika=Crna+Hronika |url-status=dead }}</ref>. Полициската патрола е предводена од командирот на полициската станица во Радуша, [[Ацо Стојановски]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=62411919371&id=9&prilog=0&setIzdanie=22313 |title="Цела деценија ме измачува Радуша". Нова Македонија. 24 јуни 2011 |accessdate=2012-06-11 |archive-date=2011-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627231314/http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=62411919371&id=9&prilog=0&setIzdanie=22313 |url-status=dead }}</ref>. Терористите испукуваат ракета од РПГ рачен фрлач Зоља кон полициско возило [[Југо]] 55, која благодарение на брза реакција од страна на возачот Трпевски Зоран, удира во тркалото на возилото. Втората испукана граната се експлодира во багажникот на Југото, при што возачот и командирот Стојановски се исфрлени од возилото во амбисот према коритото на река [[Вардар]], додека третиот полицаец од патролата, Киров Д., кој седел на задното седиште се здобил со изгореници во горниот дел на телото и од експолизјата бил фрлен на подот помеѓу седиштата<ref name="ИсповедРадуша"/>. Полицискиот командир [[Ацо Стојановски|Стојановски]] губи сознание, но се буди по неколку рафали испукани од позициите на [[ОНА]] кои полека се приближуваат кон автомобилот во којшто се наоѓа ранетиот Киров. Тој прво му ја преврзува отворената рана на полицаецот Трпевски, и потоа со автоматската пушка која ја има до себе се искачува до врвот на амбисот кон возилото. Кога лоцира од каде доаѓаат напаѓачите, почнува да пука кон нив. Откако испразнува два шаржера, Стојановски ползи кон изрешетаното возило, го извлекува Киров, двата други автомата, како и ранците со муниција и го носи кај другиот ранет полицаец. Од таа позиција Стојановски стрела од трите автомата кон терористите, не давајќи им да се доближат. По 40 минути доаѓаат оклопни возила на [[АРМ]] од караулата Радуша кои ги евакуираат полицајците кон полициската станица<ref name="ИсповедРадуша"/>. == Главната битка кај Радуша и агресија врз Македонија == === 10 август === Во раните утрински часови на 10 август 2001 година започнува офанзива на [[ОНА]] од територијата на [[Косово]] насочена врз реонот на Радуша. Офанзивата се случува за време на примирјето пред потпишувањето на Охридскиот договор. Првите борбени дејствија започнуваат во 20 часот вечерта со минофрлачки напад врз полициската станица во Радуша. Во станицата во тој момент се наоѓа само еден вод од триесет и пет полицајци. Во истото време биле нападнати и позициите на [[АРМ]] кај месноста Чашка. Терористите го извршиле нападот врз безбедносните сили од минофрлачки позициите во косовските села Кривеник и Горанци. Безбедносните сили возвратиле на огнот, и престрелката траела до 2 часот наутро. Еден час подоцна, ОНА почнува нов напад кој трае до 8 часот изутрината, и е одбиен од страна на припадниците на безбедносните сили<ref name="BorbiSkopje"/>. Во нападот, од шрапнели бил повреден еден војник кој се здобил со повреди во колкот и во раката<ref>"Нападнати пунктови на полицијата и на АРМ кај Радуша и Чашка". Весник ВЕСТ. 11 август 2001 [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=12953&idg=2&idb=328&rubrika=Makedonija] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131002134432/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=12953&idg=2&idb=328&rubrika=Makedonija|date=2013-10-02}}</ref>. Според информациите од Управата за безбедност и разузнавање нападот бил извршен од страна на 600 до 700 припадници на [[КЗК|Косовскиот заштитен корпус]]<ref name="BorbiSkopje">"ЖЕСТОКИ БОРБИ ВО СКОПСКО - Заробени дваесетина терористи". Дневник. 13 август 2001 [http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1624&stID=2929] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131003020934/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1624&stID=2929|date=2013-10-03}}</ref>, кој во текот на ноќта, од правецот на Кривеник на косовска територија, се префрлиле во Радуша. Според информации од Управата, планот за агресија од Косово врз секторот Радуша не се ограничувал само на тие дејствија, туку со ангажман на поголеми формации на КЗК било планирано да се заземе изворот Рашче и да се предизвика хуманитарна криза во главниот град на РМ<ref name="Крстевски2001">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makedonskosonce.com/broevis/2005/sonce552.pdf/16_17_radusa.pdf |title="Погребите ја погребаа командната одговорност". Жаклина Митевска. Македонско Сонце. 28 јануари 2005 |accessdate=2012-06-11 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021033128/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2005/sonce552.pdf/16_17_radusa.pdf |url-status=dead }}</ref>. Во Министерството за внатрешни работи веднаш се прогласува мобилна состојба и утрото на 11 август 2001 итно во реонот на Радуша е испратена Единицата за специјални задачи "Тигaр". Специјалците имаат задача да се пробијат до полициската станица и оттаму да ја извлечат загрозената единица, но заради силниот оган и веќе воспоставениот обрач од многубројниот противник тие се вкопуваат на позиции во непосредната близина на Радуша. Во меѓувреме, од утрото до околу 11 часот се засилува влегувањето на единици на КЗК по истиот правец од Косово<ref name="ИсповедРадуша"/>. === 11 август === Министерот за внатрешни работи и премиерот [[Љубчо Георгиевски]] веднаш побарале акција од Министерството за одбрана и армискиот врв, неопходни и вообичаени при едно вакво загрозување на територијалниот интегритет и суверенитет. Но во тој период на објавено примирје Претседателот Трајковски, како врховен командант на Армијата бил концентриран на постигнувањето на политичко решение во преговорите, и не сакал да поведе акции кои би довеле до ескалација. Во тој момент не функционирала дури ниту специјалната воена линија меѓу премиерот и Генералштабот. Додека полициски функционери се обидуваат да издејствуваат акција на армијата, опкружените полицајци во Радуша биле препуштени сами на себе, соочени со повеќе од десет пати поброен непријател<ref name="ИсповедРадуша"/><ref name="Крстевски2001"/>. Откако првите напади на ОНА се одбиени, следниот ден (11 август) терористите го започнуваат најсериозниот напад врз безбедносните сили во скопскиот регион. Колона од двесте терористи прво со минофрлачки, снајперски и автоматски оган ги нападнаѓа граничарите од караулата Радуша, сместена меѓу селата Кучково и Радуша. Паралелно со нападот врз караулата на АРМ почнува и нов напад на опколената полициска станица. Две колони на терористите ја напаѓаат полициската станица во Радуша - едната од правец на кампот за бегалци, а другата по долината на реката Вардар од месноста Висечки Мост, додека трета колона форсирала по должината на земјениот пат што води од Радуша кон границата со Косово<ref name="BorbiSkopje"/>. За време на жестоките борби е запален склад со нафта во касарната, а терористите се доближиле толку многу, што почнуваат да ја сечат мрежата од оградата на касарната<ref>"Наместо награда за храброста,резервистот го прават луд!". Дневник. 18 март 2006 [http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1696&stID=6561] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131003021014/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1696&stID=6561|date=2013-10-03}}</ref>. Македонските граничари ги одбиле сите напади во реонот на караулата, а очевидци тврдат дека виделе како терорисите повлекуваат тела на десетици мртви и ранети<ref>[http://www.ex-yupress.com/mkforum/mkforum14.html "Radusha Battle" by Sasho Ordanoski. Forum Magazine. 2 December 2004]</ref>. На другите делови од боиштето полицајците исто така ги одбиле нападите<ref name="BorbiSkopje"/>. === 12 август === == Наводи == {{наводи}} {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Битки во Воениот конфликт во Македонија|Радуша]] [[Категорија:Судири во 2001 година]] ab5u1txwpesgi25l8d8son9dtwat99f 0 1044178 5629601 5624560 2026-09-17T18:03:27Z Bjankuloski06 332 /* Извори */ Јазична исправка, replaced: глечер → ледник 5629601 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Potok_pod_jezerom_1.jpg|мини|Карпест поток во Италија]] [[Податотека:Frozen_stream_Enäjärvi,_Pori.JPG|мини|Замрзнат поток во Енејарви, [[Пори]], Финска]] [[Податотека:Dranse_de_Montriond_09.jpg|мини|Поток во близина на Монтрион во југоисточна Франција]] [[Податотека:Aubach_(Wiehl)_nahe_dem_Weiherdamm_in_Wildbergerhütte.jpg|мини|Аубах (Вил) во [[Северна Рајна-Вестфалија]], Германија]] '''Поток''' е континуирано [[Водна површина|водно тело]] на површинска вода<ref name="definitions">{{Наведена книга|title=Manual of Hydrology: Part 1. General Surface-Water Techniques|last=Langbein|first=W.B.|last2=Iseri|first2=Kathleen T.|publisher=USGS|year=1995|location=Reston, VA|chapter=Hydrologic Definitions: Stream|type=Water Supply Paper 1541-A|chapter-url=http://water.usgs.gov/wsc/glossary.html#Stream|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509220533/http://water.usgs.gov/wsc/glossary.html#Stream|archive-date=2012-05-09}}</ref> што тече во коритото и [[брег]]овите на еден канал. Во зависност од неговата локација или одредени карактеристики, потокот може да се нарекува со различни локални или регионални имиња. Долгите и големи потоци обично се нарекуваат [[Река|реки]], додека помалите, со помал обем на вода и понепостојани потоци се познати, меѓу другото, како '''поток''', '''вирче''', '''мали рекички''', '''живач''', '''притока''', '''довод''', '''поток''' ''',''' '''пороен поток''' и '''мал поток'''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dictionary.cambridge.org/thesaurus/watercourse|title=Watercourse|work=Cambridge Dictionary|accessdate=3 March 2025}}</ref> Течењето на еден поток е контролирано од три извори – површински отпадни води (од [[врнежи]] или топење на мраз), [[Понорница|осветлени подземни води]] и излезна [[Подземни води|подземна вода]] ([[Извор|изворска вода]]). Површинската и подземната вода многу варираат меѓу периоди на врнежи. Подземната вода пак, има релативно постојан доток и е повеќе под влијание на долгорочни обрасци на врнежи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://basicbiology.net/environment/freshwater/river|title=River|last=Basic Biology|date=16 January 2016}}</ref> Потокот ги опфаќа површинските, подповршинските и подземните текови, кои реагираат на геолошки, геоморфолошки, хидролошки и биолошки фактори. Потоците се важни како канали во [[Кружење на водата|водниот циклус]], како инструменти за обновување на подземните води и како коридори за миграција на риби и диви животни. Биолошкото [[Живеалиште (екологија)|живеалиште]] во непосредна близина на еден поток се нарекува рипаријална зона. Со огледот на тековното изумирање во Холоценскиот изумирање, потоците играат важна улога како коридори што ги поврзуваат фрагментираните живеалишта и на тој начин придонесуваат [[Биоразновидност|на биодиверзитетот]]. Проучувањето на потоците и [[Воден пат|водните патишта]] воопшто се нарекува ''површинска [[хидрологија]]'' и претставува клучен елемент на еколошката географија. [[Податотека:Creek_babbling_through_Benvoulin_wetlands.webm|мини|Поток што жубори низ Бенвулен, Канада, мочуришта]] [[Податотека:WymingBrook.jpg|мини|Вајминг Брук во [[Шефилд]], Велика Британија]] [[Податотека:Parramattastream.jpg|мини|Мал поток во езерото Парамата, [[Сиднеј]]]] [[Податотека:Bach_Isenach.jpg|мини|Поток со мал наклон, опкружен со природна рипаријална вегетација ( [[Рајнска област-Пфалц]] )]] [[Податотека:Stevens_Creek_Tributary_A_in_Macon_County,_IL.jpg|мини|Ниско ниво на поток во округот Мејкон, [[Илиноис]]]] === Поточе === '''Поточе''' е водотек помал од вирче, особено оној што се напојува од [[извор]] или процеп. Обично е мало и лесно се преминува. Поточето се одликува со својата плиткост. === Вирче === Вирче ( {{IPAc-en|k|r|iː|k|}} или вирче ( {{IPAc-en|k|r|ɪ|k|}}:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dictionary.com/browse/creek|title=creek|work=dictionary.com|publisher=Dictionary.com, LLC|accessdate=16 May 2019|quote=kreek, krik}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/crick|title=crick|work=English Oxford Living Dictionaries|publisher=Oxford University Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518043127/https://en.oxforddictionaries.com/definition/crick|archive-date=May 18, 2019|accessdate=18 May 2019|quote=Northern, North Midland, and Western U.S.}}</ref> * Во [[Австралија]], [[Канада]], [[Нов Зеланд]] и [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], ''„creek“'' се однесува на (тесен) водотек помал од река; помала притока на река; поточе.Понекогаш може да биде пловен со мали пловни објекти и може да има повремен (интермитентен) тек. * Во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Индија]] и делови од [[Мериленд]], [[Нова Англија]], ''„creek“'' се однесува на [[Прилив и одлив|плимен]] залив, типично во солена мочуришна област или мангрова мочуришна шума, или помеѓу затворени и исцедени поранешни солени мочуришта или мочуришта (на пр. Портсбриџ Крик кој го разделува островот Портси од копното). Во овие случаи, „водотекот“ всушност е плимен тек, текот на [[Морска вода|морската вода]] низ каналот на вирчето при осека и плима. Во хидрографијата, '''гут''' е мало вирче или поток;<ref name="MW">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/gut|title=Gut (definition)|work=Merriam-Webster Dictionary|accessdate=August 8, 2014}}</ref> ова се гледа во имињата на водотеци во источна Северна Америка, почнувајќи од средноатлантските држави (на пример, Гут во Пенсилванија, Аш Гут во Делавер,<ref name="anyplace">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anyplaceamerica.com/topographic_maps/delaware/kent_county/ash_gut/266-1239/|title=Ash Gut|work=Anyplace America|accessdate=August 14, 2014}}</ref> и други потоци)<ref name="GNIS">{{Наведена мрежна страница|url=http://geonames.usgs.gov/apex/f?p=136:2:0::::::YES|title=Feature Query Results|work=Geographic Names Information System (GNIS)|publisher=United States Geological Survey|accessdate=August 14, 2014}}{{Мртва_врска|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> па сѐ до Карибите (на пример, Гвинеја Гут, Фиш Беј Гут, Коб Гут, Батери Гут и други реки и потоци на [[Американски Девствени Острови|Американските Девствени Острови]], во Јамајка (Сенди Гут,<ref name="iTouch">{{Наведена мрежна страница|url=http://itouchmap.com/?c=jm&UF=-3753663&UN=-4991957&DG=STM|title=Sandy Gut, Jamaica|work=iTouch Map|accessdate=August 9, 2014}}</ref> река Бенс Гут,<ref name="Geoview2">{{Наведена мрежна страница|url=http://jm.geoview.info/bens_gut_river,3491399|title=Bens Gut River|work=Geoview|accessdate=August 9, 2014}}</ref> река Вајт Гут) и во многу потоци и вирчиња во Холандските Кариби).<ref name="Gazettering">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazetteering.com/north-america/jamaica/parish-of-hanover/3488067-white-gut-river.html|title=White Gut River (Jamaica)|work=Gazettering.com|accessdate=August 9, 2014|archive-date=2025-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118014614/http://www.gazetteering.com/north-america/jamaica/parish-of-hanover/3488067-white-gut-river.html|url-status=dead}}</ref> === Река === [[Река]] е голем природен поток кој е многу поширок и подлабок од вирче и не може лесно да се премине пеш, а може да биде пловен [[воден пат]].<ref>{{Наведена книга|title=Limnology: Lake and river ecosystems|url=https://archive.org/details/limnologylakeriv0003wetz|last=Wetzel|first=Robert G.|date=2001|publisher=Academic Press|isbn=978-0127447605|edition=3rd|location=San Diego|oclc=46393244}}</ref> === Мала жлебница (мала воденица) === Линеарен канал помеѓу паралелните гребени или насипи на брегот на плажа или поплавното подрачје на река, или помеѓу насип и брегот. Исто така се нарекува и долина(издлабнатина). === Притока === [[Притока]] е помал водотек што придонесува во поголем водотек, или поток што не се влева во статично [[Водна површина|водено тело]] како [[езеро]], [[залив]] или [[океан]]<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-4ndyH7u6T0C&pg=PA179|title=The Basics of Earth Science|last=Krebs|first=Robert E.|date=2003|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31930-3}}</ref> туку се спојува со друга река (главна река). Понекогаш се нарекува и гранка или разклон. === Распределна притока === ''[[Растока|Распределна притока]]'', ''или канал за распределна притока'', е поток што се одвојува и тече подалеку од главниот водотек на реката, а овој феномен е се нарекува бифуркација на река. Распределните притоки се чести појави во [[Речна делта|делтите на реките]], и често се наоѓаат каде што поток што тече [[Долина|низ долина]] влегува во широки рамници или се приближува до крајбрежните низини околу [[езеро]] или [[океан]]. Може да се појават и во внатрешноста, на алувијални вентилатори, или каде што притоката се дели на две при приближување кон [[Утока|спојувањето]] со поголем водотек. Во [[Англиско говорно подрачје|англиското говорно подрачје]] за поединечните распределни притоки често се користат термини како се ''arm (рака'') и ''channel (канал).'' == Други имиња == Постојат повеќе регионални имиња за поток. === Северна Америка === * ''Грана'' се користи за именување на потоци во Мериленд и Вирџинија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/22600?result=1&rskey=pwParm&|title=OED Online -Branch|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Вирче'' е широко распространет термин низ целите Соединети Американски Држави, како и во Австралија. * ''Водопади'' се користи за именување потоци во Мериленд, за потоци или реки кои имаат водопади, дури и ако тие имаат само мал вертикален пад. На пример, Водопадите Литл Ганпаудер и водопадите Џонс се всушност реки именувани на овој начин, што е карактеристично само за Мериленд.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2015)">потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> * ''Зборот „кил''“ во [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]], [[Пенсилванија]], [[Делавер]] и [[Њу Џерси]] потекнува од [[Холандски јазик|холандската]] реч која значи „корито на реката“ или „воден канал“, и може да се користи и за значењето на зборот „вирче" во Обединетото Кралство.. * ''„Тек“'' во [[Охајо]], [[Мериленд]], [[Мичиген]], Њу Џерси, Пенсилванија, Вирџинија или Западна Вирџинија може да биде име на поток.<ref name="Watkins">{{Наведена мрежна страница|url=https://derekwatkins.wordpress.com/2011/07/25/generic-stream-terms/|title=Derek Watkin's USGS Analysis|date=25 July 2011|accessdate=26 November 2018}}</ref> * ''„Тек“'' во [[Флорида]] е името што му се дава на потоци кои извираат од мали природни извори.<ref>{{Наведено списание|last=Steigerwalt|first=Nancy M.|last2=Cichra|first2=Charles E.|last3=Baker|first3=Shirley M.|date=2008|title=Composition and Distribution of Aquatic Invertebrate Communities on Snags in a North Central Florida, USA, Spring-Run Stream|url=https://archive.org/details/florida-scientist_summer-2008_71_3/page/273|journal=Florida Scientist|volume=71|issue=3|pages=273–286|jstor=24321406}}</ref> ''Река'' се користи за потоци од поголеми извори како што се реката Силвер и реката Рејнбоу. * ''Поток'' и ''поточе'' се користат во [[Среден Запад|Средно-западните држави]], [[Среден Атлантик|Средноатлантските држави]] и [[Нова Англија]]. * ''Mалo поток'' понекогаш се користи за мало вирче, од средноатлантските држави па сѐ до Карибите како (што е споменато погоре). === Обединето Кралство === * ''Алт'' се користи во [[Шкотски Гори|Шкотските Висорамнини]]. * ''Бек'' се користи во област помеѓу Линколншир, округот Дарам и [[Камбрија]], области кои нпорано биле населени од Данците и Норвежаните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/16756?result=1&rskey=KrqII1&result=1|title=OED Online – Beck|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Борн'' или ''винтерборн'' се користи во кредните предели на јужна Англија за привремени реки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/22119?rskey=bKBrC8&result=1|title=OED Online – Bourne|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> Кога се постојани, тие се ''кредни потоци''. * ''Поточе''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/23752?isAdvanced=false&result=1&rskey=RmSVun&|title=OED Online – Brook|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Берн'' се користи во Шкотска и Североисточна Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/22119?rskey=bKBrC8&result=1|title=OED Online – Burn|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Гил'' се среќава во северна Англија и Кент и [[Сари]], под влијание на [[Старонордиски јазик|старонордискиот јазик]]. Варијантата „гил“ се користи во Лејк Дистрикт и се смета дека е создадена од [[Вилијам Вордсворт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/78284?isAdvanced=false&result=2&rskey=zoo08P&|title=OED Online – Gill|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Нант'' се користи во Велс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/124979?redirectedFrom=Nant&|title=OED Online – Nant|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Ривулет'' е термин што се среќава во публикации од викторијанската ера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/166480?redirectedFrom=Rivulet&|title=OED Online – Rivulet|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Сајк'' се користи во [[Шкотски Низини|шкотските низини]] и Камбрија за сезонски поток.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/179615?rskey=kax69D&result=1|title=OED Online – Sike|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> === Сродна терминологија === ; Бар : Плитчина што се формира во поток кога седиментот се таложи поради забавување на струјата или пречки од бранови на местото каде што се среќаваат два водотеци. ; Бифуркација : Разделување на поток на две или повеќе помали потоци. ; Канал : Депресија создадена од постојана ерозија која го носи текот на потокот. ; [[Утока|Спојување]] : Точката каде што два потоци се спојуваат. Ако двата притока се приближно еднакви по големина, спојувањето може да се нарече разклон (fork). ; [[Слив|Сливен басен]] : (познат и како водосвод во САД) Подрачје од земја каде што водата се собира и тече во еден поток. Голем сливен басен како на [[Амазон|реката Амазон]] има многу помали сливни басени.<ref name="USGS_Glossary" /> ; [[Плавно земјиште]] : Земјиште покрај потокот кое се [[Поплава|поплавува]] кога водата ќе го надмине коритото.<ref name="USGS_Glossary">{{Наведена мрежна страница|url=https://water.usgs.gov/edu/dictionary.html|title=USGS Water Science Glossary of Terms|date=26 November 2018|publisher=United States Geological Survey}} </ref> ; Извор или почеток на поток : Делот од потокот најблиску до неговиот извор. Најчесто се користи во множина кога нема еден единствен извор.<ref name="USGS_Glossary" /> ; Крикпоинт : Точка на профилот на потокот каде што се случува ненадејна промена на наклонот. ; [[Устие]] : Точката каде што потокот се влева во статично водено тело како езеро или океан, можеби преку делта или [[естуар]]. ; Длабок дел : Дел од потокот каде што водата е подлабока и има помала брзина. ; [[Брзаци]] : Бурен, брз тек на поток или река. ; Рифл : Дел од потокот каде што водата е пониска и повеќетурбулентна. ; [[Река]] : Голем природен водотек кој може да биде [[Воден пат|пловен]].<ref name="USGS_Glossary" /> ; Тек : Дел од потокот каде што водата тече релативно мазно. ; [[Извор]] : Точката каде што потокот извира од подземен тек преку несолидни седименти или пештери. Потокот може да тече делумно над земја, а делумно под земја.<ref name="USGS_Glossary" /> ; Корито на поток : Дното на потокот. ; Коридор на поток : Потокот, неговите поплавни подрачја и транзициската повисока зона околу него.<ref>[http://cfpub.epa.gov/watertrain/pdf/modules/new_streamcorridor.pdf "Stream Corridor Structure"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150402161646/http://cfpub.epa.gov/watertrain/pdf/modules/new_streamcorridor.pdf|date=2015-04-02}} Adapted from ''Stream Corridor Restoration: Principles, Processes, and Practices''</ref> ; Тек на поток : Водата што тече низ коритото на потокот.<ref name="USGS_Glossary" /> ; Мерење на поток : Локација покрај поток или река каде што се вршат мерења или набљудување на водата.<ref name="USGS_Glossary" /> ; Талвег : Долговечен пресек на реката, линијата што ги поврзува најдлабоките точки во коритото од изворот до устето. ; Водотек : Каналот по кој тече поток или самиот поток.<ref>{{Наведено списание|last=Shannonhouse|first=Royal G.|date=1961|title=Some Principles of Water Law in the Southeast|journal=Mercer Law Review|volume=13|page=344}}</ref><ref name="Merriam-Webster 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/watercourse|title=Definition of WATERCOURSE|date=2022-03-18|work=Merriam-Webster|accessdate=2022-04-05}}</ref><ref name="definition in the Cambridge English Dictionary 2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/watercourse|title=watercourse|date=2016-03-07|work=definition in the Cambridge English Dictionary|accessdate=2022-04-05}}</ref><ref name="Lewis Hilton Fallon 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/watercourse|title=Watercourse definition and meaning|last=Lewis|first=Roy|last2=Hilton|first2=John Buxton|date=2022-04-05|work=Collins English Dictionary|accessdate=2022-04-05|last3=Fallon|first3=Jennifer}}</ref> Во Обединетото Кралство, некои аспекти од кривичното право, како што е Законот за заштита од загадување на реките од 1951 година прецизираат дека водотек вклучува и оние реки што се суви дел од годината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo6/14-15/64/body?view=plain|title=Rivers (Prevention of Pollution) Act 1951|publisher=legislation.gov.uk|accessdate=25 August 2016}}</ref> Во некои јурисдикции, сопствениците на земјиштето низ кое тече водата може да имаат законско право да користат или да задржат дел или целата вода.<ref>{{Наведено списание|last=Jones|first=J.G.|date=1965|title=Water Rights in Louisiana|journal=Louisiana Law Review|volume=16|issue=3|page=500}}</ref> Овие права можат да се однесуваат и на естуари, реки, потоци, раздвоени текови<ref name="SedimentaryResearch">{{Наведено списание|last=North|first=C. P.|last2=Nanson|first2=G. C.|last3=Fagan|first3=S. D.|date=November 2007|title=Recognition of the Sedimentary Architecture of Dryland Anabranching (Anastomosing) Rivers|journal=Journal of Sedimentary Research|volume=77|issue=11|pages=925–938|bibcode=2007JSedR..77..925N|doi=10.2110/jsr.2007.089}}</ref> и [[канал]]и.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fema.gov/watercourse|title=Watercourse|work=FEMA|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707200513/http://www.fema.gov/watercourse|archive-date=2017-07-07|accessdate=2017-12-15}}</ref> ; [[Водопад]] или каскада : Пад на вода каде што потокот минува преку ненадеен пад (крикпоинт). некои крикпоинти се формираат поради ерозија, кога водата тече преку особено отпорен геолошки слој, по кој следи помалку отпорен. Потокот троши [[кинетичка енергија]] додека тече преку крикпоинтот.. ; Влажен периметар : Линијата каде што површината на водата се среќава со ѕидовите на коритото. == Извори == [[Податотека:Homesteadcreekflowers.jpg|мини|Мал приточен поток, Дајмонд Риџ, Алјаска]] [[Податотека:Creek_in_perisher.jpg|мини|Вирче во скијачкиот центар Перишер, Австралија]] Изворот на еден поток зависи од околниот пејзаж и неговата функција во рамките на поголеми речни мрежи. Додека постојаните и повремените потоци обично се напојуваат од помали горни водотеци и подземни води, поточните извори и епхемерните потоци најчесто ја добиваат поголемета количина од вода од врнежи во форма на дожд и снег.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.epa.gov/water/archive/web/html/streams.html|title=Streams {{!}} Rivers & Streams {{!}} US EPA|work=archive.epa.gov|accessdate=2021-10-14}}</ref> Поголемиот дел од оваа врнежна вода повторно се враќа во атмосферата преку [[испарување]] од почвата и водните површини или преку испарително-транспирациска активност на растенијата (евапотранспирација). Дел од водата навлегува во земјата преку инфилтрација, станувајќи подземна вода, која потоа делумно повторно се влива во потоците. Некој дел од врнежната вода привремено се складира во снежни полиња и [[Ледник|ледници]], па се ослободува подоцна преку испарување или топење. Останатата вода тече по земјата како површински оток, чиј сооднос зависи од многу фактори, како што се ветерот, влажноста, вегетацијата, видот на карпите и релјефот. Овој оток започнува како тенок слој вода наречен листовиден оток, комбиниран со мрежа од мали жлебови наречени рили, кои заедно формираат листовиден оток. Кога оваа вода веќе се сконцентрира во канал, се раѓа поток. Некои потоци може да започнат и од езерца или мали езера. [[Податотека:Bluerock_Creek,_Alberta.jpg|мини|Поток во [[Алберта]]]] Потоците обично ја добиваат поголемата количина од својата вода од врнежи од дожд и снег. Поголемиот дел од оваа вода повторно се враќа во атмосферата или преку испарување од почвата и водените површини, или преку испарливо-транспирациска активност на растенијата (евапотранспирација). Дел од водата навлегува во почвата преку инфилтрација, каде што станува подземна вода, која подоцна повторно се влива во потоците. Најголемиот дел од врнежната вода е делумно задржан преку испарување или со замрзнување во снежни полиња и ледници. Поголемиот дел од водата продолжува да тече како површински оток, чиј сооднос зависи од повеќе фактори, како што се клима, температура, вегетација, видови карпи и релјефот. Овој површински оток започнува како тенок слој вода наречен листовиден оток, комбиниран со мрежа од мали жлебови, кои заедно го сочинуваат листовидниот површински оток. Кога оваа вода ќе се сконцентрира во еден канал, се раѓа поток. Некои реки и потоци може да започнат и од езера или езерца. Примарните извори на слатка вода се врнежите и топењето на снегот од планините. Сепак, реките обично потекнуваат од високите предели и постепено се создаваат преку ерозија од стопениот снег, кој се собира во езера или реки. Реките обично течат од својот извор во насока што ја диктира теренот и вршат ерозија додека течат, сè додека не ја достигнат својата базна ерозивна фаза. Некои научници предложиле концепт и модел на критичен носечки проток (КНП) за да се утврдат хидрографските показатели на речните извори во сложени географски подрачја.<ref>{{Наведена книга|title=Water Resources Perspectives: Evaluation, Management and Policy|last=Sorooshian|first=Soroosh|last2=Imam|first2=Bisher|last3=Mahani|first3=Shayesteh|last4=Pagano|first4=Thomas|last5=Whitaker|first5=Martha|date=2003|isbn=978-0-444-51508-7|series=Developments in Water Science|volume=50|pages=83–92|chapter=Hydrologic sciences and water resources management issues in a changing world|doi=10.1016/S0167-5648(03)80009-6}}</ref> Изворот на една река или поток (нејзината почетна точка) може да биде езеро, мочуриште, извор или ледник. Типична река има неколку притоки; секоја од нив може да биде составена од уште помали притоки, така што целиот овој систем на потокот и неговите притоки се нарекува дренажна мрежа. Иако секоја притока има свој извор, меѓународната пракса е за извор на целиот речен систем да се смета онаа почетна точка која е најоддалечена од устето на реката. Од таа најдалечна точка се мери и вкупната должина на речниот систем,<ref>{{Наведено списание|last=沙玉坤|last2=程根伟|last3=李卫朋|last4=范继辉|date=November 2014|title=基于临界支撑流量的西藏典型河流源头位置确定及河网解析研究|trans-title=Determination of a Riverhead Based on Critical Support Discharge and River Network Analysis|url=https://www.sciengine.com/doi/pdfView/75D8B1244BF9491A9524F7E0B4F48C4A|journal=四川大学学报. 工程科学版|language=zh|volume=46|issue=6|pages=49–55|doi=10.15961/j.jsuese.2014.06.009}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> и таа традиционално се смета за извор на целата река. На пример, потеклото на реката Нил е спојот на Белиот Нил и Синиот Нил, но изворот на целиот речен систем се наоѓа уште погоре, во неговите горни делови. Доколку не е поинаку прецизирано, под „должина на Нил“ се подразбира „должината на реката на системот Нил“,а не само должината од точката каде што реката се формира од спојувањето на притоките. Изворот на Нил често се наведува како езерото Викторија, но езерото има значителни доток реки.Најдолгата доток река е Кагера, која се влева во Езерото Викторија кај близина на градот Букова во Танзанија, но извори не се согласуваат која е најдолгата притока на самата Кагера, и со тоа, која е најоддалечената почетна точка на Нил.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.newvision.co.ug/PA/8/459/507212|title=The Truth About the Source of R. Nile|last=McLeay, Cam|date=2 July 2006|work=[[New Vision]]|access-date=31 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110409215243/http://www.newvision.co.ug/PA/8/459/507212|archive-date=9 April 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/12/next-egypt-do-ethiopia-nile-201312872410501805.html|title=Next on Egypt's to-do: Ethiopia and the Nile|last=Malone|first=Barry|work=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209221555/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/12/next-egypt-do-ethiopia-nile-201312872410501805.html|archive-date=December 9, 2013}}</ref> == Карактеристики == === Рангирање === За да се квалификува како поток, водено тело мора да биде или повторувачко (интермитентно) или перено (постојано). Повторувачките (интермитентни) потоци имаат вода во коритото барем дел од годината. Поток од прв ред е поток што нема други повторувачки или перени потоци кои се влеваат во него. Кога два потока од прв ред се спојуваат, тие формираат поток од втор ред. Кога два потока од втор ред се спојуваат, тие формираат поток од трет ред. Потоци од понизок ред кои се приклучуваат на поток со повисок ред не го менуваат редот на повисокиот поток. === Наклон (падина) === ''Наклонот'' на потокот е клучен фактор за одредување на неговиот карактер и целосно се определува од неговото основно ниво на ерозија. Основното ниво на ерозија е точката на која потокот или влегува во океан, езеро или езерце, или влегува во дел каде што има многу понизок наклон, и може да се применува конкретно на одреден дел од потокот. Во геолошки термини, потокот ќе ја еродира својата корита низ која тече за да го достигне основното ниво на ерозија низ целата своја должина. Ако ова основно ниво е ниско, тогаш потокот ќе продира брзо низ подлабоките слоеви и ќе има стрмен наклон, а ако основното ниво е релативно високо, тогаш потокот ќе формира поплавна рамнина и ќе меандрира. ==== Профил ==== [[Податотека:Profile_surveys_in_1914_in_Umpqua_River_basin_Oregon_(1915)_(14781997675).jpg|мини|Профили на реката Умпква.]] Обично, за потоци се вели дека имаат одреден ''висински профил'', познат и како ''долгитудинален профил'' или ''долг профил''. Тој започнува од изворот со стрмни наклони, без поплавна рамнина и со малку поместување на коритото, а на крајот се развива во потоци со ниски наклони, широки поплавни рамнини и обемни меандри. Почетната фаза понекогаш се нарекува „млад“ или „незрел“ поток, а подоцнежната фаза „зрел“ или „стар“ поток. ''Попречен профил'' на поток е пресек од брег до брег. === Меандер (свиткување) === [[Меандер|Меандрите]] се кружни свиткувања на правецот на потокот предизвикани од ерозија и депозиција на материјалот од бреговите. .Тие обично имаат облик на змиичка (серпентина). Со текот на времето, меандрите постепено се движат по текот на реката надолу. Ако некој отпорен материјал го забави или сопре ова движење на меандрерот, потокот може да го еродира вратот помеѓу двата крака на меандерот и да стане привремено порамен, оставајќи зад себе лаковидно водено тело кое се нарекува ''[[Мртвица|езеро оксбоу]]'' или ''бају''. Поплавата исто така може да предизвика исечок на меандер на овој начин. === Носивост на поток (товар на поток) === Носивоста на потокот се дефинира како цврстиот материјал што го носи потокот. Потоците можат да носат седимент или алувиум. Количината на товар што може да ја носи (капацитетот), како и најголемиот предмет што може да го пренесува (компетентноста), зависат од [[брзина]]та на потокот. == Класификација == === Постојан (цело годишно тече) или не === [[Податотека:Gangi_River,_Arrah.jpg|мини|Реката Ганги во Арах, [[Индија]]]] '''Постојан поток''' е оној што тече непрекинато во текот на целата година.{{Rp|57}}Некои постојани потоци може да имаат континуиран поток само во одредени делови од коритото во текот на целата година, во години со нормални врнежи.<ref name="Meinzer 1923" /><ref name="urlOSM-COALEX97">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.osmre.gov/topic/Coalex/COALEX97.shtm|title=OSM – COALEX State Inquiry Report 97|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415074327/http://www.osmre.gov/topic/Coalex/COALEX97.shtm|archive-date=2012-04-15|accessdate=2011-12-11}}</ref> Потоците означени со сина линија се постојани потоци и се прикажани на [[Топографска карта|топографските карти]] со непрекината сина линија. Зборот "повечно" од 1640-тите, што значи "вечнозелен", е создаден од латинскиот збор "perennis", кој го задржува значењето "вечно преку целата година", составен од per "над" и annus "година". Ова значење е докажано уште од 1670-тите со употребата во ботаниката "живи години" . Метафоричкото значење на "трајно, вечно" потекнува од 1750 година. Овие зборови се поврзани со "повечно". Видете биенале за поместувања на самогласките.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.etymonline.com/search?q=perennial+stream|title=perennial stream {{!}} Search Online Etymology Dictionary|work=www.etymonline.com|language=en|accessdate=2018-05-08}}</ref> Постојаните потоци имаат една или повеќе од овие карактеристики: # Директно набљудување или убедливи докази сугерираат дека нема прекин во протокот на површината. # Постоењето на една или повеќе специфични карактеристики на постојаните потоци, вклучувајќи: #* Форми на коритото на реката, на пример, рифли, базени, текови, шљунковити наносни наслаги, други карактеристики на таложење, слој на оклоп на коритото. #* Ерозија и/или полирање на брегот на реката. #* Индикации за транспорт на воден отпад и седименти. #* Јасно дефинирано корито и брегови на река или поток. # Површината на сливот надминува 25 милји квадратни (0.65 километри квадратни) # Регресија од [[Геолошки топографски институт на САД|'''Геолошкиот топографски институт на САД''']] базирана на VHD слојот на податоци насочена кон примена на веројатноста за прекинат проток. # Постоење на водни организми кои бараат непрекинато коло. # Како што е прикажано преку истекување од брегот, извор или други индикации, протокот низ коренот на тревата главно поддржува полнење на подземни води. # Постојат високи канали на пропустливост, особено стратосферски услови на граница; додека стратосферските подземни води понекогаш се намалуваат. # Постоење на автохтони водни организми кои бараат недопрена циркулација за преживување. # Околниот релјеф покажува карактеристики кои укажуваат на формирање преку флувијални процеси. Отсуството на таквите карактеристики ја поддржува класификацијата на потокот како интермитентен, „покажувајќи прекини во времето или просторот“.<ref>{{Наведена книга|url=https://dec.vermont.gov/sites/dec/files/wsm/rivers/docs/rv_guidance_for_the_identification_of_perennial_streams.pdf|title=Technical Guidance for Identification of Perennial Stream For the Purpose of Jurisdictional Determinations Under 10 VSA Section 1021(a) and 1002(10)|year=2018}} Characteristic of perennial stream</ref> ==== Ефемерен поток ==== [[Податотека:Mont_Pelat_+_Lake_Allos_tour_14.jpg|мини|Ефемерен поток во Мон Пелат, Национален парк Меркантур.]] Општо земено, потоците што течат само за време и веднаш по врнежите се нарекуваат ''ефемерни''. Не постои јасна граница помеѓу површинскиот оттек и ефемерниот поток,{{Rp|58}} а некои ефемерни потоци можат да се класифицираат како интермитентни - со проток кој речиси исчезнува во текот на годишните времиња, но се обновува со обилни врнежи што го враќаат присуството на протокот. Такви случаеви се документирани кога коритата на потоците отвараат пат кон рудници или други подземни простории. Според официјалните дефиниции во САД, каналите на интермитентните потоци се добро дефинирани,<ref name="USFSFed">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.fed.us/psw/publications/reid/2IntermitStr.htm|title=2. EVALUATING THE BIOLOGICAL SIGNIFICANCE OF INTERMITTENT STREAMS|work=www.fs.fed.us|accessdate=2020-05-18}}</ref> за разлика од ефемерните потоци, кои може да имаат или немаат дефиниран канал и главно се потпираат на оттекот од бури, бидејќи нивното водно корито е над нивото на подземните води.<ref name="NCaro">{{Наведена книга|url=https://www.nrc.gov/docs/ML0914/ML091470581.pdf|title=Identification Methods for the Origins of Intermittent and Perennial streams, Version 3.1.|date=28 February 2005|publisher=North Carolina Department of Environment and Natural Resources, Division of Water Quality|page=2|chapter=Stream Identification Method and Rating Form: Definitions|access-date=28 February 2021}}</ref> Ефемерниот поток нема биолошки, хидролошки и физички карактеристики на континуиран или интермитентен поток.<ref name="NCaro" /> Истиот непостојан канал може да ги менува карактеристиките од интермитентен во ефемерен во текот на својот тек.<ref name="NCaro" /> ==== Интермитентен или сезонски поток ==== [[Податотека:Low_creek.jpg|мини|Австралиски поток, низок во сувата сезона, носејќи малку вода. Енергичниот тек на потокот за време на поплавата пренел фини седименти подалеку по течението. Во долниот десен агол од фотографијата има длабок дел (пул), а во горниот лев агол има плиток и турбулентен дел (рифл).]] [[Податотека:Small_stream_in_a_dell.jpg|мини|Мал, тесен поток што тече низ мала долина во Пенсилванија.]] Потокот можебрзо да се наполни за време на врнежите, и може да има и ненадеен порој од вода откако ќе започне [[Грмежлива бура|бура]] низводно, како што е случај при [[монсун]]ски услови. Во Соединетите Американски Држави, ''интермитентен'' или ''сезонски поток'' е оној што тече само дел од годината и е оозначен на топографските карти со сина линија составена од цртички и точки.{{Rp|57–58}} ''Ваш,'' ''пустинско вашување или аројо'' е обично суво корито на поток во [[Пустина|пустините]] на американскиот југозапад, кое тече по доволно врнежи. Во Италија, интермитентен поток се нарекува '''порој''' ({{Langx|it|torrente}}). При целосно поплавување, потокот може, но и не мора да биде „пороен“ во драматичниот смисол на зборот, но ќе има една или повеќе сезони во кои протокот се намалува на капка или помалку. Типично, пороите имаат [[Апенини|Апенински]], а не [[Алпи|Алпски]] извори, и во лето се хранат со мала количина врнежи и нема топење на снегот. Во овој случај, максималниот проток ќе биде во текот на пролетта и есента. Интермитентен поток може да се нарече и винтерборн во Британија, [[вади]] во [[Арапски јазик|арапскиот]] свет или торенте или рамбла (последниот од арапско потекло) во Шпанија и Латинска Америка. Во Австралија, повремениот поток обично се нарекува поток и се означува на топографските карти со непрекината сина линија.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> === Последично или не === Постојат пет општи класификации: * '''Последователни''' потоци се потоци чиј тек е директна последица од оригиналниот наклон на површината<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dictionary.reference.com/browse/consequent%20stream|title=consequent stream|work=Dictionary.com|accessdate=2008-04-24}}</ref> на која се развиле, односно потоци кои го следат наклонот на теренот на кој првично се формирале. * '''Последователните''' потоци се потоци чиј тек е определен со селективна ерозија нагоре по слабите слоеви. Овие потоци генерално се развиле по првобитниот поток. Последователните потоци се развиле независно од првобитниот релјеф на земјиштето и генерално следат патеки определени од слабите карпести појаси. * '''Следните''' потоци се потоци чиј тек ја следи оригиналната релјефна форма, но на пониско ниво од првобитниот наклон (на пример, тече по тек определен од подземните слоеви во иста насока). Овие потоци се развиваат подоцна и обично се притоки на следниот поток.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/resequent|title=Definition of RESEQUENT|work=www.merriam-webster.com|language=en|accessdate=2022-12-14}}</ref> * '''Следствено''' потоци се потоци што течат во спротивна насока од последователната дренажа. * '''Последователните''' потоци имаат речиси случаен систем на дренажа, често формирајќи дендритични (разгранети) образци. Тие обично се притоки и се развиле преку ерозија нанапред на хоризонтално слојувани појаси или на хомогени карпи. Овие потоци следат текови кои очигледно не се контролирани од оригиналниот наклон на површината, нејзината структура или видот на карпата. === Според водата под неа === * ''Добивање'': Поток или патека за примање вода од подземните води. * ''Губење'': Поток или досег на поток што покажува нето загуба на вода во подземните води или испарување. * ''Изолирано'': Водотекот или каналот не треба да снабдува или отстранува вода од заситената област. * ''Сместен'': се однесува на губење или изолација на протокот одвоен од подземните води во воздушната зона. Класификација.<ref name="definitions"/> == Индикатори за постојан поток == === Бентосни макроинвертебрати === „Макроинвертебрати“ се однесува на лесно видливи [[безрбетници]], поголеми од 0,5 милиметри, пронајдени во дното на потоци и реки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.maine.gov/dep/water/monitoring/rivers_and_streams/vrmp/stream-survey-manual/survmanv1_mainbody.pdf|title=A Citizen's Primer on Stream Ecology, Water Quality, Hydrology, and Fluvial Geomorphology-Volume II|work=www.maine.gov}}</ref> Макроинвертебратите се ларвални фази на повеќето водни инсекти и нивното присуство е добар показател дека потокот е постојан. Ларвите на [[Водни молци|кадисмите]], [[Еднодневки|еднодневните мушички]], [[Пролетници|каменестите мушички]] и дамселфлите<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://files.nc.gov/ncdeq/Water%20Quality/Surface%20Water%20Protection/401/Policies_Guides_Manuals/StreamID_v_4point11_Final_sept_01_2010.pdf|title=Methodology for Identification of Intermittent and Perennial Streams and Their Origins|work=nc.gov}}</ref> бараат континуирано водно живеалиште сè додека не достигнат зрелост. Раковите и другите [[Ракови|ракообразни животни]], полжавите, [[школки]]те и водните [[црв]]и исто така укажуваат дека потокот е постојан. На нив им е потребна постојана водна средина за преживување.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deq.virginia.gov/Portals/0/DEQ/Water/ChesapeakeBay/PerennialStreamFieldIDProtocol(Fairfax%20County).pdf|title=Perennial Stream Field Identification Protocol May 2003|work=www.deq.virginia.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017161203/https://www.deq.virginia.gov/Portals/0/DEQ/Water/ChesapeakeBay/PerennialStreamFieldIDProtocol%28Fairfax%20County%29.pdf|archive-date=2020-10-17|accessdate=2024-09-11}}</ref> === 'Рбетници === Рибите и [[водоземци]]те се секундарни индикатори при проценка на постојан поток, бидејќи некои риби и водоземци можат да живеат во области без постојан режим на вода. При проценка на рибите, треба да се проценат сите достапни живеалишта: локви, брзаци, коренови групи и други пречки. Рибите ќе бараат засолниште ако се предупредат за човечко присуство, но треба лесно да се забележат во постојаните потоци. Водоземците исто така укажуваат на постојан поток и вклучуваат полноглавци, [[Жаба|жаби]], [[Опашкари|саламандери]] и тритони. Овие водоземци може да се најдат во каналите на потоци, покрај бреговите на потоци, па дури и под камења. Жабите и полноглавците обично живеат во плитки и бавно движечки води во близина на страните на бреговите на потоци. Жабите обично ќе скокнат во вода кога ќе бидат предупредени за човечко присуство.<ref name=":1"/> === Геолошки индикатори === Јасно дефинирани речни корита составени од брзаци, локви, текови, шљункести наносни наслаги, слој на оклоп на коритото и други карактеристики на таложење, плус добро дефинираните брегови поради ерозија на брегот, се добри идентификатори при проценка на постојани потоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dec.vermont.gov/sites/dec/files/wsm/rivers/docs/rv_guidance_for_the_identification_of_perennial_streams.pdf|title=Technical guidance for Identification of Perennial Stream For the Purpose of Jurisdictional Determinations Under 10 VSA Section 1021(a) and 1002(10) January 16, 2018}}</ref> Големината на честичките ќе помогне да се идентификува постојан поток. Постојаните потоци сечат низ профилот на почвата, што ги отстранува фините и малите честички. Со проценка на површините за релативно груб материјал оставен во коритото и пофини седименти по должината на брегот на потокот или во рамките на [[Плавно земјиште|поплавната рамнина]] ќе биде добар показател за постојан воден режим.<ref name=":0"/> === Хидролошки индикатори === Постојан поток може да се идентификува 48 часа по бура. Вообичаено, директниот одрон од бура престанува во овој период. Ако потокот сè уште тече и не се забележува дополнителен прилив на вода над коритото, тогаш забележаната вода веројатно е базенски тек. Друг индикатор за постојан поток е изобилство на црвен 'рѓосан материјал во бавно движечки навлажнет канал или застојана област. Ова е доказ дека се присутни бактерии што оксидираат железо, што укажува на постојана експресија на подземни води со намален кислород. Во пошумена област, отпадоци од лисја и иглички во каналот на потокот се дополнителен индикатор. Акумулацијата на отпадоци од лисја не се јавува кај постојаните потоци бидејќи таков материјал постојано се испира. Во соседниот надбрежен дел на постојан поток, финиот седимент може да се залепи за крајбрежните стебла на растенијата и стеблата на дрвјата. Линии или купови од органски отпад може да се најдат во активната надбрежна област по неодамнешниот висок проток.<ref name=":0"/> == Важност == Потоци, извори и потоци што течат само дел од годината обезбедуваат многу придобивки горе и долу по текот. Тие штитат од поплави, отстрануваат загадувачи, рециклираат хранливи материи кои можат да бидат потенцијално опасни, како и обезбедуваат храна и живеалиште за многу видови на риби. Ваквите потоци, исто така, играат витална улога во зачувувањето на квалитетот и снабдувањето со вода за пиење, обезбедувајќи континуиран проток на вода кон површинските води и помагајќи во обновување на длабоки водоносни слоеви. # Чиста вода за пиење # Заштита од поплави и ерозија # Дополнување на подземните води # Намалување на загадувањето # Живеалиште на дивиот свет # Економско значење во риболовот, ловот, производството и земјоделството.<ref name="coalex">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.epa.gov/water/archive/web/html/streams.html|title=The importance of stream|publisher=United States Environmental Protection Agency}}</ref> == Дренажни сливови == Област од земја која се одводнува од еден поток се нарекува негов дренажен слив (исто така познат во Северна Америка како "watershed", а на британски англиски како "catchment").<ref>{{Наведена книга|title=Manual of Hydrology: Part 1. General Surface-Water Techniques|last=Langbein|first=W.B.|last2=Iseri|first2=Kathleen T.|publisher=USGS|year=1995|location=Reston, VA|chapter=Hydrologic Definitions: Watershed|type=Water Supply Paper 1541-A|chapter-url=http://water.usgs.gov/wsc/glossary.html#Watershed|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509220533/http://water.usgs.gov/wsc/glossary.html#Watershed|archive-date=2012-05-09}}</ref> Еден слив може да биде составен од помали сливови. На пример, Континенталната поделба во Северна Америка ги дели главно источните сливови на Атлантскиот Океан и Арктичкиот Океан од сливот на Тихиот Океан што тече западно во голема мера. Сепак, сливот на Атлантскиот Океан може дополнително да се подели на сливови кон Атлантскиот Океан и Мексиканскиот Залив. (Оваа граница се нарекува Источна континентална поделба). Слично на тоа, сливот на Мексиканскиот Залив може да се подели на сливот [[Мисисипи (река)|на реката Мисисипи]] и неколку помали сливови, како што е сливот на реката Томбигби. На сличен начин, дел од сливот на реката Мисисипи е сливот на реката Охајо, кој пак го вклучува сливот на реката Кентаки и така натаму. == Премини == Преминувањата преку потоци се места каде што потоците се пресекуваат со [[пат]]ишта, цевководи, железници или било што друго што може да го ограничи протокот на потокот во нормални услови или услови на поплава. Секоја објект над или во поток кој предизвикува ограничувања на движењето на рибите или други еколошки елементи може да претставува проблем. == Поврзано == * [[Аквадукт|Аквадукт (водоснабдување)]] * [[Плејферов закон]] * [[Речен екосистем]] == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Потоци| ]] 5vsuagoph7kewnwp0w1ykltje3xqbed 0 1077277 5629642 5425944 2026-09-18T04:23:46Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Gehofen.png]] → [[File:DEU Gehofen COA.svg]] PNG → SVG 5629642 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |Wappen = DEU Gehofen COA.svg |image_photo = Gehofen St. Johann Baptist 02.jpg |image_caption = Селската црква |lat_deg = 51 |lat_min = 19 |lat_sec = 0 |lon_deg = 11 |lon_min = 19 |lon_sec = 0 |Lageplan = Gehofen in KYF.png |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Кифхојзер |Höhe = 125 |Fläche = 13.49 |Einwohner = 761 |Stand = 2006-12-31 |PLZ = 06571 |Vorwahl = 0 34 66 |Kfz = KYF |Gemeindeschlüssel = 16 0 65 019 |Straße = Хауптштрасе 73 |Website = [http://www.gehofen.de/ www.gehofen.de] |Bürgermeister = Себастијан Кох |Partei = SPD }} '''Гехофен''' ({{langx|de|Gehofen}}) — општина во округот [[Кифхојзер (округ)|Кифхојзер]], во сојузната покраина [[Тирингија]], [[Германија]]. == Географија == === Местоположба === Гехофен се наоѓа во северниот дел на покраината Тирингија. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gehofen}} {{Градови во Кифхојзер (округ)}} {{Нормативна контрола}} {{Кифхојзер-никулец}} [[Категорија:Кифхојзер (округ)]] [[Категорија:Општини во Тирингија]] rnbj570t0b3mximlnhs2hbwy72t8na8 0 1080301 5629789 5426705 2026-09-18T11:42:07Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629789 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Матео Трентин | image = 2015 Tour of Britain - 015 Matteo Trentin.JPG | caption = Трентин на Трката околу Британија 2015 | fullname = Матео Трентин | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1989|08|02|df=yes}} | birth_place = [[Борго Валсугана]], {{ИТА}} | height = 1,79 м | weight = 74 кг | currentteam = {{ct|BMC}} | discipline = друмски велосипедизам | role = возач | ridertype = универзален возач | amateuryears = 2007–2008<br>2009<br>2010<br>2011 | amateurteams = Моро-Бајсикл Лајн-Скот<br>Тим Сперчениго<br>Тим Маркиол<br>Тим Брила | proyears = 2011–2017<br>2018-2019<br>2020- | proteams = {{ct|OPQ|2011}}<br>{{ct|ORS|2018}}<br>{{ct|BMC|2020}} | majorwins = '''[[Голема трка (велосипедизам)|Големи трки]]''' :'''[[Џиро д’Италија]]''' ::1 поединечна етапа ([[Џиро д’Италија 2016|2016]]) :'''[[Тур де Франс]]''' ::3 поединечни етапи ([[Тур де Франс 2013|2013]], [[Тур де Франс 2014|2014]], [[Тур де Франс 2019|2019]]) :'''[[Вуелта а Еспања]]''' ::4 поединечни етапи ([[Вуелта а Еспања 2017|2017]]) '''[[Класични велосипедски трки|Еднодневни трки и класици]]''' :[[Податотека:EuropeanChampionJersey(2016).png|20п]] Европско друмско првенство (2018) :[[Париз-Тур]] (2015, 2017) :[[ГП Импанис-Ван Петегем]] (2017) | medaltemplates = {{MedalSport|[[Друмски велосипедизам]]}} {{MedalCompetition|[[Светски првенства во друмски велосипедизам|Светски првенства]]}} {{MedalSilver |[[Светско првенство во друмски велосипедизам 2019|Харогет 2019]]|друмска трка}} {{MedalCompetition|[[Европски првенства во друмски велосипедизам|Европски првенства]]}} {{MedalGold |[[Европско првенство во друмски велосипедизам 2018|Глазгов 2018]] |друмска трка}} | updated = 28 март 2020 }} '''Матео Трентин''' ({{langx|it|Matteo Trentin}}; р. {{роден|2|август|1989}}) — [[италија]]нски професионален [[друмски велосипедист]], кој вози за [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипата {{ct|BMC}}.<ref name="CCC">{{наведени вести|url=https://www.cyclingnews.com/news/valter-completes-ccc-teams-2020-roster/|title=Valter completes CCC Team's 2020 roster|work=Cyclingnews.com|publisher=Future plc|date=25 ноември 2019|accessdate=1 јануари 2020}}</ref> == Кариера == === Професионална кариера === Во 2014 година, Трентин однел победа на возбудливата [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 7|седма етапа]] на [[Тур де Франс 2014|Тур де Франс]], каде победил во спринтот за неколку сантиметри пред [[Петер Саган]].<ref>{{наведени вести|url= http://www.cbc.ca/sports/matteo-trentin-wins-stage-7-of-tour-de-france-1.2704107|title=Матео Трентин победи на седмата етапа на Тур де Франс|work=AP|publisher=CBC|date=11 јули 2014|accessdate=13 септември 2014}}</ref> Трентин исто така освоил етапа на истата трка на неговото деби во 2013 година, освојувајќи спринт во Лион против останатите членови на бегството. Во октомври 2015 година, Трентин победил на [[Париз-Тур]] во рекордно време за трка со над 200 километри, така станувајќи новиот ''[[жолта лента]]''. Со освојувањето на четвртата етапа на [[Вуелта а Еспања 2017]] станал 100. возач кој освоил најмалку една етапа на сите големи трки. Трентин станал европски првак со победата на друмската трка на Европското првенство во [[Глазгов]]. Во 2019 година, Трентин ја освоил својата трета етапа на Тур де Франс со соло-напад од бегство на етапата 17 до Гап. Трентин се приклучил на {{ct|BMC|2020}} во 2020 година.<ref name="CCC"/> == Допинг == Во декември 2006 година, Трентин се покажал позитивен на салбутамол и подоцна бил казнет со двомесечна суспензија поради нарушување на правилата за допинг.<ref>Bjorn Haake: [http://www.velonation.com/News/ID/8857/Italian-U23-champion-Matteo-Trentin-gets-stagiaire-contract-with-Quick-Step.aspx Italian U23 champion Matteo Trentin gets stagiaire contract with Quick Step], velonation.com, 25 јуни 2011</ref> == Достигнувања == {{Palmares start|3}} ;2007 : 1. [[Податотека:MaillotItalia.svg|20п]] Национално јуниорско велокрос првенство ;2010 : 1. Етапа 1 Џиро дел [[Фурланија-Јулиска Краина]] : 2. Трофео Алчиде де Гаспери : 2. Руота д’Оро : 3. Фае ди Одерцо : 5. Трофео Џанфранко Бјанкин : 6. Трофео Едил Ц : 7. Гран Премио дела Либерационе ;2011 : 1. [[Податотека:MaillotItalia.svg|20п]] Национално друмско првенство под 23 години : 1. Гран Премио дела Либерационе : 1. Трофео Алчиде де Гаспери : 2. ГП Индустри дел Мармо : 5. Трка околу Фландрија за младинци ;2012 : 1. Гулегем Курсе : 9. ГП Џеф Шеренс : 10. Краен пласман Три дена Западна Фландрија : 10. Ле Самин ;2013 : 1. Етапа 14 [[Тур де Франс 2013|Тур де Франс]] : 3. Јапонски куп ;2014 : 1. Етапа 6 [[Тур де Свис 2014|Тур де Свис]] : 1. Етапа 7 [[Тур де Франс 2014|Тур де Франс]] : 4. Трофео Сес Салинес : 9. Курне-Брисел-Курне ;2015 : Тур ди Поату-Шарант ::1. Етапа 2 ::1. Етапа 5 ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Бодовен пласман : [[Трка околу Британија]] ::1. Етапа 6 ::[[Податотека:Jersey red number.svg|20п]] Награда за борбеност на етапа 4 : 1. [[Париз-Тур]] : 2. Гран Пиемонте : 3. [[Е3 Харелбеке 2015|Е3 Харелбеке]] : 3. Копа Берноки : 6. Шелдепрејс ;2016 : 1. Етапа 18 [[Џиро д’Италија 2016|Џиро д’Италија]] : [[Тур де л’Ен]] ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 1 : [[Тур де Валони]] ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 4 : 4. [[Париз-Тур]] : 4. [[Минстерланд Џиро]] : 5. Трофео Феланит-Сес Салинес-Кампос-Поререс : 9. [[ЈуроАјс Класик 2016|ЈуроАјс Класик]] : 9. [[ГП Западна Франција 2016|ГП Западна Франција]] : 10. [[Милано-Санремо 2016|Милано-Санремо]] ;2017 : 1. [[Париз-Тур]] : 1. [[ГП Импанис-Ван Петегем]] : [[Вуелта а Еспања 2017|Вуелта а Еспања]] ::1. Етапа 4 ::1. Етапа 10 ::1. Етапа 13 ::1. Етапа 21 ::[[Податотека:Jersey green number.svg|20п]] Награда за борбеност на етапа 10 : 1. Етапа 2 [[Вуелта а Бургос]] : 2. [[Бинше-Шиме-Биншеe]] : 4. [[Светско првенство во друмски велосипедизам 2017|Светско друмско првенство]] : 4. [[Трофео Лаигвелја]] : 5. [[Курне-Брисел-Курне]] : 9. [[Омлоп Хет Ниусблад 2017|Омлоп Хет Ниусблад]] ;2018 : 1. [[Податотека:EuropeanChampionJersey(2016).png|20п]] Европско друмско првенство : 1. Етапа 5 [[Трка околу Гуангси 2018|Трка околу Гуангси]] : 4. [[Вуелта а Мурсија]] : 5. [[Јуроајс Класик 2018|Јуроајс Класик]] : 6. [[ГП Бруно Бегели]] : 7. [[Гент-Вевелгем 2018|Гент-Вевелгем]] ;2019 : 1. [[Трофео Матеоти]] : [[Тур де Франс 2019|Тур де Франс]] ::1. Етапа 17 ::[[Податотека:Jersey red number.svg|20п]] [[Награда за борбеност на Тур де Франс|Награда за борбеност]] на етапите 12 и 17 : [[Вуелта а Андалусија]] ::1. Етапа 2 ::1. Етапа 5 : 1. Етапа 2 [[Волта а ла Комунитат Валенсијана]] : 2. Краен пласман [[Трка околу Британија]] ::1. [[Податотека:Jersey light blue.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 2 : 2. [[Податотека:Silver medal blank.svg|15п]] [[Светско првенство во друмски велосипедизам 2019|Светско друмско првенство]] : 7. [[Вуелта а Мурсија]] : 7. [[Европско првенство во друмски велосипедизам 2019|Европско друмско првенство]] : 7. [[Е3 Бинкбенк Класик 2019|Е3 Бинкбенк Класик]] : 7. [[Гент-Вевелгем 2019|Гент-Вевелгем]] : 7. [[Јуроајс Класик 2019|Јуроајс Класик]] : 9. [[Омлоп Хет Ниусблад 2019|Омлоп Хет Ниусблад]] : 10. [[Милано-Санремо 2019|Милано-Санремо]] : 10. [[Амстел Голд Рејс 2019|Амстел Голд Рејс]] ;2020 : 4. [[Омлоп Хет Ниусблад 2020|Омлоп Хет Ниусблад]] {{Palmares end}} === Распоред на резултатите на големите трки === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | [[Голема трка (велосипедизам)|Голема трка]] ! scope="col" | 2013 ! scope="col" | 2014 ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey pink.svg|20п|link=Генерален пласман на Џиро д’Италија]] '''[[Генерален пласман на Џиро д’Италија|Џиро]]''' | style="text-align:center;"|[[Џиро д’Италија 2013|117]] |— |— | style="text-align:center;"|[[Џиро д’Италија 2016|74]] |— |— |— |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|link=Генерален пласман на Тур де Франс]] '''[[Генерален пласман на Тур де Франс|Тур]]''' | style="text-align:center;"|[[Тур де Франс 2013|142]] | style="text-align:center;"|[[Тур де Франс 2014|93]] | style="text-align:center;"|[[Тур де Франс 2015|117]] |— | style="text-align:center;"|[[Тур де Франс 2017|СО]] |— | style="text-align:center;"|[[Тур де Франс 2019|52]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey red.svg|20п|link=Генерален пласман на Вуелта а Еспања]] '''[[Генерален пласман на Вуелта а Еспања|Вуелта]]''' |— |— |— |— | style="text-align:center;"|[[Вуелта а Еспања 2017|84]] | style="text-align:center;"|[[Вуелта а Еспања 2018|125]] |— |} === Распоред на резултатите на класиците === {| class="wikitable" |- ! Монумент ! scope="col" | 2011 ! scope="col" | 2012 ! scope="col" | 2013 ! scope="col" | 2014 ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Милано-Санремо]] | — | [[Милано-Санремо 2012|СО]] | — | [[Милано-Санремо 2014|СО]] | — | style="background:#ddddff;" |[[Милано-Санремо 2016|10]] | [[Милано-Санремо 2017|55]] | [[Милано-Санремо 2018|37]] | style="background:#ddddff;" |[[Милано-Санремо 2019|10]] | |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Трка околу Фландрија]] | — | [[Трка околу Фландрија 2012|СО]] | — | [[Трка околу Фландрија 2014|58]] | [[Трка околу Фландрија 2015|88]] | [[Трка околу Фландрија 2016|34]] | [[Трка околу Фландрија 2017|13]] | [[Трка околу Фландрија 2018|45]] | [[Трка околу Фландрија 2019|21]] | |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Париз-Рубе]] | — | [[Париз-Рубе 2012|СО]] | — | [[Париз-Рубе 2014|95]] | [[Париз-Рубе 2015|51]] | [[Париз-Рубе 2016|36]] | [[Париз-Рубе 2017|88]] | [[Париз-Рубе 2018|СО]] | [[Париз-Рубе 2019|43]] | |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Лиеж-Бастоњ-Лиеж]] |colspan=9 {{N/A|не настапил во кариерата}} |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Џиро ди Ломбардија]] | [[Џиро ди Ломбардија 2011|СО]] | — | — | — | [[Џиро ди Ломбардија 2015|СО]] | — | — | — | [[Џиро ди Ломбардија 2019|СО]] | |- ! Класик ! scope="col" | 2011 ! scope="col" | 2012 ! scope="col" | 2013 ! scope="col" | 2014 ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Омлоп Хет Ниусблад]] | — | [[Омлоп Хет Ниусблад 2012|СО]] | [[Омлоп Хет Ниусблад 2013|СО]] | [[Омлоп Хет Ниусблад 2014|72]] | [[Омлоп Хет Ниусблад 2015|47]] | — | style="background:#ddddff;" |[[Омлоп Хет Ниусблад 2017|9]] | [[Омлоп Хет Ниусблад 2018|55]] | style="background:#ddddff;" |[[Омлоп Хет Ниусблад 2019|9]] | style="background:#ddddff;" |[[Омлоп Хет Ниусблад 2020|4]] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Курне-Брисел-Курне]] | — | — | — | style="background:#ddddff;" |[[Курне-Брисел-Курне 2014|9]] | [[Курне-Брисел-Курне 2015|106]] | — | style="background:#ddddff;" |[[Курне-Брисел-Курне 2017|5]] | [[Курне-Брисел-Курне 2018|16]] | [[Курне-Брисел-Курне 2019|СО]] | |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Е3 Харелбеке]] | — | [[Е3 Харелбеке 2012|90]] | — | — | style="background:#C9AE5D; |[[Е3 Харелбеке 2015|'''3''']] | [[Е3 Харелбеке 2016|12]] | [[Е3 Харелбеке 2017|22]] | [[Е3 Харелбеке 2018|11]] | style="background:#ddddff;"|[[Е3 БинкБенк Класик 2019|7]] | |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Гент-Вевелгем]] | — | [[Гент-Вевелгем 2012|64]] | — | [[Гент-Вевелгем 2014|15]] | [[Гент-Вевелгем 2015|28]] | [[Гент-Вевелгем 2016|47]] | [[Гент-Вевелгем 2017|51]] | style="background:#ddddff;"|[[Гент-Вевелгем 2018|7]] | style="background:#ddddff;"|[[Гент-Вевелгем 2019|7]] | |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Амстел Голд Рејс]] | — | — | — | — | — | [[Амстел Голд Рејс 2016|58]] | — | — | style="background:#ddddff;"|[[Амстел Голд Рејс 2019|10]] | |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Париз-Тур]] | — | — | — | — | style="background:gold;" |[[Париз-Тур 2015|'''1''']] | style="background:#ddddff;"|[[Париз-Тур 2016|4]] | style="background:gold;" |[[Париз-Тур 2017|'''1''']] | — | — | |} СО = се откажал; — = не учествувал == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Matteo Trentin}} * {{официјална}} {{it}} * {{cycling archives}} * {{CQ ranking}} * {{ProCyclingStats}} {{Возачи во ОАЕ Тим Емирати}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Трентин, Матео}} [[Категорија:Родени во 1989 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански велосипедисти]] [[Категорија:Италијански етапни победници на Тур де Франс]] [[Категорија:Италијански етапни победници на Џиро д’Италија]] [[Категорија:Италијански етапни победници на Вуелта а Еспања]] hlewmknhkfx959whvbqsmzjik5707q8 0 1110012 5629790 5503950 2026-09-18T11:42:10Z Bjankuloski06 332 /* Рута и етапи */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629790 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Велосипедски тркачки извештај | name = Тур де Франс 2014 | series = [[Светска турнеја на UCI 2014]] | race_no = 18 | season_no = 29 | image = Route of the 2014 Tour de France.png | image_caption = Рута на Тур де Франс 2014 | image_size = 360px | date = {{Start date|2014|07|05|df=y}}–{{End date|2014|07|27|df=y}} | stages = 21 | distance = 3.663,5 | unit = км | time = 89ч 59' 06" | speed = 25,3 | first = [[Винченцо Нибали]] | first_nat = ИТА | first_team = {{ct|AST|2014}} | first_color = yellow | second = [[Жан Кристоф Перо]] | second_nat = ФРА | second_team = {{ct|ALM|2014}} | third = [[Тибо Пино]] | third_nat = ФРА | third_team = {{ct|FDJ|2014}} | points = [[Петер Саган]] | points_nat = СВК | points_team = {{ct|CAN|2014}} | points_color = green | mountains = [[Рафал Мајка]] | mountains_nat = ПОЛ | mountains_team = {{ct|TST|2014}} | mountains_color = polkadot | youth = [[Тибо Пино]] | youth_nat = ФРА | youth_team = {{ct|ALM|2014}} | youth_color = white | team = {{ct|ALM|2014}} | team_color = yellow_number | previous = [[Тур де Франс 2013|2013]] | next = [[Тур де Франс 2015|2015]] }} '''Тур де Франс 2014''' — 101. издание на најпознатата велосипедска трка [[Тур де Франс]]. Започнало во [[Лидс]], [[Англија]], на 5 јули 2014, а поминала и низ [[Лондон]], пред да се врати во [[Франција]].<ref name="BBC News">{{нмс|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cycling/20724621|title=Тур де Франс: Јоркшир ќе биде почеток на трката во 2014 година|accessdate=14 декември 2012|work=BBC News}}</ref><ref name="TdF_A">{{нмс|url=http://www.letour.fr/le-tour/2013/us/pre-race/news/ahc/yorkshire-2014-grand-depart-london-to-host-a-stage.html#nw|title=Јоркшир 2014 почеток, Лондон домаќин на етапа}}</ref><ref name="BBCRoute">{{нмс|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cycling/21056721|title=Tour de France 2014: Yorkshire, Olympic Park, Mall feature|accessdate=17 јануари 2013 |work=BBC News}}</ref> Трката традиционално завршила на [[Шанзелизе]] во [[Париз]] на 27 јули. Трката претставувала осумнаесетта трка во сезоната на [[Светска турнеја на UCI 2014|Светската турнеја]] и втора [[Гранд Тур (велосипедизам)|голема трка]] оваа година. Победник на трката бил Италијанецот [[Винченцо Нибали]], кој ја освоил трката со предност од седум минути и 37 секунди пред второпласираниот [[Жан Кристоф Перо]], најголема победничка разлика од 1997 година. == Екипи == {{Главна|Список на екипи и велосипедисти на Тур де Франс 2014}} Бидејќи Тур де Франс е настан од Светската турнеја, сите 18 [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипи биле автоматски поканети и биле обврзани да испратат екипа. На четири професионални континентални екипи им биле доделени специјални покани.<ref>{{нмс|url=http://www.letour.com/le-tour/2014/us/pre-race/news/ahc/teams-selection-of-tour-de-france-2014.html|title=Избор на екипи за Тур де Франс 2014|publisher=letour.com|date=28 јануари 2014|accessdate=30 јануари 2014|archive-date=2014-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201230935/http://www.letour.com/le-tour/2014/us/pre-race/news/ahc/teams-selection-of-tour-de-france-2014.html|url-status=dead}}</ref> {{columns |col1={{ct|ALM|2014}}<br>{{ct|BMC|2014}}<br>{{ct|COF|2014}}†<br>{{ct|ARG|2014}}<br>{{ct|LTB|2014}}<br>{{ct|OGE|2014}}<br>{{ct|TNE|2014}}†<br>{{ct|RLT|2014}} |col2={{ct|AST|2014}}<br>{{ct|FST|2014}}†<br>{{ct|FDJ|2014}}<br>{{ct|IAM|2014}}†<br>{{ct|MOV|2014}}<br>{{ct|EUC|2014}}<br>{{ct|SKY|2014}} |col3={{ct|RAB|2014}}<br>{{ct|CAN|2014}}<br>{{ct|GRS|2014}}<br>{{ct|LAM|2014}}<br>{{ct|OPQ|2014}}<br>{{ct|KAT|2014}}<br>{{ct|TST|2014}} }} †: Поканети професионални континентални екипи. == Фаворити пред трката == Пред почетокот на трката, како главни кандидати за генералниот пласман и борбата на целата трка се споменувале [[Крис Фрум]], бранителот на титулата од [[Тур де Франс 2013|минатата година]], [[Алберто Контадор]], [[Алехандро Валверде]] и [[Винченцо Нибали]].<ref>[http://cyclingmagazine.ca/sections/news/2014-giro-ditalia-contenders/ Крис Фрум, Алберто Контадор, Алехандро Валверде и Винченцо Нибали ќе се борат на Тур де Франс во јули]</ref> == Рута и етапи == {{Поврзано|Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11|Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21}} Првите три етапи биле објавени на 17 јануари 2013 година од официјалната туристичка агенција на Јоркшир.<ref>{{нмс|url=http://www.yorkshire.com/le-tour-yorkshire/media-enquiries/press-releases|title=Јоркшир ќе биде домаќин на Тур де Франс 2014|publisher=yorkshire.com|date=14 декември 2012|accessdate=15 декемвру 2012|archive-date=2013-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031154326/http://www.yorkshire.com/le-tour-yorkshire/media-enquiries/press-releases|url-status=dead}}</ref><ref>{{нмс|url= http://www.cyclingnews.com/news/british-start-to-2014-tour-de-france-presented|title=Претставен британскиот почеток на Тур де Франс 2014 |publisher=Cyclingnews.com|date=14 декември 2012|accessdate=17 јануари 2013}}</ref> Ова било четврти пат Тур де Франс да содржи етапи во Англија (по изданијата во 1974, 1994 и 2007) и единствен пат да содржел повеќе од две етапи во Англија. {| class="wikitable" |+Список на етапи<ref>{{нмс|url=http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/overall-route.html|title=Рута за 2014|accessdate=24 октомври 2013 |publisher=Le Tour}}</ref> |- !Етапа !Датум !Движење !Растојание !colspan="2"|Вид !Победник |- !style="text-align:center"|1 |align=right|5 јули | [[Лидс]] – [[Харогет]] ([[Велика Британија]]) | style="text-align:center;"| 191 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Марсел Кител]]|ГЕР}} |- !style="text-align:center"|2 |align=right|6 јули | [[Јорк]] – [[Шефилд]] ([[Велика Британија]]) | style="text-align:center;"| 198 км | [[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} |- !style="text-align:center"|3 |align=right|7 јули | [[Кембриџ]] – [[Лондон]] ([[Велика Британија]]) | style="text-align:center;"| 159 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Марсел Кител]]|ГЕР}} |- !style="text-align:center"|4 |align=right|8 јули | [[Ле Туке-Пари-Плаж]] – [[Лил]]<ref>Иако четвртата етапа е наречена [[Ле Туке Пари Плаж]] – [[Лил]], крајот ќе биде во [[Вилнев д’Аск]], во метрополитенската област на Лил.</ref> | style="text-align:center;"| 164 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Марсел Кител]]|ГЕР}} |- !style="text-align:center"|5 |align=right|9 јули | [[Ипр]] ([[Белгија]]) – [[Аренберг]] | style="text-align:center;"| 156 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа (со калдрма) | {{спортистзнаме|[[Ларс Бом]]|ХОЛ}} |- !style="text-align:center"|6 |align=right|10 јули | [[Арас]] – [[Ремс]] | style="text-align:center;"| 194 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Андре Грајпел]]|ГЕР}} |- !style="text-align:center"|7 |align=right|11 јули | [[Еперне]] – [[Нанси]] | style="text-align:center;"| 233 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Матео Трентин]]|ИТА}} |- !style="text-align:center"|8 |align=right|12 јули | [[Томблен]] – [[Жерарме]] | style="text-align:center;"| 161 км | [[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Блел Кадри]]|ФРА}} |- !style="text-align:center"|9 |align=right|13 јули | [[Жерарме]] – [[Милуз]] | style="text-align:center;"| 166 км | [[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Тони Мартин (велосипедист)|Тони Мартин]]|ГЕР}} |- !style="text-align:center"|10 |align=right|14 јули | [[Милуз]] – [[Планш де Бел Фил]] | style="text-align:center;"| 161 км | [[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} |- ! |align=right|15 јули | colspan="6" style="text-align:center;"| ''ден за одмор'' |- !style="text-align:center"|11 |align=right|16 јули | [[Безансон]] – [[Ојона]] | style="text-align:center;"| 186 км | [[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} |- !style="text-align:center"|12 |align=right|17 јули | [[Бург ан Брес]] – [[Сент Етјен]] | style="text-align:center;"| 183 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} |- !style="text-align:center"|13 |align=right|18 јули | [[Сент Етјен]] – [[Шанрус]] | style="text-align:center;"| 200 км | [[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} |- !style="text-align:center"|14 |align=right|19 јули | [[Гренобл]] – [[Ризул]] | style="text-align:center;"| 177 км | [[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Рафал Мајка]]|ПОЛ}} |- !style="text-align:center"|15 |align=right|20 јули | [[Талар]] – [[Ним]] | style="text-align:center;"| 222 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} |- ! |align=right|21 јули | colspan="6" style="text-align:center;"| ''ден за одмор'' |- !style="text-align:center"|16 |align=right|22 јули | [[Каркасон]] – [[Бањер де Лишон]] | style="text-align:center;"| 237 км | [[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Мајкл Роџерс (велосипедист)|Мајкл Роџерс]]|АВС}} |- !style="text-align:center"|17 |align=right|23 јули | [[Сен Годан]] – [[Сен Лари Сулан]] | style="text-align:center;"| 125 км | [[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Рафал Мајка]]|ПОЛ}} |- !style="text-align:center"|18 |align=right|24 јули | [[По (град)|По]] – [[Отакам]] | style="text-align:center;"| 145 км | [[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} |- !style="text-align:center"|19 |align=right|25 јули | [[Моборже]] – [[Бержерак]] | style="text-align:center;"| 208 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Рамунас Навардаускас]]|ЛИТ}} |- !style="text-align:center"|20 |align=right|26 јули | [[Бержерак]] – [[Периге]] | style="text-align:center;"| 54 км | [[Податотека:History.gif|20п]] | [[поединечен хронометар]] | {{спортистзнаме|[[Тони Мартин (велосипедист)|Тони Мартин]]|ГЕР}} |- !style="text-align:center"|21 |align=right|27 јули | [[Еври]] - [[Париз]] | style="text-align:center;"| 136 км | [[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Марсел Кител]]|ГЕР}} |- |} == Пласмани == Постоеле четири главни пласмани на Тур де Франс 2014. Најважниот бил [[Генерален пласман на Тур де Франс|генералниот пласман]], пресметуван со додавање на завршните времиња на секој велосипедист по секоја етапа. Велосипедистот со најмало вкупно време е предводник на трката, на кој му се доделува жолтата маичка; победникот во овој пласман се смета за победник на целиот Тур.<ref name="clasexp">{{нмс|url=http://www.roadcycling.co.nz/TourdeFrance/tour-de-france-demystified-part-1.html|title=Објаснет Тур де Франс|first=Сара|last=Кристијан|date=2 јули 2009|accessdate=18 јули 2013|publisher=RoadCycling.co.nz Ltd|archive-date=2013-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209134934/http://www.roadcycling.co.nz/TourdeFrance/tour-de-france-demystified-part-1.html|url-status=dead}}</ref> Во 2014, не постоеле бонус секунди. Дополнително, тука бил [[Бодовен пласман на Тур де Франс|бодовниот пласман]], кој се наградувал со зелената маичка. Во бодовниот пласман, велосипедистите добиваат бодови за завршување меѓу најдобрите во етапата или на средните спринтови. Велосипедистот се најмногу бодови води во пласманот и му се доделува зелената маичка.<ref name="clasexp"/> Исто така, постои и [[Планински пласман на Тур де Франс|планински пласман]]. Организаторите категоризираат одредени искачувања како екстра, прва, втора, трета или четврта категорија; бодови за овој пласман може да освојат првите велосипедисти на некое искачување, со разлика во бодовите на секое категоризирано искачување. Велосипедистите со најмногу бодови води во пласманот и му се доделува точкестата маичка.<ref name="clasexp"/> Четвртиот поединечен пласман е [[Пласман за млад возач на Тур де Франс|пласманот за млад возач]], кој е награден со белата маичка. Овој пласман се преместува на истиот начин како генералниот пласман, но учествуваат само возачи роден на или по 1 јануари 1989 година.<ref name="clasexp"/> За [[Екипен пласман на Тур де Франс|екипниот пласман]] се додаваат времињата на најдобрите тројца велосипедисти од секоја екипа по секоја етапа; водечка екипа е екипата со најмало вкупно време. Возачите во екипата, кои водат во овој пласман, добиваат жолти броеви на нивните дресови и за првпат од 2012 и жолти кациги. [[Награда за борбеност на Тур де Франс|Наградата за борбеност]] (исто така именувана како награда за најагресивен возач) е одредена од судиите по секоја етапа. {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:smaller;" |- ! style="width:1%;" | Етапа ! style="width:14%;"| Победник ! style="width:12%;"| [[Генерален пласман на Тур де Франс|Генерален пласман]]<br>[[Податотека:Jersey yellow.svg|25п]] ! style="width:12%;"| [[Бодовен пласман на Тур де Франс|Бодовен пласман]]<br>[[Податотека:Jersey green.svg|25п]] ! style="width:12%;"| [[Планински пласман на Тур де Франс|Планински пласман]]<br>[[Податотека:Jersey polkadot.svg|25п]] ! style="width:12%;"| [[Пласман за млад возач на Тур де Франс|Пласман за млад возач]]<br>[[Податотека:Jersey white.svg|25п]] ! style="width:12%;"| [[Екипен пласман на Тур де Франс|Екипен пласман]]<br>[[Податотека:Jersey yellow number.svg|25п]] ! style="width:12%;"| [[Награда за борбеност на Тур де Франс|Награда за борбеност]]<br>[[Податотека:Jersey red number.svg|25п]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 1|1]] | [[Марсел Кител]] |style="background:yellow;"| [[Марсел Кител]] |style="background:lightgreen;" | [[Марсел Кител]] |style="background:pink"| [[Јенс Фогт]] |style="background:white;" rowspan=7| [[Петер Саган]] |style="background:orange;" rowspan=4| {{ct|SKY|2014}} |style="background:tomato;"| [[Јенс Фогт]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 2|2]] | [[Винченцо Нибали]] |style="background:yellow;" rowspan=7| [[Винченцо Нибали]] |style="background:lightgreen;" rowspan=20| [[Петер Саган]] |style="background:pink" rowspan=6| [[Сирил Лемоан]] |style="background:tomato;"| [[Блел Кадри]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 3|3]] | [[Марсел Кител]] |style="background:tomato;"| [[Јан Барта]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 4|4]] | [[Марсел Кител]] |style="background:tomato;"| [[Тома Веклер]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 5|5]] | [[Ларс Бом]] |style="background:orange;" rowspan=5| {{ct|AST|2014}} |style="background:tomato;"| [[Ливе Вестра]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 6|6]] | [[Андре Грајпел]] |style="background:tomato;"| [[Луис Анхел Мате]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 7|7]] | [[Матео Трентин]] |style="background:tomato;"| [[Мартин Елмигер]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 8|8]] | [[Блел Кадри]] |style="background:pink"| [[Блел Кадри]] |style="background:white;" rowspan=2| [[Михал Квјатковски]] |style="background:tomato;"| [[Блел Кадри]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 9|9]] | [[Тони Мартин (велосипедист)|Тони Мартин]] |style="background:yellow;"| [[Тони Галопен]] |style="background:pink"| [[Тони Мартин (велосипедист)|Тони Мартин]] |style="background:tomato;"| [[Тони Мартин (велосипедист)|Тони Мартин]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 10|10]] | [[Винченцо Нибали]] |style="background:yellow;" rowspan=12| [[Винченцо Нибали]] |style="background:pink;" rowspan=3| [[Хоаким Родригес]] |style="background:white;" rowspan=6| [[Ромен Барде]] |style="background:orange;" rowspan=12| {{ct|ALM|2014}} |style="background:tomato;"| [[Тони Мартин (велосипедист)|Тони Мартин]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 11|11]] | [[Тони Галопен]] |style="background:tomato;"| [[Николас Роуш]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 12|12]] | [[Александер Кристоф]] |style="background:tomato;"| [[Сајмон Кларк (велосипедист)|Сајмон Кларк]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 13|13]] | [[Винченцо Нибали]] |style="background:pink"| [[Винченцо Нибали]] |style="background:tomato;"| [[Алесандро Де Марки (велосипедист)|Алесандро Де Марки]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 14|14]] | [[Рафал Мајка]] |style="background:pink" rowspan=2| [[Хоаким Родригес]] |style="background:tomato;"| [[Алесандро Де Марки (велосипедист)|Алесандро Де Марки]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 15|15]] | [[Александер Кристоф]] |style="background:tomato;"| [[Мартин Елмигер]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 16|16]] | [[Мајкл Роџерс (велосипедист)|Мајкл Роџерс]] |style="background:pink" rowspan=6|[[Рафал Мајка]] |style="background:white;" rowspan=6|[[Тибо Пино]] |style="background:tomato;"|[[Сирил Готје]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 17|17]] | [[Рафал Мајка]] |style="background:tomato;"|[[Ромен Барде]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 18|18]] | [[Винченцо Нибали]] |style="background:tomato;"|[[Микел Ниеве]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 19|19]] | [[Рамунас Навардаускас]] |style="background:tomato;"|[[Том-Јелте Слагтер]] |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 20|20]] | [[Тони Мартин (велосипедист)|Тони Мартин]] | style="background:#EFEFEF;" rowspan=2| ''немало награда'' |- ! [[Тур де Франс 2014 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 21|21]] | [[Марсел Кител]] |- ! colspan=2| '''На крај''' ! style="background:yellow;" | [[Винченцо Нибали]] ! style="background:#50c878;" | [[Петер Саган]] ! style="background:#cc4e5c;" | [[Рафал Мајка]] ! style="background:offwhite;" | [[Тибо Пино]] ! style="background:#ff8c00;" | {{ct|ALM|2014}} ! style="background:#ff4500;" | [[Алесандро Де Марки (велосипедист)|Алесандро Де Марки]] |} ;Забелешки: * На етапата 2, [[Бријан Кокар]], кој бил трет во бодовниот пласман, ја носел зелената маичка, бидејќи [[Марсел Кител]] (на првото место) ја носел жолтата маичка како предводник на генералниот пласман, а [[Петер Саган]] (на второто место) ја носел белата маичка како предводник на пласманот за млад возач. * На етапите 3-5, [[Ромен Барде]], кој бил втор во пласманот за млад возач, ја носел белата маичка, бидејќи [[Петер Саган]] (на првото место) ја носел зелената маичка како предводник на бодовниот пласман. * На етапите 6-7, [[Михал Квјатковски]], кој бил втор во пласманот за млад возач, ја носел белата маичка, бидејќи [[Петер Саган]] (на првото место) ја носел зелената маичка како предводник на бодовниот пласман. * На етапата 14, [[Хоаким Родригес]], кој бил втор во планинскиот пласман, ја носел точкестата маичка, бидејќи [[Винченцо Нибали]] (на првото место) ја носел жолтата маичка како предводник на генералниот пласман. == Поредок == {| class="wikitable" |- !colspan=4| Легенда |- | &nbsp;&nbsp;[[Податотека:Jersey yellow.svg|20п]]&nbsp;&nbsp; | Го означува предводникот во [[Генерален пласман на Тур де Франс|генералниот пласман]] | &nbsp;&nbsp;[[Податотека:Jersey polkadot.svg|20п]]&nbsp;&nbsp; | Го означува предводникот во [[Планински пласман на Тур де Франс|планинскиот пласман]] |- | &nbsp;&nbsp;[[Податотека:Jersey green.svg|20п]]&nbsp;&nbsp; | Го означува предводникот во [[Бодовен пласман на Тур де Франс|бодовниот пласман]] | &nbsp;&nbsp;[[Податотека:Jersey white.svg|20п]]&nbsp;&nbsp; | Го означува предводникот во [[Пласман за млад возач на Тур де Франс|пласманот за млад возач]] |- | &nbsp;&nbsp;[[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]]&nbsp;&nbsp; | colspan="3" style="text-align:center;"| Го означува предводникот во [[Екипен пласман на Тур де Франс|екипниот пласман]] |} {{columns-start}} === Генерален пласман === {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|89ч 59' 06''}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Жан Кристоф Перо]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 7' 37" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Тибо Пино]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|FDJ|2014}} | style="text-align:right;"| + 8' 15" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 9' 40" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Тиџеј ван Гардерен]]|САД}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| + 11' 24" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 11' 26" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Леополд Кениг]]|ЧЕШ}} | {{ct|TNE|2014}} | style="text-align:right;"| + 14' 32" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Ајмар Зубелдија]]|ШПА}} | {{ct|TFR|2014}} | style="text-align:right;"| + 17' 57" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Лауренс тен Дам]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | style="text-align:right;"| + 18' 12" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | style="text-align:right;"| + 21' 15" |} {{column}} === Бодовен пласман === {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Points |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | style="text-align:right;"| 431 |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} | {{ct|KAT|2014}} | style="text-align:right;"| 282 |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Бријан Кокар]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | style="text-align:right;"| 271 |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Марсел Кител]]|ГЕР}} | {{ct|GIA|2014}} | style="text-align:right;"| 222 |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Марк Реншо]]|АВС}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| 211 |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| 182 |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Андре Грајпел]]|ГЕР}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| 169 |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Рамунас Навардаускас]]|ЛИТ}} | {{ct|GRS|2014}} | style="text-align:right;"| 157 |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| 153 |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Самуел Димулен]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| 117 |} {{columns-end}} {{columns-start}} === Планински пласман === {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Бодови |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Рафал Мајка]]|ПОЛ}} [[Податотека:Jersey polkadot.svg|20п|Точкеста маичка]] | {{ct|TST|2014}} | style="text-align:right;"| 181 |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| 168 |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} | {{ct|KAT|2014}} | align=right| 112 |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Тибо Пино]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|FDJ|2014}} | style="text-align:right;"| 89 |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Жан Кристоф Перо]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | align=right| 85 |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Алесандро Де Марки (велосипедист)|Алесандро Де Марки]]|ИТА}} | {{ct|CAN|2014}} | align=right| 78 |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Тома Веклер]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | align=right| 61 |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Џовани Висконти (велосипедист)|Џовани Висконти]]|ИТА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| 54 |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| 48 |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Тиџеј ван Гардерен]]|САД}} | {{ct|BMC|2014}} | align=right| 48 |} {{column}} === Пласман за млад возач === {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Тибо Пино]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|FDJ|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|90ч 07' 21"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 11" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Михал Квјатковски]]|ПОЛ}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| + 1ч 13' 40" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Том Димулен]]|ХОЛ}} | {{ct|GIA|2014}} | style="text-align:right;"| + 1ч 39' 45" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Јон Изагире]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 1ч 52' 35" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Рафал Мајка]]|ПОЛ}} [[Податотека:Jersey polkadot.svg|20п|Точкеста маичка]] | {{ct|TST|2014}} | style="text-align:right;"| + 2ч 09' 38" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Руди Молар]]|ФРА}} | {{ct|COF|2014}} | style="text-align:right;"| + 2ч 26' 07" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Бен Кинг (велосипедист)|Бен Кинг]]|САД}} | {{ct|GRS|2014}} | style="text-align:right;"| + 2ч 33' 44" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Том-Јелте Слагтер]]|ХОЛ}} | {{ct|GRS|2014}} | style="text-align:right;"| + 2ч 41' 05" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | style="text-align:right;"| + 2ч 44' 37" |} {{columns-end}} === Екипен пласман === {| class="wikitable" |- !Место !Екипа !Време |- | 1 | {{знамеикона|ФРА}} {{ct|ALM|2014}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | align=right| 270ч 27' 02″ |- | 2 | {{знамеикона|ХОЛ}} {{ct|BEL|2014}} | align=right| + 34' 46" |- | 3 | {{знамеикона|ШПА}} {{ct|MOV|2014}} | align=right| + 1ч 06' 10" |- | 4 | {{знамеикона|САД}} {{ct|BMC|2014}} | align=right| + 1ч 07' 51" |- | 5 | {{знамеикона|ФРА}} {{ct|EUC|2014}} | align=right| + 1ч 34' 57" |- | 6 | {{знамеикона|КАЗ}} {{ct|AST|2014}} | align=right| + 1ч 36' 27" |- | 7 | {{знамеикона|ВБР}} {{ct|SKY|2014}} | align=right| + 1ч 40' 36" |- | 8 | {{знамеикона|САД}} {{ct|TFR|2014}} | align=right| + 2ч 06' 00" |- | 9 | {{знамеикона|ФРА}} {{ct|FDJ|2014}} | align=right| + 2ч 30' 37" |- | 10 | {{знамеикона|ИТА}} {{ct|LAM|2014}} | align=right| + 2ч 32' 46" |} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Tour de France 2014}} * [http://www.letour.fr/us/ Официјална страница] {{fr}} {{en}} {{de}} {{es}} {{Cycling stage recaps|Тур де Франс 2014|1|11|12|21}} {{Тур де Франс}} {{Светска турнеја на UCI 2014}} [[Категорија:Тур де Франс по година]] [[Категорија:Франција во 2014 година]] [[Категорија:Велика Британија во 2014 година]] [[Категорија:Тур де Франс 2014| ]] [[Категорија:Светска турнеја на UCI 2014]] 0eezjdv4ti2s66m5sjeo7s0ozr0xzce 0 1110302 5629781 4599471 2026-09-18T11:41:51Z Bjankuloski06 332 /* Етапа 1 */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет (2) 5629781 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Route of the 2014 Tour de France.png|десно|мини|Рута на Тур де Франс 2014]] '''[[Тур де Франс 2014]]''' — 101. издание на трката, една од трите [[Гранд Тур (велосипедизам)|големи трки]] во велосипедизмот. Настапиле 22 екипи. Трката започнала во [[Јоркшир]], [[Англија]] на 5 јули и традиционално завршила на [[Шанзелизе]] во [[Париз]] на 27 јули.<ref name="BBC News">{{нмс|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cycling/20724621|title=Тур де Франс: Јоркшир домаќин на почетокот на трката во 2014 година|accessdate=14 декември 2012|work=BBC News}}</ref><ref name="TdF_A">{{нмс|url=http://www.letour.fr/le-tour/2013/us/pre-race/news/ahc/yorkshire-2014-grand-depart-london-to-host-a-stage.html#nw|title=Јоркшир старт на трката во 2014, во Лондон етапа}}</ref><ref name="BBCRoute">{{нмс|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cycling/21056721|title=Tour de France 2014: Yorkshire, Olympic Park, Mall feature|accessdate=17 јануари 2013|work=BBC News}}</ref> Првите две етапи, во [[Јоркшир]], биле неслужбено наречени „Тур де Јоркшир“ (''Le Tour de Yorkshire'').<ref>{{нмс|url=http://www.bbc.co.uk/news/in-pictures-28176036|title=Тур де Јоркшир|date=5 јули 2014|accessdate=6 јули 2014|publisher=BBC News}}</ref> == Етапа 1 == ;5 јули 2014&nbsp;— [[Лидс]] до [[Харогет]], 190,5 км<ref name="TDF1">{{нмс|title=Етапа 1: Лидс до Харогет|url=http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-1.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=5 јули 2014}}</ref> {| |'''Резултат од етапа 1''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Марсел Кител]]|ГЕР}} | {{ct|GIA|2014}} | align="right"| {{безпрелом|4ч 44' 07"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} | {{ct|CAN|2014}} | align="right"| и.в. |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Рамунас Навардаускас]]|ЛИТ}} | {{ct|GRS|2014}} | align="right"| и.в. |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Бријан Кокар]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | align="right"| и.в. |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Мајкл Роџерс (велосипедист)|Мајкл Роџерс]]|АВС}} | {{ct|SAX|2014}} | align="right"| и.в. |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} | {{ct|SKY|2014}} | align="right"| и.в. |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} | {{ct|KAT|2014}} | align="right"| и.в. |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Сеп Ванмарке]]|БЕЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | align="right"| и.в. |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Хосе Хоакин Рохас]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | align="right"| и.в. |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Михаел Албасини]]|ШВА}} | {{ct|OGE|2014}} | align="right"| и.в. |} || |'''Генерален пласман по етапа 1''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Марсел Кител]]|ГЕР}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] | {{ct|ARG|2013}} | align="right"| {{безпрелом|4ч 44' 07"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | align="right"| и.в. |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Рамунас Навардаускас]]|ЛИТ}} | {{ct|GRS|2014}} | align="right"| и.в. |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Бријан Кокар]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | align="right"| и.в. |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Мајкл Роџерс (велосипедист)|Мајкл Роџерс]]|АВС}} | {{ct|SAX|2014}} | align="right"| и.в. |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|SKY|2014}} | align="right"| и.в. |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} | {{ct|KAT|2014}} | align="right"| и.в. |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Сеп Ванмарке]]|БЕЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | align="right"| и.в. |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Хосе Хоакин Рохас]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | align="right"| и.в. |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Михаел Албасини]]|ШВА}} | {{ct|OGE|2014}} | align="right"| и.в. |} |} == Етапа 2 == ;6 јули 2014&nbsp;— [[Јорк]] до [[Шефилд]], 201 км<ref name="TDF2">{{нмс|title=Етапа 2: Јорк до Шефилд|url=http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-2.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=6 јули 2014}}</ref> {| |'''Резултат од етапа 2''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} | {{ct|AST|2014}} | align="right"| {{безпрелом|5ч 08' 36"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|GRS|2014}} | align="right"| + 2" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Михал Квјатковски]]|ПОЛ}} | {{ct|OPQ|2014}} | align="right"| + 2" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | align="right"| + 2" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} | {{ct|LOT|2014}} | align="right"| + 2" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Михаел Албасини]]|ШВА}} | {{ct|OGE|2014}} | align="right"| + 2" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Ендру Талански]]|САД}} | {{ct|GRS|2014}} | align="right"| + 2" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | align="right"| + 2" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Тиџеј ван Гардерен]]|САД}} | {{ct|BMC|2014}} | align="right"| + 2" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | align="right"| + 2" |} || |'''Генерален пласман по етапа 2''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|AST|2014}} | align="right"| {{безпрелом|9ч 52' 43"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | align="right"| + 2" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|GRS|2014}} | align="right"| + 2" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Михаел Албасини]]|ШВА}} | {{ct|OGE|2014}} | align="right"| + 2" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|SKY|2014}} | align="right"| + 2" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | align="right"| + 2" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Јурген ван ден Брук]]|БЕЛ}} | {{ct|LTB|2014}} | align="right"| + 2" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Алберто Контадор]]|ШПА}} | {{ct|SAX|2014}} | align="right"| + 2" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Тиџеј ван Гардерен]]|САД}} | {{ct|BMC|2014}} | align="right"| + 2" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Јакоб Фуглсанг]]|ДАН}} | {{ct|AST|2014}} | align="right"| + 2" |} |} == Етапа 3 == ;7 јули 2014&nbsp;— [[Кембриџ]] до [[Лондон]], 155 км<ref name="TDF3">{{нмс|title=Етапа 3: Кембриџ до Лондон|url=http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-3.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=6 јули 2014}}</ref> {| |'''Резултат од етапа 3''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Марсел Кител]]|ГЕР}} | {{ct|GIA|2014}} | align="right"| {{безпрелом|3ч 38' 30"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | align="right"| и.в. |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Марк Реншо]]|АВС}} | {{ct|OPQ|2014}} | align="right"| и.в. |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Бријан Кокар]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | align="right"| и.в. |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} | {{ct|KAT|2014}} | align="right"| и.в. |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Дани ван Попел]]|ХОЛ}} | {{ct|TFR|2014}} | align="right"| и.в. |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Хајнрих Хауслер]]|АВС}} | {{ct|IAM|2014}} | align="right"| и.в. |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Хосе Хоакин Рохас]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | align="right"| и.в. |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Ромен Феји]]|ФРА}} | {{ct|BSE|2014}} | align="right"| и.в. |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Даниел Ос]]|ИТА}} | {{ct|BMC|2014}} | align="right"| и.в. |} || |'''Генерален пласман по етапа 3''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|AST|2014}} | align="right"| {{безпрелом|13ч 31' 13"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | align="right"| + 2" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Михаел Албасини]]|ШВА}} | {{ct|OGE|2014}} | align="right"| + 2" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|BMC|2014}} | align="right"| + 2" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|SKY|2014}} | align="right"| + 2" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | align="right"| + 2" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Алберто Контадор]]|ШПА}} | {{ct|SAX|2014}} | align="right"| + 2" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | align="right"| + 2" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Јурген ван ден Брук]]|БЕЛ}} | {{ct|LTB|2014}} | align="right"| + 2" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | align="right"| + 2" |} |} == Етапа 4 == ;8 јули 2014&nbsp;— [[Турке Париз Плаж]] до [[Лил]], 163,5 км<ref name="TDF4">{{нмс|title=Етапа 4: Турке Париз Плаж до Лил|url= http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-4.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=7 јули 2014}}</ref> {| |'''Резултат од етапа 4''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Марсел Кител]]|ГЕР}} | {{ct|GIA|2014}} | align="right"| {{безпрелом|3ч 36' 39"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} | {{ct|KAT|2014}} | align="right"| и.в. |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Arnaud Démare]]|FRA}} | {{ct|FDJ|2014}} | align="right"| и.в. |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | align="right"| и.в. |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Бријан Кокар]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | align="right"| и.в. |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Андре Грајпел]]|ГЕР}} | {{ct|LTB|2014}} | align="right"| и.в. |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Марк Реншо]]|АВС}} | {{ct|OPQ|2014}} | align="right"| и.в. |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Дани ван Попел]]|ХОЛ}} | {{ct|TFR|2014}} | align="right"| и.в. |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Давиде Чимолаи]]|ИТА}} | {{ct|LAM|2014}} | align="right"| и.в. |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Даниел Ос]]|ИТА}} | {{ct|BMC|2014}} | align="right"| и.в. |} || |'''Генерален пласман по етапа 4''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|AST|2014}} | align="right"| {{безпрелом|13ч 31' 13"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | align="right"| + 2" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Михаел Албасини]]|ШВА}} | {{ct|OGE|2014}} | align="right"| + 2" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|BMC|2014}} | align="right"| + 2" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|SKY|2014}} | align="right"| + 2" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | align="right"| + 2" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Алберто Контадор]]|ШПА}} | {{ct|SAX|2014}} | align="right"| + 2" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | align="right"| + 2" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Јурген ван ден Брук]]|БЕЛ}} | {{ct|LTB|2014}} | align="right"| + 2" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | align="right"| + 2" |} |} == Етапа 5 == ;9 јули 2014&nbsp;— [[Ипр]] до [[Аренберг]], 155,5 км<ref name="TDF5">{{нмс|title=Етапа 5: Ипр до Аренберг|url=http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-5.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=8 јули 2014}}</ref> {| |- |'''Резултат од етапа 5''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Ларс Бом]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|3ч 18' 35"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Јакоб Фуглсанг]]|ДАН}} | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| + 19" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| + 19" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 01" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} | {{ct|TFR|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 01" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Јенс Кекелејре]]|БЕЛ}} | {{ct|OGE|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 01" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Михал Квјатковски]]|ПОЛ}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 07" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Ливе Вестра]]|ХОЛ}} | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 09" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Матео Трентин]]|ИТА}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 21" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Сирил Лемоан]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey polkadot.svg|20п|Точкаста маичка]] | {{ct|COF|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 45" |} || |'''Генерален пласман по етапа 5''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | align="right"| {{безпрелом|20ч 26' 46"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Јакоб Фуглсанг]]|ДАН}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | align="right"| + 2" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | align="right"| + 44" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Михал Квјатковски]]|ПОЛ}} | {{ct|OPQ|2014}} | align="right"| + 50" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} | {{ct|TFR|2014}} | align="right"| + 1' 17" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Јурген ван ден Брук]]|БЕЛ}} | {{ct|LTB|2014}} | align="right"| + 1' 45" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} | {{ct|LTB|2014}} | align="right"| + 1' 45" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} | {{ct|SKY|2014}} | align="right"| + 1' 54" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Ендру Талански]]|САД}} | {{ct|GRS|2014}} | align="right"| + 2' 05" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | align="right"| + 2' 11" |} |} == Етапа 6 == ;10 јули 2014&nbsp;— [[Арас]] до [[Ремс]], 194 км<ref name="TDF6">{{нмс|title=Етапа 6: Арас до Ремс|url=http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-6.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=8 јули 2014}}</ref> {| |- |'''Резултат од етапа 6''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Андре Грајпел]]|ГЕР}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|4ч 11' 39"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} | {{ct|KAT|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Самуел Димулен]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Марк Реншо]]|АВС}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Ромен Феји]]|ФРА}} | {{ct|BSE|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Том Велерс]]|ХОЛ}} | {{ct|GIA|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Бријан Кокар]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Сеп Ванмарке]]|БЕЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Силвен Шаванел]]|ФРА}} | {{ct|IAM|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |} || |'''Генерален пласман по етапа6''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|24ч 38' 25"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Јакоб Фуглсанг]]|ДАН}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| + 2" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | style="text-align:right;"| + 44" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Михал Квјатковски]]|ПОЛ}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| + 50" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} | {{ct|TFR|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 17" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Јурген ван ден Брук]]|БЕЛ}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 45" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 45" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} | {{ct|SKY|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 54" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Ендру Талански]]|САД}} | {{ct|GRS|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 05" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 11" |} |} == Етапа 7 == ;11 јули 2014&nbsp;— [[Еперне]] до [[Нанси]], 234,5 км<ref name="TDF7">{{нмс|title=Етапа 7: Еперне до Нанси|url=http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-7.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=8 јули 2014}}</ref> {| |- |'''Резултат од етапа 7''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Матео Трентин]]|ИТА}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|5ч 18' 39"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Том Димулен]]|ХОЛ}} | {{ct|GIA|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Сајмон Геранс]]|АВС}} | {{ct|OGE|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Даниел Ос]]|ИТА}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Сирил Готје]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Силвен Шаванел]]|ФРА}} | {{ct|IAM|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Сеп Ванмарке]]|БЕЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |} || |'''Генерален пласман по етапа7''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|29ч 57' 04"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Јакоб Фуглсанг]]|ДАН}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| + 2" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | style="text-align:right;"| + 44" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Михал Квјатковски]]|ПОЛ}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| + 50" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Јурген ван ден Брук]]|БЕЛ}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 45" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 45" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} | {{ct|SKY|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 54" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Ендру Талански]]|САД}} | {{ct|GRS|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 05" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 11" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 11" |} |} == Етапа 8 == ;12 јули 2014&nbsp;— [[Томблен]] до [[Жерарме]], 161 км<ref name="TDF8">{{нмс|title=Етапа 8: Томблен до Жерарме|url= http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-8.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=8 јули 2014}}</ref> {| |- |'''Резултат од етапа 8''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Блел Кадри]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|3ч 49' 28"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Алберто Контадор]]|ШПА}} | {{ct|SAX|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 17" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 20" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} | {{ct|SKY|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 24" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Тибо Пино]]|ФРА}} | {{ct|FDJ|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 28" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Жан Кристоф Перо]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 28" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 36" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Тиџеј ван Гардерен]]|САД}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 40" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 48" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Силвен Шаванел]]|ФРА}} | {{ct|IAM|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 54" |} || |'''Генерален пласман по етапа 8''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|33ч 48' 52"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Јакоб Фуглсанг]]|ДАН}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 44" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} | {{ct|SKY|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 58" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Михал Квјатковски]]|ПОЛ}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 26" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 27" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Алберто Контадор]]|ШПА}} | {{ct|SAX|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 34" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 39" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Руј Кошта (велосипедист)|Руј Кошта]]|ПОР}} | {{ct|LAM|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 52" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 02" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Јурген ван ден Брук]]|БЕЛ}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 02" |} |} == Етапа 9 == ;13 јули 2014&nbsp;— [[Жерарме]] до [[Милуз]], 170 км<ref name="TDF9">{{нмс|title=Етапа 9: Жерарме до Милуз|url=http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-9.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=8 јули 2014}}</ref> {| |- |'''Резултат од етапа 9''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Тони Мартин (велосипедист)|Тони Мартин]]|ГЕР}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|4ч 09' 34"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} | {{ct|TFR|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 45" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 45" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Том Димулен]]|ХОЛ}} | {{ct|GIA|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 45" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Матео Монтагути]]|ИТА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 45" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Хосе Хоакин Рохас]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 45" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Стевен Краусвајк]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 45" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Микаел Шерел]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 45" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Брис Феји]]|ФРА}} | {{ct|BSE|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 45" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Тијаго Машадо]]|ПОР}} | {{ct|TNE|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 45" |} || |'''Генерален пласман по етапа 9''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|38ч 04' 38"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| + 1' 34" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Тијаго Машадо]]|ПОР}} | {{ct|TNE|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 40" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Јакоб Фуглсанг]]|ДАН}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 18" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} | {{ct|SKY|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 32" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Михал Квјатковски]]|ПОЛ}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| + 4' 00" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 4' 01" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Пјер Ролан (велосипедист)|Пјер Ролан]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | style="text-align:right;"| + 4' 07" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Алберто Контадор]]|ШПА}} | {{ct|SAX|2014}} | style="text-align:right;"| + 4' 08" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 4' 13" |} |} == Етапа 10 == ;14 јули 2014&nbsp;— [[Милуз]] до [[Планш де Бел Фил]], 161,5 км<ref name="TDF10">{{нмс|title=Етапа 10: Милуз до Планш де Бел Фил|url= http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-10.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=8 јули 2014}}</ref> {| |- |'''Резултат од етапа 10''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|4ч 27' 26"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Тибо Пино]]|ФРА}} | {{ct|FDJ|2014}} | style="text-align:right;"| + 15" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 20" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Жан Кристоф Перо]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 20" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 22" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Тиџеј ван Гардерен]]|САД}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| + 22" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} | {{ct|SKY|2014}} | style="text-align:right;"| + 25" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Леополд Кениг]]|ЧЕШ}} | {{ct|APP|2014}} | style="text-align:right;"| + 50" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} | {{ct|KAT|2014}} | style="text-align:right;"| + 52" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Микел Ниеве]]|ШПА}} | {{ct|SKY|2014}} | style="text-align:right;"| + 54" |} || |'''Генерален пласман по етапа 10''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|42ч 33' 38''}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} | {{ct|SKY|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 23" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 47" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 01" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 12" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Тибо Пино]]|ФРА}} | {{ct|FDJ|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 47" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Тиџеј ван Гардерен]]|САД}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 56" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Жан Кристоф Перо]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 57" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Руј Кошта (велосипедист)|Руј Кошта]]|ПОР}} | {{ct|LAM|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 58" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | style="text-align:right;"| + 4' 08" |} |} == Етапа 11 == ;16 јули 2014&nbsp;— [[Безансон]] до [[Ојона]], 187,5 км<ref name="TDF11">{{нмс|title=Етапа 11: Безансон до Ојона|url= http://www.letour.fr/le-tour/2014/us/stage-11.html|work=[[Тур де Франс]]|publisher=Amaury Sport Organisation|accessdate=8 јули 2014}}</ref> {| |- |'''Резултат од етапа 11''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|4ч 25' 45"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Џон Дегенколб]]|ГЕР}} | {{ct|GIA|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Матео Трентин]]|ИТА}} | {{ct|OPQ|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Даниеле Бенати]]|ИТА}} | {{ct|SAX|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Сајмон Геранс]]|АВС}} | {{ct|OGE|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Хосе Хоакин Рохас]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Самуел Димулен]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п|Зелена маичка]] | {{ct|CAN|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Кевин Реза]]|ФРА}} | {{ct|EUC|2014}} | style="text-align:right;"| и.в. |} || |'''Генерален пласман по етапа 11''' {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|Жолта маичка]] | {{ct|AST|2014}} | style="text-align:right;"| {{безпрелом|46ч 59' 23''}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} | {{ct|SKY|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 23" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2014}} | style="text-align:right;"| + 2' 47" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Ромен Барде]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п|Бела маичка]] [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 01" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 12" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Тибо Пино]]|ФРА}} | {{ct|FDJ|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 47" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Тиџеј ван Гардерен]]|САД}} | {{ct|BMC|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 56" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Жан Кристоф Перо]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey yellow number.svg|20п]] | {{ct|ALM|2014}} | style="text-align:right;"| + 3' 57" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} | {{ct|BEL|2014}} | style="text-align:right;"| + 4' 08" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Јурген ван ден Брук]]|БЕЛ}} | {{ct|LTB|2014}} | style="text-align:right;"| + 4' 18" |} |} == Наводи == {{наводи|2}} {{Cycling stage recaps|Тур де Франс 2014|1|11|12|21}} [[Категорија:Тур де Франс 2014]] irgj3d6em21fs8f1ugh6gor06nm0c5s 0 1121457 5629706 5598729 2026-09-18T07:43:28Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5629706 wikitext text/x-wiki {{infobox military conflict |conflict = Масакрот кај Вејце |partof = [[Воен конфликт во Македонија, 2001]] |image = [[Податотека:Масакрот кај Вејце.png|380п]] |date = [[28 април]] [[2001]] во околу 17:45 часот |place = на патот помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] на [[Шар Планина|Шара]] |casus = |territory = |result = Терористи и муџахедини во заседа го извршуваат најкрвавиот и најбруталниот масакр во поновата [[историја на Македонија]]. Тогашната безбедносна ситуација значително се влошува, [[Македонија]] е на раб на војна. |combatant1 = {{знаме|Македонија}}<br /> * [[Податотека:Грб на БСН Волци.png|37п]] [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] * [[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|28п]] СВР Битола |combatant2 = [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Ослободителна Народна Армија|ОНА]] <br /> * [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|13п]] 112 регионална бригада „Мујдин Алиу“ * [[Image:Flag of Jihad.svg|border|22px]] Муџахедини <ref>{{Наведена мрежна страница|date=15 март 2002|url=http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|title=Mujahedin in Macedonia, or, an enormous embarrassment for the West|publisher=Pravda.ru|accessdate=2015-01-05|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205184634/http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 октомври 2001|url=http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|title=NLA Mujahedeens commited the Vejce slaughter|publisher=A1 TV|accessdate=2015-01-05|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205184634/http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|url-status=dead}}</ref> |commander1 = [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Борис Трајковски]]<br /> [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Љубчо Георгиевски]]<br /> [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Доста Димовска]]<br />[[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Панде Петровски]]<br />[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|23п|МВР]] [[Ристо Галевски]]<br />[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|25п]] [[Роберт Петковски]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}}<br />[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|23п]] [[Марјан Божиновски]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}} |commander2 = [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Али Ахмети]]<br />[[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Даут Харадинај]]<br /> [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Г’зим Острени]]<br /> [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Талат Џафери]]<br /> [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Хазби Лика]] |strength1 = Патрола од 16 припадници на безбедносните сили |strength2 = Измеѓу 30 до 80 терористи и муџахедини<ref>{{Наведена мрежна страница|date=18 март 2006|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1671&stID=5302|title=За ОНА се бореле 150 муџахедини|publisher=Дневник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2015-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206014434/http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1671&stID=5302|url-status=dead}}</ref> |casualties1 = 8 масакрирани војници и полицајци |casualties2 = Неколку убиени терористи и муџахедини }} '''Масакр кај Вејце''' — најкрвав и најбрутален масакр во поновата [[историја на Македонија]]. Масакрот се случил на [[28 април]] [[2001]] година во 17:45 часот откако од заседа и ѕверски биле убиени, а потоа масакрирани и живи запалени осуммина специјалци и полицајци припадници на специјалните единици [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]] и на „Посебната единица на СВР Битола“. Покрај осуммина убиени, имало и шестмина повредени. При нападот, од колоната успеало да се извлече последното возило и да јави за невидениот масакр. Иако нападнати од заседа и во безизлезна правлива кривина, на планинскиот пат помеѓу селата [[Селце (Тетовско)|Селце]] и [[Вејце]] - [[тетовско]], војниците и полицајците давале получасовен отпор, бранејќи го суверенитетот и територијалниот интегритет на [[Македонија]]. Вејце од 2001 останува во колективната меморија на Македонците како место на беспримерно злосторство, симбол на можеби најстрашното од мноштвото предавства со кои е исполнета македонската историја, најголем пораз на државните институции од група терористи и бандити, зашто до денес не се оформи, а камоли да се заокружи некаква судска разврска и некој да биде земен на одговорност. == Заднина == [[Податотека:Vejce Vilage in the region of highland of Sharra -Tetovo Rep.Of Macedonia.jpg|thumb|лево|230п|Поглед кон [[Шар Планина|шарпланинското]] село [[Вејце]], 9 км оддалечено од [[Тетово]].]] [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Воениот конфликт]] неофицијално во Македонија започнал кон крајот на [[јануари]] [[2001]] година во пограничното село [[Танушевци]]. По двонеделни препукувања, бојното поле се префрлило во [[Тетово]]. Во месноста Кале во [[Тетово]], на [[14 март]] биле регистрирани вооружени напади врз безбедносната полиција. Веќе на [[23 март]], од страна на властите во [[Македонија]] била донесена одлука за голем напад врз позициите на [[ОНА]]. [[АРМ|Македонската армија]] им нанела голем пораз на припадниците на [[ОНА]]. Според некои извори, [[Албанци]]те сепак не биле спремни и не очекувале таков напад во тоа време од страна на македонската полиција. После успешната акција за освојување на [[Тетовско Кале|Тетовското Кале]], стивнаа вооружените пресметки. Се сметаше дека терористите беа целосно разбиени од територијата на [[Македонија]]. Две недели пред масакрот кај [[Вејце]] немало никакви борби. Ова е можеби една од причините за високиот број на жртви. Во меѓувреме имаше секој ден рутински контроли, кој до [[28 април]] [[2001]] завршија мирни и без некакви инциденти или борби. == Настан == [[Податотека:Миле Јаневски.jpg|thumb|десно|350п|Водникот [[Миле Јаневски|Миле Јаневски - Џингар]] управувајќи војнички хамер, март или април 2001 година. Непосредно пред да се случи заседата кај Вејце, водникот [[Бобан Трајковски]] бил во хамерот кои го управувал Миле. Двајцата после тоа се убиени и масакрирани.]] [[Податотека:Илче Стојановски.png|thumb|десно|250п|[[Илче Стојановски]] († 24&nbsp;г.)]] На [[28 април]] [[2001]] година, комбинираната патрола, составена од 16 припадници на безбедносните сили, и тоа осум од [[Баталјон за специјални намени „Волци“|Баталјонот за специјални намени „Волци“]] при [[Армија на Македонија|АРМ]] и осум од Посебната единица на СВР [[Битола]], во 17 часот тргнала на задача од касарната во [[Тетово]] и требало да се врати околу 20 часот. Биле распоредени по четворица во две лади ниви и два хамера. Пред селото [[Селце]], кај чешмата, направиле мала пауза каде се сретнале со претходната патрола, која се враќала од селото [[Бродец (Тетовско)|Бродец]]. Во разговорот им сугерирале да се вратат зашто немало потреба да одат во [[Вејце]], но тоа не било прифатено. Дисциплинирано и професионално патролата без проблеми поминала низ селото Селце и по тесен планински правлив пат се упатила кон селото Вејце. Во околу 17:45 часот на патот помеѓу селата [[Селце]] и [[Вејце]] - [[тетовско]], патролата навлегла во тесна, непрегледна кривина, засечена од двете страни со косини до три метри визочина. Кога првите три возила навлегле во кривината, во вид на потковица, од три страни биле нападнати од терористите. Се пукало од золји, снајпери, бомби, рачни минофрлачи, пиштоли и друго автоматско оружје. Се пукало без престанок од 17:45 до 18:20 часот. Припадниците на безбедносните сили биле изненадени и непоготвени, но сепак почнале да излегуваат од возилата и да даваат отпор, но станале отворени цели, така што многумина веднаш биле смртно погодени. Со првото возило „хамер“, во кое биле четири припадници на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]], управувал [[Миле Јаневски]]. Откако стивнала канонадата од истрели од страна на терористите, прв од возилото излегол Миле Јаневски, кој иако бил ранет, успеал да залегне под возилото и да дава отпор. На совозачот [[Бобан Трајковски]], само што излегол од возилото, смртно му се нанесени неколку рани. Како резултат на хеморалгичен шок, порадни огнострелан канал на срцето и загубата на поголемо количество крв, Бобан умира. Тоше Крстевски уште во „хамерот“ бил ранет во левата подлактица и градниот кош, со што бил онеспособен да се брани.<ref name="MK"/> Излегол од возилото и се упатил назад кон последното возило „лада нива“ каде што биле битолските полицајци, кои не биле на видик на напаѓачите, за да му укажат прва помош. При повлекувањето Тоше Крстевски бил повторно погоден, сега во десната предна страна на градниот кош. Потоа заедно со командирот на патролата Кире Крстев се спуштиле по стрмнината и слегле до реката [[Пена]] и во 21:15 часот, стигнале во село [[Селце (Тетовско)|Селце]] каде биле прифатени од „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|волците]]“. Со санитетско возило Тоше Крстевски бил пренесен во [[Воена болница|воената болница]] во [[Скопје]], каде што му се санирани раните. Четвртиот „волк“ од првото возило Бранко Стојковски задобил најтешки повреди во стомакот (две влезни рани и повреди на внатрешните органи). Сепак, тој успеал да излезе од клопката и заедно со преживеаните полицајци, пешки стигнал до село Селце, од каде со санитетско возило бил префрлен во воената болница во Скопје, каде што му се извршени неколку тешки хирурски зафати, со што му е спасен животот. Уште при првите истрели, тројцата полицајци [[Марјан Божиновски]], [[Кире Костадиновски]] и [[Бошко Најдовски]], зазеле позиции зад возилото, но, за жал, брзо се здобиле со тешки рани од кои некои се смртоносни. Четвртиот нивни колега [[Илче Стојановски]], успеал да се повлече и да стигне до третото возило „хамер“, каде што заедно со ранетиот „волк“ [[Игор Костески]] давале отпор. Преку мобилниот телефон Илче Стојановски се јавил на двапати кај неговиот претпоставен во базата во [[Тетово]] и му пренесол дека се нападнати, дека има ранети и загинати и бара да им се испрати итна помош, која за жал, не ја добиле. Еден близок другар на Илче има изјавено:''„...му го препознав гласот и му реков на командирот да се вратиме и да им помогнеме.“'' Уште еднаш очајнички и беспомошно се јави гласот на Илче преку радиостаница:<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 ноември 2006|url=http://www.makedonskosonce.com/broevis/2006/sonce646.pdf/24_26_vejce.pdf|title=Кои се тастерите што ја предадоа патролата?|publisher=Македонско Сонце|accessdate=2015-01-05|archive-date=2009-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090408013344/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2006/sonce646.pdf/24_26_vejce.pdf|url-status=dead}}</ref> {{Цитатник|'''Нема потреба повеќе да ни доаѓате во помош. Сите ќе изгинеме за Македонија...<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 ноември 2006|url=http://de.scribd.com/doc/46590066/%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B2%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%98%D1%86%D0%B5#scribd|title=Масакрот кај Вејце|publisher=Македонско Сонце|accessdate=2015-01-05}}</ref>}}''' И радиостаницата замолкна. Така загинуваат [[Игор Костески]] и [[Илче Стојановски]]. Третото возило од колоната војничкиот „хамер“ го возел потпоручникот Кире Крстев од [[Свети Николе]]<ref name="MK">Миливој Костески: [https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2020&all=1&fulltext=1&timeup=2&show=1&q=%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D1%98%20%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%D0%B5%D1%98%D1%86%D0%B5&read=0e5ff9487f04218&fbclid=IwAR3UK3dv0kGGXeBhnbPAf7khuX4wNKKm9go8Paisqj1rxMzBF1QFD3CUCt8 Истражниот судија до денес не повел истрага], Време, 23.11.2006.</ref>, кој наедно бил и командир на патролата. Остануваат дилемите зошто како командир на патрола, наместо во првото се наоѓа во третото возило.<ref name="MK"/> Потоа, зашто го земал да го вози „хамерот“ кога [[Роберт Петковски]] бил задолжен со возилото, а според кажувањето на неговиот татко Тоде, Роберт повеќепати му кажувал дека во негово присуство, за жива глава не го давал „хамерот“ да го вози друг. Покрај војничката среќа има нелогичност, како тоа Кире Крстев го напушта возилото, ја искачува и преминува стрмнината на патот висока неколку метри, без куршум да го погоди, ги напушта колегите, се спушта до реката [[Пена]], а потоа и до селото [[Селце (Тетовско)|Селце]], каде што го прифаќаат неговите колеги „волци“.<ref name="MK"/> Постариот водник [[Роберт Петковски]], како совозач на „хамерот“, излегол од возилото и на самата врата смртно бил погоден во десното рамо и главата и паднал веднаш мртов. Со куршуми бил погоден и во левата и десната потколеница. Водникот Јонче Дончев седел зад Роберт и кога почнал нападот, го скршил прозорецот и дејствувал од возилото.<ref name="MK"/> Кога ја проценил ситуацијата како безизлезна, го напуштил возилото и се повлекол назад до четвртото возило од колоната кај „лада нива“ кај дугите четворица битолски полицајци. При повлекувањето, во пределот на [[‘Рбетен столб|рбетниот столб]] бил повреден од шрапнел од бомба, на која полицајците му ставаат газа. Им пренесол на полицајците дека од претходните три возила нема преживеани и затоа им предложил да го напуштат местото без да дејствуваат борбено. Водникот [[Игор Костески]], од задното седиште, се префрлил на возачкото, кое веќе го напуштил командирот Кире Крстев и се обидел со маневрирање на тесниот пат да го донесе „хамерот“ во коса, заштитна позиција, која би служела како заклон за дејствување. Во тие кратки мигови на одлука и размислување, на нишан од терористите и соочен со смртта, тоа што го направил Игор е вистински, професионален, војнички и херојски подвиг. По се изгледа уште на воланот Игор бил изрешетан со седум смртоносни куршуми. Нешто подоцна, за да бидат сигурни во неговата смрт, терористите, од непосредна близина, со пиштол му пукаат во чело и во десното стапало. Во четвртото и последно возило „лада нива“ имало четворица полицајци од [[Битола]]. Прво, нејасно е и сомнително заостанувањето на ова возило од колоната, односно од договореното растојание за движење на возилата од патролата. Исто така, дали случајно, не се навлезени во кривината ина видното поле за напад на терористите. Кога го слушнале пукањето, тие без да видат што се случува со претходните возила, се вратиле десетина метри наназад, излегле од возилото, се затскриле, но не дејствувале. Кога до нив дошле двајцата ранети „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|волци]]“ кои им кажале дека нема други преживеани, се спуштиле по стрмнината кон реката [[Пена]], при што се здобиле со огреботини по рацете од гранките на шумата. Околу 19:30 часот пристигнале во село Селце, каде што биле прифатени од „волците“ а потоа и пренесени во воената болница во Скопје. Навистина и тие преку радио врска и мобилен телефон јавиле на базата околу 18:00 часот дека патролата е нападната и бараче помош. Генералштабот на АРМ информацијата дека е нападната патролата ја добива во 18:10 часот, но помош од никаде не добила, ниту со борбени возила, ниту со хеликоптери.<ref>„Масакрот во Вејце од 2001 година“, Миливој Костески, Скопје - 2011 година, стр. 38 - 47</ref> [[Податотека:Изгорен хамер кај Вејце.PNG|thumb|десно|300п|Изгорен војнички хамер кај Вејце]] [[Податотека:Местото на злосторот кај Вејце1.PNG|thumb|десно|300п|Кога влегла патролата во кривината, која тогаш не била асфалтирана, морале да ја намалат брзината, бидејќи кривината е многу остра. Во моментот кога возилата се движеле право започнал нападот односно заседата врз македонските бранители. Бил отворен оган со автоматско оружје, но воедно биле и испукани неколку проектили од [[РПГ]] коишто ги имаат погодено возилата.]] [[Податотека:Местото на злосторот кај Вејце2.PNG|thumb|десно|300п|Слика од точното место каде што се масакрирани осуммте бранители, на пола пат помеѓу [[Шар Планина|шарпланинските]] села [[Селце]] и [[Вејце]], во месноста ''Бреза''. Бидејќи огнот при нападот бил вкрстен, од сите страни летале куршуми, највероватно терористите биле засолнети позади земјиот ѕид покрај патот, но исто така и одозгора е пукано врз патролата. Терористите биле распоредени во форма на потковица, а џиповите и хамерите биле засипани со гранати и куршуми буквално од сите страни.]] [[Податотека:Сашо Гилевски.png|thumb|десно|300п|Сашо Гилевски - Качо пред [[тетовско]]то село [[Бродец (Тетовско)|Бродец]] на [[28 април]] [[2001]] година, неколку часа пред да се случи масакрот кај [[Вејце]]. Гилевски е еден од првите кој пристигнуваат на местото каде што се масакрирани телата на неговите другари и соборци.]] По оружениот напад кој траел дваесеттина минути, врз мртвите тела е направен грозоморен масакр, а тројца сè уште со знаци на живот биле живи запалени. Веднаш по осумкратното убиство, очевидци кои присуствувале на увидот потврдија дека специјалците биле ѕверски касапени и мачени со ножеви, а потоа живи запалени.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=2002|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|title=Осумкратното убиство кај Вејце сè уште нерасветлено|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113621/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|url-status=dead}}</ref> По убиството, бандата ги масакрирала жртвите, а потоа се повлекла во шарпланинските села и се упатила кон граничниот реон, од каде што пребегнала во [[Косово]]. Според сведоштва на очевидец, кој успеал да се спаси од масакрот - во заседата биле неколку десетици луѓе, меѓу кои и луѓе со долги бради и ножеви со кои го завршиле масакрот до крај. Станува збор веројатно за муџахединска група, која имала свој штаб и дејствувала под команда на [[Даут Харадинај]]. Терористите убиле со пукање само една од жртвите, додека другите седум биле сечени на парчиња или биле живи изгорени. [[Даут Харадинај]] бил шеф на [[КЗК|Косовскиот заштитен корпус]], а било лесно да се идентификува, бидејќи бил без една рака откако ја загубил другата при инцидент со мина. Неговиот брат [[Рамуш Харадинај]], исто така, е под сомнение дека е одговорен за убиствата барем на 50-ина косовски [[Срби]]. Според очевидецот кој бил ранет со три куршуми и врз кои се извршени три сложени операции, заседата била поставена на добро подготвено место, терористите биле распоредени во форма на потковица па џиповите и хамерите биле засипани со гранати и куршуми буквално од сите страни.<ref>„Татковино, за што загинавме?“, Македонска книга 2002, стр. 103 ─ 104.</ref> Неколкумина од полицајците и војниците што успеале да излезат од возилата, биле покосени и паѓале веднаш крај нив. Тој бил погоден трипати и благодарејќи само на среќата и на оние неколку десетина секунди дури терористите се спуштале кон труповите на македонските бранители, успеал да скокне во провалија и оттаму да се повлече неколку стотина метри подалеку од местото на грозоморниот чин. Кога излегол од провалијата, наишол на средовечен [[Албанци|Албанец]] со мало дете кој нешто работел на една ливада. Му го ставил ножот под грклан, и, благодарејќи на детето, за кое му станало жал, не ги убил на самото место. Само му наредил на Албанецот да го симне до првиот пункт на македонските безбедносни сили. Подолу Албанецот му предложил да ја земе колата, да го скрие во сеното и така да го извлече до [[Тетово]]. Се разбира, тоа било само трик за да биде предаден. Иако со тешки рани, кога видел дека Албанецот не се враќа и дека ќе го предаде, ранетиот продолжил надолу, криејќи се низ шумичките. За своја среќа наишол на полициска патрола која се обидувала да им пружи помош на настраданите кај [[Вејце]]. Тој ја негира приказната дека некој Албанец наводно го скрил под сеното и го спасил. Сашо Гилевски, припадник на Посебната единица на СВР [[Битола]], е еден од првите кој пристигнуваат на кобното место. Тој масакрот го опишува вака: [[Податотека:РПС Вратница Битолска чета ПЕП.jpg|thumb|десно|300п|Битолска чета на [[Посебна Единица за Поддршка|Посебната Единица]] во РПС Вратница, 1999 година. На сликата се од лево [[Бошко Најдовски]], [[Илче Стојановски]] и [[Кире Костадиновски]]. Сите заедно загинуваат во масакрот кај Вејце.]] : ''„Се движам чекор по чекор во неизвесност дали бранителите се живи, да не се ранети, не знам дали напаѓачите сè уште се таму. И веднаш една од дилемите е пред мене, Илче лежи под возилото, се гледа само до колена. Во ногата имаше голема рана. Се наведнав и почнав да го влечам, кога го свртив на лицето, што да видам, гркланот му беше разнесен, откорнат... Се шокирав. Не знаев каде да ги ставам моите прсти за да видам дали има пулс. Не можев да се воздржам. Свеста ми се заврти, почнав да повраќам.“''<ref>{{Наведена мрежна страница|date=23 февруари 2008|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=147808&idg=8&idb=2306|title=Прстите ми се зариваа во изгорените тела на другарите|publisher=Вест|accessdate=2015-01-05}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> И додава: : ''„Истрчав, ама што да видам: [[Марјан Божиновски|Марјан]], [[Кире Костадиновски|Кире]] и [[Бошко Најдовски|Бошко]] горат. Малку потаму лежеа мртви и припадниците на „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|Волците]]“, тие не беа запалени. Очигледно беше изживувањето врз нив. Беа удирани со кундаци по лицето, на еден мозокот му беше истурен, очите им беа вадени со нож. Беа потурени со газија, мирисот се чувствуваше во воздухот. Бошко и Кире лежеа еден до друг во пламен, а Марјан беше малку понастрана од нив. Гореа како свеќи. : ''„Знаев дека [[Кире Костадиновски|Кире]] имаше прстен со црн камен. [[Марјан Божиновски|Марјан]] го препознав по висината, а [[Бошко Најдовски|Бошко]] по тоа што беше покрупен. Толку беа јагленисани, што кога ги подигавме на едниот му се откачи ногата. Каде и да ја ставев, раката ми пропаѓаше во месото. Кревајќи ги, сите прсти од рацете ми беа изгорени, ама самиот си ветив дека ќе ги однесам [[Битола]] за достојно да бидат погребани. Нема да ги оставам на ѕверовите и дивите животни во планина да ги растргаат.“''<ref>{{Наведена мрежна страница|date=1 мај 2013|url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=EA3890304BFCC94DAFBB990072E09505|title=Сведоштво на Сашо Гилевски - Качо, преживеан кај Вејце. Гореа како свеќи|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308034117/http://www.utrinski.mk/?ItemID=EA3890304BFCC94DAFBB990072E09505|url-status=dead}}</ref> Многу докази укажуваа дека терористите биле известени преку радиоврска за движењето на мешаната полициско-војничка патрола. Според полициски извори, само неколку дена по грозоморниот настан, имало обид за уште една заседа во близина на истото место. Меѓутоа, полицијата навреме ја откри заседата и ја разби терористичката група. Полициска радиостаница „моторола“ беше пронајдена на местото, што укажуваше на тоа дека терористите цело време биле во постојан контакт со некои членови од полицијата во [[Тетово]]. Наредниот ден по масакрот, на 29 април 2001 година, по утринското хеликоптерско извидување на теренот, околу 11:50 часот, формирана е увидна екипа во состав: јавниот обвинител од [[Тетово]] ''Борис Милосавлевски'', претседателот на Основниот суд Тетово ''Џемаили Арифи'', истражниот судија при Основниот суд Тетово ''Нехад Исмаили'', претставници на [[АРМ]] и на крим-техника при [[МВР]] [[Скопје]]. Во 13:00 часот екипата излегува на терен и почнала со увидот, кој траел до 14:30 часот, при што е констатирана следната состојба. При извршениот увид на местото на настанот се пронајдени четири возила со кои се превезувале припадниците на безбедносните сили, од кои првите две биле целосно изгорени („хамер“ и „лада нива“), а под нив локви од крв. Другите две возила биле оштетени со проектили од огнено оружје, при што „хамерот“ бил целосно изрешетен, а кај воланот се пронајдени локви од крв. „Хамерот“ со маневрирање бил донесен во напречна одбранбена положба во однос на позициите на терористите. Кога стигнале првите припадници на безбедносните сили, го нашле „хамерот“ заглавен во брзина, но ги немале клучевите за вклучување на возилото. Во близината на возилото се пронајдени поголем број чаури од минофрлачки ракети и автоматско оружје, пиштолска муниција, парчиња од експлодирана бомба, изгорени панцири, два шлема, мобилен телефон, многу траги од крв и неколку екстремитети од изгорени делови на човечки тела. Во две од колибите што се наоѓаа во непосредна близина на патот, во правец кон селото [[Вејце]], пронајдени се проектили од автоматско оружје, рамка од автоматска пушка, ќебиња, двоглед, кујнски прибор и остатоци од храна, што укажува дека терористите претходно престојувале во колибите. Врз основа на овој и на другите извештаи и изјави е поведена постапка за преземање истражни дејства против непознати лица за кривично дело најтешки форми на тероризам. Истражниот судија ''Нехад Исмаили'' не ја почнува навреме постапката, со оправдување дека преживеаните сè уште се во шок-состојба. Но, за жал, таква постапка не е поведена ни до ден денес, по изминување повеќе од седумнаесет години од масакрот. === Многу дилеми за масакрот === Постојат многу нејасности околу масакрот кај Вејце. На каква задача била испратена патролата и тоа токму на тоа место, до сега одговор никој не дал. Од 16 члена половина загинале и тоа по четворица [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]] и четворица полицајци. Се поставило прашањето како е можно тројца ранети [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]] да бидат пуштени, а командирот на патролата да помине без никакви рани? Нејасно е исто така зошто четвртото полициско возило лада нива заостанало зад вообичаеното договорено растојание меѓу возилата во движење и не навлегло во кривината на смртта. Останува енигма зошто полицајците од ова возило не дејствувале и не им помагале на колегите кои крвавеле и умирале? Во книгата „Масакрот во Вејце од 2001 година“ од Миливој Костески, татко на загинатиот Игор во масакрот, тој во неговата книга наведува разни гласини, кои тој ги пренесува како размисла и можеби можна варијанта. Додека еден од тешко ранетите лежел на патот и се преправел дека е мртов на крај слушнал разговор на [[Српски јазик]]: „''Ајде идемо, доста је било!''“ Друга гласина е дека наводно еден час по нападот на патролата, преку радиоврска во командата е јавено: „''Задачата е завршена, дојдете да си ги подигнете труповите''“. Во прилог на тоа дека патролата е жртвувана се и следниве два момента: Неколку дена пред масакрот, врховниот командант за специјални намени повлекува триесетина [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]], членови на [[ВМРО-ДПМНЕ]] за да бидат на сигурно до него, а и да ја чуваат претседателската резиденција на [[Водно]]. Втор момент е пројавеното сомневање околу правењето на списокот за патролата, која се знаело дека ќе биде жртвувана. На 27 април 2001 година во 20:30 часот [[Игор Костески]] добива повик од неговата мајка. Таа го прашува што е таа врева во позадината. Игор одговара: ''„Некои се прават многу паметни, правиме претумбации во смените, некои не сакаат да одат во патрола, болни се, глупости. Нервозен сум, ми иде да прснам!“''. Според сознанија на неделникот „[[Македонско сонце]]“, теренот односно местото ''Бреза'' или ''Брезовица'' каде што се случи грозоморниот масакр врз телата на загинатите или во моментот на дејствието можеби (ранетите) припадници на безбедносните сили на РМ, во 90 проценти се ливади. Шума има само на ивиците и на меѓите. Изворот ја познава секоја педа на [[Шар Планина]]. Тој претпоставува дека терористите дошле од [[Косово]] и се движеле во правец на месноста ''Плоче'', односно ''Кучибаба''. И наместо да се симнат кон селото [[Вејце]], кое го контролираат безбедносните сили на РМ, преку планинските сртови и месноста ''Дупин Камен'', за кое се зборува дека има подземни пештери, терористите дошле до кобното место ''Бреза(овица)''. Се претпоставува дека една друга група дошла од страна на познатиот планински премин кај [[Караниколичко Езеро|Караниколичките езера]], кој тетовчани го викаат Караниколичка шија. Ливадите се протегаат над селото [[Селце]], терористичко упориште кое беше исчистено веднаш во акцијата на безбедносните сили за неутрализирање на опасноста врз градот [[Тетово]]. Во оваа комбинирана акција на специјалните сили на македонската полиција и Армијата, која траеше неколку дена, за првпат беа употребени тенковците [[Т-55]] и пристигнатите „Летечки тенкови - хеликоптери“ „[[Ми-24]]“ - купени од [[Украина]]. Во оваа акција беа расчистени и терористичките упоришта на [[Тетовско Кале|Тетовското Кале]], во селата [[Лавце]] и [[Ѓермо]], а подоцна дејствијата се насочија кон високото планинско село Вејце. Тогаш највисоките полициски и армиски функционери велеа дека се разбиени терористичките групи и дека тие преку преминот [[Кобилица (планински врв)|Кобилица]] бегаат кон [[Косово]]. Истите „фукционери“ изјавуваа дека теренот се чисти од мини, а притоа се запленети големи количества оружје, кое не можело да се собере во пет камиони. Покрај оптимистичките најави за разбивање на терористичките банди, сепак разузнувачките информации говореа дека тие ги консолидираат редовите и дека сериозно се подготвуваат за нови екстремистички акции на територијата на Македонија. Тоа се потврди во нивната акција, односно класична воена заседа, која се случи меѓу селата Селце и Вејце и се претвори во невиден масакр. === Биланс од крвавиот пир на терористите === ==== Жртви ==== [[Податотека:Dzingar,_bust_in_Mak._Kamenica.JPG|thumb|десно|300п|Спомен биста на Миле Јаневски - Џингар во неговиот роден град [[Македонска Каменица]].]] [[Податотека:Spomenik-Marjan-Bozhinovski-branitel-2001-Ivanjevci.JPG|thumb|300п|Споменикот на [[Марјан Божиновски]] пред зградата на месната заедница во селото [[Ивањевци]]]] {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#bbbbbb;" ! Прип. !! Име !! class="unsortable" | Од !! class="sortable" | Начин на погинување !! Години |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Роберт Петковски]]''' |[[Бунарџик]] |Беспомошното и мртво тело на Роберт со нож е бодено по нозете и гениталните органи. Смртта кај Роберт настанала како резултат на тешките раскинувања на левата мозочна полутопка кои настанале под дејство на проектил исфрлен од огнострелно оружје од близина. Покрај во пределот на главата и десната рака, со проектили е погоден во десната и левата потколеница, кога Роберт излегувал од „хамерот“ и бил во исправена положба. |† 27 |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Бобан Трајковски]]''' |[[Куманово]] |Смртта кај Бобан настанала како резултат на хеморалгичен шок поради огнострелен канал на срцето и загуба на поголемо количество крв. При обдукцијата на телото на Бобан се констатирани три убодни рани на десната страна од градниот кош, една прободна рана во пределот на подлактницата, една прострелна повреда во градниот кош, една прострелна рана на десната надлактница, како и нагмечување на главата со кундак. |† 28 |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Миле Јаневски]]''' |[[Македонска Каменица]] |На Миле исто така, со кундак од пушка му е згмечена, разнесена главата, а низ телото има осум канални повреди предизвикани од огнострелно оружје и вртлежи од „кинески“ нож. Смртта кај Миле настанува насилно со нагмечување на мозокот поради дејство на потврда динамична сила со кундак од пушка во пределот на челната регија. На неговото тело се пронајдени и осум канални повреди, предизвикани од огнострелно оружјеи со нож претходно бил онеспособен за полесно да биде масакриран. |† 30 |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Игор Костески]]''' |[[Драчево]] |Причината за смртта на Игор е насилна и настанала како резултат на нагмечување на мозочното стебло предизвикано од огнострелна повреда во челото каде што му е пукано од пиштол, додека давал знаци на живот, од непосредна близина. Ако загинал зад воланот додека маневрирал со „хамерот“, загадочна е раната и големата расеченица на левото стапало, и отсечените три прсти на десната рака. Рачниот часовник застанат беше во 18:12 часот. Дали запрел од компресија и експлозија или сам го стопирал Игор, со што сакал да ни соопшти дека во тој миг животот му престанал. Терористите ги понесле прстите со себе како трофеи за да ја наплатат завршената задача. |† 25 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Марјан Божиновски]]''' |[[Горно Оризари]] |Иако Марјан се здобил со повеќе огнострелни рани, додека давал знаци на живот, бил запален од терористите, при што неговото тело е целосно јагленисано од изгореници од четврти степен, со одвоени долни екстремитети. |† 27 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Кире Костадиновски]]''' |[[Горно Оризари]] |Смртта кај Кире настанала како резултат на развивање на тешко шокова состојба предизвикана од дејствување на проектили во пределот на градниот кош и стомакот, како и поради изгореници и труење од јаглерод моноксид, што му е пронајден во белите дробови, од што се извлекува заклучок дека бил запален додека сè уште давал знаци на живот. |† 24 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Бошко Најдовски]]''' |[[Долно Оризари]] |Бошко додека бил тешко ранет, од близина му е пукано во неговото чело, за да потоа биде запален и целосно изгорен. |† 25 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Илче Стојановски]]''' |[[Породин]] |Смртта на Илче настанала како резултат на здобиените прострелни рани во пределот на главата и стомакот. Со кундак од пушка му е разнесена брадата а со нож му се нанесени рани на рацете и нозете. Не е докажано дали контузијата на брадата предизвикана со удари од кундак на пушка и горењето на долните екстремитети, терористите го извршиле додека бил сè уште жив или мртов. Телото од целосно изгорување го спасиле првите „[[Единица за специјални задачи „Тигар“|тигри]]” што пристигнале на местото на масакрот. |† 24 |} Треба да се спомне дека тројцата полицајци од [[Битола]] биле поставени еден до друг до нивната „лада нива“, со главите свртени кон „хамерот“ и запалени. Останува енигма, зошто се запалени само загинатите полицајци, а не и „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|волците]]“ и на кого му е испратена таквата порака. Нелогичност има и ако се анализираат снимките од целосно изгорените први две возила од патролата. Ако биле погодени во прв момент со тромблонски мини, тие целосно би биле разнесени и изгорени, заедно со бранителите во нив. Според начинот на извршување на масакрот, кој траел десетина минути, предизвиканите рани можеле да го направат добро обучени специјалци и ладнокрвни убијци. Но, бидејќи раководството на [[ОНА]] никогаш не обелодени дека во својата формациска воена структура има специјална единица, тогаш со право се наметнува прашањето, кој го изврши масакрот, по чија наредба, со каква цел и за колкава парична награда. === Кобното претчувство на Игор Костески === [[Игор Костески]] со себе носел секогаш нотес каде што си ги запишал своите мисли. Таткото на Игор, Миливој Костески, објавил книга под името ''Смртта ме гушна'' од неговиот нотес каде можат да се читаат сите негови мисли. Стихозбирката ''Смртта ме гушна'' претставува посмртно издание на загинатиот водник, припадник на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|Баталјонот за специјални намени „Волци“]] при [[Армија на Македонија|АРМ]]. Во книгата поместени се шеесеттина песни, каде Костески пее за [[Македонија]], за љубовта, копнежот, чекањето, но исто така и за смртта и за своето кобно претчувство. Така на едно место ќе рече: {{quote|''„Пролетва на [[Скопска Црна Гора]] и [[Шар Планина|Шара]], наместо кокичиња 'ртеше највеличественото македонско достоинство кое се полева, а можеби и ќе се полее и со мојата младешка крв без да го почувствувам вкусот на плодовите. Ќе биде како што Бог сака!?“''| '''Игор Костески''' (†26), напишано неколку часа пред масакрот кај Вејце<ref>{{Наведена мрежна страница|date=16 октомври 2006|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=1012&stID=5976&pR=5|title="Смртта ме гушна" од Игор Костески|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113629/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=1012&stID=5976&pR=5|url-status=dead}}</ref>}} == Сторителите на масакрот кај Вејце== === Учество на домашни, странски терористи и муџахедини === [[Податотека:Муџахедини во Македонија 2001 година.png|thumb|300п|десно|Муџахедини во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Македонија 2001 година]]. Муџахедините на сликата се Рифат Мујота, Бекир Халими, Мохамеда Али Н. и Јетула Хари (Командант Гури). Дел од нив се од [[Косово]], [[Саудиска Арабија]] и [[Турција]]. Според весникот [[Вечер (дневен весник)|Вечер]], околу 150 радикални исламски платеници во 2001 се бореле на страната на [[ОНА]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 октомври 2014|url=http://sitel.com.mk/mudzhahedini-vo-makedonija-dojdoa-se-borea-zaminaa-sega-se-tuka-nivnite-uchenici-0|title=Муџахедини во Македонија: Дојдоа, се бореа, заминаа – сега се тука нивните ученици|publisher=Сител|accessdate=2015-06-04|archive-date=2014-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219194812/http://www.sitel.com.mk/mudzhahedini-vo-makedonija-dojdoa-se-borea-zaminaa-sega-se-tuka-nivnite-uchenici-0|url-status=dead}}</ref>]] Полициската белешка, насловена како „сознанија за грозоморното убиство крај селото [[Вејце]], [[Тетовско]]“, била заведена под број 470/13 ноември 2001, пишуваше „Време“. Според полициската белешка, како што наведува „Време“, масакрот го раководеле Шинаси Исмаили или попознат како командант Хоџа, Иљас Цека - Ќори, и Билал Цека - Брада, тројцата од [[Косово]]. Иљаз Цела бил задолжен со два милиона германски марки да ги исплати странските војници-платеници од западните земји, муџахедини и доброволци од земјава. Билал Цека, пак, бил припадник на Косовската разузнавачка служба и еден од главните организатори на снабдување на [[Ослободителна војска на Косово|ОВК]] со оружје. Од „домашните“ учесници во акцијата, покрај [[Хазби Лика]], биле наведени и [[Иса Лика|Иса Лика - Илир]], Раим Сами - Зогу, [[Изаир Сами|Изаир Сами - Шурли]], Асим Бајрами - Пуча, Енвер Рифати - Џаџи, Исак Абдурамани, Муарем Велиу, Екрем Вејсели, Фадил Османи, Љуљзим Ислами, Ибрахим Емини, Џават Џемаили, Башким Рустеми - Кими, Хајри Османи, Хисен Џемаили, Абаз Емини и Рамадан Емини. Повеќето од нив се од [[Тетовско]], а неколкумина од селото [[Вејце]]. Се спомнува исто така [[Г’зим Острени]], кои во телевизиско интервју изјавувал дека ја огранизирал заседата кај Вејце. Неколку години по 2001 година е уапсен неговиот телохранител, за којшто се шпекулираше дека поседувал пиштол кој припаѓал на еден од војниците загинати кај Вејце. Дел од извршителите биле добро обучени како поранешни припадници на [[Ослободителна војска на Косово|ОВК]] од [[Косово]]. Тие неколку дена пред нападот се подготвувале и вршеле обука во логорот во [[Косово]] кој се наоѓал во непосредна близина со границата со [[Македонија]]. Диверзантско-терористичката група имала конкретно задача да ја ликвидира живата сила од патролата и да ги уништи возилата и воената техника. Тие, во содејство со група терористи од [[Тетовско]], ја организирале заседата и го извршиле терористичкиот напад врз патролата на македонските безбедносни сили, за што имале широка поддршка и од месното население. По нападот некои од нив се засолниле во селата [[Вејце]], [[Бродец (Тетовско)|Бродец]] и [[Бозовце]], а некои се повлекле во [[Косово]], при што го минирале патот по кој се повлекувале, пишувало во службената белешка на [[МВР]], наведе „Време“.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=16 октомври 2006|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=2090&stID=69565&pR=24|title=Имаше ли победени и поразени во војната меѓу Македонците и Албанците?|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05}}{{Мртва_врска|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Постојат конкретни сознанија за учество на странски муџахедини во масакрот кај Вејце. Имено, [[Али Ахмети]] соработувал со оџата од [[Слупчане]], кој неодамна донел муџахединска група, а под водство на еден муџахедин што се борел во [[Чеченија]] е извршен и масакрот во Вејце.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=18 март 2006|url=http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1655&stID=4513|title=За ОНА се борат фундаменталисти и муџахедини|publisher=Дневник|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012749/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1655&stID=4513|url-status=dead}}</ref> Припадниците на [[ОНА]] имале цврсти врски со исламските фундаменталисти, како финансиски така и воени, потврдуваат странски, но и домашни разузнавачки извори. Во оваа цврста алка, која функционира повеќе години, е вклучен и политичкиот водач на албанските терористи, [[Али Ахмети]]. Постојат сигурни докази дека тој подолго време има директни врски со Јакуп Асипи, оџа од кумановското село [[Слупчане]], кој за време на молитвите го повикува месното население на света војна - џихад. Асипи, кој важи за локален духовен водач, под "своја капа" ги има и соработниците на Ахмети - [[Даут Харадинај]], Малич Ндрецај и [[Хисни Шаќири]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 октомври 2014|url=http://vecer.mk/makedonija/dojdoa-se-borea-i-si-zaminaa-sega-se-na-red-nivnite-uchenici|title=Муџахедините се тука две децении, а во Сирија и Ирак се нивните ученици|publisher=Вечер|accessdate=2015-06-04|archive-date=2014-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014141151/http://vecer.mk/makedonija/dojdoa-se-borea-i-si-zaminaa-sega-se-na-red-nivnite-uchenici|url-status=dead}}</ref> Оџата од [[Слупчане]] пред извесно време престојувал во една арапска земја, се претпоставува [[Саудиска Арабија]], од каде што со група муџахедини дошол на [[Косово]], по што му се изгубила трагата. Се претпоставува дека муџахедините, обучени за извршување терористички акции, се префрлени во Македонија. === Масакрот кај Вејце води кон Осама бин Ладен === Од почетокот на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воената криза]] се тврди дека во редовите на овдешните [[ОНА|албански терористи]] се борат муџахедините поврзани со [[Осама бин Ладен|бин Ладен]]. Постојат докази, велат непосредните сознанија на безбедносните органи, дека мозокот и раката што го стори морничавиот масакр на осумтемина војници и полицајци во тетовско [[Вејце]], на 28 април 2001, се токму муџахедини од терористичката армија на [[Осама бин Ладен]], кои цело време им помагаат и се борат во редовите на албанските терористи. Дека во Македонија заедно со припадниците на ОНА дејствуваат муџахедини е потврдено и по нападот врз осумте македонски специјалци кај Вејце.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=31 март 2001|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=3795&idg=1&idb=221&rubrika=Makedonija|title=Во Македонија се обидел да се инфилтрира и Осама Бин Ладен|publisher=Вест|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194524/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=3795&idg=1&idb=221&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Според полициски извори, принципот на финансирање во озлогласената армија на [[Осама бин Ладен|бин Ладен]] е прво да се покаже резултат, да убиваат христијани, а потоа добиваат пари. Што повеќе убиени и поголеми злостворства, повеќе пари од командата. Тоа беше случај и со масакрот во Вејце. Како што им ги сечеле и им ги ваделе очите на македонските војници и полицајци паднати во заседата, муџахедините и албанските терористи ги снимале и фотографирале, како доказ, кој послужил за финансирање на [[ОНА]] во [[Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=19 септември 2001|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=14886&idg=2&idb=361&rubrika=Makedonija|title=Масакрот кај Вејце води кон Бин Ладен|publisher=Вест|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200842/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=14886&idg=2&idb=361&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Истрагата потврдила дека масакрот е извршен под водство на еден муџахедин, кој се борел и во [[Чеченија]] и кој повикува на света војна. == Расветлување на масакрот и предавство на патролата == === Полициски началници ја предале патролата кај Вејце === [[Податотека:Патрола Шипковица Бродец.png|thumb|десно|350п|Првата патрола „[[Шипковица]] - [[Бродец (Тетовско)|Бродец]]“ на полицаецот Сашо Гилевски, неколку часа пред масакрот кај [[Вејце]]. Со истите возила загинуваат осумте војници и полицајци од втората патрола „[[Селце (Тетовско)|Селце]] - [[Вејце]]“.]] Според извештајот за настанот, единиците што западнаа во заседата се сретнале со единицата што се враќала од претходната патрола на истото место, едниот џип подзаостанал бидејќи разменувале информации за теренот со единицата што се враќала од таму. Кога пристигнал последниот џип, нападот веќе бил започнат, па џипот проценувајќи ја состојбата се оддалечил од местото за да помогнат оддалеку. Безбедносните сили успеаја и да убијат неколку терористи, но бидејќи истите тие по никоја цена не ги оставаа труповите, денес не се знае точната бројка на убиените терористи. Возилото што малку подзаостанало, само што се доближиле до кривината позади која била заседата, се повлекле и отвориле оган од мала дистанца, за тоа време терористите проверувале кој е жив и го масакрирале, ама бидејќи џипот што заостанал отворил интензивен оган на терористите, не успеале да ги „проверат“ сите повредени, и така некои преживеаа. Постојат документирани докази, дека масакрот кај Вејце е еднаков на предавство, бидејќи на терористите им било сигнализирано по врска дека патролата е веќе тргната и им биле дадени неопходните координати и маршрутата по која требало да се движи патролата. При пребарување на теренот била пронајдена радиостаница „моторола“, чиј сериски број укажувал дека е полициска, па оттаму сомневањата дека [[ОНА|терористите]] цело време, пред и по масакрот, биле во врска со некој од полицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=9 октомври 2001|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=15872&idg=2&idb=378&rubrika=Makedonija|title=Двајца полициски началници од Тетово ја предале патролата кај Вејце|publisher=Вест|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192756/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=15872&idg=2&idb=378&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Во контекст на ова, извори на [[Вест (дневен весник)|Вест]] додаваат дека, неколку дена по масакрот, терористите, во непосредна близина на местото каде што на ѕверски начин беа масакрирани осумтемина припадници на безбедносните сили, поставиле нова заседа што била разбиена. По разбивањето на терористичката група, при пребарувањето на теренот, увидните екипи пронашле „моторола“ со сериски број на апаратот и батеријата, што покажува дека таа била полициска. Се претпоставува дека со „моторолата“ осомничените биле во контакт со терористите. Прв на списокот на осомничени се најде Игор Манојлевски, тогашен началник на Секторот за полиција на СВР [[Тетово]]. За него велат дека, наводно, единствено тој и неговите соработници и локални припадници на ДБК знаеле каде, во каква формација и во кое време ќе се движи комбинираната патрола за [[Вејце]]. За продадената информација бил награден со околу 700.000 швајцарски франци. Наредниот ден по масакрот е уапсен и задржан две недели во притвор. Кај него дома се најдени парите, за кои не можел да го докаже потеклото. На брзо потоа е суспендиран од тоа работно место и е префрлен во [[Скопје]], повторно на началничко место во полициската станица „[[Карпош (населба во Скопје)|Карпош]]“. Цело [[Тетово]] него го посочуваше како предавник, па затоа тој се исели од Тетово. Неговиот татко купи куќа во [[Битола]], но плашејќи се од одмазда на семејствата на загинатите битолски полицајци во Вејце, ја продал куќата и купил друга куќа во една населба во Скопје. Во ревијата „Старт“, Манојлевски демантира дека ја предал патролата.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=29 април 2010|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|title=Осумкратното убиство кај Вејце сè уште нерасветлено|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113621/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|url-status=dead}}</ref> Многу докази укажуваа дека [[ОНА|терористите]] биле известени преку радиоврска за движењето на мешаната полициско-војничка патрола. Беа фатени и сигнали од разговор помеѓу лица од касарната во [[Тетово]] и терористичката група сместена кај [[Вејце]], која ги чекала во заседа македонските бранители после нивното тргнување на доверените војнички задачи. == По масакрот кај Вејце == Грозоморното убиство на осумтемина и ранувањето на шесте припадници на безбедносните сили на Македонија во Вејце, предизвика бран негодувања од сите граѓани во земјата, независно од нивната политичка, верска и национална припадност, и поттикна бројни реакции од речиси сите релевантни политички субјекти во Македонија. Тогашниот портпарол на владата [[Антонио Милошоски]] го оквалификуваше злосторството како „грозен масакр што зборува дека македонската демократија е соочена со борба со монструми, за што немаме друг избор, освен да ги победиме“. Министерката за внатрешни работи [[Доста Димовска]] оцени дека по овој настан безбедносната ситуација значително се влошува. Веднаш по дознавањето за масакрот, во [[Битола]], од каде што потекнуваа некои од настраданите, дојде до голем револт. Револтот кулминираше во безредија низ улиците на Битола во кои четворица беа повредени и беа демолирани четириесет дуќани, претежно на муслимански сопственици. === Реакции од политичките партии и општо === Политичките партии најостро го осудија ѕверското убиство на осумтемина припадници на македонските безбедносни сили и изразија сочувство на семејствата на загинатите. Излезот од кризата, партиите го гледаа во воздржаност на граѓаните од непромислени напади и преземање енергични акции од надлежните служби за одбрана. *[[Податотека:ВМРО-ДПМНЕ-Лого.svg|20п]] '''[[ВМРО ДПМНЕ]]''' – И покрај своето доминантно учество во власта, за што и таа како политичка партија на власт носи одговорност, најгласна во осудите беше ВМРО ДПМНЕ. Таа најостро го осудува злосторството на [[ОНА|терористите]], искажува загриженост од однесувањето на [[Партија за демократски просперитет|ПДП]] и ги повикува граѓаните да се воздржат од какви било акции што ќе бараат дополнително залагање на безбедносните сили на Македонија, кои сега се потребни за разбивање на тероризмот. Партискиот самит или дијалог кај претседателот на државата станува бесцелени ирационален по терористичкиот напад на [[Шар Планина|Шара]], смета наголемата владејачка партија. Со монструозното убиство на Шара за првпат се обединија политичките партии во Македонија и го осудија терористичкиот акт. Како можеме поинаку да ја коментираме изјавата на [[Партија за демократски просперитет|ПДП]], освен како злосторство, која освен жалење не истакна никаква осуда за овој злосторнички чин. Тоа е срамно за една партија, срамно за луѓе кои живеат во [[21 век]], со такви луѓе не може да се води дијалог. Такви непромислени изјави ја преливаат чашата на толеранција кај [[Македонци]]те и кај нас како политичка партија. Подготвени сме да ја браниме Македонија, и нема да направиме ниеден чекор назад во одбраната, беше речено на прес-конференцијата на ВМРО ДПМНЕ. Ставот на партијата е дека загубата што ја потрпе Битола и Македонија со последниот терористички напад над безбедносните сили, не може и не смее да се надомести со атак на недолжните цивили. Нивните животи не можеме да ги вратиме и затоа треба да се погрижиме за оние што останаа по нив. Затоа ВМРО ДПМНЕ смета дека со вакви активности, директно се работи на дополнителна дестабилизација на државата покрај онаа што ја имаат направено терористичките групи. ВМРО ДПМНЕ смета дека токму тоа е целта на терористите, предизвикање одмазднички акции кај македонското население, за потоа истите тие пред меѓународните фактори да ги бараат своите „права“, да ја докажуваат својата „обезправеност“ и да ги справдуваат своите терористички акции. Владејачката партија ги повика сите граѓани совесно и мирно да реагираат во вакви моменти. *[[Податотека:Logo of the SDUM.jpg|20п]] '''[[СДСМ]]''' – Најголемата опозициска партија СДСМ, загинувањето на осумтемина припадници на македонските сили за безбедност го оцени како „подмолно убиство“, обид на албанските терористи да ја негираат сувереноста на целата територија. Ваквите активности на албанските екстремисти се насочени кон тоа да се оневозможи каква било иднина на соживот помеѓу македонскиот народ и националностите. СДСМ е за решителен и брз воен и полициски одговор, доколку Владата не е целосно парализирана одвнатре. Во врска со инцидентите во [[Битола]], Социјалдемократскиот сојуз на Македонија, апелира до граѓаните да се воздржат од ревашизам. Изразуваме сочувство за загубата на младите животи, но сметаме дека граѓаните треба да се воздржат од реакции како оние во Битола и да ги остават надлежните органи на Министерството за внатрешни работи и Армијата на Македонија да си ја вршат својата работа, бидејќи само тие се одговорни за одбраната. *[[Податотека:Demokratska-alternativa.png|20п]] '''[[Демократска алтернатива|ДА]]''' – Според Демократската алтернатива, причините за терористичките активности лежат во неспособноста на Владата и претседателот [[Борис Трајковски]], „да ја согледат крајно сложената состојба и да преземат соодветни мерки за нивно коренито разрешување.“ Да ги повикува албанските партии, „безрезервно да ги насочат своите политички дејствувања и активности во одбрана на интересите на државата, територијалниот интегритет и суверенитет, нејзиниот унитарен карактер и безбедноста на сите граѓани.“ * '''[[Демократска партија на Македонија|ДПМ]]''' – Демократската партија на Македонија изрази загриженост од ескалацијата на настаните и драматични последици. ДПМ смета дека „актуелните настани внесуваат оправдена загриженост кај сите граѓани.“ *'''[[ДПА]]''' – Демократската алијанса на [[Албанци]]те во Македонија оценува дека решавањето на отворените прашања меѓу Албанците и [[Македонци]]те е од заеднички интерес за зачувување на мирот и стабилноста на сите граѓани во Македонија. *[[Податотека:LDP logo.jpg|20п]] '''[[ЛДП]]''' – Либерално демократската партија на Македонија смета дека овој немил настан е потврда на веќе констатираниот факт за неспособноста на првите луѓе на министерствата за одбрана и за внатрешни работи, како и за дволичноста на албанскиот политички фактор во Македонија. Токму затоа, став на ЛДП е првите луѓе на овие министерства да ја преземат одговорноста за овој инцидент преку поднесување оставка. Оставка е побарана и од премиерот [[Љубчо Георгиевски]]. *'''[[ДС]]''' – Демократскиот сојуз за последниот насилнички акт вели дека не само што го загрозува суверенитетот и територијалниот интегритет на земјата, туку е насочен и кон спречување на мирна разрешница на кризата. Оваа партија, покрај барањето за итна и неотповиклива оставка на премиерот Георгиевски, меѓу другото, бара и итно и безусловно враќање на работа на сите отпуштени, предвремено и редовно пензионирани стручни работници во министерствата за одбрана и за внатрешни работи, како и во [[УБК|Агенцијата за разузнување]]. *[[Податотека:LPM.jpg|20п]] '''[[ЛПМ]]''' – Став на Либералната партија на Македонија е дека на сите ни е сосема јасно дека станува збор за [[тероризам]] вперен против суверенитетот и интегритетот на Македонија, безбедноста на нејзините граѓани и е во директна функција за поттикнување на етничка нетолеранција и омраза. Либералната партија го осудува настапот на Партијата за демократски просперитет и нејзиниот водач [[Имер Имери]]. *[[Податотека:Communist star.svg|20п]] '''[[СПМ]]''' – Социјалистичката партија на Македонија констатира дека фактот што македонската патрола била пречекана во заседа, зборува за нестручно и невнимателно раководење со безбедносните сили и крајно време е на местото на партиските „војници“ во [[МВР]] и МО да дојдат стручни и професионални лица. * '''[[Нова демократија (политичка партија)|НД]]''' – Нова демократија најостро ги осудува безумниот грозоморен чин на вооружените терористи, бруталноста на припадниците на самонаречената [[ОНА]] е уште доказ дека намерите на вооружените платеници, шверцери и бандити се да се дестабилизира Македонија. * [[Податотека:Partia_Demokratike_Shqiptare.svg|20п]] '''[[ДПА]]''' – Демократската партија на Албанците оцени дека „по грозоморното убиство на осумте војници од безбедносните структури на Македонија се поалармантно се забележуваат знаци на екстремна етничка поларизација.“ *[[Податотека:PDP logo.png|20п]] '''[[ПДП]]''' – Партијата за демократски просперитет го изрази своето „жалење за инцидентот“ и оцени дека одлагањето на дијалогот е причина за ескалирање на судирите. *[[Податотека:Uck Nla logo.svg|20п]] '''[[ОНА]]''' – Наспроти сите овие осуди од политичките партии во Македонија, политичкиот водач на ОНА (УЧК) [[Али Ахмети]], изјави за „Ројтерс“ преку телефон: „Ние сметаме дека е тоа провокација од македонските сили за со тоа тие да се претстават како жртви.“ Ахмети рекол дека терористите на ОНА отвориле оган, дури откако македонските трупи им се приближиле на нивната позиција и дека ниеден член на ОНА не бил убиен ниту ранет при судирот во [[Вејце]]. *[[Податотека:Flag of Bitola Municipality.svg|30п]] '''[[Битола]]''' – Обраќајќи се во името на граѓаните на Битола, на комеморацијата во Советот на Општината тогашниот градоначалник на Битола, Д-р Златко Вршковски, рече: (...) „Драги сограѓани, најостро и најенергично го осудуваме последниот подмолен, кукавички и терористички чин на албанските терористи. Ова е тажен ден за Битола. Ова е тажен ден за битолчани. Ова е ден за сите граѓани на нашата држава, бидејќи нашиот град им припаѓа и ним. Денеска им оддаваме почит на [[Марјан Божиновски|Марјан]], [[Бошко Најдовски|Бошко]], [[Илче Стојановски|Илче]] и [[Кире Костадиновски|Кире]], млади луѓе кои со сето сре и беа оддадени на тешката и одговорна професија и ги загубија животите, бранејќи ја својата татковина од некои луди идеи, кои никому не донеле добро.“ (...) *[[Податотека:Coat of arms of the Macedonian Orthodox Church.png|20п]] '''[[МПЦ]]''' – Неговото високо преосвештенство митрополитот австралиско - новозеландски и администратор преспанко - пелагониски господин Петар, во своето обраќање, рече: „Ожалостена Македонијо и ожалостени семејства! Трауматичен е денешниот ден за Македонија. Денес, Македонија плаче, плаче за своите чеда. Овие наши мили чеда ги положија своите животи за својата татковина и за Светата Црква, бидејќи беа наши [[Православие|православни]] верници. Денеска служевме заупокоена литургија во сите наши храмови за овие млади чеда, верници и македонски синови, за да настанат нивните души кај душите на праведните покојници. Со нивното загинување за Македонија, се молиме да бидат величествено испратени во [[Небесно Кралство|Царството небесно]], а тие со својата смрт ја победија смртта како нашиот свет спасител [[Исус Христос]]. Оние што пукаа на нив, пукаа и врз достоинството на македонскиот народ и другите малцинства, освен албанското малцинство. Вистината е таа, се покажа дека неверниците и непријателите седат во Парламентот и Владата. Со нив треба да се справиме, за да има мир. Тие прават лицемерие, а можат да го сопрат тероризмот ако сакаат. Но, тие сакаат да ја уништат Македонија. Бог да ние на помош и утеха за семејствата за нивните најмили. Да жалиме со надеж и верба дека има воскресение. Бог да ги прости и да им дари вечен помен.“ === Осуда од Меѓународната заедница за Вејце === Остра осуда за убивањето на осумте македонски војници од страна на албанските екстремисти, следува и од многу држави и претставници на меѓународната јавност со апели за разум. *'''{{знаме|САД}}''' – САД го оценија убивањето на осумте македонски војници и полицајци од страна на албанските екстремисти, во саботниот напад близу до селото [[Вејце]], како „неразбирлив чин на злосторство.“ САД ги повикуваат сите политички партии и групи во Македонија да се приклучат на осудата на овој неразбирлив чин на злосторство и да продолжат со започнатиот процес на политички дијалог, изјави портпаролот на „[[Стејт департмент]]“ - [[Филип Рикер]] на 29 април 2001 година. Американскиот државен секретар, Колин Пауел, од македонскиот претседател [[Борис Трајковски]] добил фотографии од масакрираните тела на убиените македонски херои во близина на Вејце. Притоа рекол дека е загрижен поради тоа и им изразил сочувство на семејствата на загинатите. Проблемите треба да се решаваат со дијалог зашто насилствата значат само скршени семејства и жртви. Не смееме да им дозволиме на терористите да го искриват политичкото помирување. Ние ја поддржуваме демократијата во Македонија, која се соочува со страшливи и кукавички чинови на терористите и терористичките организации, кои се обидуваат да го уништат демократскиот процес во Македонија, рекол Пауел на средбата со претседателот Трајковски. *'''{{знаме|НАТО}}''' – Генералниот секретар на НАТО, [[Џорџ Робертсон]], изјавидека е згрозен од веста за заседата кај [[тетовско]]то село Вејце. Го осудувам кукавичкиот напад. Мојата порака е јасна: насилството мора да запре. Тактиката на терористите нема да успее. Апелирам до политичките водачи на [[ПЈРМ]] да бидат цврсти и да ги удвојат напорите што ги вложуваат во меѓусебниот дијалог. Генералниот секретар на НАТО Џорџ Робертсон најави дека при брзата посета на [[Скопје]] ќе и порача на македонската влада да „даде отпор на оние што користат насилство“, а на албанското малцинство да не ги „поддржува убијците“. Во интервју за германското радио „Дојче Веле“, Робертсон рекол дека на пратениците во македонскиот парламент ќе им порача дека „мора да ги изолираат оние кои користат муниција наместо гласачки кутии, а мнозинското население да се потсети дека сите жители на Македонија се дел од една држава и дека мора да ги одобрат реформите со кои земјата ќе се квалификува за влез во НАТО и [[ЕУ]].“ Робертсон рече дека е наполно јасно оти луѓето на т.н. [[ОНА]] се силеџии, криминалци, екстремисти кои користат насилство иза нив како такви нема место во демократско општество и според тоа „не е толку важно кој збор ќе се користи за нив.“ Тие треба да бидат изолирани, да бидат осудени и маргинализирани“, рекол тој и додал дека зависи од македонскиот парламент и избраните власти дали ќе разговараат со терористите. Мошне тешко е да се контролира границата меѓу [[Македонија]] и [[Косово]], бидејќи се работи за „планинско - шумски и опасен терен“, продолжил Робертсон, но потенцирал дека НАТО во регионот има ангажирано најмодерна техника со која може „да се забележат и најситни работи од огромна оддалеченост.“ „Ги следиме луѓето кои се обидуваат да прошверцуваат оружје во Македонија или се обидуваат да побегнат од неа“, изјавил Робертсон. *'''{{знаме|Велика Британија}}''' – Британскиот министер за надворешни работи, Робин Кук, побара од политичарите во Македонија и во регионот, да ги осудат нападите на албанските терористи и да ги изолираат групите. *'''{{знаме|Русија}}''' – Руската Федерација на чело со [[Владимир Путин]] го осудува терористичкиот напад на албанските екстремисти. Несомнено, тоа е уште еден повик упатен до меѓународната заедница за конечно да се разбуди, соопшти руското министерство за надворешни работи. *'''{{знаме|ЕУ}}''' – Европската комисија веднаш официјално не реагираше на последните насилства, но еден од нејзините портпароли изјави дека - „Една работа е сигурна - насилството не е патот по кој може да се напредува. Ние го осудивме терористичкиот напад во кој животот го загубија припадници на безбедносните сили, но сме критични кон насилно однесување чија цел се луѓе единствено поради нивната етничка припадност.“ Министрите за надворешни работи на ЕУ побарале од Македонија да не прогласува воена состојба како одговор на нападите на албанските терористи и ја повторија својата понуда за идно членство во ЕУ како награда за стабилност. „Прогласувањето воена состојба не е чекор што ЕУ би посакала да го види во моментов“, изјави Шведскиот државен секретар за надворешни работи, Ханс Далгрен, на конференцијата за печатот во малото гратче Нишепинг, каде што министрите за надворешни работи на ЕУ се сретнаа тој викенд. Далгрен изјави дека министрите разговарале за долгорочните можности на [[Балкан]]от и ја подвлече привлечноста за идното членство во ЕУ за сите балкански земји. Можноста Европската Унија да ја употреби оваа долгорочна цел за земјите од регионот во концетриран напор за поголема стабилност и мир, е нешто што беше јасно признато од министрите. Тој рече дека шведскиот министер за надворешни работи Ана Линд и комесарот за надворешни работи Крис Патен ќе отпатуваат во Македонија и [[Албанија]] во текот на неделава, како посредици за стабилноста. Според македонскиот Устав, воената состојба им дава пошироки права на силите за безбедност, и таа мора да биде изгласана од две третини на парламентарното мнозинство, а Далгрен изјави оти не се очекува дека такво мнозинство може да биде обезбедено. *'''{{знаме|Шведска}}''' – Шведската министерка, Ана Линд, која беше актуелна претседавачка со Европската Унија, во разговор со македонскиот министер за надворешни работи, [[Срѓан Керим]], најостро го осудила терористичкиот напад. Линд ветила дека ќе стори сè што е во нејзина моќ да ја забрза помошта за македонскиот буџет кој е оптоварен со безбедносната состојба. *'''Пакт за стабилност во Југоисточна Европа''' –„Западните сили сè уште можат да ги спречат обновените судири меѓу македонската војска и албанските екстремисти пред да прераснат во Балканска војна“, изјавил во [[Букурешт]] координаторот на Пактот за стабилност во Југоисточна Европа Бодо Хомбах. Хомбах истакнува и дека брзата помош од западните влади и од меѓународните организации, „може да ги изолира екстремистите од политичката сцена во Македонија.“ Не можеме да ги спречиме терористите да преминуваат преку границата од Косово, меѓутоа, можеме да ги спречиме да го претворат граѓанското општество во свој заложник“, додал Хомбах. *'''[[Податотека:OSCE logo.jpg|30п]] [[ОБСЕ]]''' – Ситуацијата во Македонија е алармантна, а меѓетничкото насилство нема да помогне за остварување на барањата на етничките Албанци, изјави во Букурешт романскиот министер за надворешни работи и тогашен претседувач со [[ОБСЕ|Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ)]], Мирча Џоана. Џоана истакнува дека етничката омраза и насилството водат до избувнување политички и воени кризи, остро осудувајќи ги терористичките активности на албанските екстремисти во Македонија. „Нападите врз македонските сили за безбедност се акт на кукавичлак од страна на оние, кои се против демократијата и правната држава“, велу Џоана и ги повикал сите етнички групи во Македонија да ја осудат секоја форма на насилство и екстремизам. „ОБСЕ го поддржува соодветниот одговор на македонската армија на активностите на терористите и напорите на Владата на Македонија за запазување на територијалниот интегритет на земјата“, истакнал тогашниот претседувач на ОБСЕ, Џоана. *'''{{знаме|Албанија}}''' – Албанскиот премиер [[Илир Мета]] искажува остра осуда, искрено жалење и длабоко сочувствто за тешкиот инцидент што се случи во близина на тетовското село [[Вејце]] и подмолното убиство на осумте припадници на македонските безбедносни сили. Според соопштението од неговиот кабинет, премиерот Мета смета дека ваквите настани го минираат процесот за решавање на проблемите на Албанците во Македонија и зајакнувањето на соживотот во земјата со политички средств и по демократски пат. Според албанската државна телевизија, претседателите [[Реџеп Мејдани]] и [[Борис Трајковски]] на средбата во Букурешт искажале заеднички став дека надминувањето на недоразбирањата треба да биде со дијалог и по институционален пат. Албанскиот претседател Мејдани додал дека ниту едно прашање во дејствувањето на една држава не е табу, па ниту нејзиниот устав. Во случај на конфликт во Македонија треба да се дејствува веднаш и во потребното време, смета Мејдани, нагласувајќи дека политичкиот дијалог треба да почне веднаш и тоа треба да биде со голема транспарентност. „Дијалогот треба да почне со утврдувањето на изворот на конфликтот, а не да се губи време занимавајќи се со неговите последици“, му рекол албанскиот претседател Мејдани на претседателот Трајковски. *'''{{знаме|UN}} [[Косово]]''' – Тројца водечки албански политичари, членови на Привремениот административен совет на Косово го осудија насилството во Македонија и побараа енергично посредство на меѓународната заедница. „Последниот развој на настаните во Македонија, убиствата и бранот на бегалци предизвикаа загриженост во Косово. Веруваме дека е потребно да се стабилизира ситуацијата во Македонија“, изјави [[Рамуш Харадинај]]. Во соопштението, исто така, се бара чесен и сеопфатен дијалог за решавање на проблемите со меѓународно посредство. „Меѓународната заедница треба енергично да посредува со цел да помогне во дијалогот, како единствено решение на кризата во Македонија“, се вели во соопштението на косовските политичари. === Блокада од месните Албанци при поменот кај Вејце === На 28 април 2003 година, околу 300 локални [[Албанци]] од [[Селце]], [[Лавце]] и [[Вејце]] не дозволија родителите и роднините на осумте масакрирани припадници на македонските безбедносни сили да го посетат местото каде што загинаа нивните синови, да остават цвеќе и да запалат свеќа за помен на нивните души. На тогашниот министер за внатрешни работи [[Хари Костов]] и на тогашните амбасадори на САД и на ЕУ, Лоренс Батлер и Алексис Брунс, Албанците им одговориле дека посетата ја спречиле бидејќи „сè уште не биле залечени раните од жртвите што тие ги имале“. После долги преговори, дури на 16 мај 2003 година за прв и единствен пат, и со многу напори беше одржан поменот.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 мај 2003|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2146&stID=17954|title=Албанците не им даваат на Македонците да го чествуваат масакрот во Вејце|publisher=Дневник|accessdate=2016-11-01}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 мај 2003|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2147&stID=17993|title=Вејце ќе не одвее сите|publisher=Дневник|accessdate=2016-11-01}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 мај 2003|url=http://old.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce463/Tekst12.htm|title=Албанците не им дозволија на Македонците да го одбележат масакрот кај Вејце|accessdate=2016-11-01}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Спомен обележја за загинатите === Во чест на [[Миле Јаневски]], денес средното општинско училиште СОУ „Миле Јаневски - Џингар“ во неговиот роден град [[Македонска Каменица]] го носи неговото име. За хероите од Вејце се посветени две песни, „Кај село Вејце“ и „Осум бигори на Македонија“. Пред неколку години имаше сериозни размислувања од [[МПЦ]] осумте жртви од масакрот кај Вејце, кој на најбрутален начин беа мачени, ѕверски касапени со ножеви и живи запалени, да се прогласат за маченици. МПЦ тогаш додаваше дека постојат иницијативи и за многу други личности што учествувале во борбите за создавање и одбрана на македонската држава, како на пример [[Карпош]], водач на народното востание против турското ропство во 1689 година, да се прогласат за маченици. На [[28 април]] [[2010]] година, 9 години после крвавиот масакр, на местото каде што беа масакрирани припадниците на безбедносните сили била поставена спомен-плоча.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=3 мај 2010|url=http://www.vest.mk/?ItemID=21CB64D4CD82D84A8D8773F1A3AC6167|title=Поставена спомен-плоча за масакрираните кај Вејце|publisher=Вест|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304211330/http://www.vest.mk/?ItemID=21CB64D4CD82D84A8D8773F1A3AC6167|url-status=dead}}</ref> Неколку дена подоцна, спомен-плочата била искршена од непознати сторители, највероватно жители на околните места.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=3 мај 2010|url=http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=0AB708FDD306E6449ED616A87B85AACA|title=Искршена спомен-плочата на бранителите кај тетовско Вејце|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Амнестија за хашките случаи === На [[19 јули]] [[2011]] година со Автентичното толкување на Законот за амнестија сторителите беа амнестирани од страна на [[Собранието на Македонија]], со гласење на пратениците од владејачката [[ВМРО-ДПМНЕ]] и [[ДУИ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=31 октомври 2012|url=http://sitel.com.mk/ustavniot-sud-ja-potvrdi-amnestijata-na-hashkite-sluchai|title=Уставниот суд ја потврди амнестијата на хашките случаи|publisher=Сител|accessdate=2015-06-04}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Речиси сите загинати во Вејце се масакрирани со тврди предмети и ножеви, додека биле ранети и живи, а потоа и живи запалени, сето тоа се коси со [[Женевска конвенција|Женевската конвенција]] и другите норми на војување, со што настанот е доволен доказ дека извршителите и нарачателите требаа да бидат изведени пред домашните судови а потоа и пред меѓународниот суд за воени злосторства во [[Хаг]]. Сите докази и материјали, во форма на дигитален запис, биле испратени до меѓународниот суд за воени злосторства. Меѓу петте оформени Хашки предмети за воени злосторства направени во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|2001 година во Македонија]], е и досието за водството на [[ОНА]] во кое е опфатен и масакрот кај [[Вејце]]. Судот во [[Хаг]] го процесуираше само [[Случај Љуботен (2001)|случајот Љуботен]], а станатите четири - Мавровски работници, [[Липковско Езеро|Липковска брана]], [[Непроштено]] и водство на [[ОНА]], Трибуналот ги врати во Македонија, за да се процесуираат и судски завршат во Македонија. [[Собрание на Македонија|Собранието на Македонија]] на 24 јули 2011 година, со 62 гласа “за”, го усвои автентичното толкување на законот за амнестија, со што ги затвори хашките случаи, а со тоа и масакрот кај [[Вејце]]. Меѓутоа, меѓународното право и практика не познаваат амнестија на воени злосторства, дека тие не застаруваат и дека врз нив има универзална јурисдикција. Оттука, државата може некогаш да реши повторно да ги активира и процесуира овие воени злосторства. Семејствата на масакрираните бранители, многу тешко и болно ја прифатија одлуката на пратениците, но според нив нема да дозволат крвавиот настан да избледи, да се ревидира, или да остане незабележан во историјата на македонскиот народ.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=30 ноември 2012|url=http://fokus.mk/ne-e-dozvolena-amnestija-za-voeni-zlostorstva-i-drzhavite-sekogash-mozhat-da-gi-obnovat-zaprenite-sudski-postapki/|title=Не е дозволена амнестија за воени злосторства и државите секогаш можат да ги обноват запрените судски постапки!|publisher=Фокус|accessdate=2015-06-04|archive-date=2015-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512101511/http://fokus.mk/ne-e-dozvolena-amnestija-za-voeni-zlostorstva-i-drzhavite-sekogash-mozhat-da-gi-obnovat-zaprenite-sudski-postapki|url-status=dead}}</ref> == Стихови за масакрот == {{Цитатник|''Оваа земја раѓала херои и предавници, јунаци и проклетници, македонски. Куршум по куршум те убивал, камен на камен те налегнал, душман по душман те изодел, па се изгорел... [[Масакр кај Карпалак|Карпалак]], Вејце, [[Љуботенски бачила, 2001|Љуботен]], народе не ги заборавај, јунаци таму загинаа за Македонија. Тој што те предал и проколнал колнат ќе биде до века, пак сонце ќе нè огрее откај планините...''}} {{Цитатник|''Кај село [[Вејце]], на [[Шар Планина]], темен се облак надвисна над осум цвета мајкини, мајкини чеда најмили. Темен се облак распука, слана по Шара распосла над осум цвета мајкини во цутот да ги изгори... Осум ми цвета свенаа, осум ми солзи капнаа... кој облак пушти на небо, клетви му мајки фрлаат, срцето црно негово орлите да го колваат.''}} == Галерија == <gallery> Податотека:Жртвите од Вејце.png|Жртвите од масакрот кај Вејце Податотека:Игор Костески.jpeg|[[Игор Костески]] во текот на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната 2001]] како припадник на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] Податотека:Миле Јаневски - Џингар.png|[[Миле Јаневски]] - Џингар Податотека:Марјан Божиновски1.png|[[Марјан Божиновски]] (лево) како граничен полицаец на [[македонско-грчка граница]] Податотека:Роберт Петковски1.png|[[Роберт Петковски]] (скроз лево), постар водник во [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]], како падобранец Податотека:Бошко Најдовски.jpeg|[[Бошко Најдовски]] во полициска униформа Податотека:Kire-Kostadinovski1.png|[[Кире Костадиновски]] во полициска униформа Податотека:Споменик за загинатите Волци.jpeg|Споменик посветен за загинатите припадници на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] во масакрот кај Вејце во касарната Илинден Податотека:Споменик за загинатите полицајци во масакрот кај Вејце.jpeg|Споменик за загинатите полицајци во масакрот кај Вејце во [[битолско]]то село [[Породин]] Податотека:Споменик на Роберт Петковски.png|Споменик посветен за [[Роберт Петковски]] во родното село [[Бунарџик]] Податотека:Memorial of Bosko Najdovski in Dolno Orizari (Bitola).jpg|Спомен на [[Бошко Најдовски]] во село [[Долно Оризари (Битолско)]] </gallery> == Поврзано == * [[Заседа Лисец (2001)]] * [[Масакр кај Карпалак]] * [[Љуботенски бачила, 2001|Масакр кај Љуботенски бачила]] * [[Воен конфликт во Македонија, 2001]] == Наводи == {{reflist}} {{макМасакр}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=sJbyiBnbI94 Стојанче Ангелов ја објаснува заседата кај Вејце на лице место] * [https://www.youtube.com/watch?v=APur6raogKA Интервју со Сашо Гилевски сведок за масакрот кај Вејце] * [https://www.youtube.com/watch?v=VuhmO6vwvIo Стојанче Ангелов оддава почит за масакрираните во Вејце] {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] [[Категорија:Масакри во Македонија|П]] [[Категорија:Масакри врз Македонци|П]] [[Категорија:Војни на Македонија]] [[Категорија:Тероризам во Македонија]] [[Категорија:Албански сепаратизам во Македонија]] [[Категорија:Албански воени злосторства во Воениот конфликт во Македонија]] aoyiz7mw6tskn5abxyk0jn8cpsg6wpq 5629707 5629706 2026-09-18T07:44:01Z Buli 2648 /* Наводи */ 5629707 wikitext text/x-wiki {{infobox military conflict |conflict = Масакрот кај Вејце |partof = [[Воен конфликт во Македонија, 2001]] |image = [[Податотека:Масакрот кај Вејце.png|380п]] |date = [[28 април]] [[2001]] во околу 17:45 часот |place = на патот помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] на [[Шар Планина|Шара]] |casus = |territory = |result = Терористи и муџахедини во заседа го извршуваат најкрвавиот и најбруталниот масакр во поновата [[историја на Македонија]]. Тогашната безбедносна ситуација значително се влошува, [[Македонија]] е на раб на војна. |combatant1 = {{знаме|Македонија}}<br /> * [[Податотека:Грб на БСН Волци.png|37п]] [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] * [[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|28п]] СВР Битола |combatant2 = [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Ослободителна Народна Армија|ОНА]] <br /> * [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|13п]] 112 регионална бригада „Мујдин Алиу“ * [[Image:Flag of Jihad.svg|border|22px]] Муџахедини <ref>{{Наведена мрежна страница|date=15 март 2002|url=http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|title=Mujahedin in Macedonia, or, an enormous embarrassment for the West|publisher=Pravda.ru|accessdate=2015-01-05|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205184634/http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 октомври 2001|url=http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|title=NLA Mujahedeens commited the Vejce slaughter|publisher=A1 TV|accessdate=2015-01-05|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205184634/http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|url-status=dead}}</ref> |commander1 = [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Борис Трајковски]]<br /> [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Љубчо Георгиевски]]<br /> [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Доста Димовска]]<br />[[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Панде Петровски]]<br />[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|23п|МВР]] [[Ристо Галевски]]<br />[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|25п]] [[Роберт Петковски]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}}<br />[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|23п]] [[Марјан Божиновски]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}} |commander2 = [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Али Ахмети]]<br />[[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Даут Харадинај]]<br /> [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Г’зим Острени]]<br /> [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Талат Џафери]]<br /> [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Хазби Лика]] |strength1 = Патрола од 16 припадници на безбедносните сили |strength2 = Измеѓу 30 до 80 терористи и муџахедини<ref>{{Наведена мрежна страница|date=18 март 2006|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1671&stID=5302|title=За ОНА се бореле 150 муџахедини|publisher=Дневник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2015-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206014434/http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1671&stID=5302|url-status=dead}}</ref> |casualties1 = 8 масакрирани војници и полицајци |casualties2 = Неколку убиени терористи и муџахедини }} '''Масакр кај Вејце''' — најкрвав и најбрутален масакр во поновата [[историја на Македонија]]. Масакрот се случил на [[28 април]] [[2001]] година во 17:45 часот откако од заседа и ѕверски биле убиени, а потоа масакрирани и живи запалени осуммина специјалци и полицајци припадници на специјалните единици [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]] и на „Посебната единица на СВР Битола“. Покрај осуммина убиени, имало и шестмина повредени. При нападот, од колоната успеало да се извлече последното возило и да јави за невидениот масакр. Иако нападнати од заседа и во безизлезна правлива кривина, на планинскиот пат помеѓу селата [[Селце (Тетовско)|Селце]] и [[Вејце]] - [[тетовско]], војниците и полицајците давале получасовен отпор, бранејќи го суверенитетот и територијалниот интегритет на [[Македонија]]. Вејце од 2001 останува во колективната меморија на Македонците како место на беспримерно злосторство, симбол на можеби најстрашното од мноштвото предавства со кои е исполнета македонската историја, најголем пораз на државните институции од група терористи и бандити, зашто до денес не се оформи, а камоли да се заокружи некаква судска разврска и некој да биде земен на одговорност. == Заднина == [[Податотека:Vejce Vilage in the region of highland of Sharra -Tetovo Rep.Of Macedonia.jpg|thumb|лево|230п|Поглед кон [[Шар Планина|шарпланинското]] село [[Вејце]], 9 км оддалечено од [[Тетово]].]] [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Воениот конфликт]] неофицијално во Македонија започнал кон крајот на [[јануари]] [[2001]] година во пограничното село [[Танушевци]]. По двонеделни препукувања, бојното поле се префрлило во [[Тетово]]. Во месноста Кале во [[Тетово]], на [[14 март]] биле регистрирани вооружени напади врз безбедносната полиција. Веќе на [[23 март]], од страна на властите во [[Македонија]] била донесена одлука за голем напад врз позициите на [[ОНА]]. [[АРМ|Македонската армија]] им нанела голем пораз на припадниците на [[ОНА]]. Според некои извори, [[Албанци]]те сепак не биле спремни и не очекувале таков напад во тоа време од страна на македонската полиција. После успешната акција за освојување на [[Тетовско Кале|Тетовското Кале]], стивнаа вооружените пресметки. Се сметаше дека терористите беа целосно разбиени од територијата на [[Македонија]]. Две недели пред масакрот кај [[Вејце]] немало никакви борби. Ова е можеби една од причините за високиот број на жртви. Во меѓувреме имаше секој ден рутински контроли, кој до [[28 април]] [[2001]] завршија мирни и без некакви инциденти или борби. == Настан == [[Податотека:Миле Јаневски.jpg|thumb|десно|350п|Водникот [[Миле Јаневски|Миле Јаневски - Џингар]] управувајќи војнички хамер, март или април 2001 година. Непосредно пред да се случи заседата кај Вејце, водникот [[Бобан Трајковски]] бил во хамерот кои го управувал Миле. Двајцата после тоа се убиени и масакрирани.]] [[Податотека:Илче Стојановски.png|thumb|десно|250п|[[Илче Стојановски]] († 24&nbsp;г.)]] На [[28 април]] [[2001]] година, комбинираната патрола, составена од 16 припадници на безбедносните сили, и тоа осум од [[Баталјон за специјални намени „Волци“|Баталјонот за специјални намени „Волци“]] при [[Армија на Македонија|АРМ]] и осум од Посебната единица на СВР [[Битола]], во 17 часот тргнала на задача од касарната во [[Тетово]] и требало да се врати околу 20 часот. Биле распоредени по четворица во две лади ниви и два хамера. Пред селото [[Селце]], кај чешмата, направиле мала пауза каде се сретнале со претходната патрола, која се враќала од селото [[Бродец (Тетовско)|Бродец]]. Во разговорот им сугерирале да се вратат зашто немало потреба да одат во [[Вејце]], но тоа не било прифатено. Дисциплинирано и професионално патролата без проблеми поминала низ селото Селце и по тесен планински правлив пат се упатила кон селото Вејце. Во околу 17:45 часот на патот помеѓу селата [[Селце]] и [[Вејце]] - [[тетовско]], патролата навлегла во тесна, непрегледна кривина, засечена од двете страни со косини до три метри визочина. Кога првите три возила навлегле во кривината, во вид на потковица, од три страни биле нападнати од терористите. Се пукало од золји, снајпери, бомби, рачни минофрлачи, пиштоли и друго автоматско оружје. Се пукало без престанок од 17:45 до 18:20 часот. Припадниците на безбедносните сили биле изненадени и непоготвени, но сепак почнале да излегуваат од возилата и да даваат отпор, но станале отворени цели, така што многумина веднаш биле смртно погодени. Со првото возило „хамер“, во кое биле четири припадници на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]], управувал [[Миле Јаневски]]. Откако стивнала канонадата од истрели од страна на терористите, прв од возилото излегол Миле Јаневски, кој иако бил ранет, успеал да залегне под возилото и да дава отпор. На совозачот [[Бобан Трајковски]], само што излегол од возилото, смртно му се нанесени неколку рани. Како резултат на хеморалгичен шок, порадни огнострелан канал на срцето и загубата на поголемо количество крв, Бобан умира. Тоше Крстевски уште во „хамерот“ бил ранет во левата подлактица и градниот кош, со што бил онеспособен да се брани.<ref name="MK"/> Излегол од возилото и се упатил назад кон последното возило „лада нива“ каде што биле битолските полицајци, кои не биле на видик на напаѓачите, за да му укажат прва помош. При повлекувањето Тоше Крстевски бил повторно погоден, сега во десната предна страна на градниот кош. Потоа заедно со командирот на патролата Кире Крстев се спуштиле по стрмнината и слегле до реката [[Пена]] и во 21:15 часот, стигнале во село [[Селце (Тетовско)|Селце]] каде биле прифатени од „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|волците]]“. Со санитетско возило Тоше Крстевски бил пренесен во [[Воена болница|воената болница]] во [[Скопје]], каде што му се санирани раните. Четвртиот „волк“ од првото возило Бранко Стојковски задобил најтешки повреди во стомакот (две влезни рани и повреди на внатрешните органи). Сепак, тој успеал да излезе од клопката и заедно со преживеаните полицајци, пешки стигнал до село Селце, од каде со санитетско возило бил префрлен во воената болница во Скопје, каде што му се извршени неколку тешки хирурски зафати, со што му е спасен животот. Уште при првите истрели, тројцата полицајци [[Марјан Божиновски]], [[Кире Костадиновски]] и [[Бошко Најдовски]], зазеле позиции зад возилото, но, за жал, брзо се здобиле со тешки рани од кои некои се смртоносни. Четвртиот нивни колега [[Илче Стојановски]], успеал да се повлече и да стигне до третото возило „хамер“, каде што заедно со ранетиот „волк“ [[Игор Костески]] давале отпор. Преку мобилниот телефон Илче Стојановски се јавил на двапати кај неговиот претпоставен во базата во [[Тетово]] и му пренесол дека се нападнати, дека има ранети и загинати и бара да им се испрати итна помош, која за жал, не ја добиле. Еден близок другар на Илче има изјавено:''„...му го препознав гласот и му реков на командирот да се вратиме и да им помогнеме.“'' Уште еднаш очајнички и беспомошно се јави гласот на Илче преку радиостаница:<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 ноември 2006|url=http://www.makedonskosonce.com/broevis/2006/sonce646.pdf/24_26_vejce.pdf|title=Кои се тастерите што ја предадоа патролата?|publisher=Македонско Сонце|accessdate=2015-01-05|archive-date=2009-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090408013344/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2006/sonce646.pdf/24_26_vejce.pdf|url-status=dead}}</ref> {{Цитатник|'''Нема потреба повеќе да ни доаѓате во помош. Сите ќе изгинеме за Македонија...<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 ноември 2006|url=http://de.scribd.com/doc/46590066/%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B2%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%98%D1%86%D0%B5#scribd|title=Масакрот кај Вејце|publisher=Македонско Сонце|accessdate=2015-01-05}}</ref>}}''' И радиостаницата замолкна. Така загинуваат [[Игор Костески]] и [[Илче Стојановски]]. Третото возило од колоната војничкиот „хамер“ го возел потпоручникот Кире Крстев од [[Свети Николе]]<ref name="MK">Миливој Костески: [https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2020&all=1&fulltext=1&timeup=2&show=1&q=%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D1%98%20%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%D0%B5%D1%98%D1%86%D0%B5&read=0e5ff9487f04218&fbclid=IwAR3UK3dv0kGGXeBhnbPAf7khuX4wNKKm9go8Paisqj1rxMzBF1QFD3CUCt8 Истражниот судија до денес не повел истрага], Време, 23.11.2006.</ref>, кој наедно бил и командир на патролата. Остануваат дилемите зошто како командир на патрола, наместо во првото се наоѓа во третото возило.<ref name="MK"/> Потоа, зашто го земал да го вози „хамерот“ кога [[Роберт Петковски]] бил задолжен со возилото, а според кажувањето на неговиот татко Тоде, Роберт повеќепати му кажувал дека во негово присуство, за жива глава не го давал „хамерот“ да го вози друг. Покрај војничката среќа има нелогичност, како тоа Кире Крстев го напушта возилото, ја искачува и преминува стрмнината на патот висока неколку метри, без куршум да го погоди, ги напушта колегите, се спушта до реката [[Пена]], а потоа и до селото [[Селце (Тетовско)|Селце]], каде што го прифаќаат неговите колеги „волци“.<ref name="MK"/> Постариот водник [[Роберт Петковски]], како совозач на „хамерот“, излегол од возилото и на самата врата смртно бил погоден во десното рамо и главата и паднал веднаш мртов. Со куршуми бил погоден и во левата и десната потколеница. Водникот Јонче Дончев седел зад Роберт и кога почнал нападот, го скршил прозорецот и дејствувал од возилото.<ref name="MK"/> Кога ја проценил ситуацијата како безизлезна, го напуштил возилото и се повлекол назад до четвртото возило од колоната кај „лада нива“ кај дугите четворица битолски полицајци. При повлекувањето, во пределот на [[‘Рбетен столб|рбетниот столб]] бил повреден од шрапнел од бомба, на која полицајците му ставаат газа. Им пренесол на полицајците дека од претходните три возила нема преживеани и затоа им предложил да го напуштат местото без да дејствуваат борбено. Водникот [[Игор Костески]], од задното седиште, се префрлил на возачкото, кое веќе го напуштил командирот Кире Крстев и се обидел со маневрирање на тесниот пат да го донесе „хамерот“ во коса, заштитна позиција, која би служела како заклон за дејствување. Во тие кратки мигови на одлука и размислување, на нишан од терористите и соочен со смртта, тоа што го направил Игор е вистински, професионален, војнички и херојски подвиг. По се изгледа уште на воланот Игор бил изрешетан со седум смртоносни куршуми. Нешто подоцна, за да бидат сигурни во неговата смрт, терористите, од непосредна близина, со пиштол му пукаат во чело и во десното стапало. Во четвртото и последно возило „лада нива“ имало четворица полицајци од [[Битола]]. Прво, нејасно е и сомнително заостанувањето на ова возило од колоната, односно од договореното растојание за движење на возилата од патролата. Исто така, дали случајно, не се навлезени во кривината ина видното поле за напад на терористите. Кога го слушнале пукањето, тие без да видат што се случува со претходните возила, се вратиле десетина метри наназад, излегле од возилото, се затскриле, но не дејствувале. Кога до нив дошле двајцата ранети „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|волци]]“ кои им кажале дека нема други преживеани, се спуштиле по стрмнината кон реката [[Пена]], при што се здобиле со огреботини по рацете од гранките на шумата. Околу 19:30 часот пристигнале во село Селце, каде што биле прифатени од „волците“ а потоа и пренесени во воената болница во Скопје. Навистина и тие преку радио врска и мобилен телефон јавиле на базата околу 18:00 часот дека патролата е нападната и бараче помош. Генералштабот на АРМ информацијата дека е нападната патролата ја добива во 18:10 часот, но помош од никаде не добила, ниту со борбени возила, ниту со хеликоптери.<ref>„Масакрот во Вејце од 2001 година“, Миливој Костески, Скопје - 2011 година, стр. 38 - 47</ref> [[Податотека:Изгорен хамер кај Вејце.PNG|thumb|десно|300п|Изгорен војнички хамер кај Вејце]] [[Податотека:Местото на злосторот кај Вејце1.PNG|thumb|десно|300п|Кога влегла патролата во кривината, која тогаш не била асфалтирана, морале да ја намалат брзината, бидејќи кривината е многу остра. Во моментот кога возилата се движеле право започнал нападот односно заседата врз македонските бранители. Бил отворен оган со автоматско оружје, но воедно биле и испукани неколку проектили од [[РПГ]] коишто ги имаат погодено возилата.]] [[Податотека:Местото на злосторот кај Вејце2.PNG|thumb|десно|300п|Слика од точното место каде што се масакрирани осуммте бранители, на пола пат помеѓу [[Шар Планина|шарпланинските]] села [[Селце]] и [[Вејце]], во месноста ''Бреза''. Бидејќи огнот при нападот бил вкрстен, од сите страни летале куршуми, највероватно терористите биле засолнети позади земјиот ѕид покрај патот, но исто така и одозгора е пукано врз патролата. Терористите биле распоредени во форма на потковица, а џиповите и хамерите биле засипани со гранати и куршуми буквално од сите страни.]] [[Податотека:Сашо Гилевски.png|thumb|десно|300п|Сашо Гилевски - Качо пред [[тетовско]]то село [[Бродец (Тетовско)|Бродец]] на [[28 април]] [[2001]] година, неколку часа пред да се случи масакрот кај [[Вејце]]. Гилевски е еден од првите кој пристигнуваат на местото каде што се масакрирани телата на неговите другари и соборци.]] По оружениот напад кој траел дваесеттина минути, врз мртвите тела е направен грозоморен масакр, а тројца сè уште со знаци на живот биле живи запалени. Веднаш по осумкратното убиство, очевидци кои присуствувале на увидот потврдија дека специјалците биле ѕверски касапени и мачени со ножеви, а потоа живи запалени.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=2002|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|title=Осумкратното убиство кај Вејце сè уште нерасветлено|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113621/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|url-status=dead}}</ref> По убиството, бандата ги масакрирала жртвите, а потоа се повлекла во шарпланинските села и се упатила кон граничниот реон, од каде што пребегнала во [[Косово]]. Според сведоштва на очевидец, кој успеал да се спаси од масакрот - во заседата биле неколку десетици луѓе, меѓу кои и луѓе со долги бради и ножеви со кои го завршиле масакрот до крај. Станува збор веројатно за муџахединска група, која имала свој штаб и дејствувала под команда на [[Даут Харадинај]]. Терористите убиле со пукање само една од жртвите, додека другите седум биле сечени на парчиња или биле живи изгорени. [[Даут Харадинај]] бил шеф на [[КЗК|Косовскиот заштитен корпус]], а било лесно да се идентификува, бидејќи бил без една рака откако ја загубил другата при инцидент со мина. Неговиот брат [[Рамуш Харадинај]], исто така, е под сомнение дека е одговорен за убиствата барем на 50-ина косовски [[Срби]]. Според очевидецот кој бил ранет со три куршуми и врз кои се извршени три сложени операции, заседата била поставена на добро подготвено место, терористите биле распоредени во форма на потковица па џиповите и хамерите биле засипани со гранати и куршуми буквално од сите страни.<ref>„Татковино, за што загинавме?“, Македонска книга 2002, стр. 103 ─ 104.</ref> Неколкумина од полицајците и војниците што успеале да излезат од возилата, биле покосени и паѓале веднаш крај нив. Тој бил погоден трипати и благодарејќи само на среќата и на оние неколку десетина секунди дури терористите се спуштале кон труповите на македонските бранители, успеал да скокне во провалија и оттаму да се повлече неколку стотина метри подалеку од местото на грозоморниот чин. Кога излегол од провалијата, наишол на средовечен [[Албанци|Албанец]] со мало дете кој нешто работел на една ливада. Му го ставил ножот под грклан, и, благодарејќи на детето, за кое му станало жал, не ги убил на самото место. Само му наредил на Албанецот да го симне до првиот пункт на македонските безбедносни сили. Подолу Албанецот му предложил да ја земе колата, да го скрие во сеното и така да го извлече до [[Тетово]]. Се разбира, тоа било само трик за да биде предаден. Иако со тешки рани, кога видел дека Албанецот не се враќа и дека ќе го предаде, ранетиот продолжил надолу, криејќи се низ шумичките. За своја среќа наишол на полициска патрола која се обидувала да им пружи помош на настраданите кај [[Вејце]]. Тој ја негира приказната дека некој Албанец наводно го скрил под сеното и го спасил. Сашо Гилевски, припадник на Посебната единица на СВР [[Битола]], е еден од првите кој пристигнуваат на кобното место. Тој масакрот го опишува вака: [[Податотека:РПС Вратница Битолска чета ПЕП.jpg|thumb|десно|300п|Битолска чета на [[Посебна Единица за Поддршка|Посебната Единица]] во РПС Вратница, 1999 година. На сликата се од лево [[Бошко Најдовски]], [[Илче Стојановски]] и [[Кире Костадиновски]]. Сите заедно загинуваат во масакрот кај Вејце.]] : ''„Се движам чекор по чекор во неизвесност дали бранителите се живи, да не се ранети, не знам дали напаѓачите сè уште се таму. И веднаш една од дилемите е пред мене, Илче лежи под возилото, се гледа само до колена. Во ногата имаше голема рана. Се наведнав и почнав да го влечам, кога го свртив на лицето, што да видам, гркланот му беше разнесен, откорнат... Се шокирав. Не знаев каде да ги ставам моите прсти за да видам дали има пулс. Не можев да се воздржам. Свеста ми се заврти, почнав да повраќам.“''<ref>{{Наведена мрежна страница|date=23 февруари 2008|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=147808&idg=8&idb=2306|title=Прстите ми се зариваа во изгорените тела на другарите|publisher=Вест|accessdate=2015-01-05}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> И додава: : ''„Истрчав, ама што да видам: [[Марјан Божиновски|Марјан]], [[Кире Костадиновски|Кире]] и [[Бошко Најдовски|Бошко]] горат. Малку потаму лежеа мртви и припадниците на „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|Волците]]“, тие не беа запалени. Очигледно беше изживувањето врз нив. Беа удирани со кундаци по лицето, на еден мозокот му беше истурен, очите им беа вадени со нож. Беа потурени со газија, мирисот се чувствуваше во воздухот. Бошко и Кире лежеа еден до друг во пламен, а Марјан беше малку понастрана од нив. Гореа како свеќи. : ''„Знаев дека [[Кире Костадиновски|Кире]] имаше прстен со црн камен. [[Марјан Божиновски|Марјан]] го препознав по висината, а [[Бошко Најдовски|Бошко]] по тоа што беше покрупен. Толку беа јагленисани, што кога ги подигавме на едниот му се откачи ногата. Каде и да ја ставев, раката ми пропаѓаше во месото. Кревајќи ги, сите прсти од рацете ми беа изгорени, ама самиот си ветив дека ќе ги однесам [[Битола]] за достојно да бидат погребани. Нема да ги оставам на ѕверовите и дивите животни во планина да ги растргаат.“''<ref>{{Наведена мрежна страница|date=1 мај 2013|url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=EA3890304BFCC94DAFBB990072E09505|title=Сведоштво на Сашо Гилевски - Качо, преживеан кај Вејце. Гореа како свеќи|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308034117/http://www.utrinski.mk/?ItemID=EA3890304BFCC94DAFBB990072E09505|url-status=dead}}</ref> Многу докази укажуваа дека терористите биле известени преку радиоврска за движењето на мешаната полициско-војничка патрола. Според полициски извори, само неколку дена по грозоморниот настан, имало обид за уште една заседа во близина на истото место. Меѓутоа, полицијата навреме ја откри заседата и ја разби терористичката група. Полициска радиостаница „моторола“ беше пронајдена на местото, што укажуваше на тоа дека терористите цело време биле во постојан контакт со некои членови од полицијата во [[Тетово]]. Наредниот ден по масакрот, на 29 април 2001 година, по утринското хеликоптерско извидување на теренот, околу 11:50 часот, формирана е увидна екипа во состав: јавниот обвинител од [[Тетово]] ''Борис Милосавлевски'', претседателот на Основниот суд Тетово ''Џемаили Арифи'', истражниот судија при Основниот суд Тетово ''Нехад Исмаили'', претставници на [[АРМ]] и на крим-техника при [[МВР]] [[Скопје]]. Во 13:00 часот екипата излегува на терен и почнала со увидот, кој траел до 14:30 часот, при што е констатирана следната состојба. При извршениот увид на местото на настанот се пронајдени четири возила со кои се превезувале припадниците на безбедносните сили, од кои првите две биле целосно изгорени („хамер“ и „лада нива“), а под нив локви од крв. Другите две возила биле оштетени со проектили од огнено оружје, при што „хамерот“ бил целосно изрешетен, а кај воланот се пронајдени локви од крв. „Хамерот“ со маневрирање бил донесен во напречна одбранбена положба во однос на позициите на терористите. Кога стигнале првите припадници на безбедносните сили, го нашле „хамерот“ заглавен во брзина, но ги немале клучевите за вклучување на возилото. Во близината на возилото се пронајдени поголем број чаури од минофрлачки ракети и автоматско оружје, пиштолска муниција, парчиња од експлодирана бомба, изгорени панцири, два шлема, мобилен телефон, многу траги од крв и неколку екстремитети од изгорени делови на човечки тела. Во две од колибите што се наоѓаа во непосредна близина на патот, во правец кон селото [[Вејце]], пронајдени се проектили од автоматско оружје, рамка од автоматска пушка, ќебиња, двоглед, кујнски прибор и остатоци од храна, што укажува дека терористите претходно престојувале во колибите. Врз основа на овој и на другите извештаи и изјави е поведена постапка за преземање истражни дејства против непознати лица за кривично дело најтешки форми на тероризам. Истражниот судија ''Нехад Исмаили'' не ја почнува навреме постапката, со оправдување дека преживеаните сè уште се во шок-состојба. Но, за жал, таква постапка не е поведена ни до ден денес, по изминување повеќе од седумнаесет години од масакрот. === Многу дилеми за масакрот === Постојат многу нејасности околу масакрот кај Вејце. На каква задача била испратена патролата и тоа токму на тоа место, до сега одговор никој не дал. Од 16 члена половина загинале и тоа по четворица [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]] и четворица полицајци. Се поставило прашањето како е можно тројца ранети [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]] да бидат пуштени, а командирот на патролата да помине без никакви рани? Нејасно е исто така зошто четвртото полициско возило лада нива заостанало зад вообичаеното договорено растојание меѓу возилата во движење и не навлегло во кривината на смртта. Останува енигма зошто полицајците од ова возило не дејствувале и не им помагале на колегите кои крвавеле и умирале? Во книгата „Масакрот во Вејце од 2001 година“ од Миливој Костески, татко на загинатиот Игор во масакрот, тој во неговата книга наведува разни гласини, кои тој ги пренесува како размисла и можеби можна варијанта. Додека еден од тешко ранетите лежел на патот и се преправел дека е мртов на крај слушнал разговор на [[Српски јазик]]: „''Ајде идемо, доста је било!''“ Друга гласина е дека наводно еден час по нападот на патролата, преку радиоврска во командата е јавено: „''Задачата е завршена, дојдете да си ги подигнете труповите''“. Во прилог на тоа дека патролата е жртвувана се и следниве два момента: Неколку дена пред масакрот, врховниот командант за специјални намени повлекува триесетина [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]], членови на [[ВМРО-ДПМНЕ]] за да бидат на сигурно до него, а и да ја чуваат претседателската резиденција на [[Водно]]. Втор момент е пројавеното сомневање околу правењето на списокот за патролата, која се знаело дека ќе биде жртвувана. На 27 април 2001 година во 20:30 часот [[Игор Костески]] добива повик од неговата мајка. Таа го прашува што е таа врева во позадината. Игор одговара: ''„Некои се прават многу паметни, правиме претумбации во смените, некои не сакаат да одат во патрола, болни се, глупости. Нервозен сум, ми иде да прснам!“''. Според сознанија на неделникот „[[Македонско сонце]]“, теренот односно местото ''Бреза'' или ''Брезовица'' каде што се случи грозоморниот масакр врз телата на загинатите или во моментот на дејствието можеби (ранетите) припадници на безбедносните сили на РМ, во 90 проценти се ливади. Шума има само на ивиците и на меѓите. Изворот ја познава секоја педа на [[Шар Планина]]. Тој претпоставува дека терористите дошле од [[Косово]] и се движеле во правец на месноста ''Плоче'', односно ''Кучибаба''. И наместо да се симнат кон селото [[Вејце]], кое го контролираат безбедносните сили на РМ, преку планинските сртови и месноста ''Дупин Камен'', за кое се зборува дека има подземни пештери, терористите дошле до кобното место ''Бреза(овица)''. Се претпоставува дека една друга група дошла од страна на познатиот планински премин кај [[Караниколичко Езеро|Караниколичките езера]], кој тетовчани го викаат Караниколичка шија. Ливадите се протегаат над селото [[Селце]], терористичко упориште кое беше исчистено веднаш во акцијата на безбедносните сили за неутрализирање на опасноста врз градот [[Тетово]]. Во оваа комбинирана акција на специјалните сили на македонската полиција и Армијата, која траеше неколку дена, за првпат беа употребени тенковците [[Т-55]] и пристигнатите „Летечки тенкови - хеликоптери“ „[[Ми-24]]“ - купени од [[Украина]]. Во оваа акција беа расчистени и терористичките упоришта на [[Тетовско Кале|Тетовското Кале]], во селата [[Лавце]] и [[Ѓермо]], а подоцна дејствијата се насочија кон високото планинско село Вејце. Тогаш највисоките полициски и армиски функционери велеа дека се разбиени терористичките групи и дека тие преку преминот [[Кобилица (планински врв)|Кобилица]] бегаат кон [[Косово]]. Истите „фукционери“ изјавуваа дека теренот се чисти од мини, а притоа се запленети големи количества оружје, кое не можело да се собере во пет камиони. Покрај оптимистичките најави за разбивање на терористичките банди, сепак разузнувачките информации говореа дека тие ги консолидираат редовите и дека сериозно се подготвуваат за нови екстремистички акции на територијата на Македонија. Тоа се потврди во нивната акција, односно класична воена заседа, која се случи меѓу селата Селце и Вејце и се претвори во невиден масакр. === Биланс од крвавиот пир на терористите === ==== Жртви ==== [[Податотека:Dzingar,_bust_in_Mak._Kamenica.JPG|thumb|десно|300п|Спомен биста на Миле Јаневски - Џингар во неговиот роден град [[Македонска Каменица]].]] [[Податотека:Spomenik-Marjan-Bozhinovski-branitel-2001-Ivanjevci.JPG|thumb|300п|Споменикот на [[Марјан Божиновски]] пред зградата на месната заедница во селото [[Ивањевци]]]] {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#bbbbbb;" ! Прип. !! Име !! class="unsortable" | Од !! class="sortable" | Начин на погинување !! Години |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Роберт Петковски]]''' |[[Бунарџик]] |Беспомошното и мртво тело на Роберт со нож е бодено по нозете и гениталните органи. Смртта кај Роберт настанала како резултат на тешките раскинувања на левата мозочна полутопка кои настанале под дејство на проектил исфрлен од огнострелно оружје од близина. Покрај во пределот на главата и десната рака, со проектили е погоден во десната и левата потколеница, кога Роберт излегувал од „хамерот“ и бил во исправена положба. |† 27 |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Бобан Трајковски]]''' |[[Куманово]] |Смртта кај Бобан настанала како резултат на хеморалгичен шок поради огнострелен канал на срцето и загуба на поголемо количество крв. При обдукцијата на телото на Бобан се констатирани три убодни рани на десната страна од градниот кош, една прободна рана во пределот на подлактницата, една прострелна повреда во градниот кош, една прострелна рана на десната надлактница, како и нагмечување на главата со кундак. |† 28 |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Миле Јаневски]]''' |[[Македонска Каменица]] |На Миле исто така, со кундак од пушка му е згмечена, разнесена главата, а низ телото има осум канални повреди предизвикани од огнострелно оружје и вртлежи од „кинески“ нож. Смртта кај Миле настанува насилно со нагмечување на мозокот поради дејство на потврда динамична сила со кундак од пушка во пределот на челната регија. На неговото тело се пронајдени и осум канални повреди, предизвикани од огнострелно оружјеи со нож претходно бил онеспособен за полесно да биде масакриран. |† 30 |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Игор Костески]]''' |[[Драчево]] |Причината за смртта на Игор е насилна и настанала како резултат на нагмечување на мозочното стебло предизвикано од огнострелна повреда во челото каде што му е пукано од пиштол, додека давал знаци на живот, од непосредна близина. Ако загинал зад воланот додека маневрирал со „хамерот“, загадочна е раната и големата расеченица на левото стапало, и отсечените три прсти на десната рака. Рачниот часовник застанат беше во 18:12 часот. Дали запрел од компресија и експлозија или сам го стопирал Игор, со што сакал да ни соопшти дека во тој миг животот му престанал. Терористите ги понесле прстите со себе како трофеи за да ја наплатат завршената задача. |† 25 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Марјан Божиновски]]''' |[[Горно Оризари]] |Иако Марјан се здобил со повеќе огнострелни рани, додека давал знаци на живот, бил запален од терористите, при што неговото тело е целосно јагленисано од изгореници од четврти степен, со одвоени долни екстремитети. |† 27 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Кире Костадиновски]]''' |[[Горно Оризари]] |Смртта кај Кире настанала како резултат на развивање на тешко шокова состојба предизвикана од дејствување на проектили во пределот на градниот кош и стомакот, како и поради изгореници и труење од јаглерод моноксид, што му е пронајден во белите дробови, од што се извлекува заклучок дека бил запален додека сè уште давал знаци на живот. |† 24 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Бошко Најдовски]]''' |[[Долно Оризари]] |Бошко додека бил тешко ранет, од близина му е пукано во неговото чело, за да потоа биде запален и целосно изгорен. |† 25 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Илче Стојановски]]''' |[[Породин]] |Смртта на Илче настанала како резултат на здобиените прострелни рани во пределот на главата и стомакот. Со кундак од пушка му е разнесена брадата а со нож му се нанесени рани на рацете и нозете. Не е докажано дали контузијата на брадата предизвикана со удари од кундак на пушка и горењето на долните екстремитети, терористите го извршиле додека бил сè уште жив или мртов. Телото од целосно изгорување го спасиле првите „[[Единица за специјални задачи „Тигар“|тигри]]” што пристигнале на местото на масакрот. |† 24 |} Треба да се спомне дека тројцата полицајци од [[Битола]] биле поставени еден до друг до нивната „лада нива“, со главите свртени кон „хамерот“ и запалени. Останува енигма, зошто се запалени само загинатите полицајци, а не и „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|волците]]“ и на кого му е испратена таквата порака. Нелогичност има и ако се анализираат снимките од целосно изгорените први две возила од патролата. Ако биле погодени во прв момент со тромблонски мини, тие целосно би биле разнесени и изгорени, заедно со бранителите во нив. Според начинот на извршување на масакрот, кој траел десетина минути, предизвиканите рани можеле да го направат добро обучени специјалци и ладнокрвни убијци. Но, бидејќи раководството на [[ОНА]] никогаш не обелодени дека во својата формациска воена структура има специјална единица, тогаш со право се наметнува прашањето, кој го изврши масакрот, по чија наредба, со каква цел и за колкава парична награда. === Кобното претчувство на Игор Костески === [[Игор Костески]] со себе носел секогаш нотес каде што си ги запишал своите мисли. Таткото на Игор, Миливој Костески, објавил книга под името ''Смртта ме гушна'' од неговиот нотес каде можат да се читаат сите негови мисли. Стихозбирката ''Смртта ме гушна'' претставува посмртно издание на загинатиот водник, припадник на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|Баталјонот за специјални намени „Волци“]] при [[Армија на Македонија|АРМ]]. Во книгата поместени се шеесеттина песни, каде Костески пее за [[Македонија]], за љубовта, копнежот, чекањето, но исто така и за смртта и за своето кобно претчувство. Така на едно место ќе рече: {{quote|''„Пролетва на [[Скопска Црна Гора]] и [[Шар Планина|Шара]], наместо кокичиња 'ртеше највеличественото македонско достоинство кое се полева, а можеби и ќе се полее и со мојата младешка крв без да го почувствувам вкусот на плодовите. Ќе биде како што Бог сака!?“''| '''Игор Костески''' (†26), напишано неколку часа пред масакрот кај Вејце<ref>{{Наведена мрежна страница|date=16 октомври 2006|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=1012&stID=5976&pR=5|title="Смртта ме гушна" од Игор Костески|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113629/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=1012&stID=5976&pR=5|url-status=dead}}</ref>}} == Сторителите на масакрот кај Вејце== === Учество на домашни, странски терористи и муџахедини === [[Податотека:Муџахедини во Македонија 2001 година.png|thumb|300п|десно|Муџахедини во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Македонија 2001 година]]. Муџахедините на сликата се Рифат Мујота, Бекир Халими, Мохамеда Али Н. и Јетула Хари (Командант Гури). Дел од нив се од [[Косово]], [[Саудиска Арабија]] и [[Турција]]. Според весникот [[Вечер (дневен весник)|Вечер]], околу 150 радикални исламски платеници во 2001 се бореле на страната на [[ОНА]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 октомври 2014|url=http://sitel.com.mk/mudzhahedini-vo-makedonija-dojdoa-se-borea-zaminaa-sega-se-tuka-nivnite-uchenici-0|title=Муџахедини во Македонија: Дојдоа, се бореа, заминаа – сега се тука нивните ученици|publisher=Сител|accessdate=2015-06-04|archive-date=2014-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219194812/http://www.sitel.com.mk/mudzhahedini-vo-makedonija-dojdoa-se-borea-zaminaa-sega-se-tuka-nivnite-uchenici-0|url-status=dead}}</ref>]] Полициската белешка, насловена како „сознанија за грозоморното убиство крај селото [[Вејце]], [[Тетовско]]“, била заведена под број 470/13 ноември 2001, пишуваше „Време“. Според полициската белешка, како што наведува „Време“, масакрот го раководеле Шинаси Исмаили или попознат како командант Хоџа, Иљас Цека - Ќори, и Билал Цека - Брада, тројцата од [[Косово]]. Иљаз Цела бил задолжен со два милиона германски марки да ги исплати странските војници-платеници од западните земји, муџахедини и доброволци од земјава. Билал Цека, пак, бил припадник на Косовската разузнавачка служба и еден од главните организатори на снабдување на [[Ослободителна војска на Косово|ОВК]] со оружје. Од „домашните“ учесници во акцијата, покрај [[Хазби Лика]], биле наведени и [[Иса Лика|Иса Лика - Илир]], Раим Сами - Зогу, [[Изаир Сами|Изаир Сами - Шурли]], Асим Бајрами - Пуча, Енвер Рифати - Џаџи, Исак Абдурамани, Муарем Велиу, Екрем Вејсели, Фадил Османи, Љуљзим Ислами, Ибрахим Емини, Џават Џемаили, Башким Рустеми - Кими, Хајри Османи, Хисен Џемаили, Абаз Емини и Рамадан Емини. Повеќето од нив се од [[Тетовско]], а неколкумина од селото [[Вејце]]. Се спомнува исто така [[Г’зим Острени]], кои во телевизиско интервју изјавувал дека ја огранизирал заседата кај Вејце. Неколку години по 2001 година е уапсен неговиот телохранител, за којшто се шпекулираше дека поседувал пиштол кој припаѓал на еден од војниците загинати кај Вејце. Дел од извршителите биле добро обучени како поранешни припадници на [[Ослободителна војска на Косово|ОВК]] од [[Косово]]. Тие неколку дена пред нападот се подготвувале и вршеле обука во логорот во [[Косово]] кој се наоѓал во непосредна близина со границата со [[Македонија]]. Диверзантско-терористичката група имала конкретно задача да ја ликвидира живата сила од патролата и да ги уништи возилата и воената техника. Тие, во содејство со група терористи од [[Тетовско]], ја организирале заседата и го извршиле терористичкиот напад врз патролата на македонските безбедносни сили, за што имале широка поддршка и од месното население. По нападот некои од нив се засолниле во селата [[Вејце]], [[Бродец (Тетовско)|Бродец]] и [[Бозовце]], а некои се повлекле во [[Косово]], при што го минирале патот по кој се повлекувале, пишувало во службената белешка на [[МВР]], наведе „Време“.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=16 октомври 2006|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=2090&stID=69565&pR=24|title=Имаше ли победени и поразени во војната меѓу Македонците и Албанците?|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05}}{{Мртва_врска|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Постојат конкретни сознанија за учество на странски муџахедини во масакрот кај Вејце. Имено, [[Али Ахмети]] соработувал со оџата од [[Слупчане]], кој неодамна донел муџахединска група, а под водство на еден муџахедин што се борел во [[Чеченија]] е извршен и масакрот во Вејце.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=18 март 2006|url=http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1655&stID=4513|title=За ОНА се борат фундаменталисти и муџахедини|publisher=Дневник|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012749/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1655&stID=4513|url-status=dead}}</ref> Припадниците на [[ОНА]] имале цврсти врски со исламските фундаменталисти, како финансиски така и воени, потврдуваат странски, но и домашни разузнавачки извори. Во оваа цврста алка, која функционира повеќе години, е вклучен и политичкиот водач на албанските терористи, [[Али Ахмети]]. Постојат сигурни докази дека тој подолго време има директни врски со Јакуп Асипи, оџа од кумановското село [[Слупчане]], кој за време на молитвите го повикува месното население на света војна - џихад. Асипи, кој важи за локален духовен водач, под "своја капа" ги има и соработниците на Ахмети - [[Даут Харадинај]], Малич Ндрецај и [[Хисни Шаќири]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 октомври 2014|url=http://vecer.mk/makedonija/dojdoa-se-borea-i-si-zaminaa-sega-se-na-red-nivnite-uchenici|title=Муџахедините се тука две децении, а во Сирија и Ирак се нивните ученици|publisher=Вечер|accessdate=2015-06-04|archive-date=2014-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014141151/http://vecer.mk/makedonija/dojdoa-se-borea-i-si-zaminaa-sega-se-na-red-nivnite-uchenici|url-status=dead}}</ref> Оџата од [[Слупчане]] пред извесно време престојувал во една арапска земја, се претпоставува [[Саудиска Арабија]], од каде што со група муџахедини дошол на [[Косово]], по што му се изгубила трагата. Се претпоставува дека муџахедините, обучени за извршување терористички акции, се префрлени во Македонија. === Масакрот кај Вејце води кон Осама бин Ладен === Од почетокот на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воената криза]] се тврди дека во редовите на овдешните [[ОНА|албански терористи]] се борат муџахедините поврзани со [[Осама бин Ладен|бин Ладен]]. Постојат докази, велат непосредните сознанија на безбедносните органи, дека мозокот и раката што го стори морничавиот масакр на осумтемина војници и полицајци во тетовско [[Вејце]], на 28 април 2001, се токму муџахедини од терористичката армија на [[Осама бин Ладен]], кои цело време им помагаат и се борат во редовите на албанските терористи. Дека во Македонија заедно со припадниците на ОНА дејствуваат муџахедини е потврдено и по нападот врз осумте македонски специјалци кај Вејце.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=31 март 2001|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=3795&idg=1&idb=221&rubrika=Makedonija|title=Во Македонија се обидел да се инфилтрира и Осама Бин Ладен|publisher=Вест|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194524/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=3795&idg=1&idb=221&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Според полициски извори, принципот на финансирање во озлогласената армија на [[Осама бин Ладен|бин Ладен]] е прво да се покаже резултат, да убиваат христијани, а потоа добиваат пари. Што повеќе убиени и поголеми злостворства, повеќе пари од командата. Тоа беше случај и со масакрот во Вејце. Како што им ги сечеле и им ги ваделе очите на македонските војници и полицајци паднати во заседата, муџахедините и албанските терористи ги снимале и фотографирале, како доказ, кој послужил за финансирање на [[ОНА]] во [[Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=19 септември 2001|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=14886&idg=2&idb=361&rubrika=Makedonija|title=Масакрот кај Вејце води кон Бин Ладен|publisher=Вест|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200842/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=14886&idg=2&idb=361&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Истрагата потврдила дека масакрот е извршен под водство на еден муџахедин, кој се борел и во [[Чеченија]] и кој повикува на света војна. == Расветлување на масакрот и предавство на патролата == === Полициски началници ја предале патролата кај Вејце === [[Податотека:Патрола Шипковица Бродец.png|thumb|десно|350п|Првата патрола „[[Шипковица]] - [[Бродец (Тетовско)|Бродец]]“ на полицаецот Сашо Гилевски, неколку часа пред масакрот кај [[Вејце]]. Со истите возила загинуваат осумте војници и полицајци од втората патрола „[[Селце (Тетовско)|Селце]] - [[Вејце]]“.]] Според извештајот за настанот, единиците што западнаа во заседата се сретнале со единицата што се враќала од претходната патрола на истото место, едниот џип подзаостанал бидејќи разменувале информации за теренот со единицата што се враќала од таму. Кога пристигнал последниот џип, нападот веќе бил започнат, па џипот проценувајќи ја состојбата се оддалечил од местото за да помогнат оддалеку. Безбедносните сили успеаја и да убијат неколку терористи, но бидејќи истите тие по никоја цена не ги оставаа труповите, денес не се знае точната бројка на убиените терористи. Возилото што малку подзаостанало, само што се доближиле до кривината позади која била заседата, се повлекле и отвориле оган од мала дистанца, за тоа време терористите проверувале кој е жив и го масакрирале, ама бидејќи џипот што заостанал отворил интензивен оган на терористите, не успеале да ги „проверат“ сите повредени, и така некои преживеаа. Постојат документирани докази, дека масакрот кај Вејце е еднаков на предавство, бидејќи на терористите им било сигнализирано по врска дека патролата е веќе тргната и им биле дадени неопходните координати и маршрутата по која требало да се движи патролата. При пребарување на теренот била пронајдена радиостаница „моторола“, чиј сериски број укажувал дека е полициска, па оттаму сомневањата дека [[ОНА|терористите]] цело време, пред и по масакрот, биле во врска со некој од полицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=9 октомври 2001|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=15872&idg=2&idb=378&rubrika=Makedonija|title=Двајца полициски началници од Тетово ја предале патролата кај Вејце|publisher=Вест|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192756/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=15872&idg=2&idb=378&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Во контекст на ова, извори на [[Вест (дневен весник)|Вест]] додаваат дека, неколку дена по масакрот, терористите, во непосредна близина на местото каде што на ѕверски начин беа масакрирани осумтемина припадници на безбедносните сили, поставиле нова заседа што била разбиена. По разбивањето на терористичката група, при пребарувањето на теренот, увидните екипи пронашле „моторола“ со сериски број на апаратот и батеријата, што покажува дека таа била полициска. Се претпоставува дека со „моторолата“ осомничените биле во контакт со терористите. Прв на списокот на осомничени се најде Игор Манојлевски, тогашен началник на Секторот за полиција на СВР [[Тетово]]. За него велат дека, наводно, единствено тој и неговите соработници и локални припадници на ДБК знаеле каде, во каква формација и во кое време ќе се движи комбинираната патрола за [[Вејце]]. За продадената информација бил награден со околу 700.000 швајцарски франци. Наредниот ден по масакрот е уапсен и задржан две недели во притвор. Кај него дома се најдени парите, за кои не можел да го докаже потеклото. На брзо потоа е суспендиран од тоа работно место и е префрлен во [[Скопје]], повторно на началничко место во полициската станица „[[Карпош (населба во Скопје)|Карпош]]“. Цело [[Тетово]] него го посочуваше како предавник, па затоа тој се исели од Тетово. Неговиот татко купи куќа во [[Битола]], но плашејќи се од одмазда на семејствата на загинатите битолски полицајци во Вејце, ја продал куќата и купил друга куќа во една населба во Скопје. Во ревијата „Старт“, Манојлевски демантира дека ја предал патролата.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=29 април 2010|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|title=Осумкратното убиство кај Вејце сè уште нерасветлено|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113621/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|url-status=dead}}</ref> Многу докази укажуваа дека [[ОНА|терористите]] биле известени преку радиоврска за движењето на мешаната полициско-војничка патрола. Беа фатени и сигнали од разговор помеѓу лица од касарната во [[Тетово]] и терористичката група сместена кај [[Вејце]], која ги чекала во заседа македонските бранители после нивното тргнување на доверените војнички задачи. == По масакрот кај Вејце == Грозоморното убиство на осумтемина и ранувањето на шесте припадници на безбедносните сили на Македонија во Вејце, предизвика бран негодувања од сите граѓани во земјата, независно од нивната политичка, верска и национална припадност, и поттикна бројни реакции од речиси сите релевантни политички субјекти во Македонија. Тогашниот портпарол на владата [[Антонио Милошоски]] го оквалификуваше злосторството како „грозен масакр што зборува дека македонската демократија е соочена со борба со монструми, за што немаме друг избор, освен да ги победиме“. Министерката за внатрешни работи [[Доста Димовска]] оцени дека по овој настан безбедносната ситуација значително се влошува. Веднаш по дознавањето за масакрот, во [[Битола]], од каде што потекнуваа некои од настраданите, дојде до голем револт. Револтот кулминираше во безредија низ улиците на Битола во кои четворица беа повредени и беа демолирани четириесет дуќани, претежно на муслимански сопственици. === Реакции од политичките партии и општо === Политичките партии најостро го осудија ѕверското убиство на осумтемина припадници на македонските безбедносни сили и изразија сочувство на семејствата на загинатите. Излезот од кризата, партиите го гледаа во воздржаност на граѓаните од непромислени напади и преземање енергични акции од надлежните служби за одбрана. *[[Податотека:ВМРО-ДПМНЕ-Лого.svg|20п]] '''[[ВМРО ДПМНЕ]]''' – И покрај своето доминантно учество во власта, за што и таа како политичка партија на власт носи одговорност, најгласна во осудите беше ВМРО ДПМНЕ. Таа најостро го осудува злосторството на [[ОНА|терористите]], искажува загриженост од однесувањето на [[Партија за демократски просперитет|ПДП]] и ги повикува граѓаните да се воздржат од какви било акции што ќе бараат дополнително залагање на безбедносните сили на Македонија, кои сега се потребни за разбивање на тероризмот. Партискиот самит или дијалог кај претседателот на државата станува бесцелени ирационален по терористичкиот напад на [[Шар Планина|Шара]], смета наголемата владејачка партија. Со монструозното убиство на Шара за првпат се обединија политичките партии во Македонија и го осудија терористичкиот акт. Како можеме поинаку да ја коментираме изјавата на [[Партија за демократски просперитет|ПДП]], освен како злосторство, која освен жалење не истакна никаква осуда за овој злосторнички чин. Тоа е срамно за една партија, срамно за луѓе кои живеат во [[21 век]], со такви луѓе не може да се води дијалог. Такви непромислени изјави ја преливаат чашата на толеранција кај [[Македонци]]те и кај нас како политичка партија. Подготвени сме да ја браниме Македонија, и нема да направиме ниеден чекор назад во одбраната, беше речено на прес-конференцијата на ВМРО ДПМНЕ. Ставот на партијата е дека загубата што ја потрпе Битола и Македонија со последниот терористички напад над безбедносните сили, не може и не смее да се надомести со атак на недолжните цивили. Нивните животи не можеме да ги вратиме и затоа треба да се погрижиме за оние што останаа по нив. Затоа ВМРО ДПМНЕ смета дека со вакви активности, директно се работи на дополнителна дестабилизација на државата покрај онаа што ја имаат направено терористичките групи. ВМРО ДПМНЕ смета дека токму тоа е целта на терористите, предизвикање одмазднички акции кај македонското население, за потоа истите тие пред меѓународните фактори да ги бараат своите „права“, да ја докажуваат својата „обезправеност“ и да ги справдуваат своите терористички акции. Владејачката партија ги повика сите граѓани совесно и мирно да реагираат во вакви моменти. *[[Податотека:Logo of the SDUM.jpg|20п]] '''[[СДСМ]]''' – Најголемата опозициска партија СДСМ, загинувањето на осумтемина припадници на македонските сили за безбедност го оцени како „подмолно убиство“, обид на албанските терористи да ја негираат сувереноста на целата територија. Ваквите активности на албанските екстремисти се насочени кон тоа да се оневозможи каква било иднина на соживот помеѓу македонскиот народ и националностите. СДСМ е за решителен и брз воен и полициски одговор, доколку Владата не е целосно парализирана одвнатре. Во врска со инцидентите во [[Битола]], Социјалдемократскиот сојуз на Македонија, апелира до граѓаните да се воздржат од ревашизам. Изразуваме сочувство за загубата на младите животи, но сметаме дека граѓаните треба да се воздржат од реакции како оние во Битола и да ги остават надлежните органи на Министерството за внатрешни работи и Армијата на Македонија да си ја вршат својата работа, бидејќи само тие се одговорни за одбраната. *[[Податотека:Demokratska-alternativa.png|20п]] '''[[Демократска алтернатива|ДА]]''' – Според Демократската алтернатива, причините за терористичките активности лежат во неспособноста на Владата и претседателот [[Борис Трајковски]], „да ја согледат крајно сложената состојба и да преземат соодветни мерки за нивно коренито разрешување.“ Да ги повикува албанските партии, „безрезервно да ги насочат своите политички дејствувања и активности во одбрана на интересите на државата, територијалниот интегритет и суверенитет, нејзиниот унитарен карактер и безбедноста на сите граѓани.“ * '''[[Демократска партија на Македонија|ДПМ]]''' – Демократската партија на Македонија изрази загриженост од ескалацијата на настаните и драматични последици. ДПМ смета дека „актуелните настани внесуваат оправдена загриженост кај сите граѓани.“ *'''[[ДПА]]''' – Демократската алијанса на [[Албанци]]те во Македонија оценува дека решавањето на отворените прашања меѓу Албанците и [[Македонци]]те е од заеднички интерес за зачувување на мирот и стабилноста на сите граѓани во Македонија. *[[Податотека:LDP logo.jpg|20п]] '''[[ЛДП]]''' – Либерално демократската партија на Македонија смета дека овој немил настан е потврда на веќе констатираниот факт за неспособноста на првите луѓе на министерствата за одбрана и за внатрешни работи, како и за дволичноста на албанскиот политички фактор во Македонија. Токму затоа, став на ЛДП е првите луѓе на овие министерства да ја преземат одговорноста за овој инцидент преку поднесување оставка. Оставка е побарана и од премиерот [[Љубчо Георгиевски]]. *'''[[ДС]]''' – Демократскиот сојуз за последниот насилнички акт вели дека не само што го загрозува суверенитетот и територијалниот интегритет на земјата, туку е насочен и кон спречување на мирна разрешница на кризата. Оваа партија, покрај барањето за итна и неотповиклива оставка на премиерот Георгиевски, меѓу другото, бара и итно и безусловно враќање на работа на сите отпуштени, предвремено и редовно пензионирани стручни работници во министерствата за одбрана и за внатрешни работи, како и во [[УБК|Агенцијата за разузнување]]. *[[Податотека:LPM.jpg|20п]] '''[[ЛПМ]]''' – Став на Либералната партија на Македонија е дека на сите ни е сосема јасно дека станува збор за [[тероризам]] вперен против суверенитетот и интегритетот на Македонија, безбедноста на нејзините граѓани и е во директна функција за поттикнување на етничка нетолеранција и омраза. Либералната партија го осудува настапот на Партијата за демократски просперитет и нејзиниот водач [[Имер Имери]]. *[[Податотека:Communist star.svg|20п]] '''[[СПМ]]''' – Социјалистичката партија на Македонија констатира дека фактот што македонската патрола била пречекана во заседа, зборува за нестручно и невнимателно раководење со безбедносните сили и крајно време е на местото на партиските „војници“ во [[МВР]] и МО да дојдат стручни и професионални лица. * '''[[Нова демократија (политичка партија)|НД]]''' – Нова демократија најостро ги осудува безумниот грозоморен чин на вооружените терористи, бруталноста на припадниците на самонаречената [[ОНА]] е уште доказ дека намерите на вооружените платеници, шверцери и бандити се да се дестабилизира Македонија. * [[Податотека:Partia_Demokratike_Shqiptare.svg|20п]] '''[[ДПА]]''' – Демократската партија на Албанците оцени дека „по грозоморното убиство на осумте војници од безбедносните структури на Македонија се поалармантно се забележуваат знаци на екстремна етничка поларизација.“ *[[Податотека:PDP logo.png|20п]] '''[[ПДП]]''' – Партијата за демократски просперитет го изрази своето „жалење за инцидентот“ и оцени дека одлагањето на дијалогот е причина за ескалирање на судирите. *[[Податотека:Uck Nla logo.svg|20п]] '''[[ОНА]]''' – Наспроти сите овие осуди од политичките партии во Македонија, политичкиот водач на ОНА (УЧК) [[Али Ахмети]], изјави за „Ројтерс“ преку телефон: „Ние сметаме дека е тоа провокација од македонските сили за со тоа тие да се претстават како жртви.“ Ахмети рекол дека терористите на ОНА отвориле оган, дури откако македонските трупи им се приближиле на нивната позиција и дека ниеден член на ОНА не бил убиен ниту ранет при судирот во [[Вејце]]. *[[Податотека:Flag of Bitola Municipality.svg|30п]] '''[[Битола]]''' – Обраќајќи се во името на граѓаните на Битола, на комеморацијата во Советот на Општината тогашниот градоначалник на Битола, Д-р Златко Вршковски, рече: (...) „Драги сограѓани, најостро и најенергично го осудуваме последниот подмолен, кукавички и терористички чин на албанските терористи. Ова е тажен ден за Битола. Ова е тажен ден за битолчани. Ова е ден за сите граѓани на нашата држава, бидејќи нашиот град им припаѓа и ним. Денеска им оддаваме почит на [[Марјан Божиновски|Марјан]], [[Бошко Најдовски|Бошко]], [[Илче Стојановски|Илче]] и [[Кире Костадиновски|Кире]], млади луѓе кои со сето сре и беа оддадени на тешката и одговорна професија и ги загубија животите, бранејќи ја својата татковина од некои луди идеи, кои никому не донеле добро.“ (...) *[[Податотека:Coat of arms of the Macedonian Orthodox Church.png|20п]] '''[[МПЦ]]''' – Неговото високо преосвештенство митрополитот австралиско - новозеландски и администратор преспанко - пелагониски господин Петар, во своето обраќање, рече: „Ожалостена Македонијо и ожалостени семејства! Трауматичен е денешниот ден за Македонија. Денес, Македонија плаче, плаче за своите чеда. Овие наши мили чеда ги положија своите животи за својата татковина и за Светата Црква, бидејќи беа наши [[Православие|православни]] верници. Денеска служевме заупокоена литургија во сите наши храмови за овие млади чеда, верници и македонски синови, за да настанат нивните души кај душите на праведните покојници. Со нивното загинување за Македонија, се молиме да бидат величествено испратени во [[Небесно Кралство|Царството небесно]], а тие со својата смрт ја победија смртта како нашиот свет спасител [[Исус Христос]]. Оние што пукаа на нив, пукаа и врз достоинството на македонскиот народ и другите малцинства, освен албанското малцинство. Вистината е таа, се покажа дека неверниците и непријателите седат во Парламентот и Владата. Со нив треба да се справиме, за да има мир. Тие прават лицемерие, а можат да го сопрат тероризмот ако сакаат. Но, тие сакаат да ја уништат Македонија. Бог да ние на помош и утеха за семејствата за нивните најмили. Да жалиме со надеж и верба дека има воскресение. Бог да ги прости и да им дари вечен помен.“ === Осуда од Меѓународната заедница за Вејце === Остра осуда за убивањето на осумте македонски војници од страна на албанските екстремисти, следува и од многу држави и претставници на меѓународната јавност со апели за разум. *'''{{знаме|САД}}''' – САД го оценија убивањето на осумте македонски војници и полицајци од страна на албанските екстремисти, во саботниот напад близу до селото [[Вејце]], како „неразбирлив чин на злосторство.“ САД ги повикуваат сите политички партии и групи во Македонија да се приклучат на осудата на овој неразбирлив чин на злосторство и да продолжат со започнатиот процес на политички дијалог, изјави портпаролот на „[[Стејт департмент]]“ - [[Филип Рикер]] на 29 април 2001 година. Американскиот државен секретар, Колин Пауел, од македонскиот претседател [[Борис Трајковски]] добил фотографии од масакрираните тела на убиените македонски херои во близина на Вејце. Притоа рекол дека е загрижен поради тоа и им изразил сочувство на семејствата на загинатите. Проблемите треба да се решаваат со дијалог зашто насилствата значат само скршени семејства и жртви. Не смееме да им дозволиме на терористите да го искриват политичкото помирување. Ние ја поддржуваме демократијата во Македонија, која се соочува со страшливи и кукавички чинови на терористите и терористичките организации, кои се обидуваат да го уништат демократскиот процес во Македонија, рекол Пауел на средбата со претседателот Трајковски. *'''{{знаме|НАТО}}''' – Генералниот секретар на НАТО, [[Џорџ Робертсон]], изјавидека е згрозен од веста за заседата кај [[тетовско]]то село Вејце. Го осудувам кукавичкиот напад. Мојата порака е јасна: насилството мора да запре. Тактиката на терористите нема да успее. Апелирам до политичките водачи на [[ПЈРМ]] да бидат цврсти и да ги удвојат напорите што ги вложуваат во меѓусебниот дијалог. Генералниот секретар на НАТО Џорџ Робертсон најави дека при брзата посета на [[Скопје]] ќе и порача на македонската влада да „даде отпор на оние што користат насилство“, а на албанското малцинство да не ги „поддржува убијците“. Во интервју за германското радио „Дојче Веле“, Робертсон рекол дека на пратениците во македонскиот парламент ќе им порача дека „мора да ги изолираат оние кои користат муниција наместо гласачки кутии, а мнозинското население да се потсети дека сите жители на Македонија се дел од една држава и дека мора да ги одобрат реформите со кои земјата ќе се квалификува за влез во НАТО и [[ЕУ]].“ Робертсон рече дека е наполно јасно оти луѓето на т.н. [[ОНА]] се силеџии, криминалци, екстремисти кои користат насилство иза нив како такви нема место во демократско општество и според тоа „не е толку важно кој збор ќе се користи за нив.“ Тие треба да бидат изолирани, да бидат осудени и маргинализирани“, рекол тој и додал дека зависи од македонскиот парламент и избраните власти дали ќе разговараат со терористите. Мошне тешко е да се контролира границата меѓу [[Македонија]] и [[Косово]], бидејќи се работи за „планинско - шумски и опасен терен“, продолжил Робертсон, но потенцирал дека НАТО во регионот има ангажирано најмодерна техника со која може „да се забележат и најситни работи од огромна оддалеченост.“ „Ги следиме луѓето кои се обидуваат да прошверцуваат оружје во Македонија или се обидуваат да побегнат од неа“, изјавил Робертсон. *'''{{знаме|Велика Британија}}''' – Британскиот министер за надворешни работи, Робин Кук, побара од политичарите во Македонија и во регионот, да ги осудат нападите на албанските терористи и да ги изолираат групите. *'''{{знаме|Русија}}''' – Руската Федерација на чело со [[Владимир Путин]] го осудува терористичкиот напад на албанските екстремисти. Несомнено, тоа е уште еден повик упатен до меѓународната заедница за конечно да се разбуди, соопшти руското министерство за надворешни работи. *'''{{знаме|ЕУ}}''' – Европската комисија веднаш официјално не реагираше на последните насилства, но еден од нејзините портпароли изјави дека - „Една работа е сигурна - насилството не е патот по кој може да се напредува. Ние го осудивме терористичкиот напад во кој животот го загубија припадници на безбедносните сили, но сме критични кон насилно однесување чија цел се луѓе единствено поради нивната етничка припадност.“ Министрите за надворешни работи на ЕУ побарале од Македонија да не прогласува воена состојба како одговор на нападите на албанските терористи и ја повторија својата понуда за идно членство во ЕУ како награда за стабилност. „Прогласувањето воена состојба не е чекор што ЕУ би посакала да го види во моментов“, изјави Шведскиот државен секретар за надворешни работи, Ханс Далгрен, на конференцијата за печатот во малото гратче Нишепинг, каде што министрите за надворешни работи на ЕУ се сретнаа тој викенд. Далгрен изјави дека министрите разговарале за долгорочните можности на [[Балкан]]от и ја подвлече привлечноста за идното членство во ЕУ за сите балкански земји. Можноста Европската Унија да ја употреби оваа долгорочна цел за земјите од регионот во концетриран напор за поголема стабилност и мир, е нешто што беше јасно признато од министрите. Тој рече дека шведскиот министер за надворешни работи Ана Линд и комесарот за надворешни работи Крис Патен ќе отпатуваат во Македонија и [[Албанија]] во текот на неделава, како посредици за стабилноста. Според македонскиот Устав, воената состојба им дава пошироки права на силите за безбедност, и таа мора да биде изгласана од две третини на парламентарното мнозинство, а Далгрен изјави оти не се очекува дека такво мнозинство може да биде обезбедено. *'''{{знаме|Шведска}}''' – Шведската министерка, Ана Линд, која беше актуелна претседавачка со Европската Унија, во разговор со македонскиот министер за надворешни работи, [[Срѓан Керим]], најостро го осудила терористичкиот напад. Линд ветила дека ќе стори сè што е во нејзина моќ да ја забрза помошта за македонскиот буџет кој е оптоварен со безбедносната состојба. *'''Пакт за стабилност во Југоисточна Европа''' –„Западните сили сè уште можат да ги спречат обновените судири меѓу македонската војска и албанските екстремисти пред да прераснат во Балканска војна“, изјавил во [[Букурешт]] координаторот на Пактот за стабилност во Југоисточна Европа Бодо Хомбах. Хомбах истакнува и дека брзата помош од западните влади и од меѓународните организации, „може да ги изолира екстремистите од политичката сцена во Македонија.“ Не можеме да ги спречиме терористите да преминуваат преку границата од Косово, меѓутоа, можеме да ги спречиме да го претворат граѓанското општество во свој заложник“, додал Хомбах. *'''[[Податотека:OSCE logo.jpg|30п]] [[ОБСЕ]]''' – Ситуацијата во Македонија е алармантна, а меѓетничкото насилство нема да помогне за остварување на барањата на етничките Албанци, изјави во Букурешт романскиот министер за надворешни работи и тогашен претседувач со [[ОБСЕ|Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ)]], Мирча Џоана. Џоана истакнува дека етничката омраза и насилството водат до избувнување политички и воени кризи, остро осудувајќи ги терористичките активности на албанските екстремисти во Македонија. „Нападите врз македонските сили за безбедност се акт на кукавичлак од страна на оние, кои се против демократијата и правната држава“, велу Џоана и ги повикал сите етнички групи во Македонија да ја осудат секоја форма на насилство и екстремизам. „ОБСЕ го поддржува соодветниот одговор на македонската армија на активностите на терористите и напорите на Владата на Македонија за запазување на територијалниот интегритет на земјата“, истакнал тогашниот претседувач на ОБСЕ, Џоана. *'''{{знаме|Албанија}}''' – Албанскиот премиер [[Илир Мета]] искажува остра осуда, искрено жалење и длабоко сочувствто за тешкиот инцидент што се случи во близина на тетовското село [[Вејце]] и подмолното убиство на осумте припадници на македонските безбедносни сили. Според соопштението од неговиот кабинет, премиерот Мета смета дека ваквите настани го минираат процесот за решавање на проблемите на Албанците во Македонија и зајакнувањето на соживотот во земјата со политички средств и по демократски пат. Според албанската државна телевизија, претседателите [[Реџеп Мејдани]] и [[Борис Трајковски]] на средбата во Букурешт искажале заеднички став дека надминувањето на недоразбирањата треба да биде со дијалог и по институционален пат. Албанскиот претседател Мејдани додал дека ниту едно прашање во дејствувањето на една држава не е табу, па ниту нејзиниот устав. Во случај на конфликт во Македонија треба да се дејствува веднаш и во потребното време, смета Мејдани, нагласувајќи дека политичкиот дијалог треба да почне веднаш и тоа треба да биде со голема транспарентност. „Дијалогот треба да почне со утврдувањето на изворот на конфликтот, а не да се губи време занимавајќи се со неговите последици“, му рекол албанскиот претседател Мејдани на претседателот Трајковски. *'''{{знаме|UN}} [[Косово]]''' – Тројца водечки албански политичари, членови на Привремениот административен совет на Косово го осудија насилството во Македонија и побараа енергично посредство на меѓународната заедница. „Последниот развој на настаните во Македонија, убиствата и бранот на бегалци предизвикаа загриженост во Косово. Веруваме дека е потребно да се стабилизира ситуацијата во Македонија“, изјави [[Рамуш Харадинај]]. Во соопштението, исто така, се бара чесен и сеопфатен дијалог за решавање на проблемите со меѓународно посредство. „Меѓународната заедница треба енергично да посредува со цел да помогне во дијалогот, како единствено решение на кризата во Македонија“, се вели во соопштението на косовските политичари. === Блокада од месните Албанци при поменот кај Вејце === На 28 април 2003 година, околу 300 локални [[Албанци]] од [[Селце]], [[Лавце]] и [[Вејце]] не дозволија родителите и роднините на осумте масакрирани припадници на македонските безбедносни сили да го посетат местото каде што загинаа нивните синови, да остават цвеќе и да запалат свеќа за помен на нивните души. На тогашниот министер за внатрешни работи [[Хари Костов]] и на тогашните амбасадори на САД и на ЕУ, Лоренс Батлер и Алексис Брунс, Албанците им одговориле дека посетата ја спречиле бидејќи „сè уште не биле залечени раните од жртвите што тие ги имале“. После долги преговори, дури на 16 мај 2003 година за прв и единствен пат, и со многу напори беше одржан поменот.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 мај 2003|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2146&stID=17954|title=Албанците не им даваат на Македонците да го чествуваат масакрот во Вејце|publisher=Дневник|accessdate=2016-11-01}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 мај 2003|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2147&stID=17993|title=Вејце ќе не одвее сите|publisher=Дневник|accessdate=2016-11-01}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 мај 2003|url=http://old.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce463/Tekst12.htm|title=Албанците не им дозволија на Македонците да го одбележат масакрот кај Вејце|accessdate=2016-11-01}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Спомен обележја за загинатите === Во чест на [[Миле Јаневски]], денес средното општинско училиште СОУ „Миле Јаневски - Џингар“ во неговиот роден град [[Македонска Каменица]] го носи неговото име. За хероите од Вејце се посветени две песни, „Кај село Вејце“ и „Осум бигори на Македонија“. Пред неколку години имаше сериозни размислувања од [[МПЦ]] осумте жртви од масакрот кај Вејце, кој на најбрутален начин беа мачени, ѕверски касапени со ножеви и живи запалени, да се прогласат за маченици. МПЦ тогаш додаваше дека постојат иницијативи и за многу други личности што учествувале во борбите за создавање и одбрана на македонската држава, како на пример [[Карпош]], водач на народното востание против турското ропство во 1689 година, да се прогласат за маченици. На [[28 април]] [[2010]] година, 9 години после крвавиот масакр, на местото каде што беа масакрирани припадниците на безбедносните сили била поставена спомен-плоча.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=3 мај 2010|url=http://www.vest.mk/?ItemID=21CB64D4CD82D84A8D8773F1A3AC6167|title=Поставена спомен-плоча за масакрираните кај Вејце|publisher=Вест|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304211330/http://www.vest.mk/?ItemID=21CB64D4CD82D84A8D8773F1A3AC6167|url-status=dead}}</ref> Неколку дена подоцна, спомен-плочата била искршена од непознати сторители, највероватно жители на околните места.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=3 мај 2010|url=http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=0AB708FDD306E6449ED616A87B85AACA|title=Искршена спомен-плочата на бранителите кај тетовско Вејце|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Амнестија за хашките случаи === На [[19 јули]] [[2011]] година со Автентичното толкување на Законот за амнестија сторителите беа амнестирани од страна на [[Собранието на Македонија]], со гласење на пратениците од владејачката [[ВМРО-ДПМНЕ]] и [[ДУИ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=31 октомври 2012|url=http://sitel.com.mk/ustavniot-sud-ja-potvrdi-amnestijata-na-hashkite-sluchai|title=Уставниот суд ја потврди амнестијата на хашките случаи|publisher=Сител|accessdate=2015-06-04}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Речиси сите загинати во Вејце се масакрирани со тврди предмети и ножеви, додека биле ранети и живи, а потоа и живи запалени, сето тоа се коси со [[Женевска конвенција|Женевската конвенција]] и другите норми на војување, со што настанот е доволен доказ дека извршителите и нарачателите требаа да бидат изведени пред домашните судови а потоа и пред меѓународниот суд за воени злосторства во [[Хаг]]. Сите докази и материјали, во форма на дигитален запис, биле испратени до меѓународниот суд за воени злосторства. Меѓу петте оформени Хашки предмети за воени злосторства направени во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|2001 година во Македонија]], е и досието за водството на [[ОНА]] во кое е опфатен и масакрот кај [[Вејце]]. Судот во [[Хаг]] го процесуираше само [[Случај Љуботен (2001)|случајот Љуботен]], а станатите четири - Мавровски работници, [[Липковско Езеро|Липковска брана]], [[Непроштено]] и водство на [[ОНА]], Трибуналот ги врати во Македонија, за да се процесуираат и судски завршат во Македонија. [[Собрание на Македонија|Собранието на Македонија]] на 24 јули 2011 година, со 62 гласа “за”, го усвои автентичното толкување на законот за амнестија, со што ги затвори хашките случаи, а со тоа и масакрот кај [[Вејце]]. Меѓутоа, меѓународното право и практика не познаваат амнестија на воени злосторства, дека тие не застаруваат и дека врз нив има универзална јурисдикција. Оттука, државата може некогаш да реши повторно да ги активира и процесуира овие воени злосторства. Семејствата на масакрираните бранители, многу тешко и болно ја прифатија одлуката на пратениците, но според нив нема да дозволат крвавиот настан да избледи, да се ревидира, или да остане незабележан во историјата на македонскиот народ.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=30 ноември 2012|url=http://fokus.mk/ne-e-dozvolena-amnestija-za-voeni-zlostorstva-i-drzhavite-sekogash-mozhat-da-gi-obnovat-zaprenite-sudski-postapki/|title=Не е дозволена амнестија за воени злосторства и државите секогаш можат да ги обноват запрените судски постапки!|publisher=Фокус|accessdate=2015-06-04|archive-date=2015-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512101511/http://fokus.mk/ne-e-dozvolena-amnestija-za-voeni-zlostorstva-i-drzhavite-sekogash-mozhat-da-gi-obnovat-zaprenite-sudski-postapki|url-status=dead}}</ref> == Стихови за масакрот == {{Цитатник|''Оваа земја раѓала херои и предавници, јунаци и проклетници, македонски. Куршум по куршум те убивал, камен на камен те налегнал, душман по душман те изодел, па се изгорел... [[Масакр кај Карпалак|Карпалак]], Вејце, [[Љуботенски бачила, 2001|Љуботен]], народе не ги заборавај, јунаци таму загинаа за Македонија. Тој што те предал и проколнал колнат ќе биде до века, пак сонце ќе нè огрее откај планините...''}} {{Цитатник|''Кај село [[Вејце]], на [[Шар Планина]], темен се облак надвисна над осум цвета мајкини, мајкини чеда најмили. Темен се облак распука, слана по Шара распосла над осум цвета мајкини во цутот да ги изгори... Осум ми цвета свенаа, осум ми солзи капнаа... кој облак пушти на небо, клетви му мајки фрлаат, срцето црно негово орлите да го колваат.''}} == Галерија == <gallery> Податотека:Жртвите од Вејце.png|Жртвите од масакрот кај Вејце Податотека:Игор Костески.jpeg|[[Игор Костески]] во текот на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната 2001]] како припадник на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] Податотека:Миле Јаневски - Џингар.png|[[Миле Јаневски]] - Џингар Податотека:Марјан Божиновски1.png|[[Марјан Божиновски]] (лево) како граничен полицаец на [[македонско-грчка граница]] Податотека:Роберт Петковски1.png|[[Роберт Петковски]] (скроз лево), постар водник во [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]], како падобранец Податотека:Бошко Најдовски.jpeg|[[Бошко Најдовски]] во полициска униформа Податотека:Kire-Kostadinovski1.png|[[Кире Костадиновски]] во полициска униформа Податотека:Споменик за загинатите Волци.jpeg|Споменик посветен за загинатите припадници на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] во масакрот кај Вејце во касарната Илинден Податотека:Споменик за загинатите полицајци во масакрот кај Вејце.jpeg|Споменик за загинатите полицајци во масакрот кај Вејце во [[битолско]]то село [[Породин]] Податотека:Споменик на Роберт Петковски.png|Споменик посветен за [[Роберт Петковски]] во родното село [[Бунарџик]] Податотека:Memorial of Bosko Najdovski in Dolno Orizari (Bitola).jpg|Спомен на [[Бошко Најдовски]] во село [[Долно Оризари (Битолско)]] </gallery> == Поврзано == * [[Заседа Лисец (2001)]] * [[Масакр кај Карпалак]] * [[Љуботенски бачила, 2001|Масакр кај Љуботенски бачила]] * [[Воен конфликт во Македонија, 2001]] == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=sJbyiBnbI94 Стојанче Ангелов ја објаснува заседата кај Вејце на лице место] * [https://www.youtube.com/watch?v=APur6raogKA Интервју со Сашо Гилевски сведок за масакрот кај Вејце] * [https://www.youtube.com/watch?v=VuhmO6vwvIo Стојанче Ангелов оддава почит за масакрираните во Вејце] {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] [[Категорија:Масакри во Македонија|П]] [[Категорија:Масакри врз Македонци|П]] [[Категорија:Војни на Македонија]] [[Категорија:Тероризам во Македонија]] [[Категорија:Албански сепаратизам во Македонија]] [[Категорија:Албански воени злосторства во Воениот конфликт во Македонија]] 8yx3dylv2ctf1xunqcdr8j4jozliwna 5629708 5629707 2026-09-18T07:44:14Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5629708 wikitext text/x-wiki {{infobox military conflict |conflict = Масакрот кај Вејце |partof = [[Воен конфликт во Македонија, 2001]] |image = [[Податотека:Масакрот кај Вејце.png|380п]] |date = [[28 април]] [[2001]] во околу 17:45 часот |place = на патот помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] на [[Шар Планина|Шара]] |casus = |territory = |result = Терористи и муџахедини во заседа го извршуваат најкрвавиот и најбруталниот масакр во поновата [[историја на Македонија]]. Тогашната безбедносна ситуација значително се влошува, [[Македонија]] е на раб на војна. |combatant1 = {{знаме|Македонија}}<br /> * [[Податотека:Грб на БСН Волци.png|37п]] [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] * [[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|28п]] СВР Битола |combatant2 = [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Ослободителна Народна Армија|ОНА]] <br /> * [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|13п]] 112 регионална бригада „Мујдин Алиу“ * [[Image:Flag of Jihad.svg|border|22px]] Муџахедини <ref>{{Наведена мрежна страница|date=15 март 2002|url=http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|title=Mujahedin in Macedonia, or, an enormous embarrassment for the West|publisher=Pravda.ru|accessdate=2015-01-05|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205184634/http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 октомври 2001|url=http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|title=NLA Mujahedeens commited the Vejce slaughter|publisher=A1 TV|accessdate=2015-01-05|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205184634/http://realitymacedoniaarchives.blogspot.de/2001/10/nla-mujahedeens-commited-vejce.html|url-status=dead}}</ref> |commander1 = [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Борис Трајковски]]<br /> [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Љубчо Георгиевски]]<br /> [[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Доста Димовска]]<br />[[Податотека:Flag_of_Macedonia.svg|23п]] [[Панде Петровски]]<br />[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|23п|МВР]] [[Ристо Галевски]]<br />[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|25п]] [[Роберт Петковски]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}}<br />[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|23п]] [[Марјан Божиновски]] {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=100%}} |commander2 = [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Али Ахмети]]<br />[[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Даут Харадинај]]<br /> [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Г’зим Острени]]<br /> [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Талат Џафери]]<br /> [[Податотека:Ushtria_Clirimtare_Kombetare.jpg|20п]] [[Хазби Лика]] |strength1 = Патрола од 16 припадници на безбедносните сили |strength2 = Измеѓу 30 до 80 терористи и муџахедини<ref>{{Наведена мрежна страница|date=18 март 2006|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1671&stID=5302|title=За ОНА се бореле 150 муџахедини|publisher=Дневник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2015-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206014434/http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1671&stID=5302|url-status=dead}}</ref> |casualties1 = 8 масакрирани војници и полицајци |casualties2 = Неколку убиени терористи и муџахедини }} '''Масакр кај Вејце''' — најкрвав и најбрутален масакр во поновата [[историја на Македонија]]. Масакрот се случил на [[28 април]] [[2001]] година во 17:45 часот откако од заседа и ѕверски биле убиени, а потоа масакрирани и живи запалени осуммина специјалци и полицајци припадници на специјалните единици [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]] и на „Посебната единица на СВР Битола“. Покрај осуммина убиени, имало и шестмина повредени. При нападот, од колоната успеало да се извлече последното возило и да јави за невидениот масакр. Иако нападнати од заседа и во безизлезна правлива кривина, на планинскиот пат помеѓу селата [[Селце (Тетовско)|Селце]] и [[Вејце]] - [[тетовско]], војниците и полицајците давале получасовен отпор, бранејќи го суверенитетот и територијалниот интегритет на [[Македонија]]. Вејце од 2001 останува во колективната меморија на Македонците како место на беспримерно злосторство, симбол на можеби најстрашното од мноштвото предавства со кои е исполнета македонската историја, најголем пораз на државните институции од група терористи и бандити, зашто до денес не се оформи, а камоли да се заокружи некаква судска разврска и некој да биде земен на одговорност. == Заднина == [[Податотека:Vejce Vilage in the region of highland of Sharra -Tetovo Rep.Of Macedonia.jpg|thumb|лево|230п|Поглед кон [[Шар Планина|шарпланинското]] село [[Вејце]], 9 км оддалечено од [[Тетово]].]] [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Воениот конфликт]] неофицијално во Македонија започнал кон крајот на [[јануари]] [[2001]] година во пограничното село [[Танушевци]]. По двонеделни препукувања, бојното поле се префрлило во [[Тетово]]. Во месноста Кале во [[Тетово]], на [[14 март]] биле регистрирани вооружени напади врз безбедносната полиција. Веќе на [[23 март]], од страна на властите во [[Македонија]] била донесена одлука за голем напад врз позициите на [[ОНА]]. [[АРМ|Македонската армија]] им нанела голем пораз на припадниците на [[ОНА]]. Според некои извори, [[Албанци]]те сепак не биле спремни и не очекувале таков напад во тоа време од страна на македонската полиција. После успешната акција за освојување на [[Тетовско Кале|Тетовското Кале]], стивнаа вооружените пресметки. Се сметаше дека терористите беа целосно разбиени од територијата на [[Македонија]]. Две недели пред масакрот кај [[Вејце]] немало никакви борби. Ова е можеби една од причините за високиот број на жртви. Во меѓувреме имаше секој ден рутински контроли, кој до [[28 април]] [[2001]] завршија мирни и без некакви инциденти или борби. == Настан == [[Податотека:Миле Јаневски.jpg|thumb|десно|350п|Водникот [[Миле Јаневски|Миле Јаневски - Џингар]] управувајќи војнички хамер, март или април 2001 година. Непосредно пред да се случи заседата кај Вејце, водникот [[Бобан Трајковски]] бил во хамерот кои го управувал Миле. Двајцата после тоа се убиени и масакрирани.]] [[Податотека:Илче Стојановски.png|thumb|десно|250п|[[Илче Стојановски]] († 24&nbsp;г.)]] На [[28 април]] [[2001]] година, комбинираната патрола, составена од 16 припадници на безбедносните сили, и тоа осум од [[Баталјон за специјални намени „Волци“|Баталјонот за специјални намени „Волци“]] при [[Армија на Македонија|АРМ]] и осум од Посебната единица на СВР [[Битола]], во 17 часот тргнала на задача од касарната во [[Тетово]] и требало да се врати околу 20 часот. Биле распоредени по четворица во две лади ниви и два хамера. Пред селото [[Селце]], кај чешмата, направиле мала пауза каде се сретнале со претходната патрола, која се враќала од селото [[Бродец (Тетовско)|Бродец]]. Во разговорот им сугерирале да се вратат зашто немало потреба да одат во [[Вејце]], но тоа не било прифатено. Дисциплинирано и професионално патролата без проблеми поминала низ селото Селце и по тесен планински правлив пат се упатила кон селото Вејце. Во околу 17:45 часот на патот помеѓу селата [[Селце]] и [[Вејце]] - [[тетовско]], патролата навлегла во тесна, непрегледна кривина, засечена од двете страни со косини до три метри визочина. Кога првите три возила навлегле во кривината, во вид на потковица, од три страни биле нападнати од терористите. Се пукало од золји, снајпери, бомби, рачни минофрлачи, пиштоли и друго автоматско оружје. Се пукало без престанок од 17:45 до 18:20 часот. Припадниците на безбедносните сили биле изненадени и непоготвени, но сепак почнале да излегуваат од возилата и да даваат отпор, но станале отворени цели, така што многумина веднаш биле смртно погодени. Со првото возило „хамер“, во кое биле четири припадници на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]], управувал [[Миле Јаневски]]. Откако стивнала канонадата од истрели од страна на терористите, прв од возилото излегол Миле Јаневски, кој иако бил ранет, успеал да залегне под возилото и да дава отпор. На совозачот [[Бобан Трајковски]], само што излегол од возилото, смртно му се нанесени неколку рани. Како резултат на хеморалгичен шок, порадни огнострелан канал на срцето и загубата на поголемо количество крв, Бобан умира. Тоше Крстевски уште во „хамерот“ бил ранет во левата подлактица и градниот кош, со што бил онеспособен да се брани.<ref name="MK"/> Излегол од возилото и се упатил назад кон последното возило „лада нива“ каде што биле битолските полицајци, кои не биле на видик на напаѓачите, за да му укажат прва помош. При повлекувањето Тоше Крстевски бил повторно погоден, сега во десната предна страна на градниот кош. Потоа заедно со командирот на патролата Кире Крстев се спуштиле по стрмнината и слегле до реката [[Пена]] и во 21:15 часот, стигнале во село [[Селце (Тетовско)|Селце]] каде биле прифатени од „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|волците]]“. Со санитетско возило Тоше Крстевски бил пренесен во [[Воена болница|воената болница]] во [[Скопје]], каде што му се санирани раните. Четвртиот „волк“ од првото возило Бранко Стојковски задобил најтешки повреди во стомакот (две влезни рани и повреди на внатрешните органи). Сепак, тој успеал да излезе од клопката и заедно со преживеаните полицајци, пешки стигнал до село Селце, од каде со санитетско возило бил префрлен во воената болница во Скопје, каде што му се извршени неколку тешки хирурски зафати, со што му е спасен животот. Уште при првите истрели, тројцата полицајци [[Марјан Божиновски]], [[Кире Костадиновски]] и [[Бошко Најдовски]], зазеле позиции зад возилото, но, за жал, брзо се здобиле со тешки рани од кои некои се смртоносни. Четвртиот нивни колега [[Илче Стојановски]], успеал да се повлече и да стигне до третото возило „хамер“, каде што заедно со ранетиот „волк“ [[Игор Костески]] давале отпор. Преку мобилниот телефон Илче Стојановски се јавил на двапати кај неговиот претпоставен во базата во [[Тетово]] и му пренесол дека се нападнати, дека има ранети и загинати и бара да им се испрати итна помош, која за жал, не ја добиле. Еден близок другар на Илче има изјавено:''„...му го препознав гласот и му реков на командирот да се вратиме и да им помогнеме.“'' Уште еднаш очајнички и беспомошно се јави гласот на Илче преку радиостаница:<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 ноември 2006|url=http://www.makedonskosonce.com/broevis/2006/sonce646.pdf/24_26_vejce.pdf|title=Кои се тастерите што ја предадоа патролата?|publisher=Македонско Сонце|accessdate=2015-01-05|archive-date=2009-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090408013344/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2006/sonce646.pdf/24_26_vejce.pdf|url-status=dead}}</ref> {{Цитатник|'''Нема потреба повеќе да ни доаѓате во помош. Сите ќе изгинеме за Македонија...<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 ноември 2006|url=http://de.scribd.com/doc/46590066/%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B2%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%98%D1%86%D0%B5#scribd|title=Масакрот кај Вејце|publisher=Македонско Сонце|accessdate=2015-01-05}}</ref>}}''' И радиостаницата замолкна. Така загинуваат [[Игор Костески]] и [[Илче Стојановски]]. Третото возило од колоната војничкиот „хамер“ го возел потпоручникот Кире Крстев од [[Свети Николе]]<ref name="MK">Миливој Костески: [https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=1991&d2=31&m2=12&y2=2020&all=1&fulltext=1&timeup=2&show=1&q=%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D1%98%20%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%D0%B5%D1%98%D1%86%D0%B5&read=0e5ff9487f04218&fbclid=IwAR3UK3dv0kGGXeBhnbPAf7khuX4wNKKm9go8Paisqj1rxMzBF1QFD3CUCt8 Истражниот судија до денес не повел истрага], Време, 23.11.2006.</ref>, кој наедно бил и командир на патролата. Остануваат дилемите зошто како командир на патрола, наместо во првото се наоѓа во третото возило.<ref name="MK"/> Потоа, зашто го земал да го вози „хамерот“ кога [[Роберт Петковски]] бил задолжен со возилото, а според кажувањето на неговиот татко Тоде, Роберт повеќепати му кажувал дека во негово присуство, за жива глава не го давал „хамерот“ да го вози друг. Покрај војничката среќа има нелогичност, како тоа Кире Крстев го напушта возилото, ја искачува и преминува стрмнината на патот висока неколку метри, без куршум да го погоди, ги напушта колегите, се спушта до реката [[Пена]], а потоа и до селото [[Селце (Тетовско)|Селце]], каде што го прифаќаат неговите колеги „волци“.<ref name="MK"/> Постариот водник [[Роберт Петковски]], како совозач на „хамерот“, излегол од возилото и на самата врата смртно бил погоден во десното рамо и главата и паднал веднаш мртов. Со куршуми бил погоден и во левата и десната потколеница. Водникот Јонче Дончев седел зад Роберт и кога почнал нападот, го скршил прозорецот и дејствувал од возилото.<ref name="MK"/> Кога ја проценил ситуацијата како безизлезна, го напуштил возилото и се повлекол назад до четвртото возило од колоната кај „лада нива“ кај дугите четворица битолски полицајци. При повлекувањето, во пределот на [[‘Рбетен столб|рбетниот столб]] бил повреден од шрапнел од бомба, на која полицајците му ставаат газа. Им пренесол на полицајците дека од претходните три возила нема преживеани и затоа им предложил да го напуштат местото без да дејствуваат борбено. Водникот [[Игор Костески]], од задното седиште, се префрлил на возачкото, кое веќе го напуштил командирот Кире Крстев и се обидел со маневрирање на тесниот пат да го донесе „хамерот“ во коса, заштитна позиција, која би служела како заклон за дејствување. Во тие кратки мигови на одлука и размислување, на нишан од терористите и соочен со смртта, тоа што го направил Игор е вистински, професионален, војнички и херојски подвиг. По се изгледа уште на воланот Игор бил изрешетан со седум смртоносни куршуми. Нешто подоцна, за да бидат сигурни во неговата смрт, терористите, од непосредна близина, со пиштол му пукаат во чело и во десното стапало. Во четвртото и последно возило „лада нива“ имало четворица полицајци од [[Битола]]. Прво, нејасно е и сомнително заостанувањето на ова возило од колоната, односно од договореното растојание за движење на возилата од патролата. Исто така, дали случајно, не се навлезени во кривината ина видното поле за напад на терористите. Кога го слушнале пукањето, тие без да видат што се случува со претходните возила, се вратиле десетина метри наназад, излегле од возилото, се затскриле, но не дејствувале. Кога до нив дошле двајцата ранети „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|волци]]“ кои им кажале дека нема други преживеани, се спуштиле по стрмнината кон реката [[Пена]], при што се здобиле со огреботини по рацете од гранките на шумата. Околу 19:30 часот пристигнале во село Селце, каде што биле прифатени од „волците“ а потоа и пренесени во воената болница во Скопје. Навистина и тие преку радио врска и мобилен телефон јавиле на базата околу 18:00 часот дека патролата е нападната и бараче помош. Генералштабот на АРМ информацијата дека е нападната патролата ја добива во 18:10 часот, но помош од никаде не добила, ниту со борбени возила, ниту со хеликоптери.<ref>„Масакрот во Вејце од 2001 година“, Миливој Костески, Скопје - 2011 година, стр. 38 - 47</ref> [[Податотека:Изгорен хамер кај Вејце.PNG|thumb|десно|300п|Изгорен војнички хамер кај Вејце]] [[Податотека:Местото на злосторот кај Вејце1.PNG|thumb|десно|300п|Кога влегла патролата во кривината, која тогаш не била асфалтирана, морале да ја намалат брзината, бидејќи кривината е многу остра. Во моментот кога возилата се движеле право започнал нападот односно заседата врз македонските бранители. Бил отворен оган со автоматско оружје, но воедно биле и испукани неколку проектили од [[РПГ]] коишто ги имаат погодено возилата.]] [[Податотека:Местото на злосторот кај Вејце2.PNG|thumb|десно|300п|Слика од точното место каде што се масакрирани осуммте бранители, на пола пат помеѓу [[Шар Планина|шарпланинските]] села [[Селце]] и [[Вејце]], во месноста ''Бреза''. Бидејќи огнот при нападот бил вкрстен, од сите страни летале куршуми, највероватно терористите биле засолнети позади земјиот ѕид покрај патот, но исто така и одозгора е пукано врз патролата. Терористите биле распоредени во форма на потковица, а џиповите и хамерите биле засипани со гранати и куршуми буквално од сите страни.]] [[Податотека:Сашо Гилевски.png|thumb|десно|300п|Сашо Гилевски - Качо пред [[тетовско]]то село [[Бродец (Тетовско)|Бродец]] на [[28 април]] [[2001]] година, неколку часа пред да се случи масакрот кај [[Вејце]]. Гилевски е еден од првите кој пристигнуваат на местото каде што се масакрирани телата на неговите другари и соборци.]] По оружениот напад кој траел дваесеттина минути, врз мртвите тела е направен грозоморен масакр, а тројца сè уште со знаци на живот биле живи запалени. Веднаш по осумкратното убиство, очевидци кои присуствувале на увидот потврдија дека специјалците биле ѕверски касапени и мачени со ножеви, а потоа живи запалени.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=2002|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|title=Осумкратното убиство кај Вејце сè уште нерасветлено|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113621/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|url-status=dead}}</ref> По убиството, бандата ги масакрирала жртвите, а потоа се повлекла во шарпланинските села и се упатила кон граничниот реон, од каде што пребегнала во [[Косово]]. Според сведоштва на очевидец, кој успеал да се спаси од масакрот - во заседата биле неколку десетици луѓе, меѓу кои и луѓе со долги бради и ножеви со кои го завршиле масакрот до крај. Станува збор веројатно за муџахединска група, која имала свој штаб и дејствувала под команда на [[Даут Харадинај]]. Терористите убиле со пукање само една од жртвите, додека другите седум биле сечени на парчиња или биле живи изгорени. [[Даут Харадинај]] бил шеф на [[КЗК|Косовскиот заштитен корпус]], а било лесно да се идентификува, бидејќи бил без една рака откако ја загубил другата при инцидент со мина. Неговиот брат [[Рамуш Харадинај]], исто така, е под сомнение дека е одговорен за убиствата барем на 50-ина косовски [[Срби]]. Според очевидецот кој бил ранет со три куршуми и врз кои се извршени три сложени операции, заседата била поставена на добро подготвено место, терористите биле распоредени во форма на потковица па џиповите и хамерите биле засипани со гранати и куршуми буквално од сите страни.<ref>„Татковино, за што загинавме?“, Македонска книга 2002, стр. 103 ─ 104.</ref> Неколкумина од полицајците и војниците што успеале да излезат од возилата, биле покосени и паѓале веднаш крај нив. Тој бил погоден трипати и благодарејќи само на среќата и на оние неколку десетина секунди дури терористите се спуштале кон труповите на македонските бранители, успеал да скокне во провалија и оттаму да се повлече неколку стотина метри подалеку од местото на грозоморниот чин. Кога излегол од провалијата, наишол на средовечен [[Албанци|Албанец]] со мало дете кој нешто работел на една ливада. Му го ставил ножот под грклан, и, благодарејќи на детето, за кое му станало жал, не ги убил на самото место. Само му наредил на Албанецот да го симне до првиот пункт на македонските безбедносни сили. Подолу Албанецот му предложил да ја земе колата, да го скрие во сеното и така да го извлече до [[Тетово]]. Се разбира, тоа било само трик за да биде предаден. Иако со тешки рани, кога видел дека Албанецот не се враќа и дека ќе го предаде, ранетиот продолжил надолу, криејќи се низ шумичките. За своја среќа наишол на полициска патрола која се обидувала да им пружи помош на настраданите кај [[Вејце]]. Тој ја негира приказната дека некој Албанец наводно го скрил под сеното и го спасил. Сашо Гилевски, припадник на Посебната единица на СВР [[Битола]], е еден од првите кој пристигнуваат на кобното место. Тој масакрот го опишува вака: [[Податотека:РПС Вратница Битолска чета ПЕП.jpg|thumb|десно|300п|Битолска чета на [[Посебна Единица за Поддршка|Посебната Единица]] во РПС Вратница, 1999 година. На сликата се од лево [[Бошко Најдовски]], [[Илче Стојановски]] и [[Кире Костадиновски]]. Сите заедно загинуваат во масакрот кај Вејце.]] : ''„Се движам чекор по чекор во неизвесност дали бранителите се живи, да не се ранети, не знам дали напаѓачите сè уште се таму. И веднаш една од дилемите е пред мене, Илче лежи под возилото, се гледа само до колена. Во ногата имаше голема рана. Се наведнав и почнав да го влечам, кога го свртив на лицето, што да видам, гркланот му беше разнесен, откорнат... Се шокирав. Не знаев каде да ги ставам моите прсти за да видам дали има пулс. Не можев да се воздржам. Свеста ми се заврти, почнав да повраќам.“''<ref>{{Наведена мрежна страница|date=23 февруари 2008|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=147808&idg=8&idb=2306|title=Прстите ми се зариваа во изгорените тела на другарите|publisher=Вест|accessdate=2015-01-05}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> И додава: : ''„Истрчав, ама што да видам: [[Марјан Божиновски|Марјан]], [[Кире Костадиновски|Кире]] и [[Бошко Најдовски|Бошко]] горат. Малку потаму лежеа мртви и припадниците на „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|Волците]]“, тие не беа запалени. Очигледно беше изживувањето врз нив. Беа удирани со кундаци по лицето, на еден мозокот му беше истурен, очите им беа вадени со нож. Беа потурени со газија, мирисот се чувствуваше во воздухот. Бошко и Кире лежеа еден до друг во пламен, а Марјан беше малку понастрана од нив. Гореа како свеќи. : ''„Знаев дека [[Кире Костадиновски|Кире]] имаше прстен со црн камен. [[Марјан Божиновски|Марјан]] го препознав по висината, а [[Бошко Најдовски|Бошко]] по тоа што беше покрупен. Толку беа јагленисани, што кога ги подигавме на едниот му се откачи ногата. Каде и да ја ставев, раката ми пропаѓаше во месото. Кревајќи ги, сите прсти од рацете ми беа изгорени, ама самиот си ветив дека ќе ги однесам [[Битола]] за достојно да бидат погребани. Нема да ги оставам на ѕверовите и дивите животни во планина да ги растргаат.“''<ref>{{Наведена мрежна страница|date=1 мај 2013|url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=EA3890304BFCC94DAFBB990072E09505|title=Сведоштво на Сашо Гилевски - Качо, преживеан кај Вејце. Гореа како свеќи|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308034117/http://www.utrinski.mk/?ItemID=EA3890304BFCC94DAFBB990072E09505|url-status=dead}}</ref> Многу докази укажуваа дека терористите биле известени преку радиоврска за движењето на мешаната полициско-војничка патрола. Според полициски извори, само неколку дена по грозоморниот настан, имало обид за уште една заседа во близина на истото место. Меѓутоа, полицијата навреме ја откри заседата и ја разби терористичката група. Полициска радиостаница „моторола“ беше пронајдена на местото, што укажуваше на тоа дека терористите цело време биле во постојан контакт со некои членови од полицијата во [[Тетово]]. Наредниот ден по масакрот, на 29 април 2001 година, по утринското хеликоптерско извидување на теренот, околу 11:50 часот, формирана е увидна екипа во состав: јавниот обвинител од [[Тетово]] ''Борис Милосавлевски'', претседателот на Основниот суд Тетово ''Џемаили Арифи'', истражниот судија при Основниот суд Тетово ''Нехад Исмаили'', претставници на [[АРМ]] и на крим-техника при [[МВР]] [[Скопје]]. Во 13:00 часот екипата излегува на терен и почнала со увидот, кој траел до 14:30 часот, при што е констатирана следната состојба. При извршениот увид на местото на настанот се пронајдени четири возила со кои се превезувале припадниците на безбедносните сили, од кои првите две биле целосно изгорени („хамер“ и „лада нива“), а под нив локви од крв. Другите две возила биле оштетени со проектили од огнено оружје, при што „хамерот“ бил целосно изрешетен, а кај воланот се пронајдени локви од крв. „Хамерот“ со маневрирање бил донесен во напречна одбранбена положба во однос на позициите на терористите. Кога стигнале првите припадници на безбедносните сили, го нашле „хамерот“ заглавен во брзина, но ги немале клучевите за вклучување на возилото. Во близината на возилото се пронајдени поголем број чаури од минофрлачки ракети и автоматско оружје, пиштолска муниција, парчиња од експлодирана бомба, изгорени панцири, два шлема, мобилен телефон, многу траги од крв и неколку екстремитети од изгорени делови на човечки тела. Во две од колибите што се наоѓаа во непосредна близина на патот, во правец кон селото [[Вејце]], пронајдени се проектили од автоматско оружје, рамка од автоматска пушка, ќебиња, двоглед, кујнски прибор и остатоци од храна, што укажува дека терористите претходно престојувале во колибите. Врз основа на овој и на другите извештаи и изјави е поведена постапка за преземање истражни дејства против непознати лица за кривично дело најтешки форми на тероризам. Истражниот судија ''Нехад Исмаили'' не ја почнува навреме постапката, со оправдување дека преживеаните сè уште се во шок-состојба. Но, за жал, таква постапка не е поведена ни до ден денес, по изминување повеќе од седумнаесет години од масакрот. === Многу дилеми за масакрот === Постојат многу нејасности околу масакрот кај Вејце. На каква задача била испратена патролата и тоа токму на тоа место, до сега одговор никој не дал. Од 16 члена половина загинале и тоа по четворица [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]] и четворица полицајци. Се поставило прашањето како е можно тројца ранети [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]] да бидат пуштени, а командирот на патролата да помине без никакви рани? Нејасно е исто така зошто четвртото полициско возило лада нива заостанало зад вообичаеното договорено растојание меѓу возилата во движење и не навлегло во кривината на смртта. Останува енигма зошто полицајците од ова возило не дејствувале и не им помагале на колегите кои крвавеле и умирале? Во книгата „Масакрот во Вејце од 2001 година“ од Миливој Костески, татко на загинатиот Игор во масакрот, тој во неговата книга наведува разни гласини, кои тој ги пренесува како размисла и можеби можна варијанта. Додека еден од тешко ранетите лежел на патот и се преправел дека е мртов на крај слушнал разговор на [[Српски јазик]]: „''Ајде идемо, доста је било!''“ Друга гласина е дека наводно еден час по нападот на патролата, преку радиоврска во командата е јавено: „''Задачата е завршена, дојдете да си ги подигнете труповите''“. Во прилог на тоа дека патролата е жртвувана се и следниве два момента: Неколку дена пред масакрот, врховниот командант за специјални намени повлекува триесетина [[Баталјон за специјални намени „Волци“|„Волци“]], членови на [[ВМРО-ДПМНЕ]] за да бидат на сигурно до него, а и да ја чуваат претседателската резиденција на [[Водно]]. Втор момент е пројавеното сомневање околу правењето на списокот за патролата, која се знаело дека ќе биде жртвувана. На 27 април 2001 година во 20:30 часот [[Игор Костески]] добива повик од неговата мајка. Таа го прашува што е таа врева во позадината. Игор одговара: ''„Некои се прават многу паметни, правиме претумбации во смените, некои не сакаат да одат во патрола, болни се, глупости. Нервозен сум, ми иде да прснам!“''. Според сознанија на неделникот „[[Македонско сонце]]“, теренот односно местото ''Бреза'' или ''Брезовица'' каде што се случи грозоморниот масакр врз телата на загинатите или во моментот на дејствието можеби (ранетите) припадници на безбедносните сили на РМ, во 90 проценти се ливади. Шума има само на ивиците и на меѓите. Изворот ја познава секоја педа на [[Шар Планина]]. Тој претпоставува дека терористите дошле од [[Косово]] и се движеле во правец на месноста ''Плоче'', односно ''Кучибаба''. И наместо да се симнат кон селото [[Вејце]], кое го контролираат безбедносните сили на РМ, преку планинските сртови и месноста ''Дупин Камен'', за кое се зборува дека има подземни пештери, терористите дошле до кобното место ''Бреза(овица)''. Се претпоставува дека една друга група дошла од страна на познатиот планински премин кај [[Караниколичко Езеро|Караниколичките езера]], кој тетовчани го викаат Караниколичка шија. Ливадите се протегаат над селото [[Селце]], терористичко упориште кое беше исчистено веднаш во акцијата на безбедносните сили за неутрализирање на опасноста врз градот [[Тетово]]. Во оваа комбинирана акција на специјалните сили на македонската полиција и Армијата, која траеше неколку дена, за првпат беа употребени тенковците [[Т-55]] и пристигнатите „Летечки тенкови - хеликоптери“ „[[Ми-24]]“ - купени од [[Украина]]. Во оваа акција беа расчистени и терористичките упоришта на [[Тетовско Кале|Тетовското Кале]], во селата [[Лавце]] и [[Ѓермо]], а подоцна дејствијата се насочија кон високото планинско село Вејце. Тогаш највисоките полициски и армиски функционери велеа дека се разбиени терористичките групи и дека тие преку преминот [[Кобилица (планински врв)|Кобилица]] бегаат кон [[Косово]]. Истите „фукционери“ изјавуваа дека теренот се чисти од мини, а притоа се запленети големи количества оружје, кое не можело да се собере во пет камиони. Покрај оптимистичките најави за разбивање на терористичките банди, сепак разузнувачките информации говореа дека тие ги консолидираат редовите и дека сериозно се подготвуваат за нови екстремистички акции на територијата на Македонија. Тоа се потврди во нивната акција, односно класична воена заседа, која се случи меѓу селата Селце и Вејце и се претвори во невиден масакр. === Биланс од крвавиот пир на терористите === ==== Жртви ==== [[Податотека:Dzingar,_bust_in_Mak._Kamenica.JPG|thumb|десно|300п|Спомен биста на Миле Јаневски - Џингар во неговиот роден град [[Македонска Каменица]].]] [[Податотека:Spomenik-Marjan-Bozhinovski-branitel-2001-Ivanjevci.JPG|thumb|300п|Споменикот на [[Марјан Божиновски]] пред зградата на месната заедница во селото [[Ивањевци]]]] {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#bbbbbb;" ! Прип. !! Име !! class="unsortable" | Од !! class="sortable" | Начин на погинување !! Години |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Роберт Петковски]]''' |[[Бунарџик]] |Беспомошното и мртво тело на Роберт со нож е бодено по нозете и гениталните органи. Смртта кај Роберт настанала како резултат на тешките раскинувања на левата мозочна полутопка кои настанале под дејство на проектил исфрлен од огнострелно оружје од близина. Покрај во пределот на главата и десната рака, со проектили е погоден во десната и левата потколеница, кога Роберт излегувал од „хамерот“ и бил во исправена положба. |† 27 |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Бобан Трајковски]]''' |[[Куманово]] |Смртта кај Бобан настанала како резултат на хеморалгичен шок поради огнострелен канал на срцето и загуба на поголемо количество крв. При обдукцијата на телото на Бобан се констатирани три убодни рани на десната страна од градниот кош, една прободна рана во пределот на подлактницата, една прострелна повреда во градниот кош, една прострелна рана на десната надлактница, како и нагмечување на главата со кундак. |† 28 |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Миле Јаневски]]''' |[[Македонска Каменица]] |На Миле исто така, со кундак од пушка му е згмечена, разнесена главата, а низ телото има осум канални повреди предизвикани од огнострелно оружје и вртлежи од „кинески“ нож. Смртта кај Миле настанува насилно со нагмечување на мозокот поради дејство на потврда динамична сила со кундак од пушка во пределот на челната регија. На неговото тело се пронајдени и осум канални повреди, предизвикани од огнострелно оружјеи со нож претходно бил онеспособен за полесно да биде масакриран. |† 30 |- |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|50п|Баталјон за специјални намени „Волци“]] |'''[[Игор Костески]]''' |[[Драчево]] |Причината за смртта на Игор е насилна и настанала како резултат на нагмечување на мозочното стебло предизвикано од огнострелна повреда во челото каде што му е пукано од пиштол, додека давал знаци на живот, од непосредна близина. Ако загинал зад воланот додека маневрирал со „хамерот“, загадочна е раната и големата расеченица на левото стапало, и отсечените три прсти на десната рака. Рачниот часовник застанат беше во 18:12 часот. Дали запрел од компресија и експлозија или сам го стопирал Игор, со што сакал да ни соопшти дека во тој миг животот му престанал. Терористите ги понесле прстите со себе како трофеи за да ја наплатат завршената задача. |† 25 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Марјан Божиновски]]''' |[[Горно Оризари]] |Иако Марјан се здобил со повеќе огнострелни рани, додека давал знаци на живот, бил запален од терористите, при што неговото тело е целосно јагленисано од изгореници од четврти степен, со одвоени долни екстремитети. |† 27 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Кире Костадиновски]]''' |[[Горно Оризари]] |Смртта кај Кире настанала како резултат на развивање на тешко шокова состојба предизвикана од дејствување на проектили во пределот на градниот кош и стомакот, како и поради изгореници и труење од јаглерод моноксид, што му е пронајден во белите дробови, од што се извлекува заклучок дека бил запален додека сè уште давал знаци на живот. |† 24 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Бошко Најдовски]]''' |[[Долно Оризари]] |Бошко додека бил тешко ранет, од близина му е пукано во неговото чело, за да потоа биде запален и целосно изгорен. |† 25 |- |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|40п|МВР]] |'''[[Илче Стојановски]]''' |[[Породин]] |Смртта на Илче настанала како резултат на здобиените прострелни рани во пределот на главата и стомакот. Со кундак од пушка му е разнесена брадата а со нож му се нанесени рани на рацете и нозете. Не е докажано дали контузијата на брадата предизвикана со удари од кундак на пушка и горењето на долните екстремитети, терористите го извршиле додека бил сè уште жив или мртов. Телото од целосно изгорување го спасиле првите „[[Единица за специјални задачи „Тигар“|тигри]]” што пристигнале на местото на масакрот. |† 24 |} Треба да се спомне дека тројцата полицајци од [[Битола]] биле поставени еден до друг до нивната „лада нива“, со главите свртени кон „хамерот“ и запалени. Останува енигма, зошто се запалени само загинатите полицајци, а не и „[[Баталјон за специјални намени „Волци“|волците]]“ и на кого му е испратена таквата порака. Нелогичност има и ако се анализираат снимките од целосно изгорените први две возила од патролата. Ако биле погодени во прв момент со тромблонски мини, тие целосно би биле разнесени и изгорени, заедно со бранителите во нив. Според начинот на извршување на масакрот, кој траел десетина минути, предизвиканите рани можеле да го направат добро обучени специјалци и ладнокрвни убијци. Но, бидејќи раководството на [[ОНА]] никогаш не обелодени дека во својата формациска воена структура има специјална единица, тогаш со право се наметнува прашањето, кој го изврши масакрот, по чија наредба, со каква цел и за колкава парична награда. === Кобното претчувство на Игор Костески === [[Игор Костески]] со себе носел секогаш нотес каде што си ги запишал своите мисли. Таткото на Игор, Миливој Костески, објавил книга под името ''Смртта ме гушна'' од неговиот нотес каде можат да се читаат сите негови мисли. Стихозбирката ''Смртта ме гушна'' претставува посмртно издание на загинатиот водник, припадник на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|Баталјонот за специјални намени „Волци“]] при [[Армија на Македонија|АРМ]]. Во книгата поместени се шеесеттина песни, каде Костески пее за [[Македонија]], за љубовта, копнежот, чекањето, но исто така и за смртта и за своето кобно претчувство. Така на едно место ќе рече: {{quote|''„Пролетва на [[Скопска Црна Гора]] и [[Шар Планина|Шара]], наместо кокичиња 'ртеше највеличественото македонско достоинство кое се полева, а можеби и ќе се полее и со мојата младешка крв без да го почувствувам вкусот на плодовите. Ќе биде како што Бог сака!?“''| '''Игор Костески''' (†26), напишано неколку часа пред масакрот кај Вејце<ref>{{Наведена мрежна страница|date=16 октомври 2006|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=1012&stID=5976&pR=5|title="Смртта ме гушна" од Игор Костески|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113629/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=1012&stID=5976&pR=5|url-status=dead}}</ref>}} == Сторителите на масакрот кај Вејце== === Учество на домашни, странски терористи и муџахедини === [[Податотека:Муџахедини во Македонија 2001 година.png|thumb|300п|десно|Муџахедини во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Македонија 2001 година]]. Муџахедините на сликата се Рифат Мујота, Бекир Халими, Мохамеда Али Н. и Јетула Хари (Командант Гури). Дел од нив се од [[Косово]], [[Саудиска Арабија]] и [[Турција]]. Според весникот [[Вечер (дневен весник)|Вечер]], околу 150 радикални исламски платеници во 2001 се бореле на страната на [[ОНА]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 октомври 2014|url=http://sitel.com.mk/mudzhahedini-vo-makedonija-dojdoa-se-borea-zaminaa-sega-se-tuka-nivnite-uchenici-0|title=Муџахедини во Македонија: Дојдоа, се бореа, заминаа – сега се тука нивните ученици|publisher=Сител|accessdate=2015-06-04|archive-date=2014-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219194812/http://www.sitel.com.mk/mudzhahedini-vo-makedonija-dojdoa-se-borea-zaminaa-sega-se-tuka-nivnite-uchenici-0|url-status=dead}}</ref>]] Полициската белешка, насловена како „сознанија за грозоморното убиство крај селото [[Вејце]], [[Тетовско]]“, била заведена под број 470/13 ноември 2001, пишуваше „Време“. Според полициската белешка, како што наведува „Време“, масакрот го раководеле Шинаси Исмаили или попознат како командант Хоџа, Иљас Цека - Ќори, и Билал Цека - Брада, тројцата од [[Косово]]. Иљаз Цела бил задолжен со два милиона германски марки да ги исплати странските војници-платеници од западните земји, муџахедини и доброволци од земјава. Билал Цека, пак, бил припадник на Косовската разузнавачка служба и еден од главните организатори на снабдување на [[Ослободителна војска на Косово|ОВК]] со оружје. Од „домашните“ учесници во акцијата, покрај [[Хазби Лика]], биле наведени и [[Иса Лика|Иса Лика - Илир]], Раим Сами - Зогу, [[Изаир Сами|Изаир Сами - Шурли]], Асим Бајрами - Пуча, Енвер Рифати - Џаџи, Исак Абдурамани, Муарем Велиу, Екрем Вејсели, Фадил Османи, Љуљзим Ислами, Ибрахим Емини, Џават Џемаили, Башким Рустеми - Кими, Хајри Османи, Хисен Џемаили, Абаз Емини и Рамадан Емини. Повеќето од нив се од [[Тетовско]], а неколкумина од селото [[Вејце]]. Се спомнува исто така [[Г’зим Острени]], кои во телевизиско интервју изјавувал дека ја огранизирал заседата кај Вејце. Неколку години по 2001 година е уапсен неговиот телохранител, за којшто се шпекулираше дека поседувал пиштол кој припаѓал на еден од војниците загинати кај Вејце. Дел од извршителите биле добро обучени како поранешни припадници на [[Ослободителна војска на Косово|ОВК]] од [[Косово]]. Тие неколку дена пред нападот се подготвувале и вршеле обука во логорот во [[Косово]] кој се наоѓал во непосредна близина со границата со [[Македонија]]. Диверзантско-терористичката група имала конкретно задача да ја ликвидира живата сила од патролата и да ги уништи возилата и воената техника. Тие, во содејство со група терористи од [[Тетовско]], ја организирале заседата и го извршиле терористичкиот напад врз патролата на македонските безбедносни сили, за што имале широка поддршка и од месното население. По нападот некои од нив се засолниле во селата [[Вејце]], [[Бродец (Тетовско)|Бродец]] и [[Бозовце]], а некои се повлекле во [[Косово]], при што го минирале патот по кој се повлекувале, пишувало во службената белешка на [[МВР]], наведе „Време“.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=16 октомври 2006|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=2090&stID=69565&pR=24|title=Имаше ли победени и поразени во војната меѓу Македонците и Албанците?|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05}}{{Мртва_врска|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Постојат конкретни сознанија за учество на странски муџахедини во масакрот кај Вејце. Имено, [[Али Ахмети]] соработувал со оџата од [[Слупчане]], кој неодамна донел муџахединска група, а под водство на еден муџахедин што се борел во [[Чеченија]] е извршен и масакрот во Вејце.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=18 март 2006|url=http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1655&stID=4513|title=За ОНА се борат фундаменталисти и муџахедини|publisher=Дневник|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012749/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1655&stID=4513|url-status=dead}}</ref> Припадниците на [[ОНА]] имале цврсти врски со исламските фундаменталисти, како финансиски така и воени, потврдуваат странски, но и домашни разузнавачки извори. Во оваа цврста алка, која функционира повеќе години, е вклучен и политичкиот водач на албанските терористи, [[Али Ахмети]]. Постојат сигурни докази дека тој подолго време има директни врски со Јакуп Асипи, оџа од кумановското село [[Слупчане]], кој за време на молитвите го повикува месното население на света војна - џихад. Асипи, кој важи за локален духовен водач, под "своја капа" ги има и соработниците на Ахмети - [[Даут Харадинај]], Малич Ндрецај и [[Хисни Шаќири]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 октомври 2014|url=http://vecer.mk/makedonija/dojdoa-se-borea-i-si-zaminaa-sega-se-na-red-nivnite-uchenici|title=Муџахедините се тука две децении, а во Сирија и Ирак се нивните ученици|publisher=Вечер|accessdate=2015-06-04|archive-date=2014-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014141151/http://vecer.mk/makedonija/dojdoa-se-borea-i-si-zaminaa-sega-se-na-red-nivnite-uchenici|url-status=dead}}</ref> Оџата од [[Слупчане]] пред извесно време престојувал во една арапска земја, се претпоставува [[Саудиска Арабија]], од каде што со група муџахедини дошол на [[Косово]], по што му се изгубила трагата. Се претпоставува дека муџахедините, обучени за извршување терористички акции, се префрлени во Македонија. === Масакрот кај Вејце води кон Осама бин Ладен === Од почетокот на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воената криза]] се тврди дека во редовите на овдешните [[ОНА|албански терористи]] се борат муџахедините поврзани со [[Осама бин Ладен|бин Ладен]]. Постојат докази, велат непосредните сознанија на безбедносните органи, дека мозокот и раката што го стори морничавиот масакр на осумтемина војници и полицајци во тетовско [[Вејце]], на 28 април 2001, се токму муџахедини од терористичката армија на [[Осама бин Ладен]], кои цело време им помагаат и се борат во редовите на албанските терористи. Дека во Македонија заедно со припадниците на ОНА дејствуваат муџахедини е потврдено и по нападот врз осумте македонски специјалци кај Вејце.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=31 март 2001|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=3795&idg=1&idb=221&rubrika=Makedonija|title=Во Македонија се обидел да се инфилтрира и Осама Бин Ладен|publisher=Вест|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194524/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=3795&idg=1&idb=221&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Според полициски извори, принципот на финансирање во озлогласената армија на [[Осама бин Ладен|бин Ладен]] е прво да се покаже резултат, да убиваат христијани, а потоа добиваат пари. Што повеќе убиени и поголеми злостворства, повеќе пари од командата. Тоа беше случај и со масакрот во Вејце. Како што им ги сечеле и им ги ваделе очите на македонските војници и полицајци паднати во заседата, муџахедините и албанските терористи ги снимале и фотографирале, како доказ, кој послужил за финансирање на [[ОНА]] во [[Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=19 септември 2001|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=14886&idg=2&idb=361&rubrika=Makedonija|title=Масакрот кај Вејце води кон Бин Ладен|publisher=Вест|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200842/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=14886&idg=2&idb=361&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Истрагата потврдила дека масакрот е извршен под водство на еден муџахедин, кој се борел и во [[Чеченија]] и кој повикува на света војна. == Расветлување на масакрот и предавство на патролата == === Полициски началници ја предале патролата кај Вејце === [[Податотека:Патрола Шипковица Бродец.png|thumb|десно|350п|Првата патрола „[[Шипковица]] - [[Бродец (Тетовско)|Бродец]]“ на полицаецот Сашо Гилевски, неколку часа пред масакрот кај [[Вејце]]. Со истите возила загинуваат осумте војници и полицајци од втората патрола „[[Селце (Тетовско)|Селце]] - [[Вејце]]“.]] Според извештајот за настанот, единиците што западнаа во заседата се сретнале со единицата што се враќала од претходната патрола на истото место, едниот џип подзаостанал бидејќи разменувале информации за теренот со единицата што се враќала од таму. Кога пристигнал последниот џип, нападот веќе бил започнат, па џипот проценувајќи ја состојбата се оддалечил од местото за да помогнат оддалеку. Безбедносните сили успеаја и да убијат неколку терористи, но бидејќи истите тие по никоја цена не ги оставаа труповите, денес не се знае точната бројка на убиените терористи. Возилото што малку подзаостанало, само што се доближиле до кривината позади која била заседата, се повлекле и отвориле оган од мала дистанца, за тоа време терористите проверувале кој е жив и го масакрирале, ама бидејќи џипот што заостанал отворил интензивен оган на терористите, не успеале да ги „проверат“ сите повредени, и така некои преживеаа. Постојат документирани докази, дека масакрот кај Вејце е еднаков на предавство, бидејќи на терористите им било сигнализирано по врска дека патролата е веќе тргната и им биле дадени неопходните координати и маршрутата по која требало да се движи патролата. При пребарување на теренот била пронајдена радиостаница „моторола“, чиј сериски број укажувал дека е полициска, па оттаму сомневањата дека [[ОНА|терористите]] цело време, пред и по масакрот, биле во врска со некој од полицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=9 октомври 2001|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=15872&idg=2&idb=378&rubrika=Makedonija|title=Двајца полициски началници од Тетово ја предале патролата кај Вејце|publisher=Вест|accessdate=2015-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192756/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=15872&idg=2&idb=378&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Во контекст на ова, извори на [[Вест (дневен весник)|Вест]] додаваат дека, неколку дена по масакрот, терористите, во непосредна близина на местото каде што на ѕверски начин беа масакрирани осумтемина припадници на безбедносните сили, поставиле нова заседа што била разбиена. По разбивањето на терористичката група, при пребарувањето на теренот, увидните екипи пронашле „моторола“ со сериски број на апаратот и батеријата, што покажува дека таа била полициска. Се претпоставува дека со „моторолата“ осомничените биле во контакт со терористите. Прв на списокот на осомничени се најде Игор Манојлевски, тогашен началник на Секторот за полиција на СВР [[Тетово]]. За него велат дека, наводно, единствено тој и неговите соработници и локални припадници на ДБК знаеле каде, во каква формација и во кое време ќе се движи комбинираната патрола за [[Вејце]]. За продадената информација бил награден со околу 700.000 швајцарски франци. Наредниот ден по масакрот е уапсен и задржан две недели во притвор. Кај него дома се најдени парите, за кои не можел да го докаже потеклото. На брзо потоа е суспендиран од тоа работно место и е префрлен во [[Скопје]], повторно на началничко место во полициската станица „[[Карпош (населба во Скопје)|Карпош]]“. Цело [[Тетово]] него го посочуваше како предавник, па затоа тој се исели од Тетово. Неговиот татко купи куќа во [[Битола]], но плашејќи се од одмазда на семејствата на загинатите битолски полицајци во Вејце, ја продал куќата и купил друга куќа во една населба во Скопје. Во ревијата „Старт“, Манојлевски демантира дека ја предал патролата.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=29 април 2010|url=http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|title=Осумкратното убиство кај Вејце сè уште нерасветлено|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113621/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=856&stID=9235&pR=3|url-status=dead}}</ref> Многу докази укажуваа дека [[ОНА|терористите]] биле известени преку радиоврска за движењето на мешаната полициско-војничка патрола. Беа фатени и сигнали од разговор помеѓу лица од касарната во [[Тетово]] и терористичката група сместена кај [[Вејце]], која ги чекала во заседа македонските бранители после нивното тргнување на доверените војнички задачи. == По масакрот кај Вејце == Грозоморното убиство на осумтемина и ранувањето на шесте припадници на безбедносните сили на Македонија во Вејце, предизвика бран негодувања од сите граѓани во земјата, независно од нивната политичка, верска и национална припадност, и поттикна бројни реакции од речиси сите релевантни политички субјекти во Македонија. Тогашниот портпарол на владата [[Антонио Милошоски]] го оквалификуваше злосторството како „грозен масакр што зборува дека македонската демократија е соочена со борба со монструми, за што немаме друг избор, освен да ги победиме“. Министерката за внатрешни работи [[Доста Димовска]] оцени дека по овој настан безбедносната ситуација значително се влошува. Веднаш по дознавањето за масакрот, во [[Битола]], од каде што потекнуваа некои од настраданите, дојде до голем револт. Револтот кулминираше во безредија низ улиците на Битола во кои четворица беа повредени и беа демолирани четириесет дуќани, претежно на муслимански сопственици. === Реакции од политичките партии и општо === Политичките партии најостро го осудија ѕверското убиство на осумтемина припадници на македонските безбедносни сили и изразија сочувство на семејствата на загинатите. Излезот од кризата, партиите го гледаа во воздржаност на граѓаните од непромислени напади и преземање енергични акции од надлежните служби за одбрана. *[[Податотека:ВМРО-ДПМНЕ-Лого.svg|20п]] '''[[ВМРО ДПМНЕ]]''' – И покрај своето доминантно учество во власта, за што и таа како политичка партија на власт носи одговорност, најгласна во осудите беше ВМРО ДПМНЕ. Таа најостро го осудува злосторството на [[ОНА|терористите]], искажува загриженост од однесувањето на [[Партија за демократски просперитет|ПДП]] и ги повикува граѓаните да се воздржат од какви било акции што ќе бараат дополнително залагање на безбедносните сили на Македонија, кои сега се потребни за разбивање на тероризмот. Партискиот самит или дијалог кај претседателот на државата станува бесцелени ирационален по терористичкиот напад на [[Шар Планина|Шара]], смета наголемата владејачка партија. Со монструозното убиство на Шара за првпат се обединија политичките партии во Македонија и го осудија терористичкиот акт. Како можеме поинаку да ја коментираме изјавата на [[Партија за демократски просперитет|ПДП]], освен како злосторство, која освен жалење не истакна никаква осуда за овој злосторнички чин. Тоа е срамно за една партија, срамно за луѓе кои живеат во [[21 век]], со такви луѓе не може да се води дијалог. Такви непромислени изјави ја преливаат чашата на толеранција кај [[Македонци]]те и кај нас како политичка партија. Подготвени сме да ја браниме Македонија, и нема да направиме ниеден чекор назад во одбраната, беше речено на прес-конференцијата на ВМРО ДПМНЕ. Ставот на партијата е дека загубата што ја потрпе Битола и Македонија со последниот терористички напад над безбедносните сили, не може и не смее да се надомести со атак на недолжните цивили. Нивните животи не можеме да ги вратиме и затоа треба да се погрижиме за оние што останаа по нив. Затоа ВМРО ДПМНЕ смета дека со вакви активности, директно се работи на дополнителна дестабилизација на државата покрај онаа што ја имаат направено терористичките групи. ВМРО ДПМНЕ смета дека токму тоа е целта на терористите, предизвикање одмазднички акции кај македонското население, за потоа истите тие пред меѓународните фактори да ги бараат своите „права“, да ја докажуваат својата „обезправеност“ и да ги справдуваат своите терористички акции. Владејачката партија ги повика сите граѓани совесно и мирно да реагираат во вакви моменти. *[[Податотека:Logo of the SDUM.jpg|20п]] '''[[СДСМ]]''' – Најголемата опозициска партија СДСМ, загинувањето на осумтемина припадници на македонските сили за безбедност го оцени како „подмолно убиство“, обид на албанските терористи да ја негираат сувереноста на целата територија. Ваквите активности на албанските екстремисти се насочени кон тоа да се оневозможи каква било иднина на соживот помеѓу македонскиот народ и националностите. СДСМ е за решителен и брз воен и полициски одговор, доколку Владата не е целосно парализирана одвнатре. Во врска со инцидентите во [[Битола]], Социјалдемократскиот сојуз на Македонија, апелира до граѓаните да се воздржат од ревашизам. Изразуваме сочувство за загубата на младите животи, но сметаме дека граѓаните треба да се воздржат од реакции како оние во Битола и да ги остават надлежните органи на Министерството за внатрешни работи и Армијата на Македонија да си ја вршат својата работа, бидејќи само тие се одговорни за одбраната. *[[Податотека:Demokratska-alternativa.png|20п]] '''[[Демократска алтернатива|ДА]]''' – Според Демократската алтернатива, причините за терористичките активности лежат во неспособноста на Владата и претседателот [[Борис Трајковски]], „да ја согледат крајно сложената состојба и да преземат соодветни мерки за нивно коренито разрешување.“ Да ги повикува албанските партии, „безрезервно да ги насочат своите политички дејствувања и активности во одбрана на интересите на државата, територијалниот интегритет и суверенитет, нејзиниот унитарен карактер и безбедноста на сите граѓани.“ * '''[[Демократска партија на Македонија|ДПМ]]''' – Демократската партија на Македонија изрази загриженост од ескалацијата на настаните и драматични последици. ДПМ смета дека „актуелните настани внесуваат оправдена загриженост кај сите граѓани.“ *'''[[ДПА]]''' – Демократската алијанса на [[Албанци]]те во Македонија оценува дека решавањето на отворените прашања меѓу Албанците и [[Македонци]]те е од заеднички интерес за зачувување на мирот и стабилноста на сите граѓани во Македонија. *[[Податотека:LDP logo.jpg|20п]] '''[[ЛДП]]''' – Либерално демократската партија на Македонија смета дека овој немил настан е потврда на веќе констатираниот факт за неспособноста на првите луѓе на министерствата за одбрана и за внатрешни работи, како и за дволичноста на албанскиот политички фактор во Македонија. Токму затоа, став на ЛДП е првите луѓе на овие министерства да ја преземат одговорноста за овој инцидент преку поднесување оставка. Оставка е побарана и од премиерот [[Љубчо Георгиевски]]. *'''[[ДС]]''' – Демократскиот сојуз за последниот насилнички акт вели дека не само што го загрозува суверенитетот и територијалниот интегритет на земјата, туку е насочен и кон спречување на мирна разрешница на кризата. Оваа партија, покрај барањето за итна и неотповиклива оставка на премиерот Георгиевски, меѓу другото, бара и итно и безусловно враќање на работа на сите отпуштени, предвремено и редовно пензионирани стручни работници во министерствата за одбрана и за внатрешни работи, како и во [[УБК|Агенцијата за разузнување]]. *[[Податотека:LPM.jpg|20п]] '''[[ЛПМ]]''' – Став на Либералната партија на Македонија е дека на сите ни е сосема јасно дека станува збор за [[тероризам]] вперен против суверенитетот и интегритетот на Македонија, безбедноста на нејзините граѓани и е во директна функција за поттикнување на етничка нетолеранција и омраза. Либералната партија го осудува настапот на Партијата за демократски просперитет и нејзиниот водач [[Имер Имери]]. *[[Податотека:Communist star.svg|20п]] '''[[СПМ]]''' – Социјалистичката партија на Македонија констатира дека фактот што македонската патрола била пречекана во заседа, зборува за нестручно и невнимателно раководење со безбедносните сили и крајно време е на местото на партиските „војници“ во [[МВР]] и МО да дојдат стручни и професионални лица. * '''[[Нова демократија (политичка партија)|НД]]''' – Нова демократија најостро ги осудува безумниот грозоморен чин на вооружените терористи, бруталноста на припадниците на самонаречената [[ОНА]] е уште доказ дека намерите на вооружените платеници, шверцери и бандити се да се дестабилизира Македонија. * [[Податотека:Partia_Demokratike_Shqiptare.svg|20п]] '''[[ДПА]]''' – Демократската партија на Албанците оцени дека „по грозоморното убиство на осумте војници од безбедносните структури на Македонија се поалармантно се забележуваат знаци на екстремна етничка поларизација.“ *[[Податотека:PDP logo.png|20п]] '''[[ПДП]]''' – Партијата за демократски просперитет го изрази своето „жалење за инцидентот“ и оцени дека одлагањето на дијалогот е причина за ескалирање на судирите. *[[Податотека:Uck Nla logo.svg|20п]] '''[[ОНА]]''' – Наспроти сите овие осуди од политичките партии во Македонија, политичкиот водач на ОНА (УЧК) [[Али Ахмети]], изјави за „Ројтерс“ преку телефон: „Ние сметаме дека е тоа провокација од македонските сили за со тоа тие да се претстават како жртви.“ Ахмети рекол дека терористите на ОНА отвориле оган, дури откако македонските трупи им се приближиле на нивната позиција и дека ниеден член на ОНА не бил убиен ниту ранет при судирот во [[Вејце]]. *[[Податотека:Flag of Bitola Municipality.svg|30п]] '''[[Битола]]''' – Обраќајќи се во името на граѓаните на Битола, на комеморацијата во Советот на Општината тогашниот градоначалник на Битола, Д-р Златко Вршковски, рече: (...) „Драги сограѓани, најостро и најенергично го осудуваме последниот подмолен, кукавички и терористички чин на албанските терористи. Ова е тажен ден за Битола. Ова е тажен ден за битолчани. Ова е ден за сите граѓани на нашата држава, бидејќи нашиот град им припаѓа и ним. Денеска им оддаваме почит на [[Марјан Божиновски|Марјан]], [[Бошко Најдовски|Бошко]], [[Илче Стојановски|Илче]] и [[Кире Костадиновски|Кире]], млади луѓе кои со сето сре и беа оддадени на тешката и одговорна професија и ги загубија животите, бранејќи ја својата татковина од некои луди идеи, кои никому не донеле добро.“ (...) *[[Податотека:Coat of arms of the Macedonian Orthodox Church.png|20п]] '''[[МПЦ]]''' – Неговото високо преосвештенство митрополитот австралиско - новозеландски и администратор преспанко - пелагониски господин Петар, во своето обраќање, рече: „Ожалостена Македонијо и ожалостени семејства! Трауматичен е денешниот ден за Македонија. Денес, Македонија плаче, плаче за своите чеда. Овие наши мили чеда ги положија своите животи за својата татковина и за Светата Црква, бидејќи беа наши [[Православие|православни]] верници. Денеска служевме заупокоена литургија во сите наши храмови за овие млади чеда, верници и македонски синови, за да настанат нивните души кај душите на праведните покојници. Со нивното загинување за Македонија, се молиме да бидат величествено испратени во [[Небесно Кралство|Царството небесно]], а тие со својата смрт ја победија смртта како нашиот свет спасител [[Исус Христос]]. Оние што пукаа на нив, пукаа и врз достоинството на македонскиот народ и другите малцинства, освен албанското малцинство. Вистината е таа, се покажа дека неверниците и непријателите седат во Парламентот и Владата. Со нив треба да се справиме, за да има мир. Тие прават лицемерие, а можат да го сопрат тероризмот ако сакаат. Но, тие сакаат да ја уништат Македонија. Бог да ние на помош и утеха за семејствата за нивните најмили. Да жалиме со надеж и верба дека има воскресение. Бог да ги прости и да им дари вечен помен.“ === Осуда од Меѓународната заедница за Вејце === Остра осуда за убивањето на осумте македонски војници од страна на албанските екстремисти, следува и од многу држави и претставници на меѓународната јавност со апели за разум. *'''{{знаме|САД}}''' – САД го оценија убивањето на осумте македонски војници и полицајци од страна на албанските екстремисти, во саботниот напад близу до селото [[Вејце]], како „неразбирлив чин на злосторство.“ САД ги повикуваат сите политички партии и групи во Македонија да се приклучат на осудата на овој неразбирлив чин на злосторство и да продолжат со започнатиот процес на политички дијалог, изјави портпаролот на „[[Стејт департмент]]“ - [[Филип Рикер]] на 29 април 2001 година. Американскиот државен секретар, Колин Пауел, од македонскиот претседател [[Борис Трајковски]] добил фотографии од масакрираните тела на убиените македонски херои во близина на Вејце. Притоа рекол дека е загрижен поради тоа и им изразил сочувство на семејствата на загинатите. Проблемите треба да се решаваат со дијалог зашто насилствата значат само скршени семејства и жртви. Не смееме да им дозволиме на терористите да го искриват политичкото помирување. Ние ја поддржуваме демократијата во Македонија, која се соочува со страшливи и кукавички чинови на терористите и терористичките организации, кои се обидуваат да го уништат демократскиот процес во Македонија, рекол Пауел на средбата со претседателот Трајковски. *'''{{знаме|НАТО}}''' – Генералниот секретар на НАТО, [[Џорџ Робертсон]], изјавидека е згрозен од веста за заседата кај [[тетовско]]то село Вејце. Го осудувам кукавичкиот напад. Мојата порака е јасна: насилството мора да запре. Тактиката на терористите нема да успее. Апелирам до политичките водачи на [[ПЈРМ]] да бидат цврсти и да ги удвојат напорите што ги вложуваат во меѓусебниот дијалог. Генералниот секретар на НАТО Џорџ Робертсон најави дека при брзата посета на [[Скопје]] ќе и порача на македонската влада да „даде отпор на оние што користат насилство“, а на албанското малцинство да не ги „поддржува убијците“. Во интервју за германското радио „Дојче Веле“, Робертсон рекол дека на пратениците во македонскиот парламент ќе им порача дека „мора да ги изолираат оние кои користат муниција наместо гласачки кутии, а мнозинското население да се потсети дека сите жители на Македонија се дел од една држава и дека мора да ги одобрат реформите со кои земјата ќе се квалификува за влез во НАТО и [[ЕУ]].“ Робертсон рече дека е наполно јасно оти луѓето на т.н. [[ОНА]] се силеџии, криминалци, екстремисти кои користат насилство иза нив како такви нема место во демократско општество и според тоа „не е толку важно кој збор ќе се користи за нив.“ Тие треба да бидат изолирани, да бидат осудени и маргинализирани“, рекол тој и додал дека зависи од македонскиот парламент и избраните власти дали ќе разговараат со терористите. Мошне тешко е да се контролира границата меѓу [[Македонија]] и [[Косово]], бидејќи се работи за „планинско - шумски и опасен терен“, продолжил Робертсон, но потенцирал дека НАТО во регионот има ангажирано најмодерна техника со која може „да се забележат и најситни работи од огромна оддалеченост.“ „Ги следиме луѓето кои се обидуваат да прошверцуваат оружје во Македонија или се обидуваат да побегнат од неа“, изјавил Робертсон. *'''{{знаме|Велика Британија}}''' – Британскиот министер за надворешни работи, Робин Кук, побара од политичарите во Македонија и во регионот, да ги осудат нападите на албанските терористи и да ги изолираат групите. *'''{{знаме|Русија}}''' – Руската Федерација на чело со [[Владимир Путин]] го осудува терористичкиот напад на албанските екстремисти. Несомнено, тоа е уште еден повик упатен до меѓународната заедница за конечно да се разбуди, соопшти руското министерство за надворешни работи. *'''{{знаме|ЕУ}}''' – Европската комисија веднаш официјално не реагираше на последните насилства, но еден од нејзините портпароли изјави дека - „Една работа е сигурна - насилството не е патот по кој може да се напредува. Ние го осудивме терористичкиот напад во кој животот го загубија припадници на безбедносните сили, но сме критични кон насилно однесување чија цел се луѓе единствено поради нивната етничка припадност.“ Министрите за надворешни работи на ЕУ побарале од Македонија да не прогласува воена состојба како одговор на нападите на албанските терористи и ја повторија својата понуда за идно членство во ЕУ како награда за стабилност. „Прогласувањето воена состојба не е чекор што ЕУ би посакала да го види во моментов“, изјави Шведскиот државен секретар за надворешни работи, Ханс Далгрен, на конференцијата за печатот во малото гратче Нишепинг, каде што министрите за надворешни работи на ЕУ се сретнаа тој викенд. Далгрен изјави дека министрите разговарале за долгорочните можности на [[Балкан]]от и ја подвлече привлечноста за идното членство во ЕУ за сите балкански земји. Можноста Европската Унија да ја употреби оваа долгорочна цел за земјите од регионот во концетриран напор за поголема стабилност и мир, е нешто што беше јасно признато од министрите. Тој рече дека шведскиот министер за надворешни работи Ана Линд и комесарот за надворешни работи Крис Патен ќе отпатуваат во Македонија и [[Албанија]] во текот на неделава, како посредици за стабилноста. Според македонскиот Устав, воената состојба им дава пошироки права на силите за безбедност, и таа мора да биде изгласана од две третини на парламентарното мнозинство, а Далгрен изјави оти не се очекува дека такво мнозинство може да биде обезбедено. *'''{{знаме|Шведска}}''' – Шведската министерка, Ана Линд, која беше актуелна претседавачка со Европската Унија, во разговор со македонскиот министер за надворешни работи, [[Срѓан Керим]], најостро го осудила терористичкиот напад. Линд ветила дека ќе стори сè што е во нејзина моќ да ја забрза помошта за македонскиот буџет кој е оптоварен со безбедносната состојба. *'''Пакт за стабилност во Југоисточна Европа''' –„Западните сили сè уште можат да ги спречат обновените судири меѓу македонската војска и албанските екстремисти пред да прераснат во Балканска војна“, изјавил во [[Букурешт]] координаторот на Пактот за стабилност во Југоисточна Европа Бодо Хомбах. Хомбах истакнува и дека брзата помош од западните влади и од меѓународните организации, „може да ги изолира екстремистите од политичката сцена во Македонија.“ Не можеме да ги спречиме терористите да преминуваат преку границата од Косово, меѓутоа, можеме да ги спречиме да го претворат граѓанското општество во свој заложник“, додал Хомбах. *'''[[Податотека:OSCE logo.jpg|30п]] [[ОБСЕ]]''' – Ситуацијата во Македонија е алармантна, а меѓетничкото насилство нема да помогне за остварување на барањата на етничките Албанци, изјави во Букурешт романскиот министер за надворешни работи и тогашен претседувач со [[ОБСЕ|Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ)]], Мирча Џоана. Џоана истакнува дека етничката омраза и насилството водат до избувнување политички и воени кризи, остро осудувајќи ги терористичките активности на албанските екстремисти во Македонија. „Нападите врз македонските сили за безбедност се акт на кукавичлак од страна на оние, кои се против демократијата и правната држава“, велу Џоана и ги повикал сите етнички групи во Македонија да ја осудат секоја форма на насилство и екстремизам. „ОБСЕ го поддржува соодветниот одговор на македонската армија на активностите на терористите и напорите на Владата на Македонија за запазување на територијалниот интегритет на земјата“, истакнал тогашниот претседувач на ОБСЕ, Џоана. *'''{{знаме|Албанија}}''' – Албанскиот премиер [[Илир Мета]] искажува остра осуда, искрено жалење и длабоко сочувствто за тешкиот инцидент што се случи во близина на тетовското село [[Вејце]] и подмолното убиство на осумте припадници на македонските безбедносни сили. Според соопштението од неговиот кабинет, премиерот Мета смета дека ваквите настани го минираат процесот за решавање на проблемите на Албанците во Македонија и зајакнувањето на соживотот во земјата со политички средств и по демократски пат. Според албанската државна телевизија, претседателите [[Реџеп Мејдани]] и [[Борис Трајковски]] на средбата во Букурешт искажале заеднички став дека надминувањето на недоразбирањата треба да биде со дијалог и по институционален пат. Албанскиот претседател Мејдани додал дека ниту едно прашање во дејствувањето на една држава не е табу, па ниту нејзиниот устав. Во случај на конфликт во Македонија треба да се дејствува веднаш и во потребното време, смета Мејдани, нагласувајќи дека политичкиот дијалог треба да почне веднаш и тоа треба да биде со голема транспарентност. „Дијалогот треба да почне со утврдувањето на изворот на конфликтот, а не да се губи време занимавајќи се со неговите последици“, му рекол албанскиот претседател Мејдани на претседателот Трајковски. *'''{{знаме|UN}} [[Косово]]''' – Тројца водечки албански политичари, членови на Привремениот административен совет на Косово го осудија насилството во Македонија и побараа енергично посредство на меѓународната заедница. „Последниот развој на настаните во Македонија, убиствата и бранот на бегалци предизвикаа загриженост во Косово. Веруваме дека е потребно да се стабилизира ситуацијата во Македонија“, изјави [[Рамуш Харадинај]]. Во соопштението, исто така, се бара чесен и сеопфатен дијалог за решавање на проблемите со меѓународно посредство. „Меѓународната заедница треба енергично да посредува со цел да помогне во дијалогот, како единствено решение на кризата во Македонија“, се вели во соопштението на косовските политичари. === Блокада од месните Албанци при поменот кај Вејце === На 28 април 2003 година, околу 300 локални [[Албанци]] од [[Селце]], [[Лавце]] и [[Вејце]] не дозволија родителите и роднините на осумте масакрирани припадници на македонските безбедносни сили да го посетат местото каде што загинаа нивните синови, да остават цвеќе и да запалат свеќа за помен на нивните души. На тогашниот министер за внатрешни работи [[Хари Костов]] и на тогашните амбасадори на САД и на ЕУ, Лоренс Батлер и Алексис Брунс, Албанците им одговориле дека посетата ја спречиле бидејќи „сè уште не биле залечени раните од жртвите што тие ги имале“. После долги преговори, дури на 16 мај 2003 година за прв и единствен пат, и со многу напори беше одржан поменот.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 мај 2003|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2146&stID=17954|title=Албанците не им даваат на Македонците да го чествуваат масакрот во Вејце|publisher=Дневник|accessdate=2016-11-01}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 мај 2003|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2147&stID=17993|title=Вејце ќе не одвее сите|publisher=Дневник|accessdate=2016-11-01}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 мај 2003|url=http://old.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce463/Tekst12.htm|title=Албанците не им дозволија на Македонците да го одбележат масакрот кај Вејце|accessdate=2016-11-01}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Спомен обележја за загинатите === Во чест на [[Миле Јаневски]], денес средното општинско училиште СОУ „Миле Јаневски - Џингар“ во неговиот роден град [[Македонска Каменица]] го носи неговото име. За хероите од Вејце се посветени две песни, „Кај село Вејце“ и „Осум бигори на Македонија“. Пред неколку години имаше сериозни размислувања од [[МПЦ]] осумте жртви од масакрот кај Вејце, кој на најбрутален начин беа мачени, ѕверски касапени со ножеви и живи запалени, да се прогласат за маченици. МПЦ тогаш додаваше дека постојат иницијативи и за многу други личности што учествувале во борбите за создавање и одбрана на македонската држава, како на пример [[Карпош]], водач на народното востание против турското ропство во 1689 година, да се прогласат за маченици. На [[28 април]] [[2010]] година, 9 години после крвавиот масакр, на местото каде што беа масакрирани припадниците на безбедносните сили била поставена спомен-плоча.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=3 мај 2010|url=http://www.vest.mk/?ItemID=21CB64D4CD82D84A8D8773F1A3AC6167|title=Поставена спомен-плоча за масакрираните кај Вејце|publisher=Вест|accessdate=2015-01-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304211330/http://www.vest.mk/?ItemID=21CB64D4CD82D84A8D8773F1A3AC6167|url-status=dead}}</ref> Неколку дена подоцна, спомен-плочата била искршена од непознати сторители, највероватно жители на околните места.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=3 мај 2010|url=http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=0AB708FDD306E6449ED616A87B85AACA|title=Искршена спомен-плочата на бранителите кај тетовско Вејце|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-01-05}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Амнестија за хашките случаи === На [[19 јули]] [[2011]] година со Автентичното толкување на Законот за амнестија сторителите беа амнестирани од страна на [[Собранието на Македонија]], со гласење на пратениците од владејачката [[ВМРО-ДПМНЕ]] и [[ДУИ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=31 октомври 2012|url=http://sitel.com.mk/ustavniot-sud-ja-potvrdi-amnestijata-na-hashkite-sluchai|title=Уставниот суд ја потврди амнестијата на хашките случаи|publisher=Сител|accessdate=2015-06-04}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Речиси сите загинати во Вејце се масакрирани со тврди предмети и ножеви, додека биле ранети и живи, а потоа и живи запалени, сето тоа се коси со [[Женевска конвенција|Женевската конвенција]] и другите норми на војување, со што настанот е доволен доказ дека извршителите и нарачателите требаа да бидат изведени пред домашните судови а потоа и пред меѓународниот суд за воени злосторства во [[Хаг]]. Сите докази и материјали, во форма на дигитален запис, биле испратени до меѓународниот суд за воени злосторства. Меѓу петте оформени Хашки предмети за воени злосторства направени во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|2001 година во Македонија]], е и досието за водството на [[ОНА]] во кое е опфатен и масакрот кај [[Вејце]]. Судот во [[Хаг]] го процесуираше само [[Случај Љуботен (2001)|случајот Љуботен]], а станатите четири - Мавровски работници, [[Липковско Езеро|Липковска брана]], [[Непроштено]] и водство на [[ОНА]], Трибуналот ги врати во Македонија, за да се процесуираат и судски завршат во Македонија. [[Собрание на Македонија|Собранието на Македонија]] на 24 јули 2011 година, со 62 гласа “за”, го усвои автентичното толкување на законот за амнестија, со што ги затвори хашките случаи, а со тоа и масакрот кај [[Вејце]]. Меѓутоа, меѓународното право и практика не познаваат амнестија на воени злосторства, дека тие не застаруваат и дека врз нив има универзална јурисдикција. Оттука, државата може некогаш да реши повторно да ги активира и процесуира овие воени злосторства. Семејствата на масакрираните бранители, многу тешко и болно ја прифатија одлуката на пратениците, но според нив нема да дозволат крвавиот настан да избледи, да се ревидира, или да остане незабележан во историјата на македонскиот народ.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=30 ноември 2012|url=http://fokus.mk/ne-e-dozvolena-amnestija-za-voeni-zlostorstva-i-drzhavite-sekogash-mozhat-da-gi-obnovat-zaprenite-sudski-postapki/|title=Не е дозволена амнестија за воени злосторства и државите секогаш можат да ги обноват запрените судски постапки!|publisher=Фокус|accessdate=2015-06-04|archive-date=2015-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512101511/http://fokus.mk/ne-e-dozvolena-amnestija-za-voeni-zlostorstva-i-drzhavite-sekogash-mozhat-da-gi-obnovat-zaprenite-sudski-postapki|url-status=dead}}</ref> == Стихови за масакрот == {{Цитатник|''Оваа земја раѓала херои и предавници, јунаци и проклетници, македонски. Куршум по куршум те убивал, камен на камен те налегнал, душман по душман те изодел, па се изгорел... [[Масакр кај Карпалак|Карпалак]], Вејце, [[Љуботенски бачила, 2001|Љуботен]], народе не ги заборавај, јунаци таму загинаа за Македонија. Тој што те предал и проколнал колнат ќе биде до века, пак сонце ќе нè огрее откај планините...''}} {{Цитатник|''Кај село [[Вејце]], на [[Шар Планина]], темен се облак надвисна над осум цвета мајкини, мајкини чеда најмили. Темен се облак распука, слана по Шара распосла над осум цвета мајкини во цутот да ги изгори... Осум ми цвета свенаа, осум ми солзи капнаа... кој облак пушти на небо, клетви му мајки фрлаат, срцето црно негово орлите да го колваат.''}} == Галерија == <gallery> Податотека:Жртвите од Вејце.png|Жртвите од масакрот кај Вејце Податотека:Игор Костески.jpeg|[[Игор Костески]] во текот на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната 2001]] како припадник на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] Податотека:Миле Јаневски - Џингар.png|[[Миле Јаневски]] - Џингар Податотека:Марјан Божиновски1.png|[[Марјан Божиновски]] (лево) како граничен полицаец на [[македонско-грчка граница]] Податотека:Роберт Петковски1.png|[[Роберт Петковски]] (скроз лево), постар водник во [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]], како падобранец Податотека:Бошко Најдовски.jpeg|[[Бошко Најдовски]] во полициска униформа Податотека:Kire-Kostadinovski1.png|[[Кире Костадиновски]] во полициска униформа Податотека:Споменик за загинатите Волци.jpeg|Споменик посветен за загинатите припадници на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] во масакрот кај Вејце во касарната Илинден Податотека:Споменик за загинатите полицајци во масакрот кај Вејце.jpeg|Споменик за загинатите полицајци во масакрот кај Вејце во [[битолско]]то село [[Породин]] Податотека:Споменик на Роберт Петковски.png|Споменик посветен за [[Роберт Петковски]] во родното село [[Бунарџик]] Податотека:Memorial of Bosko Najdovski in Dolno Orizari (Bitola).jpg|Спомен на [[Бошко Најдовски]] во село [[Долно Оризари (Битолско)]] </gallery> == Поврзано == * [[Заседа Лисец (2001)]] * [[Масакр кај Карпалак]] * [[Љуботенски бачила, 2001|Масакр кај Љуботенски бачила]] * [[Воен конфликт во Македонија, 2001]] == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=sJbyiBnbI94 Стојанче Ангелов ја објаснува заседата кај Вејце на лице место] * [https://www.youtube.com/watch?v=APur6raogKA Интервју со Сашо Гилевски сведок за масакрот кај Вејце] * [https://www.youtube.com/watch?v=VuhmO6vwvIo Стојанче Ангелов оддава почит за масакрираните во Вејце] {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} {{макМасакр}} [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] [[Категорија:Масакри во Македонија|П]] [[Категорија:Масакри врз Македонци|П]] [[Категорија:Војни на Македонија]] [[Категорија:Тероризам во Македонија]] [[Категорија:Албански сепаратизам во Македонија]] [[Категорија:Албански воени злосторства во Воениот конфликт во Македонија]] czmk4i35hzgtb9ux1kapyv6k6un56li 0 1128574 5629606 5613141 2026-09-17T18:58:15Z Carshalton 30527 /* Моментален состав */ 5629606 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | clubname = Хал Сити | color1 = #151515 | color2 = #ED8B00 | current = АФК Хал Сити сезона 2026–2027| | image = [[Податотека:Hull City A.F.C. logo.png|200px]] | fullname = Асоцијациски Фудбалски клуб Хал Сити | nickname = ''Тигрите'' | founded = 28 јуни 1904 | ground = [[Стадион МКМ|МКМ стадион]]<ref>{{cite web |title=Premier League Handbook 2026/27 |url= https://www.premierleague.com/en/news/62625|access-date=3 August 2026 |website=premierleague.com |date=3 August 2026}}</ref><br />[[Кингстон на Хал]], [[Англија]] | country = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | capacity = 24.983 | owner = {{flagsport|TUR}} [[Acun Medya|Аџун Медија]] | chrtitle = Претседател | | chairman = {{flagsport|TUR}} [[Аџун Илџали]] | manager = {{flagsport|BIH}} [[Сергеј Јакировиќ]] | mgrtitle = Менаџер | | league = {{Лига-Премиер лига на Англија}} | season = 2025-2026 | position = [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2025-2026|Чемпионшип]], 6. место<br>({{rise}} промоција преку плејофот) | website = http://www.hullcitytigers.com | pattern_la1 = _hull2627h | pattern_b1 = _hull2627h | pattern_ra1 = _hull2627h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _hull2627h | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _hull2627a | pattern_b2 = _hull2627a | pattern_ra2 = _hull2627a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _hull2627al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _hull2324t | pattern_b3 = _hull2324t | pattern_ra3 = _hull2324t | pattern_sh3 = _hull2324t | pattern_so3 = _hull2324t | leftarm3 = 0B7FD0 | body3 = 0B7FD0 | rightarm3 = 0B7FD0 | shorts3 = 0B7FD0 | socks3 = 0B7FD0 |}} '''АФК Хал Сити''' — [[Англија|англиски]] [[фудбалски клуб]] со седиште во [[Кингстон на Хал]], грофовијата [[Источен Јоркшир]]. Моментално се натпреварува во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], [[Првенство во фудбал на Англија|највисокиот ранг на англискиот фудбал]]. Клубот е основан во [[1904]] година, а една година подоцна се приклучил на [[Фудбалска лига на Англија|Фудбалската лига на Англија]]. Најголемиот дел од своето постоење клубот го поминал натпреварувајќи се во вториот и третиот ранг на англискиот фудбал. Во својата историја, Хал Сити одиграл само шест сезони во највисоката фудбалска дивизија на англискиот фудбал и сите во ерата на Премиер лигата: првпат во [[Премиер лига на Англија 2008-2009|сезоната 2008-2009]], потоа [[Премиер лига на Англија 2009-2010|2009-2010]], [[Премиер лига на Англија 2013-2014|2013-2014]], [[Премиер лига на Англија 2014-2015|2014-2015]], [[Премиер лига на Англија 2016-2017|2016-2017]] и актуелната [[Премиер лига на Англија 2026-2027|2026-2027]], по неодамнешната промоција од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2025-2026|Чемпионшип]]. Од [[2002]] година, клубот својте домашни натпревари ги игра на [[Стадион МКМ|стадионот МКМ]], по преселбата од [[Бутфери Парк]].<ref>{{cite web|url=http://www.hulldailymail.co.uk/hull-city-fans-sing-boothferry-park-time-video/story-14179925-detail/story.html|title=Hull City fans sing at Boothferry Park for last time (video update)|date=21 December 2011|accessdate=27 August 2016}}{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> Традиционалните домашни бои на клубот се црна и килибарна, честопати претставени наизменично на дресот со пругасти контури, па оттука и нивниот прекар ''„Тигрите“''.<ref name="History Of The Tigers">{{cite news |title=History of the Tigers |url=http://www.hullcityafc.net/page/History/0,,10338,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718110902/http://www.hullcityafc.net/page/History/0%2C%2C10338%2C00.html |archive-date=18 July 2011 |publisher=Hull City A.F.C. |date=10 May 2011 |accessdate=25 November 2012 |url-status=dead}}</ref> Најголем соперник на клубот му е [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], но клубот исто така има соперништво и со [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] како и таканаречените [[Хамбер дерби|Хамбер дербија]] во кои игра против [[ФК Гримсби Таун|Гримсби Таун]]<ref name="HULvGRI">{{cite web |url= https://www.11v11.com/teams/hull-city/tab/opposingTeams/opposition/Grimsby%20Town/ |title= Hull City football club: record v Grimsby Town |publisher= www.11v11.com |accessdate= 4 September 2023}}</ref> и [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]].<ref name="HULvSCU">{{cite web |url= https://www.11v11.com/teams/hull-city/tab/opposingTeams/opposition/Scunthorpe%20United/ |title= Hull City football club: record v Scunthorpe United |publisher= www.11v11.com |accessdate= 4 September 2023}}</ref> == Играчи == === Моментален состав === {{Fs start/Hull City}} {{fs player|no=1|nat=ENG|pos=DF|name=[[Џек Батланд]]}} {{fs player|no=2|nat=ENG|pos=DF|name=[[Луи Којл]] {{Капитен}}}} {{fs player|no=3|nat=ENG|pos=DF|name=[[Рајан Џајлс]]}} {{fs player|no=4|nat=ENG|pos=DF|name=[[Чарли Хјуз (фудбалер 2003)|Чарли Хјуз]]}} {{fs player|no=5|nat=JPN|pos=MF|name=[[Хидемаса Морита]]}} {{fs player|no=6|nat=NGA|pos=DF|name=[[Семи Аџаји]]}} {{fs player|no=7|nat=CAN|pos=MF|name=[[Лиам Милар]]}} {{fs player|no=8|nat=BEL|pos=MF|name=[[Елиот Матазо]]}} {{fs player|no=9|nat=SCO|pos=FW|name=[[Оли МакБерни]]}} {{fs player|no=10|nat=ALG|pos=FW|name=[[Мохамед Белуми]]}} {{fs player|no=11|nat=ENG|pos=FW|name=[[Џо Гелхарт]]}} {{fs player|no=12|nat=ENG|pos=GK|name=[[Дилон Филипс]]}} {{fs player|no=14|nat=NOR|pos=MF|name=[[Јенс Хјерте-Дал]]}} {{fs player|no=15|nat=IRL|pos=DF|name=[[Џон Иган (фудбалер 1992)|Џон Иган]]}} {{fs player|no=17|nat=NIR|pos=MF|name=[[Пади Макнер]]}} {{fs player|no=18|nat=ENG|pos=DF|name=[[Брук Нортон-Кафи]]}} {{fs player|no=19|nat=GRE|pos=GK|name=[[Константинос Цолакис]]}} {{Fs mid/Hull City}} {{fs player|no=20|nat=ECU|pos=MF|name=[[Оскар Самбрано]]}} {{fs player|no=21|nat=SWE|pos=DF|name=[[Елиот Струд]]}} {{fs player|no=22|nat=AUS|pos=DF|name=[[Лукас Херингтон]]}} {{fs player|no=23|nat=ENG|pos=DF|name=[[Мат Таргет]]}} {{fs player|no=24|nat=ENG|pos=MF|name=[[Дарко Гјаби]]}} {{fs player|no=25|nat=ENG|pos=MF|name=[[Мат Крукс]]}} {{fs player|no=26|nat=ENG|pos=MF|name=[[Киеран Дауел]]}} {{fs player|no=27|nat=ENG|pos=MF|name=[[Реган Слејтер]]}} {{fs player|no=28|nat=GER|pos=FW|name=[[Илјас Анса]]}} {{fs player|no=29|nat=FRA|pos=MF|name=[[Лука Гурна-Дуат]]}} {{fs player|no=32|nat=SEN|pos=DF|name=[[Нобел Менди]]}} {{fs player|no=33|nat=TUR|pos=MF|name=[[Абдулкадир Омур]]}} {{fs player|no=36|nat=GRE|pos=MF|name=[[Христос Муцакитис]]}} {{fs player|no=42|nat=ENG|pos=MF|name=[[Тим Ироегбунам]]}} {{fs player|no=47|nat=FRA|pos=FW|name=[[Робинио Ваз]]}} {{fs player|no=50|nat=FRA|pos=FW|name=[[Мохамед-Али Чо]]}} {{football squad end}} == Статистика == === Учества во првенства === До сезоната 2026-2027, Хал Сити ги има остварено следниве учества во англиските национални првенства: {| class="wikitable center" width=100% ! style="background:#f5971d; border:3px solid black; color:black; width:10%;"| Ниво ! style="background:#f5971d; border:3px solid black; color:black; width:25%;"| Категорија ! style="background:#f5971d; border:3px solid black; color:black; width:15%;"| Учества ! style="background:#f5971d; border:3px solid black; color:black; width:20%;"| Деби ! style="background:#f5971d; border:3px solid black; color:black; width:20%;"| Последна сезона ! style="background:#f5971d; border:3px solid black; color:black; width:10%;"| Вкупно |- | rowspan=1| <span style="font-size:140%;font-weight:bold">1º</span> || '''Премиер лига на Англија''' || '''6''' || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|2008-2009]] || [[Премиер лига на Англија 2026-2027|2026-2027]]||'''6''' |- style="background-color:#E9E9E9" | rowspan=2| <span style="font-size:140%;font-weight:bold">2º</span> || '''Втора дивизија''' || '''50''' || [[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија 1905-1906|1905-1906]] || [[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија 1990-1991|1990-1991]] || rowspan=2|'''65''' |- style="background-color:#E9E9E9" | '''Чемпионшип''' || '''15''' || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2005-2006|2005-2006]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2025-2026|2025-2026]] |- | rowspan=3| <span style="font-size:140%;font-weight:bold">3º</span> || '''Трета дивизија''' || '''24''' || [[Трета дивизија на фудбалската лига на Англија 1930-1931|1973-1974]] || [[Трета дивизија на фудбалската лига на Англија 1991-1992|1991-1992]] || rowspan=3|'''28''' |- | '''Втора дивизија''' || '''4''' || [[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија 1992-1993|1992-1993]] || [[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија 1995-1996|1996-1996]] |- | '''Лига Еден''' || '''2''' || [[Фудбалска лига на Англија Еден 2004-2005|2004-2005]] || [[Фудбалска лига на Англија Еден 2020-2021|2020-2021]] |- style="background-color:#E9E9E9" | rowspan=2| <span style="font-size:140%;font-weight:bold">4º</span> || '''Четврта дивизија''' || '''2''' || [[Четврта дивизија на фудбалската лига на Англија 1981-1982|1981-1982]] || [[Четврта дивизија на фудбалската лига на Англија 1982-1983|1982-1983]] || rowspan=2|'''10''' |- style="background-color:#E9E9E9" | '''Трета дивизија''' || '''8''' || [[Трета дивизија на фудбалската лига на Англија 1996-1997|1996-1997]] || [[Трета дивизија на фудбалската лига на Англија 2003-2004|2003-2004]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg |name2=Англија |image2=Flag of England.svg }} * [http://www.hullcitytigers.com/ Официјална страна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040116030934/http://www.hullcitytigers.com/ |date=2004-01-16 }} * [http://int.soccerway.com/teams/england/hull-city-afc/725/ Хал Сити на soccerway] * [http://www.transfermarkt.co.uk/hull-city/startseite/verein/3008 Хал Сити на transfermarkt] * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2600537/domestic/ Хал Сити на официјалната страна на УЕФА] {{Премиер лига на Англија}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Англија|Хал Сити]] r64mc4ewmxmxxm1z9q2bngz4fagmqcq 10 1150836 5629747 4581872 2026-09-18T09:20:01Z Тиверополник 1815 5629747 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Западни уметнички правци | title = Предмодерни, [[Модерна уметност|модерни]] и [[Современа уметност|современи]] уметнички правци | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | basestyle = background:#EAE0C8; | above = [[Список на уметнички правци]]/[[Периоди во историјата на западната уметност|периоди]] | group1 = Предмодерна<br/>(западна) | list1 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 | group1 = [[Античка уметност|Античка]] | list1 = *[[Тракиско богатство|Тракиска]] ** [[Дачка уметност|Дачка]] * [[Нурагиска цивилизација#Култура|Нурагиска]] * [[Егејска уметност|Егејска]] ** [[Кикладска уметност|Кикладска]] ** [[Минојска уметност|Минојска]] ** [[Минијска керамика]] ** [[Микенска Грција#Уметност и керамика|Микенска]] * [[Старогрчка уметност|Грчка]] ** [[Субмикенска керамика|Субмикенска]] ** [[Протогеометриски стил|Протогеометриска]] ** [[Геометриска уметност|Геометриска]] ** [[Ориентализирачки период|Ориентализирачка]] ** [[Архаична грчка уметност|Архаична]] ** [[Црнофигурална керамика|Црнофигурална]] ** [[Црвенофигурална керамика|Црвенофигурална]] ** [[Строг стил|Строг стил]] ** [[Старогрчка уметност#Класична|Класична]] ** [[Керчки стил]] ** [[Хеленистичка уметност|Хеленистичка]] *** [[Хеленистичка уметност#„Барок“|„Барок“]] *** [[Индогрчка уметност|Индогрчка]] **** [[Грчко-будистичка уметност|Грчко-будистичка]] *** [[Неоатички стил]] * [[Етрурска уметност|Етрурска]] * [[Скитска уметност|Скитска]] * [[Ибериска скулптура|Ибериска]] * [[Гали#Уметност|Галска]] * [[Римска уметност|Римска]] ** [[Римска републиканска уметност|Републиканска]] ** [[Гало-римска уметност|Гало-римска]] ** [[Августовска и јулиско-клавдиевска уметност|Јулиско-клавдиевска]] ** [[Помпејски стилови]] ** [[Трајанска уметност|Трајанска]] ** [[Северовска уметност|Северовска]] <!-- 193–253 --> | group2 = [[Средновековна уметност|Средновековна]] | list2 = * [[Доцентичка уметност|Доцентичка]] ** [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанска]] <!-- 260–525 --> * [[Коптска уметност|Коптска]] ** [[Етиопска уметност|Етиопска]] * [[Уметност од периодот на преселбата на народите|Период на преселбата на народите]] <!-- 300–900 de --> ** [[Англосаксонска уметност|Англосаксонска]] <!-- 400–1066 uk --> ** [[Хунска уметност|Хунска]] ** [[Островска уметност|Островска]] <!-- 600–1200 --> ** [[Лангобарди#Уметност|Лангобардска]] ** [[Визиготска уметност и архитектура|Визиготска]] <!-- 415–711 Iberia --> * [[Донаторски портрет]] <!-- 500–1500 --> * [[Пикти#Уметност|Пиктска]] * [[Мозарапска уметност и архитектура|Мозарапска]] <!-- 711–1100 Iberia --> ** ''[[Уметност и архитектура на Репобласион|Репобласион]]'' * [[Викиншка уметност|Викиншка]] <!-- 700–1100 --> * [[Византиска уметност|Византиска]] ** [[Византиски иконоборство|Иконоборечка]] ** [[Македонска уметност (византиска)|Македонска]] ** [[Палеолошка ренесанса#Уметност и архитектура|Палеолошка]] ** [[Итало-византиска уметност|Итало-византиска]] * [[Франки#Уметност и архитектура|Франкиска]] ** [[Меровиншка уметност и архитектура|Меровиншка]] ** [[Каролиншка уметност|Каролиншка]] ** [[Предроманичка уметност и архитектура|Предроманичка]] <!-- 500–1000 --> * [[Отонска уметност|Отонска]] * [[Романичка уметност|Романичка]] <!-- 1000–1200 --> ** [[Мозанска уметност|Мозанска]] ** [[Шпанска романика|Шпанска]] * [[Нормани#Визуелни уметности|Норманска]] ** [[Норманско-арапско-византиска култура|Норманско-сицилијанска]] <!-- 1100–1200 Sicily --> * ''[[Opus Anglicanum]]'' * [[Готска уметност|Готска]] <!-- 1100–1400 --> ** [[Готска уметност во Милано]] ** [[Меѓународна готика]] ** [[Меѓународна готска уметност во Италија]] * [[Лукеска школа]] * [[Уметност на крстоносните војни|Крстоносни војни]] * [[Московска школа]] * [[Новгородска школа]] * [[Владимирско-суздаљска школа]] * [[Дуеченто]] <!-- 1200–1300 --> ** [[Сиенска школа]] * [[Мудејарска уметност|Мудејарска]] <!-- 1200–1500 --> * Средновековна [[Историја на картографијата#Средновековна Европа|картографија]] ** [[Историја на картографијата#Италијанската картографија и појавата на портоланските карти|Италијанска школа]] ** [[Мајорканска картографска школа|Мајорканска школа]] ** ''[[Mappa mundi]]'' | group3 = [[Ренесансна уметност|Ренесанса]] | list3 = * [[Италијанско ренесансно сликарство|Италијанска ренесанса]] <!-- доц. 13–доц. 16 век --> ** [[Треченто]] *** [[Проторенесанса]] *** [[Фирентинско сликарство|Фирентинска школа]] *** ''[[Pittura infamante]]'' ** [[Кватроченто]] *** [[Ферарска школа|Ферарска школа]] *** [[Форливеска школа на уметноста|Форливеска школа]] *** [[Венецијанско сликарство|Венецијанска школа]] ** [[Чинквеченто]] *** [[Висока ренесанса]] *** [[Болоњска школа]] *** [[Маниризам]] <!-- 1520–1580 Италија --> *** [[Контраманиеризам|Контра-''маниера'']] * [[Северна ренесанса]] ** [[Ранохоландско сликарство|Ранохоландска]] <!-- 1420–1520 --> *** [[Светски пејзаж]] ** [[Гентско-брижска школа]] ** [[Северен маниризам]] <!-- 1530–1580 fr cz nl --> ** [[Германска ренесанса]] <!-- 15 и 16 век --> *** [[Келнска школа на сликарството|Келнска школа]] <!-- 15 век de --> *** [[Дунавска школа]] <!-- 1500–1530 de at --> ** [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|Холандска и фламанска ренесанса]] <!-- 16 век --> *** [[Антверпенски маниризам]] <!-- 1500–1530 --> *** [[Романизам (сликарство)|Романизам]] <!-- 16 век nl --> *** [[Мртва природа]] * [[Англиска ренесанса#Визуелни уметности|Англиска ренесанса]] ** [[Уметници на дворот на Тјудорите|Дворот на Тјудорите]] * [[Критска школа]] * [[Туркерија]] <!-- продолжува до крајот на раниот нов век --> * [[Школа од Фонтенбло|Фонтенблоска школа]] <!-- 1530–1610 fr --> * [[Уметност од доцниот 16 век во Милано]] | group4 = 17 век | list4 = * [[Барок]] <!-- 1563–1740, најзастапен во 17 век --> ** [[Барок во Милано]] ** [[Фламанско барокно сликарство|Фламански барок]] <!-- крај на 16 век nl --> ** [[Караваџисти]] <!-- почеток на 17 век --> *** [[Утрехтски караваџизам|Во Утрехт]] *** [[Тенебризам]] ** [[Стил на Луј XIII]] ** [[Лутерански барок|Лутерански барок]] * [[Строгановска школа]] * [[Сликарство на животни|Сликарство на животни]] * [[Гилда на романистите]] * [[Холандско сликарство од златното доба|Холандско златно доба]] <!-- 1625–1672 --> ** [[Делфтска школа (сликарство)|Делфтска школа]] * [[Капричо (уметност)|Капричо]] * [[Јонска школа (сликарство)|Хептанеска школа]] * [[Класицизам#Во ликовните уметности|Класицизам]] ** [[Стил на Луј XIV]] ** [[Пусенисти и рубенисти]] <!-- 1671–1717 --> | group5 = 18 век | list5 = * [[Рококо]] <!-- 1740–1790 --> ** [[Рокај]] <!-- 1710–1760 --> ** [[Стил на Луј XV]] ** [[Фридерициски рококо|Фридерициски]] ** [[Шиноазерија]] ** ''[[Fête galante]]'' * [[Неокласицизам]] <!-- 1760–1830 --> ** ''[[Goût grec]]'' ** [[Стил на Луј XVI]] ** [[Адамов стил]] ** [[Стил на Директоратот]] ** [[Неокласична архитектура во Милано]] * [[Пикторескно]] |group6 = Колонијална уметност |list6 = * Уметност на [[Африканска дијаспора|африканската дијаспора]] ** [[Афроамериканска уметност|Афроамериканска]] ** [[Карипска уметност|Карипска]] *** [[Хаитска уметност|Хаитска]] * Колонијална азиска уметност ** [[Уметност на Филипините]] *** [[Letras y figuras]] *** [[Tipos del País]] ** [[Барок#Барок во шпанска и португалска колонијална Азија|Колонијален азиски барок]] ** [[Корпоративен стил]] * [[Латиноамериканска уметност]] ** [[Каста сликарство]] ** [[Индохристијанска уметност]] *** [[Чилотска школа на религиозна иконографија|Чилотска школа]] *** [[Куско школа]] *** [[Кито школа]] ** [[Барок#Барок во шпанските и португалските колонијални Америки|Латиноамерикански барок]] |group7 = Уметност со<br>позајмени западни елементи |list7 = * [[Исламска уметност|Исламска]] ** [[Ал-Андалус#Уметност и архитектура|Маварска]] * [[Манихејска уметност|Манихејска]] * [[Могулска уметност|Могулска]] * [[Каџарска уметност|Каџарска]] * [[Кинг занаетчиска уметност]] * Западно влијание во [[Јапонска уметност|Јапонија]] ** [[Акита ранга]] ** [[Уки-е]] | group8 = [[Историја на уметноста#Западна уметност по 1770|Премин<br>кон модерната]]<br>(околу 1770 – 1862) | list8 = * [[Романтизам#Визуелни уметности|Романтизам]] <!-- 1770–1850 --> ** [[Бајковито сликарство]] ** [[Данско златно доба]] ** [[Трубадурски стил]] ** [[Назаренско движење]] <!-- почеток на 19 век --> ** [[Пуризам]] ** [[Античари (уметничка група)|Шоремски античари]] ** [[Диселдорфска школа на сликарството|Диселдорфска школа]] ** [[Предрафаелитско братство|Предрафаелити]] ([[Американски предрафаелити|американски]])<!-- 1848–1854; уметници активни најдоцна до 1950-тите --> ** [[Школа на реката Хадсон]] <!-- 1840-ти–1860-ти --> *** [[Луминизам (американски уметнички стил)|Американски луминизам]] * [[Ориентализам#Ориенталистичка уметност|Ориентализам]] <!-- 1798–почеток на 20 век (?) --> * [[Норичка школа на сликари|Норичка школа]] <!-- 1803–1833 --> * [[Империски стил]] * [[Историцизам (уметност)|Историцизам]] ** [[Ревивалистичка архитектура|Ревивалистичка уметност]] * [[Бидермаер]] <!-- 1815–1848 --> * [[Реализам (уметничко движење)|Реализам]] <!-- 1840-ти+ --> ** [[Барбизонска школа]] <!-- 1830–1870 --> ** [[Костумбризам]] ** [[Веризам (сликарство)|Веризам]] *** [[Макиајоли]] <!-- 1850-ти–1890-ти --> * [[Академска уметност]] <!-- 1820-ти–1900-ти --> ** [[Минхенска школа]] *** [[Грчка академска уметност во 19 век|во Грција]] ** [[Неогрек#Сликарство|Неогрек]] * [[Ренесанса на бакрорезот]] }} | group2 = [[Модерна уметност|Модерна]]<br/>(1863–1944) | list2 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1863–1899 |list1 = * [[Неоромантизам]] ** [[Романтичен национализам#Уметности|Национален романтизам]] * [[Јога (сликарство)]] <!-- 1850-ти–1940-ти --> * [[Нихонга]] * ''[[Јапонизам]]'' <!-- 1860-ти–1910-ти --> ** [[Англо-јапонски стил]] <!-- 1860-ти–1910-ти --> * [[Беуронска школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Хашка школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Передвижници]] * [[Импресионизам]] <!-- 1870-ти–1880-ти --> ** [[Американски импресионизам|Американски]] *** [[Хузиерска група]] *** [[Бостонска школа (сликарство)|Бостонска школа]] <!-- 1880-ти–1940-ти --> ** [[Амстердамски импресионизам|Амстердамски]] ** [[Канадски импресионизам|Канадски]] ** [[Хајделбершка школа]] <!-- 1885–1900 --> * [[Естетицизам]] <!-- 1870-ти–1890-ти --> * [[Движење „Уметности и занаети“|Уметности и занаети]] <!-- 1870-ти–1910-ти --> ** [[Уметничка керамика]] <!-- 1870–1930 --> * [[Тонализам]] <!-- 1880-ти --> * [[Декадентско движење]] <!-- 1880-ти --> * [[Симболизам (движење)|Симболизам]] <!-- 1880-ти–1900-ти --> ** [[Симболистичко движење во Романија|Романски]] ** [[Руски симболизам#Визуелни уметности|Руски]] * [[Вулканска школа]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> * [[Инкохеренти]] <!-- 1882–средина на 1890-ти --> * [[Постимпресионизам]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> ** [[Неоимпресионизам]] <!-- 1884–1886 --> *** [[Луминизам (импресионизам)|Луминизам]] ** [[Дивизионизам]] ** [[Поентилизам]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Школа Понт-Авен]] ** [[Клуазонизам]] <!-- 1890-ти --> ** [[Синтетизам]] <!-- околу 1890 --> ** [[Наби]] <!-- 1888–1900 --> * [[Американска барбизонска школа]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Калифорниски тонализам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Вилхелминизам]] * [[Костумбризам#Визуелен костумбризам во Америка|Костумбризам]] |group2 = 1900–1914 |list2 = * [[Арт нуво]] <!-- 1892–1914 --> ** [[Арт нуво во Милано]] <!-- 1900-ти–1915 --> * [[Примитивизам]] <!-- 1890-ти–1910-ти --> * [[Калифорниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Сецесионизам (уметност)|Сецесионизам]] <!-- 1890-ти–1930-ти --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> ** [[Минхенска сецесија]] <!-- 1892–1938 --> ** [[Виенска сецесија]] <!-- 1897–1905 --> ** [[Берлинска сецесија]] <!-- 1898–1913 --> ** [[Зондербунд|Зондербунд]] * [[Пенсилваниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1940-ти --> * [[Светот на уметноста]] <!-- 1898–1927 --> * [[Десет американски сликари]] <!-- 1900-ти–1910-ти --> * [[Фовизам]] <!-- 1904–1908 --> * [[Експресионизам]] <!-- почеток на 20 век --> ** [[Ди Брике]] <!-- 1905–13 --> ** [[Дер Блауе Рајтер]] <!-- 1911–14 --> * [[Ночентизам]] * [[Германски сојуз на работилници]] <!-- 1907–38 --> * [[Американски реализам]] ** [[Школа Ашкан]] <!-- 1908–1910-ти --> * [[Кубизам]] <!-- 1908+ --> ** [[Протокубизам]] ** [[Орфизам (уметност)|Орфизам]] <!-- 1912–13 --> * ''[[Осумтемина (сликари)|Осумтемина]]'' <!-- 1935–40 --> * [[Нова уметничка асоцијација Минхен]] <!-- 1909–12 --> * [[Футуризам]] <!-- 1909–14 --> ** [[Кубофутуризам]] * [[Арт деко]] <!-- 1910–39 --> ** [[Арт деко архитектурата на Њујорк|Арт деко во Њујорк]] * [[Метафизичко сликарство|Метафизичко]] <!-- 1911–20 --> * [[Раjонизам]] <!-- 1911–14 --> * [[Продуктивизам (уметност)|Продуктивизам]] * [[Синхромизам]] <!-- 1912–13 --> * [[Вортицизам]] <!-- 1913–15 --> |group3 = 1915–1944 |list3 = * [[Сосаку-ханга]] <!-- 1910-ти–40-ти --> * [[Супрематизам]] <!-- 1915–18 --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> * [[Кристален кубизам]] <!-- 1915–19 --> * [[Конструктивизам (уметност)|Конструктивизам]] <!-- 1915–28 --> ** [[Латиноамериканска уметност#Конструктивистичко движење|Латиноамерикански]] *** [[Универзален конструктивизам]] * [[Дада]] <!-- 1915–20+ --> * [[Шин-ханга]] <!-- 1915–42 --> * [[Неопластицизам]] ** ''[[Де Стијл]]'' <!-- 1917 --> * [[Пуризам]] <!-- 1918–25 --> * [[Враќање кон редот]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Новеченто Италијано]] * [[Фигуративен конструктивизам]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Глупаво (уметничко движење)|Глупаво]] ** [[Келнски прогресивисти]] * [[Работнички совет за уметност]] ** [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриска група]] * [[Австралиски тонализам]] <!-- 1918–30+ --> * [[Дрезденска сецесија]] <!-- 1919–1925 --> * [[Социјалистички реализам]] <!-- 1920-ти и 30-ти, до 60-ти --> * [[Функционализам (архитектура)|Функционализам]] ** [[Баухаус]] <!-- 1919–33 --> * [[Кинетичка уметност]] <!-- околу 1919–60+ --> * [[Антропофагија (манифест)|Антропофагија]] * [[Мингеј]] * [[Група од седум (уметници)|Група од седум]] <!-- 1920–33 --> * [[Нова објективност]] <!-- 1920-ти --> * [[Гросвенорска школа за модерна уметност|Гросвенорска школа]] <!-- самата школа во текот на 1920-тите–1940-тите; уметници до 1992 и најдоцна до почетокот на 2000-тите --> * [[Ноес Зехен]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * [[Надреализам]] <!-- 1920-ти --> ** [[Иранска модерна и современа уметност#Надреализам во Иран|Ирански]] ** [[Латиноамериканска уметност#Надреализам|Латиноамерикански]] * [[Мексикански мурализам]] * [[Неофовизам]] <!-- средина на 1920-тите --> * [[Прецизионизам]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * ''[[Аеросликарство]]'' * [[Здружение на револуционерни визуелни уметници|Асо]] <!-- 1928–33 --> * [[Римска школа]] <!-- 1928–45 --> * [[Керкл е Квадрат]] <!-- 1929–31 --> * [[Групата (новозеландска уметност)|Групата]] <!-- 1927–77 --> * [[Харлемска ренесанса]] * [[Каписти]] <!-- 1930-ти --> * [[Регионализам (уметност)|Регионализам]] <!-- 1930-ти --> ** [[Сликарство на калифорниската сцена]] <!-- 1920-ти – 1960-ти --> * [[Херојски реализам]] ** [[Социјалистички реализам]] <!-- 1932–88 Русија --> ** [[Уметност во нацистичка Германија|Нацистичка уметност]] <!-- 1933–45 --> * [[Стримлајн модерн]] <!-- 1930–50 --> * [[Конкретна уметност]] <!-- 1930-ти–денес --> ** [[Апстракција-Креација]] <!-- 1931–60-ти (?) --> * [[Тики култура|Тики]] * [[Десеттемина (експресионисти)|Десеттемина]] <!-- 1935–40 --> * [[Четврта димензија во уметноста#Димензионистички манифест|Димензионизам]] <!-- 1936 --> * [[Бостонски експресионизам]] <!-- 1930-ти–70-ти+ --> * [[Ленинградска школа на сликарството|Ленинградска школа]] <!-- 1930–1991 --> }} | group3 = [[Современа уметност|Современа]]<br/>и [[Постмодерна уметност|постмодерна]]<br/>(1945–денес) | list3 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1945–1959 |list1 = * [[Меѓународен типографски стил]] <!-- Почеток во 1920-тите, најактивен во 1950-тите и 1960-тите --> * [[Апстрактен експресионизам]] <!-- 1940-ти --> ** [[Вашингтонска школа на бојата]] * [[Визионерска уметност]] ** [[Виенска школа на фантастичниот реализам]] <!-- 1946–? --> * [[Просторизам]] * [[Колорфилд]] <!-- 1940-ти и 50-ти --> * [[Лирска апстракција]] <!-- 1945–47 (Европа); 60-ти–70-ти (САД); обновување 1970-ти–2000+ --> ** [[Тахизам]] <!-- 40-ти–50-ти --> ** [[Арте информале]] ** [[КОБРА (уметничко движење)|КОБРА]] <!-- 1948–51 --> ** [[Нуажизам]] <!-- 1955–73 --> * [[Генерација на раскинот]] * [[Џикен Кобо]] * [[Меткалф Шато]] * [[Моно-ха]] * [[Нанјангски стил]] * [[Акционо сликарство]] <!-- 1940-ти–почеток на 60-ти --> * [[Американски фигуративен експресионизам]] <!-- 1940-ти–60-ти --> ** [[Њујоршки фигуративен експресионизам|во Њујорк]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Нова медиумска уметност]] <!-- главно во втората половина на 20 век --> * [[Њујоршка школа (уметност)#Визуелни уметности|Њујоршка школа]] * [[Сликарство со остри рабови]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Фигуративно движење на Заливската област]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Ле Пластисиен]] * [[Здружение за уметност Гутаи]] <!-- 1952 --> * [[Гендаи Биџуцу Конданкаи]] <!-- 1954 --> * [[Поп-арт]] <!-- 1955–1960-ти --> * [[Ситуационистичка интернационала]] <!-- 1957–72 --> * [[Советска неконформистичка уметност|Советска неконформистичка уметност]] <!-- 1950-ти–80-ти --> ** [[Украинско подземје]] * [[Летристизам]] <!-- 50-ти–70-ти+ --> ** [[Летристичка интернационала]] <!-- 1952–57 --> ** [[Ултралетристизам]] * [[Флорида Хајвејмен]] * [[Кибернетичка уметност]] * [[Антиподејци]] <!-- 1959 --> |group2 = 1960–1969 |list2 = * [[Отра фигурасион]] * [[Афрофутуризам]] * [[Нуева Пресенсија]] * [[Зеро (уметност)|ЗЕРО]] <!-- 1959–60-ти --> * [[Хепенинг]] * [[Неодада]] <!-- 1960-ти --> ** [[Организатори на неодада]] * [[Оп-арт]] <!-- главно 1960-ти --> * [[Ново реализам]] <!-- 1960-ти --> * [[Нова тенденција]] * [[Капиталистички реализам]] * [[Уметност и јазик]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Арте повера]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Движење на црните уметности]] * [[Карипско уметничко движење]] * [[Чикано уметничко движење]] * [[Концептуална уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Ленд арт]] <!-- 1968–80-ти+ --> * [[Системска уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Видео уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти+ --> * [[Минимализам (визуелни уметности)|Минимализам]] <!-- 60-ти и 70-ти --> * [[Флуксус]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Генеративна уметност]] * [[Постсликарска апстракција]] * [[Интермедија]] * [[Психоделична уметност]] * [[Нат арт]] <!-- доцни 60-ти до почеток на 70-ти --> * [[Фотореализам]] <!-- доцни 60-ти до 70-ти и понатаму --> * [[Еколошка уметност]] * [[Перформанс уметност]] <!-- 1960-ти–2000-ти+ --> * [[Процесна уметност]] * [[Институционална критика]] * [[Светлина и простор]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Улична уметност]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Феминистичко уметничко движење]] <!-- 1960-ти+ --> ** [[Феминистичко уметничко движење во Соединетите Држави|во САД]] * [[Иранска модерна и современа уметност#Движење Сакаханех|Движење Сакаханех]] * [[Уметничка група „Ѕвездите“]] * [[Тропикалија]] * [[Јору но Каи]] * [[Визуелна уметност со вештачка интелигенција]] <!-- 1960-ти+ --> |group3 = 1970–1999 |list3 = * [[Постконцептуална уметност]] * [[Инсталациска уметност]] <!-- 1970-ти–90-ти --> * [[Арцсин]] <!-- 1970-ти–денес --> * [[Постминимализам]] <!-- 1971+ --> * [[Уметност на издржливоста]] <!-- 1971–2012+ --> * [[Соц арт]] <!-- 1970-ти–80-ти --> ** [[Московски концептуалисти]] * [[Шема и декорација]] <!-- средина на 1970-ти–почеток на 80-ти --> * [[Плионтанизам]] * [[Панк визуелна уметност|Панк уметност]] * [[Неоекспресионизам]] <!-- доцни 1970-ти–средина на 80-ти --> ** [[Трансавангарда]] * [[Хаитска уметност#Школа Сен Солеи|Школа Сен Солеи]] * [[Герилска уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Лоуброу (уметничко движење)|Лоуброу уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Телематска уметност]] * [[Присвојување (уметност)|Уметност на присвојување]] * [[Неоконцептуална уметност]] * [[Ново европско сликарство]] * [[Туниско колаборативно сликарство]] * [[Мемфиска група]] <!-- 1980–87 --> * [[Киберделик]] <!-- 1980-ти–90-ти --> * [[Neue Slowenische Kunst]] <!-- 1984–денес --> * [[Скреч видео]] * [[Трансгресивна уметност|Трансгресивна]] * [[Ретрофутуризам]] * [[Млади британски уметници]] <!-- 1988–1990-ти+ --> * [[Суперфикција]] <!-- 1989–денес --> * [[Таринг Пади]] * [[Суперфлет]] * [[Нова Лајпцишка школа|Нова Лајпцишка школа]] * [[Иницијатива управувана од уметници]] * [[Артивизам]] * [[Република на дизајнерите]] <!-- главно 1990-ти --> * [[Гранџ#Графички дизајн|Гранџ дизајн]] * [[Вердадизам]] * [[Кинеска апартманска уметност]] * [[Осцилоскопска музика]] | group4 = 2000–<br/>денес | list4 = * [[Амазонска поп-арт уметност]] * [[Алтермодерн]] * [[Уметност заради уметност]] * [[Уметничка игра]] * [[Уметничка интервенција]] * [[Брендализам]] * [[Класичен реализам]] * [[Современа африканска уметност]] ** [[Афрофутуризам]] * [[Современа домородна австралиска уметност]] * [[Незаменлив токен#Дигитална уметност|Крипто уметност]] * [[Киборг уметност]] * [[Ексцесивизам]] * [[Фиктивна уметност]] * [[Рамен дизајн]] ** [[Корпоративен Мемфис]] * [[Хипермодернизам (уметност)|Хипермодернизам]] * [[Хиперреализам (визуелни уметности)|Хиперреализам]] * [[Идејна уметност]] * [[Интернет уметност]] ** [[Пост-интернет]] * [[Ајфон уметност]] * [[Кич движење]] * [[Светлосно сликање]] * [[Масурреализам]] * [[Современо европско сликање со мастило]] * [[Неофутуризам]] * [[Неомодерна#Уметничка група|Неомодерна]] * [[Неосимболизам]] * [[Пасионизам]] * [[Пост-ЈБА]] * [[Релациска уметност]] * [[Скеуморфизам#Во дизајнот|Скеуморфизам]] * [[Софтверска уметност]] * [[Звучна уметност]] * [[Стакизам]] * [[Суперфлет]] ** [[СоФло Суперфлет]] ** [[Суперстроук]] * [[Тојизам]] * [[Вејпорвејв]] * [[Мрежа на уметници што пешачат]] }} | group10 = Поврзано | list10 = * [[Историја на уметноста]] * [[Апстрактна уметност]] ** [[Асемично пишување]] * [[Антиуметност]] * [[Авангарда]] * [[Балет Рус]] * [[Христијанска уметност]] ** [[Уметност во протестантската реформација и контрареформацијата]] ** [[Католичка уметност]] ** [[Икона]] ** [[Лутеранска уметност]] * [[Дигитална уметност]] * [[Фантастична уметност]] * [[Народна уметност]] * [[Хиерархија на жанрови]] ** [[Жанровско сликарство]] ** [[Историско сликарство]] * [[Илуминиран ракопис]] * [[Илустрација]] * [[Интерактивна уметност]] * [[Еврејска уметност]] * [[Кич]] * [[Пејзажно сликарство]] * [[Модернизам]] ** [[Модерна скулптура]] ** [[Доцниот модернизам]] * [[Наивна уметност]] * [[Аутсајдерска уметност]] * [[Портрет]] * [[Праисториска уметност#Европа|Праисториска европска уметност]] * [[Квир уметност]] * [[Реализам (уметности)|Реализам]] * [[Шок уметност]] * ''[[Trompe-l'œil]]'' * [[Западно сликарство]] | below = * {{icon|Category}} [[:Предлошки за уметнички правци и движења|Категорија]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> toxtqt4n9fvykeylgi0idt5fjyhoj1j 5629748 5629747 2026-09-18T09:26:48Z Тиверополник 1815 5629748 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Западни уметнички правци | title = Предмодерни, [[Модерна уметност|модерни]] и [[Современа уметност|современи]] уметнички правци | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | basestyle = background:#EAE0C8; | above = [[Список на уметнички правци]]/[[Периоди во историјата на западната уметност|периоди]] | group1 = Предмодерна<br/>(западна) | list1 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 | group1 = [[Античка уметност|Античка]] | list1 = *[[Тракиско богатство|Тракиска]] ** [[Дачка уметност|Дачка]] * [[Нурагиска цивилизација#Култура|Нурагиска]] * [[Егејска уметност|Егејска]] ** [[Кикладска уметност|Кикладска]] ** [[Минојска уметност|Минојска]] ** [[Минијска керамика]] ** [[Микенска Грција#Уметност и керамика|Микенска]] * [[Старогрчка уметност|Грчка]] ** [[Субмикенска керамика|Субмикенска]] ** [[Протогеометриски стил|Протогеометриска]] ** [[Геометриска уметност|Геометриска]] ** [[Ориентализирачки период|Ориентализирачка]] ** [[Архаична грчка уметност|Архаична]] ** [[Црнофигурална керамика|Црнофигурална]] ** [[Црвенофигурална керамика|Црвенофигурална]] ** [[Строг стил|Строг стил]] ** [[Старогрчка уметност#Класична|Класична]] ** [[Керчки стил]] ** [[Хеленистичка уметност|Хеленистичка]] *** [[Хеленистичка уметност#„Барок“|„Барок“]] *** [[Индогрчка уметност|Индогрчка]] **** [[Грчко-будистичка уметност|Грчко-будистичка]] *** [[Неоатички стил]] * [[Етрурска уметност|Етрурска]] * [[Скитска уметност|Скитска]] * [[Ибериска скулптура|Ибериска]] * [[Гали#Уметност|Галска]] * [[Римска уметност|Римска]] ** [[Римска републиканска уметност|Републиканска]] ** [[Гало-римска уметност|Гало-римска]] ** [[Августовска и јулиско-клавдиевска уметност|Јулиско-клавдиевска]] ** [[Помпејски стилови]] ** [[Трајанска уметност|Трајанска]] ** [[Северовска уметност|Северовска]] <!-- 193–253 --> | group2 = [[Средновековна уметност|Средновековна]] | list2 = * [[Доцноантичка уметност|Доцноантичка]] ** [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанска]] <!-- 260–525 --> * [[Коптска уметност|Коптска]] ** [[Етиопска уметност|Етиопска]] * [[Уметност од периодот на преселбата на народите|Период на преселбата на народите]] <!-- 300–900 de --> ** [[Англосаксонска уметност|Англосаксонска]] <!-- 400–1066 uk --> ** [[Хунска уметност|Хунска]] ** [[Островска уметност|Островска]] <!-- 600–1200 --> ** [[Лангобарди#Уметност|Лангобардска]] ** [[Визиготска уметност и архитектура|Визиготска]] <!-- 415–711 Iberia --> * [[Донаторски портрет]] <!-- 500–1500 --> * [[Пикти#Уметност|Пиктска]] * [[Мозарапска уметност и архитектура|Мозарапска]] <!-- 711–1100 Iberia --> ** ''[[Уметност и архитектура на Репобласион|Репобласион]]'' * [[Викиншка уметност|Викиншка]] <!-- 700–1100 --> * [[Византиска уметност|Византиска]] ** [[Византиско иконоборство|Иконоборечка]] ** [Македонска уметност (Византија)|Македонска]] ** [[Палеолошка ренесанса#Уметност и архитектура|Палеолошка]] ** [[Итало-византиска уметност|Итало-византиска]] * [[Франки#Уметност и архитектура|Франкиска]] ** [[Меровиншка уметност и архитектура|Меровиншка]] ** [[Каролиншка уметност|Каролиншка]] ** [[Предроманичка уметност и архитектура|Предроманичка]] <!-- 500–1000 --> * [[Отонска уметност|Отонска]] * [[Романика|Романичка]] <!-- 1000–1200 --> ** [[Мозанска уметност|Мозанска]] ** [[Шпанска романика|Шпанска]] * [[Нормани#Визуелни уметности|Норманска]] ** [[Норманско-арапско-византиска култура|Норманско-сицилијанска]] <!-- 1100–1200 Sicily --> * ''[[Opus Anglicanum]]'' * [[Готска уметност|Готска]] <!-- 1100–1400 --> ** [[Готска уметност во Милано]] ** [[Меѓународна готика]] ** [[Меѓународна готска уметност во Италија]] * [[Лукеска школа]] * [[Крстоносна уметност|Крстоносни војни]] * [[Московска школа]] * [[Новгородска школа]] * [[Владимирско-суздаљска школа]] * [[Дуеченто]] <!-- 1200–1300 --> ** [[Сиенска школа]] * [[Мудејарска уметност|Мудејарска]] <!-- 1200–1500 --> * Средновековна [[Историја на картографијата#Средновековна Европа|картографија]] ** [[Историја на картографијата#Италијанската картографија и појавата на портоланските карти|Италијанска школа]] ** [[Мајорканска картографска школа|Мајорканска школа]] ** ''[[Mappa mundi]]'' | group3 = [[Ренесансна уметност|Ренесанса]] | list3 = * [[Италијанско ренесансно сликарство|Италијанска ренесанса]] <!-- доц. 13–доц. 16 век --> ** [[Треченто]] *** [[Проторенесанса]] *** [[Фирентинско сликарство|Фирентинска школа]] *** ''[[Pittura infamante]]'' ** [[Кватроченто]] *** [[Ферарска школа|Ферарска школа]] *** [[Форливеска школа на уметноста|Форливеска школа]] *** [[Венецијанско сликарство|Венецијанска школа]] ** [[Чинквеченто]] *** [[Висока ренесанса]] *** [[Болоњска школа]] *** [[Маниризам]] <!-- 1520–1580 Италија --> *** [[Контраманиеризам|Контра-''маниера'']] * [[Северна ренесанса]] ** [[Ранохоландско сликарство|Ранохоландска]] <!-- 1420–1520 --> *** [[Светски пејзаж]] ** [[Гентско-брижска школа]] ** [[Северен маниризам]] <!-- 1530–1580 fr cz nl --> ** [[Германска ренесанса]] <!-- 15 и 16 век --> *** [[Келнска школа на сликарството|Келнска школа]] <!-- 15 век de --> *** [[Дунавска школа]] <!-- 1500–1530 de at --> ** [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|Холандска и фламанска ренесанса]] <!-- 16 век --> *** [[Антверпенски маниризам]] <!-- 1500–1530 --> *** [[Романизам (сликарство)|Романизам]] <!-- 16 век nl --> *** [[Мртва природа]] * [[Англиска ренесанса#Визуелни уметности|Англиска ренесанса]] ** [[Уметници на дворот на Тјудорите|Дворот на Тјудорите]] * [[Критска школа]] * [[Туркерија]] <!-- продолжува до крајот на раниот нов век --> * [[Школа од Фонтенбло|Фонтенблоска школа]] <!-- 1530–1610 fr --> * [[Уметност од доцниот 16 век во Милано]] | group4 = 17 век | list4 = * [[Барок]] <!-- 1563–1740, најзастапен во 17 век --> ** [[Барок во Милано]] ** [[Фламанско барокно сликарство|Фламански барок]] <!-- крај на 16 век nl --> ** [[Караваџисти]] <!-- почеток на 17 век --> *** [[Утрехтски караваџизам|Во Утрехт]] *** [[Тенебризам]] ** [[Стил на Луј XIII]] ** [[Лутерански барок|Лутерански барок]] * [[Строгановска школа]] * [[Сликарство на животни|Сликарство на животни]] * [[Гилда на романистите]] * [[Холандско сликарство од златното доба|Холандско златно доба]] <!-- 1625–1672 --> ** [[Делфтска школа (сликарство)|Делфтска школа]] * [[Капричо (уметност)|Капричо]] * [[Јонска школа (сликарство)|Хептанеска школа]] * [[Класицизам#Во ликовните уметности|Класицизам]] ** [[Стил на Луј XIV]] ** [[Пусенисти и рубенисти]] <!-- 1671–1717 --> | group5 = 18 век | list5 = * [[Рококо]] <!-- 1740–1790 --> ** [[Рокај]] <!-- 1710–1760 --> ** [[Стил на Луј XV]] ** [[Фридерициски рококо|Фридерициски]] ** [[Шиноазерија]] ** ''[[Fête galante]]'' * [[Неокласицизам]] <!-- 1760–1830 --> ** ''[[Goût grec]]'' ** [[Стил на Луј XVI]] ** [[Адамов стил]] ** [[Стил на Директоратот]] ** [[Неокласична архитектура во Милано]] * [[Пикторескно]] |group6 = Колонијална уметност |list6 = * Уметност на [[Африканска дијаспора|африканската дијаспора]] ** [[Афроамериканска уметност|Афроамериканска]] ** [[Карипска уметност|Карипска]] *** [[Хаитска уметност|Хаитска]] * Колонијална азиска уметност ** [[Уметност на Филипините]] *** [[Letras y figuras]] *** [[Tipos del País]] ** [[Барок#Барок во шпанска и португалска колонијална Азија|Колонијален азиски барок]] ** [[Корпоративен стил]] * [[Латиноамериканска уметност]] ** [[Каста сликарство]] ** [[Индохристијанска уметност]] *** [[Чилотска школа на религиозна иконографија|Чилотска школа]] *** [[Куско школа]] *** [[Кито школа]] ** [[Барок#Барок во шпанските и португалските колонијални Америки|Латиноамерикански барок]] |group7 = Уметност со<br>позајмени западни елементи |list7 = * [[Исламска уметност|Исламска]] ** [[Ал-Андалус#Уметност и архитектура|Маварска]] * [[Манихејска уметност|Манихејска]] * [[Могулска уметност|Могулска]] * [[Каџарска уметност|Каџарска]] * [[Кинг занаетчиска уметност]] * Западно влијание во [[Јапонска уметност|Јапонија]] ** [[Акита ранга]] ** [[Уки-е]] | group8 = [[Историја на уметноста#Западна уметност по 1770|Премин<br>кон модерната]]<br>(околу 1770 – 1862) | list8 = * [[Романтизам#Визуелни уметности|Романтизам]] <!-- 1770–1850 --> ** [[Бајковито сликарство]] ** [[Данско златно доба]] ** [[Трубадурски стил]] ** [[Назаренско движење]] <!-- почеток на 19 век --> ** [[Пуризам]] ** [[Античари (уметничка група)|Шоремски античари]] ** [[Диселдорфска школа на сликарството|Диселдорфска школа]] ** [[Предрафаелитско братство|Предрафаелити]] ([[Американски предрафаелити|американски]])<!-- 1848–1854; уметници активни најдоцна до 1950-тите --> ** [[Школа на реката Хадсон]] <!-- 1840-ти–1860-ти --> *** [[Луминизам (американски уметнички стил)|Американски луминизам]] * [[Ориентализам#Ориенталистичка уметност|Ориентализам]] <!-- 1798–почеток на 20 век (?) --> * [[Норичка школа на сликари|Норичка школа]] <!-- 1803–1833 --> * [[Империски стил]] * [[Историцизам (уметност)|Историцизам]] ** [[Ревивалистичка архитектура|Ревивалистичка уметност]] * [[Бидермаер]] <!-- 1815–1848 --> * [[Реализам (уметничко движење)|Реализам]] <!-- 1840-ти+ --> ** [[Барбизонска школа]] <!-- 1830–1870 --> ** [[Костумбризам]] ** [[Веризам (сликарство)|Веризам]] *** [[Макиајоли]] <!-- 1850-ти–1890-ти --> * [[Академска уметност]] <!-- 1820-ти–1900-ти --> ** [[Минхенска школа]] *** [[Грчка академска уметност во 19 век|во Грција]] ** [[Неогрек#Сликарство|Неогрек]] * [[Ренесанса на бакрорезот]] }} | group2 = [[Модерна уметност|Модерна]]<br/>(1863–1944) | list2 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1863–1899 |list1 = * [[Неоромантизам]] ** [[Романтичен национализам#Уметности|Национален романтизам]] * [[Јога (сликарство)]] <!-- 1850-ти–1940-ти --> * [[Нихонга]] * ''[[Јапонизам]]'' <!-- 1860-ти–1910-ти --> ** [[Англо-јапонски стил]] <!-- 1860-ти–1910-ти --> * [[Беуронска школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Хашка школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Передвижници]] * [[Импресионизам]] <!-- 1870-ти–1880-ти --> ** [[Американски импресионизам|Американски]] *** [[Хузиерска група]] *** [[Бостонска школа (сликарство)|Бостонска школа]] <!-- 1880-ти–1940-ти --> ** [[Амстердамски импресионизам|Амстердамски]] ** [[Канадски импресионизам|Канадски]] ** [[Хајделбершка школа]] <!-- 1885–1900 --> * [[Естетицизам]] <!-- 1870-ти–1890-ти --> * [[Движење „Уметности и занаети“|Уметности и занаети]] <!-- 1870-ти–1910-ти --> ** [[Уметничка керамика]] <!-- 1870–1930 --> * [[Тонализам]] <!-- 1880-ти --> * [[Декадентско движење]] <!-- 1880-ти --> * [[Симболизам (движење)|Симболизам]] <!-- 1880-ти–1900-ти --> ** [[Симболистичко движење во Романија|Романски]] ** [[Руски симболизам#Визуелни уметности|Руски]] * [[Вулканска школа]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> * [[Инкохеренти]] <!-- 1882–средина на 1890-ти --> * [[Постимпресионизам]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> ** [[Неоимпресионизам]] <!-- 1884–1886 --> *** [[Луминизам (импресионизам)|Луминизам]] ** [[Дивизионизам]] ** [[Поентилизам]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Школа Понт-Авен]] ** [[Клуазонизам]] <!-- 1890-ти --> ** [[Синтетизам]] <!-- околу 1890 --> ** [[Наби]] <!-- 1888–1900 --> * [[Американска барбизонска школа]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Калифорниски тонализам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Вилхелминизам]] * [[Костумбризам#Визуелен костумбризам во Америка|Костумбризам]] |group2 = 1900–1914 |list2 = * [[Арт нуво]] <!-- 1892–1914 --> ** [[Арт нуво во Милано]] <!-- 1900-ти–1915 --> * [[Примитивизам]] <!-- 1890-ти–1910-ти --> * [[Калифорниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Сецесионизам (уметност)|Сецесионизам]] <!-- 1890-ти–1930-ти --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> ** [[Минхенска сецесија]] <!-- 1892–1938 --> ** [[Виенска сецесија]] <!-- 1897–1905 --> ** [[Берлинска сецесија]] <!-- 1898–1913 --> ** [[Зондербунд|Зондербунд]] * [[Пенсилваниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1940-ти --> * [[Светот на уметноста]] <!-- 1898–1927 --> * [[Десет американски сликари]] <!-- 1900-ти–1910-ти --> * [[Фовизам]] <!-- 1904–1908 --> * [[Експресионизам]] <!-- почеток на 20 век --> ** [[Ди Брике]] <!-- 1905–13 --> ** [[Дер Блауе Рајтер]] <!-- 1911–14 --> * [[Ночентизам]] * [[Германски сојуз на работилници]] <!-- 1907–38 --> * [[Американски реализам]] ** [[Школа Ашкан]] <!-- 1908–1910-ти --> * [[Кубизам]] <!-- 1908+ --> ** [[Протокубизам]] ** [[Орфизам (уметност)|Орфизам]] <!-- 1912–13 --> * ''[[Осумтемина (сликари)|Осумтемина]]'' <!-- 1935–40 --> * [[Нова уметничка асоцијација Минхен]] <!-- 1909–12 --> * [[Футуризам]] <!-- 1909–14 --> ** [[Кубофутуризам]] * [[Арт деко]] <!-- 1910–39 --> ** [[Арт деко архитектурата на Њујорк|Арт деко во Њујорк]] * [[Метафизичко сликарство|Метафизичко]] <!-- 1911–20 --> * [[Раjонизам]] <!-- 1911–14 --> * [[Продуктивизам (уметност)|Продуктивизам]] * [[Синхромизам]] <!-- 1912–13 --> * [[Вортицизам]] <!-- 1913–15 --> |group3 = 1915–1944 |list3 = * [[Сосаку-ханга]] <!-- 1910-ти–40-ти --> * [[Супрематизам]] <!-- 1915–18 --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> * [[Кристален кубизам]] <!-- 1915–19 --> * [[Конструктивизам (уметност)|Конструктивизам]] <!-- 1915–28 --> ** [[Латиноамериканска уметност#Конструктивистичко движење|Латиноамерикански]] *** [[Универзален конструктивизам]] * [[Дада]] <!-- 1915–20+ --> * [[Шин-ханга]] <!-- 1915–42 --> * [[Неопластицизам]] ** ''[[Де Стијл]]'' <!-- 1917 --> * [[Пуризам]] <!-- 1918–25 --> * [[Враќање кон редот]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Новеченто Италијано]] * [[Фигуративен конструктивизам]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Глупаво (уметничко движење)|Глупаво]] ** [[Келнски прогресивисти]] * [[Работнички совет за уметност]] ** [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриска група]] * [[Австралиски тонализам]] <!-- 1918–30+ --> * [[Дрезденска сецесија]] <!-- 1919–1925 --> * [[Социјалистички реализам]] <!-- 1920-ти и 30-ти, до 60-ти --> * [[Функционализам (архитектура)|Функционализам]] ** [[Баухаус]] <!-- 1919–33 --> * [[Кинетичка уметност]] <!-- околу 1919–60+ --> * [[Антропофагија (манифест)|Антропофагија]] * [[Мингеј]] * [[Група од седум (уметници)|Група од седум]] <!-- 1920–33 --> * [[Нова објективност]] <!-- 1920-ти --> * [[Гросвенорска школа за модерна уметност|Гросвенорска школа]] <!-- самата школа во текот на 1920-тите–1940-тите; уметници до 1992 и најдоцна до почетокот на 2000-тите --> * [[Ноес Зехен]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * [[Надреализам]] <!-- 1920-ти --> ** [[Иранска модерна и современа уметност#Надреализам во Иран|Ирански]] ** [[Латиноамериканска уметност#Надреализам|Латиноамерикански]] * [[Мексикански мурализам]] * [[Неофовизам]] <!-- средина на 1920-тите --> * [[Прецизионизам]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * ''[[Аеросликарство]]'' * [[Здружение на револуционерни визуелни уметници|Асо]] <!-- 1928–33 --> * [[Римска школа]] <!-- 1928–45 --> * [[Керкл е Квадрат]] <!-- 1929–31 --> * [[Групата (новозеландска уметност)|Групата]] <!-- 1927–77 --> * [[Харлемска ренесанса]] * [[Каписти]] <!-- 1930-ти --> * [[Регионализам (уметност)|Регионализам]] <!-- 1930-ти --> ** [[Сликарство на калифорниската сцена]] <!-- 1920-ти – 1960-ти --> * [[Херојски реализам]] ** [[Социјалистички реализам]] <!-- 1932–88 Русија --> ** [[Уметност во нацистичка Германија|Нацистичка уметност]] <!-- 1933–45 --> * [[Стримлајн модерн]] <!-- 1930–50 --> * [[Конкретна уметност]] <!-- 1930-ти–денес --> ** [[Апстракција-Креација]] <!-- 1931–60-ти (?) --> * [[Тики култура|Тики]] * [[Десеттемина (експресионисти)|Десеттемина]] <!-- 1935–40 --> * [[Четврта димензија во уметноста#Димензионистички манифест|Димензионизам]] <!-- 1936 --> * [[Бостонски експресионизам]] <!-- 1930-ти–70-ти+ --> * [[Ленинградска школа на сликарството|Ленинградска школа]] <!-- 1930–1991 --> }} | group3 = [[Современа уметност|Современа]]<br/>и [[Постмодерна уметност|постмодерна]]<br/>(1945–денес) | list3 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1945–1959 |list1 = * [[Меѓународен типографски стил]] <!-- Почеток во 1920-тите, најактивен во 1950-тите и 1960-тите --> * [[Апстрактен експресионизам]] <!-- 1940-ти --> ** [[Вашингтонска школа на бојата]] * [[Визионерска уметност]] ** [[Виенска школа на фантастичниот реализам]] <!-- 1946–? --> * [[Просторизам]] * [[Колорфилд]] <!-- 1940-ти и 50-ти --> * [[Лирска апстракција]] <!-- 1945–47 (Европа); 60-ти–70-ти (САД); обновување 1970-ти–2000+ --> ** [[Тахизам]] <!-- 40-ти–50-ти --> ** [[Арте информале]] ** [[КОБРА (уметничко движење)|КОБРА]] <!-- 1948–51 --> ** [[Нуажизам]] <!-- 1955–73 --> * [[Генерација на раскинот]] * [[Џикен Кобо]] * [[Меткалф Шато]] * [[Моно-ха]] * [[Нанјангски стил]] * [[Акционо сликарство]] <!-- 1940-ти–почеток на 60-ти --> * [[Американски фигуративен експресионизам]] <!-- 1940-ти–60-ти --> ** [[Њујоршки фигуративен експресионизам|во Њујорк]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Нова медиумска уметност]] <!-- главно во втората половина на 20 век --> * [[Њујоршка школа (уметност)#Визуелни уметности|Њујоршка школа]] * [[Сликарство со остри рабови]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Фигуративно движење на Заливската област]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Ле Пластисиен]] * [[Здружение за уметност Гутаи]] <!-- 1952 --> * [[Гендаи Биџуцу Конданкаи]] <!-- 1954 --> * [[Поп-арт]] <!-- 1955–1960-ти --> * [[Ситуационистичка интернационала]] <!-- 1957–72 --> * [[Советска неконформистичка уметност|Советска неконформистичка уметност]] <!-- 1950-ти–80-ти --> ** [[Украинско подземје]] * [[Летристизам]] <!-- 50-ти–70-ти+ --> ** [[Летристичка интернационала]] <!-- 1952–57 --> ** [[Ултралетристизам]] * [[Флорида Хајвејмен]] * [[Кибернетичка уметност]] * [[Антиподејци]] <!-- 1959 --> |group2 = 1960–1969 |list2 = * [[Отра фигурасион]] * [[Афрофутуризам]] * [[Нуева Пресенсија]] * [[Зеро (уметност)|ЗЕРО]] <!-- 1959–60-ти --> * [[Хепенинг]] * [[Неодада]] <!-- 1960-ти --> ** [[Организатори на неодада]] * [[Оп-арт]] <!-- главно 1960-ти --> * [[Ново реализам]] <!-- 1960-ти --> * [[Нова тенденција]] * [[Капиталистички реализам]] * [[Уметност и јазик]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Арте повера]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Движење на црните уметности]] * [[Карипско уметничко движење]] * [[Чикано уметничко движење]] * [[Концептуална уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Ленд арт]] <!-- 1968–80-ти+ --> * [[Системска уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Видео уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти+ --> * [[Минимализам (визуелни уметности)|Минимализам]] <!-- 60-ти и 70-ти --> * [[Флуксус]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Генеративна уметност]] * [[Постсликарска апстракција]] * [[Интермедија]] * [[Психоделична уметност]] * [[Нат арт]] <!-- доцни 60-ти до почеток на 70-ти --> * [[Фотореализам]] <!-- доцни 60-ти до 70-ти и понатаму --> * [[Еколошка уметност]] * [[Перформанс уметност]] <!-- 1960-ти–2000-ти+ --> * [[Процесна уметност]] * [[Институционална критика]] * [[Светлина и простор]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Улична уметност]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Феминистичко уметничко движење]] <!-- 1960-ти+ --> ** [[Феминистичко уметничко движење во Соединетите Држави|во САД]] * [[Иранска модерна и современа уметност#Движење Сакаханех|Движење Сакаханех]] * [[Уметничка група „Ѕвездите“]] * [[Тропикалија]] * [[Јору но Каи]] * [[Визуелна уметност со вештачка интелигенција]] <!-- 1960-ти+ --> |group3 = 1970–1999 |list3 = * [[Постконцептуална уметност]] * [[Инсталациска уметност]] <!-- 1970-ти–90-ти --> * [[Арцсин]] <!-- 1970-ти–денес --> * [[Постминимализам]] <!-- 1971+ --> * [[Уметност на издржливоста]] <!-- 1971–2012+ --> * [[Соц арт]] <!-- 1970-ти–80-ти --> ** [[Московски концептуалисти]] * [[Шема и декорација]] <!-- средина на 1970-ти–почеток на 80-ти --> * [[Плионтанизам]] * [[Панк визуелна уметност|Панк уметност]] * [[Неоекспресионизам]] <!-- доцни 1970-ти–средина на 80-ти --> ** [[Трансавангарда]] * [[Хаитска уметност#Школа Сен Солеи|Школа Сен Солеи]] * [[Герилска уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Лоуброу (уметничко движење)|Лоуброу уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Телематска уметност]] * [[Присвојување (уметност)|Уметност на присвојување]] * [[Неоконцептуална уметност]] * [[Ново европско сликарство]] * [[Туниско колаборативно сликарство]] * [[Мемфиска група]] <!-- 1980–87 --> * [[Киберделик]] <!-- 1980-ти–90-ти --> * [[Neue Slowenische Kunst]] <!-- 1984–денес --> * [[Скреч видео]] * [[Трансгресивна уметност|Трансгресивна]] * [[Ретрофутуризам]] * [[Млади британски уметници]] <!-- 1988–1990-ти+ --> * [[Суперфикција]] <!-- 1989–денес --> * [[Таринг Пади]] * [[Суперфлет]] * [[Нова Лајпцишка школа|Нова Лајпцишка школа]] * [[Иницијатива управувана од уметници]] * [[Артивизам]] * [[Република на дизајнерите]] <!-- главно 1990-ти --> * [[Гранџ#Графички дизајн|Гранџ дизајн]] * [[Вердадизам]] * [[Кинеска апартманска уметност]] * [[Осцилоскопска музика]] | group4 = 2000–<br/>денес | list4 = * [[Амазонска поп-арт уметност]] * [[Алтермодерн]] * [[Уметност заради уметност]] * [[Уметничка игра]] * [[Уметничка интервенција]] * [[Брендализам]] * [[Класичен реализам]] * [[Современа африканска уметност]] ** [[Афрофутуризам]] * [[Современа домородна австралиска уметност]] * [[Незаменлив токен#Дигитална уметност|Крипто уметност]] * [[Киборг уметност]] * [[Ексцесивизам]] * [[Фиктивна уметност]] * [[Рамен дизајн]] ** [[Корпоративен Мемфис]] * [[Хипермодернизам (уметност)|Хипермодернизам]] * [[Хиперреализам (визуелни уметности)|Хиперреализам]] * [[Идејна уметност]] * [[Интернет уметност]] ** [[Пост-интернет]] * [[Ајфон уметност]] * [[Кич движење]] * [[Светлосно сликање]] * [[Масурреализам]] * [[Современо европско сликање со мастило]] * [[Неофутуризам]] * [[Неомодерна#Уметничка група|Неомодерна]] * [[Неосимболизам]] * [[Пасионизам]] * [[Пост-ЈБА]] * [[Релациска уметност]] * [[Скеуморфизам#Во дизајнот|Скеуморфизам]] * [[Софтверска уметност]] * [[Звучна уметност]] * [[Стакизам]] * [[Суперфлет]] ** [[СоФло Суперфлет]] ** [[Суперстроук]] * [[Тојизам]] * [[Вејпорвејв]] * [[Мрежа на уметници што пешачат]] }} | group10 = Поврзано | list10 = * [[Историја на уметноста]] * [[Апстрактна уметност]] ** [[Асемично пишување]] * [[Антиуметност]] * [[Авангарда]] * [[Балет Рус]] * [[Христијанска уметност]] ** [[Уметност во протестантската реформација и контрареформацијата]] ** [[Католичка уметност]] ** [[Икона]] ** [[Лутеранска уметност]] * [[Дигитална уметност]] * [[Фантастична уметност]] * [[Народна уметност]] * [[Хиерархија на жанрови]] ** [[Жанровско сликарство]] ** [[Историско сликарство]] * [[Илуминиран ракопис]] * [[Илустрација]] * [[Интерактивна уметност]] * [[Еврејска уметност]] * [[Кич]] * [[Пејзажно сликарство]] * [[Модернизам]] ** [[Модерна скулптура]] ** [[Доцниот модернизам]] * [[Наивна уметност]] * [[Аутсајдерска уметност]] * [[Портрет]] * [[Праисториска уметност#Европа|Праисториска европска уметност]] * [[Квир уметност]] * [[Реализам (уметности)|Реализам]] * [[Шок уметност]] * ''[[Trompe-l'œil]]'' * [[Западно сликарство]] | below = * {{icon|Category}} [[:Предлошки за уметнички правци и движења|Категорија]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 1ck9n3v3arjyzsbuoungd3jvk6vf5um 5629749 5629748 2026-09-18T09:30:18Z Тиверополник 1815 5629749 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Западни уметнички правци | title = Предмодерни, [[Модерна уметност|модерни]] и [[Современа уметност|современи]] уметнички правци | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | basestyle = background:#EAE0C8; | above = [[Список на уметнички правци]]/[[Периоди во историјата на западната уметност|периоди]] | group1 = Предмодерна<br/>(западна) | list1 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 | group1 = [[Античка уметност|Античка]] | list1 = *[[Тракиско богатство|Тракиска]] ** [[Дачка уметност|Дачка]] * [[Нурагиска цивилизација#Култура|Нурагиска]] * [[Егејска уметност|Егејска]] ** [[Кикладска уметност|Кикладска]] ** [[Минојска уметност|Минојска]] ** [[Минијска керамика]] ** [[Микенска Грција#Уметност и керамика|Микенска]] * [[Старогрчка уметност|Грчка]] ** [[Субмикенска керамика|Субмикенска]] ** [[Протогеометриски стил|Протогеометриска]] ** [[Геометриска уметност|Геометриска]] ** [[Ориентализирачки период|Ориентализирачка]] ** [[Архаична грчка уметност|Архаична]] ** [[Црнофигурална керамика|Црнофигурална]] ** [[Црвенофигурална керамика|Црвенофигурална]] ** [[Строг стил|Строг стил]] ** [[Старогрчка уметност#Класична|Класична]] ** [[Керчки стил]] ** [[Хеленистичка уметност|Хеленистичка]] *** [[Хеленистичка уметност#„Барок“|„Барок“]] *** [[Индогрчка уметност|Индогрчка]] **** [[Грчко-будистичка уметност|Грчко-будистичка]] *** [[Неоатички стил]] * [[Етрурска уметност|Етрурска]] * [[Скитска уметност|Скитска]] * [[Ибериска скулптура|Ибериска]] * [[Гали#Уметност|Галска]] * [[Римска уметност|Римска]] ** [[Римска републиканска уметност|Републиканска]] ** [[Гало-римска уметност|Гало-римска]] ** [[Августовска и јулиско-клавдиевска уметност|Јулиско-клавдиевска]] ** [[Помпејски стилови]] ** [[Трајанска уметност|Трајанска]] ** [[Северовска уметност|Северовска]] <!-- 193–253 --> | group2 = [[Средновековна уметност|Средновековна]] | list2 = * [[Доцноантичка уметност|Доцноантичка]] ** [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанска]] <!-- 260–525 --> * [[Коптска уметност|Коптска]] ** [[Етиопска уметност|Етиопска]] * [[Уметност од периодот на преселбата на народите|Период на преселбата на народите]] <!-- 300–900 de --> ** [[Англосаксонска уметност|Англосаксонска]] <!-- 400–1066 uk --> ** [[Хунска уметност|Хунска]] ** [[Островска уметност|Островска]] <!-- 600–1200 --> ** [[Лангобарди#Уметност|Лангобардска]] ** [[Визиготска уметност и архитектура|Визиготска]] <!-- 415–711 Iberia --> * [[Донаторски портрет]] <!-- 500–1500 --> * [[Пикти#Уметност|Пиктска]] * [[Мозарапска уметност и архитектура|Мозарапска]] <!-- 711–1100 Iberia --> ** ''[[Уметност и архитектура на Репобласион|Репобласион]]'' * [[Викиншка уметност|Викиншка]] <!-- 700–1100 --> * [[Византиска уметност|Византиска]] ** [[Византиско иконоборство|Иконоборечка]] ** [Македонска уметност (Византија)|Македонска]] ** [[Палеолошка ренесанса#Уметност и архитектура|Палеолошка]] ** [[Итало-византиска уметност|Итало-византиска]] * [[Франки#Уметност и архитектура|Франкиска]] ** [[Меровиншка уметност и архитектура|Меровиншка]] ** [[Каролиншка уметност|Каролиншка]] ** [[Предроманичка уметност и архитектура|Предроманичка]] <!-- 500–1000 --> * [[Отонска уметност|Отонска]] * [[Романика|Романичка]] <!-- 1000–1200 --> ** [[Мозанска уметност|Мозанска]] ** [[Шпанска романика|Шпанска]] * [[Нормани#Визуелни уметности|Норманска]] ** [[Норманско-арапско-византиска култура|Норманско-сицилијанска]] <!-- 1100–1200 Sicily --> * ''[[Opus Anglicanum]]'' * [[Готска уметност|Готска]] <!-- 1100–1400 --> ** [[Готска уметност во Милано]] ** [[Меѓународна готика]] ** [[Меѓународна готска уметност во Италија]] * [[Лукеска школа]] * [[Крстоносна уметност|Крстоносни војни]] * [[Московска школа]] * [[Новгородска школа]] * [[Владимирско-суздаљска школа]] * [[Дуеченто]] <!-- 1200–1300 --> ** [[Сиенска школа]] * [[Мудејарска уметност|Мудејарска]] <!-- 1200–1500 --> * Средновековна [[Историја на картографијата#Средновековна Европа|картографија]] ** [[Историја на картографијата#Италијанската картографија и појавата на портоланските карти|Италијанска школа]] ** [[Мајорканска картографска школа|Мајорканска школа]] ** ''[[Mappa mundi]]'' | group3 = [[Раноренесансно сликарство|Ренесанса]] | list3 = * [[Италијанско ренесансно сликарство|Италијанска ренесанса]] <!-- доц. 13–доц. 16 век --> ** [[Треченто]] *** [[Проторенесанса]] *** [[Фирентинско сликарство|Фирентинска школа]] *** ''[[Pittura infamante]]'' ** [[Кватроченто]] *** [[Ферарска школа|Ферарска школа]] *** [[Форливеска школа на уметноста|Форливеска школа]] *** [[Венецијанско сликарство|Венецијанска школа]] ** [[Чинквеченто]] *** [[Висока ренесанса]] *** [[Болоњска школа]] *** [[Маниризам]] <!-- 1520–1580 Италија --> *** [[Контраманиеризам|Контра-''маниера'']] * [[Северна ренесанса]] ** [[Ранохоландско сликарство|Ранохоландска]] <!-- 1420–1520 --> *** [[Светски пејзаж]] ** [[Гентско-брижска школа]] ** [[Северен маниризам]] <!-- 1530–1580 fr cz nl --> ** [[Германска ренесанса]] <!-- 15 и 16 век --> *** [[Келнска школа на сликарството|Келнска школа]] <!-- 15 век de --> *** [[Дунавска школа]] <!-- 1500–1530 de at --> ** [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|Холандска и фламанска ренесанса]] <!-- 16 век --> *** [[Антверпенски маниризам]] <!-- 1500–1530 --> *** [[Романизам (сликарство)|Романизам]] <!-- 16 век nl --> *** [[Мртва природа]] * [[Англиска ренесанса#Визуелни уметности|Англиска ренесанса]] ** [[Уметници на дворот на Тјудорите|Дворот на Тјудорите]] * [[Критска школа]] * [[Туркерија]] <!-- продолжува до крајот на раниот нов век --> * [[Школа од Фонтенбло|Фонтенблоска школа]] <!-- 1530–1610 fr --> * [[Уметност од доцниот 16 век во Милано]] | group4 = 17 век | list4 = * [[Барок]] <!-- 1563–1740, најзастапен во 17 век --> ** [[Барок во Милано]] ** [[Фламанско барокно сликарство|Фламански барок]] <!-- крај на 16 век nl --> ** [[Караваџисти]] <!-- почеток на 17 век --> *** [[Утрехтски караваџизам|Во Утрехт]] *** [[Тенебризам]] ** [[Стил на Луј XIII]] ** [[Лутерански барок|Лутерански барок]] * [[Строгановска школа]] * [[Сликарство на животни|Сликарство на животни]] * [[Гилда на романистите]] * [[Холандско сликарство од златното доба|Холандско златно доба]] <!-- 1625–1672 --> ** [[Делфтска школа (сликарство)|Делфтска школа]] * [[Капричо (уметност)|Капричо]] * [[Јонска школа (сликарство)|Хептанеска школа]] * [[Класицизам#Во ликовните уметности|Класицизам]] ** [[Стил на Луј XIV]] ** [[Пусенисти и рубенисти]] <!-- 1671–1717 --> | group5 = 18 век | list5 = * [[Рококо]] <!-- 1740–1790 --> ** [[Рокај]] <!-- 1710–1760 --> ** [[Стил на Луј XV]] ** [[Фридерициски рококо|Фридерициски]] ** [[Шиноазерија]] ** ''[[Fête galante]]'' * [[Неокласицизам]] <!-- 1760–1830 --> ** ''[[Goût grec]]'' ** [[Стил на Луј XVI]] ** [[Адамов стил]] ** [[Стил на Директоратот]] ** [[Неокласична архитектура во Милано]] * [[Пикторескно]] |group6 = Колонијална уметност |list6 = * Уметност на [[Африканска дијаспора|африканската дијаспора]] ** [[Афроамериканска уметност|Афроамериканска]] ** [[Карипска уметност|Карипска]] *** [[Хаитска уметност|Хаитска]] * Колонијална азиска уметност ** [[Уметност на Филипините]] *** [[Letras y figuras]] *** [[Tipos del País]] ** [[Барок#Барок во шпанска и португалска колонијална Азија|Колонијален азиски барок]] ** [[Корпоративен стил]] * [[Латиноамериканска уметност]] ** [[Каста сликарство]] ** [[Индохристијанска уметност]] *** [[Чилотска школа на религиозна иконографија|Чилотска школа]] *** [[Куско школа]] *** [[Кито школа]] ** [[Барок#Барок во шпанските и португалските колонијални Америки|Латиноамерикански барок]] |group7 = Уметност со<br>позајмени западни елементи |list7 = * [[Исламска уметност|Исламска]] ** [[Ал-Андалус#Уметност и архитектура|Маварска]] * [[Манихејска уметност|Манихејска]] * [[Могулска уметност|Могулска]] * [[Каџарска уметност|Каџарска]] * [[Кинг занаетчиска уметност]] * Западно влијание во [[Јапонска уметност|Јапонија]] ** [[Акита ранга]] ** [[Уки-е]] | group8 = [[Историја на уметноста#Западна уметност по 1770|Премин<br>кон модерната]]<br>(околу 1770 – 1862) | list8 = * [[Романтизам#Визуелни уметности|Романтизам]] <!-- 1770–1850 --> ** [[Бајковито сликарство]] ** [[Данско златно доба]] ** [[Трубадурски стил]] ** [[Назаренско движење]] <!-- почеток на 19 век --> ** [[Пуризам]] ** [[Античари (уметничка група)|Шоремски античари]] ** [[Диселдорфска школа на сликарството|Диселдорфска школа]] ** [[Предрафаелитско братство|Предрафаелити]] ([[Американски предрафаелити|американски]])<!-- 1848–1854; уметници активни најдоцна до 1950-тите --> ** [[Школа на реката Хадсон]] <!-- 1840-ти–1860-ти --> *** [[Луминизам (американски уметнички стил)|Американски луминизам]] * [[Ориентализам#Ориенталистичка уметност|Ориентализам]] <!-- 1798–почеток на 20 век (?) --> * [[Норичка школа на сликари|Норичка школа]] <!-- 1803–1833 --> * [[Империски стил]] * [[Историцизам (уметност)|Историцизам]] ** [[Ревивалистичка архитектура|Ревивалистичка уметност]] * [[Бидермаер]] <!-- 1815–1848 --> * [[Реализам (уметничко движење)|Реализам]] <!-- 1840-ти+ --> ** [[Барбизонска школа]] <!-- 1830–1870 --> ** [[Костумбризам]] ** [[Веризам (сликарство)|Веризам]] *** [[Макиајоли]] <!-- 1850-ти–1890-ти --> * [[Академска уметност]] <!-- 1820-ти–1900-ти --> ** [[Минхенска школа]] *** [[Грчка академска уметност во 19 век|во Грција]] ** [[Неогрек#Сликарство|Неогрек]] * [[Ренесанса на бакрорезот]] }} | group2 = [[Модерна уметност|Модерна]]<br/>(1863–1944) | list2 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1863–1899 |list1 = * [[Неоромантизам]] ** [[Романтичен национализам#Уметности|Национален романтизам]] * [[Јога (сликарство)]] <!-- 1850-ти–1940-ти --> * [[Нихонга]] * ''[[Јапонизам]]'' <!-- 1860-ти–1910-ти --> ** [[Англо-јапонски стил]] <!-- 1860-ти–1910-ти --> * [[Беуронска школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Хашка школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Передвижници]] * [[Импресионизам]] <!-- 1870-ти–1880-ти --> ** [[Американски импресионизам|Американски]] *** [[Хузиерска група]] *** [[Бостонска школа (сликарство)|Бостонска школа]] <!-- 1880-ти–1940-ти --> ** [[Амстердамски импресионизам|Амстердамски]] ** [[Канадски импресионизам|Канадски]] ** [[Хајделбершка школа]] <!-- 1885–1900 --> * [[Естетицизам]] <!-- 1870-ти–1890-ти --> * [[Движење „Уметности и занаети“|Уметности и занаети]] <!-- 1870-ти–1910-ти --> ** [[Уметничка керамика]] <!-- 1870–1930 --> * [[Тонализам]] <!-- 1880-ти --> * [[Декадентско движење]] <!-- 1880-ти --> * [[Симболизам (движење)|Симболизам]] <!-- 1880-ти–1900-ти --> ** [[Симболистичко движење во Романија|Романски]] ** [[Руски симболизам#Визуелни уметности|Руски]] * [[Вулканска школа]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> * [[Инкохеренти]] <!-- 1882–средина на 1890-ти --> * [[Постимпресионизам]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> ** [[Неоимпресионизам]] <!-- 1884–1886 --> *** [[Луминизам (импресионизам)|Луминизам]] ** [[Дивизионизам]] ** [[Поентилизам]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Школа Понт-Авен]] ** [[Клуазонизам]] <!-- 1890-ти --> ** [[Синтетизам]] <!-- околу 1890 --> ** [[Наби]] <!-- 1888–1900 --> * [[Американска барбизонска школа]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Калифорниски тонализам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Вилхелминизам]] * [[Костумбризам#Визуелен костумбризам во Америка|Костумбризам]] |group2 = 1900–1914 |list2 = * [[Арт нуво]] <!-- 1892–1914 --> ** [[Арт нуво во Милано]] <!-- 1900-ти–1915 --> * [[Примитивизам]] <!-- 1890-ти–1910-ти --> * [[Калифорниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Сецесионизам (уметност)|Сецесионизам]] <!-- 1890-ти–1930-ти --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> ** [[Минхенска сецесија]] <!-- 1892–1938 --> ** [[Виенска сецесија]] <!-- 1897–1905 --> ** [[Берлинска сецесија]] <!-- 1898–1913 --> ** [[Зондербунд|Зондербунд]] * [[Пенсилваниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1940-ти --> * [[Светот на уметноста]] <!-- 1898–1927 --> * [[Десет американски сликари]] <!-- 1900-ти–1910-ти --> * [[Фовизам]] <!-- 1904–1908 --> * [[Експресионизам]] <!-- почеток на 20 век --> ** [[Ди Брике]] <!-- 1905–13 --> ** [[Дер Блауе Рајтер]] <!-- 1911–14 --> * [[Ночентизам]] * [[Германски сојуз на работилници]] <!-- 1907–38 --> * [[Американски реализам]] ** [[Школа Ашкан]] <!-- 1908–1910-ти --> * [[Кубизам]] <!-- 1908+ --> ** [[Протокубизам]] ** [[Орфизам (уметност)|Орфизам]] <!-- 1912–13 --> * ''[[Осумтемина (сликари)|Осумтемина]]'' <!-- 1935–40 --> * [[Нова уметничка асоцијација Минхен]] <!-- 1909–12 --> * [[Футуризам]] <!-- 1909–14 --> ** [[Кубофутуризам]] * [[Арт деко]] <!-- 1910–39 --> ** [[Арт деко архитектурата на Њујорк|Арт деко во Њујорк]] * [[Метафизичко сликарство|Метафизичко]] <!-- 1911–20 --> * [[Раjонизам]] <!-- 1911–14 --> * [[Продуктивизам (уметност)|Продуктивизам]] * [[Синхромизам]] <!-- 1912–13 --> * [[Вортицизам]] <!-- 1913–15 --> |group3 = 1915–1944 |list3 = * [[Сосаку-ханга]] <!-- 1910-ти–40-ти --> * [[Супрематизам]] <!-- 1915–18 --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> * [[Кристален кубизам]] <!-- 1915–19 --> * [[Конструктивизам (уметност)|Конструктивизам]] <!-- 1915–28 --> ** [[Латиноамериканска уметност#Конструктивистичко движење|Латиноамерикански]] *** [[Универзален конструктивизам]] * [[Дада]] <!-- 1915–20+ --> * [[Шин-ханга]] <!-- 1915–42 --> * [[Неопластицизам]] ** ''[[Де Стијл]]'' <!-- 1917 --> * [[Пуризам]] <!-- 1918–25 --> * [[Враќање кон редот]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Новеченто Италијано]] * [[Фигуративен конструктивизам]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Глупаво (уметничко движење)|Глупаво]] ** [[Келнски прогресивисти]] * [[Работнички совет за уметност]] ** [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриска група]] * [[Австралиски тонализам]] <!-- 1918–30+ --> * [[Дрезденска сецесија]] <!-- 1919–1925 --> * [[Социјалистички реализам]] <!-- 1920-ти и 30-ти, до 60-ти --> * [[Функционализам (архитектура)|Функционализам]] ** [[Баухаус]] <!-- 1919–33 --> * [[Кинетичка уметност]] <!-- околу 1919–60+ --> * [[Антропофагија (манифест)|Антропофагија]] * [[Мингеј]] * [[Група од седум (уметници)|Група од седум]] <!-- 1920–33 --> * [[Нова објективност]] <!-- 1920-ти --> * [[Гросвенорска школа за модерна уметност|Гросвенорска школа]] <!-- самата школа во текот на 1920-тите–1940-тите; уметници до 1992 и најдоцна до почетокот на 2000-тите --> * [[Ноес Зехен]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * [[Надреализам]] <!-- 1920-ти --> ** [[Иранска модерна и современа уметност#Надреализам во Иран|Ирански]] ** [[Латиноамериканска уметност#Надреализам|Латиноамерикански]] * [[Мексикански мурализам]] * [[Неофовизам]] <!-- средина на 1920-тите --> * [[Прецизионизам]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * ''[[Аеросликарство]]'' * [[Здружение на револуционерни визуелни уметници|Асо]] <!-- 1928–33 --> * [[Римска школа]] <!-- 1928–45 --> * [[Керкл е Квадрат]] <!-- 1929–31 --> * [[Групата (новозеландска уметност)|Групата]] <!-- 1927–77 --> * [[Харлемска ренесанса]] * [[Каписти]] <!-- 1930-ти --> * [[Регионализам (уметност)|Регионализам]] <!-- 1930-ти --> ** [[Сликарство на калифорниската сцена]] <!-- 1920-ти – 1960-ти --> * [[Херојски реализам]] ** [[Социјалистички реализам]] <!-- 1932–88 Русија --> ** [[Уметност во нацистичка Германија|Нацистичка уметност]] <!-- 1933–45 --> * [[Стримлајн модерн]] <!-- 1930–50 --> * [[Конкретна уметност]] <!-- 1930-ти–денес --> ** [[Апстракција-Креација]] <!-- 1931–60-ти (?) --> * [[Тики култура|Тики]] * [[Десеттемина (експресионисти)|Десеттемина]] <!-- 1935–40 --> * [[Четврта димензија во уметноста#Димензионистички манифест|Димензионизам]] <!-- 1936 --> * [[Бостонски експресионизам]] <!-- 1930-ти–70-ти+ --> * [[Ленинградска школа на сликарството|Ленинградска школа]] <!-- 1930–1991 --> }} | group3 = [[Современа уметност|Современа]]<br/>и [[Постмодерна уметност|постмодерна]]<br/>(1945–денес) | list3 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1945–1959 |list1 = * [[Меѓународен типографски стил]] <!-- Почеток во 1920-тите, најактивен во 1950-тите и 1960-тите --> * [[Апстрактен експресионизам]] <!-- 1940-ти --> ** [[Вашингтонска школа на бојата]] * [[Визионерска уметност]] ** [[Виенска школа на фантастичниот реализам]] <!-- 1946–? --> * [[Просторизам]] * [[Колорфилд]] <!-- 1940-ти и 50-ти --> * [[Лирска апстракција]] <!-- 1945–47 (Европа); 60-ти–70-ти (САД); обновување 1970-ти–2000+ --> ** [[Тахизам]] <!-- 40-ти–50-ти --> ** [[Арте информале]] ** [[КОБРА (уметничко движење)|КОБРА]] <!-- 1948–51 --> ** [[Нуажизам]] <!-- 1955–73 --> * [[Генерација на раскинот]] * [[Џикен Кобо]] * [[Меткалф Шато]] * [[Моно-ха]] * [[Нанјангски стил]] * [[Акционо сликарство]] <!-- 1940-ти–почеток на 60-ти --> * [[Американски фигуративен експресионизам]] <!-- 1940-ти–60-ти --> ** [[Њујоршки фигуративен експресионизам|во Њујорк]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Нова медиумска уметност]] <!-- главно во втората половина на 20 век --> * [[Њујоршка школа (уметност)#Визуелни уметности|Њујоршка школа]] * [[Сликарство со остри рабови]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Фигуративно движење на Заливската област]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Ле Пластисиен]] * [[Здружение за уметност Гутаи]] <!-- 1952 --> * [[Гендаи Биџуцу Конданкаи]] <!-- 1954 --> * [[Поп-арт]] <!-- 1955–1960-ти --> * [[Ситуационистичка интернационала]] <!-- 1957–72 --> * [[Советска неконформистичка уметност|Советска неконформистичка уметност]] <!-- 1950-ти–80-ти --> ** [[Украинско подземје]] * [[Летристизам]] <!-- 50-ти–70-ти+ --> ** [[Летристичка интернационала]] <!-- 1952–57 --> ** [[Ултралетристизам]] * [[Флорида Хајвејмен]] * [[Кибернетичка уметност]] * [[Антиподејци]] <!-- 1959 --> |group2 = 1960–1969 |list2 = * [[Отра фигурасион]] * [[Афрофутуризам]] * [[Нуева Пресенсија]] * [[Зеро (уметност)|ЗЕРО]] <!-- 1959–60-ти --> * [[Хепенинг]] * [[Неодада]] <!-- 1960-ти --> ** [[Организатори на неодада]] * [[Оп-арт]] <!-- главно 1960-ти --> * [[Ново реализам]] <!-- 1960-ти --> * [[Нова тенденција]] * [[Капиталистички реализам]] * [[Уметност и јазик]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Арте повера]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Движење на црните уметности]] * [[Карипско уметничко движење]] * [[Чикано уметничко движење]] * [[Концептуална уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Ленд арт]] <!-- 1968–80-ти+ --> * [[Системска уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Видео уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти+ --> * [[Минимализам (визуелни уметности)|Минимализам]] <!-- 60-ти и 70-ти --> * [[Флуксус]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Генеративна уметност]] * [[Постсликарска апстракција]] * [[Интермедија]] * [[Психоделична уметност]] * [[Нат арт]] <!-- доцни 60-ти до почеток на 70-ти --> * [[Фотореализам]] <!-- доцни 60-ти до 70-ти и понатаму --> * [[Еколошка уметност]] * [[Перформанс уметност]] <!-- 1960-ти–2000-ти+ --> * [[Процесна уметност]] * [[Институционална критика]] * [[Светлина и простор]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Улична уметност]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Феминистичко уметничко движење]] <!-- 1960-ти+ --> ** [[Феминистичко уметничко движење во Соединетите Држави|во САД]] * [[Иранска модерна и современа уметност#Движење Сакаханех|Движење Сакаханех]] * [[Уметничка група „Ѕвездите“]] * [[Тропикалија]] * [[Јору но Каи]] * [[Визуелна уметност со вештачка интелигенција]] <!-- 1960-ти+ --> |group3 = 1970–1999 |list3 = * [[Постконцептуална уметност]] * [[Инсталациска уметност]] <!-- 1970-ти–90-ти --> * [[Арцсин]] <!-- 1970-ти–денес --> * [[Постминимализам]] <!-- 1971+ --> * [[Уметност на издржливоста]] <!-- 1971–2012+ --> * [[Соц арт]] <!-- 1970-ти–80-ти --> ** [[Московски концептуалисти]] * [[Шема и декорација]] <!-- средина на 1970-ти–почеток на 80-ти --> * [[Плионтанизам]] * [[Панк визуелна уметност|Панк уметност]] * [[Неоекспресионизам]] <!-- доцни 1970-ти–средина на 80-ти --> ** [[Трансавангарда]] * [[Хаитска уметност#Школа Сен Солеи|Школа Сен Солеи]] * [[Герилска уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Лоуброу (уметничко движење)|Лоуброу уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Телематска уметност]] * [[Присвојување (уметност)|Уметност на присвојување]] * [[Неоконцептуална уметност]] * [[Ново европско сликарство]] * [[Туниско колаборативно сликарство]] * [[Мемфиска група]] <!-- 1980–87 --> * [[Киберделик]] <!-- 1980-ти–90-ти --> * [[Neue Slowenische Kunst]] <!-- 1984–денес --> * [[Скреч видео]] * [[Трансгресивна уметност|Трансгресивна]] * [[Ретрофутуризам]] * [[Млади британски уметници]] <!-- 1988–1990-ти+ --> * [[Суперфикција]] <!-- 1989–денес --> * [[Таринг Пади]] * [[Суперфлет]] * [[Нова Лајпцишка школа|Нова Лајпцишка школа]] * [[Иницијатива управувана од уметници]] * [[Артивизам]] * [[Република на дизајнерите]] <!-- главно 1990-ти --> * [[Гранџ#Графички дизајн|Гранџ дизајн]] * [[Вердадизам]] * [[Кинеска апартманска уметност]] * [[Осцилоскопска музика]] | group4 = 2000–<br/>денес | list4 = * [[Амазонска поп-арт уметност]] * [[Алтермодерн]] * [[Уметност заради уметност]] * [[Уметничка игра]] * [[Уметничка интервенција]] * [[Брендализам]] * [[Класичен реализам]] * [[Современа африканска уметност]] ** [[Афрофутуризам]] * [[Современа домородна австралиска уметност]] * [[Незаменлив токен#Дигитална уметност|Крипто уметност]] * [[Киборг уметност]] * [[Ексцесивизам]] * [[Фиктивна уметност]] * [[Рамен дизајн]] ** [[Корпоративен Мемфис]] * [[Хипермодернизам (уметност)|Хипермодернизам]] * [[Хиперреализам (визуелни уметности)|Хиперреализам]] * [[Идејна уметност]] * [[Интернет уметност]] ** [[Пост-интернет]] * [[Ајфон уметност]] * [[Кич движење]] * [[Светлосно сликање]] * [[Масурреализам]] * [[Современо европско сликање со мастило]] * [[Неофутуризам]] * [[Неомодерна#Уметничка група|Неомодерна]] * [[Неосимболизам]] * [[Пасионизам]] * [[Пост-ЈБА]] * [[Релациска уметност]] * [[Скеуморфизам#Во дизајнот|Скеуморфизам]] * [[Софтверска уметност]] * [[Звучна уметност]] * [[Стакизам]] * [[Суперфлет]] ** [[СоФло Суперфлет]] ** [[Суперстроук]] * [[Тојизам]] * [[Вејпорвејв]] * [[Мрежа на уметници што пешачат]] }} | group10 = Поврзано | list10 = * [[Историја на уметноста]] * [[Апстрактна уметност]] ** [[Асемично пишување]] * [[Антиуметност]] * [[Авангарда]] * [[Балет Рус]] * [[Христијанска уметност]] ** [[Уметност во протестантската реформација и контрареформацијата]] ** [[Католичка уметност]] ** [[Икона]] ** [[Лутеранска уметност]] * [[Дигитална уметност]] * [[Фантастична уметност]] * [[Народна уметност]] * [[Хиерархија на жанрови]] ** [[Жанровско сликарство]] ** [[Историско сликарство]] * [[Илуминиран ракопис]] * [[Илустрација]] * [[Интерактивна уметност]] * [[Еврејска уметност]] * [[Кич]] * [[Пејзажно сликарство]] * [[Модернизам]] ** [[Модерна скулптура]] ** [[Доцниот модернизам]] * [[Наивна уметност]] * [[Аутсајдерска уметност]] * [[Портрет]] * [[Праисториска уметност#Европа|Праисториска европска уметност]] * [[Квир уметност]] * [[Реализам (уметности)|Реализам]] * [[Шок уметност]] * ''[[Trompe-l'œil]]'' * [[Западно сликарство]] | below = * {{icon|Category}} [[:Предлошки за уметнички правци и движења|Категорија]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> p7r5bbo7acpdq4yaqttkjas1mpphami 5629750 5629749 2026-09-18T09:37:00Z Тиверополник 1815 5629750 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Западни уметнички правци | title = Предмодерни, [[Модерна уметност|модерни]] и [[Современа уметност|современи]] уметнички правци | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | basestyle = background:#EAE0C8; | above = [[Список на уметнички правци]]/[[Периоди во историјата на западната уметност|периоди]] | group1 = Предмодерна<br/>(западна) | list1 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 | group1 = [[Античка уметност|Античка]] | list1 = *[[Тракиско богатство|Тракиска]] ** [[Дачка уметност|Дачка]] * [[Нурагиска цивилизација#Култура|Нурагиска]] * [[Егејска уметност|Егејска]] ** [[Кикладска уметност|Кикладска]] ** [[Минојска уметност|Минојска]] ** [[Минијска керамика]] ** [[Микенска Грција#Уметност и керамика|Микенска]] * [[Старогрчка уметност|Грчка]] ** [[Субмикенска керамика|Субмикенска]] ** [[Протогеометриски стил|Протогеометриска]] ** [[Геометриска уметност|Геометриска]] ** [[Ориентализирачки период|Ориентализирачка]] ** [[Архаична грчка уметност|Архаична]] ** [[Црнофигурална керамика|Црнофигурална]] ** [[Црвенофигурална керамика|Црвенофигурална]] ** [[Строг стил|Строг стил]] ** [[Старогрчка уметност#Класична|Класична]] ** [[Керчки стил]] ** [[Хеленистичка уметност|Хеленистичка]] *** [[Хеленистичка уметност#„Барок“|„Барок“]] *** [[Индогрчка уметност|Индогрчка]] **** [[Грчко-будистичка уметност|Грчко-будистичка]] *** [[Неоатички стил]] * [[Етрурска уметност|Етрурска]] * [[Скитска уметност|Скитска]] * [[Ибериска скулптура|Ибериска]] * [[Гали#Уметност|Галска]] * [[Римска уметност|Римска]] ** [[Римска републиканска уметност|Републиканска]] ** [[Гало-римска уметност|Гало-римска]] ** [[Августовска и јулиско-клавдиевска уметност|Јулиско-клавдиевска]] ** [[Помпејски стилови]] ** [[Трајанска уметност|Трајанска]] ** [[Северовска уметност|Северовска]] <!-- 193–253 --> | group2 = [[Средновековна уметност|Средновековна]] | list2 = * [[Доцноантичка уметност|Доцноантичка]] ** [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанска]] <!-- 260–525 --> * [[Коптска уметност|Коптска]] ** [[Етиопска уметност|Етиопска]] * [[Уметност од периодот на преселбата на народите|Период на преселбата на народите]] <!-- 300–900 de --> ** [[Англосаксонска уметност|Англосаксонска]] <!-- 400–1066 uk --> ** [[Хунска уметност|Хунска]] ** [[Островска уметност|Островска]] <!-- 600–1200 --> ** [[Лангобарди#Уметност|Лангобардска]] ** [[Визиготска уметност и архитектура|Визиготска]] <!-- 415–711 Iberia --> * [[Донаторски портрет]] <!-- 500–1500 --> * [[Пикти#Уметност|Пиктска]] * [[Мозарапска уметност и архитектура|Мозарапска]] <!-- 711–1100 Iberia --> ** ''[[Уметност и архитектура на Репобласион|Репобласион]]'' * [[Викиншка уметност|Викиншка]] <!-- 700–1100 --> * [[Византиска уметност|Византиска]] ** [[Византиско иконоборство|Иконоборечка]] ** [[Македонска уметност (Византија)|Македонска]] ** [[Палеолошка ренесанса#Уметност и архитектура|Палеолошка]] ** [[Итало-византиска уметност|Итало-византиска]] * [[Франки#Уметност и архитектура|Франкиска]] ** [[Меровиншка уметност и архитектура|Меровиншка]] ** [[Каролиншка уметност|Каролиншка]] ** [[Предроманичка уметност и архитектура|Предроманичка]] <!-- 500–1000 --> * [[Отонска уметност|Отонска]] * [[Романика|Романичка]] <!-- 1000–1200 --> ** [[Мозанска уметност|Мозанска]] ** [[Шпанска романика|Шпанска]] * [[Нормани#Визуелни уметности|Норманска]] ** [[Норманско-арапско-византиска култура|Норманско-сицилијанска]] <!-- 1100–1200 Sicily --> * ''[[Opus Anglicanum]]'' * [[Готска уметност|Готска]] <!-- 1100–1400 --> ** [[Готска уметност во Милано]] ** [[Меѓународна готика]] ** [[Меѓународна готска уметност во Италија]] * [[Лукеска школа]] * [[Крстоносна уметност|Крстоносни војни]] * [[Московска школа]] * [[Новгородска школа]] * [[Владимирско-суздаљска школа]] * [[Дуеченто]] <!-- 1200–1300 --> ** [[Сиенска школа]] * [[Мудејарска уметност|Мудејарска]] <!-- 1200–1500 --> * Средновековна [[Историја на картографијата#Средновековна Европа|картографија]] ** [[Историја на картографијата#Италијанската картографија и појавата на портоланските карти|Италијанска школа]] ** [[Мајорканска картографска школа|Мајорканска школа]] ** ''[[Mappa mundi]]'' | group3 = [[Раноренесансно сликарство|Ренесанса]] | list3 = * [[Италијанско ренесансно сликарство|Италијанска ренесанса]] <!-- доц. 13–доц. 16 век --> ** [[Треченто]] *** [[Проторенесанса]] *** [[Фирентинско сликарство|Фирентинска школа]] *** ''[[Pittura infamante]]'' ** [[Кватроченто]] *** [[Ферарска школа|Ферарска школа]] *** [[Форливеска школа на уметноста|Форливеска школа]] *** [[Венецијанско сликарство|Венецијанска школа]] ** [[Чинквеченто]] *** [[Висока ренесанса]] *** [[Болоњска школа]] *** [[Маниризам]] <!-- 1520–1580 Италија --> *** [[Контраманиеризам|Контра-''маниера'']] * [[Северна ренесанса]] ** [[Ранохоландско сликарство|Ранохоландска]] <!-- 1420–1520 --> *** [[Светски пејзаж]] ** [[Гентско-брижска школа]] ** [[Северен маниризам]] <!-- 1530–1580 fr cz nl --> ** [[Германска ренесанса]] <!-- 15 и 16 век --> *** [[Келнска школа на сликарството|Келнска школа]] <!-- 15 век de --> *** [[Дунавска школа]] <!-- 1500–1530 de at --> ** [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|Холандска и фламанска ренесанса]] <!-- 16 век --> *** [[Антверпенски маниризам]] <!-- 1500–1530 --> *** [[Романизам (сликарство)|Романизам]] <!-- 16 век nl --> *** [[Мртва природа]] * [[Англиска ренесанса#Визуелни уметности|Англиска ренесанса]] ** [[Уметници на дворот на Тјудорите|Дворот на Тјудорите]] * [[Критска школа]] * [[Туркерија]] <!-- продолжува до крајот на раниот нов век --> * [[Школа од Фонтенбло|Фонтенблоска школа]] <!-- 1530–1610 fr --> * [[Уметност од доцниот 16 век во Милано]] | group4 = 17 век | list4 = * [[Барок]] <!-- 1563–1740, најзастапен во 17 век --> ** [[Барок во Милано]] ** [[Фламанско барокно сликарство|Фламански барок]] <!-- крај на 16 век nl --> ** [[Караваџисти]] <!-- почеток на 17 век --> *** [[Утрехтски караваџизам|Во Утрехт]] *** [[Тенебризам]] ** [[Стил на Луј XIII]] ** [[Лутерански барок|Лутерански барок]] * [[Строгановска школа]] * [[Сликарство на животни|Сликарство на животни]] * [[Гилда на романистите]] * [[Холандско сликарство од златното доба|Холандско златно доба]] <!-- 1625–1672 --> ** [[Делфтска школа (сликарство)|Делфтска школа]] * [[Капричо (уметност)|Капричо]] * [[Јонска школа (сликарство)|Хептанеска школа]] * [[Класицизам#Во ликовните уметности|Класицизам]] ** [[Стил на Луј XIV]] ** [[Пусенисти и рубенисти]] <!-- 1671–1717 --> | group5 = 18 век | list5 = * [[Рококо]] <!-- 1740–1790 --> ** [[Рокај]] <!-- 1710–1760 --> ** [[Стил на Луј XV]] ** [[Фридерициски рококо|Фридерициски]] ** [[Шиноазерија]] ** ''[[Fête galante]]'' * [[Неокласицизам]] <!-- 1760–1830 --> ** ''[[Goût grec]]'' ** [[Стил на Луј XVI]] ** [[Адамов стил]] ** [[Стил на Директоратот]] ** [[Неокласична архитектура во Милано]] * [[Пикторескно]] |group6 = Колонијална уметност |list6 = * Уметност на [[Африканска дијаспора|африканската дијаспора]] ** [[Афроамериканска уметност|Афроамериканска]] ** [[Карипска уметност|Карипска]] *** [[Хаитска уметност|Хаитска]] * Колонијална азиска уметност ** [[Уметност на Филипините]] *** [[Letras y figuras]] *** [[Tipos del País]] ** [[Барок#Барок во шпанска и португалска колонијална Азија|Колонијален азиски барок]] ** [[Корпоративен стил]] * [[Латиноамериканска уметност]] ** [[Каста сликарство]] ** [[Индохристијанска уметност]] *** [[Чилотска школа на религиозна иконографија|Чилотска школа]] *** [[Куско школа]] *** [[Кито школа]] ** [[Барок#Барок во шпанските и португалските колонијални Америки|Латиноамерикански барок]] |group7 = Уметност со<br>позајмени западни елементи |list7 = * [[Исламска уметност|Исламска]] ** [[Ал-Андалус#Уметност и архитектура|Маварска]] * [[Манихејска уметност|Манихејска]] * [[Могулска уметност|Могулска]] * [[Каџарска уметност|Каџарска]] * [[Кинг занаетчиска уметност]] * Западно влијание во [[Јапонска уметност|Јапонија]] ** [[Акита ранга]] ** [[Уки-е]] | group8 = [[Историја на уметноста#Западна уметност по 1770|Премин<br>кон модерната]]<br>(околу 1770 – 1862) | list8 = * [[Романтизам#Визуелни уметности|Романтизам]] <!-- 1770–1850 --> ** [[Бајковито сликарство]] ** [[Данско златно доба]] ** [[Трубадурски стил]] ** [[Назаренско движење]] <!-- почеток на 19 век --> ** [[Пуризам]] ** [[Античари (уметничка група)|Шоремски античари]] ** [[Диселдорфска школа на сликарството|Диселдорфска школа]] ** [[Предрафаелитско братство|Предрафаелити]] ([[Американски предрафаелити|американски]])<!-- 1848–1854; уметници активни најдоцна до 1950-тите --> ** [[Школа на реката Хадсон]] <!-- 1840-ти–1860-ти --> *** [[Луминизам (американски уметнички стил)|Американски луминизам]] * [[Ориентализам#Ориенталистичка уметност|Ориентализам]] <!-- 1798–почеток на 20 век (?) --> * [[Норичка школа на сликари|Норичка школа]] <!-- 1803–1833 --> * [[Империски стил]] * [[Историцизам (уметност)|Историцизам]] ** [[Ревивалистичка архитектура|Ревивалистичка уметност]] * [[Бидермаер]] <!-- 1815–1848 --> * [[Реализам (уметничко движење)|Реализам]] <!-- 1840-ти+ --> ** [[Барбизонска школа]] <!-- 1830–1870 --> ** [[Костумбризам]] ** [[Веризам (сликарство)|Веризам]] *** [[Макиајоли]] <!-- 1850-ти–1890-ти --> * [[Академска уметност]] <!-- 1820-ти–1900-ти --> ** [[Минхенска школа]] *** [[Грчка академска уметност во 19 век|во Грција]] ** [[Неогрек#Сликарство|Неогрек]] * [[Ренесанса на бакрорезот]] }} | group2 = [[Модерна уметност|Модерна]]<br/>(1863–1944) | list2 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1863–1899 |list1 = * [[Неоромантизам]] ** [[Романтичен национализам#Уметности|Национален романтизам]] * [[Јога (сликарство)]] <!-- 1850-ти–1940-ти --> * [[Нихонга]] * ''[[Јапонизам]]'' <!-- 1860-ти–1910-ти --> ** [[Англо-јапонски стил]] <!-- 1860-ти–1910-ти --> * [[Беуронска школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Хашка школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Передвижници]] * [[Импресионизам]] <!-- 1870-ти–1880-ти --> ** [[Американски импресионизам|Американски]] *** [[Хузиерска група]] *** [[Бостонска школа (сликарство)|Бостонска школа]] <!-- 1880-ти–1940-ти --> ** [[Амстердамски импресионизам|Амстердамски]] ** [[Канадски импресионизам|Канадски]] ** [[Хајделбершка школа]] <!-- 1885–1900 --> * [[Естетицизам]] <!-- 1870-ти–1890-ти --> * [[Движење „Уметности и занаети“|Уметности и занаети]] <!-- 1870-ти–1910-ти --> ** [[Уметничка керамика]] <!-- 1870–1930 --> * [[Тонализам]] <!-- 1880-ти --> * [[Декадентско движење]] <!-- 1880-ти --> * [[Симболизам (движење)|Симболизам]] <!-- 1880-ти–1900-ти --> ** [[Симболистичко движење во Романија|Романски]] ** [[Руски симболизам#Визуелни уметности|Руски]] * [[Вулканска школа]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> * [[Инкохеренти]] <!-- 1882–средина на 1890-ти --> * [[Постимпресионизам]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> ** [[Неоимпресионизам]] <!-- 1884–1886 --> *** [[Луминизам (импресионизам)|Луминизам]] ** [[Дивизионизам]] ** [[Поентилизам]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Школа Понт-Авен]] ** [[Клуазонизам]] <!-- 1890-ти --> ** [[Синтетизам]] <!-- околу 1890 --> ** [[Наби]] <!-- 1888–1900 --> * [[Американска барбизонска школа]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Калифорниски тонализам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Вилхелминизам]] * [[Костумбризам#Визуелен костумбризам во Америка|Костумбризам]] |group2 = 1900–1914 |list2 = * [[Арт нуво]] <!-- 1892–1914 --> ** [[Арт нуво во Милано]] <!-- 1900-ти–1915 --> * [[Примитивизам]] <!-- 1890-ти–1910-ти --> * [[Калифорниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Сецесионизам (уметност)|Сецесионизам]] <!-- 1890-ти–1930-ти --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> ** [[Минхенска сецесија]] <!-- 1892–1938 --> ** [[Виенска сецесија]] <!-- 1897–1905 --> ** [[Берлинска сецесија]] <!-- 1898–1913 --> ** [[Зондербунд|Зондербунд]] * [[Пенсилваниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1940-ти --> * [[Светот на уметноста]] <!-- 1898–1927 --> * [[Десет американски сликари]] <!-- 1900-ти–1910-ти --> * [[Фовизам]] <!-- 1904–1908 --> * [[Експресионизам]] <!-- почеток на 20 век --> ** [[Ди Брике]] <!-- 1905–13 --> ** [[Дер Блауе Рајтер]] <!-- 1911–14 --> * [[Ночентизам]] * [[Германски сојуз на работилници]] <!-- 1907–38 --> * [[Американски реализам]] ** [[Школа Ашкан]] <!-- 1908–1910-ти --> * [[Кубизам]] <!-- 1908+ --> ** [[Протокубизам]] ** [[Орфизам (уметност)|Орфизам]] <!-- 1912–13 --> * ''[[Осумтемина (сликари)|Осумтемина]]'' <!-- 1935–40 --> * [[Нова уметничка асоцијација Минхен]] <!-- 1909–12 --> * [[Футуризам]] <!-- 1909–14 --> ** [[Кубофутуризам]] * [[Арт деко]] <!-- 1910–39 --> ** [[Арт деко архитектурата на Њујорк|Арт деко во Њујорк]] * [[Метафизичко сликарство|Метафизичко]] <!-- 1911–20 --> * [[Раjонизам]] <!-- 1911–14 --> * [[Продуктивизам (уметност)|Продуктивизам]] * [[Синхромизам]] <!-- 1912–13 --> * [[Вортицизам]] <!-- 1913–15 --> |group3 = 1915–1944 |list3 = * [[Сосаку-ханга]] <!-- 1910-ти–40-ти --> * [[Супрематизам]] <!-- 1915–18 --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> * [[Кристален кубизам]] <!-- 1915–19 --> * [[Конструктивизам (уметност)|Конструктивизам]] <!-- 1915–28 --> ** [[Латиноамериканска уметност#Конструктивистичко движење|Латиноамерикански]] *** [[Универзален конструктивизам]] * [[Дада]] <!-- 1915–20+ --> * [[Шин-ханга]] <!-- 1915–42 --> * [[Неопластицизам]] ** ''[[Де Стијл]]'' <!-- 1917 --> * [[Пуризам]] <!-- 1918–25 --> * [[Враќање кон редот]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Новеченто Италијано]] * [[Фигуративен конструктивизам]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Глупаво (уметничко движење)|Глупаво]] ** [[Келнски прогресивисти]] * [[Работнички совет за уметност]] ** [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриска група]] * [[Австралиски тонализам]] <!-- 1918–30+ --> * [[Дрезденска сецесија]] <!-- 1919–1925 --> * [[Социјалистички реализам]] <!-- 1920-ти и 30-ти, до 60-ти --> * [[Функционализам (архитектура)|Функционализам]] ** [[Баухаус]] <!-- 1919–33 --> * [[Кинетичка уметност]] <!-- околу 1919–60+ --> * [[Антропофагија (манифест)|Антропофагија]] * [[Мингеј]] * [[Група од седум (уметници)|Група од седум]] <!-- 1920–33 --> * [[Нова објективност]] <!-- 1920-ти --> * [[Гросвенорска школа за модерна уметност|Гросвенорска школа]] <!-- самата школа во текот на 1920-тите–1940-тите; уметници до 1992 и најдоцна до почетокот на 2000-тите --> * [[Ноес Зехен]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * [[Надреализам]] <!-- 1920-ти --> ** [[Иранска модерна и современа уметност#Надреализам во Иран|Ирански]] ** [[Латиноамериканска уметност#Надреализам|Латиноамерикански]] * [[Мексикански мурализам]] * [[Неофовизам]] <!-- средина на 1920-тите --> * [[Прецизионизам]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * ''[[Аеросликарство]]'' * [[Здружение на револуционерни визуелни уметници|Асо]] <!-- 1928–33 --> * [[Римска школа]] <!-- 1928–45 --> * [[Керкл е Квадрат]] <!-- 1929–31 --> * [[Групата (новозеландска уметност)|Групата]] <!-- 1927–77 --> * [[Харлемска ренесанса]] * [[Каписти]] <!-- 1930-ти --> * [[Регионализам (уметност)|Регионализам]] <!-- 1930-ти --> ** [[Сликарство на калифорниската сцена]] <!-- 1920-ти – 1960-ти --> * [[Херојски реализам]] ** [[Социјалистички реализам]] <!-- 1932–88 Русија --> ** [[Уметност во нацистичка Германија|Нацистичка уметност]] <!-- 1933–45 --> * [[Стримлајн модерн]] <!-- 1930–50 --> * [[Конкретна уметност]] <!-- 1930-ти–денес --> ** [[Апстракција-Креација]] <!-- 1931–60-ти (?) --> * [[Тики култура|Тики]] * [[Десеттемина (експресионисти)|Десеттемина]] <!-- 1935–40 --> * [[Четврта димензија во уметноста#Димензионистички манифест|Димензионизам]] <!-- 1936 --> * [[Бостонски експресионизам]] <!-- 1930-ти–70-ти+ --> * [[Ленинградска школа на сликарството|Ленинградска школа]] <!-- 1930–1991 --> }} | group3 = [[Современа уметност|Современа]]<br/>и [[Постмодерна уметност|постмодерна]]<br/>(1945–денес) | list3 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1945–1959 |list1 = * [[Меѓународен типографски стил]] <!-- Почеток во 1920-тите, најактивен во 1950-тите и 1960-тите --> * [[Апстрактен експресионизам]] <!-- 1940-ти --> ** [[Вашингтонска школа на бојата]] * [[Визионерска уметност]] ** [[Виенска школа на фантастичниот реализам]] <!-- 1946–? --> * [[Просторизам]] * [[Колорфилд]] <!-- 1940-ти и 50-ти --> * [[Лирска апстракција]] <!-- 1945–47 (Европа); 60-ти–70-ти (САД); обновување 1970-ти–2000+ --> ** [[Тахизам]] <!-- 40-ти–50-ти --> ** [[Арте информале]] ** [[КОБРА (уметничко движење)|КОБРА]] <!-- 1948–51 --> ** [[Нуажизам]] <!-- 1955–73 --> * [[Генерација на раскинот]] * [[Џикен Кобо]] * [[Меткалф Шато]] * [[Моно-ха]] * [[Нанјангски стил]] * [[Акционо сликарство]] <!-- 1940-ти–почеток на 60-ти --> * [[Американски фигуративен експресионизам]] <!-- 1940-ти–60-ти --> ** [[Њујоршки фигуративен експресионизам|во Њујорк]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Нова медиумска уметност]] <!-- главно во втората половина на 20 век --> * [[Њујоршка школа (уметност)#Визуелни уметности|Њујоршка школа]] * [[Сликарство со остри рабови]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Фигуративно движење на Заливската област]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Ле Пластисиен]] * [[Здружение за уметност Гутаи]] <!-- 1952 --> * [[Гендаи Биџуцу Конданкаи]] <!-- 1954 --> * [[Поп-арт]] <!-- 1955–1960-ти --> * [[Ситуационистичка интернационала]] <!-- 1957–72 --> * [[Советска неконформистичка уметност|Советска неконформистичка уметност]] <!-- 1950-ти–80-ти --> ** [[Украинско подземје]] * [[Летристизам]] <!-- 50-ти–70-ти+ --> ** [[Летристичка интернационала]] <!-- 1952–57 --> ** [[Ултралетристизам]] * [[Флорида Хајвејмен]] * [[Кибернетичка уметност]] * [[Антиподејци]] <!-- 1959 --> |group2 = 1960–1969 |list2 = * [[Отра фигурасион]] * [[Афрофутуризам]] * [[Нуева Пресенсија]] * [[Зеро (уметност)|ЗЕРО]] <!-- 1959–60-ти --> * [[Хепенинг]] * [[Неодада]] <!-- 1960-ти --> ** [[Организатори на неодада]] * [[Оп-арт]] <!-- главно 1960-ти --> * [[Ново реализам]] <!-- 1960-ти --> * [[Нова тенденција]] * [[Капиталистички реализам]] * [[Уметност и јазик]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Арте повера]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Движење на црните уметности]] * [[Карипско уметничко движење]] * [[Чикано уметничко движење]] * [[Концептуална уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Ленд арт]] <!-- 1968–80-ти+ --> * [[Системска уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Видео уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти+ --> * [[Минимализам (визуелни уметности)|Минимализам]] <!-- 60-ти и 70-ти --> * [[Флуксус]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Генеративна уметност]] * [[Постсликарска апстракција]] * [[Интермедија]] * [[Психоделична уметност]] * [[Нат арт]] <!-- доцни 60-ти до почеток на 70-ти --> * [[Фотореализам]] <!-- доцни 60-ти до 70-ти и понатаму --> * [[Еколошка уметност]] * [[Перформанс уметност]] <!-- 1960-ти–2000-ти+ --> * [[Процесна уметност]] * [[Институционална критика]] * [[Светлина и простор]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Улична уметност]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Феминистичко уметничко движење]] <!-- 1960-ти+ --> ** [[Феминистичко уметничко движење во Соединетите Држави|во САД]] * [[Иранска модерна и современа уметност#Движење Сакаханех|Движење Сакаханех]] * [[Уметничка група „Ѕвездите“]] * [[Тропикалија]] * [[Јору но Каи]] * [[Визуелна уметност со вештачка интелигенција]] <!-- 1960-ти+ --> |group3 = 1970–1999 |list3 = * [[Постконцептуална уметност]] * [[Инсталациска уметност]] <!-- 1970-ти–90-ти --> * [[Арцсин]] <!-- 1970-ти–денес --> * [[Постминимализам]] <!-- 1971+ --> * [[Уметност на издржливоста]] <!-- 1971–2012+ --> * [[Соц арт]] <!-- 1970-ти–80-ти --> ** [[Московски концептуалисти]] * [[Шема и декорација]] <!-- средина на 1970-ти–почеток на 80-ти --> * [[Плионтанизам]] * [[Панк визуелна уметност|Панк уметност]] * [[Неоекспресионизам]] <!-- доцни 1970-ти–средина на 80-ти --> ** [[Трансавангарда]] * [[Хаитска уметност#Школа Сен Солеи|Школа Сен Солеи]] * [[Герилска уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Лоуброу (уметничко движење)|Лоуброу уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Телематска уметност]] * [[Присвојување (уметност)|Уметност на присвојување]] * [[Неоконцептуална уметност]] * [[Ново европско сликарство]] * [[Туниско колаборативно сликарство]] * [[Мемфиска група]] <!-- 1980–87 --> * [[Киберделик]] <!-- 1980-ти–90-ти --> * [[Neue Slowenische Kunst]] <!-- 1984–денес --> * [[Скреч видео]] * [[Трансгресивна уметност|Трансгресивна]] * [[Ретрофутуризам]] * [[Млади британски уметници]] <!-- 1988–1990-ти+ --> * [[Суперфикција]] <!-- 1989–денес --> * [[Таринг Пади]] * [[Суперфлет]] * [[Нова Лајпцишка школа|Нова Лајпцишка школа]] * [[Иницијатива управувана од уметници]] * [[Артивизам]] * [[Република на дизајнерите]] <!-- главно 1990-ти --> * [[Гранџ#Графички дизајн|Гранџ дизајн]] * [[Вердадизам]] * [[Кинеска апартманска уметност]] * [[Осцилоскопска музика]] | group4 = 2000–<br/>денес | list4 = * [[Амазонска поп-арт уметност]] * [[Алтермодерн]] * [[Уметност заради уметност]] * [[Уметничка игра]] * [[Уметничка интервенција]] * [[Брендализам]] * [[Класичен реализам]] * [[Современа африканска уметност]] ** [[Афрофутуризам]] * [[Современа домородна австралиска уметност]] * [[Незаменлив токен#Дигитална уметност|Крипто уметност]] * [[Киборг уметност]] * [[Ексцесивизам]] * [[Фиктивна уметност]] * [[Рамен дизајн]] ** [[Корпоративен Мемфис]] * [[Хипермодернизам (уметност)|Хипермодернизам]] * [[Хиперреализам (визуелни уметности)|Хиперреализам]] * [[Идејна уметност]] * [[Интернет уметност]] ** [[Пост-интернет]] * [[Ајфон уметност]] * [[Кич движење]] * [[Светлосно сликање]] * [[Масурреализам]] * [[Современо европско сликање со мастило]] * [[Неофутуризам]] * [[Неомодерна#Уметничка група|Неомодерна]] * [[Неосимболизам]] * [[Пасионизам]] * [[Пост-ЈБА]] * [[Релациска уметност]] * [[Скеуморфизам#Во дизајнот|Скеуморфизам]] * [[Софтверска уметност]] * [[Звучна уметност]] * [[Стакизам]] * [[Суперфлет]] ** [[СоФло Суперфлет]] ** [[Суперстроук]] * [[Тојизам]] * [[Вејпорвејв]] * [[Мрежа на уметници што пешачат]] }} | group10 = Поврзано | list10 = * [[Историја на уметноста]] * [[Апстрактна уметност]] ** [[Асемично пишување]] * [[Антиуметност]] * [[Авангарда]] * [[Балет Рус]] * [[Христијанска уметност]] ** [[Уметност во протестантската реформација и контрареформацијата]] ** [[Католичка уметност]] ** [[Икона]] ** [[Лутеранска уметност]] * [[Дигитална уметност]] * [[Фантастична уметност]] * [[Народна уметност]] * [[Хиерархија на жанрови]] ** [[Жанровско сликарство]] ** [[Историско сликарство]] * [[Илуминиран ракопис]] * [[Илустрација]] * [[Интерактивна уметност]] * [[Еврејска уметност]] * [[Кич]] * [[Пејзажно сликарство]] * [[Модернизам]] ** [[Модерна скулптура]] ** [[Доцниот модернизам]] * [[Наивна уметност]] * [[Аутсајдерска уметност]] * [[Портрет]] * [[Праисториска уметност#Европа|Праисториска европска уметност]] * [[Квир уметност]] * [[Реализам (уметности)|Реализам]] * [[Шок уметност]] * ''[[Trompe-l'œil]]'' * [[Западно сликарство]] | below = * {{icon|Category}} [[:Предлошки за уметнички правци и движења|Категорија]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> s34hddaz6nkmpu12rbqes8ckh6u8eez 5629751 5629750 2026-09-18T09:42:45Z Тиверополник 1815 5629751 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Западни уметнички правци | title = Предмодерни, [[Модерна уметност|модерни]] и [[Современа уметност|современи]] уметнички правци | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | basestyle = background:#EAE0C8; | above = [[Список на уметнички правци]]/[[Периоди во историјата на западната уметност|периоди]] | group1 = Предмодерна<br/>(западна) | list1 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 | group1 = [[Античка уметност|Античка]] | list1 = *[[Тракиско богатство|Тракиска]] ** [[Дачка уметност|Дачка]] * [[Нурагиска цивилизација#Култура|Нурагиска]] * [[Егејска уметност|Егејска]] ** [[Кикладска уметност|Кикладска]] ** [[Минојска уметност|Минојска]] ** [[Минијска керамика]] ** [[Микенска Грција#Уметност и керамика|Микенска]] * [[Старогрчка уметност|Грчка]] ** [[Субмикенска керамика|Субмикенска]] ** [[Протогеометриски стил|Протогеометриска]] ** [[Геометриска уметност|Геометриска]] ** [[Ориентализирачки период|Ориентализирачка]] ** [[Архаична грчка уметност|Архаична]] ** [[Црнофигурална керамика|Црнофигурална]] ** [[Црвенофигурална керамика|Црвенофигурална]] ** [[Строг стил|Строг стил]] ** [[Старогрчка уметност#Класична|Класична]] ** [[Керчки стил]] ** [[Хеленистичка уметност|Хеленистичка]] *** [[Хеленистичка уметност#„Барок“|„Барок“]] *** [[Индогрчка уметност|Индогрчка]] **** [[Грчко-будистичка уметност|Грчко-будистичка]] *** [[Неоатички стил]] * [[Етрурска уметност|Етрурска]] * [[Скитска уметност|Скитска]] * [[Ибериска скулптура|Ибериска]] * [[Гали#Уметност|Галска]] * [[Римска уметност|Римска]] ** [[Римска републиканска уметност|Републиканска]] ** [[Гало-римска уметност|Гало-римска]] ** [[Августовска и јулиско-клавдиевска уметност|Јулиско-клавдиевска]] ** [[Помпејски стилови]] ** [[Трајанска уметност|Трајанска]] ** [[Северовска уметност|Северовска]] <!-- 193–253 --> | group2 = [[Средновековна уметност|Средновековна]] | list2 = * [[Доцноантичка уметност|Доцноантичка]] ** [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанска]] <!-- 260–525 --> * [[Коптска уметност|Коптска]] ** [[Етиопска уметност|Етиопска]] * [[Уметност од периодот на преселбата на народите|Период на преселбата на народите]] <!-- 300–900 de --> ** [[Англосаксонска уметност|Англосаксонска]] <!-- 400–1066 uk --> ** [[Хунска уметност|Хунска]] ** [[Островска уметност|Островска]] <!-- 600–1200 --> ** [[Лангобарди#Уметност|Лангобардска]] ** [[Визиготска уметност и архитектура|Визиготска]] <!-- 415–711 Iberia --> * [[Донаторски портрет]] <!-- 500–1500 --> * [[Пикти#Уметност|Пиктска]] * [[Мозарапска уметност и архитектура|Мозарапска]] <!-- 711–1100 Iberia --> ** ''[[Уметност и архитектура на Репобласион|Репобласион]]'' * [[Викиншка уметност|Викиншка]] <!-- 700–1100 --> * [[Византиска уметност|Византиска]] ** [[Византиско иконоборство|Иконоборечка]] ** [[Македонска уметност (Византија)|Македонска]] ** [[Палеолошка ренесанса#Уметност и архитектура|Палеолошка]] ** [[Итало-византиска уметност|Итало-византиска]] * [[Франки#Уметност и архитектура|Франкиска]] ** [[Меровиншка уметност|Меровиншка]] ** [[Каролиншка уметност|Каролиншка]] ** [[Предроманичка уметност и архитектура|Предроманичка]] <!-- 500–1000 --> * [[Отонска уметност|Отонска]] * [[Романика|Романичка]] <!-- 1000–1200 --> ** [[Мозанска уметност|Мозанска]] ** [[Шпанска романика|Шпанска]] * [[Нормани#Визуелни уметности|Норманска]] ** [[Норманско-арапско-византиска култура|Норманско-сицилијанска]] <!-- 1100–1200 Sicily --> * ''[[Opus Anglicanum]]'' * [[Готска уметност|Готска]] <!-- 1100–1400 --> ** [[Готска уметност во Милано]] ** [[Меѓународна готика]] ** [[Меѓународна готска уметност во Италија]] * [[Лукеска школа]] * [[Крстоносна уметност|Крстоносни војни]] * [[Московска школа]] * [[Новгородска школа]] * [[Владимирско-суздаљска школа]] * [[Дуеченто]] <!-- 1200–1300 --> ** [[Сиенска школа]] * [[Мудејарска уметност|Мудејарска]] <!-- 1200–1500 --> * Средновековна [[Историја на картографијата#Средновековна Европа|картографија]] ** [[Историја на картографијата#Италијанската картографија и појавата на портоланските карти|Италијанска школа]] ** [[Мајорканска картографска школа|Мајорканска школа]] ** ''[[Mappa mundi]]'' | group3 = [[Раноренесансно сликарство|Ренесанса]] | list3 = * [[Италијанско ренесансно сликарство|Италијанска ренесанса]] <!-- доц. 13–доц. 16 век --> ** [[Треченто]] *** [[Проторенесанса]] *** [[Фирентинско сликарство|Фирентинска школа]] *** ''[[Pittura infamante]]'' ** [[Кватроченто]] *** [[Ферарска школа|Ферарска школа]] *** [[Форливеска школа на уметноста|Форливеска школа]] *** [[Венецијанско сликарство|Венецијанска школа]] ** [[Чинквеченто]] *** [[Висока ренесанса]] *** [[Болоњска школа]] *** [[Маниризам]] <!-- 1520–1580 Италија --> *** [[Контраманиеризам|Контра-''маниера'']] * [[Северна ренесанса]] ** [[Ранохоландско сликарство|Ранохоландска]] <!-- 1420–1520 --> *** [[Светски пејзаж]] ** [[Гентско-брижска школа]] ** [[Северен маниризам]] <!-- 1530–1580 fr cz nl --> ** [[Германска ренесанса]] <!-- 15 и 16 век --> *** [[Келнска школа на сликарството|Келнска школа]] <!-- 15 век de --> *** [[Дунавска школа]] <!-- 1500–1530 de at --> ** [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|Холандска и фламанска ренесанса]] <!-- 16 век --> *** [[Антверпенски маниризам]] <!-- 1500–1530 --> *** [[Романизам (сликарство)|Романизам]] <!-- 16 век nl --> *** [[Мртва природа]] * [[Англиска ренесанса#Визуелни уметности|Англиска ренесанса]] ** [[Уметници на дворот на Тјудорите|Дворот на Тјудорите]] * [[Критска школа]] * [[Туркерија]] <!-- продолжува до крајот на раниот нов век --> * [[Школа од Фонтенбло|Фонтенблоска школа]] <!-- 1530–1610 fr --> * [[Уметност од доцниот 16 век во Милано]] | group4 = 17 век | list4 = * [[Барок]] <!-- 1563–1740, најзастапен во 17 век --> ** [[Барок во Милано]] ** [[Фламанско барокно сликарство|Фламански барок]] <!-- крај на 16 век nl --> ** [[Караваџисти]] <!-- почеток на 17 век --> *** [[Утрехтски караваџизам|Во Утрехт]] *** [[Тенебризам]] ** [[Стил на Луј XIII]] ** [[Лутерански барок|Лутерански барок]] * [[Строгановска школа]] * [[Сликарство на животни|Сликарство на животни]] * [[Гилда на романистите]] * [[Златно време на холандското сликарство|Холандско златно доба]] <!-- 1625–1672 --> ** [[Делфтска школа (сликарство)|Делфтска школа]] * [[Капричо (уметност)|Капричо]] * [[Јонска школа (сликарство)|Хептанеска школа]] * [[Класицизам#Во ликовните уметности|Класицизам]] ** [[Стил на Луј XIV]] ** [[Пусенисти и рубенисти]] <!-- 1671–1717 --> | group5 = 18 век | list5 = * [[Рококо]] <!-- 1740–1790 --> ** [[Рокај]] <!-- 1710–1760 --> ** [[Стил на Луј XV]] ** [[Фридерициски рококо|Фридерициски]] ** [[Шиноазерија]] ** ''[[Fête galante]]'' * [[Неокласицизам]] <!-- 1760–1830 --> ** ''[[Goût grec]]'' ** [[Стил на Луј XVI]] ** [[Адамов стил]] ** [[Стил на Директоратот]] ** [[Неокласична архитектура во Милано]] * [[Пикторескно]] |group6 = Колонијална уметност |list6 = * Уметност на [[Африканска дијаспора|африканската дијаспора]] ** [[Афроамериканска уметност|Афроамериканска]] ** [[Карипска уметност|Карипска]] *** [[Хаитска уметност|Хаитска]] * Колонијална азиска уметност ** [[Уметност на Филипините]] *** [[Letras y figuras]] *** [[Tipos del País]] ** [[Барок#Барок во шпанска и португалска колонијална Азија|Колонијален азиски барок]] ** [[Корпоративен стил]] * [[Латиноамериканска уметност]] ** [[Каста сликарство]] ** [[Индохристијанска уметност]] *** [[Чилотска школа на религиозна иконографија|Чилотска школа]] *** [[Куско школа]] *** [[Кито школа]] ** [[Барок#Барок во шпанските и португалските колонијални Америки|Латиноамерикански барок]] |group7 = Уметност со<br>позајмени западни елементи |list7 = * [[Исламска уметност|Исламска]] ** [[Ал-Андалус#Уметност и архитектура|Маварска]] * [[Манихејска уметност|Манихејска]] * [[Могулска уметност|Могулска]] * [[Каџарска уметност|Каџарска]] * [[Кинг занаетчиска уметност]] * Западно влијание во [[Јапонска уметност|Јапонија]] ** [[Акита ранга]] ** [[Уки-е]] | group8 = [[Историја на уметноста#Западна уметност по 1770|Премин<br>кон модерната]]<br>(околу 1770 – 1862) | list8 = * [[Романтизам#Визуелни уметности|Романтизам]] <!-- 1770–1850 --> ** [[Бајковито сликарство]] ** [[Данско златно доба]] ** [[Трубадурски стил]] ** [[Назаренско движење]] <!-- почеток на 19 век --> ** [[Пуризам]] ** [[Античари (уметничка група)|Шоремски античари]] ** [[Диселдорфска школа на сликарството|Диселдорфска школа]] ** [[Предрафаелитско братство|Предрафаелити]] ([[Американски предрафаелити|американски]])<!-- 1848–1854; уметници активни најдоцна до 1950-тите --> ** [[Школа на реката Хадсон]] <!-- 1840-ти–1860-ти --> *** [[Луминизам (американски уметнички стил)|Американски луминизам]] * [[Ориентализам#Ориенталистичка уметност|Ориентализам]] <!-- 1798–почеток на 20 век (?) --> * [[Норичка школа на сликари|Норичка школа]] <!-- 1803–1833 --> * [[Империски стил]] * [[Историцизам (уметност)|Историцизам]] ** [[Ревивалистичка архитектура|Ревивалистичка уметност]] * [[Бидермаер]] <!-- 1815–1848 --> * [[Реализам (уметничко движење)|Реализам]] <!-- 1840-ти+ --> ** [[Барбизонска школа]] <!-- 1830–1870 --> ** [[Костумбризам]] ** [[Веризам (сликарство)|Веризам]] *** [[Макиајоли]] <!-- 1850-ти–1890-ти --> * [[Академска уметност]] <!-- 1820-ти–1900-ти --> ** [[Минхенска школа]] *** [[Грчка академска уметност во 19 век|во Грција]] ** [[Неогрек#Сликарство|Неогрек]] * [[Ренесанса на бакрорезот]] }} | group2 = [[Модерна уметност|Модерна]]<br/>(1863–1944) | list2 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1863–1899 |list1 = * [[Неоромантизам]] ** [[Романтичен национализам#Уметности|Национален романтизам]] * [[Јога (сликарство)]] <!-- 1850-ти–1940-ти --> * [[Нихонга]] * ''[[Јапонизам]]'' <!-- 1860-ти–1910-ти --> ** [[Англо-јапонски стил]] <!-- 1860-ти–1910-ти --> * [[Беуронска школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Хашка школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Передвижници]] * [[Импресионизам]] <!-- 1870-ти–1880-ти --> ** [[Американски импресионизам|Американски]] *** [[Хузиерска група]] *** [[Бостонска школа (сликарство)|Бостонска школа]] <!-- 1880-ти–1940-ти --> ** [[Амстердамски импресионизам|Амстердамски]] ** [[Канадски импресионизам|Канадски]] ** [[Хајделбершка школа]] <!-- 1885–1900 --> * [[Естетицизам]] <!-- 1870-ти–1890-ти --> * [[Движење „Уметности и занаети“|Уметности и занаети]] <!-- 1870-ти–1910-ти --> ** [[Уметничка керамика]] <!-- 1870–1930 --> * [[Тонализам]] <!-- 1880-ти --> * [[Декадентско движење]] <!-- 1880-ти --> * [[Симболизам (движење)|Симболизам]] <!-- 1880-ти–1900-ти --> ** [[Симболистичко движење во Романија|Романски]] ** [[Руски симболизам#Визуелни уметности|Руски]] * [[Вулканска школа]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> * [[Инкохеренти]] <!-- 1882–средина на 1890-ти --> * [[Постимпресионизам]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> ** [[Неоимпресионизам]] <!-- 1884–1886 --> *** [[Луминизам (импресионизам)|Луминизам]] ** [[Дивизионизам]] ** [[Поентилизам]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Школа Понт-Авен]] ** [[Клуазонизам]] <!-- 1890-ти --> ** [[Синтетизам]] <!-- околу 1890 --> ** [[Наби]] <!-- 1888–1900 --> * [[Американска барбизонска школа]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Калифорниски тонализам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Вилхелминизам]] * [[Костумбризам#Визуелен костумбризам во Америка|Костумбризам]] |group2 = 1900–1914 |list2 = * [[Југендстил]] <!-- 1892–1914 --> ** [[Арт нуво во Милано]] <!-- 1900-ти–1915 --> * [[Примитивизам]] <!-- 1890-ти–1910-ти --> * [[Калифорниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Сецесионизам (уметност)|Сецесионизам]] <!-- 1890-ти–1930-ти --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> ** [[Минхенска сецесија]] <!-- 1892–1938 --> ** [[Виенска сецесија]] <!-- 1897–1905 --> ** [[Берлинска сецесија]] <!-- 1898–1913 --> ** [[Зондербунд|Зондербунд]] * [[Пенсилваниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1940-ти --> * [[Светот на уметноста]] <!-- 1898–1927 --> * [[Десет американски сликари]] <!-- 1900-ти–1910-ти --> * [[Фовизам]] <!-- 1904–1908 --> * [[Експресионизам]] <!-- почеток на 20 век --> ** [[Ди Брике]] <!-- 1905–13 --> ** [[Дер Блауе Рајтер]] <!-- 1911–14 --> * [[Ночентизам]] * [[Германски сојуз на работилници]] <!-- 1907–38 --> * [[Американски реализам]] ** [[Школа Ашкан]] <!-- 1908–1910-ти --> * [[Кубизам]] <!-- 1908+ --> ** [[Протокубизам]] ** [[Орфизам (уметност)|Орфизам]] <!-- 1912–13 --> * ''[[Осумтемина (сликари)|Осумтемина]]'' <!-- 1935–40 --> * [[Нова уметничка асоцијација Минхен]] <!-- 1909–12 --> * [[Футуризам]] <!-- 1909–14 --> ** [[Кубофутуризам]] * [[Арт деко]] <!-- 1910–39 --> ** [[Арт деко архитектурата на Њујорк|Арт деко во Њујорк]] * [[Метафизичко сликарство|Метафизичко]] <!-- 1911–20 --> * [[Раjонизам]] <!-- 1911–14 --> * [[Продуктивизам (уметност)|Продуктивизам]] * [[Синхромизам]] <!-- 1912–13 --> * [[Вортицизам]] <!-- 1913–15 --> |group3 = 1915–1944 |list3 = * [[Сосаку-ханга]] <!-- 1910-ти–40-ти --> * [[Супрематизам]] <!-- 1915–18 --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> * [[Кристален кубизам]] <!-- 1915–19 --> * [[Конструктивизам (уметност)|Конструктивизам]] <!-- 1915–28 --> ** [[Латиноамериканска уметност#Конструктивистичко движење|Латиноамерикански]] *** [[Универзален конструктивизам]] * [[Дада]] <!-- 1915–20+ --> * [[Шин-ханга]] <!-- 1915–42 --> * [[Неопластицизам]] ** ''[[Де Стијл]]'' <!-- 1917 --> * [[Пуризам]] <!-- 1918–25 --> * [[Враќање кон редот]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Новеченто Италијано]] * [[Фигуративен конструктивизам]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Глупаво (уметничко движење)|Глупаво]] ** [[Келнски прогресивисти]] * [[Работнички совет за уметност]] ** [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриска група]] * [[Австралиски тонализам]] <!-- 1918–30+ --> * [[Дрезденска сецесија]] <!-- 1919–1925 --> * [[Социјалистички реализам]] <!-- 1920-ти и 30-ти, до 60-ти --> * [[Функционализам (архитектура)|Функционализам]] ** [[Баухаус]] <!-- 1919–33 --> * [[Кинетичка уметност]] <!-- околу 1919–60+ --> * [[Антропофагија (манифест)|Антропофагија]] * [[Мингеј]] * [[Група од седум (уметници)|Група од седум]] <!-- 1920–33 --> * [[Нова објективност]] <!-- 1920-ти --> * [[Гросвенорска школа за модерна уметност|Гросвенорска школа]] <!-- самата школа во текот на 1920-тите–1940-тите; уметници до 1992 и најдоцна до почетокот на 2000-тите --> * [[Ноес Зехен]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * [[Надреализам]] <!-- 1920-ти --> ** [[Иранска модерна и современа уметност#Надреализам во Иран|Ирански]] ** [[Латиноамериканска уметност#Надреализам|Латиноамерикански]] * [[Мексикански мурализам]] * [[Неофовизам]] <!-- средина на 1920-тите --> * [[Прецизионизам]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * ''[[Аеросликарство]]'' * [[Здружение на револуционерни визуелни уметници|Асо]] <!-- 1928–33 --> * [[Римска школа]] <!-- 1928–45 --> * [[Керкл е Квадрат]] <!-- 1929–31 --> * [[Групата (новозеландска уметност)|Групата]] <!-- 1927–77 --> * [[Харлемска ренесанса]] * [[Каписти]] <!-- 1930-ти --> * [[Регионализам (уметност)|Регионализам]] <!-- 1930-ти --> ** [[Сликарство на калифорниската сцена]] <!-- 1920-ти – 1960-ти --> * [[Херојски реализам]] ** [[Социјалистички реализам]] <!-- 1932–88 Русија --> ** [[Уметност во нацистичка Германија|Нацистичка уметност]] <!-- 1933–45 --> * [[Стримлајн модерн]] <!-- 1930–50 --> * [[Конкретна уметност]] <!-- 1930-ти–денес --> ** [[Апстракција-Креација]] <!-- 1931–60-ти (?) --> * [[Тики култура|Тики]] * [[Десеттемина (експресионисти)|Десеттемина]] <!-- 1935–40 --> * [[Четврта димензија во уметноста#Димензионистички манифест|Димензионизам]] <!-- 1936 --> * [[Бостонски експресионизам]] <!-- 1930-ти–70-ти+ --> * [[Ленинградска школа на сликарството|Ленинградска школа]] <!-- 1930–1991 --> }} | group3 = [[Современа уметност|Современа]]<br/>и [[Постмодерна уметност|постмодерна]]<br/>(1945–денес) | list3 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1945–1959 |list1 = * [[Меѓународен типографски стил]] <!-- Почеток во 1920-тите, најактивен во 1950-тите и 1960-тите --> * [[Апстрактен експресионизам]] <!-- 1940-ти --> ** [[Вашингтонска школа на бојата]] * [[Визионерска уметност]] ** [[Виенска школа на фантастичниот реализам]] <!-- 1946–? --> * [[Просторизам]] * [[Колорфилд]] <!-- 1940-ти и 50-ти --> * [[Лирска апстракција]] <!-- 1945–47 (Европа); 60-ти–70-ти (САД); обновување 1970-ти–2000+ --> ** [[Тахизам]] <!-- 40-ти–50-ти --> ** [[Арте информале]] ** [[КОБРА (уметничко движење)|КОБРА]] <!-- 1948–51 --> ** [[Нуажизам]] <!-- 1955–73 --> * [[Генерација на раскинот]] * [[Џикен Кобо]] * [[Меткалф Шато]] * [[Моно-ха]] * [[Нанјангски стил]] * [[Акционо сликарство]] <!-- 1940-ти–почеток на 60-ти --> * [[Американски фигуративен експресионизам]] <!-- 1940-ти–60-ти --> ** [[Њујоршки фигуративен експресионизам|во Њујорк]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Нова медиумска уметност]] <!-- главно во втората половина на 20 век --> * [[Њујоршка школа (уметност)#Визуелни уметности|Њујоршка школа]] * [[Сликарство со остри рабови]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Фигуративно движење на Заливската област]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Ле Пластисиен]] * [[Здружение за уметност Гутаи]] <!-- 1952 --> * [[Гендаи Биџуцу Конданкаи]] <!-- 1954 --> * [[Поп-арт]] <!-- 1955–1960-ти --> * [[Ситуационистичка интернационала]] <!-- 1957–72 --> * [[Советска неконформистичка уметност|Советска неконформистичка уметност]] <!-- 1950-ти–80-ти --> ** [[Украинско подземје]] * [[Летристизам]] <!-- 50-ти–70-ти+ --> ** [[Летристичка интернационала]] <!-- 1952–57 --> ** [[Ултралетристизам]] * [[Флорида Хајвејмен]] * [[Кибернетичка уметност]] * [[Антиподејци]] <!-- 1959 --> |group2 = 1960–1969 |list2 = * [[Отра фигурасион]] * [[Афрофутуризам]] * [[Нуева Пресенсија]] * [[Зеро (уметност)|ЗЕРО]] <!-- 1959–60-ти --> * [[Хепенинг]] * [[Неодада]] <!-- 1960-ти --> ** [[Организатори на неодада]] * [[Оп-арт]] <!-- главно 1960-ти --> * [[Ново реализам]] <!-- 1960-ти --> * [[Нова тенденција]] * [[Капиталистички реализам]] * [[Уметност и јазик]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Арте повера]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Движење на црните уметности]] * [[Карипско уметничко движење]] * [[Чикано уметничко движење]] * [[Концептуална уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Ленд арт]] <!-- 1968–80-ти+ --> * [[Системска уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Видео уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти+ --> * [[Минимализам (визуелни уметности)|Минимализам]] <!-- 60-ти и 70-ти --> * [[Флуксус]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Генеративна уметност]] * [[Постсликарска апстракција]] * [[Интермедија]] * [[Психоделична уметност]] * [[Нат арт]] <!-- доцни 60-ти до почеток на 70-ти --> * [[Фотореализам]] <!-- доцни 60-ти до 70-ти и понатаму --> * [[Еколошка уметност]] * [[Перформанс уметност]] <!-- 1960-ти–2000-ти+ --> * [[Процесна уметност]] * [[Институционална критика]] * [[Светлина и простор]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Улична уметност]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Феминистичко уметничко движење]] <!-- 1960-ти+ --> ** [[Феминистичко уметничко движење во Соединетите Држави|во САД]] * [[Иранска модерна и современа уметност#Движење Сакаханех|Движење Сакаханех]] * [[Уметничка група „Ѕвездите“]] * [[Тропикалија]] * [[Јору но Каи]] * [[Визуелна уметност со вештачка интелигенција]] <!-- 1960-ти+ --> |group3 = 1970–1999 |list3 = * [[Постконцептуална уметност]] * [[Инсталациска уметност]] <!-- 1970-ти–90-ти --> * [[Арцсин]] <!-- 1970-ти–денес --> * [[Постминимализам]] <!-- 1971+ --> * [[Уметност на издржливоста]] <!-- 1971–2012+ --> * [[Соц арт]] <!-- 1970-ти–80-ти --> ** [[Московски концептуалисти]] * [[Шема и декорација]] <!-- средина на 1970-ти–почеток на 80-ти --> * [[Плионтанизам]] * [[Панк визуелна уметност|Панк уметност]] * [[Неоекспресионизам]] <!-- доцни 1970-ти–средина на 80-ти --> ** [[Трансавангарда]] * [[Хаитска уметност#Школа Сен Солеи|Школа Сен Солеи]] * [[Герилска уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Лоуброу (уметничко движење)|Лоуброу уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Телематска уметност]] * [[Присвојување (уметност)|Уметност на присвојување]] * [[Неоконцептуална уметност]] * [[Ново европско сликарство]] * [[Туниско колаборативно сликарство]] * [[Мемфиска група]] <!-- 1980–87 --> * [[Киберделик]] <!-- 1980-ти–90-ти --> * [[Neue Slowenische Kunst]] <!-- 1984–денес --> * [[Скреч видео]] * [[Трансгресивна уметност|Трансгресивна]] * [[Ретрофутуризам]] * [[Млади британски уметници]] <!-- 1988–1990-ти+ --> * [[Суперфикција]] <!-- 1989–денес --> * [[Таринг Пади]] * [[Суперфлет]] * [[Нова Лајпцишка школа|Нова Лајпцишка школа]] * [[Иницијатива управувана од уметници]] * [[Артивизам]] * [[Република на дизајнерите]] <!-- главно 1990-ти --> * [[Гранџ#Графички дизајн|Гранџ дизајн]] * [[Вердадизам]] * [[Кинеска апартманска уметност]] * [[Осцилоскопска музика]] | group4 = 2000–<br/>денес | list4 = * [[Амазонска поп-арт уметност]] * [[Алтермодерн]] * [[Уметност заради уметност]] * [[Уметничка игра]] * [[Уметничка интервенција]] * [[Брендализам]] * [[Класичен реализам]] * [[Современа африканска уметност]] ** [[Афрофутуризам]] * [[Современа домородна австралиска уметност]] * [[Незаменлив токен#Дигитална уметност|Крипто уметност]] * [[Киборг уметност]] * [[Ексцесивизам]] * [[Фиктивна уметност]] * [[Рамен дизајн]] ** [[Корпоративен Мемфис]] * [[Хипермодернизам (уметност)|Хипермодернизам]] * [[Хиперреализам (визуелни уметности)|Хиперреализам]] * [[Идејна уметност]] * [[Интернет уметност]] ** [[Пост-интернет]] * [[Ајфон уметност]] * [[Кич движење]] * [[Светлосно сликање]] * [[Масурреализам]] * [[Современо европско сликање со мастило]] * [[Неофутуризам]] * [[Неомодерна#Уметничка група|Неомодерна]] * [[Неосимболизам]] * [[Пасионизам]] * [[Пост-ЈБА]] * [[Релациска уметност]] * [[Скеуморфизам#Во дизајнот|Скеуморфизам]] * [[Софтверска уметност]] * [[Звучна уметност]] * [[Стакизам]] * [[Суперфлет]] ** [[СоФло Суперфлет]] ** [[Суперстроук]] * [[Тојизам]] * [[Вејпорвејв]] * [[Мрежа на уметници што пешачат]] }} | group10 = Поврзано | list10 = * [[Историја на уметноста]] * [[Апстрактна уметност]] ** [[Асемично пишување]] * [[Антиуметност]] * [[Авангарда]] * [[Балет Рус]] * [[Христијанска уметност]] ** [[Уметност во протестантската реформација и контрареформацијата]] ** [[Католичка уметност]] ** [[Икона]] ** [[Лутеранска уметност]] * [[Дигитална уметност]] * [[Фантастична уметност]] * [[Народна уметност]] * [[Хиерархија на жанрови]] ** [[Жанровско сликарство]] ** [[Историско сликарство]] * [[Илуминиран ракопис]] * [[Илустрација]] * [[Интерактивна уметност]] * [[Еврејска уметност]] * [[Кич]] * [[Пејзажно сликарство]] * [[Модернизам]] ** [[Модерна скулптура]] ** [[Доцниот модернизам]] * [[Наивна уметност]] * [[Аутсајдерска уметност]] * [[Портрет]] * [[Праисториска уметност#Европа|Праисториска европска уметност]] * [[Квир уметност]] * [[Реализам (уметности)|Реализам]] * [[Шок уметност]] * ''[[Trompe-l'œil]]'' * [[Западно сликарство]] | below = * {{icon|Category}} [[:Предлошки за уметнички правци и движења|Категорија]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> in6h903avwcarim35i8hn1hjp955fce 0 1154569 5629780 4599451 2026-09-18T11:41:49Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629780 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Велосипедска трка | name = Тур де Јоркшир | current_event = | image = [[Податотека:Tour de Yorkshire logo.svg|200п]] | date = мај | region = [[Јоркшир]], {{ВБР}} | localnames = Tour de Yorkshire | nickname = | discipline = [[Друмски велосипедизам]] | competition = [[Европска турнеја на UCI]] | type = [[Етапна трка]] | organiser = ''Amaury Sport Organisation'' | director = | first = {{start date|df=yes|2015}} | number = 1 | firstwinner = {{спортистзнаме|[[Ларс Петер Нордхауг]]|НОР}} | mostwins = | mostrecent = {{спортистзнаме|[[Ларс Петер Нордхауг]]|НОР}} }} '''Тур де Јоркшир''' или '''Трка околу Јоркшир''' — тридневна [[етапна трка|етапна]] [[Друмски велосипедизам|друмска]] [[Велосипедизам|велосипедска]] трка во [[Јоркшир]], [[Англија]]. Првото издание било одржано помеѓу 1 и 3 мај 2015 година. Била организиран од ''Amaury Sport Organisation'' (ASO) и има категорија од 2.1, како дел од [[Европска турнеја на UCI|Европската турнеја]]. Идејата за трката настанала по значајниот успех на посетата на [[Тур де Франс 2014]] на земјата. Првите две етапи на Тур де Франс 2014, која исто така е организирана од ASO, од Лидс до Харогет и од Јорк од Шефилд, биле наречени „Ле Тур де Јоркшир“ (''Le Tour de Yorkshire'').<ref>{{нмс|url=http://www.bbc.co.uk/news/in-pictures-28176036|title=Ле Тур де Јоркшир|date=5 јули 2014|accessdate=6 јули 2014|work=BBC News}}</ref> == Победници == {{Cycling race/listofwinners|Q18683480}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Tour de Yorkshire}} * {{официјална|http://letour.yorkshire.com/}} {{en}} [[Категорија:Тур де Јоркшир| ]] [[Категорија:Европска турнеја на UCI]] [[Категорија:Велосипедизмот во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Велосипедски трки во Велика Британија]] [[Категорија:Трки од Европската турнеја на UCI]] 7iud0zby2vxcxfzj78bz23ows0en69q 0 1172672 5629778 5628764 2026-09-18T11:41:42Z Bjankuloski06 332 Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет (5) 5629778 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1982 | slogan = | image = Eurovision Song Contest 1982.png | date = 24 април 1982 | semi1 = | semi2 = | edition = 27 | host = [[Обединето Кралство]] | venue = [[Harrogate International Centre]], [[Харогет]], [[Обединето Кралство]] | presenters = [[Џен Лиминг]] | emiter = [[BBC]] | winner = [[Германија]] — Nicole — „Ein bißchen Frieden“ | director = Michael Hurll | entries = 18 | debuting = | returning = | nonparticipating = [[Грција]], [[Франција]] | map = ESC 1982 Map_2.svg | green = | yellow = | red = | finalists = 1 | notqualified = | confirmed = | past =1 | vote = секоја држава доделува 12, 10, 8–1 поени за своите 10 омилени држави | previous = 1981 | next = 1983 | website = https://eurovision.tv | url = https://eurovision.tv }} '''Евровизија 1982''' — официјално '''Избор за песна на Евровизија 1982''' — беше 27. издание на [[Евровизија]]. Натпреварот се одржал на 24 април 1982 година во [[Harrogate International Centre]] во [[Харогет]], [[Обединето Кралство]]. Водителка била [[Џен Лиминг]]. На натпреварот учествувале 18 земји. [[Франција]] се повлекла бидејќи телевизијата TF1 сметала дека натпреварот станал премногу комерцијален, додека [[Грција]] се повлекла на само неколку недели пред почетокот на натпреварот. Победила [[Германија]] со песната „Ein bißchen Frieden“, изведена од 17-годишната Nicole, освојувајќи 161 поен. Ова беше прва историска победа за Германија на Евровизија. == Место на одржување == Натпреварот се одржал во релативно малиот град [[Харогет]] во Северен Јоркшир, Обединетото Кралство, откако британската група Bucks Fizz победи на претходното издание. Изборот на Харогет бил изненадување за многумина, бидејќи BBC обично ги организирал настаните во поголеми градови како Лондон или Единбург. == Учесници == На натпреварот настапиле 18 земји. {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место на настап ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! style="text-align:left;" | Диригент |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Doce | style="text-align:left;" | „Bem bom“ | Португалски | style="text-align:left;" | Pedro Brito, Tozé Brito, António Avelar de Pinho | style="text-align:left;" | Luis Duarte |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Svetlana | style="text-align:left;" | „Cours après le temps“ | Француски | style="text-align:left;" | Cyril Assous, Michel Jouveaux | style="text-align:left;" | Jean Claudric |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Jahn Teigen & Anita Skorgan | style="text-align:left;" | „Adieu“ | Норвешки | style="text-align:left;" | Jahn Teigen, Herodes Falsk | style="text-align:left;" | Sigurd Jansen |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Bardo | style="text-align:left;" | „One Step Further“ | Англиски | style="text-align:left;" | Simon May | style="text-align:left;" | Ronnie Hazlehurst |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Neco | style="text-align:left;" | „Hani?“ | Турски | style="text-align:left;" | Olcayto Ahmet Tuğsuz, Faik Tuğsuz | style="text-align:left;" | Garo Mafyan |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Kojo | style="text-align:left;" | „Nuku pommiin“ | Фински | style="text-align:left;" | Jim Pembroke, Juice Leskinen | style="text-align:left;" | Ossi Runne |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Arlette Zola | style="text-align:left;" | „Amour on t'aime“ | Француски | style="text-align:left;" | Alain Morisod, Pierre Alain | style="text-align:left;" | Joan Amils |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Anna Vissi | style="text-align:left;" | „Mono i agapi“ (Μόνο η αγάπη) | Грчки | style="text-align:left;" | Anna Vissi | style="text-align:left;" | Martyn Ford |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Chips | style="text-align:left;" | „Dag efter dag“ | Шведски | style="text-align:left;" | Lasse Holm, Monica Forsberg | style="text-align:left;" | Anders Berglund |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Mess | style="text-align:left;" | „Sonntag“ | Германски | style="text-align:left;" | Michael Mell, Dietrich Wirz | style="text-align:left;" | Richard Österreicher |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Stella | style="text-align:left;" | „Si tu aimes ma musique“ | Француски | style="text-align:left;" | Fred Bekky, Bobott, Jo May | style="text-align:left;" | Jack Say |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Lucía | style="text-align:left;" | „Él“ | Шпански | style="text-align:left;" | Francisco Cepero, Ignacio Román | style="text-align:left;" | Miguel Ángel Varona |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Brixx | style="text-align:left;" | „Video, Video“ | Дански | style="text-align:left;" | Jens Brixtofte | style="text-align:left;" | Allan Botschinsky |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | Aska | style="text-align:left;" | „Halo, Halo“ | Српскохрватски | style="text-align:left;" | Aleksandar Ilić, Miro Zec | style="text-align:left;" | Zvonimir Skerl |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Avi Toledano | style="text-align:left;" | „Hora“ (הורה) | Хебрејски | style="text-align:left;" | Avi Toledano, Yoram Taharlev | style="text-align:left;" | Silvio Nanssi Brandes |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Bill van Dijk | style="text-align:left;" | „Jij en ik“ | Холандски | style="text-align:left;" | Dick Bakker, Liselore Gerritsma | style="text-align:left;" | Rogier van Otterloo |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | The Duskeys | style="text-align:left;" | „Here Today Gone Tomorrow“ | Англиски | style="text-align:left;" | Sally Keating | style="text-align:left;" | Noel Kelehan |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Nicole | style="text-align:left;" | „Ein bißchen Frieden“ | Германски | style="text-align:left;" | Ralph Siegel, Bernd Meinunger | style="text-align:left;" | Norbert Daum |} == Конечни резултати == {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Поени |- ! style="background:#fff200;" | 1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left; background:#fff200;" | Nicole | style="text-align:left; background:#fff200;" | „Ein bißchen Frieden“ | style="background:#fff200;" | '''161''' |- ! style="background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Avi Toledano | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | „Hora“ | style="background:#d9d9d9;" | '''100''' |- ! 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Arlette Zola | style="text-align:left;" | „Amour on t'aime“ | 97 |- ! 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Stella | style="text-align:left;" | „Si tu aimes ma musique“ | 96 |- ! 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Anna Vissi | style="text-align:left;" | „Mono i agapi“ | 85 |- ! 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Svetlana | style="text-align:left;" | „Cours après le temps“ | 78 |- ! 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Bardo | style="text-align:left;" | „One Step Further“ | 76 |- ! 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Chips | style="text-align:left;" | „Dag efter dag“ | 67 |- ! 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Mess | style="text-align:left;" | „Sonntag“ | 57 |- ! 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Lucía | style="text-align:left;" | „Él“ | 52 |- ! 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | The Duskeys | style="text-align:left;" | „Here Today Gone Tomorrow“ | 49 |- ! 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Jahn Teigen & Anita Skorgan | style="text-align:left;" | „Adieu“ | 40 |- ! 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Doce | style="text-align:left;" | „Bem bom“ | 32 |- ! 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | Aska | style="text-align:left;" | „Halo, Halo“ | 21 |- ! 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Neco | style="text-align:left;" | „Hani?“ | 20 |- ! 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Bill van Dijk | style="text-align:left;" | „Jij en ik“ | 8 |- ! 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Brixx | style="text-align:left;" | „Video, Video“ | 5 |- ! style="background:#f44336;" | 18 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left; background:#f44336;" | Kojo | style="text-align:left; background:#f44336;" | „Nuku pommiin“ | style="background:#f44336;" | '''0''' |} == Начин на гласање == Секоја земја имала национално жири кое доделувало 12 поени на омилената песна, 10 на втората, а потоа 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени држави. == Извори == * * Eurovision.com — Harrogate 1982 == Надворешни врски == * [https://eurovision.tv Официјална страница на Евровизија] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Англиска музика]] [[Категорија:Харогет]] [[Категорија:Музиката во 1982 година]] fblvbzzdxrctqavy7ganbl0wrw1b40z 0 1173130 5629795 5064889 2026-09-18T11:42:22Z Bjankuloski06 332 /* Список */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629795 wikitext text/x-wiki Досега 67 ученици имаат победено на Евровизија од 1956-2019 година. Подолу се прикажани табеларно статистиките од Евровизија. ==Список== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" ! scope="col" class="autorowspan"| Година ! scope="col" class="autorowspan" data-sort-type="usLongDate"| Датум ! scope="col" class="autorowspan"| Град домаќин ! scope="col" class="autorowspan"| Победник ! scope="col" class="autorowspan"| Песна ! scope="col" class="autorowspan"| Изведувач ! scope="col" class="autorowspan"| Бодови ! scope="col" class="autorowspan"| Граница ! scope="col" class="autorowspan"| Второ место |- ! style="text-align:left" scope="row" | {{escyr|1956}} | 24 мај | {{знамеикона|Швајцарија}} Лугано | {{Esc|Швајцарија}} | "Refrain" | Lys Assia | colspan="3"| <center>''Не било објавено''</center> |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1957}} | 3 март | {{знамеикона|Германија}} Франкфурт | {{Esc|Холандија}} | "Net als toen" | Corry Brokken | {{пб|31}} | {{пб|14}} | {{Esc|Франција}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1958}} | 12 март | {{знамеикона|Холандија}} Хилверсум | {{Esc|Франција}} | "Dors, mon amour" | André Claveau | {{пб|27}} | {{пб|3}} | {{Esc|Швајцарија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1959}} | 11 март | {{знамеикона|Франција}} Кан | {{Esc|Холандија}} | "Een beetje" | Teddy Scholten | {{пб|21}} | {{пб|5}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1960}} | 29 март | {{знамеикона|Велика Британија}} Лондон | {{Esc|Франција}} | "Tom Pillibi" | Jacqueline Boyer | {{пб|32}} | {{пб|7}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1961}} | 18 март | {{знамеикона|Франција}} Кан | {{Esc|Луксембург}} | "Nous les amoureux" | Jean-Claude Pascal | {{пб|31}} | {{пб|7}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1962}} | 18 март | {{знамеикона|Луксембург}} Луксембург | {{Esc|Франција}} | "Un premier amour" | Isabelle Aubret | {{пб|26}} | {{пб|13}} | {{Esc|Монако}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1963}} | 23 март | {{знамеикона|Велика Британија}} Лондон | {{Esc|Данска}} | "Dansevise" | Grethe and Jørgen Ingmann | {{пб|42}} | {{пб|2}} | {{Esc|Швајцарија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1964}} | 21 март | {{знамеикона|Данска}} Копенхаген | {{Esc|Италија}} | "Non ho l'età" | Gigliola Cinquetti | {{пб|49}} | {{пб|32}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1965}} | 20 март | {{знамеикона|Италија}} Наполи | {{Esc|Луксембург}} | "Poupée de cire, poupée de son" | France Gall | {{пб|32}} | {{пб|6}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1966}} | 5 март | {{знамеикона|Луксембург}} Луксембург | {{Esc|Австрија}} | "Merci, Chérie" | Udo Jürgens | {{пб|31}} | {{пб|15}} | {{Esc|Шведска}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1967}} | 8 април | {{знамеикона|Австрија}} Виена | {{Esc|Велика Британија}} | "Puppet on a String" | Sandie Shaw | {{пб|47}} | {{пб|25}} | {{Esc|Ирска}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1968}} | 6 април | {{знамеикона|Велика Британија}} Лондон | rowspan=2|{{Esc|Шпанија|1945}} | "La, la, la" | Massiel | {{пб|29}} | {{пб|1}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left" rowspan=4|{{escyr|1969}} |rowspan=4| 29 март |rowspan=4| {{знамеикона|Шпанија}} Мадрид | "Vivo cantando" | Salomé |rowspan=4|{{пб|18}} | colspan="2" rowspan="4"| <center>''-''</center> |- | {{Esc|Велика Британија}} | "Boom Bang-a-Bang" | Lulu |- | {{Esc|Холандија}} | "De troubadour" | Lenny Kuhr |- | {{Esc|Франција}} | "Un jour, un enfant" | Frida Boccara |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1970}} | 21 март | {{знамеикона|Холандија}} Амстердам | {{Esc|Ирска}} | "All Kinds of Everything" | Dana | {{пб|32}} | {{пб|6}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1971}} | 3 April | {{знамеикона|Ирска}} Даблин | {{Esc|Монако}} | "Un banc, un arbre, une rue" | Séverine | {{пб|128}} | {{пб|12}} | {{Esc|Шпанија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1972}} | 25 март | {{знамеикона|Велика Британија}} Единбург | rowspan=2|{{Esc|Луксембург}} | "Après toi" | Vicky Leandros | {{пб|128}} | {{пб|14}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1973}} | 7 април | {{Esc|Луксембург}} | "Tu te reconnaîtras" | Anne-Marie David | {{пб|129}} | {{пб|4}} | {{Esc|Шпанија|1945}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1974}} | 6 април | {{знамеикона|Велика Британија}} Брајтон | {{Esc|Шведска}} | "Waterloo" | [[АББА|ABBA]] | {{пб|24}} | {{пб|6}} | {{Esc|Италија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1975}} | 22 март | {{знамеикона|Шведска}} Стокхолм | {{Esc|Холандија}} | "Ding-a-dong" | Teach-In | {{пб|152}} | {{пб|14}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1976}} | 3 април | {{знамеикона|Холандија}} Хаг | {{Esc|Велика Британија}} | "Save Your Kisses for Me" | Brotherhood of Man | {{пб|164}} | {{пб|17}} | {{Esc|Франција}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1977}} | 7 мај | {{знамеикона|Велика Британија}} Лондон | {{Esc|Франција}} | "L'oiseau et l'enfant" | Marie Myriam | {{пб|136}} | {{пб|15}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1978}} | 22 април | {{знамеикона|Франција}} Париз | rowspan=2|{{Esc|Израел}} | "A-Ba-Ni-Bi" <small>({{transl|he|א-ב-ני-בי}})</small> | Izhar Cohen и Alphabeta | {{пб|157}} | {{пб|32}} | {{Esc|Белгија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1979}} | 31 март | {{знамеикона|Израел}} Ерусалим | "Hallelujah" <small>({{transl|he|הללויה}})</small> | Gali Atari и Milk and Honey | {{пб|125}} | {{пб|9}} | {{Esc|Шпанија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1980}} | 19 април | {{знамеикона|Холандија}} Хаг | {{Esc|Ирска}} | "What's Another Year" | [[Џони Логан|Johnny Logan]] | {{пб|143}} | {{пб|15}} | {{Esc|Германија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1981}} | 4 April | {{знамеикона|Ирска}} Даблин | {{Esc|Велика Британија}} | "Making Your Mind Up" | Bucks Fizz | {{пб|136}} | {{пб|4}} | {{Esc|Германија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1982}} | 24 април | {{знамеикона|Велика Британија}} Харогет | {{Esc|Германија}} | "Ein bißchen Frieden" | Nicole | {{пб|161}} | {{пб|61}} | {{Esc|Израел}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1983}} | 23 април | {{знамеикона|Германија}} Минхен | {{Esc|Луксембург}} | "Si la vie est cadeau" | Corinne Hermès | {{пб|142}} | {{пб|6}} | {{Esc|Израел}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1984}} | 5 мај | {{знамеикона|Луксембург}} Луксембург | {{Esc|Шведска}} | "Diggi-Loo Diggi-Ley" | Herreys | {{пб|145}} | {{пб|8}} | {{Esc|Ирска}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1985}} | 4 May | {{знамеикона|Шведска}} Гетеборг | {{Esc|Норвешка}} | "La det swinge" | Bobbysocks! | {{пб|123}} | {{пб|18}} | {{Esc|Германија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1986}} | 3 мај | {{знамеикона|Норвешка}} Берген | {{Esc|Белгија}} | "J'aime la vie" | Sandra Kim | {{пб|176}} | {{пб|36}} | {{Esc|Швајцарија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1987}} | 9 мај | {{знамеикона|Белгија}} Брисел | {{Esc|Ирска}} | "Hold Me Now" | Johnny Logan | {{пб|172}} | {{пб|31}} | {{Esc|Германија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1988}} | 30 април | {{знамеикона|Ирска}} Даблин | {{Esc|Швајцарија}} | "Ne partez pas sans moi" | [[Селин Дион|Céline Dion]] | {{пб|137}} | {{пб|1}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1989}} | 6 мај | {{знамеикона|Швајцарија}} Лозана | {{Esc|Југославија}} | "Rock Me" | Riva | {{пб|137}} | {{пб|7}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1990}} | 5 мај | {{знамеикона|Југославија}} Загреб | {{Esc|Италија}} | "Insieme: 1992" | Toto Cutugno | {{пб|149}} | {{пб|17}} | {{Esc|Ирска}}<br>{{Esc|Франција}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1991}} | 4 мај | {{знамеикона|Италија}} Рим | {{Esc|Шведска}} | "Fångad av en stormvind" | Carola | {{пб|146}} | {{пб|0}} | {{Esc|Франција}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1992}} | 9 мај | {{знамеикона|Шведска}} Малме | rowspan=3|{{Esc|Ирска}} | "Why Me?" | Linda Martin | {{пб|155}} | {{пб|16}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1993}} | 15 мај | {{знамеикона|Ирска}} Милстрит | "In Your Eyes" | Niamh Kavanagh | {{пб|187}} | {{пб|23}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1994}} | 30 април | rowspan=2|{{знамеикона|Ирска}} Даблин | "Rock 'n' Roll Kids" | Paul Harrington и Charlie McGettigan | {{пб|226}} | {{пб|60}} | {{Esc|Полска}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1995}} | 13 мај | {{Esc|Норвешка}} | "Nocturne" | Secret Garden | {{пб|148}} | {{пб|29}} | {{Esc|Шпанија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1996}} | 18 мај | {{знамеикона|Норвешка}} Осло | {{Esc|Ирска}} | "The Voice" | Eimear Quinn | {{пб|162}} | {{пб|48}} | {{Esc|Норвешка}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1997}} | 3 мај | {{знамеикона|Ирска}} Даблин | {{Esc|Велика Британија}} | "Love Shine a Light" | Katrina and the Waves | {{пб|227}} | {{пб|70}} | {{Esc|Ирска}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1998}} | 9 мај | {{знамеикона|Велика Британија}} Бирминген | {{Esc|Израел}} | "Diva" <small>({{transl|he|דיווה}})</small> | Dana International | {{пб|172}} | {{пб|6}} | {{Esc|Велика Британија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|1999}} | 29 мај | {{знамеикона|Израел}} Ерусалим | {{Esc|Шведска}} | "Take Me to Your Heaven" | Charlotte Nilsson | {{пб|163}} | {{пб|17}} | {{Esc|Исланд}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2000}} | 13 мај | {{знамеикона|Шведска}} Стокхолм | {{Esc|Данска}} | "Fly on the Wings of Love" | Olsen Brothers | {{пб|195}} | {{пб|40}} | {{Esc|Русија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2001}} | 12 мај | {{знамеикона|Данска}} Копенхаген | {{Esc|Естонија}} | "Everybody" | Tanel Padar, Dave Benton и 2XL | {{пб|198}} | {{пб|21}} | {{Esc|Данска}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2002}} | 25 мај | {{знамеикона|Естонија}} Талин | {{Esc|Латвија}} | "I Wanna" | Marie N | {{пб|176}} | {{пб|12}} | {{Esc|Малта}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2003}} | 24 мај | {{знамеикона|Латвија}} Рига | {{Esc|Турција}} | "Everyway That I Can" | [[Сертаб Еренер|Sertab Erener]] | {{пб|167}} | {{пб|2}} | {{Esc|Белгија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2004}} | 15 мај | {{знамеикона|Турција}} Истанбул | {{Esc|Украина}} | "Wild Dances" | [[Руслана|Ruslana]] | {{пб|280}} | {{пб|17}} | {{Esc|Србија и Црна Гора}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2005}} | 21 мај | {{знамеикона|Украина}} Киев | {{Esc|Грција}} | "My Number One" | [[Елена Папаризу|Helena Paparizou]] | {{пб|230}} | {{пб|38}} | {{Esc|Малта}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2006}} | 20 мај | {{знамеикона|Грција}} Атина | {{Esc|Финска}} | "Hard Rock Hallelujah" | [[Lordi]] | {{пб|292}} | {{пб|44}} | {{Esc|Русија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2007}} | 12 мај | {{знамеикона|Финска}} Хелсинки | {{Esc|Србија}} | "Molitva" <small>({{transl|sr|Молитва}})</small> | [[Марија Шерифовиќ|Marija Šerifović]] | {{пб|268}} | {{пб|33}} | {{Esc|Украина}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2008}} | 24 мај | {{знамеикона|Србија}} Белград | {{Esc|Русија}} | "Believe" | [[Дима Билан|Dima Bilan]] | {{пб|272}} | {{пб|42}} | {{Esc|Украина}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2009}} | 16 мај | {{знамеикона|Русија}} Москва | {{Esc|Норвешка}} | "Fairytale" | [[Александар Рибак|Alexander Rybak]] | {{пб|387}} | {{пб|169}} | {{Esc|Исланд}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2010}} | 29 мај | {{знамеикона|Норвешка}} Осло | {{Esc|Германија}} | "[[Satellite]]" | [[Лена Мајер-Ландрут|Lena]] | {{пб|246}} | {{пб|76}} | {{Esc|Турција}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2011}} | 14 мај | {{знамеикона|Германија}} Диселдорф | {{Esc|Азербејџан}} | "[[Running Scared]]" | Ell & Nikki | {{пб|221}} | {{пб|32}} | {{Esc|Италија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2012}} | 26 мај | {{знамеикона|Азербејџан}} Баку | {{Esc| Шведска}} | "Euphoria" | [[Лорин (пејачка)|Loreen]] | {{пб|372}} | {{пб|113}} | {{Esc|Русија}} |- ! scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2013}} | 18 мај | {{знамеикона|Шведска}} Малме | {{Esc|Данска}} | "Only Teardrops" | Emmelie de Forest | {{пб|281}} | {{пб|47}} | {{Esc|Азербејџан}} |- !scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2014}} | 10 мај | {{знамеикона|Данска}} Копенхаген | {{Esc|Австрија}} | "Rise Like a Phoenix" | Conchita Wurst | {{пб|290}} | {{пб|52}} | {{Esc|Холандија}} |- !scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2015}} | 23 мај | {{знамеикона|Австрија}} Виена | {{Esc|Шведска}} | "Heroes" | [[Монс Селмерлев|Måns Zelmerlöw]] | {{пб|365}} | {{пб|62}} | {{Esc|Русија}} |- !scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2016}} | 14 мај | {{знамеикона|Шведска}} Стокхолм | {{Esc|Украина}} | "1944" | [[Џамала|Jamala]] | {{пб|534}} | {{пб|23}} | {{Esc|Австралија}} |- !scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2017}} | 13 мај | {{знамеикона|Украина}} Киев | {{Esc|Португалија}} | "Amar pelos dois" | [[Салвадор Собрал|Salvador Sobral]] | | | |- !scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2018}} | 12 мај | {{знамеикона|Португалија}} Лисабон | {{Esc|Израел}} | "Toy" | [[Нета Барзилај|Netta]] | | | |- !scope="row" style="text-align:left"| {{escyr|2019}} | 18 мај | {{знамеикона|Израел}} Тел Авив | {{Esc|Холандија}} | "Arcade" | [[Данкан Лоренс]] | | | |- !2020 | | | | | | | | |- |} slrdamlmx5xxwr1pwsz6kuqevmd2ufi 0 1177072 5629628 5011179 2026-09-17T21:38:14Z TheGreatMKD 32993 ажурирање на последната реконструкција 5629628 wikitext text/x-wiki {{Музеј |name = Спомен-дом на Разловечкото востание |native_name = |native_name_lang = |image = Спомен-дом во Разловци.jpg |imagesize = 300 |caption = Поглед на спомен-домот |map_type = Македонија |map_caption = Местоположба во рамки на Македонија |map_alt = |latitude = 41.843602 |longitude = 22.767837 |established = 1981 |dissolved = |location = [[Разловци]], {{МКД}} |type = |collection = |visitors = |director = |president = |curator = |publictransit = |network = |website = }} '''Спомен-дом на Разловечкото востание''' — спомен-дом посветен на [[Разловечко востание|Разловечкото востание]] во селото [[Разловци]]. Објектот бил изграден во 1981 година и е дело на архитектот [[Георги Константиновски]].<ref name="пијанец-малеш" /> По повеќедецениска запуштеност, Спомен-домот во 2026 година бил обновен со конзерваторско-реставраторски зафати и повторно отворен. == Историја == Проектот за спомен-домот на [[Разловечко востание|Разловечкото востание]] е изработен од архитектот [[Георги Константиновски]] во 1973 година. Според тогашната проектна програма неговата содржина била преобемна и за негова изградба недостасувале соодветни инвестиции, така што објектот останал нереализиран. Дури по 6 години прашањето за негова изградба повторно се актуелизирало, меѓутоа со сè уште недефинирана проектна програма, а со ограничени расположливи средства. Задачата на архитектот е од тука да ја дефинира вкупната нето површина и да започне со проектирање на објектот достоен да го носи името „Спомен-дом на Разловечкото востание“. При одбележувањето на стогодишнината од востанието во 1976 година започнал да се гради спомен-домот на културата.<ref name="пијанец-малеш">{{наведена мрежна страница|url=http://star.pehcevo.gov.mk/images/stories/sliki1/pijanec%20i%20males.pdf.pdf|last=Илиевска-Арсова|first=Весна|title=Пијанец-Малеш, изобилство од сонце и насмевки!|publisher=Центар за развој на Источен плански регион|year=2011|accessdate=15 јуни 2018|location=Штип|page=54-55}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 1981 година, објектот бил македонски претставник за [[Борбина плакета]] – најпрестижната награда за архитектура во [[Југославија]], која ја доделувал весникот „Борба“. При тоа ја освоил првата награда поради вклопување на објектот во селската архитектура.<ref name="пијанец-малеш" /> Ја воодушевува петчлената комисија и го наградува со следното образложение: <blockquote>„Спомен-домот во Разловци внесува нова содржина во старата селска населба и на извесен начин претставува продолжување на умеењето на анонимниот градител. Објектот е мисловно прочистен, материјалите се сведени на својот основен израз.“</blockquote> Свечено е предаден во употреба на 10 мај 1981 година.<ref name="пијанец-малеш" /> Домот бил пуштен во употреба на голем народен собир од страна на [[Михајло Апостолски]], тогашен претседател на манифестацијата „Гоцеви денови“.<ref name="миа">{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/mk/Inside/RenderSingleNews/277/134214472|title=Жална слика на уникатна архитектура|last=Такева|first=Даниела|date=15 април 2018|work=Македонска информативна агенција|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 јуни 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Денешна состојба === Во периодот по 2015 година, Спомен-домот се наоѓал во лоша состојба, при што биле забележани проблеми со објектот и неговото одржување. Во 2015 година Националниот конзерваторски центар најавил реконструкција на Спомен-домот во три фази, во вредност од 5 милиони денари за внатрешната и надворешната обнова. Од предвидените работи била изведена само реконструкцијата на поткровјето, при што наместо ќерамиди била поставена црна хартија, во вредност од околу 1 милион денари. Иако било најавено поставување на покривни плочки од странство, кои требало да го имитираат автентичниот изглед на покривот, тие не биле поставени.<ref name="миа" /> Во 2026 година биле изведени конзерваторско-реставраторски работи на Спомен-домот, кои опфатиле конзервација и реставрација на кровот, внатрешните и надворешните ѕидови, замена на дотраената столарија со столарија од трајни материјали и термопан стакло, како и конзервација и реставрација на партерот и потпорните ѕидови со дренажа. Во рамките на обновата бил ревидиран постојниот Основен проект за конзервација и реставрација, а била започната и изработка на нова постојана музејска поставка за презентација на историјата и значењето на Разловечкото востание. Обновениот Спомен-дом свечено бил отворен на 19 мај 2026 година, а вкупната вредност на проектот изнесувала околу 21 милион денари.<ref>{{cite web |title=Љутков: Спомен-домот на Разловечкото востание се подготвува за големиот јубилеј |url=https://kultura.gov.mk/mk-MK/odnosi-so-javnost/novosti/ljutkov-spomen-domot-na-razloveckoto-vostanie-se-podgotvuva-za-golemiot-jubilej |website=Министерство за култура и туризам |date=30 март 2026 |access-date=17 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Историски чин за зачувување на македонското културно наследство: Свечено отворен обновениот Спомен-дом на Разловечкото востание во Разловци |url=https://heritage.gov.mk/en/2026/05/20/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B8%D0%BD-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D1%87%D1%83%D0%B2%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE/ |website=Национален конзерваторски центар |date=20 мај 2026 |access-date=17 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Достојно кон 150 години од Разловечкото востание |url=https://heritage.gov.mk/en/2026/02/13/%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BD-150-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%BE%D0%B4-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE/ |website=Национален конзерваторски центар |date=13 февруари 2026 |access-date=17 септември 2026}}</ref> == Архитектура == [[Податотека:Спомен-дом на Разловечкото востание.jpg|мини|300п|лево|Поглед на спомен-домот]] Авторот на објектот Георги Константиновски за инспирацијата за проектот вели: „При посетата на локацијата силен впечаток ми остави архитектурата на старите куќи во селото. Забележав дека тие се одликуваа, речиси без исклучок, со четириводни покриви и прилепен оџак на една од фасадите. Тоа беше основната инспирација да ги применам овие два елементи во мојот проект.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://marh.mk/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%BE%D0%BC-%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5/|title=Спомен Дом на Разловечкото Востание|last=|first=|date=|website=[[МАРХ]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=24 мај 2017}}</ref> Куќите во селото [[Разловци]] се одликуваат со три карактеристични особини: квадратна основа, четириводен покрив и оџак прилепен на фасадата. Архитектот одлучува со овие три одлики да го обликува новиот објект за да остава впечаток дека природно изникнува во дадениот амбиент. Добиената нето површина диктира квадратна основа со страни 20х20m. За да се реши проблемот со осветлувањето, четириаголната основа ја засекува по дијагонала до центарот на објектот и од него го спушта засекот нормално кон едната страна на фасадата. Со засекувањето на објектот се создава внатрешен двор. Во центарот на отворениот двор го поставува оџакот чиешто ложиште го ориентира двострано: кон дворот за палење на пионерскиот оган и во внатрешноста на библиотеката. Го применува четириводниот покрив и на највисоката точка каде што се судираат неговите површини го издигнува оџакот повисоко и со тоа дава експресионистички акцент на целокупната композиција. Пристапот до објектот го решава со широки скали кои го водат посетителот до едно подигнато плато. Патувањето по скалите постојано ја менува силуетата на објектот. Откако посетителот ќе се најде на платото, го пречекува тесен премин. Се упатува кон него и по неговото напуштање настанува просторна експлозија. Денивелиран двор, камин, цвеќарник, ѕид со мозаик и мотив од востанието, стакло и проѕирност во внатрешните содржини, вознес на архитектонските волумени, колорит со симболички значења: црвен и бел, белата бојаво внатрешниот двор топло ве поканува, црвената од надворешната страна ве наведува на сеќавања на крвта што востаниците ја пролеале за слободата на својата земја. Кога човек од тука ќе се упати на првиот кат тој треба да помине преку тесни и извиткани скали со цел откако ќе пристапи во отворениот простор на големата повеќенаменска сала да настане повторна многу посилна просторна експлозија и да го доживее најсвечениот момент во овој мал и скромен објект: пирамидален [[плафон]] претставен со мотив од народниот вез и слободни погледи кон селскиот амбиент. == Поставки == Во домот е сместена библиотеката, постојаната историска изложба, како и ликовна изложба од ликовната колонија одржана во Разловци по повод стогодишнината од востанието.<ref name="пијанец-малеш" /> Со отворањето на библиотеката, Разловци станало првата селска населба во [[Општина Делчево]], кое добило своја библиотека. Историскиот музеј на Македонија му подарил на домот постојана изложба посветена на Разловечкото востание.<ref name="миа" /> == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Константиновски, Г, (2015), „Патот на еден архитект“, Култура, Скопје, стр. 94. [[Категорија:Разловечко востание]] [[Категорија:Разловци]] [[Категорија:Спомен-куќи во Македонија|Разловечко востание]] oclk4443fg0kwc5qmmpimbolwqvm8ms 0 1184336 5629609 5629316 2026-09-17T20:14:06Z Dandarmkd 31127 5629609 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Бегова куќа | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = Жолта куќа<br/>Куќа на Болетини | status = | image = Жолтата куќа - Гостивар.jpg | caption = Куќата во 2013 година | map_type = | map_caption = | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = Даут Болетини | owner = | current_tenants = | landlord = | location = [[Гостивар]], [[Македонија]] | address = ул. „Чеде Филиповски“ бр. 68 | location_town = | location_country = | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = 18 век | completed_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = [[Список на културно наследство на Македонија|споменик на културата]] (13.02.1984) | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | url = | nrhp = | references = }} '''Куќата на Болетини''', позната како '''Бегова куќа''' или '''Жолта куќа''' — [[куќа]] во [[Гостивар]], која е прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]]. ==Историја== Куќата била изградена во XVIII<ref name="Вечер"/> или XIX век<ref name="Вест"/> од Даут Болетини<ref>[http://faktor.mk/gostivar-k-e-stanuva-nova-turistichka-a/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%25d0%25b3%25d0%25be%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b8%25d0%25b2%25d0%25b0%25d1%2580-%25d1%259c%25d0%25b5-%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b0%25d0%25bd%25d1%2583%25d0%25b2%25d0%25b0-%25d0%25bd%25d0%25be%25d0%25b2%25d0%25b0-%25d1%2582%25d1%2583%25d1%2580%25d0%25b8%25d1%2581%25d1%2582%25d0%25b8%25d1%2587%25d0%25ba%25d0%25b0-%25d0%25b0 ''Гостивар ќе станува нова туристичка атракција'']</ref> и е дел од комплекс од две куќи, карактеристични за побогатите Турци во градот. Зачуван е единствено машкиот дел од комплексот со ориентална архитектура и раздвижени елементи на предната фасада.<ref name="Вест">{{Наведена мрежна страница |url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=130101&idg=7&idb=1978&rubrika=Kultura |title=''Беговата куќа загрозена од градежна механизација'' |accessdate=2017-11-26 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921064820/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=130101&idg=7&idb=1978&rubrika=Kultura |url-status=dead }}</ref> Зградата била прогласена за културно наследство врз основа на актот 010/263 од 13 февруари 1984 година.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=6 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=17 септември 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Вечер">{{Наведена мрежна страница |url=http://vecer.mk/kultura/begovata-kukja-od-18-vek-go-vrakja-sjajot |title=''Беговата куќа од 18. век го враќа сјајот'' |accessdate=2017-11-26 |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810190213/http://vecer.mk/kultura/begovata-kukja-od-18-vek-go-vrakja-sjajot |url-status=dead }}</ref> <center><gallery caption="Историски фотографии"> Податотека:Begova Kashta Gostivar in 1917.jpg| Машкиот дел на куќата, 1917 г. Податотека:Begova Kashta Gostivar in 1917 Zhenska Kashta.jpg| Разрушениот женски дел на куќата, 1917 г. Податотека:Gostivar od 1929 godina.jpg|Беговата куќа во 1929 година </gallery></center> == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Куќи во Гостивар]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Македонија]] [[Категорија:Отоманската архитектура во 18 век]] [[Категорија:Македонската архитектура во 18 век]] 0own2ai11sj9xtfhjtgp02ynj9v6o3b 4 1190716 5629672 4549698 2026-09-18T06:52:58Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Those_Awful_Hats.webm]] со [[File:Those_Awful_Hats_(1909)_-_Super_8_-_Sound_-_UHD.webm]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Those Awf 5629672 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Снимка на денот|Ризница — Снимка на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Dark Small-branded Swift (Pelopidas mathias) on marigold (Tagetes).webm|мини|центар|245п]]<br />[[Малобележна дебелоглавка]] (''Pelopidas mathias'') врз [[кадифка]] (''Tagetes''). |<!---2-->[[Податотека:Laborer's Love (1922).webm|мини|центар|245п]]<br />''Љубовта на работникот'' — кинески [[нем филм]] од 1922 г. во режија на Џанг Шичуан. |<!---3-->[[Податотека:Making of Indian Sweet Pootareku.webm|мини|центар|245п]]<br />Приготвување на [[индиска кујна|индиската слатка]] путарекулу. |<!---4-->[[Податотека:Ninotchka trailer (1939).webm|мини|центар|245п]]<br />Најавна шпица на филмот „[[Ниночка]]“ (1939) во режија на [[Ернст Љубич]] и [[Грета Гарбо]] во главната улога. |<!---5-->[[Податотека:Dating Dos and Donts (1949).webm|мини|центар|245п]]<br />„Бонтон за љубовни состаноци“ — американски воспитен филм од 1949 г. наменет за средношколци. |<!---6-->[[Податотека:Carding machine 1913 – Mueller Woollen Cloth Mill.ogv|мини|центар|245п]]<br />[[Чешлање (текстилство)|Чешлачка]] машина од 1913 г. во текстилниот погон „Милер“. Индустриски музеј на [[Ојскирхен]], Германија. |<!---7-->[[Податотека:The Engineering of the Drinking Bird.webm|мини|центар|245п]]<br />Изработка на играчката [[птица на поило]]. |<!---8-->[[Податотека:L'uomo meccanico (1921).webm|мини|центар|245п]]<br />Преостанатиот фрагмент од италијанскиот [[научнофантастичен филм]] „Механички човек“ од 1921 г. |<!---9-->[[Податотека:A Bhutanese Folk dance that says, "See you next year with same good health and happiness,".webm|мини|центар|245п]]<br />Народен танц од [[Бутан]]. |<!---10-->[[Податотека:Responses for impeachment in South Korea on 2017.ogv|мини|центар|245п]]<br />Непосредната реакција на [[импичмент|соборувањето]] на јужнокорејската претседателка [[Парк Кен-хје]] од страна на уставниот суд на 10 март 2017 г. |<!---11-->[[Податотека:The Terror of Tiny Town.webm|мини|центар|245п]]<br />„Ужасот на Ситноград“ (1939) — [[мјузикл|музички]] [[вестерн]] со џуџиња во сите улоги. |<!---12-->[[Податотека:Papa Francisco en Lima.webm|мини|центар|245п]]<br />Папата [[Папа Франциск|Франциск]] во својот [[папамобил]]. [[Лима]], јануари 2018 г. |<!---13-->[[Податотека:Landwasserviadukt, aerial video.webm|мини|центар|245п]]<br />Возови преку [[Ландвасерски вијадукт|Ландвасерскиот вијадукт]] во [[Граубинден]], Швајцарија. |<!---14-->[[Податотека:Le trust, ou les batailles de l'argent (1911).webm|мини|центар|245п]]<br />''Доверителното друштво или Битки за пари'' — француски [[нем филм]] од 1911 г. во режија на Луј Фејад со Рене Навар во главната улога. |<!---15-->[[Податотека:I'm a Yiddish Cowboy - Edward Meeker (1908).ogg|мини|центар|245п]]<br />Јас сум еврејски [[каубоец]] — песна во изведба на Едвард Микер снимена во 1908 г. |<!---16-->[[Податотека:نوال الزغبي meen habibi ana kuwait 1997 concert.webm|мини|центар|245п]]<br />Песната ''Мен хабиби Ана'' во изведба на либанската пејачка Навал ел-Зогби на концерт во Кувајт, 1997 г. |<!---17-->[[Податотека:1958-03-17 3rd Vanguard Successful.webm|мини|центар|245п]]<br />Денес, пред точно 60 години е пуштен сателитот „[[Вангард 1]]“. Иако врската со него е изгубена во 1964 г., останува најстариот вештачки објект кој сè уште е во орбита. |<!---18-->[[Податотека:ESOcast 79 - 20 Years of Exoplanets.webm|мини|центар|245п]]<br />Документарно видео за [[вонсончева планета|планетите]] откриени во [[Европска јужна опсерваторија|Европската јужна опсерваторија]] (ESO). |<!---19-->[[Податотека:ABC Clarke predicts internet and PC.ogv|мини|центар|245п]]<br />Интервју со британскиот [[научна фантастика|научнофантастичен]] писател [[Артур Ч. Кларк]] од 1974 г. каде зборува за идното значење на [[личен сметач|домашните сметачи]] и [[сметачка мрежа|вмрежувањето]]. |<!---20-->[[Податотека:Brown bear fishing for salmon -- Crescent Lake, Alaska - August 2015.webm|мини|центар|245п]]<br />[[Мечка]] како лови [[лосос]]и на езерото Кресент во [[Алјаска]]. |<!---21-->[[Податотека:The Wicked Darling (1919) .webm|мини|центар|245п]]<br />''Лошата девојка'' — американски [[нем филм]] од 1919 г. |<!---22-->[[Податотека:The Original Movie Sarg.webm|мини|центар|245п]]<br />''Изворниот филм'' (1922) — кратка [[анимација]] на Тони Зарг. |<!---23-->[[Податотека:A Trip through Japan with the YWCA.webm|мини|центар|245п]]<br />''Патување низ Јапонија со YWCA'' — [[документарец]] од 1919 во режија на Бенјамин Бродски. |<!---24-->[[Податотека:Earth Hour Dallas 2009.webm|мини|центар|245п]]<br />Одбележување на [[Час на Земјата|Часот на Земјата]] во [[Далас]], Тексас, 2009 г. |<!---25-->[[Податотека:Stroking a shark.webm|мини|центар|245п]]<br />Нуркач со [[карипска гребенска ајкула]] (''Carcharhinus perezii'') во [[Насау]], Бахами. |<!---26-->[[Податотека:Report from the Aleutians (1943).webm|мини|центар|245п]]<br />''Извештај од Алеутите'' — [[пропаганда|пропаганден]] [[документарец]] на американската војска од 1943 г. посветен на [[Алеутски поход|Алеутскиот поход]] за време на [[II светска војна]]. |<!---27-->[[Податотека:Those Awful Hats (1909) - Super 8 - Sound - UHD.webm|мини|центар|245п]]<br />''Тие ужасни шапки'' — нема комедија од 1909 г. во режија на [[Дејвид Ворк Грифит|Дејвид В. Грифит]]. |<!---28-->[[Податотека:Trance and Dance in Bali.webm|мини|центар|245п]]<br />''Занес и танц во Бали'' — документарец на [[Маргарет Мид]] и [[Грегори Бејтсон]] снимен на [[Бали]] од 1937 до 1939 г. |<!---29-->[[Податотека:Jam Session (1942).webm|мини|центар|245п]]<br />[[Дјук Елингтон]] и неговиот оркестар во 1942 г. |<!---30-->[[Податотека:Ginger Toffee Making, Ghana video.ogv|мини|центар|245п]]<br />Приготвување на [[ѓумбир]]ова [[карамела]] во [[Гана]]. |<!---31-->[[Податотека:Urashima Tarō (1931).webm|мини|центар|245п]]<br />''Урашима Таро'' — јапонски [[цртан филм]] од 1918 г. во режија на Сеитаро Китајама. }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана снимка}} '''Архива на избрани снимки''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец март 2018 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 март]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 март]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |- |- |} ===Намена=== * Избрана снимка на главната страница за месец март 2018 година. * thumb=yes — прикажува снимка во рамка * title=yes — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * caption=no — не прикажувај опис * float=left/right — за поставање на снимката лево или десно (по основно = left) * day — датум за кој се бара снимката на денот [[Категорија:Главна страница / избрана снимка|2018]] </noinclude> epwxrn8rtgg63kpf2js707d4dlyv10k 0 1194230 5629782 5601710 2026-09-18T11:41:53Z Bjankuloski06 332 /* Изненадување */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет (2) 5629782 wikitext text/x-wiki {{Infobox Fabergé egg | name = Јајце со подвижни минијатури | image =15 - Richmond - VMFA - Imperial Rock Crystal Easter Egg with Revolving Miniatures (1896) (39923872531) (cropped).jpg | caption = | year_delivered = 1896 | made_for = [[Николај II (Русија)|Никола II]] | recipient = [[Александра Фјодоровна]] | owner = [[Музеј на современа уметност во Вирџинија]] | acquisition_year = 1947 | workmaster = [[Михаил Перхин]] | materials = [[злато]], [[кварц]], [[смарагд]]и, [[дијамант]]и, [[емајл]] | height = 248&nbsp;мм | width = 98&nbsp;мм | surprise_in_egg = Со притискање на смарагдот на врвот се отвораат минијатурни слики внатре во јајцето }} '''Јајце со подвижни минијатури''' — царско [[Фабержеово јајце]], едно од низата од педесет и две [[Накит|украсени]] [[Јајце|јајца]] направено под водство на [[Петар Карл Фаберже]] за [[Русија|руското]] [[Руско Царство|царско семејство]] во 1896 година. Било создадено за царицата [[Александра Фјодоровна]]. Моментално јајцето се наоѓа во [[Музеј на современа уметност во Вирџинија|Музејот на современа уметност во Вирџинија]].<ref name="Faberge">{{нмс|author=Дејвид Парк Кари|year=1995|title=Faberge|publisher=Virginia Museum of Fine Arts}}</ref> == Дизајн == Јајцето било создадено од [[Михаил Перхин]], вработен во работилницата Фаберже, додека минијатурите биле дело на Јоханес Ценграф.<ref name=Faberge/> Високо е околу 248 мм на својот постамент со пречник од 98 мм.<ref>{{Наведена книга|title=Fabergé Eggs A Retrospective Encyclopedia|last=Lowes|first=Will |author2=McCanless, Christel Ludewig|year=2001|publisher=Scarecrow Press Inc.|isbn=0-8108-3946-6|page=47|ref=refLowes2001}}</ref> Надворешната покривка е од [[кварц]] опкружена со зелено [[емајл]]ирано [[злато]] надополнето со [[дијамант]]и. На врвот на јајцето е 27 каратен [[сибир]]ски [[смарагд]] надополнет од зелено емајлирано злато. Овој смарагд во [[кабошон]] стил е еден од најголемите [[Скапоцен камен|скапоцени камења]] кои Фаберже ги користел во било кое од царските јајца.<ref name="ReferenceA">Lowes 2001, pg. 47</ref> Основата на јајцето е на подножје од кварц. Основата се состои од обоено емајлирано злато обиколено двапати со избрусени дијаманти како рози. Има монограми на царицата. == Изненадување == Во ова јајце постојат дванаесет минијатурни слики. Сликите се различни дворци значајни за царицата. Секое место има специјална место за Никола и Александра во нивните први денови. Кога ќе се притисне големиот смарагд на врвот се вклучува механизам кој ги ротира минијатурните слики во јајцето. Кука оди надолу и ги повлекува врамените слики како страници од книга, па така само две слики може целосно да се видат во исто време.<ref name= "Faberge"/> Секоја минијатура е врамена во злато со смарагд на врвот. Местата на сликите се: * Нов дворец Дармштат: Дворецот каде што е родена принцезата. * Кранихштајн, Хесен: Омилената летна резиденцијата во младоста на принцецата. * Замок Балморал, Шкотска: Одредиште за одмор во детството на бабата на Александра, [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]]. * Тврдина Кобург: Дворецот каде Никола и Александра се вериле при свадбата на братот на Александра, Ернст Лудвиг со Викторија Мелита во 1894 година. * Замок Волфсгартен, Хесен: Замок за ловење на семејството на Александра. * Замок Виндзор, близу Лондон: Резиденцијата на кралицата Викторија каде Александра одела како дете. * Дворец Каткарт, Харогет: Интернат каде Александра ги посетувала бањите во Харогет. * Замок Розенау, Кобург: Место кое Никола и Александра го посетиле еден ден по нивната веридба. * Куќа Озборн: Место каде Никола ја посетил Александра додека биле верени. * Зимскиот дворе, Санкт Петербург: Местото на свадбата на Никола и Александра. * Дворец Аничков, Санкт Петербург: Резиденција на Марија Фјодоровна, каде Александра ја поминала првата година во Русија. * Дворец Александар, Царско Село, близу Санкт Петербург: омилената зимска резиденција на семејството.<ref name= "Faberge"/> == Историја == Јајцето било подарено од [[Никола II (Русија)|Никола II]] на Александра Фјодоровна на 24 март 1896 година.<ref name= "Faberge"/> Во 1909 година, јајцето било сместено во [[Зимски дворец|Зимскиот дворец]]. Јајцето било одземено од [[Привремена руска влада|Привремената руска влада]] и преместено во Оружениот замок во [[Московски кремљ|Кремљ]] во [[Москва]] заедно со околу 40 други јајца. Во 1930 година, ова јајце било едно од десетте продадени на [[Виктор Хамер (бизнисмен)|Галерии Хамер]] од [[Њујорк (град)|Њујорк]] за 8.000 [[Руска рубља|рубљи]] или околу 4.000 [[американски долар]]и. Во 1945 година јајцето било последно од петте царски велигденски јајца купени од Лилијан Томас Прат, жена на извршниот директор на Џенерал Моторс, [[Џон Ли Прат]]. По смртта на Лилијан Томас Прат во 1947 година, јајцето било подарено на [[Музеј на современа уметност во Вирџинија|Музејот на современа уметност]] во [[Ричмонд (Вирџинија)|Ричмонд]], [[Вирџинија]].<ref>Lowes 2001, pgs. 47-48</ref> == Поврзано == * [[Фабержеови јајца]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://vmfa.museum/collections/faberge/ Збирки од Музејот за современа уметност Вирџинија] {{Фабержеови јајца}} [[Категорија:Фабержеови јајца]] [[Категорија:Дела од 1896 година]] ajy1wasg4650o2rn6f87ao2ps2pbmgm 14 1197318 5629611 3723046 2026-09-17T20:26:25Z Dandarmkd 31127 5629611 wikitext text/x-wiki {{МакАрхитГодина|193|0}} [[Категорија:Југословенската архитектура во 1930 година]] tlez7efiyxyv2ly193wzlakq2u80qsb 0 1208991 5629715 5490331 2026-09-18T07:48:58Z Buli 2648 /* Наводи */ 5629715 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Напад на Теарце | width = | partof = [[Воен конфликт во Македонија, 2001]] | image = [[Податотека:Vlezot vo Tearce.JPG|250п]] | image_size = | alt = | caption = Влезот во Теарце | date = [[22 јануари]] [[2001]] | place = [[Теарце]], [[Тетовско]], [[Македонија]] | coordinates = | map_type = Македонија | map_relief = yes | latitude = 42.074167 | longitude = 21.0525 | map_size = | map_marksize = | map_caption = Местоположба на Теарце на картата на Македонија | map_label =Теарце | territory =Дел од [[Теарце]] под контрола на ОНА * Целосно ослободено на 22 октомври 2001 | result =Почеток на воената криза во Македонија | status = | combatants_header = | combatant1 ={{flag|Macedonia}} | combatant2 ={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Ослободителна Народна Армија|ОНА]] | combatant3 = | commander1 ={{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=22px}} ''Непознато'' | commander2 ={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Семи Хебиби]] | commander3 = | units1 ={{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=22px}} [[Полиција на Македонија|Македонска полиција]] | units2 ={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} 112-та бригада | units3 = | strength1 ={{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=22px}} 4+ | strength2 ={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} 4+ | strength3 = | casualties1 ={{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=22px}} 1 убиен полицаец<br/>{{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=20px}} 3 повредени | casualties2 ={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} ''Непознато'' | casualties3 = | notes = | campaignbox = }} '''Напад на Теарце''', познато и како '''Напад на полициската станица во Теарце''' — вооружен напад извршен на [[22 јануари]] [[2001]], од страна на [[Ослободителна народна армија|Ослободителната народна армија (ОНА)]], врз полициска станица на Македонија во [[Список на населени места во Република Македонија#Тетовски села|тетовското село]] [[Теарце]], [[Македонија|Република Македонија]]. Овој напад неофицијално се смета за почеток на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воената криза во Македонија]]. Како резултат на нападот, еден полицаец бил убиен, а тројца други биле повредени. == Позадина == И покрај повремените тензии, меѓуетничките односи меѓу [[Македонци|Македонското]] мнозинство и етничкото [[Албанци|албанско]] малцинство во Македонија не се влошиле во иста мера како оние што се забележани во [[Република Косово|Косово]] меѓу Албанците и [[Срби|Србите]]. Од независноста во 1991 година, политичките партии на етничките Албанци формирале дел од [[Влада на Македонија|владата]] и [[Собрание на Македонија|парламентот]] на Република Македонија. Сепак, на почетокот на 2001 година, бунтовничка група на етничките Албанци позната како [[Ослободителна народна армија]] почнала со напади на безбедностните сили на Македонија. Нападите првично се случиле во села во близина на [[Тетово]] и по должината на западната граница со Косово, а подоцна во близина на [[Скопје]] и [[Куманово]]. == Напад == [[Податотека:Момир Стојановски1.png|мини|лево|213x213px|Полицаецот [[Момир Стојановски]] кој бил убиен во нападот на Теарце, се смета за прва жртва на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воениот конфликт во Македонија]].]] Нападот се случил на 22 јануари 2001 година, во понеделник во 2:00 часот наутро во селото [[Теарце]], кое е мешано село населено со Македонци и [[Албанци]], а самото село е и седиште на истоимената [[Општина Теарце|општина]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/en/angelov-na-20-godishninata-od-napadot-vrz-ps-vo-tearcze-da-ne-se-zaboravi-za-da-ne-ni-se-povtori/|title=Angelov on the 20th anniversary of the attack on PS in Tearce: Not to be forgotten so that it does not happen again - Free Press|last=Димовски|first=Сашко|date=2021-01-22|work=Слободен печат|access-date=2026-01-05|language=mk-MK}}</ref> За време на нападот, тројца или четворица милитанти на ОНА вооружени со кинески ракетен фрлач и два [[АК-47|калашникови]] ja нападнале македонска полициска станица. Се претпоставува дека со ракетниот фрлач било пукано на околу 20-тина метри оддалеченост од полициската станица. Првиот обид бил неуспешен со тоа што испуканиот проектил погодил бандера, на што следувале кратки рафали од автоматско оружје. Веднаш бил испукан уште еден проектил кој завршил во просторијата каде што биле сместени дежурните службеници. Во нападот, од ракетна граната бил убиен 30-годишниот [[Момир Стојановски]], полициски службеник од [[Крива Паланка]] кој дежурел во станицата.<ref>{{Cite web|url=https://kanal5.com.mk/13-godini-od-napadot-vrz-policiskata-stanica-vo-tearce/a194920|title=13 години од нападот врз полициската станица во Теарце|date=22 јануари 2014|language=|website=kanal5.com.mk|access-date=19.01.2021}}</ref> Од гранатата ранети биле и останатите тројца службеници кои биле во просторијата за дежурство заедно со Стојановски од кои еден потешко повреден. Од самата детонација биле искршени стаклата на два дуќани, а било оштетено и едно возило [[Југо (автомобил)|Југо]] кое во моментот на нападот било паркирано пред полициската станица.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/en/pred-22-godini-vo-tearce-padna-prvata-zhrtva-od-voeniot-konflikt-odbelezhana-godishninata-od-zaginuvanjeto-na-policaecot-momir-stojanovski/|title=22 years ago, the first victim of the military conflict fell in Tearce, marking the anniversary of the death of police officer Momir Stojanovski - Free Press|last=Димовски|first=Зоран|date=2023-01-21|work=Слободен печат|access-date=2026-01-05|language=mk-MK}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1098266.html|title=2001 In Review: NATO 'Dodges A Bullet' In Macedonia, Southern Serbia|last=Naegele|first=Jolyon|date=2008-04-09|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2026-01-05|language=en}}</ref> == Заднина == Ден по нападот [[ОНА]] објавила соопштение во кое ја преземала одговорноста за настанот, објаснувајќи дека нападот имал предупредувачки карактер и повикувајќи ги полициските службеници да се повлечат од своите работни должности за да не ги загубат животите. Како организатор на нападот се наведувал [[Семи Хебиби]] кој со решение на судот бил амнестиран во март [[2002]] година. По нападот во Теарце, дел од селото било заземено и држено под контрола на ОНА. Нападот во Теарце резултирал со почеток на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воената криза во Македонија]]. Министерството за внатрешни работи го означил настанот како терористички напад. На 22 октомври, македонските полициски служби повторно влегле во Теарце.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://star.dnevnik.com.mk/whitebook/|title=Wayback Machine|work=star.dnevnik.com.mk|accessdate=2026-01-05|archive-date=2015-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150305050513/http://star.dnevnik.com.mk/whitebook/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/europe/2001/10/25/thats-the-police-station-that-was|title=That's the police station, that was|work=The Economist|access-date=2026-01-05|issn=0013-0613}}</ref> == Поврзано == * [[Воен конфликт во Македонија, 2001]] == Наводи == {{наводи}} {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] [[Категорија:Албански сепаратизам во Македонија]] 3orech45ji3nbo3jqzuwg7wtxjlksh7 0 1219944 5629638 5626454 2026-09-18T03:02:00Z Stephan1000000 82108 1384 5629638 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{викификација}} {{Инфокутија за телевизија |show_name = Покемон |image = International Pokémon logo.svg |caption = |genre = [[фантазија]], [[аниме]] |creator = [[Сатоши Таџири]] |starring = - |opentheme = „Gotta Catch 'Em All“, [[Џејсон Пејџ]] |country = [[Јапонија]] |language = [[Јапонски јазик|јапонски]], [[Англиски јазик|англиски]] |num_episodes = 1384 |executive_producer = |location = - |runtime = [[24 минути]] |network = - |first_aired = [[1 април]] [[1997]] |website = {{Official website|URL=http://www.pokemon.co.jp/|name=Japan}} }} '''''Покемон''''' — аниме-серија создадена од [[Сатоши Таџири]] во [[1996]] година и која е во сопственост на јапонската компанија [[Нинтендо]]. „Покемони“ започнале од неколку игри за Нинтендо, а подоцна е направена и [[аниме]]-серијата [[Покемон (аниме)|со исто име]]. === Покемон Филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Pokémon: The First Movie'' || 1998 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon The Movie 2000'' || 1999 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon 3: The Movie || 2000 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon 4Ever'' || 2001 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon Heroes'' || 2002 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon: Jirachi—Wish Maker'' || 2003 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon: Destiny Deoxys'' || 2004 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon: Lucario and the Mystery of Mew ''|| 2005 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon Ranger and the Temple of the Sea'' || 2006 || Kunihiko Yuyama, Armen Mazlumian |- |''Pokémon: The Rise of Darkrai'' || 2007 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon: Giratina and the Sky Warrior''|| 2008 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon: Arceus and the Jewel of Life'' || 2009 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon: Zoroark: Master of Illusions ''|| 2010 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: White—Victini and Zekrom'' || 2011 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Black—Victini and Reshiram ''|| 2011 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon the Movie: Kyurem vs. the Sword of Justice'' || 2012 || Kunihiko Yuyama |- |'' Genesect and the Legend Awakened'' || 2013 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Diancie and the Cocoon of Destruction ''|| 2014 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Hoopa and the Clash of Ages'' || 2015 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Volcanion and the Mechanical Marvel'' || 2016 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: I Choose You!'' || 2017|| Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: The Power of Us'' || 2018 || Tetsuo Yajima |- | ''Pokémon the Movie: Mewtwo Strikes Back Evolution '' || 2019 || Motonori Sakakibara, Tetsuo Yajima |- | ''Pocket Monsters the Movie: Coco'' || 2020 || Tetsuo Yajima |} === Серии === {| class="wikitable" |- ! Серија !!Година |- | ''Pokémon ''|| 1997-2002 |- |'' Pokémon Chronicles'' || 2002 |- |'' Pokémon: Advanced ''|| 2002-2006 |- | ''Pokémon Diamond and Pearl'' || 2006-2010 |- | ''Pokémon: Black & White'' || 2010-2013 |- | ''Pokémon XY ''|| 2013-2016 |- |'' Pokémon The Series: Sun & Moon'' || 2016-2019 |- | ''Pokémon Journeys: The Series ''|| 2019-во тек |- | ''Pokémon: The Arceus Chronicles ''|| 2022 |} [[Категорија:Аниме]] [[Категорија:Покемон]] 1ulehtccdf5r0nxadlqjkq2ox91jkvz 0 1221360 5629793 5586991 2026-09-18T11:42:18Z Bjankuloski06 332 /* Список на досегашните и планираните конгреси */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629793 wikitext text/x-wiki [[File:100-a UK-a solena fermo.JPG|thumb|Марк Фетес, претседател на Светскиот есперанто сојуз, за време на 100-тиот Светски конгрес на есперанто во Лил (Франција), 2015 година.|алт=|298x298px]] [[Податотека:Attendance At Each Universala Kongreso 1905-2015.png|мини|298x298px|Посетеност на секој Светски конгрес на есперанто, од првиот во 1905 година, до 100-тиот во 2015 година.]] '''Светски конгрес на есперанто''' ([[Есперанто|есп]]. ''Universala Kongreso de Esperanto, '''UK''') е'' еден од најважните настани во [[есперанто]] движењето во светот. Конгресите се одржуваат секоја година, скоро без прекин 113 години. Од 1905 година, прекините биле направени само за време на двете светски војни. Настанот е организиран од [[Светски есперанто сојуз|Светскиот есперанто сојуз]]. Овој конгрес не е само работен состанок на Светскиот есперанто сојуз со другите есперанто сојузи, туку е и [[фестивал]] на есперантската [[култура]], [[Туризам|туризмот]] и светски форум на есперантистите. Сè до осмиот конгрес, во 1912 година, тој бил нарекуван Меѓународен конгрес, а од деветтиот, во 1913 година, се нарекува Светски конгрес. == Организација == Светскиот есперанто сојуз одржува секоја година конгрес во друга земја, земајќи го предвид географскиот распоред и организационите способности на локалните сојузи. За местото на одржување на конгресот одлучува Претседстелството на сојузот. Битна улога во одлучувањето има и Генералниот директор на сојузот, кој потпишува одредени документи, но секојдневната работа околу организирањето сепак ја одработува постојаниот секретар на Сојузот кој е службеник во седиштето на сојузот во [[Ротердам]]. Во градот во кој се одржува конгресот, дел од работата ја организира и Месниот конгресен комитет, кој е соработник на Светскиот есперанто сојуз. == Историја == По средбите на есперантистите во [[1904]] година во [[Довер град|Довер]] и [[Кале (град)|Кале]], францускиот адвокат Алфред Мишо, го организирал првиот Светски есперанто конгрес во [[Булоњ на Море]] во [[1905]] година. Во почетокот, за одржување на следниот конгрес било одлучувано на тековниот конгрес, а подоцна разните есперантски работни тела одлучувале околу организацијата на следниот. Конгресот собира неколку стотини до неколку илјади есперантисти од целиот свет. Најмногу пријавени 5986 учесници имало на конгресот во [[Варшава]] во 1987 година, кога била и стогодишнината на есперантото. Сепак за најголем број на вистински есперанто учесници се смета конгресот во [[Нирнберг]] во 1923 година, кога учествувале преку 3500 есперантисти. Бројот на земјите учеснички исто така варира, но просечно учествуваат околу шеесетина земји од разни делови од светот. Конгресот се одржува обично последната недела на јули или првата недела од август, почнувајќи и завршувајќи во сабота со траење од осум дена. До 1980 година средбите биле организирани главно во Европа или [[Соединети Американски Држави|САД]], со исклучок на конгресот во 1965 година кој бил одржан во [[Јапонија]], но од тогаш се одржувале и во други земји како на пример: [[Бразил]], [[Канада]], [[Народна Република Кина|Кина]], [[Јужна Кореја]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uea.org/pdf/uk2017/Kandellumo_Verda_6.pdf|title=Wayback Machine|date=2018-08-14|work=web.archive.org|accessdate=2019-04-15|archive-date=2018-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814000516/https://uea.org/pdf/uk2017/Kandellumo_Verda_6.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Австралија]], [[Израел]], [[Виетнам]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uea.org/pdf/uk2012/Loa!-5.pdf|title=Kongresa Kuriero de la 97a Univerzala Kongreso en Hanojo, Vjetnamio|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> и [[Аргентина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uea.org/gk/550|title=Universala Esperanto-Asocio|work=uea.org|accessdate=2019-04-15}}</ref> == Список на досегашните и планираните конгреси == [[Податотека:World Esperanto Conference host countries.png|мини|479x479px|Земји-домаќини на Светскиот конгрес на есперанто, во периодот од 1905-2016 година.]] {| class="wikitable sortable" |- ! valign=top | Број !! valign=top | Година !! valign=top | Град !! valign=top | Држава !! valign=top align=right data-sort-type="number" | Број на<br>учесници |- | 105 || 2020 || [[Монтреал]] || {{CAN}} || align=right | &nbsp; |- | 104 || 2019 || [[Лахти]] || {{FIN}} || align=right | &nbsp; |- | 103 || 2018 || [[Лисабон]] || {{PRT}} || align=right | 1567<ref>[https://uea.org/kongresoj/UK/2018/]</ref> |- | 102 || 2017 || [[Сеул]] || {{KOR}} || align=right | 1173<ref>[https://web.archive.org/web/20180814000516/https://uea.org/pdf/uk2017/Kandellumo_Verda_6.pdf La Kandellumo Verda 6]</ref> |- | 101 || 2016 || [[Нитра]] || {{SVK}} || align=right | 1252<ref>https://uea.org/pdf/uk2016/Pribina6.pdf</ref> |- | 100 || 2015 || [[Лил]] || {{FRA}} || align=right | 2698<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/gk/586 Fina statistiko de Lillo: 2698 aliĝintoj el 80 landoj]".</ref> |- | 99 || 2014 || [[Буенос Аирес]] || {{ARG}} || align=right | 706<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/gk/550 Rezolucio de la 99-a Universala Kongreso de Esperanto]".</ref> |- | 98 || 2013 || [[Рејкјавик]] || {{ISL}} || align=right | 1034<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/kongresoj/uk_2013.html La 98-a Universala Kongreso de Esperanto] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131207195715/http://uea.org/kongresoj/uk_2013.html |date=2013-12-07 }}".</ref> |- | 97 || 2012 || [[Ханој]] || {{VNM}} || align=right | 866<ref>https://uea.org/pdf/uk2012/Loa!-5.pdf</ref> |- | 96 || 2011 || [[Копенхаген]] || {{DNK}} || align=right | 1458<ref>[https://web.archive.org/web/20110825223436/http://uea.org/pdf/vikinga_vocho_6_sab2.pdf Vikinga Voĉo, n-ro 6 (La kongresa Kuriero de la 96-a Universala Kongreso de Esperanto].</ref> |- | 95 || 2010 || [[Хавана]] || {{CUB}} || align=right | 1002<ref>[http://www.uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=391#1 Gazetaraj Komunikoj de UEA: N-ro 391 (2010-07-28)]</ref> |- | 94 || 2009 || [[Бјалисток]] || {{POL}} || align=right | 1860 |- | 93 || 2008 || [[Ротердам]] || {{NLD}} || align=right | 1845 |- | 92 || 2007 || [[Јокохама]] || {{JPN}} || align=right | 1901 |- | 91 || 2006 || [[Фиренца]] || {{ITA}} || align=right | 2209 |- | 90 || 2005 || [[Вилнус]] || {{LTU}} || align=right | 2235 |- | 89 || 2004 || [[Пекинг]] || {{CHN}} || align=right | 2031 |- | 88 || 2003 || [[Гетеборг]] || {{SWE}} || align=right | 1791 |- | 87 || 2002 || [[Форталеза]] || {{BRA}} || align=right | 1484 |- | 86 || 2001 || [[Загреб]] || {{HRV}} || align=right | 1691 |- | 85 || 2000 || [[Тел Авив]] || {{ISR}} || align=right | 1212 |- | 84 || 1999 || [[Берлин]] || {{DEU}} || align=right | 2712 |- | 83 || 1998 || [[Монпелје]] || {{FRA}} || align=right | 3133 |- | 82 || 1997 || [[Аделаида]] || {{AUS}} || align=right | 1224 |- | 81 || 1996 || [[Прага]] || {{CZE}} || align=right | 2972 |- | 80 || 1995 || [[Тампере]] || {{FIN}} || align=right | 2443 |- | 79 || 1994 || [[Сеул]] || {{знаме|South Korea|1984}} || align=right | 1776 |- | 78 || 1993 || [[Валенсија (град)]] || {{ESP}} || align=right | 1863 |- | 77 || 1992 || [[Виена]] || {{AUT}} || align=right | 3033 |- | 76 || 1991 || [[Берген]] || {{NOR}} || align=right | 2400 |- | 75 || 1990 || [[Хавана]] || {{CUB}} || align=right | 1617 |- | 74 || 1989 || [[Брајтон]] || {{GBR}} || align=right | 2280 |- | 73 || 1988 || [[Ротердам]] || {{NLD}} || align=right | 2321 |- | 72 || 1987 || [[Варшава]] || {{POL}} || align=right | 5946 |- | 71 || 1986 || [[Пекинг]] || {{CHN}} || align=right | 2482 |- | 70 || 1985 || [[Аугсбург]] || {{FRG}} || align=right | 2311 |- | 69 || 1984 || [[Ванкувер]] || {{CAN}} || align=right | 802 |- | 68 || 1983 || [[Будимпешта]] || {{HUN}} || align=right | 4834 |- | 67 || 1982 || [[Антверпен]] || {{BEL}} || align=right | 1899 |- | 66 || 1981 || [[Бразилија]] || {{знаме|Brazil|1968}} || align=right | 1749 |- | 65 || 1980 || [[Стокхолм]] || {{SWE}} || align=right | 1807 |- | 64 || 1979 || [[Луцерн]] || {{CHE}} || align=right | 1630 |- | 63 || 1978 || [[Варна]] || {{знаме|Bulgaria|1971}} || align=right | 4414 |- | 62 || 1977 || [[Рејкјавик]] || {{ISL}} || align=right | 1199 |- | 61 || 1976 || [[Атина]] || {{знаме|Greece|old}} || align=right | 1266 |- | 60 || 1975 || [[Копенхаген]] || {{DNK}} || align=right | 1227 |- | 59 || 1974 || [[Хамбург]] || {{FRG}} || align=right | 1651 |- | 58 || 1973 || [[Белград]] || {{YUG}} || align=right | 1638 |- | 57 || 1972 || [[Портланд (Орегон)]] || {{USA}} || align=right | 923 |- | 56 || 1971 || [[Лондон]] || {{GBR}} || align=right | 2071 |- | 55 || 1970 || [[Виена]] || {{AUT}} || align=right | 1987 |- | 54 || 1969 || [[Хелсинки]] || {{FIN}} || align=right | 1857 |- | 53 || 1968 || [[Мадрид]] || {{знаме|Spain|1945}} || align=right | 1769 |- | 52 || 1967 || [[Ротердам]] || {{NLD}} || align=right | 1265 |- | 51 || 1966 || [[Будимпешта]] || {{HUN}} || align=right | 3975 |- | 50 || 1965 || [[Токио]] || {{знаме|Japan|1947}} || align=right | 1710 |- | 49 || 1964 || [[Хаг]] || {{NLD}} || align=right | 2512 |- | 48 || 1963 || [[Софија]] || {{знаме|Bulgaria|1946}} || align=right | 3472 |- | 47 || 1962 || [[Копенхаген]] || {{DNK}} || align=right | 1550 |- | 46 || 1961 || [[Харогет]] || {{GBR}} || align=right | 1646 |- | 45 || 1960 || [[Брисел]] || {{BEL}} || align=right | 1930 |- | 44 || 1959 || [[Варшава]] || {{знаме|Poland|1928}} || align=right | 3256 |- | 43 || 1958 || [[Мајнц]] || {{FRG}} || align=right | 2021 |- | 42 || 1957 || [[Марсеј]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | 1468 |- | 41 || 1956 || [[Копенхаген]] || {{DNK}} || align=right | 2200 |- | 40 || 1955 || [[Болоња]] || {{ITA}} || align=right | 1687 |- | 39 || 1954 || [[Харлем]] || {{NLD}} || align=right | 2353 |- | 38 || 1953 || [[Загреб]] || {{YUG}} || align=right | 1760 |- | 37 || 1952 || [[Осло]] || {{NOR}} || align=right | 1614 |- | 36 || 1951 || [[Минхен]] || {{FRG}} || align=right | 2040 |- | 35 || 1950 || [[Париз]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | 2325 |- | 34 || 1949 || [[Борнмут]] || {{GBR}} || align=right | 1534 |- | 33 || 1948 || [[Малме]] || {{SWE}} || align=right | 1761 |- | 32 || 1947 || [[Берн]] || {{CHE}} || align=right | 1370 |- | colspan=5 | {{Center|'''[[Втора светска војна]]'''}} |- | 31 || 1939 || [[Берн]] || {{CHE}} || align=right | 765 |- | 30 || 1938 || [[Лондон]] || {{GBR}} || align=right | 1602 |- | 29 || 1937 || [[Варшава]] || {{знаме|Poland|1928}} || align=right | 1120 |- | 28 || 1936 || [[Виена]] || {{AUT}} || align=right | 854 |- | 27 || 1935 || [[Рим]] || {{знаме|Italy|1861}} || align=right | 1442 |- | 26 || 1934 || [[Стокхолм]] || {{SWE}} || align=right | 2042 |- | 25 || 1933 || [[Келн]] || {{знаме|Germany|1933}} || align=right | 950 |- | 24 || 1932 || [[Париз]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | 1650 |- | 23 || 1931 || [[Краков]] || {{знаме|Poland|1928}} || align=right | 900 |- | 22 || 1930 || [[Оксфорд]] || {{GBR}} || align=right | 1211 |- | 21 || 1929 || [[Будимпешта]] || {{знаме|Hungary|1920}} || align=right | 1200 |- | 20 || 1928 || [[Антверпен]] || {{BEL}} || align=right | 1494 |- | 19 || 1927 || [[Гдањск]] ||[[Слободен град Данциг]]|| align="right" | 905 |- | 18 || 1926 || [[Единбург]] || {{GBR}} || align=right | 960 |- | 17 || 1925 || [[Женева]] || {{CHE}} || align=right | 953 |- | 16 || 1924 || [[Виена]] || {{AUT}} || align=right | 3400 |- | 15 || 1923 || [[Нирнберг]] || {{DEU}} || align=right | 4963 |- | 14 || 1922 || [[Хелсинки]] || {{FIN}} || align=right | 850 |- | 13 || 1921 || [[Прага]] ||[[Чехословачка]]|| align="right" | 2561 |- | 12 || 1920 || [[Хаг]] || {{NLD}} || align=right | 408 |- | colspan=5 | {{Center|'''[[Прва светска војна]]'''}} |- | 11 || 1915 || [[Сан Франциско]] || {{знаме|United States|1912}} || align=right | 163 |- | 10 || 1914 || [[Париз]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | откажан поради Прва светска војна |- | 9 || 1913 || [[Берн]] || {{CHE}} || align=right | 1203 |- | 8 || 1912 || [[Краков]] || {{знаме|Austria-Hungary}} || align=right | 1000 |- | 7 || 1911 || [[Антверпен]] || {{BEL}} || align=right | 1800 |- | 6 || 1910 || [[Вашингтон]] || {{знаме|United States|1908}} || align=right | 357 |- | 5 || 1909 || [[Барселона]] || {{знаме|Spain|1785}} || align=right | 1287 |- | 4 || 1908 || [[Дрезден]] || {{знаме|Germany|1866}} || align=right | 1500 |- | 3 || 1907 || [[Кембриџ]] || {{GBR}} || align=right | 1317 |- | 2 || 1906 || [[Женева]] || {{CHE}} || align=right | 1200 |- | 1 || 1905 || [[Болоњ на море]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | 688 |} == Наводи == <references /> [[Категорија:Есперанто]] 2nyr3nbg3scvca9tov507erngpgrc5p 0 1255318 5629527 5625347 2026-09-17T15:48:59Z ~2026-50091-75 136845 /* Животопис */ 5629527 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ходченкова Светлана Викторовна 2017.jpg|мини|Светлана Ходченкова]] '''Светлана Кодченкова''' (родена на [[21 јануари]] 1983 година, [[Москва]], [[Советски Сојуз|СССР]]) - [[Русија|руска]] глумица која работела во театар, кино, телевизија и синхронизација, и како филмски продуцент. Почесен уметник на Русија од 2018 година.<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=30&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> == Животопис == Родена е во [[Москва]] на 21 јануари 1983 година. Долго време живеела со својата мајка во градот Железнодорожни (сега Балашиха). На 16 години кратко работела во агенција за модели. Дебито на глумицата во кино се случила на 20-годишна возраст - во филмот на Станислав Говорухин „Благослови ја жената“ (2003), каде што Ходченкова ја играла улогата на сопругата Вера на командантот на Црвената армија. За овој филм била номинирана за филмската награда Ника за најдобра глумица. Својата кариера ја продолжила како јасновидец Касандра во историската телевизиска серија „Талисман на љубовта“ (2005). Во 2005 година дипломирала на Театарскиот институт Борис Шчукин, курс на Михаил Борисов. Истата година глумела во друг филм во режија на Станислав Говорухин, „Не само со леб “ во улогата на Надежда Дроздова. Во 2007 година, Кодченкова глумела во филмот „Километар нула“ во режија на Павел Санаев. Во периодот од 2009 до 2013 година соработувала со режисерот Марјус Вајсберг, кој ја ангажирал во трилогијата „Љубов во градот“ со пејачката Вера Брежнева и глумицата Анастасија Задорожнаја. "Во 2008 година, таа глуми во телевизиската серија "Универ"<ref>2</ref>. Во 2011 година, глумицата го имала своето деби во Холивуд.<ref>[http://www.sobaka.ru/oldmagazine/portrety/13770#pr Светлана Ходченкова в рубрике «Портреты»] — Журнал «[[Собака.ru (журнал)|Собака.ru]]» — [https://www.webcitation.org/6OBkWmZuC архивировано от 19.03.2013]</ref> - филмот „ Шпион,излези надвор! » <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marieclaire.ru/razgovori/svetlana-hodchenkova-v-rossii-pleyboy-eto-kompliment-a-ne-kompromat-/|title=Светлана Ходченкова: "В России плейбой – это комплимент, а не компромат"|last=|date=18 октября|publisher=marieclaire.ru}}</ref> Светлана е презентирана заедно со странски колеги (Гери Олдман, Колин Фирт и други) на [[Венецијански филмски фестивал|филмскиот фестивал во Венеција]]. Во 2013 година, таа глумеше во ТВ серијата "СашаТања"<ref>2</ref>. Кодченкова глумела во друг американски филм „Волверин: Бесмртниот“, каде што ја играла улогата на злобниот вајпер. Потоа, имала и улоги во такви филмови како „Василиса“, „Шампиони“, „Крвава дама Батори“. На 29 декември 2016 година бил објавен историскиот филм „Викинг“,каде Кодченкова играла една од главните улоги. Во 2019 година и била доделена наградата „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога за улогата во филмот „Довлатов“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/kultura/6043270|title=Картина «Война Анны» получила премию «Золотой орёл» и стала лучшим фильмом года|last=|date=2019-01-25|work=|publisher=[[ТАСС]]|language=ru|accessdate=2019-01-26}}</ref> Член е на партијата [[Единствена Русија]],<ref>[http://www.fontanka.ru/2010/02/27/141/ Светлана Ходченкова: «Вторая Юлия Тимошенко из меня не выйдет» // Фонтанка.ру 27.02.2010]</ref> и член е на Сојузот на кинематографери на Русија. === Личен живот === На 13 декември 2005 година се омажила за глумецот Владимир Јаглич, кого го познавала од институтот. После венчавката, таа го сменила презимето, но го користела своето моминско во филмовите и на сцената. Тие се развеле летото во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|title=Светлана Ходченкова развелась с мужем|date=2010-07-31|publisher=LIVEstory.com.ua|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6E80r3r4s?url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|archive-date=2013-02-02|accessdate=2013-01-28|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|title=Светлана Ходченкова разводится с мужем|last=З. Крутова|date=2010-07-30|publisher=ЕвроСМИ|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/65lEiw30z?url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|archive-date=2012-02-27|accessdate=2011-06-10}}</ref> Од 2011 година, таа почнала врска со московскиот стопанственик Георги Петришин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26020.3/2941078/|title=Светлана Ходченкова: Перестать сниматься ради рождения ребенка? Легко!|last=Александр Нечаев, Мария Ремизова.|date=2013-01-24|publisher=Комсомольская правда|language=ru|accessdate=2013-08-23}}</ref> На 28 мај 2015 година, Петришин ја запросил глумицата на сцената во театарот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mk.ru/culture/2015/05/29/vozlyublennyy-sdelal-svetlane-khodchenkovoy-predlozhenie-na-scene.html|title=Возлюбленный сделал Светлане Ходченковой предложение на сцене|date=2015-05-29|publisher=[[Московский комсомолец]]|accessdate=2015-06-01}}</ref> но на крајот тие раскинале во февруари 2016 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26484.5/3356777/|title=Светлана Ходченкова и Георгий Петришин разошлись за месяц до свадьбы|last=Елена Лаптева|date=2016-02-01|publisher=[[Комсомольская правда]]|accessdate=2016-02-11}}</ref> == Творештво == === Улоги во театарот === ==== Проекти на независен театар ==== * 2005 — «Болница „Мулен Руж“»<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ «Госпиталь „Мулен Руж“»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210805160653/http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ |date=2021-08-05 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> Дани Лоран — ''Луиза'' * 2006 — «Дедо Мраз — измамник »<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ «Дед Мороз — Мерзавец»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210418015054/https://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ |date=2021-04-18 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> [[Баласко, Јосијан|Ж. Баласко]], [[Шазел, Мари-Ана|М.-А. Шазел]], [[Клавие, христијанин|К. Клаве]], [[Јужно, eraерард|Ж. Жјуњо]], [[Лермит, Тиери|Т. Лермит]], Б. Мојно — ''Терез'' * 2008 — «Театар по правилам и без» [[Фрејн, Мајкл|М. Фрејн]], режисер [[Петров, Владимир Сергеевич|В. Петров]] — ''Брук-Вики'' * 2014 — «Историја на љубовта»<ref>[https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ «История любви»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200603132406/https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ |date=2020-06-03 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> по пиеса [[Сиблејарас, eraералд|Ж. Сиблејрас]] — ''Анита'' ==== Театарски центар „На Страсном“ ==== * „Тие слободни пеперутки“ === Филмографија === === Продуцент === * „ Таа има друго име “ <ref>{{Наведени вести|url=https://rg.ru/2018/06/28/svetlana-hodchenkova-mne-interesno-brat-ocherednye-vershiny.html|title=Светлана Ходченкова: Мне интересно брать очередные вершины|date=2018-06-28|work=Российская газета|access-date=2018-07-02|language=ru}}</ref> === Спотови === * „Јас сум веќе 18“ „ Рацете горе “ * „Летото е секогаш! "(Заедно со групата" Диско Краш ", Вера Брежнева и Настја Задорожнаја ) * „Парчиња меморија“ (со Тимур Родригес ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|title=Тимур Родригес снял новый клип|date=2014-05-19|publisher=Радиостанция «Ванильное радио»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519223143/http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|archive-date=2014-05-19|accessdate=2014-05-19}}</ref> * „Екстази“ (заедно со групата „ Ленинград “) * "Заљубена сум" === Работа во реклами === * Елсеве Лореал <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8FMTXK8qIDQ Реклама Elseve «Полное восстановление 5»]</ref> * Еле <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IGl-yNBMtvs ELLE героиня: Светлана Ходченкова - YouTube]</ref> * Авон <ref>{{Наведени вести|url=http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|title=Светлана Ходченкова стала новым лицом марки Avon|date=2013-03-05|work=tele.ru|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113110832/http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|url-status=dead}}</ref> == Награди и номинации == * 2004 година - номинирана за наградата Ника за најдобра глумица ( благослови ја жената ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kinoafisha.info/news/18995/|title=Объявлены номинанты на премию «Ника»|date=2004-03-24|publisher=«Киноафиша Санкт-Петербурга»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015125201/http://www.kinoafisha.info/news/18995/|archive-date=2014-10-15|accessdate=2013-08-01}}</ref> * 2004 година - Награда за најдобра глумица за нив. Клара Лучко на Филмскиот фестивал за литература и кино во Гачина (филмот Благослови ја жената) * 2008 година - Награда за најдобра глумица на Фестивалот на полски играни филмови во Гдиња (филмот „Мала Москва“) * 2014 година - Награда за најдобра глумица на Меѓународниот филмски фестивал во Пјонгчанг (филм „Василиса“) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itar-tass.com/kultura/1463889|title=Актриса Светлана Ходченкова получила приз кинофестиваля в Пхеньяне за лучшую женскую роль|last=|date=2014-09-24|work=|publisher=ИТАР-ТАСС|language=|accessdate=2014-09-26}}</ref> * 2018 година - Почесен уметник на Руската Федерација - ''за нејзиниот голем придонес во развојот на националната култура, уметност, масовни медиуми и долгогодишна плодна работа'' <ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=31&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> * 2019 година - Награда „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога (филм на Довлатов) <ref>{{Наведени вести|url=https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|title="Золотой орел-2019": Светлана Ходченкова, Аглая Тарасова, Александр Петров и другие триумфаторы премии|date=2019-01-25|work=hellomagazine.com|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923004630/https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|url-status=dead}}</ref> === Други награди === * 2012 година - Награда „ Жорж “ во категорија „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|title=Церемония «Жорж 2012»|publisher=national-movie-awards.ru|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVwyj5C8?url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|archive-date=2012-10-18|accessdate=2012-09-09|url-status=live}}</ref> * 2013 година - номинирана за наградата „Жорж“ во категоријата „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013/|title=Церемония «Жорж 2013»|publisher=national-movie-awards.ru|language=|accessdate=2013-09-03|archive-date=2014-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528050850/http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013|url-status=dead}}</ref> * 2017 година - Награда на весникот на годината на магазинот Гламур за глумица на годината <ref name="example">''glamour.ru'' [https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress Актриса года] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181019001715/https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress |date=2018-10-19 }}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ходченкова, Светлана}} [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Заслужни артисти на Русија]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Родени на 21 јануари]] 2qlwu3ja5got09o8ztq67ep9dj6qjdv 10 1258795 5629796 4400254 2026-09-18T11:42:25Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет (4) 5629796 wikitext text/x-wiki [[File:600px 3 stripes Yellow HEX-FFFF00 Black.svg|20px|Харогет Таун]] {{fb team |t=Харогет Таун |tan=АФК Харогет Таун |tc=ENG |abb={{#if:{{{abb|}}}|HRG}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Англија|Харогет Таун]] </noinclude> g82yi0azmt0oj4idma0p4i8s0vlz2en 10 1258796 5629797 4400258 2026-09-18T11:42:26Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет (4) 5629797 wikitext text/x-wiki {{fb team |t=Харогет Таун |tan=АФК Харогет Таун |tc=ENG |abb={{#if:{{{abb|}}}|HRG}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }} [[File:600px 3 stripes Yellow HEX-FFFF00 Black.svg|20px|Харогет Таун]]<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb-rt_team_предлошки Англија|Харогет Таун]] </noinclude> 2kuff7fnxponmsb3ma9dyano43ehqyk 10 1268949 5629798 5209286 2026-09-18T11:42:27Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет (4) 5629798 wikitext text/x-wiki [[File:Sports flag icons - Green white red.svg|20px|Харогет Релвеј Атлетик]] {{fb team |t=Харогет Р. А. |tan=ФК Харогет Релвеј Атлетик |tc=ENG |abb={{#if:{{{abb|}}}|HRA}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Англија|Харогет Релвеј Атлетик]] </noinclude> 9m5r0husytqx3yaecxoj87rj4avwf72 0 1268950 5629786 5365572 2026-09-18T11:41:59Z Bjankuloski06 332 /* Кариера */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет (2) 5629786 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џош Виндас | image = [[Податотека:Josh Windass 12-04-2014 1.jpg|200px]] | fullname = Џошуа Дин Виндас<ref name="Hugman">{{Hugman|26425|access-date=9 January 2017}}</ref> | height = {{height|m=1.75}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1994|1|9}}<ref name="Hugman"/> | cityofbirth = [[Кингстон на Хал|Хал]] | countryofbirth = [[Англија]] | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | currentclub = {{Fb team Sheffield Wednesday}} | clubnumber = 18 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]], [[Напад (фудбал)|напад]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Huddersfield Town}} | years1 = 2012-2013 | caps1 = ? | goals1 = ? | clubs1 = {{Fb team Harrogate Railway Athletic}} | years2 = 2013-2016 | caps2 = 75 | goals2 = 22 | clubs2 = {{Fb team Accrington Stanley}} | years3 = 2016-2018 | caps3 = 55 | goals3 = 13 | clubs3 = {{Fb team Rangers}} | years4 = 2018-2020 | caps4 = 54 | goals4 = 9 | clubs4 = {{Fb team Wigan}} | years5 = 2020- | caps5 = 162 | goals5 = 46 | clubs5 = {{Fb team Sheffield Wednesday}} }} '''Џошуа Дин Видас''' (роден на [[9 јануари]] [[1994]] година во [[Кингстон на Хал|Хал]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} или {{Football/FW/player}} на {{Fb team (N) Sheffield Wednesday}}. ==Животопис== Виндас е роден во [[Кингстон на Хал|Хал]], [[Хамберсајд]].<ref name="Hugman"/> Toj е син на поранешниот фудбалер, [[Дин Виндас]].<ref name = "Independent">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/josh-windass-is-helping-accrington-stanleys-promotion-push-a6714346.html|title=Josh Windass is helping Accrington Stanley's promotion push|date=30 October 2015|access-date=30 June 2016|first=Simon |last=Hart|publisher=Independent News & Media|work=The Independent|location=London}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.examiner.co.uk/sport/football/news/famous-fathers-new-huddersfield-town-4998935|title=Famous fathers of new Huddersfield Town academy players|date=21 May 2010|access-date=9 November 2013|first=Doug |last=Thomson|work=Huddersfield Examiner}}</ref> ==Технички карактеристики== Примарно е [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч за врска]], но Виндас може да игра и како [[Напад (фудбал)|напаѓач]].<ref>{{cite web|url=https://rangers.co.uk/news/headlines/josh-aiming-top-scorer/|title=Josh Aiming For Top Scorer|date=16 March 2018|website=Rangers Football Club, Official Website|access-date=13 July 2018|archive-date=2018-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713174852/https://rangers.co.uk/news/headlines/josh-aiming-top-scorer/|url-status=dead}}</ref> ==Кариера== Виндас ја започнал својата кариера во екипата на {{Fb team (N) Huddersfield Town}}.<ref name = "Independent"/> Тој поминал десет години во овој клуб пред да биде ослободен во април 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.thetelegraphandargus.co.uk/sport/sportbcfc/9667546.Baker_s_at_the_double_for_City_reserves/|title=Baker's at the double for City reserves|date=24 April 2012|access-date=9 November 2013|publisher=Newsquest Media Group|work=Telegraph & Argus|location=Bradford}}</ref> Својата сениорска кариера ја започнал во нисколигашот [[ФК Харогет Релвеј Атлетик|Харогет Релвеј Атлетик]], на кој му се приклучил во декември 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.evostikleague.co.uk/saturdays-transfer-list-12196/|title=Saturday's Transfer List|date=22 December 2012|access-date=9 November 2013|author=David Watters|publisher=Evo-Stik Northern Premier League|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705040222/http://www.evostikleague.co.uk/saturdays-transfer-list-12196|url-status=dead}}</ref> Додека играл полупрофесионален фудбал во овој клуб, тој во исто време работел како градежен работник.<ref name = "Independent"/> По завршувањето на сезоната 2012-2013, Виндас потпишал договор со [[ФК Акрингтон Стенли|Акрингтон Стенли]] во јули 2013, станувајќи официјално професионален фудбалер откако му се приклучил на клубот од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига&nbsp;Два]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23407590|title=Accrington Stanley sign Josh Windass on one-year contract|date=24 July 2013|access-date=25 July 2013|publisher=BBC |work=BBC Sport}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ripongazette.co.uk/sport/local/harrogate-railway-winger-josh-windass-joins-accrington-stanley-1-5886239|title=Harrogate Railway winger Josh Windass joins Accrington Stanley|date=27 July 2013|access-date=27 July 2013|publisher=Ripon Gazette|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20131109185837/http://www.ripongazette.co.uk/sport/local/harrogate-railway-winger-josh-windass-joins-accrington-stanley-1-5886239|archive-date=9 November 2013}}</ref> Откако во првата сезона, ретко бележел минути поминати на теренот, следните две сезони биле многу важни за развојот на Виндас; во тие две сезони тој добил многу простор за игра благоарение на кој успеал да ги покаже својте квалитети постигнувајќи 23 голови, од кои 17 биле во последната сезона. Откако во ноември 2015, на совет на својот татко одбил да го продолжи договорот со Акрингтон, во јануари 2016, заедно со својот соиграч [[Мат Крукс]], Виндас потпишал четири годишен договор со шкотскиот великан [[ФК Ренџерс|Ренџерс]]. Двете засилувања од Акрингтон, официјално му се приклучиле на Ренџерс во јули 2016 и биле дел од подготвителните натпревари. Своето деби за Ренџерс, Виндас го направил на 16 јули 2016, во натпревар од [[Лига куп на Шкотска|Лига купот на Шкотска]] против [[ФК Мадервел|Мадервел]],<ref>{{Cite news |title=Motherwell 0–2 Rangers |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36753027 |publisher=BBC |date=16 July 2016 | work=BBC Sport |first=Chris |last=McLaughlin|access-date=16 December 2016}}</ref> а во истото натпреварување го постигнал и својот прв гол против [[ФК Ист Стирлингшир|Ист Стирлингшир]]. Сезоната 2017-2018, била најдобрата на Виндас дотогаш во кариерата: тој постигнал 18 голови во сите натпреварувања со кој бил најдобар стрелец на Ренџерс (изедначен со [[Алфредо Морелос]]), а со 13 погодоци во лигата тој бил трет стрелец, единствено зад [[Крис Бојд]] од [[ФК Килмарнок|Килмарнок]] и неговиот тимски колега Морелос.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/football/scottish-premiership/top-scorers|title=Top Scorers - Scottish Premiership - Football|website=BBC Sport|access-date=13 July 2018}}</ref> На 9 август 2018, Виндас се вратил во Англија, потпишувајќи за [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]] со кој играл во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2018-2019|Чемпионшип]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45136356|title=Josh Windass and Joe Garner: Wigan Athletic sign Rangers midfielder and Ipswich striker|date=9 August 2018|access-date=10 August 2018|publisher=BBC Sport}}</ref> Во сезоната 2018-2019, тој постигнал 5 гола помагајќи им на ''Латикс'' да обезбедат опстанок во лигата. На 31 јануари 2020, Виндас бил позајмен на [[ФК Шефилд Венздеј|Шефилд Венздеј]] каде ја доиграл сезоната 2019-2020, а на 2 септември истата година бил откупен од Венздеј за необјавена сума. Иако со 9 гола Виндас бил најдобар стрелец на Шефилд Венздеј во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип во сезоната 2020-2021]], тој не успеал да го спречи испаѓањето на клубот од лигата. == Клупска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 4 март 2020.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2013-2014 || rowspan=3|{{flagsport|ENG}} [[ФК Акрингтон Стенли|Акрингтон Стенли]] || [[Фудбалска лига на Англија Два 2013-2014|ФЛ2]] || 10 || 0 || [[ФА Куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || [[Трофеј на фудбалската лига на Англија 2013-2014|ТФЛ]] || 0 || 0 || 8 || 0 |- || 2014-2015 || [[Фудбалска лига на Англија Два 2014-2015|ФЛ2]] || 35 || 6 || [[ФА Куп 2014-2015|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2014-2015|ЛК]] || 3+1 || 0 || - || - || - || [[Трофеј на фудбалската лига на Англија 2014-2015|ТФЛ]] || 1 || 0 || 40 || 6 |- || 2015-2016 || [[Фудбалска лига на Англија Два 2015-2016|ФЛ2]] || 30+2<ref name=off>Плејоф.</ref> || 15+1<ref name=off/> || [[ФА Куп 2015-2016|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2015-2016|ЛК]] || 2+1 || 1+0 || - || - || - || [[Трофеј на фудбалската лига на Англија 2015-2016|ТФЛ]] || 0 || 0 || 35 || 17 |- !colspan="3"|Вкупно Акрингтон Стенли || 75+2 || 21+1 || || 8 || 1 || || - || - || || 1 || 0 || 86 || 23 |- || 2016-2017 || rowspan=3|{{flagsport|SCO}} [[ФК Ренџерс|Ренџерс]] || [[Премиер лига на Шкотска 2016-2017|ШПЛ]] || 21 || 0 || [[Фудбалски куп на Шкотска 2016-2017|КШ]]+[[Лига куп на Шкотска 2016-2017|ЛКШ]] || 2+4 || 0+1 || - || - || - || - || - || - || 27 || 1 |- || 2017-2018 || [[Премиер лига на Шкотска 2017-2018|ШПЛ]] || 33 || 13 || [[Фудбалски куп на Шкотска 2017-2018|КШ]]+[[Лига куп на Шкотска 2017-2018|ЛКШ]] || 4+3 || 5+0 || [[УЕФА Лига Европа 2017-2018|ЛЕ]] || 1<ref name=prel>Во квалификациските кола.</ref> || 0 || - || - || - || 41 || 18 |- || јул.-авг. 2018 || [[Премиер лига на Шкотска 2018-2019|ШПЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Шкотска 2018-2019|КШ]]+[[Лига куп на Шкотска 2018-2019|ЛКШ]] || 0+0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] || 4<ref name=prel/> || 0 || - || - || - || 5 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ренџерс || 55 || 13 || || 13 || 6 || || 5 || 0 || || - || - || 73 || 19 |- || 2018-2019 || rowspan=2|{{flagsport|ENG}} [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2018-2019|ФЛЧ]] || 39 || 5 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 40 || 5 |- || 2019-јан. 2020 || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2019-2020|ФЛЧ]] || 15 || 4 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 16 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Виган Атлетик || 54 || 9 || || 2 || 0 || || - || - || || - || - || 56 || 9 |- || јан.-јун. 2020 || rowspan=2|{{flagsport|ENG}} [[ФК Шефилд Венздеј|Шефилд Венздеј]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2019-2020|ФЛЧ]] || 9 || 3 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || - || - || - || - || - || - || - || - || 9 || 3 |- || 2020-2021 || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|ФЛЧ]] || 41 || 9 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 1+2 || 0+1 || - || - || - || - || - || - || 44 || 10 |- !colspan="3"|Вкупно Шефилд Венздеј || 50 || 12 || || 3 || 1 || || - || - || || - || - || 53 || 13 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 234+2 || 55+1 || || 26 || 8 || || 5 || 0 || || 1 || 0 || 268 || 64 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Англија |image3=Flag of England.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/josh-windass/306058/ Џош Виндас на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/josh-windass/profil/spieler/280813 Џош Виндас на transfermarkt] * [https://www.footballcritic.com/josh-windass/profile/37696 Џош Виндас на footballcritic] * [https://www.whoscored.com/Players/134007/Show/Josh-Windass Џош Виндас на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Виндас, Џош}} [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ренџерс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виган Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шефилд Венздеј]] [[Категорија:Родени во 1994 година]] od65zg918prk92s46cnmgsbk7447wuc 3 1273132 5629636 4583587 2026-09-18T02:39:35Z Max 112577 Max ја премести страницата [[Разговор со корисник:SHB2000]] на [[Разговор со корисник:SHB]]: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]“ во „[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]“ 4583587 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;">Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.</div> ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc 10 1277066 5629622 5629404 2026-09-17T21:03:43Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5629622 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Пол Гоген |title =[[Пол Гоген]] |image = [[Податотека: PaulGauguinblackwhite.jpg|80px]] |titlestyle = background: #FFCC66 |groupstyle = background: #FFCC66 |state = {{{state|autocollapse}}} |bodyclass = hlist |group1 = Слики |list1 = * [[Список на слики од Пол Гоген |Список на слики]] *''[[Акт, студија]]'' (1880) *''[[Мртва природа со профил на Лавал]]'' (1886) *''[[Мртва природа со скица според Делакроа]]'' (околу 1887) *''[[Визија по проповедта]]'' (1888) *''[[Сликарот на сончогледи]]'' (1888) *''[[Предел близу Арл]]'' (1888) *''[[Бран (Пол Гоген)|Бран]]'' (1888) *''[[Портрет на мадам Рулен]]'' (1888) *''[[Полиња покрај морето]]'' (1889) *''[[Убавата Ангела]]'' (1889) *''[[Овошје на маса]]'' (1889) *''[[Семејството Шифенекер]]'' (1889) *''[[Свирач на флажоле на спила]]'' (1889) *''[[Жолтиот Христос]]'' (1889) *''[[Зелениот Христос]]'' (1889) * ''[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)|Христос во Маслиновата градина]]'' (1889) *''[[Автопортрет со ореол и змија]]'' (1889) *''[[Мртва природа со јапонски дрвопис]]'' (1889) *''[[Автопортрет со Жолтиот Христос]]'' (околу 1890–91) *''[[Тахиќанки на плажа]]'' (1891) *''[[Тахиќанка со цвеќе]]'' (1891) *''[[Човек со секира]]'' (1891) *''[[Ia Orana Maria]]'' (1891) *''[[Parau na te varua ino]]'' (1892) *''[[Vahine no te vi]]'' (1892) *''[[Vairumati tei Oa]]'' (1892) *''[[Fatata te Miti (By the Sea)]]'' (1892) *''[[Arearea]]'' (1892) *''[[Духот на мртвите бдее]]'' (1892) *''[[Кога ќе се мажиш?]]'' (1892) *''[[Aha Oe Feii?]]'' (1892) *''[[Arii Matamoe]]'' (1892) *''[[Пладневна починка (Пол Гоген)|Пладневна починка]]'' (1892–1894) *''[[Merahi metua no Tehamana]]'' (1893) *''[[Автопортрет со шешир]]'' (1893) *''[[Mahana no atua]]'' (1894) *''[[Arearea no varua ino]]'' (1894) *''[[Виолончелист (Пол Гоген)|Виолончелист]]'' (1894) *''[[Бретонски селанки]]'' (1894) *''[[Eiaha Ohipa]]'' (1896) *''[[Nave Nave Mahana]]'' (1896) *''[[Te tamari no atua]]'' (1896) *''[[Кралицата (слика)|Кралицата]]'' (1896) *''[[Vairumati]]'' (1897) *''[[Од каде доаѓаме? Кои сме? Каде одиме?]]'' (1897/1898) *''[[Никогаш повеќе (Гоген)|Никогаш повеќе]]'' (1897) *''[[Две Тахиќанки]]'' (1899) *''[[Тахиќанка и момче]]'' (1899) *''[[Големиот Буда (слика)|Големиот Буда]]'' (1899) *''[[Пејзаж, коњ на патот]]'' (1899) *''[[Повик (слика)|Повик]]'' (1902) *''[[Предел со свиња и коњ]]'' (1903) |group2 = Други дела |list2 = *''[[Бокал во облик на глава, автопортрет]]'' (1889) *''[[Бидете вљубени ќе бидете среќни]]'' (дрвен панел, 1889) *''[[Квадратен украс со тахитски богови]]'' (скулптура, 1893–1895) *''[[Oviri]]'' (керамичка скулптура, 1895) |group3 = Периодика |list3 = * ''[[Ле Сурир]]'' (1899–1900) |group4 = Изложби |list4 = *[[Изложба на Пол Гоген во Салонот XX, 1889|XX, 1889]] *[[Изложба Волпини, 1889]] |group5 = Музеи |list5 = *[[Музеј на Пол Гоген (Тахити)| Музеј на Пол Гоген]] (Тахити) *[[Културен центар Пол Гоген]] ([[Хива Оа]], [[Маркиски Острови]]) *[[Толкувачки центар Пол Гоген]] (Мартиник) |group6 = Семејство и пријатели |list6 = *[[Жан Рене Гоген]] (син) *[[Пола Гоген]] (син) *[[Пол Рене Готен]] (внук) *[[Флора Тристан]] (баба) *[[Емил Бернар]] *[[Винсент ван Гог]] *[[Meijer de Haan]] *[[Шарл Лавал]] *[[George-Daniel de Monfreid]] *[[Камиј Писаро]] *[[Емил Шифенекер]] *[[Тео ван Гог (трговец со уметнички дела)|Тео ван Гог]] *[[Амброаз Волар]] |group7 = Поврзано |list7 = * ''[[Месечината и шест пари (филм)|Месечината и шест пари]]'' (филм од 1942) * ''[[Страст за животот (филм од 1956)|Страст за животот]]'' (филм од 1956) * ''[[Бунт во рајот (филм)|Бунт во рајот]]'' (филм од 1960) * ''[[Волк на вратата]]'' (филм од 1986) * ''[[Пронајдениот рај (филм)|Пронајдениот рај]]'' (филм од 2003) * ''[[На портата на вечноста (филм)|На портата на вечноста]]'' (филм од 2018) }}<noinclude>{{doc|content= {{collapsible option}}}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гоген, Пол }} [[Категорија:Предлошки за сликари]] [[Категорија:Предлошки за вајари]] [[Категорија:Предлошки за француски уметници]] </noinclude> smnweor9yna7hm18jjail7wl43h3hdj 0 1281517 5629784 4697790 2026-09-18T11:41:56Z Bjankuloski06 332 Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629784 wikitext text/x-wiki '''Бенгт Акселсон''' (12 ноември 1929) бил поранешен [[шведска|шведски]] тенисер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atptour.com/en/players/bengt-axelsson/ad89/overview|title=Bengt Axelsson{{!}} Player Stats {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis|work=ATP Tour|accessdate=2020-04-08}}</ref> == Тениска кариера == Акселсон ја претставувал Шведска во еден натпревар од Дејвис купот, во 1956 година во второто коло во Европската зона против Норвешка, кој се одиграл во градот [[Осло]]. Акселсон и неговите соиграчи, Свен Дејвидсон, Улф Шмит и Торстен Јохансон го победиле норвешкиот тим со резултат 5-0, при што Акселсон го победил Нилс - Ерик Хесен во финалето во поединечна конкуренција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.daviscup.com/en/players/player.aspx?id=800172882|title=Davis Cup - Players|work=www.daviscup.com|accessdate=2020-04-08}}</ref> Акселсон играл на првенството на Вимблдон во 1951 година и стигнал до третото коло пред да загуби од Ерик Старџес во четири сета (1:3). Исто така тој заедно со партнерот Стафан Стокенберг стигнал до второто коло во машки двојки (парови).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atptour.com/en/players/bengt-axelsson/ad89/overview|title=Bengt Axelsson {{!}} Player Activity {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis|work=ATP Tour|accessdate=2020-04-11}}</ref> Акселсон освоил три турнири во текот на 1951 година. На Ментон опен тој бил победник против својот сонародник Бертил Бломквист во финалето. Ги освоил аматерските турнири во Гламорган и Харогет, победувајќи го Јужноафриканецот Јохан Купфербургер во финалињата на двата турнири.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tennisarchives.com/player/?pl=182|title=player – Tennisarchives.com|work=www.tennisarchives.com|accessdate=2020-04-11}}</ref> == Наводи == <references /> ==  Надворешни врски == * {{АТП|<!-- bengt-axelsson/ -->ad89}} [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Шведски тенисери]] oh0r48j71mrfb91ksytr198aqu53wk2 0 1289095 5629612 4819852 2026-09-17T20:26:31Z Dandarmkd 31127 5629612 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |name = Куќа на Канчески |alternate_name = |image = Староградска архитектура во Гостивар.jpg |caption = Поглед на куќата |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Гостивар]] |location_country = {{знаме|Македонија}} |address = ул. „Слободан Пепоски“ бр. 1 |floor_count = 3 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |completion_date = 1930 |cost = |structural_system = |building_type = [[куќа]] |owner = |style = [[неокласична архитектура|неокласицизам]] |size = |status = [[културно наследство на Македонија|споменик на културата]] }} '''Куќа на Канчески''' — стара [[куќа]] во градот [[Гостивар]] прогласена за [[културно наследство на Македонија]].<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> ==Историја== Зградата била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство]] врз основа на УП бр. 18-69 од 16 април 2015 година.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=7 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=17 септември 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> ==Архитектура и особености== Сместена е во западниот дел на градот, на ул. „Слободан Пепоски“ бр. 1. Куќата е повлечена од улицата, со голем двор и оградена со големи станбени згради од понова градба. Има правоаголна основа и се состои од сутерен, прв кат, втор кат и [[мансарда]], завршена од керамиден покрив на четири води. Сутеренот е од [[камен]], двата ката се изградени од [[тула|тули]], а мансардата е [[бондрук|бондручна]]. На влезот има симетрично поставени бетонски столбови со трем. кои продолжуваат и на [[парапет]]ниот балкон на горниот кат и досегаат до мансардата. Над балконот е издадениот дел на мансардата, а над него на нивото на покривот стои полукуружен украсен завршеток со годината на изградба „[[1930]]“ и [[монограм]]. Предната фасада има хармоничен ритам на отворите. Околу прозорците на првите два ката има украсни елементи.<ref name="Управа">{{нмс | url=http://www.niskn.gov.mk/Detail.aspx?kdID=660 | title=Куќа на Канчески | access-date=23 септември 2017 | publisher=Управа за заштита на културното наследство | archive-date=2016-03-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160320060520/http://niskn.gov.mk/Detail.aspx?kdID=660 | url-status=dead }}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Гостивар]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Куќи во Гостивар|Канчески]] [[Категорија:Знаменитости во Гостивар]] [[Категорија:Македонската архитектура во 1930 година]] jghx6vvhpkcu56wn7teiqk536kgzweg 5629613 5629612 2026-09-17T20:28:36Z Dandarmkd 31127 5629613 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |name = Куќа на Канчески |alternate_name = |image = Староградска архитектура во Гостивар.jpg |caption = Куќата во 2021 година |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Гостивар]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Слободан Пепоски“ бр. 1 |floor_count = 3 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |completion_date = 1930 |cost = |structural_system = |building_type = [[куќа]] |owner = |style = [[неокласична архитектура|неокласицизам]] |size = |designations = [[културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (16.04.2015) }} '''Куќа на Канчески''' — [[куќа]] во градот [[Гостивар]], прогласена за [[културно наследство на Македонија]].<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> ==Историја== Зградата била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство]] врз основа на УП бр. 18-69 од 16 април 2015 година.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=7 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=17 септември 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> ==Архитектура и особености== Сместена е во западниот дел на градот, на ул. „Слободан Пепоски“ бр. 1. Куќата е повлечена од улицата, со голем двор и оградена со големи станбени згради од понова градба. Има правоаголна основа и се состои од сутерен, прв кат, втор кат и [[мансарда]], завршена од керамиден покрив на четири води. Сутеренот е од [[камен]], двата ката се изградени од [[тула|тули]], а мансардата е [[бондрук|бондручна]]. На влезот има симетрично поставени бетонски столбови со трем. кои продолжуваат и на [[парапет]]ниот балкон на горниот кат и досегаат до мансардата. Над балконот е издадениот дел на мансардата, а над него на нивото на покривот стои полукуружен украсен завршеток со годината на изградба „[[1930]]“ и [[монограм]]. Предната фасада има хармоничен ритам на отворите. Околу прозорците на првите два ката има украсни елементи.<ref name="Управа">{{нмс | url=http://www.niskn.gov.mk/Detail.aspx?kdID=660 | title=Куќа на Канчески | access-date=23 септември 2017 | publisher=Управа за заштита на културното наследство | archive-date=2016-03-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160320060520/http://niskn.gov.mk/Detail.aspx?kdID=660 | url-status=dead }}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Гостивар]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Куќи во Гостивар|Канчески]] [[Категорија:Знаменитости во Гостивар]] [[Категорија:Македонската архитектура во 1930 година]] 72hvshsjcbucc1m18yxizkkb26b89vb 0 1296274 5629783 5465110 2026-09-18T11:41:55Z Bjankuloski06 332 /* Клупска кариера */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет (3) 5629783 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дејвид Морган | image = | fullname = Дејвид Бари Морган<ref>{{cite web |url=https://www.efl.com/contentassets/399875ceb4a34a7590d82ea228fd09a1/squad-list-publication-report---10.02.2021.pdf |title=EFL – Squad List 2020/21: Accrington Stanley – In Squad Players |publisher=English Football League |page=2 |access-date=1 March 2021}}</ref> | height = {{height|m=1.73}}<ref name=Profile>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/david-morgan/161889/|title=David Morgan - soccerway profile|publisher=soccerway|language=en}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1994|3|11}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Белфаст|}} | countryofbirth = [[Северна Ирска]] | nationality = {{flagsport|NIR}} [[Северна Ирска]] | currentclub = {{Fb team Southport}} | clubnumber = 8 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = ????–2008 |youthclubs1 = {{Fb team Ards}} | youthyears2 = 2008–2012 |youthclubs2 = {{Fb team Nottingham Forrest}} | years1 = 2012-2014 | caps1 = 0 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Nottingham Forrest}} | years2 = 2012 | caps2 = 8 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Lincoln City}} | years3 = 2013 | caps3 = 1 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Dundee}} | years4 = 2013-2014 | caps4 = 9 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Tamworth}} | years5 = 2014-2015 | caps5 = 40 | goals5 = 2 | clubs5 = {{Fb team Ilkeston}} | years6 = 2015-2017 | caps6 = 66 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Nuneaton Town}} | years7 = 2017 | caps7 = 15 | goals7 = 3 | clubs7 = {{Fb team Fylde}} | years8 = 2017 | caps8 = 25 | goals8 = 1 | clubs8 = {{Fb team Harrogate Town}} | years9 = 2017-2021 | caps9 = 21 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Southport}} | years10 = 2021-2023 | caps10 = 30 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Accrington Stanley}} | years11 = 2023- | caps11 = 36 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Southport}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|NIR}} [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска под 17 години|Северна Ирска 17]] | nationalyears2 = 2011-2014 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NIR}} [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска под 19 години|Северна Ирска 19]] | nationalyears3 = 2012-2013 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|NIR}} [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска под 21 година|Северна Ирска 21]] }} '''Дејвид Бари Морган''' (роден на [[4 јули]] [[1994]] година, во [[Белфаст]]) е [[Северна Ирска|северноирски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Саутпорт|Саутпорт]]. == Клупска кариера == Морган се приклучил на [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]] на четиринаесетгодишна возраст од северноирскиот клуб [[ФК Ардс|Ардс]],<ref>{{Наведени вести|url=http://www.thisislincolnshire.co.uk/Nottingham-Forest-s-David-Morgan-joins-Lincoln/story-16904212-detail/story.html|title=Nottingham Forest's David Morgan joins Lincoln City on loan|date=15 September 2012|work=thisislincolnshire.co.uk|access-date=16 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120917013530/http://www.thisislincolnshire.co.uk/Nottingham-Forest-s-David-Morgan-joins-Lincoln/story-16904212-detail/story.html|archive-date=17 September 2012|publisher=Northcliffe Media}}</ref> откако бил скаутиран додека играл на престижниот младински турнир Милк куп. Играл за младинските екипи на Форест четири години, пред да отиде на 28-дневна позајмица во [[ФК Линколн Сити|Линколн Сити]] на 14 септември 2012 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19602244|title=Lincoln City sign David Morgan from Nottingham Forest|date=14 September 2012|work=BBC Sport|access-date=16 September 2012}}</ref> Тој го имал своето деби на 15 септември 2012 година во победата над [[ФК Хајд Јунајтед|Хајд Јунајтед]] со 3-2, каде што влегол во игра како замена во 85-тата минута.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/09/15/england/conference-national/lincoln-city-fc/hyde-united-fc/1311021/|title=Lincoln City vs. Hyde 3–2|date=15 September 2012|work=Soccerway|publisher=Perform Group|accessdate=16 September 2012}}</ref> Морган потоа се приклучил на [[ФК Данди|Данди]] во [[Премиер лига на Шкотска|Премиер лигата на Шкотска]] на 31 јануари 2013 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21286216|title=Dundee: Nottingham Forest's David Morgan joins on loan|date=31 January 2013|work=BBC Sport|access-date=31 January 2013}}</ref> Таму заиграл само еднаш, влегувајќи како замена за [[Ники Рајли]] во поразот од [[ФК Селтик|Селтик]] со 5-0.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21489686|title=Celtic 5–0 Dundee|last=Conaghan|first=Martin|date=24 February 2013|work=BBC Sport|access-date=26 September 2013}}</ref> На 25 октомври 2013 година, му се приклучил на [[ФК Тамворт|Тамворт]], клуб од петтото ниво на англискиот фудбал.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nottinghamforest.co.uk/news/article/tamworth-loan-for-morgan-1133296.aspx|title=Tamworth Loan For Morgan|date=25 October 2013|work=nottinghamforest.co.uk|access-date=25 October 2013}}</ref> По неговото отпуштање од Нотингем Форест, Морган потпишал договор со клубот од [[Северна Премиер лига на Англија|Северната Премиер лига]], [[ФК Илкестон|Илкестон]], на 13 август 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nottinghampost.com/Nottingham-Forest-youngster-David-Morgan-signs/story-22711125-detail/story.html|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814150859/http://www.nottinghampost.com/Nottingham-Forest-youngster-David-Morgan-signs/story-22711125-detail/story.html|archive-date=14 August 2014|accessdate=14 August 2014}}</ref> На 2 март 2017 година, Морган се приклучил на [[АФК Фајлд|Фајлд]] за необјавена сума од 5 цифри. На 9 септември 2017 година, Морган потпишал за [[АФК Харогет Таун|Харогет Таун]]. Потоа било објавено по само 3 настапи за Харогет, дека тој потпишал за [[ФК Саутпорт|Саутпорт]] на 22 септември 2017 година. На 1 февруари 2021 година, Морган се приклучил на [[ФК Акрингтон Стенли|Акрингтон Стенли]] клубот од [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] за необјавена сума.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.accringtonstanley.co.uk/news/2021/february/signing-morgan-becomes-second-incoming-of-the-day/|title=Morgan becomes second incoming of the day|date=1 February 2021|publisher=Accrington Stanley FC|accessdate=1 February 2021}}</ref> На 31 јули 2023, Морган го апуштил клубот.<ref>{{cite web |url= https://www.accringtonstanley.co.uk/news/2023/july/departure-morgan-leaves-the-reds/ |title=DEPARTURE: Morgan leaves the Reds |publisher=Accrington Stanley FC |date=31 July 2023 |accessdate=31 July 2023}}</ref> На 3 август 2023, Морган се вратил во Саутпорт.<ref>{{cite web |url= https://southportfc.net/david-morgan-returns/ |title= David Morgan Returns |publisher= Southport FC |date= 3 August 2023 |accessdate= 3 August 2023 |archive-date= 2024-12-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241203084301/https://southportfc.net/david-morgan-returns/ |url-status= dead }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Морган играл за младинските селекции на [[Северна Ирска]], [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска под 17 години|под 17]], [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска под 21 година|под 21 година]]. == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == {{рв|David Morgan (footballer)}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Северна Ирска |image3=Flag of Northern Ireland.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/david-morgan/161889/ Дејвид Морган на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/david-morgan/profil/spieler/227097 Дејвид Морган на transfermarkt] * [https://africa.espn.com/football/player/_/id/19867/david-morgan Дејвид Морган на espn] * [https://www.whoscored.com/Players/119809/Show/David-Morgan Дејвид Морган на whoscored] {{DEFAULTSORT:Морган}} [[Категорија:Северноирски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1994 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Нотингем Форест]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Данди]] enw9rzxwpyascuog7etgafz9vn6lpc2 0 1299454 5629791 5597316 2026-09-18T11:42:12Z Bjankuloski06 332 /* Етимологија и историја */ Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629791 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jasper (32132824820).jpg|мини|Црвен јаспис]] '''Јаспис''', агрегат од микрогрануларен [[кварц]] и/или калцедон и други минерални фази,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/gemstones/sp14-95/chalcedony.html|title=U.S. Geological Survey, Chalcedony Site|publisher=www.USGS.gov|accessdate=2022-04-25|archive-date=2018-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701054945/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/gemstones/sp14-95/chalcedony.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Kostov">Kostov, R. I. 2010. Review on the mineralogical systematics of jasper and related rocks. – Archaeometry Workshop, 7, 3, 209-213. [http://www.ace.hu/am/2010_3/AM-10-03-RK.pdf PDF]</ref> е непроѕирна,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mindat.org/min-2082.html|title=Jasper|publisher=Mindat.org}}</ref> нечиста сорта на [[силициум диоксид]]. Најчесто се среќава во црвена, жолта, кафена и зелена боја, а ретко може да се најде и во сина боја. Вообичаената црвена боја, се должи содржината на [[Железо|железо (III)]]. Јасписот кога се крши, има мазна површина и се користи за украсување или како [[скапоцен камен]]. Поради неговата мазност, јасписот се користи за предмети како што се вазни, амблеми и декоративни кутии. Специфичната цврстина на јасписот е типично од 2,5 до 2,9.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cst.cmich.edu/users/dietr1rv/jasper.htm|title=Jasper|last=Dietrich|first=R. V.|date=2005-05-23|work=GemRocks|publisher=Central Michigan University|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309113547/http://www.cst.cmich.edu/users/dietr1rv/jasper.htm|archive-date=2012-03-09|accessdate=2006-10-16}}</ref> Зелената сорта со црвени дамки, позната како хелиотроп (позната и како крвав камен), е еден од традиционалните камења на раѓање за луѓето родени во месец март. Јаспилитот, е карпа со формирање на ленти со железо, која често има карактеристични ленти од јаспис. == Етимологија и историја == [[Податотека:Egyptian_-_Finger_Ring_with_a_Representation_of_Ptah_-_Walters_42387_-_Side_A.jpg|мини| Подвижен египетски прстен од зелен јаспис и злато, од 664 до 322 п.н.е. или подоцна (доцен период),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://art.thewalters.org/detail/15717|title=Finger Ring with a Representation of Ptah|publisher=[[The Walters Art Museum]]}}</ref> Музејот на уметност Волтерс]] [[Податотека:Red_jasper_amulet_HARGM7392.JPG|лево|мини| [[Талисман|Амајлија]] од црвен јаспис, непознато потекло, Соба за кралски пумпи, Харогет]] [[Податотека:Necklace_And_Pendant_(possibly_France),_ca._1870_(CH_18423329).jpg|лево|мини| Привезок од сфинги со низок релјеф, црвен јаспис, бисер и емајл, француски, околу 1870 г.]] Името значи „точкест или попрскан камен“ и има потекло од [[Старофранцуски јазик|старофранцускиот]], ''jaspre'' (варијанта на англо-норманскиот ''jaspe'') и [[Латински јазик|латинскиот]] ''iaspidem'' (ном. ''iaspis''), од [[Грчки јазик|грчки]] ἴασπις ''iaspis'' (именка од женски род),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cf.blueletterbible.org/lang/lexicon/lexicon.cfm?Strongs=G2393&t=KJV|title=Strong's G2393-iaspis|work=Lexicon|publisher=Blue Letter Bible|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160522180056/http://cf.blueletterbible.org/lang/lexicon/lexicon.cfm?Strongs=G2393&t=KJV|archive-date=2016-05-22}}</ref> од [[Афроазиски јазици|афроазијатски јазик]] (сп. [[Хебрејски јазик|хебрејски]] ישפה ''yashpeh'', [[Акадски јазик|акадски]] ''yashupu'').<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=jasper "Jasper"] at etymonline.com</ref> Се верува дека оваа семитска етимологија не е поврзана со онаа на англиското име Џаспер, кое е од [[Персиски јазик|персиско]] потекло,<ref name="OxfordJasper">{{Наведена книга|title=A Dictionary of First Names|url=https://archive.org/details/dictionaryoffirs0000hank_l4f5|last=Hanks|first=Patrick|last2=Hardcastle|first2=Kate|last3=Hodges|first3=Flavia|date=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0198610601|edition=2|page=[https://archive.org/details/dictionaryoffirs0000hank_l4f5/page/138 138]|quote=Jasper: The usual English form of the name assigned in Christian folklore to one of the three Magi or 'wise men', who brought gifts to the infant Christ at his birth (Matthew 2:1). The name does not appear in the Bible, and is first found in medieval tradition. It seems to be ultimately of Persian origin, from a word meaning 'treasurer'. There is probably no connection with the English vocabulary word ''jasper'' denoting a gemstone, which is of Semitic origin.}}</ref> иако персискиот збор за минералот јаспис е исто така ''јашп'' ([[:fa:یشم|یَشم]]). Зелениот јаспис се користел за правење дупчалки за лак, во Мергарх помеѓу 4 и 5 милениум п.н.е.<ref name="Kulke&R.">{{Наведена книга|title=A History of India|last=Kulke|first=Hermann|last2=Rothermund|first2=Dietmar|publisher=Routledge|year=2004|isbn=0-415-32920-5|page=22|author-link=Hermann Kulke|author-link2=Dietmar Rothermund}}</ref> Познато е дека јасписот бил омилен скапоцен камен во античкиот свет. Неговото име може да се следи на [[Арапски јазик|арапски]], персиски, хебрејски, асирски, грчки и [[Латински јазик|латински]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gemstone.org/gem-by-gem/english/jasper.html|title=Jasper|work=Gem by Gem|publisher=International Colored Gemstone Association}}</ref> На минојскиот [[Крит]], јасписот бил издлабен за да се добијат емблеми, околу 1800 п.н.е., како што е потврдено од археолошките откритија во палатата [[Кносос]].<ref>{{Наведено списание|last=Hogan|first=C. Michael|date=2008-04-14|title=Knossos fieldnotes|url=http://www.themodernantiquarian.com/site/10854/knossos.html#fieldnotes|journal=The Modern Antiquarian}}</ref> Иако денешниот јаспис сега е ограничен на непроѕирен кварц, античкиот ''иаспис'' бил камен со значителна проѕирност, вклучувајќи го и каменот нефрит.<ref name="Kostov"/> Јасписот од антиката во многу случаи бил изразито зелен, и поради тоа често се споредува со [[смарагд]] и со други зелени предмети. Во ''[[Песна за Нибелунзите|Песната за Нибелунзите]],'' јасписот е опишан како бистар и зелен. Јасписот на древните луѓе веројатно вклучувал камења кои сега би биле класифицирани како калцедон, а јасписот сличен на смарагд можеби бил сличен на модерната кризопраза. Хебрејскиот збор за јаспис, можеби означувал зелен јаспис.<ref>{{1911|wstitle=Jasper|author=Frederick William Rudler|inline=1}}</ref> Флиндерс Петри сугерирал дека ''одемот'', првиот камен на оклопот на Првосвештеникот, бил црвен јаспис, додека ''таршиш'', десеттиот камен, можеби бил жолт јаспис.<ref>''Hastings's Dict. Bible'', 1902, as cited in 1911 ''Britannica''.</ref> [[Податотека:Harappa_red_jasper_male_torso.jpg|мини| Машко торзо издлабено од црвен јаспис, [[бронзено време]], Харапа, цивилизација на долината Инд, Пакистан]] == Видови == [[Податотека:Jasper_vase_WB.71.jpg|лево|мини| Вазна со накит издлабена од црвено-жолт јаспис. Веројатно потекло: германско, почеток на 17 век. [[Британски музеј]].]] [[Податотека:Jasper_goat_basket_(Russia,_19_c.).jpg|мини| Кошница со глави од коза, издлабена од црвен јаспис. Русија, крајот на 19 век, оружарница на [[Палата на оружјето (Москва)|Кремљ]]]] Јасписот е непроѕирна карпа со речиси секоја боја, што произлегува од содржината на минералите на оригиналните седименти или пепел. Моделите се појавуваат за време на процесот на консолидација формирајќи шеми на проток и таложење, богати со силика или [[Вулкански пепел|вулканска пепел]]. Генерално се смета дека е потребна хидротермална циркулација при формирање на јаспис. Јасписот може да се модифицира со дифузија на минерали, обезбедувајќи изглед на вегетативен раст, т.е. дендритски. Оригиналните материјали често се скршени и/или искривени, по таложење, во различни обрасци, кои подоцна се пополнуваат со други разнобојни минерали. Со текот на времето, ќе се создадат интензивно обоени површни кори. Класификацијата и именувањето на сортите јаспис претставува предизвик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldofjaspers.com/index.html|title=World of Jaspers|publisher=Hans Gamma|accessdate=2022-04-25|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503111323/http://www.worldofjaspers.com/index.html|url-status=dead}}</ref> Термините што се припишуваат на различни добро дефинирани материјали ја вклучуваат географската локација каде што се наоѓа, понекогаш доста ограничена како што се „Бруно“ (кањон) и „Лахонтан“ (езеро), реки, па дури и поединечни планини. Многу од нив се фантастични, како што се „шумски пожар“ или „виножито“, додека други се описни, како што се „есен“ или „порцелан“. Неколку се означени според местото на потекло, како што е кафеав египетски или црвен африкански. === Сликовит јаспис === [[Податотека:Jasper_earrings.jpg|мини| Обетки од полиран „леопард јаспис“ (всушност еден вид сферулит [[риолит]])]] Сликовитиот јаспис прикажува комбинации на шаблони кои резултираат со сцени или слики, што се гледаат кога ќе се пресече. Таквите шари вклучуваат обвивки или депонирачки обрасци (од вода или ветер), како и дендритични варијации и/или варијации на боја. Дифузијата од центарот создава специфичен орбикуларен изглед, т.е. јаспис од леопардска кожа или линеарна лента од фрактура како што се гледа кај леисганг јасписот. Исцелената, фрагментирана карпа произведува брекциран (скршен) јаспис. Додека овие „сликовити јасписи“ можат да се најдат насекаде низ светот, специфичните бои или дезени се уникатни за географскиот регион од кој потекнуваат. Еден извор на каменот е [[Индонезија]], особено во областа Пурбалинга. Од САД е јасписот Бигс во [[Орегон]] и јасписот Бруно од [[Ајдахо]], од кањонот на реката Бруно се особено добри примери. Други примери може да се видат во Инис Ландвин во [[Велс]].<ref>[http://www.gemsociety.org/article/jasper-gem-information/ Jasper Gemological Information] - International Gem Society (IGS) Retrieved 16 January 2015</ref> Извонреден, бледо, сино-зелен јаспис, со обрасци кои донекаде наликуваат на [[малахит]], се појавува во наоѓалиште на планината Етуткан, Стари Сибај, [[Башкортостан]], Русија. (Градот Сибај, на крајниот југ на [[Урал (планина)|планините Урал]], во близина на границата со [[Казахстан]], е познат по својот колосален, отворен рудник за [[бакар]]).<ref>Mindat https://www.mindat.org/locentry-707656.html retrieved 10.23 on Tues 21/4/20.</ref> === Базанит и други видови === <blockquote>Базанитот е длабока кадифено-црна сорта на аморфен кварц, со малку потврдо и пофино зрно од јасписот и помалку расцепкан од роговиден камен. Тоа бил ''лидискиот камен'' или каменот на древните. Се споменува и неговата употреба е опишана во списите на Бахилид околу 450 п.н.е., а исто така е опишана од [[Теофраст]] во неговата книга ''За камењата'' (стар [[Старогрчки јазик|грчки]] наслов: Περὶ λίθων), еден век подоцна. Очигледно е дека каменот што го имал на ум [[Плиниј Постариот|Плиниј]] кога пишувал за него бил само густа разновидност на [[базалт]].<ref>Dake, H.C., Fleener, Frank L. and Wilson, Ben Hur, ''Quartz Family Minerals: A Handbook for the Mineral Collector'', pub. Whittlesey House, a division of the McGraw Hill Book Company, Inc. 1938.</ref></blockquote>Базанит (да не се меша со басанит), ''лидиски камен'' и радиоларит (познато како лидит) се термини што се користат за да се однесуваат на неколку видови црни карпи слични на јаспис (исто така вклучувајќи [[туф]]ови, коцки и тињи) <ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=D. T.|last2=Oddy|first2=W. A.|date=1 January 1985|title=Touchstones: some aspects of their nomenclature, petrography and provenance|journal=Journal of Archaeological Science|volume=12|issue=1|pages=59–80|doi=10.1016/0305-4403(85)90015-9}}</ref> кои се густи, ситнозрнести и кремени/шерести по текстура и се среќаваат во повеќе локалитети. „Лидискиот камен“ познат на [[Стара Грција|старите Грци]] е именуван по античкото кралство Лидија во денешна западна [[Турција]]. Сличен тип на карпи има и во [[Нова Англија]]. Ваквите типови на карпи долго време се користат за изработка на „допирни камења“ за тестирање на чистотата на [[Легура|легурите]] на [[Скапоцен метал|благородни метали]], бидејќи тие се доволно цврсти за да ги изгребат таквите метали, кои, ако се исцртаат (изгребат) по нив, ги покажуваат вредностите на нивните метални ленти во различни (дијагностички) бои, наспроти темната позадина. Има, збунувачки, не една туку две карпи наречени базанит, едната е црна форма на јаспис, а другата црна вулканска карпа блиску слична на базалт. Додадете го на ова фактот дека многу различни видови карпи - кои исто имаат црна боја и фина текстура - со текот на годините биле ставени во употреба како допирни камења и ќе се види дека има доволно простор за конфузија во оваа [[петрологија]] - и полето на проучување поврзано со минералогијaта. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски  == * {{Cite EB1911|wstitle=Jasper|volume=15|page=279|short=x}} [[Категорија:Скапоцени камења]] cbmhm7e2tx1jztu9f7ipike0vi2ec3f 0 1307881 5629669 5475902 2026-09-18T06:36:37Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5629669 wikitext text/x-wiki [[Податотека:2008_Email_DRU.JPG|мини|Емајлирани садови]] '''Емајл'''<ref>{{ДРМЈ|емајл}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|емајл}}</ref>, '''глеѓ'''<ref>{{ДРМЈ|глеѓ}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|глеѓ}}</ref> или '''чинго'''<ref>{{ДРМЈ|чинго}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|чинго}}</ref> — [[стакло]] сомелено во прав, кое се врзува за метална подлога со топење на температура од 750-850 степени (покривен емајл на [[Челик|челичен]] лим) или 800-900 степени (темелен емајл на челичен лим).<ref>Tehnička enciklopedija, Leksikografski zavod "Miroslav Krleža", Zagreb, 1976., sv. 5, str. 312.</ref> Правот се топи, а по ладењето на металната површина се образува цврста стаклена обвивка. Ако со стакло се обложува стаклена или [[Керамика|керамичка]] подлога, тогаш тоа е глазура. Технологијата на емајлирање е многу стара и низ историјата се користела во изработката на [[накит]] и во [[Применета уметност|применетата уметност]]. Во текот на 19 век почнува да се користи за индустриски цели, пред сѐ за производство на садови. == Историја == [[Податотека:Medallion_St_Demetrios_Louvre_OA6457.jpg|десно|мини| Свети Димитрија, емајл клоазон, Византија, околу 1100 г. Лувр]] [[Податотека:Becket_casket.jpg|мини| Реликвијарот на [[Томас Бекет]], емајл шамплев, околу 1180-1190 година, Лимож]] [[Податотека:RV_Liebfrauenkirche_Triptychon.jpg|десно|мини| Распетие, насликан емајл, работилница Монваерни, Лимож помеѓу 1460 и 1500 година.]] [[Стар Египет|Старите Египќани]] нанесувале емајл на предмети направени од [[камен]] и [[керамика]], а понекогаш и накит, но многу поретко од другите антички култури на Блискиот Исток. [[Стара Грција|Старите Грци]], [[Келти]]те, [[Руси]]те и [[Кинези]]те исто така практикувале емајлирање на метал. Уште во [[Стар Рим|римско време]], емајлот почнал да се нанесува на стаклото, а има докази за оваа практика веќе во доцната република и раниот царски период, првенствено во Левант, во Египет, денешна [[Англија]] и на [[Црното Море]]. Емајл во прав може да се произведе на 2 начини, со мелење обоено стакло или со мешање безбоен стаклен прав со разни бои како метални оксиди. Моделите се прават со слободна рака или контурите изгребани во стаклото се полни со боја. Самата техника најверојатно потекнува од обработката на метал. Обоените садови потоа се загреваат до температурата неопходна за да се стопи нанесениот стаклен прав, имајќи предвид дека точката на топење на стаклото на самиот сад мора да биде повисока од точката на топење на стаклото што се користи за изработка на емајлот. Се верува дека ова производство го достигнало својот врв во периодот на Клаудијан, и дека техниката се практикувала околу 300 години. Археолошките докази за споменатите се сведуваат на околу четириесет садови или нивни фрагменти. Најважното раздобје во историјата на емајлот е [[среден век|средниот век]], кога техниката се користела во доцната римска и византиска уметност, особено техниката на клоазон, која првично била користена како имитација на скапоцени камења. Споменатата техника понатаму била прифатена и раширена од т.н. варварски народи. Во [[Византија]], техниката се користела и за сликовни прикази, која била прифатена и копирана и во Западна Европа. Техниката шамплев, која, за разлика од горенаведената, е многу поедноставна, била широко распространета во раздобјето на романиката. Во готската уметност, најдобрите дела биле изведени во техниките „ан ронд бос“ (En Ronde Bosse) и „бас тај“ (Basse Taille), но паралелно продолжува масовното производство на поевтини дела во техниката шамплев. Преку Византија, или можеби од исламскиот свет, односно [[Индија]], техниката на емајлирање пристигнала во Кина некаде околу 13 или 14 век, а првото познато писмено спомнување во 1388 година ја нарекува муслиманска техника. Оттогаш емајлирањето е широко практикувано во Кина и ја задржало својата популарност до денес. Од [[Кина]], техниката се проширила во [[Јапонија]], каде што се произведуваат многу квалитетни дела од средината на 19 век. Во поновата историја, блескавите бои на емајлот ја направиле омилена техника на дизајнерите на накит и предмети како што се јајцата на [[Петар Карл Фаберже]], емајлирани кутии од Батерс, Англија, а техниката ја користеле и уметници како Џорџ Стабс и други сликари на минијатурни портрети. Емајлирањето била омилена техника на златарите на [[ар нуво]], да ги споменеме само [[Рене Лалик]] и [[Жорж Фуке]]. За време на стилот на „ар деко“ (1920 - 1935), емајлот од [[Лимож]] доживеал ренесанса, од кои најважни автори беа Камиј Фор и Жан Гулден. Значајно е влијанието на [[кубизам|кубизмот]], раната апстракција и кинеската уметност врз делата од овој период. Авторското емајлирање заживеало по [[Втората светска војна]], пред сѐ во [[САД]], но и во [[Европа]]. Отприлика во тоа време, емајлирањето се појавило како хоби, а емајлите, како и малите електрични печки за емајлирање, дефинитивно станале релативно широко достапни. Денес, современото уметничко емајлирање се промовира преку биенални изложби, од кои најзначајни се оние во Вилнус и Санкт Петербург, како и биеналните изложби на американските и јапонските емајлирски здруженија и меѓународното биенале: L'Art de l'Email во Лимож.<ref>{{наведено списание|url=http://enamel-cloisonne-biennales.enamel.tel/ |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409182953/http://enamel-cloisonne-biennales.enamel.tel/ |archive-date=9. travnja 2016. |access-date=14. srpnja 2016.}}</ref> ==Особини== По печењето, емајлот може да биде проѕирен или непроѕирен, а може да се нанесува на повеќето метали. Денешното индустриско производство најмногу користи челик како подлога, но покрај челик, може да се нанесе и на злато, платина, сребро, бакар и неговите легури, алуминиум, титан, не’рѓосувачки челик и леано железо.<ref>http://www.ganoksin.com/borisat/nenam/gom-metals_for_enameling.htm Пристапено 7.07.2016.</ref> Емајлот има многу исклучителни особини, тој е мазен, тврд, хемиски отпорен, издржлив, отпорен на абење (тврдост по Мосова скала 5-6), не избледува, лесно се чисти и не е запалив. Составот на емајлот е стакло, а не боја, па затоа не ја губи својата боја поради ултравиолетовото зрачење. Неговите недостатоци се лесното напукнување при виткање, но со модерниот емајл оваа одлика е минимизирана поради добро контролираната дебелина на нанесениот слој и топлинското ширење добро прилагодена на металот што се користи за носач. Неговата трајност е добро искористена во бројни примери: билборди од почетокот на 20 век, внатрешни ѕидови на печки, садови за готвење, надворешни ѕидови на кујнски апарати, леани емајлирани кади, силоси за рурални фарми и делови од реактори во хемиски и фармацевтските индустрии. Се градат и комерцијални објекти како бензински станици, автобуски постојки, па дури и станбени згради со ѕидови, тавани и носечки елементи од емајлиран челик. Една од најраспространетите апликации на емајлот е производството на висококвалитетни училишни табли, каде отпорноста на хемиски и физички влијанија ја осигурува таблата од појавата на неизбришливи траги, за разлика од поевтините полимерни плочи. Бидејќи стандардниот челик за емајлирање останува магнетен дури и по емајлирањето, може да се користи и за магнетни плочи. Во последните 10 години развиени се хибридни емајлирани премази и нелепливи премази, сол-гел функционални завршни облоги за емајл и емајли со метален изглед, како и нови технологии кои лесно се чистат. Клучната состојка на емајлот е вид стакло наречено фрит - во суштина [[боросиликат]]но стакло со топлинско ширење и температура на топење погодна за обложување на челик. Суровините се топат заедно на 1140-1450&nbsp;°C, а течното стакло се излева во садови со вода. Добиената маса е многу кршлива и лесно може да се сомеле во фин прав. Бојата на емајлот се добива со додавање на различни минерали, најчесто метални оксиди на [[кобалт]], [[бакар]], [[калај]], [[манган]], [[сребро]], [[антимон]], [[хром]], [[празеодиум]], [[неодиум]] и [[железо]]. Овој претпоследниот може да создаде нијанси од чиста виолетова, преку црвено вино до топло сиво. Според степенот на бојата на емајлираната стаклена маса, можеме да ја поделиме на проѕирна, непроѕирна и опалесцентна - односно млечно облачно. Кај емајлот, со мешање на 2 бои, не добиваме нова боја на ист начин како на пример кај маслените бои, туку се создава мешавина од ситно обоени ситни зрнца со различни бои, во овој случај окото лесно се залажува со мелење на боите во најфини прав. Постојат 3 основни видови фрит. Првиот, основен слој содржи споени метални оксиди како што се [[кобалт]], [[никел]], [[бакар]], [[манган]] и [[железо]]. Овие оксиди поттикнуваат соединување на топењето со челикот на подлогата. Вториот тип вклучува проѕирни и полуматни растопувања кои содржат мала количина на оксид за да се добие обоено стакло. Конечно, третиот тип содржи [[титан]]иумово бело, а по печењето поради содржината на титан диоксид се формира проѕирно бело стакло. == Уметнички техники на емајлирање == [[Податотека:Reymond_Seven_Sorrows_of_Mary.jpg|мини|Пјер Рејмон, Марија од седумте таги, 1541 година, Национален музеј, Варшава]] [[Податотека:Lindenstraße_alt.JPG|мини|Стара германска улична табла]] Во уметничкото емајлирање и денес за имињата на поединечните техники се користат претежно француските назив. * Бас тај - проѕирен емајл се нанесува преку плиток релјеф. * Шамплев емајл - вдлабнатите полиња се полни со емајл. * Клоазонски емајл - наместо вдлабнати полиња, овде се користат полиња омеѓени со жица. * [[Гризај]] - во суштина една од техниките за насликан емајл. Се слика со бела боја на црн емајл. Варијанта на оваа техника е техниката en Camaïeu каде наместо на црн или темносин емајл се нанесува бела боја на проѕирен емајл. * Лимож - повеќе ознаки за потеклото на предметите, овој француски град со векови бил еден од најважните производствени центри. Но во начело значи и насликан емајл. * Обоен емајл - бојадисувањето се врши со користење на најфин мелен емајл (маслото од лаванда се користело како традиционален медиум, денес може да се најде и бои со врзивно средство растворливо во вода). * Plique-a-jour - во оваа техника, емајлот нема метална основа, но металот се користи само како рамка и наликува на [[витраж]]. * En Ronde Bosse - емајлирање на тридимензионални предмети, најчесто накит. * Емајл en résille sur verre - ретко користена француска техника, емајлот се нанесува на фолија која потоа се залепува за стаклото. * Работа со шаблон - емајлот се посипува на предметот преку изрежани обрасци. * Sgraffitto - емајлиран прав со различна боја се нанесува на нанесениот емајл и на него се црта со метален или дрвен шилец. * Контра емајл - во суштина, тоа не е посебна техника, туку емајл нанесен на задниот дел од предметот, со цел да се намали внатрешната напнатост помеѓу стаклениот слој и металниот носач. Во современото уметничко емајлирање, пак, сите овие техники често се користат заедно, а на емајлот се нанесува и стакло, емајлот се нанесува преку златна или сребрена фолија, како и во керамиката може да се користи таканаречено редуктивно печење, подготвено, може да се користат и изработени налепници (познати од крајот на 18 век), врз подлогата се истура емајл, а често се интервенира и на емајлот стопен во печката, наместо сликање, се користеле фотографски техники и [[ситопечат]]. . . == Основни бои во уметничкото емајлирање == Овде се наведени само чисти бои, бројот на комбинации добиени со нивно мешање е голем. Сите овие бои се користат во облик на оксиди или соли на споменатите метали. {| class="wikitable" ! Обојувач ! Боја или бои што ги дава ! Прво спомнување ! Примена во емајлирање |- | Манган | Виолетова | ! |- | Железо | Кафеава, жолта, црвена, црна (помешана со кобалт, хром, бакар и манган) | ! |- | Кобалт | Сина ! ! |- | Бакар | Зелена, црвена, сина | ! |- | Злато | Црвено | ! |- | Сребрена | жолта | ! |- | Антимон | Жолта | ! |- | Хром | Зелена, жолта | 1797 година Вакелин ! 1845 година |- | Иридиум | Црна | 1804 година ! во 1847 година |- | Селен | Розова, жолта (во емајл без олово) | 1817 година ! 1899 година |- | Кадмиум | Во комбинација со селен, розова и црвена | 1817 година ! |- | Уран | Жолта, портокалова, зелена | 1789 година ! во 1845 година |} == Пример за состав на емајл за накит == Врз оловна основа, денес се користат само варијанти без олово, барем во Европа. Кварц - 34-55 Борна киселина или боракс - 0-12,5 Сода - 3-8 Калиум карбонат - 1,5-11 Миниум - 25-40 Флуорит - 0-2,5 Криолит - 1-4 Калиум нитрат - 0-2 Арсен - 0-4 Обојувач (оксид на бакар, железо, кобалт, хром, манган) - 0,1-5,0 <ref>http://art-con.ru/node/4036 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003120308/http://art-con.ru/node/4036|date=3. listopada 2016.}} Pristupljeno 30.09.2016.</ref> == Индустриско производство == Индустриската примена на емајлот на железни и челични лимови започнала во [[Австрија]], [[Германија]] и [[Шведска]] околу 1836 година.<ref>Brepolj,E. Hudožestvenoe emalirovanie,,Lenjingrad 1986.,str.41</ref> Индустријализацијата на процесот влијаела и на зголемувањето на квалитетот на употребените суровини и на намалувањето на цените на емајлираните производи. == Галерија == <gallery> Податотека:Box holy oils Louvre OA6935.jpg|[[Реликвијар]] Податотека:PlacaDormicion MAN.JPG| Податотека:Silver, silver gilt and painted enamel beaker, Burgundian Netherlands, c. 1425-1450, The Cloisters.JPG| Податотека:British_Museum_-Dunstable_Swan_Jewel_-side_cropped_close.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Speel E., Dictionary of enamelling. History and techniques, London, Ashgate, 1998. * Brepohl, Erhardt; Werkstattbuch Emaillieren, Augsburg 1992. * Untracht, Oppi; Enameling on Metal, Philadelphia 1957. * Randau, Paul; Enamels and Enamelling, New York 1900. (može se besplatno preuzeti s adrese http://www.archive.org/details/enamelsandename00randgoog ) * Cunynghame, H. H.; European enamels, London 1906.(može se besplatno preuzeti sa stranice http://www.archive.org/details/europeanenamels00cuny) == Надворешни врски == {{рв|Enamel|Email}} * [https://web.archive.org/web/20111006175207/http://www.glass-on-metal.com/ Glass on Metal Magazine Online] * [http://www.emailkunst.de/ Германска страница посветена на емајл]{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.enamelarts.org/ The Enamel Arts Foundation] * [http://www.enamelfoundation.org/ Carpenter Enamel Art Foundation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200626081850/http://www.enamelfoundation.org/ |date=2020-06-26 }} [[Категорија:Материјали]] [[Категорија:Премази]] [[Категорија:Уметничко стакларство]] 8hij3qz5fbi2k7wcabtr2a69jpb6klj 0 1307883 5629738 4838079 2026-09-18T08:40:18Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Турцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629738 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Емајл]] [[Категорија:Турцизми]] jp3cup8j688sue4stib7ej2prkabbrm 0 1315356 5629787 5563922 2026-09-18T11:42:01Z Bjankuloski06 332 Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629787 wikitext text/x-wiki '''Џералд Рафаел Финци''' (14 јули 1901 – 27 септември 1956) бил британски композитор. Финци бил познат како хорски композитор кој пишувал и во други жанрови. Големите композиции на Финци ја вклучуваат [[кантата]]та „''Dies natalis"'' за соло глас и гудачки оркестар и неговите концерти за виолончело и кларинет. [[File:Gerald Finzi (5026640552).jpg|humb|right|250px]]Gerald Finzis Geburtshaus in St. John’s Wood, London. Die grüne Plakette links neben dem Eingang weist auf den Komponisten hin.]] == Животот == Џералд Финци бил роден во Лондон, како син на Џон Абрахам (Џек) Финци и Елиза Ема (Лизи) Леверсон. Финци станал еден од најкарактеристичнте англиски композитори на неговата генерација. И покрај тоа што бил [[Агностицизам|агностик]] со еврејско потекло, неколку од неговите хорски дела вклучуваат христијански текстови. Таткото на Финци бил успешен бродопродавач. Тој починал две недели пред осмиот роденден на неговиот син.<ref>McVeagh, p. 6</ref> Финци се школувал приватно. За време [[Прва светска војна|на Првата светска војна]], семејството се населило во Харогет, каде Финци почнал да учи музика во Христовата црква, под водство на Ернест Фарар од 1915 година.<ref name="McVeagh9">McVeagh, p. 9</ref> Фарар, поранешен ученик на [[Чарлс Вилерс Стенфорд|Стенфорд]], кој тогаш имал триесет години го опишал Финци како „многу срамежлив, но полн со поезија“.<ref name="McVeagh9" /> Смртта на Фарар на [[Западен фронт (Прва светска војна)|Западниот фронт]] длабоко го погодило. Во тоа време Финци претрпел и загуба на тројца негови браќа, што придонело за мрачниот поглед на животот. Утеха нашол во поезијата на Томас Трахерн, неговиот миленик [[Томас Харди]] и Кристина Росеит чии песни го внеле во музиката. Во поезијата на Харди, Трахерн и [[Вилијам Вордсворт]], Финци бил привлечен од повторливиот мотив на невиноста на детството расипана од возрасните. Од самиот почеток, поголемиот дел од неговата музика била со [[елегија]]лен тон. Финци одредено време бил и [[Вегетаријанство|вегетаријанец]], но се откажал од тоа затоа што сакал јајца, риба, а понекогаш сланина и пилешко.<ref>McVeagh, Diana. (2013). ''Gerald Finzi: His Life and Music''. Boydell Press. p. 74; {{ISBN|978-1843836025}}</ref> === 1918–33: Студии и рани композиции === По смртта на Фарар, Финци студирал приватно во Јорк Минстер кај оргуларот и хормастерот Едвард Баирстоу, строг учител во споредба со Фарар. Во 1922 година, по пет години студирање со Баирстоу, Финци се преселил во Пејнсвик во Глостершир, каде што започнал сериозно да компонира. Неговите први поставки на Харди, и оркестарското дело ''A Severn Rhapsody'', наскоро биле изведени во Лондон. Во 1925 година, по предлог на Адријан Булт, Финци тргнал на курс во [[контрапункт]] со РО Морис, а потоа се преселил во Лондон, каде што се спријателил со Хауард Фергусон и Едмунд Рубра.<ref>[[Michael Hurd (composer)|Michael Hurd]] and Howard Ferguson (ed). ''[https://boydellandbrewer.com/9780851158235/letters-of-gerald-finzi-and-howard-ferguson/ Letters of Gerald Finzi and Howard Ferguson] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230206131539/https://boydellandbrewer.com/9780851158235/letters-of-gerald-finzi-and-howard-ferguson/ |date=2023-02-06 }}'' (2001)</ref> Тој бил запознаен и со Густав Холст, Артур Блис и Ралф Вон Вилијамс. Вон Вилијамс му обезбедил наставно место (1930–1933) на Кралската академија за музика. === 1933–39: Музички развој === Финци никогаш не се чувствувал како дома во Лондон, и откако се оженил со уметницата Џојс Блек, со неа се доселил во Олдбурн, Вилтшир, каде што се посветил на компонирање и одгледување јаболка, спасувајќи голем број ретки англиски сорти на [[Јаболко|јаболка]] од изумирање. Тој, исто така, собрал голема библиотека од околу 3.000 тома англиска поезија, филозофија и литература, која сега се чува на Универзитетот во Ридинг, и збирка (околу 700 тома вклучувајќи книги, ракописи и печатени партитури) на англиска музика од 18 век, која сега се чува во Универзитетот во Сент Ендрјус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.st-andrews.ac.uk/specialcollections/Rarebooks/Namedspecialcollections/FinziCollection/|title=Finzi Collection|publisher=University of St Andrews|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212081050/http://www.st-andrews.ac.uk/specialcollections/Rarebooks/Namedspecialcollections/FinziCollection/|archive-date=12 December 2008|accessdate=3 May 2018}}</ref> Во текот на 1930-тите, Финци компонирал само неколку дела, но токму во нив, особено [[кантата]]та ''Dies natalis'' (1939) според текстови од Томас Трахерн, го развил неговиот стил. Тој, исто така, работел во име на поетот-композитор Ајвор Гарни, кој бил сместен во душевна болница. Финци и неговата сопруга ги каталогизирале и уредувале делата на Гарни за објавување. Тие, исто така, проучувале и објавувале англиска народна музика и музика од постари англиски композитори како Вилијам Бојс, Кејпел Бонд, Џон Гарт, Ричард Маџ, Џон Стенли и Чарлс Весли. Во 1939 година, Финци се преселил во Ашмансворт во [[Хемпшир]], основал аматерски [[Камерна музика|камерен оркестар]] во кој диригирал до неговата смрт, оживувајќи ја гудачката музика од 18 век, како и давајќи премиери на дела од неговите современици и прикажувајќи талентирани млади музичари како [[Џулијан Брим|Џулијан Брем]] и Кенет Лејтон. === 1939–56: Раст на угледот === Избувнувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] го одложила првота изведба на ''Dies natalis'' на фестивалот „Три хорови“, настан што можел да го организира Финци како главен композитор. Бил упатен да работи во Министерството за воен транспорт и во својот дом сместил германски и чешки бегалци. По војната, тој станал нешто попродуктивен од порано, напишал неколку хорски дела, како и Концертот за кларинет (1949), што бил можеби неговото најпопуларно дело. Дотогаш, делата на Финци биле често изведувани на фестивалот „Три хорови“ и на други места. Но, таа среќа не траела долго. Во 1951 година дознал дека боледувал од тогаш неизлечивата [[Хоџкинов лимфом]] и дека имал најмногу уште десет години живот. Неговите чувства по тоа откровение веројатно се рефлектирале во агонизираниот прв став на неговиот Концерт за виолончело (1955), последното големо дело на Финци. Меѓутоа, неговиот втор дел, првично наменет како музички портрет на неговата сопруга, бил посмирен. Во 1956 година, по екскурзија во близина на Глостер со Вон Вилијамс, Финци развил херпес зостер, веројатно како резултат на имунолошка супресија предизвикана од Хоџкиновата болест. Биографиите упатуваат на тоа дека последователно развил [[Овчи сипаници|варичела]], која преминала во „тешко воспаление на мозокот“. Тоа веројатно значело дека неговата херпес зостер се развила во дисеминиран херпес зостер, кој наликувал на сипаница и бил влошена од енцефалитис. Набргу починал на 55-годишна возраст, во амбулантата Редклиф, Оксфорд, а првата изведба на неговиот концерт за виолончело била дадена на радио претходната вечер. Неговата пепел била расфрлана на Меј Хил во близина на Глостер во 1973 година<ref>Diana M. McVeagh: ''Gerald Finzi: his life and music'' (Woodbridge, Suffolk: Boydell Press, 2005), p. 251.</ref>. == Дела == Делата на Финци вклучуват девет циклуси песни, шест од нив се на песните на Томас Харди. Првиот од нив, ''По Патека или Премин'' (1922), е за гласовно и гудачки квартет; другите, вклучително и ''Поттик на Младиот Маж'' и ''Земја и Воздух и Дожд'', за глас и пијано. Меѓу другите негови песни, најпознати се поставките на песните на Шекспир во циклусот ''„Да донесеме венци''“ (1942). Тој, исто така, напишал инцидентна музика на Шекспировиот ''Изгубениот Труд на Љубовта'' (1946). За глас и оркестар ги компонира гореспоменатите ''Dies natalis'' и пацифистичкиот ''Збогум на оружјето'' (1944). Хорската музика на Финци ги вклучува популарните химни ''Ло, целосната, последна жртва'' и ''Бог е горе'', како и песните без придружба, но тој исто така напишал хорски дела од поголеми размери, како што се ''За Света Сесилија'' (текст на Едмунд Блунден), ''Интимации на бесмртноста'' (Вилијам Вордсворт) и божиќната сцена ''In terra pax'' (Роберт Бриџис и Евангелието по Лука), сите од последните десет години од неговиот живот. Мал бил бројот на чисто инструменталните дела на Финци, тој трпел големи маки поради нив во почетокот на својата кариера. Го започнал она што се верува дека било наменето како концерт за пијано. Ова никогаш не било завршено, но по неговата смрт неговиот издавач дал имиња на две од поединечните движења и ги објавил како посебни дела „Еклог и Голема фантазија“ и „Токата“. Вторoто го покажувало восхитот на Финци кон Јохан Себастијан Бах, како и кон швајцарско-американскиот композитор Ернест Блох. Направил и концерт за виолина кој бил изведен во Лондон под диригентот Вон Вилијамс, но не бил задоволен и ги повлекол двете надворешни движења; преживеаното средно движење се нарекува Интроит. Така, овој концерт ја добил само втората изведба во 1999 година, а неговата прва снимка сега бил на Чандос. Концертот за кларинет на Финци и неговиот концерт за виолончело се веројатно неговите најпознати и најчесто изведувани инструментални дела, изведби од овие дела биле направени од кларинетистот Џон Денман и младиот Јо-Јо Ма. Од неколкуте камерни дела на Финци, на редовниот репертоар останале само ''петте багатели'' за кларинет и пијано, објавени во 1945 година. Прелудиумот и фугата за гудачко трио (1938) бил неговото единствено дело за гудачки камерен ансамбл. Напишано бил како почит на RO Morris и го споделува строгото и меланхолично расположение на музиката на неговиот учител.<ref>[http://www.musicweb-international.com/classrev/2021/May/Kings-alchemist-WHR067.htm 'British String Trios', reviewed at ''MusicWeb International'']</ref> Финци имал долгогодишно пријателство со композиторот Хауард Фергусон кој го советувал за неговите дела во текот на неговиот живот, помогнал и во уредувањето на неколку постхумни дела на Финци. == Наследство == Постариот син на Финци, Кристофер, станал диригент и експонент на музиката на неговиот татко. Помладиот син на Финци, Најџел, бил виолинист и соработувал со неговата мајка во промовирањето на музиката на неговиот татко. == Наводи == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [http://www.geraldfinzi.com/ Официјалната веб-страница на Џералд Финци], создадена за семејството на композиторот и ги вклучува најновите вести за концертите со делата на Финци. * [http://www.boosey.com/pages/cr/composer/composer_main.asp?composerid=2802 Страна Finzi] на веб-страницата на неговиот издавач Boosey & Hawkes, вклучувајќи комплетна листа на дела објавени од Boosey & Hawkes и дискографија. * [http://www.musicweb-international.com/finzi/index.htm Страна Финци] во MusicWeb International од Џон Франс. * [http://www.geraldfinzi.org/ The Finzi Trust], официјална веб-страница на Finzi Trust: слушајте ја музиката на Finzi и прочитајте за неговиот живот и дела, работата на Trust и Finzi Travel Scholarships. * [http://www.finzifriends.org.uk/ Пријатели на Финци] * https://www.theguardian.com/music/2011/jan/27/gerald-finzi-mark-padmore * {{IMSLP|id=Finzi, Gerald}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Финци, Џералд}} [[Категорија:Англиски Евреи]] [[Категорија:Композитори на класична музика од 20 век]] [[Категорија:Починати во 1956 година]] [[Категорија:Родени во 1901 година]] q9ntaw5j5ad4vd2756skiyz8of82skg 0 1318228 5629794 5232030 2026-09-18T11:42:20Z Bjankuloski06 332 Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629794 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Прецо|logo=Prezzo Logo.svg|type=[[Компанија во приватна сопственост|Приватна]]|foundation={{Датум на почеток и години|df=да|2000|11}}|location_city=[[Вудфорд Грин]], [[Голем Лондон]]|location_country=[[Обединетото Кралство]]|key_people=Карен Џонс ([[Извршен директор]])<ref name="company-house">{{cite web|title=PREZZO HOLDINGS LIMITED - Overview|url=https://beta.companieshouse.gov.uk/company/09278104|website=beta.companieshouse.gov.uk|access-date=11 октомври 2017|language=en}}</ref>|industry=[[Ресторан]]|products=|revenue={{increase}} [[Pound sterling|£]]59.6m GBP (FY 2011) <ref name=FinanceReport>{{cite web|last=Carlton|first=Michael|title=Financial Performance: 2011 Interim Report|url=http://www.prezzorestaurants.co.uk/prezzoplc/pdfs/interim_report_2011.pdf|publisher=Prezzo PLC|access-date=9 ноември 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514121727/http://www.prezzorestaurants.co.uk/prezzoplc/pdfs/interim_report_2011.pdf|archive-date=14 мај 2012|url-status=dead}}</ref>|operating_income=|net_income={{increase}} £7.3m GBP (FY 2011) <ref name=FinanceReport />|owner=|num_employees=|parent=[[Прецо Холдингс]]<br>([[Кејн Интернешнл]])|subsid=|homepage={{URL|http://www.prezzorestaurants.co.uk}}|footnotes=}} '''Прецо''' („цена“ на [[Италијански јазик|италијански]]) е синџир [[ресторан]]и во која се служи претежно [[Италијанска кујна|италијанска]] кујна во Обединетото Кралство и Ирска. Првиот ресторан бил отворен на улицата Њу Оксфорд, [[Лондон]] во ноември 2000 година. {{На|2019|1}}имало повеќе од 180 филијали низ целата земја, по многу затворања во 2018 година. Тој е дел од Прецо Холдингс. Синџирот моментално е во сопственост на Cain International.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/b4ed7bb2-b26e-4bf4-91fd-bb2cfc125b59|title=Italian restaurant chain Prezzo sold to real estate group Cain|date=2020-12-02|work=Financial Times|access-date=2022-11-20}}</ref> == Историја == [[Податотека:Cheam,_London_Borough_of_Sutton_Prezzo_restaurant.JPG|мини|Ресторан Прецо во селото Чем, Голем Лондон]] [[Податотека:Prezzo_Restaurant_-_Albert_Street_-_geograph.org.uk_-_1619202.jpg|мини|Ресторан Прецо во улицата Алберт, Харогет]] [[Податотека:Prezzo_-_geograph.org.uk_-_999111.jpg|мини|Ресторан Prezzo во Линколншир]] Првиот ресторан Прецо бил отворен во центарот на Лондон од страна на Џонатан Кеј, извршен директор на компанијата, во 2000 година.<ref name="TESCO">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tesco.com/clubcard/deals/product.aspx?R=1804|title=Prezzo, Prezzo token in Clubcard|publisher=Tesco PLC|accessdate=9 November 2011}}</ref> {{На|2019|1}}имало повеќе од 180 филијали во Обединетото Кралство. Прецо го отворил својот прв ресторан во Ирска во февруари 2016 година. Прецо вообичаено ги претвора старите згради со архитектонска вредност од нивните стари намени во Прецо ресторани;<ref name="PREZZO_STORY">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prezzorestaurants.co.uk/our-story|title=Prezzo Restaurants - Our Story|publisher=Prezzo PLC|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017220408/http://www.prezzorestaurants.co.uk/our-story|archive-date=17 October 2011|accessdate=9 November 2011}}</ref> примерите вклучуваат старо кино во Биконсфилд, Бакингемшир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bucksfreepress.co.uk/news/localnews/beaconsfield/9347925.Restaurant_plans_for_old_cinema_approved/|title=Restaurant plans for old cinema in Beaconsfield approved|publisher=Bucks Free Press}}</ref> Првиот сопственик на бизнисот Прецо бил Џонатан Кеј. Во 2008 година Џонатан ги ангажирал братучедите Адам Кеј и Семјуел Кај (синови на Филип Кеј) да се приклучат на одборот на директори на Прецо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caterersearch.com/Articles/19/12/2008/325419/Adam-and-Sam-Kaye-join-Prezzo-board.htm|title=Adam and Sam Kaye join Prezzo board|last=Druce|first=Chris|publisher=Caterer and Hotelkeeper|accessdate=29 November 2011}}{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Адам и Самуил ги основале Аск (ресторан) и Зизи. Прецо донирал 25 посто од добивката собрана од продажбата на нивната пица Тропикана на детската хуманитарна организација Борба за животот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fightforlife.org|title=Homepage - Fight For Life|work=Fight For Life|language=en-US|accessdate=6 March 2018}}</ref> Во 2011 година Алдо Зили дизајнирал четири пици кои биле додадени во менито на Прецо под името „ВИПици“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bighospitality.co.uk/People/Aldo-Zilli-creates-pizza-range-for-Prezzo|title=Aldo Zilli creates pizza range for Prezzo|publisher=BigHospitality.com|accessdate=9 November 2011|archive-date=2017-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831140110/http://www.bighospitality.co.uk/People/Aldo-Zilli-creates-pizza-range-for-Prezzo|url-status=dead}}</ref> Приватната компанија TPG го презела бизнисот Прецо во 2015 година кога Џонатан Кеј се префрлил на неизвршна улога. Во јуни 2015 година, Дирк Елер бил назначен за привремен извршен директор. Џон Хендри-Пикап му се придружил на Прецо како главен извршен директор во јули 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecaterer.com/articles/367139/prezzo-appoints-former-travelodge-boss-as-new-chief-executive|title=Prezzo appoints former Travelodge boss as new chief executive|date=31 May 2016|publisher=The Caterer|accessdate=3 March 2018}}</ref> Во февруари 2018 година, Прецо потврдил дека планира да затвори 100 од своите 300 ресторани и да обезбеди доброволен аранжман на компанијата како дел од планот за спасување на синџирот.<ref name="guardian-20180228">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/business/2018/feb/28/prezzo-restaurant-chain-to-close-a-third-of-its-uk-branches|title=Prezzo restaurant chain to close a third of its UK branches|last=Davies|first=Rob|date=28 February 2018|work=The Guardian|access-date=28 February 2018}}</ref> На 2 март 2018 година објавиле дека ќе затворат 94 филијали, вклучувајќи ги и сите 33 продажни места на Чимичанга.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-43259062|title=Prezzo to close 94 restaurants in rescue bid|date=2 March 2018|publisher=BBC News}}</ref> == Финансиска историја == Во февруари 2006 година, кога Прецо поседувал 73 ресторани, иницирал големо проширување на бизнисот со намалување на цената по акција. Ова успешно собрало 7,125 милиони фунти за финансирање на понатамошното проширување. Нето готовината на половина година изнесувала 9,4 милиони фунти. Во текот на првите шест месеци од 2006 година Прецо отворил 12 нови ресторани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caterersearch.com/Articles/21/02/2006/305327/Prezzo-raise-more-cash-to-fund-expansion.htm|title=Prezzo raise more cash to fund expansion|last=Druce|first=Chris|publisher=Caterer and Hotelkeeper|accessdate=1 December 2011}}{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во годината што завршила декември 2006 година, Прецо покажал раст од 45% во прометот на 54,2 милиони фунти, а добивката пред оданочување пораснала од 6,1 милиони фунти претходната година на 8,7 милиони фунти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caterersearch.com/Articles/28/01/2008/313057/Profits-soar-at-Prezzo.htm|title=Profits soar at Prezzo|last=Kühn|first=Kerstin|date=12 April 2007|publisher=Caterer and Hotelkeeper|accessdate=1 December 2011}}{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во април 2008 година, Прецо забележал раст на продажбата на 70,1 милиони фунти, а добивката пред оданочување се зголемила за 25% на 13,6 милиони фунти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caterersearch.com/Articles/09/04/2008/320160/Prezzo-restaurant-expansion-pays-off.htm|title=Prezzo restaurant expansion pays off|last=Walton|first=Christopher|publisher=Caterer and Hotelkeeper|accessdate=1 December 2011}}{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Синџирот продолжил да расте постојано, известувајќи за пораст на профитот од 17% до 7,3 милиони фунти (GBP) во септември 2011 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/pizza-chain-prezzo-reports-jump-in-profits-2350609.html?origin=internalSearch|title=Pizza chain Prezzo reports jump in profits|last=Whiterow|first=Philip|date=7 September 2011|access-date=15 November 2011|publisher=The Independent Newspaper|location=London}}</ref> Во 2011 година, компанијата продолжила да се проширува на нови локации на ресторани, наводно со цел за 10% да се зголеми бројот на ресторани во 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fleurets.com/on-market/article.asp?id=180|title=On Market From Fleurets|last=Negus|first=Richard|publisher=Fleurets|accessdate=15 November 2011|archive-date=2012-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425163528/http://www.fleurets.com/on-market/article.asp?id=180|url-status=dead}}</ref> Прецо моментално е под понуда на групата Кеин и менаџерскиот тим Прецо. Ова ги вознемирило некои инвеститори и сопственици, иако нема докази кои укажуваат на каква било манипулација со бизнисот. Сопствениците се надеваат дека наскоро наместо половина кирии ќе почнат да добиваат целосни кирии. Претстојат тешки времиња за овие деловни модели, но Групацијата Каин верува дека Прецо повторно ќе се издигне со соодветно управување: ова доведе до тоа некои коментатори да преиспитаат дали актуелниот менаџерски тим треба да остане на функцијата. == Наводи == <references group="" responsive="0"></references> == Надворешни врски == * [http://www.prezzorestaurants.co.uk/ Официјална веб-страница на Prezzo Restaurants] * [http://www.prezzorestaurants.co.uk/prezzoplc/ Официјална веб-страница на Prezzo PLC]{{Ризница-ред|Prezzo (restaurant)}}</img> [[Категорија:Економија на Англија]] rdrxp2kid1ch667nxe6f57bgj7pr7ec 0 1332056 5629626 5412457 2026-09-17T21:18:08Z ~2026-47009-47 136855 /* Слични танци */ 5629626 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Căluşari_Cristian,_Sibiu.jpg|мини| Танчерки облечени во стилот на калушари]] '''Калушари''' ({{Langx|ro|Călușari}}) се членови на братско [[тајно друштво]] кои практикуваат ритуален акробатски танц познат како калуш. Од три недели по [[Велигден]] до [[Духовден]], тие традиционално патуваат во сите нивни локални заедници каде што танцуваат, придружени од неколку виолини.{{Sfnp|Eliade|1975}} == Историја == Потеклото на калушари е непознато, иако првите пишани извори се од музичките нотации на Јоан Кајану од 17 век. Романскиот историчар на религијата [[Мирча Елијаде]] истакнал дека: „Иако положената заклетва е дадена во името на Бога, митско-ритуалното сценарио донесено од калушари нема ништо заедничко со [[христијанство]]то“ и дека, барем во 19 век, имало свештеничко противење кон групата, при што нејзините членови биле исклучени од причестувањето три години во некои региони.“{{Sfnp|Eliade|1975}} == Етимологија == Мирчеа Елијаде верувал дека терминот Калушари потекнува од романскиот збор за [[коњ]], „кал“, кој пак потекнива од латинскиот „caballus“.{{Sfnp|Eliade|1973}} Општо прифатената деривација на калуш е од старата латинска двојна форма со значење „танцова група“ и „тајно друштво“. Романскиот збор ''căluș'' значи и „мало парче дрво ставено во устата за да се спречи зборувањето“, а изведбата од овој збор се поврзува преку присуството на немиот лик во некои групи и ритуалната тишина што порано ја почитувала целата група. Други го гледаат калуш како деминутив од романскиот збор кал, односно коњ, кој е пак изведен од [[Латински јазик|латинскиот]] „caballus“, и укажуваат на митските асоцијации на коњот со плодноста и војната, како и имитацијата на коњите пронајдени во одредени танци на калушарите, иако овие танци моментално не играат главна улога во ритуалот. Друга теорија е дека произлегува од латинското „Coli-Salii“, односно римските свештеници посветени на обожавањето на богот [[Марс (митологија)|Марс]].{{Sfnp|Kligman|1977}} == Опис == [[Податотека:Doi_călușari_ca_20140112_015.jpg|мини| Двајца Калушари, фотографирани околу 1930–1940 г.]] Традиционално, групата калушари е тајно здружение само за мажи, поврзано со пролетен обред, кој веројатно е остаток од племенските воини општества. Водачот на групата (обично постар маж) регрутира голем број соработници, секогаш млади неоженети мажи избрани поради физичката способност. Членовите на групата полагаат заклетва за тајност, при што учествуваат во обредот на иницијација и ги подучуваат формите на танцот. Групите на калушари шетаат низ земјата во пролет, посетувајќи села и учествувајќи во викенд-игрите. === Танц === Калуш е машко групно танцување, иако постојат записи за традиции од регионот Олтенија во кои имало 1–2 млади девојки. Групата би избрала „невеста“ од секое село низ кое поминувала, врз основа на нејзините танцувачки вештини. „Невестата“ била обврзана да учествува во ритуалниот танц три години по ред.  Танчерите носат бели панталони и бели туники, со светли ленти кои висат од нивните капи. Ѕвоната се прикачени на нивните глуждови, а танците вклучуваат употреба на раскошни стапчиња кои се држат исправено додека танцуваат, или покажувајќи кон земјата како [[реквизит]]. Самиот танц е многу акробатски, нагласувајќи го продолжувањето и скоковите во височина.  Калушарите вклучуваат „будала“, позната како „небун“, или „лудо“. Танцот ги вклучува следните елементи: * Почетното одење, или основен чекор, претставува движење во круг спротивно од стрелките на часовникот. * Покомплексни фигури се изведуваат помеѓу чекорите. * Фигурите се формираат од комбинации на елементи, често ја имаат структурата - почеток-средина-крај. === Поврзаноста со самовили === Според романскиот историчар [[Мирча Елијаде]], калушарите биле познати по „својата способност да создаваат впечаток на летање во воздух“.{{Sfnp|Eliade|1975}} Тој верувал дека тоа го претставува и галопирањето на коњот и танцот на самовилите. Покровител на групата била „Кралицата на самовилите“, која била позната и како Иродијада и Арада, а Елијаде ја поврзувал и со фолклорната личност [[Дијана]].{{Sfnp|Eliade|1975}} Се верувало дека калушарите можеле да ги излечат жртвите на самовилите.{{Sfnp|Eliade|1975}} === Воени елементи === Во својот танц, калушарите носеле палки и меч, како и знаме и дрвена коњска глава. Тие се заколнувале на знамето на групата дека ќе се однесуваат едни со други како браќа, ќе ги почитуваат обичаите на калушарите, и ќе останат чесни во следните девет дена.{{Sfnp|Eliade|1975}} По нивното враќање дома, знамето било оставано забодено во земја, при што еден член се качувал и извикувал „војна, драги, војна!“.{{Sfnp|Eliade|1975}} == Слични танци == Други машки групни танци кои потекнуваат од ритуални танци се наоѓаат на [[Карпати]]те и во [[Трансилванија]].{{Sfnp|Mellish|Green|2018}} Карпатските варијанти од [[Молдавија (регион)|Молдавија]] и од Марамуреш ги вклучуваат само најосновните карактеристики, додека танците од Трансилванија се многу покомплексни поради подоцнежното развивање.{{Sfnp|Mellish|Green|2018}} Англискиот танц Морис е исто така сличен во кореографијата, во значењето на ритуалниот танц со меч и во костимите. Тоа едноставно претставува заедничко европско оро, па оттука доаѓаат и неговите врски со вообичаените народни верувања како што се самовилите. == Поврзано == * [[Русалии]] == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Cite book|title=Căluș: Symbolic Transformation in Romanian Ritual|last=Kligman|first=Gail|publisher=Chicago University Press|year=1977|location=Chicago}} * {{Cite journal|last=Eliade|first=Mircea|author-link=Mircea Eliade|year=1973|title=Notes on the Călușari|journal=Journal of the Ancient Near Eastern Society of Columbia University|volume=5|issue=The Gaster Festschrift}} * {{Cite journal|last=Eliade|first=Mircea|author-link=Mircea Eliade|year=1975|title=Some Observations on European Witchcraft|url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_1975-02_14_3/page/149|journal=History of Religions|volume=14|issue=3|pages=149–172|doi=10.1086/462721|s2cid=161503454}} * {{Cite web|url=https://eliznik.org.uk/traditions-in-romania/traditional-dance/ceata-mens-group-dances/|title=Ceată de feciori – men's group dances|year=2018|editor-last=Mellish|editor-first=Liz|editor2-last=Green|editor2-first=Nick|publisher=Eliznik|orig-date=1 March 2018}} * {{Cite web|url=https://eliznik.org.uk/traditions-in-romania/traditional-dance/ceata-mens-group-dances/ritual-stick-dances/southern-romanian-calusari/|title=Lower Danubian Călușari|year=2020a|editor-last=Mellish|editor-first=Liz|editor2-last=Green|editor2-first=Nick|publisher=Eliznik|orig-date=23 July 2020}} == Надворешни врски == * [http://www.angelfire.com/folk/hora/ Историјата на светите танци] * [http://vancouvermm.weebly.com/uploads/2/5/0/3/25034121/calusari.pdf Ванкувер Морис, за танц со Канаѓанката Регина Калушари во 1997 година] * [http://www.folktrax-archive.org/menus/cassprogs/4404calusari.htm Романски калушари] * [http://www.unesco.org/culture/intangible-heritage/34eur_uk.htm УНЕСКО: Традицијата калуш] * [https://web.archive.org/web/20070927022121/http://www.dunav.org.il/dance_histories/romania_calusari.html Историја на танцот калушари] [[Категорија:Обредни танци]] [[Категорија:Романска култура]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] 6t8jzqjwwpsw42kruaat3dchn9x7xxt 0 1332288 5629558 5086116 2026-09-17T17:44:57Z Andre Engels 9 Пренасочување кон [[Јултаги]] 5629558 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Јултаги]] t1g579d114eqlk9nqkhdvpia2afp0da 2 1361645 5629522 5629279 2026-09-17T15:31:22Z Gurther 105215 5629522 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |81 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |91 |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |92 |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |93 |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |94 |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |95 |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |96 |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |97 |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |98 |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |99 |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |100 |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |101 |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |102 |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |103 |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |104 |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |105 |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |106 |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |107 |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |108 |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |109 |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |110 |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |111 |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |112 |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |113 |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |114 |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |115 |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |116 |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |117 |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |118 |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |119 |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |120 |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |121 |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |122 |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |123 |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |124 |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |125 |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |126 |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |127 |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |128 |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |129 |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |130 |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |131 |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |132 |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |133 |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |134 |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |135 |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |136 |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |137 |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |138 |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |139 |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |140 |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |141 |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |142 |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |143 |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |144 |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |145 |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |146 |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |147 |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |148 |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |149 |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |150 |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |151 |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |152 |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |153 |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |154 |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |155 |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |156 |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |157 |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |158 |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |159 |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |160 |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |161 |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |162 |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |163 |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |164 |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- |165 |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |166 |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |167 |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |168 |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |169 |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |170 |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |171 |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |172 |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |173 |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |174 |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |175 |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |176 |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |177 |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |178 |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |179 |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- |180 |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |181 |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |182 |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |183 |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |184 |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |185 |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |186 |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |187 |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |188 |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |189 |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |190 |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |191 |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- |192 |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |193 |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |194 |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |195 |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |196 |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |197 |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |198 |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |199 |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |200 |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |201 |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |202 |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |203 |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |204 |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |205 |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |206 |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |207 |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |208 |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |209 |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |210 |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |211 |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |212 |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |213 |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |214 |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |215 |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |216 |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |217 |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |218 |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |219 |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |220 |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |221 |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |222 |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |223 |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |224 |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |225 |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |226 |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |227 |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |228 |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |229 |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |230 |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |231 |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |232 |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |233 |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |234 |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |235 |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |236 |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |237 |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |238 |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |239 |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |240 |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |241 |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |242 |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |243 |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |244 |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |245 |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |246 |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |247 |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |248 |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |249 |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |250 |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |251 |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |252 |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |253 |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |254 |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |255 |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |256 |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |257 |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |258 |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |259 |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |260 |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |261 |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |262 |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |263 |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |264 |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |265 |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |266 |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |267 |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |268 |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |269 |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |270 |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} 93hvfxb5m6vmozbrhsw54oyqk202ujs 5629768 5629522 2026-09-18T11:07:10Z Gurther 105215 5629768 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |81 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |91 |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |92 |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |93 |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |94 |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |95 |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |96 |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |97 |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |98 |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |99 |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |100 |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |101 |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |102 |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |103 |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |104 |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |105 |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |106 |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |107 |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |108 |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |109 |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |110 |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |111 |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |112 |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |113 |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |114 |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |115 |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |116 |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |117 |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |118 |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |119 |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |120 |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |121 |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |122 |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |123 |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |124 |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |125 |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |126 |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |127 |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |128 |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |129 |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |130 |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |131 |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |132 |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |133 |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |134 |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |135 |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |136 |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |137 |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |138 |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |139 |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |140 |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |141 |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |142 |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |143 |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |144 |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |145 |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |146 |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |147 |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |148 |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |149 |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |150 |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |151 |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |152 |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |153 |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |154 |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |155 |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |156 |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |157 |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |158 |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |159 |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |160 |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |161 |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |162 |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |163 |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |164 |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- |165 |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |166 |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |167 |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |168 |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |169 |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |170 |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |171 |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |172 |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |173 |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |174 |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |175 |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |176 |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |177 |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |178 |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |179 |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- |180 |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |181 |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |182 |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |183 |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |184 |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |185 |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |186 |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |187 |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |188 |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |189 |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |190 |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |191 |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- |192 |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |193 |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |194 |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |195 |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |196 |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |197 |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |198 |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |199 |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |200 |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |201 |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |202 |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |203 |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |204 |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |205 |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |206 |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |207 |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |208 |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |209 |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |210 |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |211 |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |212 |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |213 |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |214 |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |215 |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |216 |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |217 |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |218 |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |219 |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |220 |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |221 |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |222 |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |223 |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |224 |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |225 |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |226 |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |227 |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |228 |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |229 |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |230 |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |231 |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |232 |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |233 |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |234 |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |235 |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |236 |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |237 |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |238 |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |239 |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |240 |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |241 |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |242 |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |243 |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |244 |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |245 |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |246 |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |247 |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |248 |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |249 |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |250 |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |251 |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |252 |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |253 |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |254 |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |255 |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |256 |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |257 |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |258 |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |259 |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |260 |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |261 |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |262 |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |263 |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |264 |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |265 |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |266 |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |267 |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |268 |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |269 |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |270 |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |271 |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |272 |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |273 |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |274 |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |275 |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |276 |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |277 |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |278 |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |279 |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |280 |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |281 |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |282 |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |283 |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |284 |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |285 |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |286 |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |287 |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |288 |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |289 |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |290 |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |291 |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |292 |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |293 |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |294 |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |295 |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |296 |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |297 |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |298 |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |299 |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |300 |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- | |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} oik2zbxvww2vkb3yw8sgffemnurfvca 5629771 5629768 2026-09-18T11:20:32Z Gurther 105215 5629771 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |81 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |91 |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |92 |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |93 |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |94 |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |95 |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |96 |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |97 |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |98 |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |99 |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |100 |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |101 |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |102 |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |103 |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |104 |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |105 |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |106 |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |107 |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |108 |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |109 |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |110 |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |111 |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |112 |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |113 |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |114 |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |115 |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |116 |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |117 |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |118 |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |119 |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |120 |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |121 |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |122 |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |123 |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |124 |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |125 |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |126 |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |127 |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |128 |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |129 |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |130 |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |131 |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |132 |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |133 |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |134 |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |135 |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |136 |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |137 |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |138 |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |139 |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |140 |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |141 |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |142 |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |143 |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |144 |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |145 |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |146 |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |147 |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |148 |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |149 |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |150 |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |151 |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |152 |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |153 |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |154 |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |155 |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |156 |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |157 |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |158 |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |159 |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |160 |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |161 |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |162 |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |163 |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |164 |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- |165 |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |166 |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |167 |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |168 |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |169 |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |170 |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |171 |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |172 |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |173 |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |174 |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |175 |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |176 |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |177 |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |178 |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |179 |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- |180 |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |181 |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |182 |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |183 |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |184 |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |185 |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |186 |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |187 |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |188 |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |189 |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |190 |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |191 |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- |192 |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |193 |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |194 |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |195 |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |196 |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |197 |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |198 |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |199 |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |200 |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |201 |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |202 |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |203 |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |204 |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |205 |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |206 |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |207 |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |208 |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |209 |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |210 |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |211 |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |212 |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |213 |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |214 |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |215 |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |216 |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |217 |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |218 |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |219 |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |220 |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |221 |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |222 |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |223 |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |224 |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |225 |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |226 |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |227 |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |228 |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |229 |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |230 |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |231 |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |232 |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |233 |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |234 |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |235 |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |236 |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |237 |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |238 |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |239 |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |240 |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |241 |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |242 |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |243 |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |244 |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |245 |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |246 |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |247 |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |248 |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |249 |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |250 |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |251 |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |252 |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |253 |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |254 |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |255 |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |256 |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |257 |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |258 |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |259 |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |260 |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |261 |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |262 |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |263 |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |264 |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |265 |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |266 |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |267 |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |268 |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |269 |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |270 |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |271 |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |272 |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |273 |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |274 |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |275 |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |276 |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |277 |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |278 |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |279 |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |280 |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |281 |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |282 |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |283 |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |284 |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |285 |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |286 |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |287 |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |288 |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |289 |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |290 |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |291 |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |292 |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |293 |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |294 |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |295 |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |296 |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |297 |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |298 |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |299 |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |300 |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |301 |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |302 |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |303 |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |304 |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |305 |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |306 |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |307 |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- |308 |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |309 |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |310 |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |311 |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |312 |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |313 |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |314 |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |315 |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |316 |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |317 |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |318 |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |319 |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |320 |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |321 |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |322 |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |323 |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |324 |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |325 |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |326 |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |327 |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |328 |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |329 |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |330 |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} 952hkrfjdw71ou14sogkcbn6222q33n 5629777 5629771 2026-09-18T11:39:01Z Gurther 105215 5629777 wikitext text/x-wiki Ова е список на борци, [[партизани]] и цивилни '''жртви кои загинале за време на [[Народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]'''. Голем дел од борците кои загинале при борбите се денес погребани во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. Во [[1985|1985 година]], историчарот [[Ѓорѓи Малковски]] објавил спомен книга за сите жртви под фашистичкиот терор. Списокот е организиран според азбучен ред од презимето. == Класификација == == Статистика == == Список == {| class="wikitable" |+Список на жртви за време на Народноослободителната борба во Велес и Велешко !№ !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Датум на смрт !Место на смрт !Дел од !Народност |- |1 |Ашим Алиов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1941]] |[[Словенија]] |[[Априлска војна]] |[[Албанци]] |- |2 |[[Ијас Абазов|Ијас Муслиов Абазов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |3 |Расим Јусуфов Абазов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1930]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |4 |Миона Џемаилова Абазова{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1884]] |[[Патишка Река|Патишка Река, Скопско]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |5 |[[Благој Абрашев|Благој Јорданов Абрашев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[7 јануари]] [[1912]] |[[Велес]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |6 |Игно Стојанов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1886]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |7 |Стоилко Атанасов Алексов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1923]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |8 |Дано Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |9 |Петре Костов Алексовски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |10 |Мегди Тефиков Алиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |11 |[[Јусуф Алипов|Јусуф Мемедов Алипов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1906]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |''н/п'' |''н/п'' |Цивилни жртви{{БелешкаОзнака|Неговата судбина е непозната, околу [[септември]] [[1941|1941 година]] исчезнал под мистериозни околности. Неговото тело никогаш не било откриено.}} |[[Македонски Турци|Турци]] |- |12 |Никола Јованов Алтиев{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |13 |Муртезан Усеинов Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1899]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |14 |Шукрија Алиев Амедов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[1922]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Бродско-посавска Жупанија|Врполе, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Албанци]] |- |15 |Ќазим Алиов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1891]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[јули]] [[1944]] |[[Криволак|Криволак, Неготинско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |16 |Демир Ќазимов Амзов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1907]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 август]] [[1944]] |[[Крупиште|Крупиште, Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |17 |Ванчо Јованов Анастасов{{Sfn|Малковски|1985|p=111}} |[[1917]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |18 |[[Ристо Анастасов|Ристо Ѓорѓиев Анастасов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[19 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 јануари]] [[1945]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |19 |Глигор Коцев Ангелов{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[30 ноември]] [[1923]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[24 септември]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- |20 |Јордан Трпев Ангеловски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |21 |Благој Ванчов Андов{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Срем|Срем, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |22 |[[Петар Андов|Петар Серафимов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} |[[1927]] |[[Велес]] |[[17 март]] [[1945]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- |23 |[[Стојан Андов (војник)|Стојан Игнов Андов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |24 |Ката Димкова Андова{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1900]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |25 |Илија Темелков Андовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[29 јули]] [[1924]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |26 |[[Андреја Андреев|Андреја Тодоров Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |27 |[[Трајче Петкановски|Трајче Лазов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21}} |[[7 октомври]] [[1919]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[6 август]] [[1943]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |28 |[[Трајко Андреев|Трајче Јованов Андреев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[7 мај]] [[1925]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |29 |Милорад Илиев Антев{{Sfn|Малковски|1985|p=77}} |[[28 јуни]] [[1923]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |30 |Александар Манасиев Антевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1923]] |''н/п'' |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |31 |[[Васил Антевски - Дрен|Васил Стефанов Антевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[28 октомври]] [[1904]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[28 август]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Прв скопски партизански одред|Скопски партизански одред]] |[[Македонец|Македонци]] |- |32 |Ристо Стојанов Анчев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |33 |[[Часлав Аранѓеловиќ|Коста Часлав Аранѓеловиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=77-78}} |[[13 ноември]] [[1923]] |[[Скопско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |''н/п'' |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |34 |Божидар Тодоров Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[10 февруари]] [[1924]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[14 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |35 |Драган Јорданов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[10 август]] [[1921]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Урошевац|Урошевац, Србија]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |36 |Петар Димов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=95}} |[[17 мај]] [[1924]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |37 |Стеван Миланов Арсов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1912]] |[[Кумарино|Кумарино, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |38 |[[Цветан Арсов|Цветан Соколов Арсов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[20 март]] [[1922]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |''н/п'' |[[Бригада „Гоце Делчев“|Македонска бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |39 |Радислав Илиев Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=54}} |[[15 август]] [[1924]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[6 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |40 |Мите Стефанов Арсовски{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[5 јули]] [[1926]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |41 |Јонуз Муртезанов Асанов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1919]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Ниш|Ниш, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |42 |Ќазим Шаќиров Асановски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |43 |Димко Ѓорѓиев Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[1921]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |44 |Лазар Игнов Атанасов{{Sfn|Малковски|1985|p=55}} |[[4 март]] [[1923]] |[[Лугунци|Лугунци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |45 |Тодор Бабуновски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |46 |Андреја Панов Басаров{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |47 |[[Јован Басаровски|Јован Андреев Басаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=21-22}} |[[15 август]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |48 |Борче Перов Бешировски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1921]] |[[Дабниште|Дабниште, Кавадаречко]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |49 |Асан Јанузов Билев{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[1921]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |50 |[[Стефан Бобев|Стефан Миланов Бобев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=112}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |51 |Љубомир Николов Богданов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[14 септември]] [[1938]] |[[Велес]] |[[5 април]] [[1945]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |52 |Љубица С. Богеска{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Кичево]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |53 |Мица Панова Богоева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1916]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |54 |Ванчо Анев Божинов{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} |[[1874]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[септември]] [[1944]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |55 |[[Боро Божиновски – Прцан|Боро Величков Божиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=22}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бањане|Бањане, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |56 |Бошко Босанац{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |57 |Петре Илиев Босилков{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |58 |[[Боте Боцевски|Боте Борев Боцевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[3 април]] [[1943]] |[[Катланово|Катланово, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |59 |Лазар Панов Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=55-56}} |[[10 април]] [[1924]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[14 јануари]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |60 |Петре Димев Бошков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1877]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |61 |[[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Јорданов Бошковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=23-24}} |[[12 јуни]] [[1918]] |[[Голем Радобил|Голем Радобил, Прилепско]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |62 |Божин Коцев Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=24-25}} |[[10 јули]] [[1921]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[11 ноември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |63 |Ристе Тодоров Брзаков{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[21 март]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |64 |Љубенка Тодорова Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[22 јануари]] [[1939]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |65 |Рајна Илиева Брзакова{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |66 |Трпе Србин Броштички{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Дебарско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |67 |Димче Бурев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1890]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |68 |Панзо Стојанов Бурчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1878]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |69 |[[Стојан Бурчевски|Стојан Јорданов Бурчевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=25}} |[[20 април]] [[1920]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |70 |Јованче Стоилков Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |71 |Најдо Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[17 декември]] [[1925]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |72 |Павле Стојанов Васев{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 јули]] [[1942]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |73 |Велика Стојанова Васева{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[2 април]] [[1939]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |74 |Борка Јорданов Василески{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |75 |[[Сато Вејселов|Сато Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=78}} |[[1920]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |76 |Расим Алиов Вејселов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[мај]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |77 |[[Риза Вејселов|Риза Алиов Вејселов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} |[[1922]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |78 |Милан Стојанов Велјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[2 февруари]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |79 |Нове Најдов Велјовски{{Sfn|Малковски|1985|p=96}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |80 |Никола Велков{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Никодин|Никодин, Прилепско]] |[[12 декември]] [[1942]] |[[Мукос|Мукос Планина]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |81 |Коле Илиев Гајдов{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[26 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |82 |[[Невена Георгиева-Дуња|Невена Николова Георгиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=26}} |[[25 јули]] [[1925]] |[[Скопје]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |83 |[[Арсо Гиноски|Арсе Кочов Гиновски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |84 |Крсте Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Гостивар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |85 |Милан Јованов Гиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[21 октомври]] [[1900]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |86 |Панче Трајков Гочев{{Sfn|Малковски|1985|p=78-79}} |[[1921]] |[[Карабуниште|Карабуниште, Велешко]] |[[10 ноември]] [[1944]] |[[ЖС „Пчиња“]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |87 |Сутка Ѓошева Грацковалиева{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[6 декември]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |88 |Доне Савев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[1945]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |89 |Душан Панзов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=113}} |[[1912]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[13 јули]] [[1943]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |90 |Коце Настев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1899]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |91 |Милан Блажев Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Скопје]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |92 |Перо Настов Грков{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1883]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |93 |Мирослав Перов Грковски{{Sfn|Малковски|1985|p=26-27}} |[[15 април]] [[1922]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |94 |[[Благој Давков|Благоја Ангелов Давков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27}} |[[21 јануари]] [[1921]] |[[Скопје]] |[[21 јануари]] [[1943]] |[[Скопје]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |95 |[[Никола Давчев|Никола Петров Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[19 април]] [[1922]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |96 |[[Славко Давчев|Славко Томов Давчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=27-28}} |[[23 јануари]] [[1921]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[20 јануари]] [[1943]] |[[Клиново|Клиново, Кавадаречко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |97 |Јордан Трајков Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=96-97}} |[[3 јануари]] [[1926]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |98 |Трајко Миов Дамјанов{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[24 април]] [[1923]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[15 април]] [[1945]] |[[Ѓаково|Ѓаково, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |99 |[[Борис Дамјаноски|Борис Билбилов Дамјаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1914]] |[[Карбуница|Карбуница, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |100 |Петре Страшев Дебарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[5 февруари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |101 |Славко Ончев Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[31 јануари]] [[1914]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |102 |Тодор Јованов Делов{{Sfn|Малковски|1985|p=80}} |[[14 февруари]] [[1925]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |103 |Александар Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1888]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |104 |Живка Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1902]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |105 |Миле Александров Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[1925]] |[[Алексинац|Алексинац, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |106 |Мирјана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=135}} |[[28 декември]] [[1927]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |107 |Светлана Александрова Дениќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[21 јануари]] [[1932]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |108 |Сута Јорданова Демниева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |109 |Душан Тодоров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[19 април]] [[1914]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |110 |[[Миле Димитриев|Миле Дамев Димитриев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[8 февруари]] [[1926]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[18 април]] [[1944]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |111 |Тоде Спиров Димитриев{{Sfn|Малковски|1985|p=114}} |[[1904]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |112 |Драгољуб С. Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1927]] |[[Куманово]] |[[4 септември]] [[1944]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |113 |Димитрија Димитриевски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |114 |Предраг Димитријевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=97}} |[[1910]] |[[Србија]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1945]] |[[Лозница (град во Србија)|Лозница, Србија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |115 |Драгаш Петков Димковски{{Sfn|Малковски|1985|p=153}} |[[1919]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |''н/п'' |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |116 |Ѓоше Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |117 |[[Ѓошо Димов|Ѓошо Габров Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[23 мај]] [[1920]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Папрадиште (Кичевско)|Папрадиште, Кичевско]] |[[Четириесет и прва македонска дивизија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |118 |Илија Јорданов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |119 |[[Костадин Димов|Костадин Танев Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[21 мај]] [[1920]] |[[Велес]] |[[18 јули]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |120 |Крсте Николов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[2 септември]] [[1920]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |121 |Крсте Трајков Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=81}} |[[1915]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |122 |[[Никола Димов|Никола Панов Димов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[26 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |123 |Петре Дончев Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=115}} |[[9 февруари]] [[1914]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |124 |Стефан Димов Димов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1904]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |125 |Мара Димовска{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |126 |Димко Филипов Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |127 |Димо Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |128 |[[Петре Димовски (партизан)|Петре Миланов Димовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=56}} |[[1 февруари]] [[1920]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |129 |Стефан Ставрев Димовски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1920]] |[[Горно Село|Горно Село, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |130 |Александар Савов Додевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Канарево|Канарево, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |131 |Атанас Панов Домазетов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1880]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- |132 |Дано Атанасов Донев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[3 јануари]] [[1921]] |[[Барово (Демиркаписко)|Барово, Демиркаписко]] |[[6 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |133 |Глигор Методиев Досев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Кавадарци]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |134 |Никола Андреев Дрнков{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[8 декември]] [[1944]] |[[Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |135 |Илија Ставрев Дудановски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |136 |[[Андо Ѓорѓиев|Андо Трајков Ѓорѓиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[1920]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |137 |Димитрија Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[20 февруари]] [[1921]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[12 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |138 |Димче Петров Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=57}} |[[25 јули]] [[1920]] |[[Еловец|Еловец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |139 |Ѓорѓи Славков Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=98}} |[[27 август]] [[1921]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Бихаќ|Бихаќ, Босна и Херцеговина]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |140 |Перо Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1923]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |141 |Тане Ристов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1908]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |142 |Темелко Ризов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |''н/п'' |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |143 |Тодор Игнов Ѓорѓиев{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1866]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |144 |[[Маца Овчарова|Марија Ангелова Ѓорѓиева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Сливник|Сливник, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[’Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |145 |[[Благој Ѓорев|Благој Димев Ѓорев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} |[[8 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1942]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |146 |Благојка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[8 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |147 |Љупка Петрова Ѓорчева{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[26 февруари]] [[1938]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |148 |Илија Стојчев Ѓошев{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[15 јули]] [[1921]] |[[Уланци|Уланци, Велешко]] |[[12 мај]] [[1945]] |[[Горњи Лакош|Горњи Лакош, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |149 |[[Јован Ѓошев|Јован Димов Ѓошев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=57-58}} |[[1916]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |150 |Радица Ѓурѓевиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1902]] |[[Рашки Управен Округ|Обрва, Србија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |151 |Емин Ќазимов Ебишов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1918]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |152 |[[Славе Евтов|Славе Игнов Евтов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1 април]] [[1914]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |153 |Стојан Ристов Евтов{{Sfn|Малковски|1985|p=99}} |[[21 август]] [[1925]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Вуковар|Вуковар, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |154 |Шукри Фазлиов Елмазов{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1900]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |155 |Јован Димов Есмеров{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |156 |Стефан Иванов Заборчанев{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[15 март]] [[1925]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |157 |Борис Атанасов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[1915]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |158 |Киро Тодоров Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[20 мај]] [[1925]] |[[Велес]] |[[26 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |159 |[[Милан Зафиров|Милан Панов Зафиров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} |[[1918]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |160 |Петре Трајков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[1917]] |[[Кочани]] |[[18 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |161 |Стојан Темелков Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=82}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |162 |Тоде Панов Зафиров{{Sfn|Малковски|1985|p=59}} |[[18 јануари]] [[1916]] |[[Ново Село (Општина Чашка)|Ново Село, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |163 |[[Љубе Здравковски|Љубомир Спасев Здравков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=29-30}} |[[1915]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1943]] |[[Бинач|Бинач, Србија]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |164 |Илија Јанушев Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=82-83}} |[[1923]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |[[13 ноември]] [[1944]] |[[Скопје]] |[[Ослободување на Скопје]] |[[Македонец|Македонци]] |- |165 |Мирче Стојанов Здравковски{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1890]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |166 |Бошко Јорданов Златанов{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} |[[27 декември]] [[1916]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Растеш|Растеш, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |167 |Али Ќазимов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |168 |Малик Есадов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[1922]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |169 |Усеин Аџиев Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1914]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |{{Околу}} [[1941]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |170 |Фазлија Мемедов Ибраимов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1884]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1942]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |171 |[[Анифе Кадриова|Анифа Нафија Ибраимова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=116}} |[[1870]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |172 |Ленче Рајкова Иванова{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1924]] |[[Штипско]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |173 |[[Родна Ивева|Благородна Лозова Ивева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |174 |Никола Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[16 мај]] [[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Гостивар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |175 |Тодор Андреев Игнатов{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[2 февруари]] [[1923]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[5 декември]] [[1944]] |[[Дебар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |176 |[[Борис Игнов|Борис Орданов Игнов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |''н/п'' |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |177 |Ивче Јованов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=147}} |[[1913]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Калиманци|Калиманци, Пијанец]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |178 |Ристо Димитров Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Струмица]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |179 |[[Стојан Илиоски|Стојан Јакимов Илиоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1927]] |[[Србјани|Србјани, Кичевско]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведен како жртва во [[Февруарскиот поход|Февруарски поход]].}} |[[Македонец|Македонци]] |- |180 |Димко Јорданов Ингилизов{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |181 |Сава Димкова Ингилизова{{Sfn|Малковски|1985|p=136}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |182 |Благој Стојанов Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[29 март]] [[1924]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |183 |Борис Петров Инов{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[5 февруари]] [[1918]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Гургурница|Гургурница, Тетовско]] |[[Битка кај Гургурница]] |[[Македонец|Македонци]] |- |184 |Славејко Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1881]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |185 |Тодор Андов Илиев{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} |[[12 ноември]] [[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |186 |Драган Костов Илиевски{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[13 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Берак, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |187 |Трајче Ѓорѓиев Илков{{Sfn|Малковски|1985|p=100}} |[[1921]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |188 |Сакип Муртезанов Имеров{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[16 април]] [[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[21 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |189 |[[Шаип Имеров|Шаип Алиов Имеров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[13 февруари]] [[1921]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |190 |Деар Џемаилов Исаков{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1875]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |191 |[[Видан Јанаќиевски|Видан Тодоров Јанаќиевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[23 ноември]] [[1922]] |[[Горно Српци|Горно Српци, Битолско]] |[[8 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- |192 |Борис Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1908]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |193 |Веле Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[14 септември]] [[1900]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |194 |Тоде Петрушев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[26 мај]] [[1902]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |195 |[[Тодор Јанев|Тодор Ристов Јанев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=30-31}} |[[1912]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |196 |Ризо Велев Јанев{{Sfn|Малковски|1985|p=117}} |[[1912]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[16 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |197 |Коцка Ристова Јанева{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1922]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |198 |Душан Стефанов Јаневски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |199 |Алексо Петрев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1880]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |200 |Јанкула Ѓорѓиев Јанков{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1876]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[3 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |201 |Славко Александров Јанковски{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[16 декември]] [[1926]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[7 јануари]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |202 |[[Благој Јанушев|Благој Ристов Јанушев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=31-32}} |[[1920]] |[[Прждево|Прждево, Неготинско]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |203 |Алексо Борисов Јашевски{{Sfn|Малковски|1985|p=154}} |''н/п'' |[[Тројкрсти|Тројкрсти, Прилепско]] |[[12 септември]] [[1942]] |[[Бабуна (планина)|Мукос]] |[[Битка кај Мукос]] |[[Македонец|Македонци]] |- |204 |Геле Недев Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[10 септември]] [[1927]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |205 |[[Ивче Јованов|Ивче Орданов Јованов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=61}} |[[21 октомври]] [[1918]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |206 |Трајко Р. Јованов{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[26 март]] [[1922]] |[[Дебриште|Дебриште, Кавадаречко]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |207 |[[Николија Јовановиќ|Николај Ранков Јовановиќ]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Брзак|Брзак, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |208 |Борислав Михајлов Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[16 февруари]] [[1925]] |[[Куново (Гостиварско)|Куново, Гостиварско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |209 |Милош Тодоров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=83}} |[[8 август]] [[1926]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |210 |Павле Зафиров Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[6 јули]] [[1924]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |211 |Стојан Јовановски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |212 |Благој Димчев Јовев{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[12 март]] [[1924]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |213 |Благој Јорданов Јовчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[28 октомври]] [[1924]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |214 |Панче Ѓошев Јолдашев{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1915]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |215 |Димче Николов Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} |[[13 март]] [[1922]] |[[Велес]] |[[2 мај]] [[1945]] |[[Скопје]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |216 |[[Јордан Јорданов|Јордан Петров Јорданов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} |[[22 декември]] [[1920]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |217 |Кирил Петров Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[4 април]] [[1907]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |218 |Ристо Цанев Јорданов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |219 |Благој Димов Јосмов{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} |[[8 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 ноември]] [[1942]] |[[Лисиче (Велешко)|Лисиче, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |220 |[[Марија Камишова - Нонча|Марија Владова Камишова]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} |[[20 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- |221 |[[Трајко Капчев|Трајко Орданов Капчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |222 |Илија Орданов Капчев{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} |[[1 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |223 |[[Ката Капчева|Ката Јорданова Капчева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |224 |Богдан Трајков Каракостев{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[27 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |225 |Димче Карески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |226 |Борис Карпузов{{Sfn|Малковски|1985|p=118}} |[[1919]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[пролетта]] [[1944]] |[[Негорци|Негорци, Гевгелиско]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |227 |[[Трајче Кимов|Трајче Илиев Кимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[24 октомври]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |228 |[[Благој Кирков|Благој Ангелов Кирков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} |[[23 март]] [[1923]] |[[Велес]] |[[9 јануари]] [[1943]] |[[Горно Оризари|Горно Оризари, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |229 |[[Трајко Китанов|Трајко Коцев Китанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[1910]] |[[Грнчиште|Грнчиште, Велешко]] |[[2 октомври]] [[1942]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |230 |Мите Миланов Китановски{{Sfn|Малковски|1985|p=101}} |[[14 април]] [[1925]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Бановци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |231 |[[Серафим Китаноски|Серафим Блажев Китановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1916]] |[[Издеглавје|Издеглавје, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Барбарос|Барбарос, Порече]]{{БелешкаОзнака|Во книгата, грешно е наведено дека загинал во [[Богомила|с. Богомила]].}} |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |232 |Илија Петров Климкаров{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} |[[3 декември]] [[1913]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |233 |Буна Аврамова Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1912]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |234 |[[Илија Ково|Илија Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1904]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |235 |[[Исак Ково|Исак Аврамов Ково]]{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1901]] |''н/п'' |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |236 |Солча Илиева Ково{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1938]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Треблинка|Треблинка, Полска]] |[[Холокауст]] |[[Македонски Евреи|Евреи]] |- |237 |[[Мице Козароски|Мицко Лазов Козаровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=38-39}} |[[24 септември]] [[1910]] |[[Прилеп]] |[[19 декември]] [[1942]] |[[Нежилово (Велешко)|Нежилово, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |238 |Ѓоше Димчев Кожаров{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[1934]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |239 |Анастас Димов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=137}} |[[31 декември]] [[1903]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |240 |Јован Николов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1911]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- |241 |Петре Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=84}} |[[1913]] |[[Владиловци|Владиловци, Велешко]] |[[7 ноември]] [[1944]] |[[Кукуричани|Кукуричани, Неготинско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |242 |Стојан Миланов Костов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[4 јануари]] [[1924]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |243 |Коста Костовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |244 |Благој Јованов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[19 април]] [[1925]] |[[Свеќани|Свеќани, Велешко]] |[[15 ноември]] [[1944]] |[[Туин|Туин, Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |245 |Никола Панов Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1 јануари]] [[1927]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[9 мај]] [[1945]] |[[Загреб|Загреб, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |246 |Никола Трајков Коцев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1915]] |[[Мартолци|Мартолци, Велешко]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Матка (село)|Матка, Скопско]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |247 |[[Нада Бутникошарева|Нада Николова Коцева]]{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} |[[27 јануари]] [[1919]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |248 |[[Анде Кошулчев|Анде Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |249 |[[Владо Кошулчев|Владо Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[18 март]] [[1912]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Дејковец|Дејковец, Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |250 |[[Никола Кошулчев|Никола Ристов Кошулчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=119}} |[[19 ноември]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |251 |Киро Јованов Крстески{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |252 |Пецо Костадинов Крстевски{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} |[[20 април]] [[1916]] |[[Долнени|Долнени, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |253 |Петре Филипов Кулев{{Sfn|Малковски|1985|p=85}} |[[1926]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1945]] |[[Тетово]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |254 |Владо Куновски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |''н/п'' |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |255 |Славе Миланов Лазаров{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[16 октомври]] [[1944]] |[[Дреновска Клисура|Дреновска Клисура, Кавадаречко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |256 |Лазар Кочов Лазов{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[25 октомври]] [[1944]] |[[Глишиќ|Глишиќ, Кавадаречко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |257 |Борка Лапачо{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1922]] |[[Варош|Варош, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |258 |Благој Панов Леов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[7 мај]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |259 |Елмаз Сулејманов Лиманов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |260 |Амед Амедов Лојков{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1903]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |261 |Бошко Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |262 |Игно Димитриев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1931]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |263 |Јован Димев Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1880]] |[[Чашка|Чашка, Велешко]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |264 |Трајко Јорданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[1922]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[2 ноември]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |265 |Трајко Орданов Манев{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1924]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Сарај (населба)|Сарај, Скопско]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |266 |Јусуф Абазов Мамудов{{Sfn|Малковски|1985|p=120}} |[[1910]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |267 |Рамадан Ибраимов Макотов{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1908]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Штипско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |268 |Цвета Марковиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1912]] |[[Куманово]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |269 |[[Владимир Мацанов|Владимир Петров Мацанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1920]] |[[Скопје]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |270 |[[Богдан Маџаров|Богдан Илиев Маџаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[24 мај]] [[1944]] |[[Виена|Виена, Австрија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |271 |Мемед Исмаилов Мечев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1923]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1941]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |272 |Исмаил Алиев Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Горно Каласлари|Горно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |273 |Џемаил Сулејманов Мемедов{{Sfn|Малковски|1985|p=102}} |[[1925]] |[[Долно Каласлари|Долно Каласлари, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |274 |Дуда Реџепов Мемедова{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1885]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |{{Околу}} [[1944]] |[[Крушје (Велешко)|Крушје, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- |275 |Мустафа Реџепов Мемедовски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[февруари]] [[1923]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |276 |[[Миле Милев|Миле Алексов Милев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |277 |Рампо Борисов Милевски{{Sfn|Малковски|1985|p=62}} |[[25 јули]] [[1926]] |[[Плетвар|Плетвар, Прилепско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |278 |Ангеле Миловски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |279 |[[Стојан Миливоески|Стојан Глигоров Милоевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |[[10 август]] [[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |280 |[[Димче Милошевски|Димче Ставров Милошевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Скопје]] |[[5 октомври]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |281 |Нове Панчев Милошевски{{Sfn|Малковски|1985|p=155}} |''н/п'' |[[Јагол|Јагол, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |282 |Петар Димов Мимовски{{Sfn|Малковски|1985|p=86}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[9 септември]] [[1944]] |[[Неготино]] |[[Деветта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |283 |Анде Петров Минов{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |284 |Султана Петрова Минова{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јуни]] [[1924]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |285 |Ристо Димитров Миов{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1906]] |[[Голем Радобил|Радобил, Прилепско]] |{{Околу}} [[декември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |286 |Диме Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1879]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Скопје]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |287 |[[Димче Мирчев|Димче Ѓошев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} |[[13 ноември]] [[1913]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Кавадарци]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |288 |Иван Котев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |289 |[[Ивче Мирчев|Ивче Камев Мирчев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} |[[1917]] |[[Крива Круша|Крива Круша, Велешко]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |290 |Лазо Андреев Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[1882]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[17 март]] [[1943]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |291 |Петре Јованов Мирчев{{Sfn|Малковски|1985|p=121}} |[[12 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |292 |Ристо Војчинов Мирчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1921]] |[[Требеништа|Требеништа, Охридско]] |[[21 февруари]] [[1944]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |293 |Панче Јованов Митев{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |294 |Витомир Досев Митевски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1907]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |295 |[[Димко Митрев|Димко Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} |[[1919]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |296 |Јован Илиев Митрев{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1900]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |297 |[[Тоде Митрев|Тоде Трајков Митрев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1916]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[јули]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |298 |Васа Стојанова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |299 |Љуба Николова Митрева{{Sfn|Малковски|1985|p=122}} |[[1897]] |[[Бусилци|Бусилци, Велешко]] |[[10 декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |300 |Круме Јорданов Митреќески{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[21 септември]] [[1921]] |[[Галичник|Галичник, Мијачија]] |{{Околу}} [[август]] [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- |301 |[[Тодор Мицев|Тодор Стефанов Мицев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[16 јануари]] [[1941]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |302 |Аница Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[17 јули]] [[1937]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |303 |Ката Стефанова Мицева{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1907]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |304 |Трајче Петров Мишков{{Sfn|Малковски|1985|p=63-64}} |[[12 мај]] [[1924]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Здуње (Порече)|Здуње, Порече]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |305 |Серафим Николов Младеновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1912]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[11 септември]] [[1944]] |[[Горно Оризари (Велешко)|Горно Оризари, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |306 |Абаз Мамудов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1881]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |307 |Шефки Исмаилов Муратов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[1907]] |[[Согле|Согле, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Албанци]] |- |308 |Бејтула Шабанов Мусов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[12 мај]] [[1914]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |309 |Исмаил Алитов Мусовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[10 март]] [[1920]] |[[Десово|Десово, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- |310 |Беџет Џаферов Мустафов{{Sfn|Малковски|1985|p=123}} |[[30 јули]] [[1908]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- |311 |[[Димко Најдов|Димко Анев Најдов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1 август]] [[1919]] |[[Велес]] |[[14 октомври]] [[1944]] |[[Сува Гора]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |312 |Ристо Петрев Најдов{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 јануари]] [[1943]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |313 |Павлина Грацковалиева Најдова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1889]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |314 |Крсте Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1935]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |315 |Ордан Петров Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=138}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |316 |Тодор Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1940]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |317 |Томче Орданов Наков{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1939]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |318 |Марија Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1893]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |319 |Мариче Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1938]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |320 |Павлина Орданова Накова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1936]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |321 |Елизабета Петрова Наскоска{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1926]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |322 |Трајче Митов Настев{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |323 |Благој Петров Настов{{Sfn|Малковски|1985|p=87}} |[[24 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[17 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Бригада „Гоце Делчев“]] |[[Македонец|Македонци]] |- |324 |Андреја Јованов Настовски{{Sfn|Малковски|1985|p=124}} |[[1899]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |''н/п'' |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |325 |Тоде Коцев Наумов{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} |[[1909]] |[[Дреново (Велешко)|Дреново, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |326 |Димче Нацев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1920]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- |327 |Дончо Стефанов Недев{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1878]] |[[Оморани|Оморани, Велешко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1942]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |328 |[[Коле Неделковски|Никола Крстев Неделков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[16 декември]] [[1912]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[2 септември]] [[1941]] |[[Софија|Софија, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Бугарија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |329 |Марко Тасев Несторовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1914]] |[[Пешкопеја|Пешкопеја, Албанија]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |''н/п'' |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- |330 |[[Благој Нечев|Благој Драганов Нечев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[24 февруари]] [[1923]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |331 |Ѓорѓи Јорданов Нечев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1892]] |[[Велес]] |[[26 мај]] [[1941]] |[[Солунски Залив]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |332 |Ангел Нацев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1921]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |333 |Коце Темелков Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=125}} |[[1913]] |[[Габровник|Габровник, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- |334 |Панта Ѓорѓиев Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=103}} |[[21 јули]] [[1925]] |[['Рлевци|'Рлевци, Велешко]] |{{Околу}} [[април]] [[1945]] |''н/п'' |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |335 |[[Божин Николов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1923]] |[[Бродец (Скопско)|Бродец, Скопско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |336 |Тодор Игнов Николов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1 февруари]] [[1917]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[24 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |337 |Божана Димова Николова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |338 |Димче Зафиров Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Клечевце|Клечевце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |339 |[[Павле Николовски|Славе Петров Николовски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1922]] |[[Ајватовци|Ајватовци, Скопско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |340 |Трајко Василев Николовски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1915]] |[[Рамне (Охридско)|Рамне, Охридско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |341 |Боге Миланов Николоски{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[1912]] |[[Прилеп]] |[[3 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Петнаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |342 |Ислам Муслиов Нурчев{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[1923]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- |343 |Јован Василев Ончев{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[20 јули]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |344 |[[Ѓошо Органџиев|Ѓошо Димков Органџиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} |[[5 март]] [[1926]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- |345 |Амед Асанов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[1891]] |[[Иванковци|Иванковци, Велешко]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- |346 |Амед Ибраимов Османов{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1917]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Уларци|Уларци, Кочанско]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- |347 |Лазар Миланов Осмаков{{Sfn|Малковски|1985|p=66}} |[[1918]] |[[Велес]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- |348 |Благој Николов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[15 јули]] [[1922]] |[[Скачинци|Скачинци, Велешко]] |{{Околу}} [[есента]] [[1943]] |[[Плевенска област|Гиген, Бугарија]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- |349 |Павле Саздов Павлов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Ногаевци|Ногаевци, Велешко]] |[[15 јуни]] [[1942]] |[[Скопско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- |350 |Коста Владимиров Павловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1924]] |[[Батање|Батање, Штипско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |351 |Аспар Алексов Палашев{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1899]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |352 |[[Никола Панов (партизан)|Никола Илиев Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[18 ноември]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[5 март]] [[1945]] |[[Битола]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- |353 |Ордан Дончов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1918]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- |354 |Славејко Костов Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1944]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |355 |Тодор Ончев Панов{{Sfn|Малковски|1985|p=104}} |[[22 септември]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- |356 |[[Трајче Панов|Трајче Драганов Панов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=44}} |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- |357 |Донка Костова Панова{{Sfn|Малковски|1985|p=139}} |[[1909]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- |358 |Живко Пантиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |''н/п'' |[[Мостар|Потоци, Босна и Херцеговина]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- |359 |Јован Трајков Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=66-67}} |[[6 февруари]] [[1917]] |[[Велес]] |[[6 ноември]] [[1944]] |[[Свети Николе]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Свети Николе]] |[[Македонец|Македонци]] |- |360 |Никола Поп Панчев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Магда Николова Поп Панчева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Петров Папазов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[11 април]] [[1930]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[20 март]] [[1944]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Цветанов Пауновски{{Sfn|Малковски|1985|p=156}} |[[1925]] |[[Куратица|Куратица, Охридско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Илиев Перчинков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славе Димов Петков{{Sfn|Малковски|1985|p=44-45}} |[[1911]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |[[13 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благој Трајков Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Петров|Киро Николов Петров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45}} |[[1912]] |[[Бусилци|Бусулци, Велешко]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ладе Јованов Петров{{Sfn|Малковски|1985|p=88}} |[[11 август]] [[1922]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ангелина Николова Петрова{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[2 ноември]] [[1926]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Борче Миланов Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[19 јануари]] [[1929]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Диме Петрушев{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1860]] |[[Долно Врановци|Долно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефка Панова Петрушева{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1896]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Боро Петрушевски|Боро Апостолов Петрушевски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=16-17}} |[[1920]] |[[Куманово]] |[[21 април]] [[1943]] |[[Горанце (Генерал Јанковиќ)|Горанце, Србија]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Велешко]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Бошков Петрушевски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 февруари]] [[1924]] |[[Скачковце|Скачковце, Кумановско]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Панче Пешев|Панче Николов Пешев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=45-46}} |[[1915]] |[[Куманово]] |[[5 јуни]] [[1944]] |[[Огражден]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Ѓошев Пингов{{Sfn|Малковски|1985|p=140}} |[[1912]] |[[Велес]] |[[6 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Атанас Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1913]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Штип]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димитрија Стојанов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1902]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Страцин|Страцин, Кратовско]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Велимиров Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=126}} |[[17 мај]] [[1911]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ангелов Попов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Башино Село|Башино Село, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Александар Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драгољуб Попоски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Тополчани|Тополчани, Прилепско]] |[[14 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Пракицов|Киро Ѓошев Пракицов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[6 мај]] [[1917]] |[[Велес]] |[[2 октомври]] [[1944]] |[[Берово]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Берово]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Петар Припорски|Петар Андов Припорски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67}} |[[24 август]] [[1924]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |[[24 декември]] [[1944]] |[[Гнилане|Гнилане, Србија]] |[[Битка кај Гнилане]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Богдан Прличков|Богдан Миланов Прличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=67-68}} |[[9 октомври]] [[1918]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Пропиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1904]] |[[Србија]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Борис Миланов Пупулиев{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[29 јануари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Радиновиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Вевчани|Вевчани, Струшко]] |[[8 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Марица Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1905]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Радомир Радуловиќ{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1909]] |[[Расински Управен Округ|Ѓунис, Србија]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонски Срби|Срби]] |- | |Ќерим Реџепов Ренгалов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1895]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |{{Околу}} [[август]] [[1944]] |[[Виничани|Виничани, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Азиб Јашаров Реџепов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1919]] |[[Црквино|Црквино, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село, Струмичко]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Ордан Димов Ржаров{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милка Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1923]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сава Димова Ржарова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1883]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Атанас Ристов|Атанас Галабов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[24 јануари]] [[1925]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[мај]] [[1945]] |[[Трст|Трст, Словенија]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Илија Ристов|Илија Панов Ристов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[14 март]] [[1909]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Ристов Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лазо Донев Ристов{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[20 јули]] [[1924]] |[[Подлес|Подлес, Велешко]] |[[10 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Пандора Панчева Ристова{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1890]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Баже Бошев Ристески{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1926]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Вељан Перов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[6 април]] [[1905]] |[[Секирци|Секирци, Прилепско]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Десетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Јованов Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=105}} |[[25 септември]] [[1922]] |[[Ореше|Ореше, Велешко]] |[[16 април]] [[1945]] |[[Славонија|Врпоље, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ристо Колчев Ристовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1914]] |[[Речица (Охридско)|Речица, Охридско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Рогужаров|Киро Јованов Рогужаров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=68}} |[[6 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[4 октомври]] [[1944]] |[[Света Петка (Скопско)|Света Петка, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Рустемов{{Sfn|Малковски|1985|p=141}} |[[1896]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 април]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Али Мамудов Саидов{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Саво Здравев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=68-69}} |[[18 декември]] [[1924]] |[[Мокрени|Мокрени, Велешко]] |[[3 октомври]] [[1944]] |[[Крушопек|Крушопек, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Камев Саздов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[21 јануари]] [[1925]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Шефки Сали|Шефки Алиов Сали]]{{Sfn|Малковски|1985|p=72}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Фазим Иљазов Салков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Душан Илиев Светозаревски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[15 ноември]] [[1924]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Капиново|Капиново, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Дејан Аврамов Сејковски{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1919]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[1 ноември]] [[1944]] |[[Раец|Раец, Кавадаречко]] |[[Комунистичка партија на Македонија]] |[[Торбеши]] |- | |Благој Трајков Секов{{Sfn|Малковски|1985|p=69}} |[[23 декември]] [[1924]] |[[Горно Чичево|Горно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село, Велешко]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Ваит Селимов|Ваит Љатифов Селимов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=89}} |[[1923]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[27 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Битка кај Света Петка]] |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Веап Рамаданов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1918]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |{{Околу}} [[летото]] [[1941]] |[[Јамбол|Јамбол, Бугарија]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Расим Итрафилов Селимов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1910]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |[[8 август]] [[1944]] |[[Кочилари|Кочилари, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |[[Сергеј (македонски партизан)|Сергеј]] |''н/п'' |[[Советски Сојуз]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Руси]] |- | |Јован Симоновски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Рајчица|Рајчица, Кичевско]] |[[25 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Јованова Скубарова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1890]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Соколов{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Шешково|Шешково, Кавадаречко]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цане Тодоров Соколовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1921]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[1942]] |[[Мукос]] |[[Битка кај Мукос Планина]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Кочо Рацин|Коста Апостолов Солев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} |[[22 декември]] [[1908]] |[[Велес]] |[[13 јуни]] [[1943]] |[[Лопушник]] |[[Убиството на Кочо Рацин|Убиство на Кочо Рацин]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ленка Николова Софијанова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1870]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јосе Здравев Спасев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1910]] |[[Велес]] |[[6 април]] [[1941]] |[[Радовиш]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ефто Апостолов Спасовски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1918]] |[[Куманово]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1944]] |[[Белештевица|Белештевица, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димов Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[1923]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спиро Петров Спиров{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1925]] |[[Велес]] |[[20 јули]] [[1944]] |[[Чепигово|Чепигово, Прилепско]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Круме Тодоров Србов{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1901]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Јованов Станков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1917]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Сента Петков Станковски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1910]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Томе Стефановски|Томе Мирчев Стефанов]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[1919]] |[[Црешево|Црешево, Скопско]] |[[10 септември]] [[1944]] |[[Раштански Колиби|Раштански Колиби, Велешко]] |[[Битка кај Раштански Колиби]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ацо Митров Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |[[23 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Андонов Стефанов{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[10 април]] [[1913]] |[[Богомила]] |[[17 октомври]] [[1942]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Бабунска акција]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Владо Гинов Стефановски{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[декември]] [[1943]] |[[Прилепско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стојан Андреев Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[20 јуни]] [[1923]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[12 декември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[Дванаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Цветко Орданов Стојанов{{Sfn|Малковски|1985|p=70}} |[[16 март]] [[1924]] |[[Ораов Дол|Ораов Дол, Велешко]] |[[20 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Миле Петрушев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1912]] |[[Дејловце|Дејловце, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Перо Манасиев Стојановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1914]] |[[Крушево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Стојаноски (Попоец)|Стојан Ванчов Стојановски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Попоец|Попоец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Левче Стојкоски|Левче Зорев Стојковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |[[1922]] |[[Бигор Доленци|Бигор Доленци, Кичевско]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Милан Страчков|Милан Лазов Страчков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=127}} |[[1880]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[декември]] [[1942]] |[[Велес]] |[[Комунистичка партија на Југославија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Благој Страчковски|Благој Миланов Страчковски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} |[[29 февруари]] [[1920]] |[[Велес]] |[[13 јануари]] [[1943|194]] |[[Велес]] |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Трајче Стреоски|Трајче Миланов Стреоски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=157}} |''н/п'' |[[Орланци (Кичевско)|Орланци, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Десово|Десово, Прилепско]]{{БелешкаОзнака|Во книгата на [[Ѓорѓи Малковски|Малковски]], грешно е наведено дека починал во [[Богомила|с. Богомила]] при [[Февруарски поход|Февруарскиот поход]]}} |[[Народен херој на Македонија]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Демуша Таирова{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1900]] |[[Мамутчево|Мамутчево, Велешко]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Владимир Петров Талески{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1923]] |[[Прилеп]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Божин Киров Танчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[29 октомври]] [[1925]] |[[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци, Кривопаланечко]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Јорданов Тасков{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1864]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[октомври]] [[1943]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Исмаил Елмазов Тахиров{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1900]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[10 април]] [[1941]] |[[Шумадиски Управен Округ|Лапово, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Торбеши]] |- | |Милутин Бонев Ташевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Старо Нагоричане|Старо Нагоричане, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Милан Колев Тевчев{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1922]] |[[Крнино|Крнино, Велешко]] |[[12 април]] [[1945]] |[[Вуковарско-сремска Жупанија|Товарник, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Петров Темелковски{{Sfn|Малковски|1985|p=90}} |[[3 декември]] [[1927]] |[[Степанци (Велешко)|Степанци, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Стоби|Стоби, Велешко]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Ристов Темелков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1912]] |[[Попадија|Попадија, Велешко]] |[[14 ноември]] [[1944]] |[[Кичево]] |[[Кичево и Кичевско во НОВ|Ослободување на Кичево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Благоја Темелкоски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јован Ангелов Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[1924]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[18 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајче Панчев Теов{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[19 март]] [[1922]] |[[Бистрица (Велешко)|Бистрица, Велешко]] |[[28 април]] [[1945]] |[[Бјеловарско-билогорска Жупанија|Гарешница, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Драган Миланов Теодосиев{{Sfn|Малковски|1985|p=142}} |[[1923]] |[[Чалошево|Чалошево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1942]] |[[Стари Град|Стари Град, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Борис Терзиев|Борис Николов Терзиев]]{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 февруари]] [[1918]] |[[Долно Чичево|Долно Чичево, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Кичевско]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Тесличков|Јованче Димов Тесличков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=70-71}} |[[17 октомври]] [[1925]] |[[Велес]] |[[24 октомври]] [[1944]] |[[Седларево|Седларево, Полог]] |[[Битка кај Седларево]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јован Тикваров|Јован Борисов Тикваров]]{{Sfn|Малковски|1985|p=128}} |[[7 јануари]] [[1924]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Киро Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1911]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тодор Андреев Тодоров{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[5 февруари]] [[1921]] |[[Велес]] |[[14 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Коце Тодороски|Коце Јорданов Тодоровски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1921]] |[[Кичево]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Славко Благоев Тодоровски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[29 октомври]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Втора македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Љубе Лазов Томчевски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1926]] |[[Ропотово|Ропотово, Прилепско]] |[[25 септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Розалија Тотх{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1894]] |[[Сегед|Сегед, Унгарија]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Унгарци]] |- | |Камка Миланова Тоцинова{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1909]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[14 септември]] [[1942]] |[[Рудник (Велешко)|Рудник, Велешко]] |[[Масакр кај Пуста Кула]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ганчо Ѓошов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1914]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[1943]] |[[Маутхаузен|Маутхаузен, Германија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Иван Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=106}} |[[1921]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Петре Тодоров Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=71}} |[[1926]] |[[Велес]] |[[12 октомври]] [[1944]] |[[Говрлево|Говрлево, Скопско]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Стоилко Арсов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=91}} |[[20 август]] [[1912]] |[[Поменово|Поменово, Велешко]] |[[17 септември]] [[1944]] |[[Прилеп]] |[[Ослободување на Прилеп]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Стојан Трајков|Стојан Андреев Трајков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=46}} |[[1910]] |[[Чашка (Велешко)|Чашка, Велешко]] |[[16 декември]] [[1942]] |[[Војница|Војница, Велешко]] |[[Битка кај Војничка Пештера]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Трајко Димов Трајков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1907]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[С'лп|С'лп, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Илија Димков Трајковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[10 февруари]] [[1920]] |[[Магарево|Магарево, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Смиловци|Смиловци, Велешко]] |[[Петта македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Алексо Ангелов Трчков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[8 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Андреја Ќорозов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1903]] |[[Босна]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1943]] |[[Германија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Димо Ристов Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1890]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[19 октомври]] [[1944]] |[[Белград|Белград, Србија]] |Цивилни жртви |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Димитриев Ќулавков{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1 октомври]] [[1919]] |[[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште, Велешко]] |[[8 април]] [[1941]] |[[Шабац|Шабац, Србија]] |[[Априлска војна]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Јовче Ќучук|Јовче Петров Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[9 август]] [[1911]] |[[Велес]] |[[9 ноември]] [[1944]] |[[Велес]] |[[Ослободување на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Киро Чучуков-Себура|Киро Димов Ќучуков]]{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} |[[25 март]] [[1919]] |[[Велес]] |[[6 јануари]] [[1943]] |[[Велес]] |[[Битка кај Речани]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Спасе Велјанов Убавков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1918]] |[[Теово|Теово, Велешко]] |[[17 април]] [[1945]] |[[Винковци|Винковци, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров Усеинов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1901]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Торбеши]] |- | |Муарем Бајрам Усеиновски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1922]] |[[Мусинци|Мусинци, Прилепско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Вардар]] |[[Единаесетта македонска ударна бригада]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Реџеп Ибраимов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Ибраим Османов Фазлиов{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1870]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[9 август]] [[1943]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Торбеши]] |- | |Изет Љатифов Фејзов{{Sfn|Малковски|1985|p=129}} |[[1880]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[24 октомври]] [[1942]] |[[Долно Јаболчиште|Долно Јаболчиште, Велешко]] |[[Масакр во Долно Јаболчиште]] |[[Албанци]] |- | |Заре Фидановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Добреноец|Добреноец, Кичевско]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Коста Војов Филиповски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1925]] |[[Челопек (Кумановско)|Челопек, Кумановско]] |{{Околу}} [[септември]] [[1944]] |[[Отиштино|Отиштино, Велешко]] |[[Трета македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Ѓорѓи Илиев Цветановски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1924]] |[[Прилеп]] |[[10 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |[[Санде Цветаноски|Санде Штериов Цветаноски]]{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |[[1915]] |[[Кичево]] |[[15 февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Миланов Цветков{{Sfn|Малковски|1985|p=47}} |[[14 април]] [[1918]] |[[Ораовец|Ораовец, Велешко]] |{{Околу}} [[јануари]] [[1943]] |[[Скопско]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Здравко Цуцковски{{Sfn|Малковски|1985|p=158}} |''н/п'' |[[Дебар]] |{{Околу}} [[февруари]] [[1944]] |[[Богомила|Богомила, Велешко]] |[[Февруарски поход]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Васе Петрев Чингарлиев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1906]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Веселинка Петрова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1914]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Мица Панова Чорева{{Sfn|Малковски|1985|p=143}} |[[1888]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Тоше Илиев Чупчев{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[19 февруари]] [[1935]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Десанка Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[21 февруари]] [[1931]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Лила Илиева Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[10 март]] [[1925]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Павлина Цанинова Чупчева{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1892]] |[[Новачани|Новачани, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Никола Гигов Џампалов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1886]] |[[Велес]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Рафис Синанов Џемаилов{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1928]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Андира Синанова Џемаилова{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1926]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |{{Околу}} [[ноември]] [[1944]] |[[Бузалково|Бузалково, Велешко]] |Цивилни жртви |[[Македонски Албанци|Албанци]] |- | |Исмаил Сулејманов Џелков{{Sfn|Малковски|1985|p=107}} |[[1920]] |[[Мелница (Велешко)|Мелница, Велешко]] |[[20 април]] [[1945]] |[[Пожега (Хрватска)|Пожега, Хрватска]] |[[Сремски фронт]] |[[Торбеши]] |- | |Шабан Даутов Џуклев{{Sfn|Малковски|1985|p=148}} |[[1918]] |[[Горно Врановци|Горно Врановци, Велешко]] |[[7 април]] [[1941]] |[[Велес]] |[[Бомбардирање на Велес (1941)|Бомбардирање на Велес]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Илиев Џурнов{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} |[[14 мај]] [[1921]] |[[Велес]] |{{Околу}} [[март]] [[1943]] |[[Кавадарци]] |[[НОПО „Димитар Влахов“]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Усеин Шаќиров{{Sfn|Малковски|1985|p=144}} |[[1905]] |[[Велес]] |[[30 октомври]] [[1944]] |[[Извор (Велешко)|Извор, Велешко]] |[[Бомбардирање на Извор (Велешко)|Бомбардирање на Извор]] |[[Македонски Турци|Турци]] |- | |Веле Димев Шојлев{{Sfn|Малковски|1985|p=72-73}} |[[23 мај]] [[1923]] |[[Велес]] |[[21 ноември]] [[1944]] |[[Тетово]] |[[Осма македонска ударна бригада]] |[[Македонец|Македонци]] |- | |Јордан Георгиев Шутев{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} |[[22 ноември]] [[1922]] |[[Велес]] |[[10 октомври]] [[1944]] |[[Кочани]] |[[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободување на Кочани]] |[[Македонец|Македонци]] |} == Забелешки == {{БелешкаПодножје|Забелешка}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} jbh5fooataoawjk7vhhvm6g7oq7pkzg 0 1371050 5629625 5509857 2026-09-17T21:16:02Z Andrew012p 85224 5629625 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Обична емисија плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | alt_name = | genre = комедија, трилер, црн хумор | creator = [[Џеј-Џи Квинтел]] | showrunner = Џеј-Џи Квинтел | director = | creative_director = {{Plainlist| * Мајк Рот {{small|(С1)}} * Џон Инфантино {{small|(С2, епизоди 1–24)}}}} | voices = | theme_music_composer = Џеј-Џи Квинтел | composer = | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | num_seasons = 8 | num_episodes = 244 | list_episodes = Список на епизоди на „Обична емисија“ | executive_producer = | producer = {{Plainlist| * Џенет Дајмон {{small|(С1–3)}} * Рајан Слејтер {{small|(С3–8)}}}} | animator = | runtime = 11 — 33 минути | company = [[Cartoon Network Studios]] | network = [[Cartoon Network]] | first_aired = 6 септември 2010 | last_aired = 16 јануари 2017 }} '''''Обична емисија''''' ({{langx|en|Regular Show}})<ref>{{cite web|url=http://tvweb.com/regular-show-season-8-series-finale-poster-clip/|title=Regular Show Will End with Season 8, First Clip & Poster Unveiled|date=September 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109195525/http://tvweb.com/regular-show-season-8-series-finale-poster-clip/|archive-date=9 јануари 2017|access-date=21 јануари 2017|url-status=live}}</ref> — американски анимиран ситком создаден од Џеј-Џи Квинтел за [[Cartoon Network]]. Се прикажувал од 6 септември 2010 г. до 16 јануари 2017 г., во текот на осум сезони и 244 епизоди.<ref>{{Citation|last=Wong|first=Calvin|title=A Regular Epic Final Battle|date=2017-01-16|url=https://www.imdb.com/title/tt6381882/|series=Regular Show|access-date=2022-05-03}}</ref><ref>{{Citation|title=Regular Show|date=2009-08-14|url=https://www.imdb.com/title/tt4201180/|access-date=2022-05-03}}</ref><ref>{{Citation|title=Regular Show (TV Series 2009–2017) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt1710308/episodes|access-date=2022-05-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thegeekiary.com/steven-universe-returns/40358|title=Steven Universe Returns with a Bomb on Jan 30! Plus More Cartoon Network Premieres – The Geekiary|date=December 21, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221234445/http://thegeekiary.com/steven-universe-returns/40358|archive-date=21 декември 2016|access-date=21 јануари 2017|url-status=live}}</ref><ref name="broadwayworld">{{cite web|url=http://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Cartoon-Network-Rings-in-2017-with-Brand-New-Episodes-of-Fan-Favorite-Shows-20161221#|title=Cartoon Network Rings in 2017 with Brand New Episodes of Fan-Favorite Shows|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113164538/http://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Cartoon-Network-Rings-in-2017-with-Brand-New-Episodes-of-Fan-Favorite-Shows-20161221|archive-date=13 јануари 2017|access-date=21 јануари 2017|url-status=live}}</ref> Серијата ги следи секојдневните животи на двајца 23-годишни другари — Мордекај, [[сина сојка]], и Ригби, [[ракун]] — кои работат како одржувачи во местен [[парк]]. Нивните колеги се Скипс, бесмртно [[јети]], Маслмен, зелен и дебел човек, и малиот дух Да Пукне. Други ликови се Попс, сопственикот на паркот со изглед на лижавче, и нивниот шеф Бенсон, машина за гуми за џвакање. Мордекај и Ригби ги поминуваат деновите избегнувајќи ја работата и се забавуваат на разни начини, што неочекувано води до надреални, екстремни и натприродни случувања. == Содржина == Серијата раскажува за приклученијата на двајца другари — сината сојка Мордекај и ракунот Ригби. Тие работат во градски парк заедно со [[Јети|снежниот човек]] по име Скипс и секогаш веселиот Попс, под водство на нивниот шеф — машината за гуми за џвакање по име Бенсон. Во паркот работат и нивните второстепени пријатели Маслмен (Мускулестиот Човек) и духот Да Пукне. Мордекај и Ригби постојано се обидуваат да ја избегнат работата и да се забавуваат, но честопати мораат да ја платат цената за својата неодговорност. Размислувајќи само за забава, другарите секогаш западнуваат во наизглед безизлезни ситуации. Но на крајот, меѓутоа, секогаш успеваат да се извлечат од незгодата со помош на нивните верни пријатели. Во анимираната серија често се користи преработена музика од 80-тите и порано, како што се: „Mississippi Queen“ од групата Mountain и „Holding Out for a Hero“ од [[Бони Тајлер]]. == Ликови == '''Мордекај''' — 23-годишна [[сина сојка]], главен лик во анимираната серија, најдобар другар на Ригби. Тие двајца работат во градски парк, но се многу мрзливи и ретко ги извршуваат своите обврски. Мордекај е повеќе одговорен, се обидува да ги извршува своите работни задачи, но често се наоѓа во глупави ситуации обидувајќи се да се натпреварува со Ригби. Понекогаш овие ситуации се случуваат исклучиво поради Ригби, иако и двајцата добиваат по некоја казна. Мордекај често го победува Ригби во скоро сѐ, особено кога играат „Тупаници“, знаејќи дека малиот и слаб Ригби сигурно ќе изгуби, па Мордекај секогаш го удира по рамото и го повредува. Мордекај секогаш се обидува да најде излез од безизлезна ситуација. Тајно е вљубен во црвеношијката Маргарет, келнерка во месно кафуле. По заминувањето на Маргарет, Мордекај долго ја заборава, а потоа започнува да излегува со Си-Џеј. Има две бели линии на крилјата и две црни на прстите. Во 33-та епизода од третата сезона, признава дека спие на двоен кревет, го одзел креветот на Ригби и го направил во еден од двата. Ригби не знае за тоа и спие на трамбулина. На крајот од 8-мата сезона станува уметник и ја среќава својата идна [[Сопруга|жена]], која е половина лилјак. '''Ригби''' — 23-годишен машки [[ракун]], главен лик во анимираната серија, најдобар другар на Мордекај. Често е во судир со него. Мордекај често го спасува својот другар, но имало и мигови кога и Ригби му помагал на Мордекај. Тој лошо се бори, не може да издржи удари и лошо игра [[Видеоигра|видеоигри]] (но во епизодата „Стручњак или лажго“ игра одлично и станува стручњак за нив). Има помал брат по име Дон, за кој Ригби постојано се чувствува љубоморен, бидејќи Дон е многу повисок, посилен и попривлечен, а Ригби секогаш се наоѓа во сенката на Дон. За четири сезони, Ригби умирал четирипати, но секојпат воскреснувал (еднаш убиен од Скипс, а во друга епизода убиен од самиот Мордекај). Тој страда од алергија на јајца. За разлика од својот помал брат Дон, Ригби мрази да се гушка. Во 33-та епизода од третата сезона признава дека има симпатии кон Ајлин кога не носи очила. Во епизодата „Стручњак или лажго“ победува во една телевизиска емисија (учествувајќи по вторпат) и изјавува дека „сака да се одмазди за сите кои биле понижени во подли телевизиски емисии“ (вклучувајќи го и Бенсон, кој бил понижен во емисијата „Кажи го овој збор“). По настаните во една од епизодите станува светски шампион по играта „Коскокршач“ заедно со Мордекај. На свадбата на Маслмен признава дека излегува со Ајлин. На крајот од осмата сезона тие се венчаат. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.cartoonnetwork.co.uk/show/regular-show Матична страница] {{IMDb title|1710308}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Американски анимирани телевизиски серии]] 1kuyvenr8nehuhm4f4c9imm1habof20 0 1373206 5629805 5438673 2026-09-18T11:50:33Z Bjankuloski06 332 5629805 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mercedes Citaro G 5394 RATP, ligne TVM, Créteil.jpg|мини|Mercedes Citaro RATP, линија TVM, [[Кретеј]], [[Париз]]]] '''Брз автобус''' или '''метробус''' ({{langx|en|Bus rapid transit, BRT}}) — начин на организирање на [[автобус]]ки (или [[тролејбус]]ки) превоз што се одликува со повисоки оперативни одлики во споредба со традиционалните автобуски линии (брзина, сигурност, превозна способност). Во некои гледишта (особено, во однос на брзината), системите за брз автобуски превоз се споредливи со системите за [[Брз трамвај|лесен шински превоз]] (брз трамвај).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itdp.org/multimedia/what-is-brt/|title=What is BRT?|date=2019-07-18|work=Institute for Transportation and Development Policy - Promoting sustainable and equitable transportation worldwide|language=en-US|accessdate=2025-06-21}}</ref> Првиот систем за брз автобуски превоз (БАП) во светот бил Runcorn Busway во Ранкорн Њу Таун, [[Англија]], кој започнал со работа во 1971 г.<ref name="Runcorn Busway JSTOR">{{cite journal|last=Lesley|first=Lewis|date=1983|title=Runcorn - A Rapid Transit New Town?|journal=Built Environment|volume=9|issue=3/4|page=234|jstor=23286723}}</ref><ref name="RUDI 7.3 Transport">{{cite web|url=http://www.rudi.net/books/3346|title=Runcorn New Town - 7.3 Transport|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018012240/http://www.rudi.net/books/3346|archive-date=18 октомври 2014|website=rudi.net|access-date=24 јули 2020|url-status=dead}}</ref> Заклучно со март 2018 г., вкупно 166 града на шест континенти вовеле системи за БАП, кои опфаќаат 4.906 км ленти и опслужуваат околу 32,2 милиони патници секој ден.<ref name="BRTdata">{{cite web|url=http://www.brtdata.org/|title=Global BRT Data&nbsp;— Worldwide and Key indicators per region|author=EMBARQ – The WRI Center for Sustainable Transport|date=November 2016|publisher=BRTdata.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208053814/http://brtdata.org/|archive-date=8 February 2014|access-date=27 November 2016|url-status=dead}}</ref> Градот [[Скопје]] е во постапка на изградба на систем за брз автобуски превоз (БAП). == Особености == Системите за брз автобуски превоз се разликуваат од обичните автобуски системи по една или повеќе одлики: * Трасите минуваат по посебни ленти (целосно или во поголем дел). На [[Крстосница|крстосниците]], автобусите имаат предност. * Често се користат нестандардни [[автобус]]и, на пример, зглобни повеќеделни автобуси. * На некои системи, автобуските постојки наликуваат на железнички станици: тие се затворени од сите страни, имаат билетарници и инфопултови, и се опремени со турникети (што придонесува за побрзо влегување на патниците во автобусот, бидејќи проверката и купувањето билети се врши пред влегувањето). * На некои системи се користат насочувани автобуси. == Наводи == {{наводи}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Одржлив урбанизам]] [[Категорија:Автобуски превоз]] n4kzqwlx75w7gp3q5aqrqi6639pd3dk 5629806 5629805 2026-09-18T11:51:06Z Bjankuloski06 332 5629806 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mercedes Citaro G 5394 RATP, ligne TVM, Créteil.jpg|мини|Mercedes Citaro RATP, линија TVM, [[Кретеј]], [[Париз]]]] '''Брз автобуски превоз (БАП)''' или '''метробус''' ({{langx|en|Bus rapid transit, BRT}}) — начин на организирање на [[автобус]]ки (или [[тролејбус]]ки) превоз што се одликува со повисоки оперативни одлики во споредба со традиционалните автобуски линии (брзина, сигурност, превозна способност). Во некои гледишта (особено, во однос на брзината), системите за брз автобуски превоз се споредливи со системите за [[Брз трамвај|лесен шински превоз]] (брз трамвај).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itdp.org/multimedia/what-is-brt/|title=What is BRT?|date=2019-07-18|work=Institute for Transportation and Development Policy - Promoting sustainable and equitable transportation worldwide|language=en-US|accessdate=2025-06-21}}</ref> Првиот систем за брз автобуски превоз (БАП) во светот бил Runcorn Busway во Ранкорн Њу Таун, [[Англија]], кој започнал со работа во 1971 г.<ref name="Runcorn Busway JSTOR">{{cite journal|last=Lesley|first=Lewis|date=1983|title=Runcorn - A Rapid Transit New Town?|journal=Built Environment|volume=9|issue=3/4|page=234|jstor=23286723}}</ref><ref name="RUDI 7.3 Transport">{{cite web|url=http://www.rudi.net/books/3346|title=Runcorn New Town - 7.3 Transport|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018012240/http://www.rudi.net/books/3346|archive-date=18 октомври 2014|website=rudi.net|access-date=24 јули 2020|url-status=dead}}</ref> Заклучно со март 2018 г., вкупно 166 града на шест континенти вовеле системи за БАП, кои опфаќаат 4.906 км ленти и опслужуваат околу 32,2 милиони патници секој ден.<ref name="BRTdata">{{cite web|url=http://www.brtdata.org/|title=Global BRT Data&nbsp;— Worldwide and Key indicators per region|author=EMBARQ – The WRI Center for Sustainable Transport|date=November 2016|publisher=BRTdata.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208053814/http://brtdata.org/|archive-date=8 February 2014|access-date=27 November 2016|url-status=dead}}</ref> Градот [[Скопје]] е во постапка на изградба на систем за брз автобуски превоз (БAП). == Особености == Системите за брз автобуски превоз се разликуваат од обичните автобуски системи по една или повеќе одлики: * Трасите минуваат по посебни ленти (целосно или во поголем дел). На [[Крстосница|крстосниците]], автобусите имаат предност. * Често се користат нестандардни [[автобус]]и, на пример, зглобни повеќеделни автобуси. * На некои системи, автобуските постојки наликуваат на железнички станици: тие се затворени од сите страни, имаат билетарници и инфопултови, и се опремени со турникети (што придонесува за побрзо влегување на патниците во автобусот, бидејќи проверката и купувањето билети се врши пред влегувањето). * На некои системи се користат насочувани автобуси. == Наводи == {{наводи}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Одржлив урбанизам]] [[Категорија:Автобуски превоз]] mqpielr6krlzn0hxz736ivbifzaceae 5629807 5629806 2026-09-18T11:51:24Z Bjankuloski06 332 5629807 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mercedes Citaro G 5394 RATP, ligne TVM, Créteil.jpg|мини|Mercedes Citaro RATP, линија TVM, [[Кретеј]], [[Париз]]]] '''Брз автобуски превоз (БАП)''' или '''метробус''' ({{langx|en|Bus rapid transit, BRT}}) — начин на организирање на [[автобус]]ки (или [[тролејбус]]ки) превоз што се одликува со повисоки оперативни одлики во споредба со традиционалните автобуски линии (брзина, сигурност, превозна способност). Во некои гледишта (особено, во однос на брзината), системите за брз автобуски превоз се споредливи со системите за [[Брз трамвај|лесен шински превоз]] (брз трамвај).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itdp.org/multimedia/what-is-brt/|title=What is BRT?|date=2019-07-18|work=Institute for Transportation and Development Policy - Promoting sustainable and equitable transportation worldwide|language=en-US|accessdate=2025-06-21}}</ref> Првиот систем за брз автобуски превоз (БАП) во светот бил Runcorn Busway во Ранкорн Њу Таун, [[Англија]], кој започнал со работа во 1971 г.<ref name="Runcorn Busway JSTOR">{{cite journal|last=Lesley|first=Lewis|date=1983|title=Runcorn - A Rapid Transit New Town?|journal=Built Environment|volume=9|issue=3/4|page=234|jstor=23286723}}</ref><ref name="RUDI 7.3 Transport">{{cite web|url=http://www.rudi.net/books/3346|title=Runcorn New Town - 7.3 Transport|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018012240/http://www.rudi.net/books/3346|archive-date=18 октомври 2014|website=rudi.net|access-date=24 јули 2020|url-status=dead}}</ref> Заклучно со март 2018 г., вкупно 166 града на шест континенти вовеле системи за БАП, кои опфаќаат 4.906 км ленти и опслужуваат околу 32,2 милиони патници секој ден.<ref name="BRTdata">{{cite web|url=http://www.brtdata.org/|title=Global BRT Data&nbsp;— Worldwide and Key indicators per region|author=EMBARQ – The WRI Center for Sustainable Transport|date=November 2016|publisher=BRTdata.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208053814/http://brtdata.org/|archive-date=8 February 2014|access-date=27 November 2016|url-status=dead}}</ref> Градот [[Скопје]] е во постапка на изградба на систем за брз автобуски превоз (БAП).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mkd.mk/makedonija/raspishan-e-prviot-del-od-tenderot-za-brt-vo-skopje-128-kilometri-od-gjorche-petrov-do-novo-lisiche/|title=Распишан е првиот дел од тендерот за БРТ во Скопје: 12,8 километри од Ѓорче Петров до Ново Лисиче|last=Sasho|date=2026-09-17|work=МКД.МК|language=mk-MK|accessdate=2026-09-18}}</ref> == Особености == Системите за брз автобуски превоз се разликуваат од обичните автобуски системи по една или повеќе одлики: * Трасите минуваат по посебни ленти (целосно или во поголем дел). На [[Крстосница|крстосниците]], автобусите имаат предност. * Често се користат нестандардни [[автобус]]и, на пример, зглобни повеќеделни автобуси. * На некои системи, автобуските постојки наликуваат на железнички станици: тие се затворени од сите страни, имаат билетарници и инфопултови, и се опремени со турникети (што придонесува за побрзо влегување на патниците во автобусот, бидејќи проверката и купувањето билети се врши пред влегувањето). * На некои системи се користат насочувани автобуси. == Наводи == {{наводи}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Одржлив урбанизам]] [[Категорија:Автобуски превоз]] lax1wh0b794rje4rotnbz0sl9pzfbqz 5629808 5629807 2026-09-18T11:51:39Z Bjankuloski06 332 5629808 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mercedes Citaro G 5394 RATP, ligne TVM, Créteil.jpg|мини|Mercedes Citaro RATP, линија TVM, [[Кретеј]], [[Париз]]]] '''Брз автобуски превоз (БАП)''' или '''метробус''' ({{langx|en|Bus rapid transit, BRT}}) — начин на организирање на [[автобус]]ки (или [[тролејбус]]ки) превоз што се одликува со повисоки оперативни одлики во споредба со традиционалните автобуски линии (брзина, сигурност, превозна способност). Во некои гледишта (особено, во однос на брзината), системите за брз автобуски превоз се споредливи со системите за [[Брз трамвај|лесен шински превоз]] (брз трамвај).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itdp.org/multimedia/what-is-brt/|title=What is BRT?|date=2019-07-18|work=Institute for Transportation and Development Policy - Promoting sustainable and equitable transportation worldwide|language=en-US|accessdate=2025-06-21}}</ref> Првиот систем за брз автобуски превоз (БАП) во светот бил Runcorn Busway во Ранкорн Њу Таун, [[Англија]], кој започнал со работа во 1971 г.<ref name="Runcorn Busway JSTOR">{{cite journal|last=Lesley|first=Lewis|date=1983|title=Runcorn - A Rapid Transit New Town?|journal=Built Environment|volume=9|issue=3/4|page=234|jstor=23286723}}</ref><ref name="RUDI 7.3 Transport">{{cite web|url=http://www.rudi.net/books/3346|title=Runcorn New Town - 7.3 Transport|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018012240/http://www.rudi.net/books/3346|archive-date=18 октомври 2014|website=rudi.net|access-date=24 јули 2020|url-status=dead}}</ref> Заклучно со март 2018 г., вкупно 166 града на шест континенти вовеле системи за БАП, кои опфаќаат 4.906 км ленти и опслужуваат околу 32,2 милиони патници секој ден.<ref name="BRTdata">{{cite web|url=http://www.brtdata.org/|title=Global BRT Data&nbsp;— Worldwide and Key indicators per region|author=EMBARQ – The WRI Center for Sustainable Transport|date=November 2016|publisher=BRTdata.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208053814/http://brtdata.org/|archive-date=8 February 2014|access-date=27 November 2016|url-status=dead}}</ref> Градот [[Скопје]] е во постапка на изградба на систем за брз автобуски превоз (БAП).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mkd.mk/makedonija/raspishan-e-prviot-del-od-tenderot-za-brt-vo-skopje-128-kilometri-od-gjorche-petrov-do-novo-lisiche/|title=Распишан е првиот дел од тендерот за БРТ во Скопје: 12,8 километри од Ѓорче Петров до Ново Лисиче|last=Сашо|date=2026-09-17|work=МКД.МК|language=mk-MK|accessdate=2026-09-18}}</ref> == Особености == Системите за брз автобуски превоз се разликуваат од обичните автобуски системи по една или повеќе одлики: * Трасите минуваат по посебни ленти (целосно или во поголем дел). На [[Крстосница|крстосниците]], автобусите имаат предност. * Често се користат нестандардни [[автобус]]и, на пример, зглобни повеќеделни автобуси. * На некои системи, автобуските постојки наликуваат на железнички станици: тие се затворени од сите страни, имаат билетарници и инфопултови, и се опремени со турникети (што придонесува за побрзо влегување на патниците во автобусот, бидејќи проверката и купувањето билети се врши пред влегувањето). * На некои системи се користат насочувани автобуси. == Наводи == {{наводи}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Одржлив урбанизам]] [[Категорија:Автобуски превоз]] pl4ph3ktzq5mfaw33794m0op4pbm64j 0 1376375 5629598 5491749 2026-09-17T18:03:08Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: глечер → ледник 5629598 wikitext text/x-wiki '''Адмиралти''' — поранешно проглацијално езеро во сливот на денешното [[Онтарио (езеро)|езеро Онтарио]].<ref name="AquaticHabitat"> {{Наведени вести|url=http://www.aquatichabitat.ca/nearshore_geology.shtml|title=Nearshore Geology|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226233631/http://www.aquatichabitat.ca/nearshore_geology.shtml|archive-date=2012-02-26|publisher=[[Aquatichabitat.ca]]}} </ref> Брегот на езерото Адмиралти бил долг околу 20м пониско од езерото Онтарио. Брегот на ледничкото езеро Ирокеа, претходно проглацијално езеро, било многу повисок од оној на езерото Онтарио, бидејќи еден дел од Лаврентискиот ледник ја блокирал денешната долина на [[Сент Лоренс (река)|реката Сент Лоренс]]. Езерото Ирокеа се цедело преку Нијагаринскиот ескарп и надолу по реката Мохок. Тежината на ледникот го држел излезот на реката Сент Лоренс понизок од сегашното ниво, кога делот од ледникот се повлекол. Како што ледникот продолжил да се повлекува, регионот на Илјада Острови се вратил, а езерото се наполнило до сегашното ниво. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * „Геологија на крајбрежјето“. Aquatichabitat.ca. Архивирано од оригиналот на 27.01.2012. * Ј. Терасме, Е. Миринех (1964). „Постглацијална хронологија и потеклото на длабоките езерски басени во округот Принц Едвард, Онтарио“. Конференција за истражување на Големите езера, 1964 - Меѓународно здружение за истражување на Големите езера. [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Езера во Канада]] 5rz35bhpnyuhr5zujtkuav5v6qq6ty9 0 1376377 5629602 5458262 2026-09-17T18:03:32Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: глечер → ледник 5629602 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Водна површина|name=Езеро Фронтенак|image=|caption=|location=[[Северна Америка]]|group=[[Големи езера]]|etymology=[[Луј де Буаде, гроф на Фронтенак и Палуау]], Гувернер на [[Нова Франција]], 1672-1682.|inflow=[[Ледена покривка Лаурентид]]|outflow=|basin_countries=Канада<br/>САД|date-flooded=пред 10,000 г.|length=312|width=91|area=|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|shore=|elevation=74|islands=|islands_category=|cities=}} '''Фронтенак''' — поранешно проглацијално езеро во сливот на денешното [[Онтарио (езеро)|езеро Онтарио]].<ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=m6zLfVSAOJcC&q=%22Lake+Frontenac%22+%22Lake+Ontario%22+glacier+OR+glacial&pg=RA2-PA261|title=Glacial Geology and the Pleistocene Epoch|last=Richard Foster Flint|date=November 2008|publisher=Read Books|isbn=978-1-4437-2173-8|access-date=2009-09-26}}</ref><ref> {{Наведени вести|title=Glacial Lake Outflow via the St. Lawrence Pathway Prior to the Champlain Sea Invasion and During the Younger Dryas|last=Occhietti, S.|date=2005|publisher=[[American Geophysical Union]]|last2=Anderson, T. W.|bibcode=2005AGUFMPP12A..03O|last3=Karrow, P. F.|last4=Lewis, M. C.|last5=Mott, R. J.|last6=Parent, M.|last7=Richard, P. J.|last8=Rodrigues, C. G.|last9=Stea, R.}}</ref> Ненадејниот прилив на бистра вода во Атлантикот, како што повлекувањето на Лаврентискиот ледник предизвикало ненадејно опаѓање на нивото на водата во езерото, можеби пак го предизвикало почетокот на поновиот Дријас, период од 1000 години на обновено ладење пред приближно 12000 години. Кога мразот се повкуевал отворил премин кон исток околу северната страна на планините Адирондак до сливот на езерото Шамплен, нивото на езерото паднало и излезот кај Рим бил напуштен. Во оваа фаза, ледената бариера или брана се потпирала на оската Фронтенак на предкамбриските карпи и затоа езерото може да се нарече езеро Фронтенак. == Поврзано == * [[Ледничко езеро Ирокеа]] * [[Адмиралти Езеро]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Езера во Канада]] l5imzgya9m7sfuyfievq3w7pbs3wn0z 0 1377823 5629792 5592996 2026-09-18T11:42:15Z Bjankuloski06 332 Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет 5629792 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател|name=Елизабет Гаскел|image=Elizabeth Gaskell 1832.jpg|caption=Портрет на Елизабет Гаскел од 1832 година|pseudonym=|birth_name=Елизабет Клегхорн Стивенсон|birth_date={{birth date|1810|09|29|df=y}}|birth_place=[[Челси]], Англија|death_date={{death date and age|1865|11|12|1810|09|29|df=yes}}|death_place=[[Холиборн]], Хемпшир, Англија|occupation=романописец|period=1848–1865|genre=|subject=|movement=|spouse={{marriage|[[Вилијам Гаскел]]|1832}}|children=5|relatives=|signature=Elizabeth Gaskell Signature.jpg|website=}} '''Елизабет Клегхорн Гаскел''' (родена како '''Стивенсон'''; родена на [[29 септември]] [[1810]] - починала на [[12 ноември]] [[1865]]), честопати нарекувана '''госпоѓа Гаскел''' — [[Англичани|англиска]] [[Романописец|романописка]], биографка и писателка на кратки раскази. Нејзините романи нудат детални студии за [[Викторијански период|викторијанското]] општество, вклучувајќи го и животот на многу сиромашните. Нејзиниот прв роман, ''Мери Бартон'', бил објавен во 1848 година. Нејзината единствена биографија ''„Животот на Шарлот Бронте“'', објавена во 1857 година, станала спорна и значајна во воспоставувањето на трајната слава на семејството [[Бронте (семејство)|Бронте]]. Меѓу најпознатите романи на Гаскел се ''„Кренфорд“'' (1851–1853), ''„Север и југ“'' (1854–1855) и ''„Сопруги и ќерки“'' (1864–1866), сите адаптирани за телевизија од страна на [[Би-би-си]]. == Ран живот == Родена е како Елизабет Клегхорн Стивенсон на 29 септември 1810 година во Линдзи Роу, [[Челси|Челзи]], [[Лондон]], денес Чејн Вок 93.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaskellsociety.co.uk/elizabeth-gaskell/|title=Elizabeth Gaskell Biography - The Gaskell Society|work=Gaskellsociety.co.uk|accessdate=9 December 2017}}</ref> Докторот кој ја породил бил Ентони Тод Томсон, чија сестра Катерина подоцна станала маќеа на Гаскел.<ref>{{Cite ODNB|title=Gaskell [née Stevenson], Elizabeth Cleghorn}}</ref> Таа била најмладата од осум деца; само таа и нејзиниот брат Џон го преживеале детството. Нејзиниот татко, [[Вилијам Стивенсон (писател)|Вилијам Стивенсон]], [[Унитаријанство|унитаријанец]] од Бервик-на-Твид, бил свештеник во [[Фејлсворт]], [[Ланкашир]], но ги напуштил своите редови од совесни причини. Тој се преселил во Лондон во 1806 година со договор дека ќе биде назначен за личен секретар на Џејмс Мејтланд, 8-ми Ерл од Лодердејл, кој требало да стане генерален гувернер на Индија. Сепак, тоа работно место не се материјализирало и Стивенсон бил номиниран за Чувар на евиденцијата на благајната.<ref>{{Cite ODNB|title=Stevenson, William|url=https://doi.org/10.1093/ref:odnb/26443}}</ref> Неговата сопруга, Елизабет Холанд, потекнувала од семејство основано во Ланкашир и Чешир кое било поврзано со други познати унитарски семејства, вклучувајќи ги Веџвудови, Мартинови, Тарнерови и Дарвинови. Кога таа починала 13 месеци по раѓањето на Гаскел, нејзиниот сопруг го испратил бебето да живее со сестрата на Елизабет, Хана Ламб, во Натсфорд, Чешир.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/mrsgaskellnoveli0000poll|title=Mrs. Gaskell: Novelist and Biographer|last=Pollard|first=Arthur|publisher=Manchester University Press|year=1965|isbn=0-674-57750-7|page=[https://archive.org/details/mrsgaskellnoveli0000poll/page/12 12]|url-access=registration}}</ref> Нејзиниот татко во текот на 1814 година се преженил со Кетрин Томсон. Тие имале син, Вилијам, во 1815 година, и ќерка, Кетрин, родена во 1816 година. Иако Елизабет поминала неколку години без да го види својот татко, на кого била посветена, нејзиниот постар брат Џон често ја посетувал во Натсфорд. Џон бил предодреден за [[Кралска воена морнарица|Кралската воена морнарица]] уште од рана возраст, како неговите дедовци и чичковци, но не добил предност во службата и морал да се приклучи на [[Британска трговска морнарица|Трговската морнарица]] со флотата на [[Англиска источноиндиската компанија|Источноиндиската компанија]].<ref>{{Наведена книга|title=Elizabeth Gaskell|url=https://archive.org/details/elizabethgaskell0000geri|last=Gérin|first=Winifred|publisher=Oxford University Press|year=1976|isbn=0-19-281296-3|pages=[https://archive.org/details/elizabethgaskell0000geri/page/10 10]–17}}</ref> Џон исчезнал во 1827 година за време на експедиција во [[Индија]].<ref>{{Cite ODNB|title=Gaskell [née Stevenson], Elizabeth Cleghorn (1810–1865), novelist and short-story writer}}</ref> == Карактер и влијанија == Гаскел голем дел од своето детство го поминала во Чешир, каде што живеела со својата тетка Хана Ламб во Натсфорд, градот што го овековечила како ''Кранфорд''. Тие живееле во голема куќа од црвена тула наречена Хит (денес Хитвејт).<ref>{{Наведена книга|title=Elizabeth Gaskell: A Habit of Stories|url=https://archive.org/details/trent_30121003505268|last=Jenny Uglow|publisher=Faber & Faber|year=1993|isbn=0-571-20359-0|pages=[https://archive.org/details/trent_30121003505268/page/13 13]–14|author-link=Jenny Uglow}}</ref> Таа прераснала во убава млада жена, добро негувана, уредно облечена, љубезна, нежна и внимателна кон другите. Нејзиниот темперамент бил смирен и прибран, радосен и невин, уживала во едноставноста на селскиот живот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=B-Y9jgEACAAJ|title=The Doom of the Griffiths (annotated)|last=Gaskell|first=Elizabeth Cleghorn|date=1858|publisher=Interactive Media|isbn=978-1-911495-12-3|pages=introduction|oclc=974343914}}</ref> Во периодот од 1821 до 1826 година таа посетувала училиште во [[Ворикшир]] управувано од госпоѓиците Бајерли, најпрвин во Барфорд, а од 1824 година во Ејвонбенк надвор од Стратфорд на Ејвон, каде што го добила традиционалното образование по уметност, класиците, пристојноста и пристојноста што им се давале на младите дами од релативно богати семејства во тоа време. Нејзините тетки ѝ ги давале класиците за читање, а нејзиниот татко ја охрабрувал во учењето и пишувањето. Нејзиниот брат Џон ѝ испраќал современи нови книги и описи за неговиот живот на море и неговите искуства во странство.<ref name="Pocket">{{Наведена книга|title=Introduction to The Manchester Marriage|url=https://archive.org/details/manchestermarria0000gask|last=Michell|first=Sheila|publisher=Alan Sutton|year=1985|isbn=0-86299-247-8|location=UK|pages=iv–viii}}</ref> Откако го напуштила училиштето на 16-годишна возраст, таа заминала во Лондон за да помине време со своите братучеди од [[Холандија]]. Таа, исто така, поминала некое време во [[Њукасл на Тајн]] (со семејството на преподобниот Вилијам Тарнер) и оттаму го направила патувањето до [[Единбург]]. Брат на нејзината маќеа бил минијатурниот уметник [[Вилијам Џон Томсон]], кој во 1832 година го насликал нејзиниот портрет (погледнете горе десно). Во исто време, Дејвид Данбар извајал биста.<ref name="Pocket" /> == Брачен живот и писателска кариера == [[Податотека:Elizabeth_Gaskell.jpg|мини|Елизабет Гаскел: Портрет од Џорџ Ричмонд од 1851 година]] На 30 август 1832 година, г-ѓа Гаскел се омажила за унитарниот свештеник [[Вилијам Гаскел]], во Натсфорд. Тие го поминале својот меден месец во [[Северен Велс]], престојувајќи кај нејзиниот чичко, Самуел Холанд, во Плас-ин-Пенрин во близина на [[Портмадог]]. Потоа Гаскелови се населиле во [[Манчестер]], каде што Вилијам бил свештеник во капелата Крос Стрит и најдолгогодишен претседател на библиотеката „Портико“. Индустриската околина на Манчестер и книгите позајмени од библиотеката влијаеле врз пишувањето на Елизабет во [[Индустриски роман|индустрискиот жанр]]. Нивната прва ќерка се родила мртвородена во 1833 година. Нивните други деца биле Маријана (1834), Маргарет Емили, позната како Мета (1837), Флоренс Елизабет (1842) и Џулија Брадфорд (1846). Маријана и Мета учеле во приватното училиште што го водела Рејчел Мартино, сестра на [[Хариет Мартино|Хариет]], блиска пријателка на Елизабет.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=6iNXAAAAYAAJ&q=Manchester+ladies+educational+association+meta+gaskell|title=The Gaskell Society Journal, Volume 22|publisher=The Gaskell Society|year=2008|page=57|quote=Meta (Margaret Emily), the second daughter, was sent at about the same age as Marianne to Miss Rachel Martineau, ...|access-date=25 April 2017}}</ref> Флоренс се омажила за [[Чарлс Кромптон]], адвокат и либерален политичар, во 1863 година. Во март 1835 година, г-ѓа Гаскел започнала да води дневник во кој го документирала развојот на нејзината ќерка Маријана: таа го истражувала родителството, вредностите што ги придавала на нејзината улога како мајка; нејзината вера и, подоцна, односите помеѓу Маријана и нејзината сестра, Мета. Во 1836 година, таа станала коавторка со својот сопруг на циклус песни, ''„Скици меѓу сиромашните''“, дело кое било објавено во ''списанието „Блеквудс“'' во јануари 1837 година. Во 1840 година, [[Вилијам Ховит]] ја објавил книгата „ ''Посети на извонредни места“,'' која содржела прилог насловен како ''„Клоптон Хол“'' од „Дамата“, првото дело напишано и објавено исклучиво од неа. Во април 1840 година, Ховит ја објавила книгата ''„Руралниот живот на Англија“'', која вклучувала и второ дело насловено како ''„Белешки за обичаите на Чешир“''.<ref name="Chronology">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TjZjIpq6TwoC|title=The Cambridge Companion to Elizabeth Gaskell; Chronology|last=Weyant|first=Nancy S.|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-60926-5|pages=xi–xx}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWeyant2007">Weyant, Nancy S. (2007). [https://books.google.com/books?id=TjZjIpq6TwoC ''The Cambridge Companion to Elizabeth Gaskell; Chronology'']. Cambridge University Press. pp.&nbsp;<span class="nowrap">xi–</span>xx. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-60926-5|<bdi>978-0-521-60926-5</bdi>]].</cite></ref> Во јули 1841 година, Гаскелови заминале најпрвин во [[Белгија]] а потоа и во [[Германија]]. [[Германска книжевност|Германската книжевност]] имала силно влијание врз нејзините кратки раскази, од кои првиот го објавила во 1847 година како ''„Три ери“ на Либи Марш'', во ''„Хоуитс журнал“'', под псевдонимот „Котон Мадер Милс“. Но, други влијанија, вклучувајќи ја и ''„Социјална политика“'' на [[Адам Смит]], овозможиле многу пошироко разбирање на културното опкружување во кое биле сместени нејзините дела. Нејзината втора приказна објавена под псевдонимот била ''„Клисарскиот херој“''. Последен пат го употребила во 1848 година, со објавувањето на нејзината приказна ''„Божиќни бури и сонце“''. Околу 20 години, почнувајќи од 1843 година, Гаскелови заминувале на одмор во Силвердејл на Моркампскиот залив, а особено престојувале во кулата Линдет.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.greatbritishlife.co.uk/people/silverdale-tower-elizabeth-gaskell-s-lancashire-inspiration-6930782|title=Silverdale Tower - Elizabeth Gaskell's Lancashire inspiration|date=13 June 2011|work=Great British Life|access-date=27 September 2022|language=en-UK}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://elizabethgaskellhouse.co.uk/an-elizabeth-gaskell-staycation/|title=An Elizabeth Gaskell staycation|date=5 August 2020|work=elizabethgaskellhouse.co.uk|language=en|accessdate=27 September 2022}}</ref> Ќерките Мета и Јулија подоцна изградиле куќа, „Шилинг“, во Силвердејл.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thewestmorlandgazette.co.uk/news/6932747.the-house-of-a-forgotten-writer/|title=The house of a forgotten writer|date=8 February 2002|work=The Westmorland Gazette|access-date=27 September 2022|language=en}}</ref> Синот, Вилијам (1844–45), починал во детството, а оваа трагедија ја потикнала во пишувањето на првиот роман на Гаскел, ''Мери Бартон''. Бил готов за објавување во октомври 1848 година, кратко пред да се преселат на југ. Доживеал огромен успех, продавајќи илјадници примероци. Ричи го нарекол „''голема и извонредна сензација''“. Бил пофален од [[Томас Карлајл]] и Марија Еџворт. Таа ги оживеала преполните сиромашни населби во [[Манчестер]] на читателите кои сè уште не биле запознаени со преполните тесни улички. Нејзината очигледна длабочина на чувствата била очигледна, додека нејзиниот начин на фраза и опис бил опишан како најголем од времето на [[Џејн Остин]]. Во 1850 година, Гаскелови се преселиле во вила на Плимут Гроув број 84.<ref name="Uglow">Uglow J. ''Elizabeth Gaskell: A Habit of Stories'' (Faber and Faber; 1993) ({{ISBN|0-571-20359-0}})</ref> Таа ја зела својата крава со себе. За вежбање, таа со задоволство пешачела три милји за да му помогне на друго лице во неволја. Во Манчестер, Елизабет ги напишала своите преостанати книжевни дела, додека нејзиниот сопруг одржувал одбори за социјална помош и ги подучувал сиромашните во својата студија. Кругот со кој се дружеле Гаскелови вклучувал писатели, новинари, религиозни дисиденти и социјални реформатори како што се Вилијам и [[Мери Ховит]] и [[Хариет Мартино]]. Поети, покровители на книжевноста и писатели како што се Лорд Хотон, [[Чарлс Дикенс]] и [[Џон Раскин]] го посетувале Плимут Гроув, како и американските писатели [[Хариет Бичер Стоу]] и [[Чарлс Елиот Нортон]], додека диригентот Чарлс Хале, кој живеел во близина, ја подучувал една од нивните ќерки да свири пијано. Пријателката на Елизабет, [[Шарлот Бронте]], престојувала таму три пати, а во една прилика се скрила зад завесите во дневната соба бидејќи била премногу срамежлива за да се сретне со другите посетители на Гаскелови.<ref name="Independent">{{Наведени вести|url=http://arts.independent.co.uk/books/features/article353793.ece|title=An ending Dickens would have liked|last=Nurden|first=Robert|date=26 March 2006|work=The Independent|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165339/http://arts.independent.co.uk/books/features/article353793.ece|archive-date=30 September 2007|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archive.spectator.co.uk/article/1st-november-1913/24/miss-meta-gaskell|title=Miss Meta Gaskell|date=1 November 1913|work=The Spectator|accessdate=25 April 2017|quote=LORD HOUGHTON once said that the conversation and society to be met within the house of the Gaskells at Manchester were the one thing which made life in that city tolerable for people of literary tastes. Miss Meta Gaskell, (daughter of Elizabeth Gaskell) who died last Sunday...}}</ref> [[Податотека:Gaskell_House_Plymouth_Grove_front.JPG|лево|мини|Гаскел Хаус, Плимут Гроув, Манчестер]] На почетокот на 1850 година, Гаскел му пишала на [[Чарлс Дикенс]] барајќи совет за тоа како да ѝ помогне на девојка по име Пасли која ја посетувала во затвор. Пасли ѝ дала модел за главниот лик на ''Рут'' во 1853 година. ''„Лизи Ли“'' била објавена во март и април 1850 година, во првите броеви на списанието на Дикенс „''Household Words“'', во кое требало да бидат објавени многу од нејзините дела, вклучувајќи ги ''„Кранфорд“'' и ''„Север и Југ“'', нејзината новела ''„Мојата госпоѓа Ладлоу“'' и кратки раскази. Во јуни 1855 година, [[Патрик Бронте]] ја замолил Гаскел да напише биографија за неговата ќерка Шарлот, и следствено таа го објавила ''„Животот на Шарлот Бронте“'' во 1857 година, значаен развој во книжевната кариера на Гаскел. Нејзиниот избор да го привилегира приватниот живот на Бронте пред нејзината јавна книжевна кариера бил неконвенционален и се покажал како контроверзен. Во 1859 година, Гаскел заминала во Витби за да собере материјал за ''„Љубовниците на Силвија“'', која била објавена во 1863 година. Нејзината новела ''„Братучетка Филис“'' била серијализирана во ''списанието „Корнхил“'' од ноември 1863 година до февруари 1864 година. Серијализацијата на нејзиниот последен роман, ''„Сопруги и ќерки“'', започнала во август 1864 година во ''„Корнхил“''. Таа починала од [[срцев удар]] во 1865 година, додека била во посета на куќа што ја купила во Холиборн, Хемпшир. ''„Сопруги и ќерки“'' била објавена во форма на книга на почетокот на 1866 година, прво во [[Соединетите Американски Држави]], а потоа, десет дена подоцна, во [[Британија]]. Нејзиниот гроб се наоѓа во близина на капелата Брук Стрит, Натсфорд. == Репутација и повторна евалуација == Репутацијата на г-ѓа Гаскел од нејзината смрт до 1950-тите била олицетворена во проценката на Лорд Дејвид Сесил во ''„Раните викторијански романописци'' “ (1934) дека таа била „''целосна жена''“ и „''вложувала пофални напори да ги надмине своите природни недостатоци, но сè останало залудно''“ (цитирано во Стоунман, 1987, од Сесил, стр.&nbsp;235). Во еден остар непотпишан осврт за ''„Север и Југ“'' во ''весникот „Лидер“'' Гаскел е обвинета дека прави грешки за Ланкашир, што жител на Манчестер не би ги направил, и се вели дека жена (или свештеници и свештенички лица) не можат да „''разберат индустриски проблеми''“, „''знаат премалку за [[Памук|памучната индустрија]]''“ и немаат „''право да ја зголемуваат збунетоста пишувајќи за неа''“.<ref>{{Наведена книга|title=Elizabeth Gaskell: Mary Barton North and South|url=https://archive.org/details/elizabethgaskell0000unse_z7q6|publisher=Icon Books|year=1999|isbn=9781840460377|editor-last=Chapman|editor-first=Alison|location=Duxford}}</ref> Романите на г-ѓа Гаскел, со исклучок на ''„Кранфорд“'', постепено западнале во заборав кон крајот на 19 век; пред 1950 година, таа била отфрлена како спореден автор со добра проценка и „женски“ сензибилитети. Арчи Стентон Витфилд рекол дека нејзиното дело е „како мешавина од темјанушки, орлови нокти, лаванда, мињонет и слако трње“ во 1929 година.<ref>{{Наведена книга|title=Mrs. Gaskell, Her Life and Works|url=https://archive.org/details/mrsgaskellherlif0000asta|last=Whitfield|first=Archie Stanton|publisher=G. Routledge & sons|year=1929|page=[https://archive.org/details/mrsgaskellherlif0000asta/page/258 258]}}</ref> Сесил (1934) кажал дека ѝ недостасува „машкоста“ потребна за правилно справување со општествените проблеми (Чепман, 1999, стр.&nbsp;39–40). Сепак, критичката плима започнала да се променува во корист на г-ѓа Гаскел кога, во 1950-тите и 1960-тите, социјалистичките критичари како [[Кетлин Тилотсон]], [[Арнолд Кетл]] и [[Рејмонд Вилијамс]] го преиспитале описот на социјалните и индустриските проблеми во нејзините романи (видете Мур, 1999 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.drury.edu/multinl/story.cfm?ID=2466&NLID=166|title=Drury University: Victorian Age Literature, Marxism, and Labor Movement|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601222956/http://www.drury.edu/multinl/story.cfm?ID=2466&NLID=166|archive-date=1 June 2010|accessdate=2012-06-14}}</ref> за елаборација) и - сфаќајќи дека нејзината визија е спротивна на преовладувачките ставови во тоа време - го сметале тоа за подготовка на патот за гласните [[Женско движење|женски движења]].<ref>Stoneman, Patsy (1987). Elizabeth Gaskell. Bloomington: Indiana University Press. {{ISBN|9780253301031}}, p. 3.</ref> На почетокот на 21 век, со делото на г-ѓа Гаскел „''вклучено во современите преговори за националноста, како и за родовите и класните идентитети''“,<ref>{{Наведена книга|title=The Cambridge companion to Elizabeth Gaskell|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_p4l7|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=9780521846769|editor-last=Matus|editor-first=Jill L.|edition=repr.|location=Cambridge, UK}}, p. 9.</ref> ''Север и Југ'' - еден од првите индустриски романи што го опишуваат судирот меѓу работодавачите и работниците - станал препознаен како прикажување на сложени социјални судири и нудење позадоволителни решенија преку Маргарет Хејл: портпарол на авторката и најзрело творештво на Гаскел. Во нејзиниот вовед во ''„Кембричкиот придружник на Елизабет Гаскел“'' (2007), збирка есеи што ја претставуваат моменталната стипендија на Гаскел, Џил Л. Матус го нагласува растечкиот углед на авторката во викторијанските книжевни студии и како нејзиното иновативно, разновидно раскажување се справува со брзите промени во текот на нејзиниот живот. == Литературен стил и теми == [[Податотека:Miss_Matty_and_Peter.jpg|десно|мини|Сцена од ''Кранфорд'', илустрирана од Сибил Тоус.]] Првиот роман на Гаскел, ''„Мери Бартон“'', бил објавен анонимно во 1848 година. Најпознати од нејзините преостанати романи се ''„Кренфорд“'' (1851–1853), ''„Север и југ“'' (1854–1855) и ''„Сопруги и ќерки“'' (1864–1866). Таа станала популарна по своето пишување, особено по своите приказни за духови, потпомогната од [[Чарлс Дикенс]], кој ги објавил нејзините дела во неговото списание „''Household Words“''. Нејзините приказни за духови се во „готски“ стил, што ги прави доста различни од нејзината „индустриска“ фикција. Иако нејзиното пишување се придржува до викторијанското, вклучително и употребата на името „Госпоѓа Гаскел“, таа обично ги формулирала своите приказни како критики на современите ставови. Нејзините рани дела биле под силно влијание на социјалната анализа на [[Томас Карлајл]] и главно се концентрирале на фабричката работа во Мидлендс.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8Nvdx-4-CzoC|title=The Carlyle Encyclopedia|last=Grasso|first=Anthony R.|publisher=[[Fairleigh Dickinson University Press]]|year=2004|isbn=978-0-8386-3792-0|editor-last=Cumming|editor-first=Mark|location=Madison and Teaneck, NJ|pages=186–188|chapter=Gaskell, Elizabeth Cleghorn|url-access=limited}}</ref> Таа обично ја нагласувала улогата на жените, со сложени наративи и реалистични женски ликови.<ref>Excluding reference to Gaskell's Ghost Stories, Abrams, M.&nbsp;H., et al. (eds), "Elizabeth Gaskell, 1810–1865". ''The Norton Anthology of English Literature, The Major Authors: The Romantic Period through the Twentieth Century'', 7th ed., Vol.&nbsp;B. New York, London: W.W. Norton & Company, 2001. {{ISBN|0-393-97304-2}}. DDC 820.8—dc21. LC PR1109.N6.</ref> Гаскел била под влијание на делата на [[Џејн Остин]], особено во ''„Север и Југ“,'' кои изобилно позајмуваат од заплетот за додворување во ''[[Гордост и предрасуди|„Гордост и предрасуди“]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Sussman|first=Matthew|date=March 2022|title="Austen, Gaskell, and the Politics of Domestic Fiction"|url=https://read.dukeupress.edu/modern-language-quarterly/article/83/1/1/294319/Austen-Gaskell-and-the-Politics-of-Domestic|journal=Modern Language Quarterly|volume=83|issue=1|pages=1–26|doi=10.1215/00267929-9475004|url-access=subscription|access-date=5 June 2023}}</ref> Таа била етаблиран романописец кога Патрик Бронте ја поканил да напише биографија за неговата ќерка, иако се грижела, како писателка на фикција, дека ќе биде „тешко“ да се „биде точна и да се држи до фактите“.<ref>{{Наведена книга|title="Introduction" to The Life of Charlotte Brontë|last=Easson|first=Angus|date=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-955476-8|location=Oxford|page=xi}}</ref> Нејзиниот однос кон класата продолжува да ги интересира социјалните историчари, како и читателите на фикција.<ref>{{Наведено списание|last=PHILLIPS|first=V.|date=1 August 1978|title=Children in Early Victorian England: Infant Feeding in Literature and Society, 1837-1857|journal=Journal of Tropical Pediatrics|volume=24|issue=4|pages=158–166|doi=10.1093/tropej/24.4.158|pmid=364073}}</ref> === Теми === [[Унитаријанство|Унитаризмот]] како движење поттикнува разбирање и толеранција кон сите религии и иако Гаскел се обидувала да ги сокрие своите верувања, таа силно се чувствувала во врска со овие вредности кои ги исполнувале нејзините дела; во ''Север и Југ'', „Маргарет како црковна жена, нејзиниот татко дисидентот, Хигинс неверникот, клекнале заедно. Тоа не им наштетило.“ <ref>{{Наведена книга|title=North and South|last=Gaskell|first=Elizabeth|publisher=Penguin Popular Classics|year=1854–55|isbn=978-0-14-062019-1|page=277}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/elizabethgaskell0000eass/page/12|title=Elizabeth Gaskell|last=Easson|first=Angus|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1979|isbn=0-7100-0099-5|pages=[https://archive.org/details/elizabethgaskell0000eass/page/12 12–17]|url-access=registration}}</ref> === Употреба на дијалект === Стилот на Гаскел е значаен по тоа што им става зборови од местни дијалекти во устата на ликовите од средната класа и раскажувачот. Во ''„Север и Југ“,'' Маргарет Хејл предлага ''[[wiktionary:redd|да се среди]]'' куќата на Бушер, па дури и на шега нуди да ја научи мајка си преку зборови како што е ''[[wiktionary:knobstick|knobstick]]''. Во 1854 година, таа ја бранела својата употреба на дијалект за да изрази поинаку неискажливи концепти во писмо до Волтер Севиџ Ландор:<blockquote>...Ќе се сетите на употребата на зборот „необработен“ од страна на селските луѓе. Не можам да најдам друг збор за да го изразам точното чувство на чудна, необична пуста непријатност, а понекогаш ги „митеризирам“ луѓето користејќи го.<ref name="Ingham">Ingham, P. (1995). Introduction to the Penguin Classics edition of ''North and South''.</ref><ref name="Letters">Chapple JAV, Pollard A, eds. ''The Letters of Mrs Gaskell''. Mandolin (Manchester University Press), 1997</ref></blockquote>  Таа исто така го користела дијалектскиот збор „nesh“ (лице кое лесно чувствува студ, кој датира од [[Староанглиски јазик|староанглискиот јазик]], кај ''Мери Бартон'':<blockquote>Седни овде: тревата е речиси сува до овој момент; а ти не си ниту еден од нив кој настинува.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/marybartonbyecg01bartgoog|title=Mary Barton|last=Gaskell|first=E.|year=1848|chapter=1}}.</ref></blockquote>  исто така на ''Север и Југ'' :<blockquote>И не сакав да ме сметаат за свеж и мек.,<ref>{{cite book|title=North and South|url=https://archive.org/details/northsouth0000gask_c1d5|last=Gaskell|first=Elizabeth|publisher=Penguin Popular Classics|year=1854–55|isbn=978-0-14-062019-1}}</ref></blockquote>  и подоцна во „Манчестерскиот брак“ (1858):<blockquote>Сега, не сум против да бидам штребер за другите луѓе. Можам да издржам добар удар и никогаш да не ја сменам бојата; но, ако ме ставите во операционата сала во амбулантата, ќе се разболам како девојче.</blockquote>и:<blockquote>По смртта на г-ѓа Вилсон, Нора се врати кај нив, како медицинска сестра на новородениот мал Едвин; на која позиција не беше поставена без прилично силен говор од страна на гордиот и среќен татко; кој изјави дека ако открие дека Нора некогаш се обидела да го скрие момчето со лаги или да го направи лош, било да е телесно или ментално, таа треба да си замине истиот ден.<ref>{{цитирање на книгата|url=http://www.gutenberg.org/files/15252/15252.txt|серија=Викторијански кратки раскази|наслов=Приказни за успешни бракови|издавач=Проектот Гутенберг}}.</ref></blockquote> == Дела == [[Податотека:Elizabeth_Gaskell_7.jpg|десно|мини|Елизабет Гаскел, околу.&nbsp;1860 година]] Извор:<ref name="Weyant_chron">{{Наведување|chapter=Chronology|last=Nancy S. Weyant|title=The Cambridge Companion to Elizabeth Gaskell|editor1=Jill L. Matus|year=2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-60926-5}}</ref> === Романи === * ''Мери Бартон'' (1848) * ''Кранфорд'' (1851–1853) * ''Рут'' (1853) * ''Север и Југ'' (1854–1855) * ''Мојата Госпоѓа Ладлоу'' (1858–1859) * ''„Работа во темната ноќ“'' (1863) * ''Љубовниците на Силвија'' (1863) * ''Сопруги и ќерки: Секојдневна приказна'' (1864–1866) === Новели и збирки === *„''Куќата во Мурленд''“ (1850) *„''Исповедите на г-дин Харисон''“ (1851) *„''Лизи Ли''“ (1855) *„''Околу софата''“ (1859) *„''Вештерката Лоис''“ (1859; 1861) *„''Братучетката Филис''“ (1863–1864) *„Сивата жена и други приказни“ (1865) === Кратки раскази === * „Трите ери на Либи Марш“ (1847) * „Херојот на Секстон“ (1847) * „Божиќни бури и сончева светлина“ (1848) * „Рака и срце“ (1849) * „Марта Престон“ (1850) * „Бунарот на Пен-Морфа“ (1850) * „Срцето на Џон Мидлтон“ (1850) * „Исчезнувања“ (1851) * „Домашните проблеми на Беси“ (1852) * „Приказната на старата медицинска сестра“ (1852) * „Камберлендскиот стрижач на овци“ (1853) * „Мортон Хол“ (1853) * „Карактеристики и приказни на хугенотите“ (1853) * „Мојот француски господар“ (1853) * „Приказната на штитоносецот“ (1853) * „Манир на компанијата“ (1854) * „Половина од животот“ (1855) * „Сиромашната Клер“ (1856) * „Пропаста на Грифитс“ (1858) * „Инцидент кај Нијагарините водопади“ (1858) * „Гревот на еден татко“ (1858), подоцна повторно објавен како „Конечно“ * „Бракот во Манчестер“ (1858) * „Куќата со духови“ (1859) * „Духот во градинарската соба“ (1859), подоцна „Искривената гранка“ * „Полубраќата“ (1859) * „Чудно доколку е вистина“ (1860) * „Сивата жена“ (1861) * „Шест недели во Хепенхајм“ (1862) * „Кафезот во Кранфорд“ (1863) * „Замокот Кроули“ (1863), * „Одмор на еден свештеник“ (1865) === Нефикција === * „Белешки за Чеширската царина“ (1840) * ''Проколната раса'' (1855) * ''Животот на Шарлот Бронте'' (1857) * „Француски живот“ (1864) * „Колумна со озборувања од Париз“ (1865) === Поезија === * ''Скици меѓу сиромашните'' (со Вилијам Гаскел; 1837) * ''Рими за воздржаност'' (1839) == Наследство == Куќата на Плимут Гроув останала во сопственост на семејството Гаскел до 1913 година, по што останала празна и западнала во запуштеност. Манчестерскиот универзитет ја стекнал нејзината сопственост во 1969 година, а во 2004 година ја стекнал Фондот за историски градби на Манчестер, кој потоа собрал пари за нејзина реставрација. Надворешните реновирања биле завршени во 2011 година; денес е отворена за јавноста како историска куќа-музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elizabethgaskellhouse.co.uk/|title=Elizabeth Gaskell's House|work=www.elizabethgaskellhouse.org|accessdate=1 December 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-manchester-13357245|title=Elizabeth Gaskell's house damaged after lead theft|date=11 May 2011|work=BBC News}}</ref> Во 2010 година, споменик на Гаскел бил откриен во Поетскиот агол во [[Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]]. Панелот го посветила нејзината пра-пра-пра-внука Сара Принс и бил положен венец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/elizabeth-gaskell|title=Elizabeth Gaskell|work=www.westminster-abbey.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819202026/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/elizabeth-gaskell|archive-date=19 August 2011|accessdate=9 December 2017}}</ref> [[Градски совет на Манчестер|Градскиот совет на Манчестер]] вовел награда во име на Гаскел, доделена за да се признае вклученоста на жените во добротворна работа и подобрување на животите.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/veteran-cnd-campaigner-wins-elizabeth-899528|title=Veteran CND campaigner wins Elizabeth Gaskell award at age of 92|date=24 September 2010|work=Manchester Evening News|access-date=26 January 2017}}</ref> Библиомемоарот ''„Госпоѓа Гаскел и јас: Две жени, две љубовни приказни, одвоени два века“'' од Нел Стивенс бил објавен во 2018 година.<ref>{{Наведена книга|title=Mrs Gaskell and me : two women, two love stories, two centuries apart|url=https://archive.org/details/mrsgaskellmetwow0000stev|last=Stevens|first=Nell|date=2018|publisher=Picador|isbn=978-1509868186|location=London|access-date=}}</ref> Драматуршката писателка Маргарет Макнамара напишала драма базирана на романот, која била изведена во 1949 година.<ref>{{Наведени вести|title=Norwich premiere|date=15 December 1949|work=The Stage|page=8|via=British Newspaper Archive}}</ref> Нејзиниот роман „''Сопруги и ќерки“'' бил емитуван на телевизијата на Би-Би-Си во 1999 година. Во 2004 година, на телевизијата на Би-Би-Си била емитувана телевизиска мини-серија од нејзиниот роман од 1854 година ''„Север и југ“''. Во 2007 година, нејзината новела во три дела ''„Кранфорд“'' со [[Џуди Денч]] во главната улога била емитувана на телевизијата на Би-Би-Си. Спомен-салата Гаскел, селската сала на Силвердејл, е така именувана бидејќи додека се собирале средства за изградбата на салата во 1928 година, еден донатор понудил 50 фунти, или 100 фунти доколку била именувана така: разговорот е снимен од романописецот Вили Рајли во неговата автобиографија.<ref name="riley">{{Наведена книга|title=Sunset Reflections|last=Riley|first=W.|date=1957|publisher=Herbert Jenkins|location=London|pages=154|quote=Еден господин од Харогет, Сер Норман Реј, ... ми кажа ... дека отворил селска сала во Нидердејл. „Им дадов педесет фунти“, забележа тој лежерно. Ова ме разбуди и реков „Ние во ова село очајно сме желни да изградиме таква сала... Ќе ни дадете ли педесет фунти?“ Разговаравме за врската на г-ѓа Гаскел ... „Да ја наречеме Спомен-сала на таа дама?“ ... „Ако го направите тоа... ќе ви дадам сто."}}</ref> Обновената капела на Крос Стрит во [[Манчестер]] сместува колекција од сувенири од писателката во собата Гаскел во новата зграда. == Наводи == {{наводи}} == Дополнително читање == * [[Miriam Allott|Allott, Miriam]]. ''Elizabeth Gaskell: Writers and Their Work'' No. 124 (Longmans/British Council, 1960) * [[Lord David Cecil|Cecil, David]]. ''Early Victorian Novelists: Essays in Revaluation'' (Constable & Co., 1934) * Chapple, J. A. V. ''Elizabeth Gaskell: A Portrait in Letters'' (University of Manchester Press, 1980) {{ISBN|978-0-71900-799-6}} * Craik, W. A. ''Elizabeth Gaskell and the English Provincial Novel'' (Methuen & Co., 1975) {{ISBN|978-0-41682-630-2}} * Easson, Angus. ''Elizabeth Gaskell: The Critical Heritage'' (Routledge, 1991) {{ISBN|978-0-41503-289-6}} * [[Winifred Gérin|Gérin, Winifred]]. ''Elizabeth Gaskell: A Biography'' (Oxford University Press, 1977) {{ISBN|978-0-19812-070-4}} * [[Michael Sadleir|Sadleir, Michael]]. ''Excursions in Victorian Bibliography'' (Chaundy & Cox, 1922) * [[Geoffrey Tillotson|Tillotson, Geoffrey]]. ''A View of Victorian Literature'' (Oxford University Press, 1978) {{ISBN|978-0-19812-044-5}} * [[Jenny Uglow|Uglow, Jenny]]. ''Elizabeth Gaskell: A Habit of Stories'' (Faber & Faber, 1993) {{ISBN|978-0-57115-182-0}} == Надворешни врски == {{Library resources box}} {{Commons category|Elizabeth Gaskell}} {{wikisource|en}} {{Wikiquote}} '''Дигитална колекција''' * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/elizabeth-gaskell}} * {{Gutenberg author |id=220 | name=Elizabeth Cleghorn Gaskell}} * {{FadedPage|id=Gaskell, (Mrs.) Elizabeth|name=Elizabeth Gaskell|author=yes}} * {{Internet Archive author |search=( Gaskell AND ("Mrs Gaskell" OR "Mrs. Gaskell" OR Elizabeth OR Cleghorn) )}} * {{Librivox author |id=4108}} '''Физички колекции''' *{{UK National Archives ID}} *[https://web.archive.org/web/20120507231224/http://archiveshub.ac.uk/data/gb133ecg Elizabeth Gaskell Manuscripts] at the [[John Rylands Library]], Manchester *[http://www.bl.uk/people/elizabeth-gaskell Elizabeth Gaskell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518175449/http://www.bl.uk/people/elizabeth-gaskell |date=18 May 2017 }} at the British Library * Archival material at {{wikidata|qualifier|property|P485|Q24568958|P856|format=\[%q %p\]}} '''Останати извори''' *[http://www.gaskellsociety.co.uk The Gaskell Society] *[http://www.gaskell.jp/ The Gaskell Society of Japan] (Japanese) * {{LCAuth|n80010119|Elizabeth Cleghorn Gaskell|189|ue}} * {{ISFDB name|19538|Mrs. Gaskell}} *[http://www.elizabethgaskellhouse.co.uk/ Elizabeth Gaskell's House] *[http://www.brookstreetchapel.org/ Brook Street Unitarian Chapel and the Gaskell Grave] *[https://web.archive.org/web/20120518232448/http://victorian.lang.nagoya-u.ac.jp/concordance/gaskell/ A Hyper-Concordance to the Works of Elizabeth Gaskell] *[https://web.archive.org/web/20070609124228/http://www.lang.nagoya-u.ac.jp/~matsuoka/Gaskell.html The Gaskell Web] *[http://www.victorianweb.org/authors/gaskell/index.html The Victorian Web] *[https://web.archive.org/web/20050306125601/http://dist.dc.kumamoto-u.ac.jp/web/kouza.php?next_KamokuTantouCD=69 The Visual Life of Elizabeth Gaskell] *{{cite web|title=Elizabeth Gaskell|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00glwwp|website=Radio 4 Great Lives|publisher=BBC|access-date=2 July 2014|date=20 May 2005}} *[https://www.youtube.com/watch?v=fftv4zgxrpo Elizabeth Gaskell: A Cranford Walk Around Knutsford, Past and Present] (YouTube) *[https://www.youtube.com/watch?v=aiEssMeOfUE The Grave of Elizabeth Gaskell, Brook Street Chapel, Knutsford] (YouTube) *[https://elizabethgaskelljournal.com The Elizabeth Gaskell Journal: Digital Edition] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гаскел, Елизабет}} [[Категорија:Починати во 1865 година]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Луѓе од Манчестер]] [[Категорија:Англиски романописци]] [[Категорија:Англиски биографи]] [[Категорија:Англиски унитаристи]] [[Категорија:Англиски поети]] ck1tutoe9uujvp2aif731xr9fngmsdu 0 1379612 5629569 5552251 2026-09-17T17:53:42Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: Глечер → Ледник 5629569 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake | name = Исак-Кул | image = <!-- images and maps -----------> {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/2 | total_width = 250 | image1 = Issykkul plyag.jpg | image2 = 20141010 Kyrgyzstan 1169 Lake Issyk-Kul (15635724474).jpg | image3 = Issyk-Kul, Kyrgyzstan (43713946455).jpg | footer = }} | caption = | coords = {{Coord|42|25|N|77|15|E|type:waterbody_region:KG_scale:1500000|display=inline,title}} | lake_type = [[Древно езеро]], [[Ендотеичко]]<br />Планинско езеро<br />[[Мономиктичко]], [[Солено езеро|saline]] | inflow = [[ледник|ледници]] | outflow = [[испарување]] | catchment = 15844 | basin_countries = [[.Киргистан]] | length = 178 | width = 60,1 | area = 6236 | depth = 278,4 }} '''Езеро Исик Кул''' ({{Lang-ru|Иссык-Куль}}) е големо, копнено езеро на падините на планините [[Тианшан]] во источен [[Киргистан]]. Езерото има површина од 6.236 км². По езерото [[Титикака]], тоа е второ најголемо [[Планинско језеро|планинско езеро]] во светот, седмо најдлабоко<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Cael|first=B. B.|last2=Heathcote|first2=A. J.|last3=Seekell|first3=D. A.|date=2017|title=The volume and mean depth of Earth's lakes|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2016GL071378|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=44|issue=1|pages=209–218|bibcode=2017GeoRL..44..209C|doi=10.1002/2016GL071378|issn=1944-8007|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824114754/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2016GL071378|archive-date=2021-08-24|access-date=2021-09-11|hdl-access=free}}</ref> езеро во светот, десетто најголемо езеро во светот по волумен<ref name=":0" /><ref>{{Наведување|last1=van der Leeden|last2=Troise|last3=Todd|title=The Water Encyclopedia|location=Chelsea, MI|publisher=Lewis Publishers|year=1990|pages=198–200|edition=2nd|isbn=9780873711203}}</ref> (иако не по површина) и второ најголемо солено езеро по [[Касписко Езеро|Каспиското Море]]. Исик Кул на [[Киргиски јазик|киргистански]] значи „топло езеро“; иако се наоѓа на надморска височина од 1607 м надморска височина и е подложно на силен студ во текот на зимата, ретко замрзнува поради соленоста.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nGzsCAAAQBAJ&dq=Issyk+Kul+never+freezes&pg=PA21|title=Dying and Dead Seas Climatic Versus Anthropic Causes|last=Nihoul|first=Jacques C.J.|last2=Zavialov|first2=Peter O.|last3=Micklin|first3=Philip P.|date=2012|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|isbn=9789400709676|page=21|access-date=4 December 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.copernicus.eu/en/media/image-day-gallery/extreme-cold-weather-freezes-issyk-kul-lake|title=Extreme cold weather freezes Issyk-Kul lake {{!}} Copernicus|work=www.copernicus.eu|accessdate=2023-06-10}}</ref> Езерото никогаш не замрзнува во зима и покрај тоа што температурата на воздухот се спушта на -20&nbsp;°C. Ова е последица на фактот дека езерото е длабоко и дека долните слоеви на водата који имаат температури >4&nbsp;°C се мешаат со површинските. Дополнителен фактор е соленоста на водата, која достигнува 6. Езерото Исик Кул е богато со риби. Ова езеро е [[Рамсарска конвенција|рамсарско]]<ref name="textandrat">{{Наведена мрежна страница|url=https://en.unesco.org/about-us/legal-affairs/convention-wetlands-international-importance-especially-waterfowl-habitat|title=Convention on Wetlands of International Importance especially as Waterfowl Habitat.|work=[[Унеско|UNESCO]]|accessdate=7 August 2022}}</ref><ref name="ramsar">{{Наведена мрежна страница|url=http://ramweb-uat.neox24.ch/about/the-ramsar-convention-and-its-mission|title=The Ramsar Convention and its Mission|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409053942/http://ramweb-uat.neox24.ch/about/the-ramsar-convention-and-its-mission|archive-date=9 April 2016|accessdate=11 October 2016}}</ref> подрачје од глобално значаен [[Биоразновидност|биодиверзитет]]<ref name="британика 1">{{Наведена книга|title=Енциклопедија Британика. А-Б|date=2005|publisher=Народна књига : Политика|isbn=86-331-2075-5|editor-last=Мишић|editor-first=Милан|location=Београд|pages=146}}</ref> и го сочинува резерватот Исик Кул. == Географија == [[File:Issyk_kul_Lake_mountains.jpg|thumb|Планини во близина на Исик Кул.]] Езеро Исик Кул е долго 182 километри, широко до 60 километри, а негова површина изнесува 6.236 квадратни километри. Тоа е второ најголемо планинско езеро во светот по езерото [[Титикака]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/|title=The World Factbook|work=cia.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123014649/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/|archive-date=23 January 2021|accessdate=27 April 2015}}</ref><ref name="strontium">Grove, M. J, P. A. Baker, S. L. Cross, C. A. Rigsby and G. O. {{Наведено списание|last=|date=|title=Seltzer 2003 Application of Strontium Isotopes to Understanding the Hydrology and Paleohydrology of the Altiplano, Bolivia-Peru|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|volume=194|issue=|pages=}}:281-297.</ref><ref>Rigsby, C, P. A. Baker and M. S. {{Наведено списание|last=|date=|title=Aldenderfer 2003 Fluvial History of the Rio Ilave Valley, Peru, and Its Relationship to Climate and Human History|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|volume=194|issue=|pages=}}:165-185</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.qunlimited.com/conflict.htm|title=Who Wants to Be a Judge at the National Academic Championship?|last=Unlimited|first=Questions|date=2003|work=National Academic Championship|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406182417/http://www.qunlimited.com/conflict.htm|archive-date=6 April 2017|accessdate=6 December 2016}}</ref> во Јужна Америка. Се наоѓа на 1.607 метри надморска височина и достигнува длабочина од 668 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilec.or.jp/database/asi/dasi55.html|title=Data Summary: Lake Issyk-Kool|date=6. 9. 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050906131133/http://www.ilec.or.jp/database/asi/dasi55.html|archive-date=06. 09. 2005|accessdate=24. 8. 2020}}</ref> Во езерото се влеваат околу 118 реки и потоци; најголеми се Ѓиргалан и Тиуп. Вода добива од мали извори, како и од топење на снег. Езерото нема моментален истек, но некои хидролози претпоставуваат дека водата од езерото се филтрира длабоко под земјата во реката Чу. На дното на езерто се наоѓа минералот монохидрокалцит: еден од ретко познати лакстрински седименти.<ref>Sapozhnikov, D. G.; A. I. Tsvetkov {{Наведено списание|last=|date=1959|title=[Precipitation of hydrous calcium carbonate on the bottom of Lake Issyk-Kul]|journal=Doklady Akademii Nauk SSSR|volume=24|issue=|pages=131–133}}.</ref> Соленоста на езерската вода е приближно околу 0,6% – во споредба со 3,5% соленост на типичната морска вода – и иако нивото на езеро и понатаму е околу 8 метри повисоко отколку во средниот век, негово ниво сега опаѓа за приближно 5 сантиметри годишно поради пренасочувања на водата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=8417|title=LakeNet - Lakes|work=www.worldlakes.org|accessdate=24. 8. 2020}}</ref> Административно, езерото и соседно земјиште се наоѓаат во регион Исик Кул, [[Киргистан]]. == Туризам == [[Image:Issyk Kul at sundown.jpg|thumb|Исак Кул на залез (август 2002)]] За време на советската ера, езерото станало популарно летувалиште, со бројни санаториуми, пансиони и викендички по должина на северниот брег, од кои многу се концентрирани во и околу градот Чолпон Ата. Тие доживеале тешки времиња по распад [[Советски Сојуз|на Советски Сојуз]], но сега хотелските комплекси се реновираат и се поставуваат едноставни приватни сместувачки капацитети за изнајмување за ноќевање со појадок за нова генерација посетители за здравје и одмор. [[File:Issyk_kul_Lake_1.jpg|thumb|Езеро Исак Кул]] == Историја == [[Image:NestorianTombstoneIssykKul1312.jpg|thumb|left|150px|Несторијанска надгробна плоча со натписи на Ујгурски, пронајдена во Исик Кул, датирана од 1312 година.]] Езерото Исик Кул било попатна станица на Патот на свилата, копнен пат за патници од Далечниот Исток до Европа.<ref name=":4">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MJhpDQAAQBAJ&pg=PA1|title=Ancient Glass Research Along the Silk Road|last=Gan|first=Fuxi|date=2009|publisher=World Scientific|others=Shanghai Institute of Optics and Fine Mechanics, Chinese Academy of Sciences|isbn=978-981-283-356-3|edition=Ancient Glass Research along the Silk Road, World Scientific|page=41|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227164624/https://books.google.com/books?id=MJhpDQAAQBAJ&pg=PA1|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce|last=Elisseeff|first=Vadime|publisher=UNESCO Publishing / Berghahn Books|year=2001|isbn=978-92-3-103652-1}}</ref> Големиот кинески будистички научник-монах Сјуанцанг поминал покрај ова езеро и забележал детали во својот патепис од 7 век ''„Големи записи Танг за западните региони“.'' Езерото еднаш било во сопственост на кинеската династија Кинг, а подоцна било отстапено на Русија - заедно со околната територија. Многу историчари верувале дека езерото било извор на [[Чума (болест)|чумата црна смрт]], која ја зафатила Европа и Азија во текот на почеток и средината на 14 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hattrickinternational.co.uk/shows/Going_to_Extremes_The_Silk_Route|title=Going to Extremes: The Silk Route|work=hattrickinternational.co.uk|accessdate=24. 8. 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Така, чумата се ширела низ овие континенти преку средновековни трговци, кои несвесно носеле заразени штетници со себе. Нивото на езерото е околу осум метри повисоко отколку во средниот век. Нуркачите пронашле остатоци од потопени населби во плитки предели околу езерото. Во декември 2007 година објавен е извештај на тим киргистански историчари, на чело со Владимир Плоски, потпретседател на Киргистанската академија на науките, дека археолозите откриле остатоци од напредна цивилизација стара 2.500 години на дното на езерото. Добиените податоци и артефакти укажуваат дека древниот град во свое време бил метропола. Откритието се состоело од импозантни ѕидини, од кои некои се протегале на 500 метри и траги од голем град со површина од неколку квадратни километри. Други наоди се скитски гробници кои еродирале низ вековите и бројни добро сочувани артефакти, вклучувајќи врвови од стрели, ками, предмети отфрлени од ковачи, пари итн. Предмети кои се идентификувани како најстари постоечки монети во светот биле пронајдени под вода, со златни жичени прстени. Исто така, бил пронајден бронзен котел со ниво на изработка кое денес се постигнува со користење на инертно гасно окружување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Advanced_Russian_civilization_found/articleshow/2658962.cms|title=Advanced Russian civilization found-Health/Science-The Times of India|date=31. 12. 2007|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071231182027/http://timesofindia.indiatimes.com/Advanced_Russian_civilization_found/articleshow/2658962.cms|archive-date=31. 12. 2007|accessdate=24. 8. 2020}}</ref><ref name="#1">{{Наведена мрежна страница|url=http://en.rian.ru/analysis/20071227/94372640.html|title=Sputnik News - World News, Breaking News & Top Stories|work=sputniknews.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130525062518/http://en.rian.ru/analysis/20071227/94372640.html|archive-date=25. 05. 2013|accessdate=24. 8. 2020}}</ref> [[File:Issyk-kull in the Catalan Atlas.jpg|thumb|Исечена слика од Каталонскиот атлас од 1375 година што го прикажува езерото (северот е горе). Натписот вели: „Местото се нарекува Исикол. На ова место има манастир на ерменски браќа, кои велат дека тука се наоѓа Матеј апостолот и евангелистот.“]] Во [[1916]] година манастирот покрај езерото бил напаѓан од киргистански бунтовници, при што биле убиени седум монаси. == Легенда == Во предисламската легенда, кралот Озон имал уши од магаре. Тој ги криел и ги убивал своите бербери за да ја скрие својата тајна. Еден бербер ја рекол тајната во бунарот, но не го отворил бунарот после тоа. Како резултат на тоа бунарската вода се зголемила и го поплавила кралството. Кралството денес е под водите на Исик Кул. Според легендата така настанало езерото. Други легенди велат дека на дното на езерото лежат четири потопени града. Значајни археолошки наоди кои укажуваат на присуство на напредна цивилизација во античко време се пронајдени во плитките води на езерото.<ref name="#1"/> == Руска морнарица == За време на советскиот период, советската морнарица управувала со голем објект на источниот крај од езерото, каде била направена проценка на технологија на подморници и торпеда. Во март 2008 година, киргистанските весници објавиле дека 866 хектари околу полуостровот Карабулан на езерото ќе бидат изнајмени на неодредено време на Руската морнарица, која планирала да воспостави нови постројки за тестирање во море како дел од билатералниот договор од 2007 година. Руската војска ќе плаќала 4,5 милиони долари годишно за изнајмување на подрачјето. Индија, исто така, планирала да инвестира во постројки за тестирање на сите видови торпеда со голема тежина и оние кои имаат термички навигациски системи. Уште една друга предност на тестирање била таа што испуканите торпеда исто така можеле да се поправат што им овозможувало на научниците да извршат физичка верификација на структурата на торпедото за понатамошно проучување. Индија исто така планирала постројката да ја користи за тестирање на торпеда за тестирање на автономно подводно возило, кое било развиено од НСТЛ. За таа цел Индија предложила ангажирање на локални компании со кнов-хов во технологија за торпеда за понатамошен заеднички развој на постројката.<ref>{{Наведени вести|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/india-to-develop-state-of-the-art-torpedo-testing-centre-in-kyrgyzstan/articleshow/10029121.cms|title=India to develop state of the art torpedo testing centre in Kyrgyzstan|date=18 September 2011|access-date=24. 8. 2020}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.blic.rs/Riznica/Istorije/587806/IZGUBLJENI-GRAD-ISPOD-JEZERA-Apostol-Matej-pociva-u-drevnoj-metropoli-u-Kirgistanu Изгубен град под езерото, апостол Матеј почива во древна метропола во Киргистан? Блиц 04.09.2015.] [[Категорија:Географија на Киргистан]] [[Категорија:Езера во Азија]] [[Категорија:Статии со извори на англиски (en)]] [[Категорија:Страници со наводи без наслов]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:CS1-одржување: датумски формат]] czv24f0xms85wzby9pjv1o4y1y4h19j 0 1382720 5629691 5490519 2026-09-18T07:31:45Z Buli 2648 5629691 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Битка за Тетово|partof=[[Воен конфликт во Македонија (2001)]]|image=[[File:Одлука за воена операција МХ-Тетово 2001.jpg|300px]]|image_size=|caption=Планот за воената акција МХ во Тетовско|date=16 март – 13 август 2001<br />({{Age in months, weeks and days|year1=2001|month1=03|day1=16|year2=2001|month2=08|day2=13}})|place=[[Тетово]], [[Македонија]]|territory=|result=Победа на македонските безбедносни сили|combatant1={{flag|Macedonia}} со поддршка:<br /> {{UKR}}<ref>{{Cite web |date=2021-02-07 |title=Історія однієї дружби. Як Україна боролася за єдність Північної Македонії |url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-55830089 |access-date=2023-07-13 |website=BBC News Україна |language=uk}}</ref><ref name="Bugajski">{{cite book | last=Bugajski | first=Janucz | title=Cold Peace: Russia's New Imperialism | url=https://archive.org/details/coldpeacerussias0000buga | publisher=Praeger | year=2004 | page=[https://archive.org/details/coldpeacerussias0000buga/page/198 198]-199}}</ref><ref>{{Cite book |last=Petersen |first=Roger D. |url=https://books.google.com/books?id=fKom-fspjGQC&pg=PA229 |title=Western Intervention in the Balkans: The Strategic Use of Emotion in Conflict |date=2011-09-30 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-50330-3 |language=en}}</ref>|combatant2={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Ослободителна Народна Армија|ОНА]]<br>{{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=20px}} [[АНА]]<ref name="Relief">{{cite web |title=Macedonia - defense: Buckovski: "Let tragedy be the beginning of the end of the war" |url=https://reliefweb.int/report/former-yugoslav-republic-macedonia/macedonia-defense-buckovski-let-tragedy-be-beginning-end |website=Relief.web |date=10 August 2001 |access-date=26 June 2022 |language=English |quote="ANA" CLAIMS RESPONSIBILITY FOR KILLING OF TEN MACEDONIAN SOLDIERS Skopje, August 10 - A new armed group of ethnic Albanians on Thursday claimed responsibility for the killing of ten Macedonian army reservists in a highway ambush a day earlier. The "Albanian National Army" (AKSH) e-mailed a statement to several media in the region, on Albanian-language, saying a combined unit of its fighters and of the so-called National Liberation Army (NLA) carried the attack out "in revenge" for the killing of five NLA members by Macedonian security forces. |archive-date=26 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626132741/https://reliefweb.int/report/former-yugoslav-republic-macedonia/macedonia-defense-buckovski-let-tragedy-be-beginning-end |url-status=live }}</ref>|commander1=[[Image:Coat_of_arms_of_the_President_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Борис Трајковски]]<br />{{знамеикона|Republic of Macedonia}} [[Љубчо Георгиевски]]<br />{{знамеикона|Republic of Macedonia}} [[Љубе Бошковски]]<br />[[Image:Logo_of_the_Army_of_the_Republic_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Панде Петровски]]|commander2={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Г’зим Острени]]<br />{{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Рахим Беќири]]{{KIA}}<br />{{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Хамди Недрецај]]<br>{{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Самидин Џезаири-Хоџа]]<br> {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Скердилајд Љагами]]|units1={{tree list}} * [[Image:Logo_of_the_Army_of_the_Republic_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Армија на Република Македонија|АРМ]] ** {{flagicon image|Полк за специјални опрации.svg |border=|size=20px}} [[Полк за специјални операции]] *** {{flagicon image|Полк за специјални опрации.svg |border=|size=20px}} [[Баталјон за специјални намени|БСН „Волци“]] ** [[Image:Logo_of_the_Army_of_the_Republic_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Армија на Република Македонија|Резервна сила на АРМ]] ** Оклопно-механизирани единици ** Артилериски единици<ref name="Дневник 9 July 2001">{{Cite web|url=http://star.dnevnik.com.mk/404.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131003020817/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1596&stID=1563|url-status=dead|title=Dnevnik|archivedate=3 October 2013|website=star.dnevnik.com.mk}}</ref> ** [[File:Roundel of Macedonia.svg|20px]] [[Воздухопловни сили на Македонија]] * {{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=20px}} [[МВР]] ** {{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=20px}} [[Полиција на Македонија|Македонска полиција]] ** {{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=20px}} [[Специјална антитерористичка единица „Тигар“|САЕ „Тигар“]] ** {{Flagicon image|MVR PEP logo.png|border=|size=20px}} [[Посебна единица за поддршка]] ** [[File:MacedonianSpecialforceLions.png|20px]] [[Единица за брза интервенција „Лавови“|ЕБИ „Лавови“]] {{tree list/end}}|units2={{tree list}} * {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Ослободителна народна армија|ОНА]] ** {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} Бригада за специјални операции „Шпенди“ ** {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} 112-та бригада{{tree list/end}}|strength1={{flagicon|Macedonia}} 10.000+<ref name="Issues: The 2001 Conflict">[http://www.esiweb.org/index.php?film_ID=4&id=311&lang=en&slide_ID=21 Issues: The 2001 Conflict]</ref><br />{{flagicon|Macedonia}} 20-30 тенкови<ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/europe/yuairwar/yuairwar03.html Воздушная война в Югославии. Часть 3] // Уголок неба : авиационная энциклопедия. — 2004.</ref><br />{{flagicon|Macedonia}} 8+ Оклопни транспортери<br />{{flagicon|Macedonia}} 1+ [[Мил Ми-17|Ми-17]] хеликоптер<br />{{flagicon|Macedonia}} 2 [[Мил Ми-24|Ми-24]] хеликоптери|strength2={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} 2.500–3.000<ref>{{cite book |date=2004 |title=The Europa World Year Book |url=https://books.google.com/books?id=gP_-8rXzQs8C&dq=NLA+rebels+in+Tetovo&pg=PA2708 |location=London |publisher=Europa Publications |page=2708 |isbn=1-85743-253-3 |access-date=2014-10-19 }}</ref>|casualties1={{flagicon|Macedonia}} 32 убиени<ref>{{cite news | url=https://www.irishtimes.com/news/macedonian-policeman-shot-by-sniper-1.393353 | title=Macedonian policeman shot by sniper | newspaper=[[The Irish Times]] }}</ref><ref>„Татковино, за што загинавме?“, Македонска книга 2002</ref> <br/>{{flagicon|Macedonia}} 24 повредени<br/>{{flagicon|Macedonia}} 1 уништено оклопно возило<br/> {{flagicon|Macedonia}} 1 BTR captured <br> {{flagicon|Macedonia}} 1 уништен камион<br/> {{flagicon|Macedonia}} 1 урнат [[Мил Ми-17|Ми-17]] хеликоптер|casualties2={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} 7 убиени терористи<small> (според [[Ослободителна Народна Армија|ОНА]])</small><ref name="UÇK Menaj">[http://soros.org.mk/dokumenti/FIOOM-Poraka-i-nadez-tom-II.pdf "UÇK. Message and hope. Part II"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927210630/http://soros.org.mk/dokumenti/FIOOM-Poraka-i-nadez-tom-II.pdf |date=27 September 2018 }} by Petrit Menaj. Open Society Institute, Macedonia. Skopje. 2008</ref><br> {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} тешки загуби<small> (според македонски извори)</small>|casualties3=25+ убиени цивили<br />20+ киднапирани цивили {{flagicon|NATO}}{{flagicon|Germany}} 1 повреден}}'''Битка за Тетово''', која траела од март до август 2001 година — најголемата битка за време на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воениот конфликт во Македонија од 2001 година]], во кој македонските безбедносни сили се бореле против албанската паравоена формација [[Ослободителна народна армија]] (скратено ОНА) за контрола врз градот [[Тетово]] и [[Полошка Котлина|Полошко]]. == Август == [[Податотека:Тетовски Фронт Август.svg|десно|мини|Распределба на силите на Тетовскиот фронт во август 2001 година.|300x300пкс]] == Наводи == {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] [[Категорија:Македонија во 2001 година]] [[Категорија:Битки на Македонија]] [[Категорија:Војни на Македонија]] [[Категорија:Историја на Македонија (1991-денес)]] mzzvqvha22bqul5yjaokqole4sh1vy8 5629692 5629691 2026-09-18T07:32:09Z Buli 2648 /* Наводи */ 5629692 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Битка за Тетово|partof=[[Воен конфликт во Македонија (2001)]]|image=[[File:Одлука за воена операција МХ-Тетово 2001.jpg|300px]]|image_size=|caption=Планот за воената акција МХ во Тетовско|date=16 март – 13 август 2001<br />({{Age in months, weeks and days|year1=2001|month1=03|day1=16|year2=2001|month2=08|day2=13}})|place=[[Тетово]], [[Македонија]]|territory=|result=Победа на македонските безбедносни сили|combatant1={{flag|Macedonia}} со поддршка:<br /> {{UKR}}<ref>{{Cite web |date=2021-02-07 |title=Історія однієї дружби. Як Україна боролася за єдність Північної Македонії |url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-55830089 |access-date=2023-07-13 |website=BBC News Україна |language=uk}}</ref><ref name="Bugajski">{{cite book | last=Bugajski | first=Janucz | title=Cold Peace: Russia's New Imperialism | url=https://archive.org/details/coldpeacerussias0000buga | publisher=Praeger | year=2004 | page=[https://archive.org/details/coldpeacerussias0000buga/page/198 198]-199}}</ref><ref>{{Cite book |last=Petersen |first=Roger D. |url=https://books.google.com/books?id=fKom-fspjGQC&pg=PA229 |title=Western Intervention in the Balkans: The Strategic Use of Emotion in Conflict |date=2011-09-30 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-50330-3 |language=en}}</ref>|combatant2={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Ослободителна Народна Армија|ОНА]]<br>{{flagicon image|AKSh logo.svg|border=|size=20px}} [[АНА]]<ref name="Relief">{{cite web |title=Macedonia - defense: Buckovski: "Let tragedy be the beginning of the end of the war" |url=https://reliefweb.int/report/former-yugoslav-republic-macedonia/macedonia-defense-buckovski-let-tragedy-be-beginning-end |website=Relief.web |date=10 August 2001 |access-date=26 June 2022 |language=English |quote="ANA" CLAIMS RESPONSIBILITY FOR KILLING OF TEN MACEDONIAN SOLDIERS Skopje, August 10 - A new armed group of ethnic Albanians on Thursday claimed responsibility for the killing of ten Macedonian army reservists in a highway ambush a day earlier. The "Albanian National Army" (AKSH) e-mailed a statement to several media in the region, on Albanian-language, saying a combined unit of its fighters and of the so-called National Liberation Army (NLA) carried the attack out "in revenge" for the killing of five NLA members by Macedonian security forces. |archive-date=26 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626132741/https://reliefweb.int/report/former-yugoslav-republic-macedonia/macedonia-defense-buckovski-let-tragedy-be-beginning-end |url-status=live }}</ref>|commander1=[[Image:Coat_of_arms_of_the_President_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Борис Трајковски]]<br />{{знамеикона|Republic of Macedonia}} [[Љубчо Георгиевски]]<br />{{знамеикона|Republic of Macedonia}} [[Љубе Бошковски]]<br />[[Image:Logo_of_the_Army_of_the_Republic_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Панде Петровски]]|commander2={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Г’зим Острени]]<br />{{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Рахим Беќири]]{{KIA}}<br />{{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Хамди Недрецај]]<br>{{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Самидин Џезаири-Хоџа]]<br> {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Скердилајд Љагами]]|units1={{tree list}} * [[Image:Logo_of_the_Army_of_the_Republic_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Армија на Република Македонија|АРМ]] ** {{flagicon image|Полк за специјални опрации.svg |border=|size=20px}} [[Полк за специјални операции]] *** {{flagicon image|Полк за специјални опрации.svg |border=|size=20px}} [[Баталјон за специјални намени|БСН „Волци“]] ** [[Image:Logo_of_the_Army_of_the_Republic_of_North_Macedonia.svg|20px]] [[Армија на Република Македонија|Резервна сила на АРМ]] ** Оклопно-механизирани единици ** Артилериски единици<ref name="Дневник 9 July 2001">{{Cite web|url=http://star.dnevnik.com.mk/404.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131003020817/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1596&stID=1563|url-status=dead|title=Dnevnik|archivedate=3 October 2013|website=star.dnevnik.com.mk}}</ref> ** [[File:Roundel of Macedonia.svg|20px]] [[Воздухопловни сили на Македонија]] * {{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=20px}} [[МВР]] ** {{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=20px}} [[Полиција на Македонија|Македонска полиција]] ** {{flagicon image|Coat of arms of the Macedonian Police.png|border=|size=20px}} [[Специјална антитерористичка единица „Тигар“|САЕ „Тигар“]] ** {{Flagicon image|MVR PEP logo.png|border=|size=20px}} [[Посебна единица за поддршка]] ** [[File:MacedonianSpecialforceLions.png|20px]] [[Единица за брза интервенција „Лавови“|ЕБИ „Лавови“]] {{tree list/end}}|units2={{tree list}} * {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} [[Ослободителна народна армија|ОНА]] ** {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} Бригада за специјални операции „Шпенди“ ** {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=20px}} 112-та бригада{{tree list/end}}|strength1={{flagicon|Macedonia}} 10.000+<ref name="Issues: The 2001 Conflict">[http://www.esiweb.org/index.php?film_ID=4&id=311&lang=en&slide_ID=21 Issues: The 2001 Conflict]</ref><br />{{flagicon|Macedonia}} 20-30 тенкови<ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/europe/yuairwar/yuairwar03.html Воздушная война в Югославии. Часть 3] // Уголок неба : авиационная энциклопедия. — 2004.</ref><br />{{flagicon|Macedonia}} 8+ Оклопни транспортери<br />{{flagicon|Macedonia}} 1+ [[Мил Ми-17|Ми-17]] хеликоптер<br />{{flagicon|Macedonia}} 2 [[Мил Ми-24|Ми-24]] хеликоптери|strength2={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} 2.500–3.000<ref>{{cite book |date=2004 |title=The Europa World Year Book |url=https://books.google.com/books?id=gP_-8rXzQs8C&dq=NLA+rebels+in+Tetovo&pg=PA2708 |location=London |publisher=Europa Publications |page=2708 |isbn=1-85743-253-3 |access-date=2014-10-19 }}</ref>|casualties1={{flagicon|Macedonia}} 32 убиени<ref>{{cite news | url=https://www.irishtimes.com/news/macedonian-policeman-shot-by-sniper-1.393353 | title=Macedonian policeman shot by sniper | newspaper=[[The Irish Times]] }}</ref><ref>„Татковино, за што загинавме?“, Македонска книга 2002</ref> <br/>{{flagicon|Macedonia}} 24 повредени<br/>{{flagicon|Macedonia}} 1 уништено оклопно возило<br/> {{flagicon|Macedonia}} 1 BTR captured <br> {{flagicon|Macedonia}} 1 уништен камион<br/> {{flagicon|Macedonia}} 1 урнат [[Мил Ми-17|Ми-17]] хеликоптер|casualties2={{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} 7 убиени терористи<small> (според [[Ослободителна Народна Армија|ОНА]])</small><ref name="UÇK Menaj">[http://soros.org.mk/dokumenti/FIOOM-Poraka-i-nadez-tom-II.pdf "UÇK. Message and hope. Part II"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927210630/http://soros.org.mk/dokumenti/FIOOM-Poraka-i-nadez-tom-II.pdf |date=27 September 2018 }} by Petrit Menaj. Open Society Institute, Macedonia. Skopje. 2008</ref><br> {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} тешки загуби<small> (според македонски извори)</small>|casualties3=25+ убиени цивили<br />20+ киднапирани цивили {{flagicon|NATO}}{{flagicon|Germany}} 1 повреден}}'''Битка за Тетово''', која траела од март до август 2001 година — најголемата битка за време на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воениот конфликт во Македонија од 2001 година]], во кој македонските безбедносни сили се бореле против албанската паравоена формација [[Ослободителна народна армија]] (скратено ОНА) за контрола врз градот [[Тетово]] и [[Полошка Котлина|Полошко]]. == Август == [[Податотека:Тетовски Фронт Август.svg|десно|мини|Распределба на силите на Тетовскиот фронт во август 2001 година.|300x300пкс]] == Наводи == {{наводи}} {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] [[Категорија:Македонија во 2001 година]] [[Категорија:Битки на Македонија]] [[Категорија:Војни на Македонија]] [[Категорија:Историја на Македонија (1991-денес)]] gnpfxjdd59l0kltd2h4jgnzryiit813 4 1384955 5629592 5519562 2026-09-17T17:56:56Z Bjankuloski06 332 5629592 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во февруари е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] <b>Напомена</b>: Уредувачките викенди што опфаќаат два месеца како на пример: 28 февруари и 1 март (сабота и недела) ќе се сметаат само во февруарските резултати. === Поранешни реки === [[Податотека:Urban river flooding symbol.png|десно|230п|Уредувачки ден „Поранешни реки“]] Во периодот 7-8 февруари 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни рекиа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со поранешните реки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former rivers]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Калифорнија (река)]] (Н)| [[Омурамба]] (Н)|[[Амравати]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Неатус]] (Н)|[[Излез на Северниот Залив]] (Н)|[[Нумикус]] (Н)|[[Шонкин Саг]] (Н)|[[Река Слимс]] (Н)|[[Река Солент]] (Н)|[[Онтариска Река]] (Н)|[[Рет Крик]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Договори од Втората светска војна === [[Податотека:Original Geneva Conventions.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Договори од Втората светска војна“]] Во периодот 14-15 февруари 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Договори од Втората светска војна“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за договорите од Втората светска војна може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:World War II treaties]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Договор Сикорски-Мајски]] (Н)|[[Предавање во Казерта]] (Н)|[[Австралиско-тајландски мировен договор]] (Н)|[[Германско-латвиски пакт за ненапаѓање]] (Н)|[[Германско-естонски пакт за ненапаѓање]] (Н)|[[Француско-тајландски договор за спогодба (1946)]] (Н)|[[Англо-тајландски мировен договор]] (Н)|[[Советско-полски пакт за ненапаѓање]] (Н)|[[Советско-естонски договор за заемна помош]] (Н)|[[Советско-латвиски договор за заемна помош]] (Н)|[[Конвенција меѓу САД и Мексико во врска со конечното прилагодување на одредени нерешени побарувања]] (Н)|[[Договор од Тигина]] (Н)|[[Тирасполски договор]] (Н)|[[Договор меѓу Тајланд и Јапонија (1940)]] (Н)|[[Приклучување на Југославија кон Тројниот пакт]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Челичен пакт]] (Н)|[[Антикоминтернски пакт]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Троен пакт]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Светилници === [[Податотека:Lighthouse icon centered.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Светилници“]] Во периодот 21-22 февруари 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Светилници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за светилниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Lighthouses]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Светилник Блитвеница]] (Н)|[[Светилник Вели Рат]] (Н)|[[Светилник Стражица]] (Н)|[[Светилник Савудрија]] (Н)|[[Покоњи Дол]] (Н)|[[Светилник во Бизум]] (Н)|[[Ѓурстен]] (Н)|[[Светилник Кулен]] (Н)|[[Светилник Дагебил]] (Н)|[[Светилник Кампен]] (Н)|[[Светилник Оланд]] (Н)|[[Светилник Олхерн]] (Н)|[[Светилник Ротес Клиф]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Светилник Сент Мари]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Светилник Грејт Ајсак]] (Н)|[[Светилник Елбоу Риф]] (Н)|[[Светилник Танкар]] (Н)|[[Светилник Носи Алањања]] (Н)|[[Светилник Ѓордан]] (Н)|[[Светилник Делимара]] (Н)|[[Светилник Кејп Сан Пабло]] (Н)|[[Светилник Ел Хенк]] (Н)|[[Светилник Харисон Поинт]] (Н)|[[Светилник Нидхамс Поинт]] (Н)|[[Светилник Урк]] (Н)|[[Светилник Калифорнија]] (Н)|[[Светилник во Порт Саид]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Marija Brndevska|Marija Brndevska]] | {{подреден список|[[Светилник Хецета Хед]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Кактуси === [[Податотека:Vector cactus illustration (4).svg|десно|210п|Уредувачки ден „Кактуси“]] Во периодот 28 февруари - 1 март 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Кактуси“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со кактусите да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Cacti]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Acanthocereus]] (Н)|[[Acanthocereus tetragonus]] (Н)|[[Acanthocereus tepalcatepecanus]] (Н)|[[Astrophytum ornatum]] (Н)|[[Astrophytum]] (Н)|[[Astrophytum asterias]] (Н)|[[Astrophytum capricorne]] (Н)|[[Astrophytum coahuilense]] (Н)|[[Astrophytum caput-medusae]] (Н)|[[Astrophytum myriostigma]] (Н)|[[Stenocereus thurberi]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Echinopsis angelesiae]] (Н)|[[Echinopsis arboricola]] (Н)|[[Echinopsis backebergii]] (Н)|[[Echinopsis bruchii]] (Н)|[[Echinopsis camarguensis]] (Н)|[[Echinopsis candicans]] (Н)|[[Echinopsis caulescens]] (Н)|[[Echinopsis cuzcoensis]] (Н)|[[Echinopsis formosa]] (Н)|[[Echinopsis friedrichii]] (Н)|[[Echinopsis hahniana]] (Н)|[[Echinopsis huascha]] (Н)|[[Echinopsis macrogona]] (Н)|[[Echinopsis lageniformis]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Kadenicarpus]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Opuntia robusta]] (Н)|[[Кактуси]] (П)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Kadenicarpus heliae]] (Н)|[[Acanthocalycium klimpelianum]] (Н)|[[Grusonia parishiorum]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|2]] ljlyudwkuktmg4okod4vvw6v8z66n02 0 1385075 5629779 5498455 2026-09-18T11:41:47Z Bjankuloski06 332 Исправено име, replaced: Харогејт → Харогет (15) 5629779 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија здание|name=''Ексерсајз Стадион''|nickname=Ветерби Роуд|image=Aerial photograph of Wetherby Road Stadium (20th May 2021) 002.jpg|fullname=Ексерсајз Стадион|location=Ветерби Роуд<br />Вудлендс<br />[[Харогет]]<br />[[Норт Јоркшир]]<br />HG2 7SA|coordinates={{coord|53|59|30|N|1|30|52|W|type:landmark_region:GB|display=inline,title}}|broke_ground=|built=|opened=28 август 1920 година|renovated=2014 г.|expanded=1990, 2014, 2020 г.|closed=|demolished=|owner=[[Харогет Таун]]|operator=[[Харогет Таун]]|surface=|architect=|general_contractor=|project_manager=|main_contractors=|former_names=CNG Stadium, EnviroVent Stadium|tenants=[[Харогет Таун]] (1920–денес)|seating_capacity=5,000 (2,000 за седење)<ref>{{cite web|url=https://www.harrogatetownafc.com/the-club/the-envirovent-stadium|title=Harrogate Town AFC - The CNG Stadium |publisher= Harrogate Town AFC|access-date=13 October 2020}}</ref>|record_attendance=4,280 (Харогет Таун 0–3 [[Харогет Реилвеј]], 1949–50 Витворт Кап финале)<ref>{{cite web |title=Full History |url=https://www.harrogatetownafc.com/the-club/our-history/full-history/ |publisher=Harrogate Town A.F.C. |access-date=12 November 2020}}</ref>|dimensions=}} '''Ветерби Роуд''' (познат како '''Ексерсајз Стадион''' поради спонзорски цели)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harrogatetownafc.com/news/2024/june/exercise-named-stadium-sponsors-in-multi-year-deal/|title=Exercise named Stadium Sponsors in multi-year deal|publisher=Harrogate Town A.F.C.|accessdate=5 June 2024}}</ref> — повеќенаменски стадион во Харогет, [[Англија]]. Најчесто се користи за [[фудбал]]ски натпревари, бидејќи е домашен терен на Харогет Таун АФК. Стадионот има капацитет од 5.000 луѓе,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harrogatetownafc.com/news-media/introducing-the-envirovent-stadium/|title=Harrogate Town : EnviroVent Stadium|accessdate=3 September 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.footballgroundmap.com/ground/wetherby-road-cng-stadium/harrogate-town|title=Wetherby Road- CNG Stadium|publisher=Football Ground Map|accessdate=25 November 2016}}</ref> и се наоѓа на северната страна од автопатот Ветерби Роуд A661, источно од и веднаш до Окружната болница Харогет. == Историја == Иако Харогет Таун бил формиран во 1914 година, нивниот оригинален стадион бил на Старбек Лејн, а клубот подоцна се преселил на Ветерби Роуд. Клубот ја изградил главната трибина во 1990 година. Од септември 2020 година, стадионот бил спонзориран од локалните производители на вентилатори, EnviroVent.<ref>{{cite news |last1=Howell |first1=Rhys |title=How did Harrogate Town's brand-new grass pitch perform during Saturday's League Two win over Barrow AFC? |url=https://www.harrogateadvertiser.co.uk/sport/football/how-did-harrogate-towns-brand-new-grass-pitch-perform-during-saturdays-league-two-win-over-barrow-afc-3007658 |access-date=12 November 2020 |work=Harrogate Advertiser |date=19 October 2020}}</ref> Рекордна публика од 4.280 гледачи била присутна на финалето на Купот Витворт во сезоната 1949–1950 против Харогет Рејлеј, додека рекордната посетеност во лигата била 3.000 гледачи при победата од 3–0 над Бракли Таун во финалето на плејофот на Националната лига Север во мај 2018 година.<ref>{{cite news |last1=Chalmers |first1=Graham |title=Harrogate Town reveals stadium's new name in major sponsorship deal with EnviroVent |url=https://www.harrogateadvertiser.co.uk/news/people/harrogate-town-reveals-stadiums-new-name-major-sponsorship-deal-envirovent-2960117 |access-date=12 November 2020 |work=Harrogate Advertiser |date=3 September 2020}}</ref> Поради прописите на [[Фудбалска лига на Англија|Англиската фудбалска лига]] кои бараат природна трева, Харогет ги одиграл своите први домашни натпревари по промоцијата во 2020 година на стадионот „Кипмоут“ во Донкастер. На 17 октомври, тие се вратиле на „Ветерби Роуд“ и победиле со 1-0 против Бароу во првиот натпревар од EFL на теренот.<ref>{{cite web |title=Club records |url=https://www.harrogatetownafc.com/the-club/our-history/club-records/ |publisher=Harrogate Town A.F.C. |access-date=12 November 2020}}</ref> == Опис == Теренот е отприлика северозападно-југоисточно по должината на северната страна од патот Ветерби Роуд A661. До 2014 година, немаше структури на северниот (болнички) крај од теренот, но гледачите можеле да стојат покрај теренот. Во 2014 година, била додадена покриена трибина со објекти за стоење. Источната страна има две соседни трибини, обете со седишта, и еден апартман за раководители. Јужниот крај (кој во 2023 година бил реконструиран) е наменет за клубот. Западната страна е наменета за турникетите, помала трибина со седишта со објекти за спонзори и директори, како и места за стоење и седење за гостинските навивачи.<ref name="FGG">{{Наведена мрежна страница|url=https://footballgroundguide.com/leagues/england/league-two/harrogate-town-wetherby-road.html|title=Harrogate Town|date=October 2015|publisher=footballgrounds.com|accessdate=30 October 2023}}</ref> === Галерија === <gallery mode="packed" heights="150"> Податотека:Wetherby_Road_football_ground,_Harrogate_(25th_January_2014)_005.JPG|алт=The ground in 2014 before remodelling, looking southwest| Земјиштето во 2014 година пред реновирањето, гледано југозападно Податотека:Harrogate_Town_v_Salford_City,_Wetherby_Road,_Harrogate_(19th_December_2020)_006.jpg|алт=A socially distanced crowd in the East Stand in 2020| Социјално дистанцирана публика на Источната трибина во 2020 година Податотека:Wetherby_Road_stadium,_looking_north.jpg|алт=Northwards view of Wetherby Road, showing Hospital End (left) and two stands on eastern side| Поглед на Ветерби Роуд од север, на кој се гледаат Хоспитал Енд (лево) и две трибини на источната страна </gallery> == Пристап == Најблиските железнички станици се Харогет и Хорнбим Парк, со линии до Лидс и Јорк, иако обете се оддалечени околу 20 минути. Стадионот е опслужуван од линијата 7 на автобуската компанија Харогет (претходно 770), која го поврзува стадионот со автобуската станица Харогет, Ветерби, Бостон Спа, Сикрофт и [[Лидс]]. Има постојка директно пред стадионот наменета за фудбалскиот терен и болницата. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Фудбалски стадиони во Англија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] fvkc56weiheobz1zux67ypr9uii9f34 0 1386050 5629568 5573416 2026-09-17T17:52:42Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечери → ледници 5629568 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral|name=Халит|category=[[Халидни минерали]]|boxwidth=|boxbgcolor=#e8e8e8|image=Halit (NaCl) - Kopalnia soli Wieliczka, Polska.jpg|imagesize=260px|caption=Халит од рудникот за сол Виличка, Малополски, Полска|formula=NaCl|IMAsymbol=Hl<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref>|molweight=58.433{{nbsp}}g/mol|strunz=3.AA.20|system=[[Коцкест кристален систем|Коцкест]]<ref name=geocomhalite>[https://geology.com/minerals/halite.shtml Geology.com: Halite]</ref>|class=Хексоктаедарски (m{{overline|3}}m) <br />[[H-M симбол]]: (4/m {{overline|3}} 2/m)|symmetry=''F''m{{overline|3}}m|unit cell={{nowrap|a {{=}} 5.6404(1) Å;}} {{nowrap|Z {{=}} 4}}|color=Безбоен или бел кога е чист. Примесите создаваат било која боја, но обично жолта, сива, црна, кафеава, црвена (зависи од изотопите и чистотата за различни бои)|habit=Претежно коцки и во масивни седиментни слоеви, но исто така и грануларни, фиброзни и компактни|twinning=|cleavage=Совршен {001}, три насоки кубни|fracture=школкест|tenacity=Кршлив|mohs=2.0–2.5|luster=Стаклест|refractive={{nowrap|n {{=}} 1.544}}|opticalprop=Изотропно|birefringence=|pleochroism=|streak=бела|gravity=2.17|density=|melt=800.7{{nbsp}}°C|fusibility=|diagnostic=|solubility=Растворлив во вода|diaphaneity=проѕирен|other=Солен вкус, може да биде флуоресцентен|references=<ref name=Handbook>{{cite web |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/halite.pdf |title=Halite |website=Handbook of Mineralogy |access-date=16 April 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100628052809/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/halite.pdf |archive-date=June 28, 2010}}</ref><ref name=Mindat>{{cite web |url=http://www.mindat.org/min-1804.html |title=Halite |publisher=[[Mindat.org]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805033506/http://www.mindat.org/min-1804.html |archive-date=2011-08-05}}</ref><ref name=Webmin>{{cite web |url=http://webmineral.com/data/Halite.shtml |title=Halite |publisher=Webmineral |archive-url=https://web.archive.org/web/20041124083935/http://webmineral.com/data/Halite.shtml |archive-date=2004-11-24}}</ref><ref name=Haynes>{{cite book |editor=Haynes, William M. |year=2011 |title=CRC Handbook of Chemistry and Physics |edition=92nd |publisher=[[CRC Press]] |isbn=978-1439855119 |title-link=CRC Handbook of Chemistry and Physics}}</ref>}} '''Халит'''<ref>{{cite Merriam-Webster|halite}}</ref><ref>{{cite Dictionary.com|halite}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.infoplease.com/halite |title=Halite |website=[[Random House Unabridged Dictionary]] |year=1997 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002235932/http://dictionary.infoplease.com/halite |archive-date=2015-10-02}}</ref> — попознат и како '''камена сол''', е вид на [[Сол (зачин)|сол]], [[минерал]]на (природна) форма на [[Готварска сол|натриум хлорид]] ([[Натриум|Na]][[Хлор|Cl3]]). Халитот формира [[Коцкест кристален систем|коцкести кристали]].<ref>{{cite book |last=Bonewitz |first=Ronald Louis |title=Rocks and Minerals |url=https://archive.org/details/rocksminerals0000bone |date=2012 |publisher=[[DK Publishing]] |isbn=978-0-7566-9042-7 |page=[https://archive.org/details/rocksminerals0000bone/page/110 110]}}</ref> Минералот е обично безбоен или бел, но може да биде и светло син, темно син, виолетов, розов, црвен, портокалов, жолт или сив во зависност од вклученоста на други материјали, примеси и структурни или изотопски абнормалности во кристалите.<ref>{{cite journal |last=Sonnenfeld |first=Peter |title=The color of rock salt—A review |url=https://archive.org/details/sim_sedimentary-geology_1995-01_94_3-4/page/267 |journal=Sedimentary Geology |date=January 1995 |volume=94 |issue=3–4 |pages=267–276 |doi=10.1016/0037-0738(94)00093-A |bibcode=1995SedG...94..267S}}</ref> Најчесто се јавува со други минерали на [[евапорит]]ни наслаги, како што се неколку [[Сулфатни минерали|сулфати]], халиди и борати. Името ''халит'' е изведено од старогрчкиот збор за „сол“, {{Јаз|grc|ἅλς}} ({{Трансл|grc|háls}}).<ref name=Handbook /> == Појава == [[Податотека:Halite-249324.jpg|десно|мини|Халитни коцки од наоѓалиштето на поташа во Штасфурт, [[Саксонија-Анхалт]], Германија (големина: 6,7 × 1,9 × 1,7 см)]] Халитот доминантно се јавува во седиментни карпи каде што се формирал од испарување на морска вода или солена езерска вода. Огромни слоеви од [[Седиментна карпа|седиментни]] евапоритни минерали, вклучувајќи го и халитот, можат да бидат резултат на сушење на затворени езера и ограничени мориња. Ваквите солени слоеви може да бидат дебели стотици метри и да се наоѓаат под широки области.<ref>{{Cite web |title=halite {{!}} mineral |url=https://www.britannica.com/science/halite |access-date=2022-04-22 |website=Britannica |language=en}}</ref> Халитот се јавува на површината денес во суви езерски корита во региони каде што испарувањето ги надминува врнежите, како што се солените рамнини на Бедвотерскиот басен во Националниот парк „Долина на смртта“. Во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] и [[Канада]], големи подземни слоеви се протегаат од Апалачкиот басен на западен [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] преку делови од [[Онтарио]] и под поголемиот дел од Мичигенскиот басен. Други наоѓалишта се во [[Охајо]], [[Канзас]], [[Ново Мексико]], [[Нова Шкотска]] и [[Саскачеван]]. Наслаги може да се најдат и во близина на Дасол, [[Пангасинан]], [[Филипини]]. Рудникот за сол Кевра е масивно наоѓалиште на халит во близина на [[Исламабад]], Пакистан. [[Солена купола|Солените куполи]] се вертикални дијапири или солни маси во форма на цевки кои во суштина се „исцедени“ од подложните солени леи со мобилизација поради тежината на надземната карпа. Солените куполи содржат [[анхидрит]], [[гипс]] и природен [[сулфур]], покрај халитот и [[силвитот]]. Тие се вообичаени по должината на бреговите на [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]] на [[Тексас]] и [[Луизијана]] и често се поврзуваат со [[Нафта|нафтени]] наоѓалишта. [[Германија]], [[Шпанија]], [[Холандија]], [[Данска]], [[Романија]] и [[Иран]] исто така имаат солени куполи.<ref>{{Cite web |title=What is a Salt Dome? How do they form? |url=https://geology.com/stories/13/salt-domes/ |access-date=2022-04-22 |website=geology.com}}</ref> [[Солен глечер|Солени ледници]] постојат во сушниот Иран каде што солта се пробила низ површината на голема надморска височина и тече надолу. Во овие случаи, се вели дека халитот се однесува како реид. Невообичаен, виолетов, влакнест халит кој ги исполнува вените се наоѓа во [[Франција]] и на неколку други места. Халитните кристали наречени ''бунерски кристали се смета'' дека се „скелети“ на типичните коцки, со присутни рабови и вдлабнатини на скалите на, или поточно, во, секоја кристална површина. Во брзо кристализирачка средина, рабовите на коцките едноставно растат побрзо од центрите. Халитните кристали се формираат многу брзо во некои брзо испарувачки езера, кое резултира со современи артефакти со облога или инкрустација на халитни кристали.<ref name="Halite">{{cite web |url=http://www.galleries.com/Halite |title=HALITE (Sodium Chloride) |publisher=Galleries.com |access-date=2015-12-16 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216011838/http://www.galleries.com/Halite |archive-date=2015-12-16 }}</ref> ''Цветовите на халит'' се ретки [[сталактит]]и од виткани влакна на халит што се наоѓаат во одредени суви пештери во [[Австралија|австралиската]] рамнина Нуларбор.<ref>{{Cite book |last=Wales |first=University Of New South |url=https://books.google.com/books?id=CxwDSfpMq2oC&dq=halite+flowers&pg=PA81 |title=Beneath the Surface: A Natural History of Australian Caves |date=2003 |publisher=UNSW Press |isbn=978-0-86840-595-7 |language=en}}</ref> Халитните сталактити и инкрустации се исто така пријавени во рудникот [[Природен бакар|за бакар]] Квинси во Ханкок, Мичиген. == Рударство == Најголемиот подземен рудник за сол во светот е рудникот за сол Сифто. Тој произведува над 7 милиони тони камена сол годишно употребувајќи го методот на ископување со коморни столбови. Се наоѓа половина километар под [[Хјурон|езерото Хјурон]] во [[Онтарио]], Канада.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/where-is-the-world-s-largest-underground-salt-mine.html|title=Where is the World's Largest Underground Salt Mine|date=14 November 2018 |access-date=2019-04-10|archive-date=2020-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708232049/https://www.worldatlas.com/articles/where-is-the-world-s-largest-underground-salt-mine.html|url-status=live}}</ref> Во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] има три рудници; најголемиот од нив е во Винсфорд во Чешир, кој произведува, во просек, еден милион тони сол годишно. == Употреба == Солта се употребува широко во готвењето како засилувач на вкус и за зачин на широк спектар на храна како што се [[сланина]] и риба.<ref>{{cite book |title=Salted: A Manifesto on the World's Most Essential Mineral, With Recipes |url=https://archive.org/details/saltedmanifestoo0000bitt |last=Bitterman |first=Mark |year=2010 |publisher=Ten Speed Press |isbn=978-1-58008-262-4 |pages=[https://archive.org/details/saltedmanifestoo0000bitt/page/266 267]–270}}</ref> Често се употребува во методите за конзервирање храна во различни култури. Поголемите парчиња може да се мелат во солница или да се наросат врз храната од шејкер како сол за завршна обработка. Халитот често се употребува и во станбени и општински услови за управување со мраз. Бидејќи саламурата (раствор од вода и сол) има пониска точка на замрзнување од чистата вода, ставањето сол или солена вода на мраз што е под {{Convert|0|°C|°F}} ќе предизвика нејзино топење - овој ефект се нарекува депресија на точката на замрзнување. Вообичаено е сопствениците на домови во ладни клими да намачкаат сол на тротоарите и патиштата по [[Виулица|снежна бура]] за да го стопат мразот. Не е потребно да се употребува толку многу сол за мразот целосно да се стопи; напротив, мала количина сол ќе го ослаби мразот, така што лесно ќе се отстрани со други средства. Исто така, многу градови ќе намачкаат мешавина од песок и сол на патиштата за време и по снежна бура за да се подобри влечната сила. Употребата на солена саламура е поефикасно од намачкувањето сува сол бидејќи влагата е неопходна за да функционира депресијата на точката на замрзнување, а влажната сол подобро се лепи за патиштата. Во спротивно, солта може да биде избришана од сообраќајот.<ref>{{Cite book|url=https://trid.trb.org/view/461997|title=Pre-wetting With Salt Brine|isbn=978-0965231008|date=1996|publisher=Center for Transportation Research and Education |access-date=2019-04-10|archive-date=2020-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913051032/https://trid.trb.org/view/461997|url-status=live}}</ref> Покрај одмрзнувањето, камената сол повремено се употребуца во земјоделството. Пример за ова би бил предизвикувањето стрес од сол за да се потисне растот на годишната ливадска трева во производството на тревни површини. Други примери вклучуваат изложување на плевелите на солена вода за да се дехидрираат и убијат, спречувајќи ги да влијаат на други растенија. Солта се употребува и како средство за чистење во домаќинството. Нејзината груба природа овозможува нејзина употреба во различни сценарија за чистење, вклучувајќи отстранување на маснотии/масло, отстранување на дамки, суши и стврднува лепливи истури за полесно чистење. Некои култури, особено во Африка и Бразил, претпочитаат широк спектар на различни камена сол за различни јадења. Чистата сол се избегнува бидејќи посебните бои на солта укажуваат на присуство на различни нечистотии. Многу рецепти бараат посебни видови камена сол, а увезената чиста сол често има додадени нечистотии за да се прилагоди на местните вкусови.<ref>{{cite book |title=Salt: A World History|url=https://archive.org/details/saltworldhistory00kurl|url-access=registration|last=Kurlansky |first=Mark |year=2003|publisher=Thorndike Press |isbn=9780786243891 }}</ref> Историски гледано, солта се употребувала како форма на валута во системите за размена и била исклучиво контролирана од властите и нивните назначени лица. Во некои стари цивилизации, практиката на солење на земјата се правела за да се направи освоената земја на непријателот неплодна и негостољубива како чин на доминација или злоба. Еден библиски навод за оваа практика е во Судии 9:45: „ги уби луѓето во неа, го сруши ѕидот и го посеа местото со сол“.<ref>{{Cite web|url=https://biblehub.com/judges/9-45.htm|title=Bible: Judges 9:45|website=Bible Hub|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030021559/https://biblehub.com/judges/9-45.htm|archive-date=October 30, 2018|access-date=November 26, 2019}}</ref> Полихалитот, минерално ѓубриво, не е NaCl-полимер, туку хидриран сулфат од калиум, калциум и магнезиум (K₂Ca₂Mg сулфат). [[Фишек|Парчињата од пушка]] што содржат камена сол (наместо метални сачми) се ''помалку смртоносно'' средство за одвраќање.<ref>{{cite web | url=https://www.ammoman.com/blog/rock-salt-shotgun-shells/ | title=Less Lethal Loadout: Rock Salt Shotgun Shells | date=15 September 2020 }}</ref> == Галерија == <gallery widths="133px" heights="130px"> Податотека:Halite-Egypt.jpg|алт=Unusual halite crystals from Faiyum, Egypt| Невообичаени халитни кристали од Фајум, [[Египет]] Податотека:SaltCrystalCasts.JPG|алт=Hopper crystal cast of halite in a Jurassic rock, Carmel Formation, Utah| Хоперов кристален отлив од халит во [[јура]]шка карпа, Кармелска формација, [[Јута]] Податотека:Halite-233134.jpg|алт=Sharp halite crystals that have this green color from inclusions of copper minerals (atacamite?)| Остри халитни кристали кои ја имаат оваа зелена боја од вклучувања на бакарни минерали (атакамит?) Податотека:HALIT_X_NaCl_Natriumchlorid_WÜRFEL_KUBUS_50P.jpg|алт=Large natural crystal of halite, showing cubic crystal form| Голем природен кристал од халит, кој покажува кубна кристална форма Податотека:Halite-Nahcolite-60710.jpg|алт=Pink color halite on a matrix covered with minute nahcolite| Розов халит на матрица покриена со минијатурен нахолит Податотека:Halite-57430.jpg|алт=Halite from Potash Corporation of Saskatchewan Mine in Rocanville, Saskatchewan, Canada| Халит од рудникот на корпорацијата „Поташ“ во Саскачеван во Роканвил, Саскачеван, Канада Податотека:Halite_Dead_Sea_Beach_Pebbles.JPG|алт=Pebbles made of halite from the western Dead Sea coast, Israel| Камчиња направени од халит од западниот брег [[Мртво Море|на Мртвото Море]], Израел </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogy, 20th ed., John Wiley and Sons, New York {{ISBN|0-471-80580-7}} * Anthony, John W; Bideaux, R.A.; Bladh, K.W.; Nicois, M.C. (1997). ''Handbook of Mineralogy: Halides, Hydroxides, Oxides'', Mineral Data Publishing, Tucson {{ISBN|0-9622097-2-4}} * [http://www.minerals.net/mineral/halides/halite/halite.htm Minerals.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221201301/http://www.minerals.net/mineral/halides/halite/halite.htm |date=2008-12-21 }} * [http://www.onlinerocksalt.co.uk/resources/MSDS-Rock-Salt.pdf Material Safety Data Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425234840/http://www.onlinerocksalt.co.uk/resources/MSDS-Rock-Salt.pdf |date=2012-04-25 }} * [http://www.desertusa.com/mag99/jan/papr/geo_halite.html Desert USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071214234626/http://www.desertusa.com/mag99/jan/papr/geo_halite.html |date=2007-12-14 }} * [http://www.minsocam.org/MSA/collectors_corner/arc/mihalite.htm Halite stalactites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222204331/http://www.minsocam.org/MSA/collectors_corner/arc/mihalite.htm |date=2007-12-22 }} [[Категорија:Индустриски минерали]] [[Категорија:Луминисцентни минерали]] [[Категорија:Евапорит]] [[Категорија:Коцкести минерали]] [[Категорија:Минерали на натриумот]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] 90wpwx3po0bb1pdn73jgqap46qt38qh 0 1386132 5629580 5534724 2026-09-17T17:55:18Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечерот → ледникот 5629580 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Slims_River.jpg|мини|Поранешното устие на реката Слимс, кај езерото Клуан]] [[Податотека:Kluane_National_Park_Slims_River.jpg|мини|Реката Слимс во 1992 година]] '''Река Слимс''' (Ä'äy Chù) — [[река]] напојувана од ледници на [[Покраини и територии во Канада|канадската територија]] [[Јукон]].<ref name="wikifoundry">{{Наведена мрежна страница|url=http://cgip.wikifoundry.com/page/Kaskawulsh+Glacier|title=Kaskawulsh Glacier - Canadian Glacier Inventory Project|publisher=cgip.wikifoundry.com|accessdate=2016-01-17|archive-date=2020-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110205338/http://cgip.wikifoundry.com/page/Kaskawulsh+Glacier|url-status=dead}}</ref> До 2016 година,<ref name="facetsjournal.com">{{Наведено списание|last=Wong|first=Carmen|last2=Ballegooyen|first2=Kate|last3=Ignace|first3=Lawrence|last4=Johnson|first4=Mary Jane (Gùdia)|last5=Swanson|first5=Heidi|date=2020|title=Towards reconciliation: 10 Calls to Action to natural scientists working in Canada|url=https://www.facetsjournal.com/doi/10.1139/facets-2020-0005|journal=FACETS|volume=5|issue=1|pages=769–783|doi=10.1139/facets-2020-0005|doi-access=free}}</ref> извирала во ледникот Каскавулш, а потоа течела приближно 24 километри во јужниот крај на езерото Клуан.<ref name="wordpress">{{Наведена мрежна страница|url=https://bemaps.wordpress.com/2015/08/02/slims-river-kluane-national-park/|title=Slims River, Kluane National Park – Map Portfolio – Brodie Elder|publisher=bemaps.wordpress.com|accessdate=2016-01-17}}</ref> Во текот на неколку дена во пролетта 2016 година, текот на реката се променил. Онаму каде што водата од топењето на ледникот Каскавулш се исцедувала во два правци, сега целата се исцедува во реката Каскавулш што тече кон југ, а понатаму во [[Алјаски Залив|Алјаскиот Залив]], драстично намалувајќи ја големината на Слимс. Истражувачите сугерират дека промената во текот може да се должи на [[Климатски промени|климатските промени предизвикани од човекот]]; ова било прв пат климатските промени предизвикани од човекот да бидат поврзани со реорганизацијата на една река.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.merrittnet.org/Papers/Loukili_Pomeroy_2018.pdf|title=The Changing Hydrology of Lhù’ààn Mǟn - Kluane Lake - under Past and Future Climates and Glacial Retreat|last=Loukili|first=Youssef|last2=Pomeroy|first2=John|date=30 November 2018|work=University of Saskatchewan Centre for Hydrology}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Именување == Реката Слимс наводно е именувана по коњ за пренос на товар кој се удавил додека се обидувал да го премине потокот за време на златната треска Клуан во 1903 година.<ref name="explorenorth">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.explorenorth.com/library/roads/more/slims_river_bridge.html|title=The Slims River Bridge, Alaska Highway|publisher=explorenorth.com|accessdate=2016-01-17}}</ref> Реката го преминува автопатот Алјаска на милја 1065 (километар 1704) веднаш јужно од нејзиниот влив во езерото. Домородното име на реката (Ä'äy Chù) се однесува на нејзиниот излив од Ä'äy.<ref name="facetsjournal.com"/> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поранешни реки]] [[Категорија:Реки во Јукон]] qs5l84xjqdhgk9yfdjnuwll5b9wxa20 5629582 5629580 2026-09-17T17:55:32Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Река Слимс]] на [[Слимс]] 5629580 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Slims_River.jpg|мини|Поранешното устие на реката Слимс, кај езерото Клуан]] [[Податотека:Kluane_National_Park_Slims_River.jpg|мини|Реката Слимс во 1992 година]] '''Река Слимс''' (Ä'äy Chù) — [[река]] напојувана од ледници на [[Покраини и територии во Канада|канадската територија]] [[Јукон]].<ref name="wikifoundry">{{Наведена мрежна страница|url=http://cgip.wikifoundry.com/page/Kaskawulsh+Glacier|title=Kaskawulsh Glacier - Canadian Glacier Inventory Project|publisher=cgip.wikifoundry.com|accessdate=2016-01-17|archive-date=2020-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110205338/http://cgip.wikifoundry.com/page/Kaskawulsh+Glacier|url-status=dead}}</ref> До 2016 година,<ref name="facetsjournal.com">{{Наведено списание|last=Wong|first=Carmen|last2=Ballegooyen|first2=Kate|last3=Ignace|first3=Lawrence|last4=Johnson|first4=Mary Jane (Gùdia)|last5=Swanson|first5=Heidi|date=2020|title=Towards reconciliation: 10 Calls to Action to natural scientists working in Canada|url=https://www.facetsjournal.com/doi/10.1139/facets-2020-0005|journal=FACETS|volume=5|issue=1|pages=769–783|doi=10.1139/facets-2020-0005|doi-access=free}}</ref> извирала во ледникот Каскавулш, а потоа течела приближно 24 километри во јужниот крај на езерото Клуан.<ref name="wordpress">{{Наведена мрежна страница|url=https://bemaps.wordpress.com/2015/08/02/slims-river-kluane-national-park/|title=Slims River, Kluane National Park – Map Portfolio – Brodie Elder|publisher=bemaps.wordpress.com|accessdate=2016-01-17}}</ref> Во текот на неколку дена во пролетта 2016 година, текот на реката се променил. Онаму каде што водата од топењето на ледникот Каскавулш се исцедувала во два правци, сега целата се исцедува во реката Каскавулш што тече кон југ, а понатаму во [[Алјаски Залив|Алјаскиот Залив]], драстично намалувајќи ја големината на Слимс. Истражувачите сугерират дека промената во текот може да се должи на [[Климатски промени|климатските промени предизвикани од човекот]]; ова било прв пат климатските промени предизвикани од човекот да бидат поврзани со реорганизацијата на една река.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.merrittnet.org/Papers/Loukili_Pomeroy_2018.pdf|title=The Changing Hydrology of Lhù’ààn Mǟn - Kluane Lake - under Past and Future Climates and Glacial Retreat|last=Loukili|first=Youssef|last2=Pomeroy|first2=John|date=30 November 2018|work=University of Saskatchewan Centre for Hydrology}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Именување == Реката Слимс наводно е именувана по коњ за пренос на товар кој се удавил додека се обидувал да го премине потокот за време на златната треска Клуан во 1903 година.<ref name="explorenorth">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.explorenorth.com/library/roads/more/slims_river_bridge.html|title=The Slims River Bridge, Alaska Highway|publisher=explorenorth.com|accessdate=2016-01-17}}</ref> Реката го преминува автопатот Алјаска на милја 1065 (километар 1704) веднаш јужно од нејзиниот влив во езерото. Домородното име на реката (Ä'äy Chù) се однесува на нејзиниот излив од Ä'äy.<ref name="facetsjournal.com"/> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поранешни реки]] [[Категорија:Реки во Јукон]] qs5l84xjqdhgk9yfdjnuwll5b9wxa20 0 1386134 5629579 5581453 2026-09-17T17:55:10Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: глечерот → ледникот 5629579 wikitext text/x-wiki '''Река Онтарио''' — термин што се користи за претглацијалната река што го започнала создавањето на долината во [[силур]]ски шкрилци и [[Варовник|варовници,]] кои денес ги зафаќа [[Онтарио (езеро)|езерото Онтарио]].<ref>{{Наведено списание|last=Fairchild|first=H. L.|date=1934-04-30|title=Cayuga Valley Lake History|url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/45/2/233-280/3370|journal=Geological Society of America Bulletin|language=en|volume=45|issue=2|pages=233–280|doi=10.1130/GSAB-45-233|issn=0016-7606}}</ref> Долината била значително продлабочена од ледното дејство за време на [[Ледено време|леденото доба]]. Се смета дека првобитниот тек бил кон запад, почнувајќи од Лаврентианскиот штит во сегашната област на [[Сент Лоренс (река)|реката Сент Лоренс,]] за на крајот да се спои со дренажниот систем на [[Мисисипи (река)|реката Мисисипи]]. За време на континенталната глацијација, огромната тежина на ледникот толку многу ја намалила површината на реката Сент Лоренс што била воспоставена пониска точка на дренажа кон исток низ сегашниот речен систем. Сепак, областа сè уште се опоравува, а издигнувањето би можело дополнително да ја преуреди дренажата во рамките на геолошкото време со подигнување на излезот на езерото Онтарио доволно за да може да се дренира на некоја друга, пониска точка. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Големи Езера]] [[Категорија:Поранешни реки]] an7dehs5bgpys1tu7njv4e7yb0fni0v 5629586 5629579 2026-09-17T17:56:17Z Bjankuloski06 332 5629586 wikitext text/x-wiki '''Онтариска Река''' — поим што се користи за претглацијалната река што го започнала создавањето на долината во [[силур]]ски шкрилци и [[Варовник|варовници,]] кои денес ги зафаќа [[Онтарио (езеро)|езерото Онтарио]].<ref>{{Наведено списание|last=Fairchild|first=H. L.|date=1934-04-30|title=Cayuga Valley Lake History|url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/45/2/233-280/3370|journal=Geological Society of America Bulletin|language=en|volume=45|issue=2|pages=233–280|doi=10.1130/GSAB-45-233|issn=0016-7606}}</ref> Долината била значително продлабочена од ледното дејство за време на [[Ледено време|леденото доба]]. Се смета дека првобитниот тек бил кон запад, почнувајќи од Лаврентианскиот штит во сегашната област на [[Сент Лоренс (река)|реката Сент Лоренс,]] за на крајот да се спои со дренажниот систем на [[Мисисипи (река)|реката Мисисипи]]. За време на континенталната глацијација, огромната тежина на ледникот толку многу ја намалила површината на реката Сент Лоренс што била воспоставена пониска точка на дренажа кон исток низ сегашниот речен систем. Сепак, областа сè уште се опоравува, а издигнувањето би можело дополнително да ја преуреди дренажата во рамките на геолошкото време со подигнување на излезот на езерото Онтарио доволно за да може да се дренира на некоја друга, пониска точка. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Големи Езера]] [[Категорија:Поранешни реки]] dp3g8ksh504qb0ww0b8oavuo2bwn1t3 5629587 5629586 2026-09-17T17:56:36Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Река Онтарио]] на [[Онтариска Река]] 5629586 wikitext text/x-wiki '''Онтариска Река''' — поим што се користи за претглацијалната река што го започнала создавањето на долината во [[силур]]ски шкрилци и [[Варовник|варовници,]] кои денес ги зафаќа [[Онтарио (езеро)|езерото Онтарио]].<ref>{{Наведено списание|last=Fairchild|first=H. L.|date=1934-04-30|title=Cayuga Valley Lake History|url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/45/2/233-280/3370|journal=Geological Society of America Bulletin|language=en|volume=45|issue=2|pages=233–280|doi=10.1130/GSAB-45-233|issn=0016-7606}}</ref> Долината била значително продлабочена од ледното дејство за време на [[Ледено време|леденото доба]]. Се смета дека првобитниот тек бил кон запад, почнувајќи од Лаврентианскиот штит во сегашната област на [[Сент Лоренс (река)|реката Сент Лоренс,]] за на крајот да се спои со дренажниот систем на [[Мисисипи (река)|реката Мисисипи]]. За време на континенталната глацијација, огромната тежина на ледникот толку многу ја намалила површината на реката Сент Лоренс што била воспоставена пониска точка на дренажа кон исток низ сегашниот речен систем. Сепак, областа сè уште се опоравува, а издигнувањето би можело дополнително да ја преуреди дренажата во рамките на геолошкото време со подигнување на излезот на езерото Онтарио доволно за да може да се дренира на некоја друга, пониска точка. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Големи Езера]] [[Категорија:Поранешни реки]] dp3g8ksh504qb0ww0b8oavuo2bwn1t3 5629595 5629587 2026-09-17T17:57:46Z Bjankuloski06 332 5629595 wikitext text/x-wiki '''Онтариска Река''' {{langx|en|Ontarian River}} — поим што се користи за претдлацијалната река што го започнала создавањето на долината во [[силур]]ски шкрилци и [[Варовник|варовници,]] кои денес ги зафаќа [[Онтарио (езеро)|езерото Онтарио]].<ref>{{Наведено списание|last=Fairchild|first=H. L.|date=1934-04-30|title=Cayuga Valley Lake History|url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/45/2/233-280/3370|journal=Geological Society of America Bulletin|language=en|volume=45|issue=2|pages=233–280|doi=10.1130/GSAB-45-233|issn=0016-7606}}</ref> Долината била значително продлабочена од ледното дејство за време на [[Ледено време|леденото доба]]. Се смета дека првобитниот тек бил кон запад, почнувајќи од Лаврентианскиот штит во сегашната област на [[Сент Лоренс (река)|реката Сент Лоренс,]] за на крајот да се спои со дренажниот систем на [[Мисисипи (река)|реката Мисисипи]]. За време на континенталната глацијација, огромната тежина на ледникот толку многу ја намалила површината на реката Сент Лоренс што била воспоставена пониска точка на дренажа кон исток низ сегашниот речен систем. Сепак, областа сè уште се опоравува, а издигнувањето би можело дополнително да ја преуреди дренажата во рамките на геолошкото време со подигнување на излезот на езерото Онтарио доволно за да може да се дренира на некоја друга, пониска точка. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Големи Езера]] [[Категорија:Поранешни реки]] cvchi7xp2j4ultus0kgrecat6zrxswz 1 1386201 5629584 5510524 2026-09-17T17:55:33Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Река Слимс]] на [[Разговор:Слимс]] 5510524 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 1 1386203 5629589 5510528 2026-09-17T17:56:37Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Река Онтарио]] на [[Разговор:Онтариска Река]] 5510528 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1386444 5629599 5514049 2026-09-17T18:03:14Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: Глечер → Ледник 5629599 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Езеро|name=Диксон Езеро|image=Lago Dickson.jpg|caption=Езерото Диксон и [[Серо Кубо]] во позадина|image_bathymetry=|caption_bathymetry=|coords={{coord|50|50|S|73|07|W|type:waterbody_region:CL|display=inline,title}}|location=[[Санта Крус (провинција)]] (Аргентина) <br />[[Магаланес Регион]] (Чиле)|type=|inflow=[[Ледник Диксон]]|outflow=[[Паине (река)]]|catchment=|basin_countries=Аргентина и Чиле|length=|width=|area=|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|shore=|elevation=|islands=|cities=<!-- Map -->|pushpin_map=Argentina|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=Location of the lake in Argentina.|pushpin_map_caption=<!-- Below -->|website=|reference=|image_lake=Lago Dickson.jpg|caption_lake=Езерото Диксон и [[Серо Кубо]] во позадина}}'''Езерото Диксон''' е [[Езеро|ледничко езеро]] во јужна [[Патагонија]], кое се наоѓа во јужното патагонско ледено поле, кое од 1998 година е трансформирано во меѓународно езеро бидејќи се простира на меѓународната граница помеѓу [[Аргентина]] и [[Чиле]]. До 1998 година, езерото Диксон било целосно на чилеанска територија, на северниот крај на [[Национален парк Торес дел Пајне|Националниот парк Торес дел Пајне]] во регионот Магаланес и ла Антарктика Чилена, но било обединето со езеро кое почнало да се формира во 1980-тите со одмрзнување на топењето на ледниците Диксон, Кубо (или Чинкуентенарио) и Фриас (или Гранде). Тоа езеро било на аргентинската страна кога бил потпишан Договорот за одредување на трасата на границата од планината Фиц Рој до ридот Доде од 1998 година, во сектор во непосредна близина на Националниот парк Лос Гласијарес, но без да биде дел од него. Езерото се напојува од ледникот што го дели неговото име и истекува преку реката Пајне.<ref name="sinia">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sinia.cl/1292/articles-31018_Serrano.pdf|title=Cuenca del río Serrano|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20070607014607/http://www.sinia.cl/1292/articles-31018_Serrano.pdf|archive-date=2007-06-07|accessdate=2008-03-12}}</ref> Ги прима водите на реката Лос Перос, која извира во проглацијално езеро кое се формирало за време на повлекувањето на ледникот Лос Перос. Административно, претставува дел од аргентинската покраина [[Санта Крус (покраина)|Санта Крус]], додека на чилеанска страна припаѓа на регионот Магаљанес. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Езера во Чиле]] [[Категорија:Езера во Аргентина]] [[Категорија:Аргентинско-чилеанска граница]] [[Категорија:Меѓународни езера во Јужна Америка]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 6vn6p5p0r22ri6u8gn7c0gvnm11dfth 0 1386619 5629572 5514822 2026-09-17T17:54:48Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечерот → ледникот 5629572 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Агрелит|category=[[Иносиликати]]|image=Museo di mineralogia, pietre fluorescenti, agrellite 3.JPG|caption=Агрелит покажува флуоресценција во ултравиолетова светлина|formula=NaCa₂Si₄O₁₀F|molweight=|strunz=9.DH.75|system=[[Триклиничен]]|symmetry=''P''{{overline|1}}|color=Бела, сиво-бела, зеленикаво-бела|habit=Летва - обликувана како мала, тенка гипсана летва, правоаголна по форма|twinning=|cleavage=перфектно [110]|fracture=|mohs=5.5|luster=бисерен|refractive=nα = 1.567 nβ = 1.579 nγ = 1.581|opticalprop=биаксијален|birefringence=δ = 0.014|pleochroism=|streak=бела|gravity=2.88|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=проѕирен|other=|references=<ref>http://www.mindat.org/min-57.html Mindat</ref><ref>http://www.webmineral.com/data/Agrellite.shtml Webmineral</ref>}} '''Агрелит''' (NaCa2Si4O10F) е редок триклинички иносиликатен [[минерал]] со четирипериодични единечни ланци на силициумски тетраедри. Агелитот по боја е бел до сив проѕирен минерал, со бисерен сјај и бели линии. Има Мосова тврдост од 5,5 и специфична тежина од 2,8. Неговиот типски локалитет е алкалниот комплекс [[Кипава]], [[Квебек]], [[Канада]], каде што се јавува како табеларни летви во [[пегматит]]ни леќи.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-57.html|title=Agrellite|work=www.mindat.org|accessdate=2021-12-08}}</ref> Други локалитети каде е пронајден се: [[Мурманска Област|Мурманска област]], Русија, ледникот Дара-и-Пиоз, [[Таџикистан]] и комплексот Саима, [[Лиаонинг]], Кина.<ref name=":0" /> Вообичаени содружници на типскиот локалитет вклучуваат: [[циркон]], [[еудијалит]], [[власовит]], [[мизерит]], мосандрит-(Ce) и [[калцит]].<ref name=":0" /> Агрелитот покажува силна розова [[флуоресценција]] под кратки бранови и слаба под долгобранова [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетова светлина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.handbookofmineralogy.org/|title=Handbook of Mineralogy|work=www.handbookofmineralogy.org|accessdate=2021-12-08}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fluomin.org/uk/fiche.php?id=62|title=Luminescence, fluorescence and phosphorescence of minerals|work=www.fluomin.org|accessdate=2021-12-08}}</ref> Флуоресцентниот активатор е доминантно Mn2⁺, со мали Eu2⁺, Sm3 ⁺ и Dy3⁺.<ref name=":1" /> Именуван е во чест на [[Стјуарт Олоф Агрел]] (1913–1996), британски минералог на Универзитетот во Кембриџ. == Поврзано == * [[Список на минерали]] * [[Список на минерали именувани по луѓе]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Триклински минерали]] [[Категорија:Минерали на флуорот]] [[Категорија:Иносиликати]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] [[Категорија:Минерали на натриумот]] [[Категорија:Минералогија]] lekczzj851a65h9849rh8hq2lu6rq6c 0 1386670 5629577 5584483 2026-09-17T17:55:04Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечерот → ледникот 5629577 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral|name=Кафарсит|category=Арсенити|image=Cafarsite-tmix07-154b.jpg|caption=Кафарсит на гранит|formula={{chem|Ca|8|(|Ti,Fe|2+|,Fe|3+|,Mn)|6–7|(AsO|3|)|12}}·{{chem|4H|2|O}}|IMAsymbol=Caf<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref>|molweight=2,230.31 g/mol|strunz=4.JC.05|system=[[Кубен кристален систем|Изометриски]]|class=Диплоиден (m{{overline|3}}) <br/>[[H–M Symbol]] (2/m {{overline|3}})|symmetry=''Pn''{{overline|3}}|unit cell=a = 15.984&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;4|color=Темно кафеава|habit=Кубни/октаедарски кристали|twinning=|cleavage=|fracture=Conchoidal|tenacity=|mohs={{frac|5|1|2}} - 6|luster=субметален|polish=|refractive=n = 2.2|opticalprop=Изотропно|birefringence=|dispersion=|pleochroism=|fluorescence=|absorption=|streak=Жолто-кафеава|gravity=3.9|density=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=Проѕирен до непроѕирен|other=|references=<ref name=Webmin>[http://www.webmineral.com/data/Cafarsite.shtml Cafarsite Mineral Data from Webmineral]</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-849.html Cafarsite on Mindat.org]</ref><ref name=HBM>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/cafarsite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2026-02-15 |archive-date=2024-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411161329/https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/cafarsite.pdf |url-status=dead }}</ref>}}'''Кафарситот''' е [[минерал]] класифициран во посебна група оксиди, иако хемиски е [[арсенит]]. Откриен бил во 1966 година од примероци добиени од ледникот Вани, планината Сервадоне, долината Бин, Вале, [[Швајцарија]], што е следствено и негов типски локалитет. Неговото име (делумно) го одразува неговиот состав: '''Ca''' (од калциум), '''f''' (од ферум, железо) и '''ar''' (од арсен), со завршеток на минералите.<ref>{{Наведено списание|last=Graeser|first=Stefan|date=1966|title=Asbecasit und Cafarsit, zwei neue Mineralien aus dem Binnatal (Kt. Wallis)|url=|journal=Schweizerische Mineralogische und Petrographische Mitteilungen, 46, (2), 367–375.|doi=|pmid=|access-date=}}</ref> == Физички и хемиски својства == '''Кафарситот''' е пронајден како темнокафеави кристали со големина до 1 см, обично мат или обложени со изменета патина, со [[октаедар]] како доминантна фигура, генерално модифициран од коцката, а поретко од [[додекаедар]]от. Повремено, пронајдени се многу мали, сјајни, портокалово-кафеави кристали. Неговата структура е извонредно сложена и била предмет на неколку студии, како и неговиот состав. Меѓу другите детали, сега е познато дека нема слободни места за катјони во неговата структура и дека [[флуор]]от е суштински елемент.<ref>{{Наведено списание|last=Gatta, G.D., Rotiroti, N., Cámara, F., y Meven, M.|first=|date=2018|title=On the labyrinthine world of arsenites: a single-crystal neutron and X-ray diffraction study of cafarsite.|url=|journal=Physics and Chemistry of Minerals, 45, (9), 819–829|doi=10.1007/s00269-018-0964-z|pmid=|access-date=}}</ref> == Депозити == Кафарситот е извонредно редок минерал, кој се наоѓа на многу малку локации низ целиот свет: планината Севадон, на нејзините швајцарски и италијански падини, и неколку други расфрлани локации во [[Алпи]]те во овие две земји. Надвор од Алпите, е пријавен само во рудникот за злато Хемло во Онтарио, [[Канада]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-849.html|title=Cafarsite. Mindat}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Минерали на железото]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] [[Категорија:Минерали на арсенот]] [[Категорија:Минерали]] [[Категорија:Минералогија]] m6mf6845we94xwhynoxkgvcraiyfzwu 0 1387118 5629573 5515204 2026-09-17T17:54:52Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечерот → ледникот, Глечерот → Ледникот 5629573 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Адамело-Презанела|other_name={{langx|it|Alpi dell'Adamello e della Presanella}}, {{langx|de|Adamello-Presanella-Alpen}}|photo=Adamello - Monte Mandrone.jpg|photo_size=|photo_caption=Алпите Адамело-Пресанела гледани од патот Тонале.|country=[[Италија]]|state=|parent={{enum|[[Јужни Варовнички Алпи]]}}|geology=|orogeny=|area_km2=|length_km=|length_orientation=|width_km=|width_orientation=|highest=Чима Пресанела|elevation_m=3558|coordinates={{coord|46|13|10|N|10|39|51|E|type:mountain_region:IT_scale:100000|format=dms|display=inline}}|range_coordinates=|map_caption=}}[[Податотека:Adamello_North_Face_1.jpg|десно|мини|260x260пкс|Северната страна на планината Адамело со браната Венероколо во преден план]] Алпска група '''Адамело-Презанела''' — [[Планински венец|планински масив]] во планинската група [[Јужни Варовнички Алпи|Јужни варовнички Алпи]] во [[Источни Алпи|Источните Алпи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trentino.com/en/highlights/nature-and-landscape/mountains-in-trentino/adamello-presanella/|title=Adamello - Presanella - Italy|work=www.trentino.com|accessdate=11 June 2025}}</ref> Се наоѓа во северна [[Италија]], во покраините Трентино и Бреша. Името потекнува од нејзините највисоки врвови: Адамело и Пресанела. Групата Адамело-Презанела е одвоена од Ортлерските Алпи на север со превојот Тонале; од [[Бергамаски Алпи|Бергамаските Алпи]] на запад со долината Ољо (Вал Камоника); од групата Брента на исток со превојот Кампо Карло Мањо и реката Сарка; на југ продолжува кон [[Изео (езеро)|езерото Изео]]. == Врвови == Главните врвови на групата Адамело-Презанела се: {| class="wikitable" !Врв ! Надморска височина (метри) |- | Пресанела | 3558 |- | Адамело | 3554 |- | Каре Алто | 3465 |- | Досон ди Џенова | 3430 |- | Крозон ди Ларес | 3354 |- | Корно Баитоне | 3331 |- | Бусаца | 3329 |- | Лобија Алта | 3196 |- | Монте Треденус | 2796 |- | Монте Фрероне | 2673 |} == Пропусници == Главните [[Превој|планински превои]] на групата Адамело-Пресанела се: {| class="wikitable" !Превој ! Локација ! Тип ! Надморска височина (метри) |- |Превој ди Ларес | Ледникот Ларес до ледникот Лобија | снег | 3195 |- | Превој ди Черчен | Вал ди Џенова до Фучине | снег | 3043 |- | Превој дела Лобија Алта | Од ледникот Лобија до ледникот Мандрон | снег | 3036 |- | Превој ди Пресена | Вал ди Џенова до преминот Тонале | снег | 3011 |- | Превој Писгана | Вал ди Џенова до Понте ди Лењо | снег | 2934 |- |Превој Форчелина или Кампо | Чедеголо до Вал ди Фумо | пешачка патека | 2288 |- | Превој Кроче Домини | Брено до Баголино | пат |1895 |- | Превој Тонале | Клес до Едоло | пат |1884 |- | Коле Манива | Вал Тромпија до Баголино | пат |1669 |- | Кампо Карло Мањо | Димаро до Пинцоло | пат |1648 |} == Наводи == {{Наводи}}{{Јужни Варовнички Алпи}} [[Категорија:Планински венци на Алпите]] [[Категорија:Јужни Варовнички Алпи]] 7ovpsd5nlz95aki5kuc2ssig1z01rqv 0 1387303 5629574 5608065 2026-09-17T17:54:57Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечерот → ледникот, Глечерот → Ледникот 5629574 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|formula=KCa₇(Ti,Zr)₂Li₃Si₁₂O₃₆F₂|image=Baratovite-266512.jpg|strunz=9.CJ.25|system=Моноклинична|dana=61.1.4.2|symmetry=''C''2/c|unit cell=3,185.91|color=Бела, безбојна, розова|twinning=Честа појава на {001}|cleavage=Совршено на {001}|fracture=Конхоидален|tenacity=Кршлив|mohs=5 - 6|luster=Стаклесто тело, бисерно|opticalprop=Биаксијален (+)|refractive=''n''_α = 1.674 <br />''n''_β = 1.671 <br />''n''_γ = 1.666|birefringence=0.008|2V=60°|dispersion=|streak=Бела|gravity=2.92|density=2.92|other=[[Image:Radioactive.svg|25px]] [[Радиоактивен]]}} '''Баратовит''' — многу редок [[Силикатни минерали|циклосиликатен]] минерал именуван по Рауф Баратович Баратов од Таџикистан. Откриен е во 1974 година на ледникот Дара-Пиоз, Таџикистан,<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.classicgems.net/gem_baratovite.htm|title=Baratovite : ClassicGems.net|work=www.classicgems.net|accessdate=2021-08-14}}</ref> а бил одобрен од Меѓународното минералошко здружение само една година подоцна, во 1975 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-512.html|title=Baratovite|work=www.mindat.org|accessdate=2021-07-26}}</ref> Ледникот е дом на 133 валидни видови и е типичен локалитет на 33 минерали, од кои еден е баратовитот.<ref name=":2" /> == Својства == Минералот баратовит е варијанта на александровит богата со титаниум. Иако се смета за богат со титаниум, фактот дека е аналог на катајамалитот кој доминира во флуор,<ref name=":2" /> некои минералози го сметаат баратовитот за хидроксил-, а не за флуор-доминантен. Во овој случај, тоа би го направило катајамалитот ист вид, бидејќи баратовитот е изоструктурен со него. Вообичаените нечистотии вклучуваат [[магнезиум]], [[натриум]], [[железо]] и [[ниобиум]]. Баратовитот првично беше опишан дека има тврдост од 3 - 3,5 на Мосовата скала, која подоцна беше коригирана на 5 - 6. Има совршено расцепување во два правци што ја преминуваат базалната рамнина, во {001}, а сјајот на минералот е бисерен на расцепувањата. Минералот се состои главно од кислород (40,88%), силициум (23,92%) и калциум (19,91%), но исто така содржи титаниум (5,10%), циркониум (3,24%), калиум (2,78%), флуор (2,70%) и литиум (1,48%). Има едвај забележлива радиоактивност од 39,51, мерена во единици на Американскиот институт за нафта Гама зраци. Концентрацијата по единици ''GRapi'' во проценти е 2,53. Тој е крајниот член на серијата.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webmineral.com/data/Baratovite.shtml|title=Baratovite Mineral Data|work=www.webmineral.com|accessdate=2021-07-26}}</ref> Баратовитот покажува и [[Флуоресценција|флуоресцентни]] својства. Испитан под [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетова светлина]] со кратка бранова должина, има синкаво-бела флуоресценција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalgemlab.in/baratovite/|title=Baratovite|date=2017-03-03|work=National Gem Lab|language=en-US|accessdate=2021-08-14|archive-date=2021-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814154624/https://nationalgemlab.in/baratovite/|url-status=dead}}</ref> Минералот е сличен на [[мусковит]]от, но може да се разликува по неговата флуоресценција. Баратовитот може да биде безбоен, бел или да има розови нијанси. Формира плочести наслаги до 5 см кои се [[Седеф|бели како седеф]], и расте во дамчести грануларни агрегати. Минералот е моноклиничен, веројатно псевдохексагонален, што е прикажано со рендгенската студија со еден кристал. Кога се испитува под микроскоп, јасно може да се види дека минералот е совршено хомоген. Минералот има екстремно ниска анизотропија. == Појавувања == Негов типичен локалитет е ледникот Дара-Пиоз во Таџикистан, но се јавува и на островчето Иваги во Јапонија. Се јавува како помошен минерал. Се јавува во форма на жили во кварц, албити и егирини, како и во албитити во сиенити. Минералите поврзани со баратовит варираат помеѓу локалитетите. Поврзаните минерали на примероците од баратовит пронајдени во масивот Дара-и-Пиоз, Таџикистан се: [[кварц]], албит, еканит, [[титанит]], аегирин и мизерит. Поврзани минерали на биотит од островот Иваги, Јапонија се: [[апатит]], [[циркон]], пектолит, сугилит, [[аланит]], титанит, аегирин и албит.<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Циклосиликати]] 61qxbbvxajo1pkt10k6am2zypa9thu8 0 1387368 5629581 5516461 2026-09-17T17:55:20Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечерот → ледникот (2) 5629581 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Фајзиевит|category=Силикатен минерал, Циклосиликат|image=|imagesize=|caption=|formula=K₂Na(Ca₆Na)Ti₄Li₆Si₂₄O₆₆F₂|strunz=|system=Триклиника|symmetry=''P''{{overline|1}}|unit cell=a = 9.82, b = 9.82 <br/>c = 17.31&nbsp;[Å], α = 99.209(2)° <br/>β = 94.67(2)°, γ = 119.839(1)° (приближно); Z&nbsp;=&nbsp;1|color=Безбоен|habit=Табеларни плочи|twinning=|cleavage=Нема|fracture=|mohs=4-4.5|luster=Стаклесто тело|streak=|diaphaneity=Непроѕирен|gravity=|density=2.83 (измерено)|opticalprop=Биаксал (+)|refractive=n_p=1.65, n_m=1.66 (приближно)|birefringence=|pleochroism=|2V=-72^o (измерено), -70^o (пресметувано, приближно)|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|other=|references=<ref name="A2"/><ref name=M />}} '''Фајзиевит''' — многу редок минерал<ref name="M">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mindat.org/min-31306.html|title=Faizievite: Faizievite mineral information and data|work=Mindat.org|accessdate=2016-03-05}}</ref> со формула K₂Na(Ca₆Na)Ti₄Li₆Si₂₄O₆₆F₂.<ref name="A2">Agakhanov, A.A., Pautov, L.A., Uvarova, Y.A., Sokolova, E.V., Hawthorne, F.C., Karpenko, V.Y., and Gafurov, F.G., 2007.</ref> Овој триклинички минерал е хемиски поврзан со [[баратовит]]от и катајамалитот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mindat.org/min-512.html|title=Baratovite: Baratovite mineral information and data|work=Mindat.org|accessdate=2016-03-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mindat.org/min-4716.html|title=Katayamalite: Katayamalite mineral information and data|work=Mindat.org|accessdate=2016-03-10}}</ref> Фајзиевитот е минерал од една локација, кој доаѓа од морената на ледникот Дараи-Пиоз, планините [[Тианшан|Тиеншан]], Таџикистан. Алкалните карпи на ова место се познати по тоа што содржат бројни ретки минерали, често збогатени со бор, цезиум, литиум, титаниум, ретки земни елементи, бариум и други.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mindat.org/loc-3241.html|title=Darai-Pioz Glacier (Dara-i-Pioz; Dara-Pioz), Alai Range (Alayskiy), Tien Shan Mtn, Region of Republican Subordination, Tajikistan - Mindat.org|work=Mindat.org|accessdate=2016-03-05}}</ref> == Појава и асоцијација == Фајзиевит бил откриен во кварцни камења, заедно со егирин, [[баратовит]], [[флуорит]], леукосфенит, пектолит и [[Лепидолит|полилитионит]].<ref name="A2"/> == Структура == [[Стронциум]] и траги од [[рубидиум]], [[бариум]] и [[ниобиум]] се присутни во структурата на фајзиевитот. Едно од местата на натриум е делумно празно, а флуорот може да биде заменет со кислород.<ref name="A2"/> == Карактеристики == Фаизиевитот е силикат со хемиска формула K₂Na(Ca₆Na)Ti₄Li₆[Si₆O18]₂[Si₁₂O30]F₂. Бил одобрен како валиден вид од страна на Меѓународното минералошко здружение во 2006 година. Кристализира во триклиничкиот систем. Неговата тврдост на Мосовата скала е од 4 до 4,5. Според класификацијата на Никел-Штрунц, фајзиевитот припаѓа на „09.CM - Циклосиликати, со двојни врски од 6 [Si₆O18]12- (сехсер-Допелринге)“ заедно со следниве минерали: арменит, браннокит, чајесит, дарапиозит, еифелит, мерихуеит, миларит, осумилит-(Mg), осумилит, пудретеит, родерит, согдијанит, сугилит, јагиит, березанскит, дузматовит, шибковит, алмарудит, тратнерит и офтедалит. Примерокот што послужил за одредување на видот, познат како типски материјал, е зачуван во Минералошкиот музеј Ферсман, на Руската академија на науките, во Москва (Русија). == Формација и наоѓалишта == Откриен е во ледникот Дара-и-Пиоз, во областите на Републиканската подреденост (Таџикистан). Ова е единственото место на целата планета каде што е опишан овој минерален вид. == Врска со други минерали == Фајзиевитот е поврзан со [[берил]]ските и осумилитските групи на минерали.<ref name="M" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Триклински минерали]] [[Категорија:Минерали на флуорот]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] [[Категорија:Минерали на натриумот]] [[Категорија:Минерали на калиумот]] [[Категорија:Минерали на титанот]] [[Категорија:Минерали на литиумот]] [[Категорија:Циклосиликати]] [[Категорија:Силикатни минерали]] fn2wptrp1a8pcs25xzdztfu0vrxx81s 4 1389793 5629661 5560986 2026-09-18T06:08:03Z Jtasevski123 69538 5629661 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година беа одржани уредувачки натпревари на следните теми: # [[Википедија:Уредувачки натпревари/Минералогија|Минералогија]]; # [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|СИЕ Пролет 2026]]; и # [[Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники|Сликарски правци и техники]] ; == Статистики == {| class="wikitable" |- ! Мерка !! Опис !! Натпревар !! Резултат |- |rowspan="4"| '''Создадени статии''' ||rowspan="4"| вкупен број на создадени статии на Википедија || Минералогија || 442 |- || СИЕ Пролет 2026 || 447 |- || Сликарски правци и техники || |- | '''Вкупно''' || 889 |- |rowspan="4"| '''Подобрени статии''' ||rowspan="4"| вкупен број на подобрени постоечки статии на Википедија || Минералогија || 7 |- || СИЕ Пролет 2026 || 7 |- || Сликарски правци и техники || |- | '''Вкупно''' || 14 |- |rowspan="4"| '''Број на учесници''' ||rowspan="4"| вкупен број на учесници по натпревар || Минералогија || 11 |- || СИЕ Пролет 2026 || 10 |- || Сликарски правци и техники || |- | '''Вкупно''' || 21 |- | '''Вклученост на заедницата''' || вкупен број на различни учесници на натпреварите || '''Вкупно''' || 18 |} [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година|Уредувачки натпревари]] 1v2ahae3vcbwir9iqx6cqq3gkfte5gv 0 1389842 5629578 5629224 2026-09-17T17:55:09Z Bjankuloski06 332 /* Топографија */ Јазична исправка, replaced: глечерот → ледникот 5629578 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area|name=Национален парк Аланија|alt_name=|iucn_category=II|image=|image_caption=|image_size=|location=[[Северна Осетија-Аланија]]|nearest_city=[[Владикавказ]]|coordinates={{coord|42|54|N|43|44|E|region:RU|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|mapframe-zoom=|mapframe-caption=|area=54,926 хектари|established={{start date|1998}}|visitation_num=|visitation_year=|visitation_ref=|website=http://npalania.ru/|governing_body=FGBU "Alania"}}'''Национален парк Аланија''' ({{Langx|ru|Национальный парк «Ала́ния»}}) — силно заледен, планински дел од северната падина на Централните [[Кавказ (планински венец)|Кавкаски Планини]]. Го опфаќа јужниот дел од Ирафскиот округ во Република [[Северна Осетија-Аланија]].<ref name="parksite">{{Наведена мрежна страница|url=http://npalania.ru/|title=Official Park Website - Alania|publisher=MNRR of the Russian Federation}}</ref> Паркот е создаден за да има двојна намена да служи како еколошко засолниште - има многу високо ниво на биолошка разновидност и ранливи видови, како што е речиси загрозената западнокавкаска тиква - а исто така и област со високо културно наследство и потенцијал за рекреативен туризам. Паркот содржи широко распространети археолошки урнатини од неколку значајни минати цивилизации, вклучувајќи го народот Кобан од бронзеното доба (1200–300 п.н.е.) и народот Алан (100 п.н.е. – 1234 н.е.). Од Аланците е изведено името „Аланија“, а индиректно и терминот „Ариев“.<ref name="oopt">{{Наведена мрежна страница|url=http://oopt.aari.ru/oopt/%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=Alania|publisher=Protected Areas Russia}}</ref> Бидејќи надморските височини во паркот можат да се протегаат до речиси 4.000 метри вертикално на многу кратки растојанија, падините и долините покажуваат силно „висинско зонирање“. Овие климатски зони се движат од алпски ледници и врвови во високите, јужни делови, до степски тревни површини во северните предели.<ref name="zap">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zapoved.ru/catalog/129/%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA-|title=Protected Areas of the Russian Federation, Alania National Park|publisher=Ministry of Natural Resources and Ecology of the Russian Federation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305074958/http://www.zapoved.ru/catalog/129/%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA-|archive-date=2016-03-05|accessdate=2015-12-08}}</ref> == Топографија == [[Податотека:Ущелье_Донисар.jpg|мини|412x412px|Висински зони (голи карпи и сипари на врвовите, шума на средните падини и тревни површини во долините). НП Аланија, област Ирафски]] Паркот се наоѓа на централна точка на Кавказ, кој самиот претставува континентална граница помеѓу Азија и Европа. Националниот парк Аланија е приближно две третини од растојанието помеѓу [[Црно Море|Црното Море]] на запад и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]] на исток. Јужната граница на паркот, на врвот на планинскиот гребен, се протега по должината на границата со Република [[Грузија]]. На запад е резерватот [[Кабардино-Балкарија]] (уште едно заштитено подрачје на планински врвови), а на исток е резерватот Северноосетија. Висините се движат од врвот на планината Уилпата од 4.646 метри, до 800 метри во долината на реката Урух подолу. Поголемиот дел од површината на земјата е покриен со ледници, карпи и сипари на поголемите надморски височини. Современата глацијација е приближно 80 километри квадратни.<ref name="cpnc">{{Наведена мрежна страница|url=http://cpnc.ru/en/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=16&Itemid=193|title=Alaniya National Park|publisher=Portal of Culture of the North Caucusus|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210213534/http://cpnc.ru/en/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=16&Itemid=193|archive-date=2015-12-10|accessdate=2015-12-08}}</ref> На средни надморски височини, приближно 20% од паркот е пошумен. На најниските нивоа, и во долините на север, се наоѓаат тревни површини и расфрлани шуми. Паркот има повеќе од 70 реки и потоци, претежно напојувани од ледници. Малкуте езера се мали по големина и исто така се напојуваат од ледници и снежни истекувања.<ref name="parksite" /> 45-те езера покриваат површина од вкупно само 11 хектари, додека 5-те алпски мочуришта покриваат вкупна површина од 103 хектари.<ref name="oopt" /> Главниот гребен и страничниот гребен се составени од гранити, гнајсеви и шкрилци, а помладите седиментни карпи се собрани во големи набори во облик на вентилатор. Во горните долини има минерални извори, водопади и шумски чистинки на тераси. Именувани ледници се Масота, Тана, Каруаугом, Сонгути, Барт, Фастагштете и Тасмазов.<ref name="zap" /> Главната речна долина низ паркот е реката Урух, која се напојува од ледникот Караугом и бројни леднички притоки. Ледникот Караугом е 1,3 км долга и 26,6 км широка. Во надморска височина, ледникот достигнува од 3.440 метри на врвот до 1.830 метри на дното на јазикот - висина од 1.610 метри.<ref name="usgs">{{Наведена мрежна страница|url=https://pubs.usgs.gov/pp/p1386f/|title=Satellite Image Atlas of Glaciers of the World - Asia. US Geological Survey Professional Paper 1386-F|publisher=US Geological Survey}}</ref> Неодамнешна студија ги поврза ледниците со зголемување на температурите во Централниот Кавказ од 0,05 степени Целзиусови годишно и просечно повлекување на ледниците од 8 метри годишно.<ref name="shah">{{Наведена книга|title=Threats to Global Water Security|last=Shahgedanova|first=M.|last2=Hagg|first2=W.|last3=Hassell|first3=D.|last4=Stokes|first4=C. R.|last5=Popovnin|first5=V.|publisher=NATO Science for Peace and Security|year=2009|isbn=978-90-481-2343-8|series=NATO Science for Peace and Security Series C: Environmental Security|pages=131–143|doi=10.1007/978-90-481-2344-5_15}}</ref> Покрај тоа, Караугом се спушта на пониска надморска височина од кој било друг глечер на Кавказ, длабоко во пошумената зона.<ref name="oopt" /> [[Податотека:Ущелье_Караугом.jpg|десно|мини|330x330px|Ледникот Караугом, далечен поглед од север кон реката Урух. Ѕид од мраз висок една милја.]] == Клима и екорегион == Климата во општиот регион е влажна континентална (Dfa на Копеновата климатска скала). Регионот се карактеризира со долги, снежни зими и кратки, свежи лета. * Просечна јануарска температура: {{Convert|−5|C}} * Просечна јулска температура: {{Convert|+24|C}} * Просечни годишни [[врнежи]]: 400-700 милиметри во рамнините; над 1.000 милиметри во планините.<ref name="zap" /> Аланија е во екорегионот на мешани шуми во Кавказ, опишан од Светската федерација за диви животни како „еден од биолошки најбогатите и културно најразновидните региони на Земјата“.<ref name="wwf">{{Наведена мрежна страница|url=http://wwf.panda.org/what_we_do/how_we_work/protected_areas/pa4lp/caucasus/|title=Caucasus Ecoregion|publisher=World Wildlife Federation}}</ref><ref name="ecomap">{{Наведена мрежна страница|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|title=Map of Ecoregions 2017|publisher=Resolve, using WWF data|accessdate=September 14, 2019}}</ref> Областа е на биолошка раскрсница. Видови од Европа, Азија, Блискиот Исток и Северна Африка се среќаваат во Кавказ.<gallery widths="220"> Податотека:Трещины.jpg|алт=Karaugom Glacier, at the base of the icefield| Ледникот Караугом, во подножјето на леденото поле Податотека:Karaugom_Glacier,_from_the_ISS,_2002.png|алт=Karaugom Glacier from the ISS, 2002| Ледникот Караугом од МВС, 2002 година </gallery> == Растенија == На надморски височини над 1.800 метри преовладуваат алпски и субалпски природни услови. Во зоната на средни височини, околу 20% од територијата на паркот е покриена со шуми, каде што најчесто се среќаваат бор, рододендрон, жолта бреза, смрека и дива роза. На пониските делови, особено во северните долини, се развиваат тревни екосистеми и растителност карактеристична за речните рамнини. Вкупно се регистрирани над 1.000 растителни видови, од кои околу 200 се ендемски за регионот на Кавказ.<ref name="zap" /> Во горниот тек на долината на реката Харескогушеља, на височина од 2.400 метри, се наоѓа „Мочуриштето Чифанџар“. Овој тресетен екосистем зафаќа површина од околу 3 хектари и е богат со сфагнум, острица и северни цветни видови, меѓу кои и златната лутица. Со длабочина од околу 3 метри, се претпоставува дека мочуриштето Чифанџар постои веќе околу 5.000 години.<gallery widths="220"> Податотека:Водопад_Три_Сестры.jpg|алт=Alpine meadows, Alaniya highlands| Алпски ливади, висорамнини Аланија Податотека:Утро_в_Ущелье_Танадон.jpg|алт=Morning in the Tanadon Gorge| Утро во клисурата Танадон Податотека:Чифандзар_на_закате.jpg|алт=Chifandzar swamp (peatland)| Чифанџар мочуриште (тресетиште) </gallery> == Животни == Цицачите во паркот се типични за пошумените области на северната падина на Кавказ, со 34 видови што вклучуваат [[Волк|волци]], [[Шакал|чакали]] и [[Дивокоза|дивокози]], [[рис]]ови и [[Лисица|лисици]], како и речиси загрозената западнокавкаска морска свиња.<gallery widths="220"> Податотека:Zoo_033_edited.jpg|алт=West Caucasian tur (status: near threatened)| Западнокавкаска турка (статус: речиси загрозена) Податотека:Bartgeier_Gypaetus_barbatus_front_Richard_Bartz.jpg|алт=Bearded vulture (status: near threatened)| Брадест мршојадец (статус: речиси загрозен) </gallery>Целиот Национален парк Аланија е прогласен за „Важно подрачје за птици и биодиверзитет“ (IBA) од BirdLife International, наведувајќи го присуството на ранливи видови како што се речиси загрозениот [[брадест мршојадец]] и кавкаската еребица.<ref name="iba">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18593|title=IBA Description Page for Alaniya National Park|publisher=BirdLife International}}</ref> Во паркот се наоѓаат 116 видови птици, од кои 42 се познати како репродуктивни. Единствената риба што може да се најде во потоците на Аланија е поточната пастрмка. Од петте познати влекачи во паркот, значаен жител е ранливата [[Остроглава шарка|степска змија]]. Меѓу печурките е и ''[[Ѓаволски вргањ|Rubroboletus satanas]]'' (сатанова печурка) со компактна капа што може да достигне 30 сантиметри. == Историја == [[Податотека:Селение_Галиат.jpg|лево|мини|330x330px|Археолошки рушевини, село Галијат во заштитената културна зона на североисточната граница на Националниот парк Аланија]] Областа на Националниот парк Аланија е населена илјадници години. Бидејќи се одликува со плодна територија на важен трговски пат низ Кавказ, таа била дом на многу последователни групи кои оставиле археолошки остатоци од своето присуство. Културата на Кобан од бронзеното доба ја населувала областа од околу 1100 година п.н.е. до 400 година п.н.е., кога се верува дека биле уништени од Скитите. Народот Кобан основал работилници на вешти металопреработувачи, искористувајќи ги минералните ресурси на планинската област. Кобанците, исто така, развиле терасно земјоделство, започнувајќи традиција на ерозија на почвата во областа што на крајот оставила големи делови од терасираното земјиште неплодни.<ref name="koban">{{Наведено списание|last=Dmitri Korobov|date=Dec 2, 2015|title=The origins of terraced field agriculture in the Caucasus: New discoveries in the Kislovodsk basin|url=https://www.researchgate.net/publication/273293690|journal=Antiquity|volume=87|issue=338|pages=1086–1103|doi=10.1017/S0003598X00049887}}</ref> Во раните години од првиот милениум, областа била населена од народот Алан. Аланците, воинствено, номадско племе кое зборувало ирански јазик, живееле номадски низ цела Европа пред конечно да се населат во Северен Кавказ околу 700 година од н.е. Тие изградиле моќно кралство во областа Аланија. Кога биле воено поразени од Монголците околу 1300 година од н.е., тие се повлекле во ридовите, останувајќи релативно изолирани сè до 500 години подоцна. Овие Алани биле средновековни предци на денешниот осетиски народ. Денешните луѓе во западните области на Северна Осетија (историски познати како Дигорија) понекогаш зборуваат на дигорскиот дијалект ; тие биле една од последните групи официјално донесени во Осетија. Планинската област на округот Ирафски доживеа долгорочен пад на населението и миграција во последните 200 години. Што се однесува до самиот парк, на сегашната административна единица ѝ претходел заштитен шумски резерват основан во 1958 година. Во годините што следеа и преку создавањето на целосен статус на национален парк во 1998 година, беше создадено собрание на поврзани заштитни зони. Денес, паркот е заштитен од Одделот за шумарство и заштита, со патроли со полно работно време со автомобили, коњи и пеш за спроведување на законите за животна средина.<ref name="zap" /> == Туризам == [[Податотека:Рассвет_с_вершины_горы_Кубус.jpg|десно|мини|330x330px|Село Стур-Дигора, долина на реката Горен Урух]]За сите видови посетители на рекреативните зони, дозволите се издаваат во градот Чикола, со дозволи за автомобили и домашни миленици. За да се осмелите да влезете во безбедносната зона на границата, дозволите мора да се добијат од една од граничните канцеларии (видете ја веб-страницата на паркот за детали); може да биде потребен рок на обработка од 1 до 30 дена. Превозот до паркот обично е со воз или авион до [[Владикавказ]], а потоа со автобус или такси до Чикола. Постојат хостели во Џинага и Ростелмаш, како и хотел на локацијата „рајски порти“ во паркот. Исто така, има сместување во кампот за качување „Кома-Арт“; контактирајте директно за информации.<ref name="zap" /> Паркот е добро познат по планинарење. Се искачува од едноставно до 6Б во руската класификација; двата највисоки врва се Уилпата (4.649 м) и Лабода (4.313,7 м).<ref name="parksite" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20151224053203/http://npalania.ru/assets/images/map.jpg Мапа на Националниот парк Аланија (официјална веб-страница на паркот)] * [https://web.archive.org/web/20160304080308/http://npalania.ru/%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F.jpg Топографска карта на НП Аланија, со означени зони] * [http://www.rusnature.info/zap/063.htm Национален парк „Аланија“, Руска природа (фотографии од паркот)] {{Национални паркови во Русија}} [[Категорија:Национални паркови во Русија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:МСЗП-Категорија II]] 84c77oim21rgantj4ht6kkwmrlkrg0z 5629600 5629578 2026-09-17T18:03:21Z Bjankuloski06 332 /* Топографија */ Јазична исправка, replaced: глечер → ледник 5629600 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area|name=Национален парк Аланија|alt_name=|iucn_category=II|image=|image_caption=|image_size=|location=[[Северна Осетија-Аланија]]|nearest_city=[[Владикавказ]]|coordinates={{coord|42|54|N|43|44|E|region:RU|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|mapframe-zoom=|mapframe-caption=|area=54,926 хектари|established={{start date|1998}}|visitation_num=|visitation_year=|visitation_ref=|website=http://npalania.ru/|governing_body=FGBU "Alania"}}'''Национален парк Аланија''' ({{Langx|ru|Национальный парк «Ала́ния»}}) — силно заледен, планински дел од северната падина на Централните [[Кавказ (планински венец)|Кавкаски Планини]]. Го опфаќа јужниот дел од Ирафскиот округ во Република [[Северна Осетија-Аланија]].<ref name="parksite">{{Наведена мрежна страница|url=http://npalania.ru/|title=Official Park Website - Alania|publisher=MNRR of the Russian Federation}}</ref> Паркот е создаден за да има двојна намена да служи како еколошко засолниште - има многу високо ниво на биолошка разновидност и ранливи видови, како што е речиси загрозената западнокавкаска тиква - а исто така и област со високо културно наследство и потенцијал за рекреативен туризам. Паркот содржи широко распространети археолошки урнатини од неколку значајни минати цивилизации, вклучувајќи го народот Кобан од бронзеното доба (1200–300 п.н.е.) и народот Алан (100 п.н.е. – 1234 н.е.). Од Аланците е изведено името „Аланија“, а индиректно и терминот „Ариев“.<ref name="oopt">{{Наведена мрежна страница|url=http://oopt.aari.ru/oopt/%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|title=Alania|publisher=Protected Areas Russia}}</ref> Бидејќи надморските височини во паркот можат да се протегаат до речиси 4.000 метри вертикално на многу кратки растојанија, падините и долините покажуваат силно „висинско зонирање“. Овие климатски зони се движат од алпски ледници и врвови во високите, јужни делови, до степски тревни површини во северните предели.<ref name="zap">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zapoved.ru/catalog/129/%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA-|title=Protected Areas of the Russian Federation, Alania National Park|publisher=Ministry of Natural Resources and Ecology of the Russian Federation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305074958/http://www.zapoved.ru/catalog/129/%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA-|archive-date=2016-03-05|accessdate=2015-12-08}}</ref> == Топографија == [[Податотека:Ущелье_Донисар.jpg|мини|412x412px|Висински зони (голи карпи и сипари на врвовите, шума на средните падини и тревни површини во долините). НП Аланија, област Ирафски]] Паркот се наоѓа на централна точка на Кавказ, кој самиот претставува континентална граница помеѓу Азија и Европа. Националниот парк Аланија е приближно две третини од растојанието помеѓу [[Црно Море|Црното Море]] на запад и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]] на исток. Јужната граница на паркот, на врвот на планинскиот гребен, се протега по должината на границата со Република [[Грузија]]. На запад е резерватот [[Кабардино-Балкарија]] (уште едно заштитено подрачје на планински врвови), а на исток е резерватот Северноосетија. Висините се движат од врвот на планината Уилпата од 4.646 метри, до 800 метри во долината на реката Урух подолу. Поголемиот дел од површината на земјата е покриен со ледници, карпи и сипари на поголемите надморски височини. Современата глацијација е приближно 80 километри квадратни.<ref name="cpnc">{{Наведена мрежна страница|url=http://cpnc.ru/en/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=16&Itemid=193|title=Alaniya National Park|publisher=Portal of Culture of the North Caucusus|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210213534/http://cpnc.ru/en/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=16&Itemid=193|archive-date=2015-12-10|accessdate=2015-12-08}}</ref> На средни надморски височини, приближно 20% од паркот е пошумен. На најниските нивоа, и во долините на север, се наоѓаат тревни површини и расфрлани шуми. Паркот има повеќе од 70 реки и потоци, претежно напојувани од ледници. Малкуте езера се мали по големина и исто така се напојуваат од ледници и снежни истекувања.<ref name="parksite" /> 45-те езера покриваат површина од вкупно само 11 хектари, додека 5-те алпски мочуришта покриваат вкупна површина од 103 хектари.<ref name="oopt" /> Главниот гребен и страничниот гребен се составени од гранити, гнајсеви и шкрилци, а помладите седиментни карпи се собрани во големи набори во облик на вентилатор. Во горните долини има минерални извори, водопади и шумски чистинки на тераси. Именувани ледници се Масота, Тана, Каруаугом, Сонгути, Барт, Фастагштете и Тасмазов.<ref name="zap" /> Главната речна долина низ паркот е реката Урух, која се напојува од ледникот Караугом и бројни леднички притоки. Ледникот Караугом е 1,3 км долга и 26,6 км широка. Во надморска височина, ледникот достигнува од 3.440 метри на врвот до 1.830 метри на дното на јазикот - висина од 1.610 метри.<ref name="usgs">{{Наведена мрежна страница|url=https://pubs.usgs.gov/pp/p1386f/|title=Satellite Image Atlas of Glaciers of the World - Asia. US Geological Survey Professional Paper 1386-F|publisher=US Geological Survey}}</ref> Неодамнешна студија ги поврза ледниците со зголемување на температурите во Централниот Кавказ од 0,05 степени Целзиусови годишно и просечно повлекување на ледниците од 8 метри годишно.<ref name="shah">{{Наведена книга|title=Threats to Global Water Security|last=Shahgedanova|first=M.|last2=Hagg|first2=W.|last3=Hassell|first3=D.|last4=Stokes|first4=C. R.|last5=Popovnin|first5=V.|publisher=NATO Science for Peace and Security|year=2009|isbn=978-90-481-2343-8|series=NATO Science for Peace and Security Series C: Environmental Security|pages=131–143|doi=10.1007/978-90-481-2344-5_15}}</ref> Покрај тоа, Караугом се спушта на пониска надморска височина од кој било друг ледник на Кавказ, длабоко во пошумената зона.<ref name="oopt" /> [[Податотека:Ущелье_Караугом.jpg|десно|мини|330x330px|Ледникот Караугом, далечен поглед од север кон реката Урух. Ѕид од мраз висок една милја.]] == Клима и екорегион == Климата во општиот регион е влажна континентална (Dfa на Копеновата климатска скала). Регионот се карактеризира со долги, снежни зими и кратки, свежи лета. * Просечна јануарска температура: {{Convert|−5|C}} * Просечна јулска температура: {{Convert|+24|C}} * Просечни годишни [[врнежи]]: 400-700 милиметри во рамнините; над 1.000 милиметри во планините.<ref name="zap" /> Аланија е во екорегионот на мешани шуми во Кавказ, опишан од Светската федерација за диви животни како „еден од биолошки најбогатите и културно најразновидните региони на Земјата“.<ref name="wwf">{{Наведена мрежна страница|url=http://wwf.panda.org/what_we_do/how_we_work/protected_areas/pa4lp/caucasus/|title=Caucasus Ecoregion|publisher=World Wildlife Federation}}</ref><ref name="ecomap">{{Наведена мрежна страница|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|title=Map of Ecoregions 2017|publisher=Resolve, using WWF data|accessdate=September 14, 2019}}</ref> Областа е на биолошка раскрсница. Видови од Европа, Азија, Блискиот Исток и Северна Африка се среќаваат во Кавказ.<gallery widths="220"> Податотека:Трещины.jpg|алт=Karaugom Glacier, at the base of the icefield| Ледникот Караугом, во подножјето на леденото поле Податотека:Karaugom_Glacier,_from_the_ISS,_2002.png|алт=Karaugom Glacier from the ISS, 2002| Ледникот Караугом од МВС, 2002 година </gallery> == Растенија == На надморски височини над 1.800 метри преовладуваат алпски и субалпски природни услови. Во зоната на средни височини, околу 20% од територијата на паркот е покриена со шуми, каде што најчесто се среќаваат бор, рододендрон, жолта бреза, смрека и дива роза. На пониските делови, особено во северните долини, се развиваат тревни екосистеми и растителност карактеристична за речните рамнини. Вкупно се регистрирани над 1.000 растителни видови, од кои околу 200 се ендемски за регионот на Кавказ.<ref name="zap" /> Во горниот тек на долината на реката Харескогушеља, на височина од 2.400 метри, се наоѓа „Мочуриштето Чифанџар“. Овој тресетен екосистем зафаќа површина од околу 3 хектари и е богат со сфагнум, острица и северни цветни видови, меѓу кои и златната лутица. Со длабочина од околу 3 метри, се претпоставува дека мочуриштето Чифанџар постои веќе околу 5.000 години.<gallery widths="220"> Податотека:Водопад_Три_Сестры.jpg|алт=Alpine meadows, Alaniya highlands| Алпски ливади, висорамнини Аланија Податотека:Утро_в_Ущелье_Танадон.jpg|алт=Morning in the Tanadon Gorge| Утро во клисурата Танадон Податотека:Чифандзар_на_закате.jpg|алт=Chifandzar swamp (peatland)| Чифанџар мочуриште (тресетиште) </gallery> == Животни == Цицачите во паркот се типични за пошумените области на северната падина на Кавказ, со 34 видови што вклучуваат [[Волк|волци]], [[Шакал|чакали]] и [[Дивокоза|дивокози]], [[рис]]ови и [[Лисица|лисици]], како и речиси загрозената западнокавкаска морска свиња.<gallery widths="220"> Податотека:Zoo_033_edited.jpg|алт=West Caucasian tur (status: near threatened)| Западнокавкаска турка (статус: речиси загрозена) Податотека:Bartgeier_Gypaetus_barbatus_front_Richard_Bartz.jpg|алт=Bearded vulture (status: near threatened)| Брадест мршојадец (статус: речиси загрозен) </gallery>Целиот Национален парк Аланија е прогласен за „Важно подрачје за птици и биодиверзитет“ (IBA) од BirdLife International, наведувајќи го присуството на ранливи видови како што се речиси загрозениот [[брадест мршојадец]] и кавкаската еребица.<ref name="iba">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18593|title=IBA Description Page for Alaniya National Park|publisher=BirdLife International}}</ref> Во паркот се наоѓаат 116 видови птици, од кои 42 се познати како репродуктивни. Единствената риба што може да се најде во потоците на Аланија е поточната пастрмка. Од петте познати влекачи во паркот, значаен жител е ранливата [[Остроглава шарка|степска змија]]. Меѓу печурките е и ''[[Ѓаволски вргањ|Rubroboletus satanas]]'' (сатанова печурка) со компактна капа што може да достигне 30 сантиметри. == Историја == [[Податотека:Селение_Галиат.jpg|лево|мини|330x330px|Археолошки рушевини, село Галијат во заштитената културна зона на североисточната граница на Националниот парк Аланија]] Областа на Националниот парк Аланија е населена илјадници години. Бидејќи се одликува со плодна територија на важен трговски пат низ Кавказ, таа била дом на многу последователни групи кои оставиле археолошки остатоци од своето присуство. Културата на Кобан од бронзеното доба ја населувала областа од околу 1100 година п.н.е. до 400 година п.н.е., кога се верува дека биле уништени од Скитите. Народот Кобан основал работилници на вешти металопреработувачи, искористувајќи ги минералните ресурси на планинската област. Кобанците, исто така, развиле терасно земјоделство, започнувајќи традиција на ерозија на почвата во областа што на крајот оставила големи делови од терасираното земјиште неплодни.<ref name="koban">{{Наведено списание|last=Dmitri Korobov|date=Dec 2, 2015|title=The origins of terraced field agriculture in the Caucasus: New discoveries in the Kislovodsk basin|url=https://www.researchgate.net/publication/273293690|journal=Antiquity|volume=87|issue=338|pages=1086–1103|doi=10.1017/S0003598X00049887}}</ref> Во раните години од првиот милениум, областа била населена од народот Алан. Аланците, воинствено, номадско племе кое зборувало ирански јазик, живееле номадски низ цела Европа пред конечно да се населат во Северен Кавказ околу 700 година од н.е. Тие изградиле моќно кралство во областа Аланија. Кога биле воено поразени од Монголците околу 1300 година од н.е., тие се повлекле во ридовите, останувајќи релативно изолирани сè до 500 години подоцна. Овие Алани биле средновековни предци на денешниот осетиски народ. Денешните луѓе во западните области на Северна Осетија (историски познати како Дигорија) понекогаш зборуваат на дигорскиот дијалект ; тие биле една од последните групи официјално донесени во Осетија. Планинската област на округот Ирафски доживеа долгорочен пад на населението и миграција во последните 200 години. Што се однесува до самиот парк, на сегашната административна единица ѝ претходел заштитен шумски резерват основан во 1958 година. Во годините што следеа и преку создавањето на целосен статус на национален парк во 1998 година, беше создадено собрание на поврзани заштитни зони. Денес, паркот е заштитен од Одделот за шумарство и заштита, со патроли со полно работно време со автомобили, коњи и пеш за спроведување на законите за животна средина.<ref name="zap" /> == Туризам == [[Податотека:Рассвет_с_вершины_горы_Кубус.jpg|десно|мини|330x330px|Село Стур-Дигора, долина на реката Горен Урух]]За сите видови посетители на рекреативните зони, дозволите се издаваат во градот Чикола, со дозволи за автомобили и домашни миленици. За да се осмелите да влезете во безбедносната зона на границата, дозволите мора да се добијат од една од граничните канцеларии (видете ја веб-страницата на паркот за детали); може да биде потребен рок на обработка од 1 до 30 дена. Превозот до паркот обично е со воз или авион до [[Владикавказ]], а потоа со автобус или такси до Чикола. Постојат хостели во Џинага и Ростелмаш, како и хотел на локацијата „рајски порти“ во паркот. Исто така, има сместување во кампот за качување „Кома-Арт“; контактирајте директно за информации.<ref name="zap" /> Паркот е добро познат по планинарење. Се искачува од едноставно до 6Б во руската класификација; двата највисоки врва се Уилпата (4.649 м) и Лабода (4.313,7 м).<ref name="parksite" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20151224053203/http://npalania.ru/assets/images/map.jpg Мапа на Националниот парк Аланија (официјална веб-страница на паркот)] * [https://web.archive.org/web/20160304080308/http://npalania.ru/%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F.jpg Топографска карта на НП Аланија, со означени зони] * [http://www.rusnature.info/zap/063.htm Национален парк „Аланија“, Руска природа (фотографии од паркот)] {{Национални паркови во Русија}} [[Категорија:Национални паркови во Русија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:МСЗП-Категорија II]] 3j7p7vmxxe8gl0hh1bo7b296c9un61w 0 1389897 5629564 5530136 2026-09-17T17:52:19Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечери → ледници 5629564 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје|name=Национален парк Сајљугемски|alt_name={{langx|ru|Сайлюгемский}}|iucn_category=II|map=Русија|relief=yes|map_caption=Локација на паркот|location=[[Алтајска република]]|nearest_city=[[Горно-Алтајск]]|coordinates={{coord|49|34|N|88|19|E|region:RU|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|area=118,380 ха|established={{start date|2012}}|visitation_num=|visitation_year=|visitation_ref=|website=http://sailugem.ru/|photo=File:Valley of the Yungur River.jpg|photo_width=300|photo_caption=Долината на реката Јунгур, сектор Аргут}} '''Националниот парк Сајљугемски''' ({{Langx|ru|Сайлюгемский (национальный парк)}} се наоѓа на планинскиот „X“ , односно средишна точка каде што се среќаваат границите на [[Русија]], [[Казахстан]], [[Монголија]] и [[Народна Република Кина|Кина]] на [[Алтајски Планини|Алтајските Планини]] во Централна Азија. Поради својата оддалеченост и положба на точките на спојување на планините, степите, пустината и шумата, тој е глобално важен природен резерват за биодиверзитетот. Паркот е формално основан во 2010-2012 година, со посебна цел да се заштити ранливата планинска овца Алтај аргали и загрозениот [[снежен леопард]]. Компонентата Сајлугем Планини е гребен на Алтај и се протега на североисток до [[Сајански Планини|Сајанските Планини]]. Климата е ладна и полусува. Административно, паркот се наоѓа во Кош-Агачкиот округ во [[Република Алтај]]. Иако екотуризмот има наведена улога, посетите на територијата во моментов бараат посебни дозволи од администрацијата на паркот, а активностите се ограничени на патишта и патеки.<ref name="parksite">{{Наведена мрежна страница|url=http://sailugem.ru/|title=Official Site: Saylyugemsky National Park|publisher=FGBU National Park Saylyugemsky}}</ref><ref name="zap1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zapoved.net/index.php/News/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%A1%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3/%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9/%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8E%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Saylyugemsky National Park|publisher=Protected Areas Russia|language=ru|accessdate=January 7, 2016}}</ref> == Топографија == Топографијата на паркот Сајлугемски е генерално планинска со највисоките врвови кои се искачуваат до 3,621 метар (на гребенот Табагијин-Тир-Ула) <ref name="zap2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zapoved.ru/catalog/195/|title=Saylyugemsky National Park|publisher=Ministry of Natural Resources of the Russian Federation|language=ru|accessdate=January 9, 2016}}</ref> со ледници на највисоките делови. Генерално, Алтај е високопланинска висорамнина која е длабоко дисецирана од речни долини; на места ова добива изглед на брановидни ридови или степи. Се простира на 118,380 хектари. Територијата се состои од три дела: деловите „Сајлугем“ и „Уландрик“ се наоѓаат блиску еден до друг на северната падина на планинскиот венец Сајлугем, при што првиот сектор се протега по границата меѓу Русија и Монголија. Третиот дел, „Аргут“, е на сртот на планинските венци [[Katun Range|Катун]] и [[Northern Chuya Range|Северна Чуја]] , тука се наоѓа и Реката Аргут која што тече низ таа територија. Снежната граница се протега од 2.300 метри до 3.200 метри.<ref name="zap1"/> Додека секторите Сајлугем и Уландрик биле населени со луѓе со милениуми пасишта и лов, од друга страна понепристапниот сектор Аргут останал релативно недопрен.<ref name="parksite"/> Алтајските планини се наоѓаат на северниот раб на регионот, тектонски погоден од судирот на Индија со Азија; областа е сеизмички активна, со голем земјотрес неодамна, како земјотресот во Алтај во 2003 година. Типовите карпи во планините се типично гранити и метаморфни шкрилци. == Клима и екорегион == Климата во Сајљугемски е [[Степска клима|студена полусушна]] ( [[Кепенова класификација на климата|Кепенова климатска класификација]] BSk), што е типично за континенталните внатрешни делови далеку од големи водни површини. Летата се благи и суви; зимите се ладни и суви. Во Кош-Агач, најблискиот град, просечната годишна температура е -1,6&nbsp;°C, со просек од околу 13 сантиметри (140 милиметри).<ref name="clim">{{Наведена мрежна страница|url=http://en.climate-data.org/location/28857/|title=Climate Data, Kosh-Agach|publisher=climate-data.org}}</ref>{{Климатограм|Kosh-Agach, Altai Republic (Russia)|-11.7|7.9|0.1|-9.8|12.7|0.1|2.5|25.3|0.0|20.5|42.8|0.2|34|57|0.3|44.1|66.7|0.9|47.5|69.4|1.4|44.1|66.4|1.0|33.6|56.1|0.5|21|39.9|0.3|5.2|22.8|0.3|-10.9|10.9|0.0|source=Climate-date.org|float=right|clear=right}}Екорегионот Сајљугемски е „Алтај-Сајан“, екорегион на WWF Global200. Ова е еден од најнеобичните и најбиодиверзифицирани региони на земјата, со мозаик од планини, степи, шуми, пустини и други живеалишта.<ref name="altai-sayan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.millenniumassessment.org/en/SGA.AltaiSayan.html|title=Altai-Sayan Ecoregion|publisher=Millennium Ecosystem Assessment|accessdate=January 7, 2015}}</ref>).<gallery widths="260px"> Податотека:Ochotona_alpina,_алтайская_пищуха..jpg|алт=Alpine pika in the Saylugem Mountains| Алпска пика во планините Сајлугем Податотека:Переменная_облачность_в_Беляшах.jpg </gallery>Екорегионот со слатка вода е сиромашен со видови: само два вида риби - арктичка сива риба (Thymallus arcticus) и алпска глава на бик (Cottus poecilopus) - се наоѓаат во планинските области, а само четири други видови во езерата и реките во долните висорамнини. Нема ендемски видови. Паркот е во слатководниот екорегион „Чуја“ (WWF ID#604), еден од помалите слатководни екорегиони во светот. Реките на територијата се влеваат во сливот на реката [[Об]] и на крајот во Арктикот, но водниот екосистем на паркот се чини дека е претежно одделен од оној на самиот Об. Реките и потоците во областа имаат високи стапки на проток и брзаци што ги спречуваат рибите преселници од пониските региони. Поради оддалеченоста на областа, [[Слатководен екосистем|слатководниот екосистем]] сè уште е слабо разбран.<ref name="wwf-feow">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.feow.org/ecoregions/details/604|title=Chuya Freshwater Ecoregion(604)|publisher=World Wildlife Fund}}</ref> == Растенија == Во јужните делови (Сајлугем и Уландрик) има вегетација што го одразува типот на суво западно-монголско степско и пустинско-степско живеалиште. Досега, научниците регистрирале 722 видови васкуларни растенија кои припаѓаат на 66 семејства и 232 родови; 20 растителни видови се класифицирани како ранливи во Русија.<ref name="zap2-flora">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zapoved.ru/catalog/biodiversity/195/|title=Saylyugemsky National Park - Flora|publisher=Ministry of Natural Resources of the Russian Federation|language=ru|accessdate=January 9, 2016}}</ref> Делот Аргут е повеќе алпски (ариш, смрека, ела, бреза, топола, бор) и алпско-тундра по карактер. == Животни == [[Податотека:Snow_Leopard_in_Moscow_Zoo.JPG|лево|мини|260x260пкс|Снежен леопард во московската зоолошка градина]] Снежниот леопард е примарен фокус на напорите за зачувување на паркот. Се проценува дека на територијата живеат 15-20 единки, а уште 50-60 во тампон-зоните.<ref name="zap1"/> Тие живеат на повисоки надморски височини во карпести предели, каде што нивните збиени тела и густо крзно ги прават добро адаптирани. Сајљугемски е на северниот крај од нивниот опсег. Главен плен на леопардот е алтајско-сајанската планинска коза (ибекс), од која има околу 3.200-3.700 во паркот. Во 2015 година, научниците пронајдоа докази за ретка Сајљугемска мечка, за која се сметаше дека е исчезната во областа 30 години. Сиљугемски е централната област за размножување на сибирската планинска коза, со групи прекугранични аргали кои бројат 500-550 единки.<ref name="zap1" /> Вообичаените копитари се среќаваат - елени и лосови - а мошусниот елен е познат бидејќи нелегалното фаќање на нивниот мошус се врши со жични стапици кои понекогаш случајно го заробуваат снежниот леопард.<ref name="zap2"/> Гребенот е исто така место за размножување на загрозениот [[степски сокол]], чиј број се намали во последниве години поради криволов. Во јужните делови од паркот се регистрирани 146 видови птици, вклучувајќи го белоопашестиот орел, степскиот орел, златниот орел, брадестиот мршојадец, црниот мршојадец, белоглавиот мршојадец, [[сив сокол]], малата ветрушка и алтајскиот снежен кокошарник . == Туризам == Како резерват за ранливи и загрозени видови и културни места, паркот има строги ограничувања за користење и движење. За влез во паркот е потребна дозвола од администраторите на паркот, а посетителите мора да останат на патиштата и патеките. == Поврзано == * [[Машејбаш]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.altaiproject.org/2014/05/raptor-conservation-in-altai/ Заштита на грабливи птици во Алтај (Проектот Алтај, Институт за острови на Земјата)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160126213607/http://www.altaiproject.org/2014/05/raptor-conservation-in-altai/}} * [https://www.youtube.com/watch?v=eLigPGWqd6k Видео турнеја низ Националниот парк Сајлугемски (YouTube)] * [https://www.youtube.com/watch?v=K2p4FzkIg1U Инструктивно видео - Изградба на патеки за планинарење на голема надморска височина во Сајлугемски (на руски)] {{Национални паркови во Русија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Национален парк Сајљугемски }} [[Категорија:Национални паркови во Русија]] [[Категорија:Алтајски Планини]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:МСЗП-Категорија II]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] 6mhhs880pppmuf2w3pcedum7gcb2psj 0 1389923 5629563 5529887 2026-09-17T17:52:14Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечери → ледници 5629563 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје||alt_name=Плещеево озеро; Pleshcheevo Ozero|area=23,790 ха|coordinates={{coord|56|46|N|38|44|E|region:RU|format=dms|display=inline,title}}|established={{start date|1997|10|16}}|governing_body=FGBU "Pleshcheyovo Ozero"|photo=File:Ple-oz-view01.jpg|photo_caption=Поглед кон [[Никитскиот манастир|Манастирот Свети Никита]]|map_size=300|iucn_category=II|location=[[Јарославска Област]]|map=Russia|map_caption=Локација на паркот|name=Национален парк Плешчејево Езеро|nearest_city=[[Переслављ Залески]]|relief=yes|website=http://www.plesheevo-lake.ru/}} '''Националниот парк Плешчејево Eзеро (Oзеро)''' (руски: Национальный парк «Плещеево озеро») ги опфаќа езерото Плешчејево и околните области во делот Залесје во [[Јарославска Област|Јарославската област]]. Езерото е многу популарно за рекреативна употреба, како еколошко живеалиште и е поранешно одморалиште на руските [[цар]]еви. Езерото се наоѓа во централниот дел од [[Источноевропска Низина|Источноевропската Низина]], на околу 130км североисточно од [[Москва]], во сливот на Горна [[Волга]], a nа југоисточниот брег се наоѓа стариот град [[Переслављ Залески]], вклучен во Златниот прстен на Русија.<ref name="parksite">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plesheevo-lake.ru/|title=Official Site: Pleshcheyovo National Park|publisher=FGBU National Park Pleshcheyovo Ozero}}</ref> == Топографија == Самото езеро е 9км во дијаметар и има 28км брег. Длабоко е 25 метри, но плитко по рабовите.<ref name="lake2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botik.ru/PZ/sites/lake.html|title=Pleshcheyovo Lake|publisher=Travel site}}</ref><ref name="zap1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zapoved.ru/catalog/142/|title=Pleshcheevo National Park (in Russian)|publisher=Protected Areas Russia}}</ref> Околниот брег и регион се обликувани од повлечените ледници од последното ледено доба, оставајќи пејзаж од типот на морена: чакалести формации од долги гребени, обемни мочуришта и меандрирани реки, како и повремени изолирани ридови. Повисоките површини над езерото имаат речни долини со тераси, а мочуриштата во средниот регион вклучуваат тресетишта и други мочуришта, вклучувајќи го и мочуриштето Берендејевское (5007 хектари).<ref name="zap-temp">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zapoved.ru/catalog/characteristics/142/%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BE-%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA|title=Pleshcheevo National Park - Physical Characteristics (in Russian)|publisher=Protected Areas Russia|accessdate=24 December 2015}}</ref> [[Податотека:Pleshcheyovo_National_Park_Boundaries.svg|лево|мини|280x280пкс|Граници (темнозелена линија) на Националниот парк Плешчејево, со центар околу езерото Плешчеево. Град Переслав-Залески на југоисточниот брег на езерото.]] == Екорегион и клима == Екорегионот Плешчејево е ''[[сарматски мешани шуми]]'' (WWF ID #436). Овој екорегион е појас од ниски шуми, езера и мочуришта, што се протега од Балтичкото Море источно до Урал. Шумската покривка е типично мешани четинари и листопадни дрвја, со големи непрекинати површини под притисок од земјоделството.<ref name="ecomap">{{Наведена мрежна страница|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|title=Map of Ecoregions 2017|publisher=Resolve, using WWF data|language=en|accessdate=September 14, 2019}}</ref> Што се однесува до водното живеалиште, паркот е во слатководниот екорегион „Волга-Урал“ (WWF ID #410), регион кој генерално се карактеризира со голем број видови риби, но релативно малку ендемски видови. Од 65-те видови риби во целиот екорегион, 19 се наоѓаат во езерото Плешчејево. Развојот на брани, акумулации и сливови долж Волга ги нарушило местата за мрестење и ги фаворизирало видовите прилагодени на побавно движечките води.<ref name="wwf-feow">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.feow.org/ecoregions/details/410|title=Volga-Ural Freshwater Ecoregion(410)|publisher=World Wildlife Fund}}</ref> Климата во Плешчејево е ''влажна континентална клима, топли лета'' ([[Кепенова класификација на климата|Кепенова климатска класификација]] (Dfb)). Оваа клима се карактеризира со големи осцилации во температурата, и дневни и сезонски, со благи лета и студени, снежни зими.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|date=2006|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en|accessdate=September 14, 2019|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.}}</ref><ref name="kop-data">{{Наведена мрежна страница|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|title=Dataset - Koppen climate classifications|publisher=World Bank|language=en|accessdate=September 14, 2019}}</ref> Просечните температури се движат од -12.22&nbsp;°C во јануари до 17.78&nbsp;°C во јули. Годишните врнежи се во просек 58 цм.<ref name="clim">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.world-climates.com/city-climate-izhevsk-russia-europe/|title=Climate Data, Izhevsk|publisher=world-climates.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225165523/http://www.world-climates.com/city-climate-izhevsk-russia-europe/|archive-date=2015-12-25|accessdate=2015-12-25}}</ref> Годишната снежна покривка е 13–140&nbsp;см, а типичната длабочина е 30–40&nbsp;см. Почвата во средината на зимата замрзнува до длабочина од 1 метар.<ref name="zap-temp"/>{{Климатограм|Yaroslavl, Yaroslavl Oblast, Russia|3.6|17.2|1.46|6.4|21.6|1.06|16.5|32.2|1.02|32|48.2|1.57|43.2|64|2.05|50.2|70.5|2.56|54.5|73.9|3.31|51.3|70.7|2.52|42.6|58.8|2.17|33.6|45|2.05|22.6|31.6|1.81|11.1|22.6|1.69|Russian Federal Meteorological Service]|float=right|clear=right|source=[http://meteoinfo.ru/climate/klimatgorod/1756-1246618396}} == Растенија == Територијата е делумно пошумена, со насади од вештачки воведен бел бор (пред 130–150 години) по должината на брегот. Исто така, постојат области со смрекови и јасика шуми, како и некои мешани широколисни со дабови дрвја на нивната северна граница. Паркот има регистрирано 790 видови васкуларни растенија во 93 различни семејства.<ref name="parksite-ff">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plesheevo-lake.ru/|title=Pleshcheyovo National Park - Floral and Fauna (in Russian)|publisher=FGBU National Park Pleshcheyovo Ozero}}</ref> == Животни == Во паркот се регистрирани 300 видови 'рбетници, вклучувајќи 60 видови цицачи, 210 видови птици, 10 видови влекачи и водоземци, 109 видови инсекти и 19 видови риби.<ref name="parksite-ff"/> Големиот рибен рип (руски: „Рјапушка“), слатководна бела риба од родот Салмонида, е ендемски вид на езерото Плешчеево; некои автори го опишуваат како подвид ''Coregonus albus Pereslavicus''.<ref name="wwf-feow"/> Иако е ендемски, рјапушките не се загрозени и се служат во чадена форма како локален деликатес. Здравјето на рјапушката историски е мерка за здравјето на езерото, бидејќи се водат евиденции за уловот и испораките до кралскиот двор од 1645 година, па сè до ограничувањето на големото комерцијално фаќање во раните 1960-ти. Рјапушката беше предмет на еден од првите јавни акти на руската влада во врска со зачувувањето, кога беше воведена забрана за фаќање мала бела риба во 1668 година.<ref name="zap-ryapuska">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zapoved.ru/species/941/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D1%8F%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0|title=pereslavl whitefish (in Russian)|publisher=Ministry of Natural Resources of the Russian Federation|accessdate=24 December 2015}}</ref><gallery widths="220"> Податотека:Muikku2.jpg|алт="Ryapushka", a freshwater whitefish of the lake| „Рјапушка“, слатководна бела рипка од езерото Податотека:Coat_of_Arms_of_Pereslavl-Zalessky_(Yaroslavl_oblast).png|алт=Ryapushka on the coat of arms of the local town of Pereslavl-Zalessky| Рјапушка на грбот на локалниот град Переслав-Залески </gallery> == Историја == [[Податотека:Озеро_Плещеево_(2020).jpg|алт=Lake Plescheevo|мини|Езерото Плешчејево (2020)]] Езерскиот регион е населен со милениуми и покажува долга интеракција на природните и човечките сили. Античкиот град Переславл има широк спектар на историски, културни и природни места. Градот привлекува стотици илјади посетители секоја година за да ги видат неговите историски градби и места.<ref name="zap1"/> == Туризам == Переслав е популарна туристичка дестинација од Москва и помеѓу двата града има околу 2 до 3 возења со автобус, а автобусите возат секој ден. Хотелите можат брзо да се полнат за време на празниците и шпицот.<ref name="lake">{{Наведена мрежна страница|url=http://rbth.com/articles/2010/06/03/lakeside_idylls_pereslavl_zalessky.html|title=Lakeside Idylls at Pereslavl-Yalessky (in English)|date=3 June 2010|publisher=Russia Beyond the Headlines}}</ref> == Поврзано == * [[Заштитени подрачја на Русија]] * [[Плешчејево (езеро)]] == Наводи == {{Наводи}}{{Национални паркови во Русија}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Национални паркови во Русија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:МСЗП-Категорија II]] m7ndafdgcmonprftur0u96rg2h71u5h 0 1390774 5629566 5542749 2026-09-17T17:52:31Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечери → ледници (3), Глечери → Ледници 5629566 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Празник|holiday_name=Светски ден на водата|type=international|longtype=|image=World water day - choir singing (4459460043).jpg|caption=Прослава на светски ден на водата во [[Кенија]] во 2011|official_name=|nickname=|observedby=ОН|date=22 март|celebrations=|relatedto=[[Вода]], [[Одржливост]]}} '''Светскиот ден на водата''' е годишен ден [[Обединети нации|на Обединетите нации]] (ОН) што се одбележува на [[22 март]], со кој се нагласува важноста на [[Свежа вода|свежата вода]]. Денот се користи за застапување на одржливото управување со [[Водни ресурси|слатководните ресурси]].<ref name="UNWATER2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/en/observances/water-day|title=UN-Water: World Water Day|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909130649/https://www.un.org/en/observances/water-day|archive-date=9 September 2020|accessdate=10 March 2020}}</ref> Темата на секоја година се фокусира на теми релевантни за чиста вода, санитација и [[хигиена]] што е во согласност со целите на [[Цел за одржлив развој 6|Целта 6 за одржлив развој]].<ref name="JMP2017">WHO and UNICEF (2017) [https://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/library/details/2805 Progress on Drinking Water, Sanitation and Hygiene: 2017 Update and SDG Baselines] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200227032419/https://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/library/details/2805}}. Geneva: World Health Organization (WHO) and the United Nations Children's Fund (UNICEF), 2017</ref> Извештајот на ОН за светскиот развој на водата (WWDR) се објавува секоја година околу Светскиот ден на водата. УН-ВОДА е организатор на Светскиот ден на водата и ја избира темата за секоја година во консултација со организациите на ОН кои имаат интерес за фокусот на таа година.<ref name="UNWATER2"/> Темата за 2021 година била „Вреднување на водата“, а јавната кампања ги покани луѓето да се приклучат на глобален разговор на социјалните медиуми за да „ни ги раскажат своите приказни, мисли и чувства за водата“.<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldwaterday.org/|title=World Water Day|work=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601030038/https://www.worldwaterday.org/|archive-date=1 June 2020|accessdate=21 March 2021}}</ref> Претходните теми вклучуваат: * 2016: „Подобра вода, подобри работни места“<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2016/|title=World Water Day 2016|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006131321/http://wwd.unwater.org/2016/|archive-date=6 October 2021|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2017: „Зошто отпадна вода?“<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://worldwaterday.org/2017/theme/|title=World Water Day theme (2017)|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012175433/http://worldwaterday.org/2017/theme/|archive-date=12 October 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2018: „Одговорот е во природата“<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2018/|title=World Water Day Theme (2018)|work=UN Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006131319/http://wwd.unwater.org/2018/|archive-date=6 October 2021|accessdate=7 February 2019}}</ref> * 2019: „Никого не оставајќи зад себе“<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.worldwaterday.org/2020/world-water-day-2019-water-for-all/2019/|title=World Water Day Theme 2019|work=UN Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306162732/https://archive.worldwaterday.org/2020/world-water-day-2019-water-for-all/2019/|archive-date=6 March 2021|accessdate=22 March 2021}}</ref> * 2020: „Вода и климатски промени“<ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.worldwaterday.org/2020/|title=World Water Day 2020 – Water and Climate Change|last=|date=2020|work=UN-Water|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306163004/https://archive.worldwaterday.org/2020/|archive-date=6 March 2021|accessdate=21 March 2021}}</ref> * 2021: Вреднување на водата * 2022: Подземни води * 2023: Забрзување на промените * 2024: Искористување на водата за мир * 2025: Зачувување на ледниците * 2026: Вода и род<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unwater.org/our-work/world-water-day|title=World Water Day|publisher=UN|accessdate=14 March 2026}}</ref> Светскиот ден на водата се слави низ целиот свет со различни настани. Тие можат да бидат театарски, музички или лобирачки по природа. Денот може да вклучува и кампањи за собирање пари за проекти за вода. Првиот Светски ден на водата, прогласен од Обединетите нации, беше во 1993 година.<ref name="UNWATER2"/> == Цели и структура == [[Податотека:My_School_Toilet_puppet_theatre_(5226853487).jpg|мини|Деца презентираат куклена претстава за натпреварот „Мојот училишен тоалет“ во Кагајан де Оро, Филипини, за Светскиот ден на водата во 2010 година.]] Светскиот ден на водата е меѓународен ден на одбележување. Целта е да се инспирираат луѓето ширум светот да научат повеќе за прашањата поврзани со водата и да преземат активности за да направат разлика. Во 2020 година, поради пандемијата на КОВИД-19, имало дополнителен фокус на миењето раце и хигиената. Релевантните прашања вклучуваат недостиг на вода, загадување на водата, несоодветно водоснабдување, недостаток на санитарни услови и влијанијата од климатските промени (што била темата на Светскиот ден на водата 2020). Денот го истакнува нееднаквиот пристап до WASH услугите и потребата да се обезбеди човековото право на вода и санитарни услови. Веб-страницата на Светскиот ден на водата објавува настани, активности и можности за волонтирање. Во 2020 година, главните теми биле приказни за приспособување на влијанијата од климатските промени врз водата и поефикасно користење на водните ресурси. === Претседавач === ОН-Вода ги координира активностите со организациите-членки на ОН кои делат интерес за темата за таа година. ОН-Вода ги мобилизира организациите од сите видови за акција, без разлика дали е глобално или локално.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unwater.org/worldwaterday2021/|title=Celebration of World Water day in 2021 – Valuing Water|date=2021-02-25|work=UN-Water|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322125546/https://www.unwater.org/worldwaterday2021/|archive-date=22 March 2021|accessdate=2021-03-22}}</ref> == Примери за активности == [[Невладина организација|Невладините организации]] активни во секторот за WASH, како што се [[УНИЦЕФ]], ВотерЕјд (WaterAid) го користат денот за да ја подигнат јавната свест и да го привлечат [[Публицитет|вниманието на медиумите]] за проблемите со водата и да инспирираат акција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/jordan/media_10914.html|title=Humanitarian agencies come together to promote water conservation on World Water Day in Jordan|date=22 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320233052/https://www.unicef.org/jordan/media_10914.html|archive-date=20 March 2017|accessdate=20 March 2017}}</ref> Активностите вклучуваат објавување публикации и филмови, како и организирање тркалезни маси, семинари и изложби.<ref name=":5"/> „Крај на сиромаштијата со вода“, глобална коалиција на граѓанското општество со 250 партнерски организации, секоја година го спонзорира Месецот на акција за вода и нуди водич за планирање настани. Извештајот на ОН за светскиот развој на водите (WWDR) се објавува секоја година на Светскиот ден на водата. Информациите поврзани со годишната тема им даваат алатки на донесувачите на одлуки за спроведување одржливо користење на [[Водни ресурси|водните ресурси]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unwater.org/publication_categories/world-water-development-report/|title=World Water Development Report|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321081324/http://www.unwater.org/publication_categories/world-water-development-report/|archive-date=21 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.endwaterpoverty.org/news/water-action-month-2018|title=Water Action Month|work=End Water Poverty: Sanitation and Water for All|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192936/https://www.endwaterpoverty.org/news/water-action-month-2018|archive-date=21 March 2018|accessdate=20 March 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.solidarites.org/wp-content/uploads/2018/05/water-barometer-2021.pdf|title=2021 water, sanitation and hygiene barometer|date=2021|work=SOLIDARITÉS INTERNATIONAL|archive-url=https://web.archive.org/web/20210325000242/https://www.solidarites.org/wp-content/uploads/2018/05/water-barometer-2021.pdf|archive-date=25 March 2021|accessdate=13 April 2021}}</ref> Сè повеќе иницијативи во училиштата и универзитетите ги едуцираат луѓето за важноста на зачувувањето и управувањето со водните ресурси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kidworldcitizen.org/2012/03/22/celebrate-world-water-day-with-games-and-activities-for-all-ages/|title=Celebrate World Water Day with Games and Activities for all ages!|date=22 March 2012|work=Kids World Citizen|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322015158/http://kidworldcitizen.org/2012/03/22/celebrate-world-water-day-with-games-and-activities-for-all-ages/|archive-date=22 March 2017|accessdate=21 March 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kidworldcitizen.org/2015/03/22/hands-on-water-activities-for-kids/|title=Hands-on Water Activities for Kids|date=22 March 2015|work=Kids World Citizen|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322014906/http://kidworldcitizen.org/2015/03/22/hands-on-water-activities-for-kids/|archive-date=22 March 2017|accessdate=21 March 2017}}</ref><ref name="TES">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tes.com/teaching-resource/world-water-day-2017-primary-resources-6415485|title=World Water Day 2017 Primary Resources|work=tes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322111437/https://www.tes.com/teaching-resource/world-water-day-2017-primary-resources-6415485|archive-date=22 March 2017|accessdate=21 March 2017}}</ref> На пример, Државниот универзитет во Мичиген одржал натпревар за „најдобар постер за Светскиот ден на водата“ во 2017 година. Децата од основно училиште на [[Филипини]]те учествувале на натпреварот „Мојот училишен тоалет“ во 2010 година.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.susana.org/en/resources/library/details/2077|title=Making WASH in Schools more sustainable – Case Stories from SuSanA Partners.|last=Wendland, C|last2=Rieck, C|last3=Roenitzsch, S|last4=van Epps, A.|date=2014|publisher=SuSanA|ref=Susana2014|access-date=21 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322111416/http://www.susana.org/en/resources/library/details/2077|archive-date=22 March 2017}}</ref> == Историја == Овој ден за прв пат бил формално предложен во Агендата 21 на [[Самит за планетата Земја|Конференцијата на Обединетите нации за животна средина и развој]] во [[Рио де Жанеиро]] во 1992 година. Во декември 1992 година, [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] ја усвоило резолуцијата со која 22 март секоја година бил прогласен за Светски ден на водата.<ref name="UNWATER2"/> Во 1993 година, за првпат бил одбележан Светскиот ден на водата. Исто така, постои архива од претходните веб-страници на кампањите за Светскиот ден на водата. == Годишни теми == === Пред 2014 година === Во годините пред 2014 година, годишните теми беа следниве:<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unwater.org/what-we-do/inspire-action/|title=UN Water What We Do, Inspire Action (Official themes and previous campaigns)|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118205639/http://www.unwater.org/what-we-do/inspire-action/|archive-date=18 November 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 1994: Грижата за нашите водни ресурси е работа на сите * 1995: Жени и вода * 1996: Вода за жедни градови * 1997: Водата во светот: Дали има доволно? * Америка реклама: Вода за здравје * 2002: Вода за развој. Лошата и влошена состојба на водните ресурси во многу делови од светот бара [[Водни ресурси|интегрирано планирање и управување со водните ресурси]]. * 2003: Вода за иднината. Одржување и подобрување на квалитетот и квантитетот на свежа вода достапна за идните генерации. * 2004: Вода и катастрофи. Времето, климата и водните ресурси можат да имаат разорно влијание врз социо-економскиот развој и врз благосостојбата на човештвото. * 2005: Декада „Вода за живот“ 2005–2015 . Генералното собрание на Обединетите нации на својата 58-ма седница во декември 2003 година се согласи да ги прогласи годините од 2005 до 2015 година за Меѓународна декада за акција, почнувајќи со Светскиот ден на водата, 22 март 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.un.org/waterforlifedecade/|title=UN Decade for Water 2005–2015|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010070334/http://www.un.org/waterforlifedecade/|archive-date=10 October 2007|accessdate=21 March 2018}}</ref> Исто така, беше користена и фразата „Декада „Вода за живот“. * 2006: Вода и култура. Темата го привлече вниманието кон фактот дека постојат толку многу начини на гледање, користење и славење на водата колку што има културни традиции низ целиот свет. * 2007: Справување со недостигот на вода. Истакна [[Недостиг на вода|недостигот на вода]] низ целиот свет и потребата од зголемена интеграција и соработка за да се обезбеди одржливо, ефикасно и праведно управување со оскудните водни ресурси, како на меѓународно, така и на локално ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2007/|title=World Water Day 2007|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130922/http://wwd.unwater.org/2007/|archive-date=21 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> [[Податотека:World_Water_Day_(3384841410).jpg|мини|Светски ден на водата 2009: Американски војници чистат река во Јужна Кореја]] * 2008: Санитација. 2008 година беше и [[Меѓународна година на санитација]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2008/|title=World Water Day 2008|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130639/http://wwd.unwater.org/2008/|archive-date=21 March 2018|accessdate=20 March 2018}}</ref> * 2009: Трансводи. Посебен фокус ставен на [[Меѓународни води|прекуграничните води]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2009/|title=World Water Day 2009|work=World Water Day 2009|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130924/http://wwd.unwater.org/2009/|archive-date=21 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2010: Чиста вода за здрав свет. Посветен на квалитетот на водата, одразувајќи ја нејзината важност заедно со количината на ресурсот во управувањето со водите. * 2011: Вода за градовите: одговор на урбаниот предизвик. Целта беше да се насочат вниманието и да се охрабрат владите, организациите, заедниците и поединците активно да се вклучат во справувањето со предизвиците на управувањето со урбаните води.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2011/|title=World Water Day 2011|work=World Water Day|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309104949/http://wwd.unwater.org/2011/|archive-date=9 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2012: Безбедност на водата и храната: Светот е жеден затоа што сме гладни. По повод Светскиот ден на водата во 2012 година, Меѓународниот комитет на Црвениот крст ( [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] ) го привлече вниманието кон предизвиците поврзани со водата со кои се соочуваат цивилите зафатени во борби и интензивни граѓански немири.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2012/|title=World Water Day 2012|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309095102/http://wwd.unwater.org/2012/|archive-date=9 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2013: Меѓународна година на соработка. Во декември 2010 година, Генералното собрание на Обединетите нации ја прогласи 2013 година за Меѓународна година на соработка во областа на водата на Обединетите нации. Како одраз на оваа декларација, Светскиот ден на водата во 2013 година беше посветен на соработката во областа на водата. === 2014 – Вода и енергија === Темата за 2014 година „Вода и енергија“ ги нагласила тесните врски и меѓузависноста на водата и енергијата и го привлече вниманието кон врската вода-енергија. Околу 8% од енергијата генерирана на глобално ниво се користи за пумпање, третман и транспорт на вода до различни потрошувачи. Понатаму, генерирањето и пренесувањето на енергија бара користење на водни ресурси, особено за хидроелектрични, [[Јадрена енергија|нуклеарни]] и [[Топлинска енергија|термални извори на енергија]]. Целта на темата за таа година била да се олесни развојот на политики и меѓусекторски рамки што би ги поврзале министерствата и секторите. Таа имала за цел да го отвори патот кон енергетска безбедност и одржливо користење на водата во [[Еколошка економија|зелена економија]]. Новинари од 11 земји од Азија се состанале во Токио од 20 до 21 март 2014 година за да разговараат за важноста на водата. Настанот вклучувал дискусии на панели на теми како што се приватизација на услугите, интеграција помеѓу водата и енергијата и модернизација на водоводните услуги. Новинарите, исто така, развиле четири заеднички стории и 20 индивидуални идеи за стории за мрежа од азиски новинари кои пишуваат за водата (и енергијата) на социјалните медиуми.<ref name="UN2016">{{Наведена книга|url=https://www.un.org/waterforlifedecade/pdf/final_report_wwd2014_journalist_workshop.pdf|title=Water and Energy Report on the Journalists Workshop|publisher=UNW-DPAC|year=2014|access-date=29 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829180631/http://www.un.org/waterforlifedecade/pdf/final_report_wwd2014_journalist_workshop.pdf|archive-date=29 August 2017}}</ref> === 2015 – Вода и одржлив развој === Со темата „Вода и одржлив развој“, 2015 година обезбедил важна можност за консолидирање и надградба на претходните Светски денови на водата за да се истакне улогата на водата во агендата за одржлив развој. [[Милениумски развојни цели|Милениумските развојни цели]] (МРЦ) требало да бидат постигнати до 2015 година, па годината била погодна за дискусии за периодот по МРЦ и аспирациите за вода и одржлив развој. Со лансирањето на [[Цели за одржлив развој|Целите за одржлив развој]] (МРЦ), Светскиот ден на водата дал посебен акцент на МРЦ 6, кој повикува на вода и санитација за сите, охрабрувајќи дискусија за тоа како МРЦ 6 би можел да се постигне до 2030 година.<ref name="UNWATER2"/> === 2016 – Подобра вода, подобри работни места === Темата за 2016 година „Подобра вода, подобри работни места“ ја истакнала корелацијата помеѓу водата и создавањето работни места, и директно и индиректно, преку изворите на вода низ целиот свет.<ref name=":0"/> Темата доведе до соработка со [[Меѓународна организација на трудот|Меѓународната организација на трудот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilo.org/sector/WCMS_458061/lang--en/index.htm|title=Event to mark World Water Day 2016 and launch the World Water Development Report|date=22 March 2016|work=International Labour Organisation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192648/http://www.ilo.org/sector/WCMS_458061/lang--en/index.htm|archive-date=21 March 2018|accessdate=20 March 2018}}</ref> Бидејќи недостигот на вода станува сè пореален, индустриите кои се во голема мера зависни од водата, како што се текстилот и земјоделството, се изложени на ризик од зголемени трошоци, што ги загрозува платите и работните места. Зголемените трошоци потоа може да се пренесат на потрошувачите. Темата, исто така, нагласува како изобилството на квалитетна вода може да ги промени работните места и животите на луѓето на подобро. Прославата во 2016 година создало признание за оние кои работат на подобрување на квалитетот и достапноста на водата, како и потребата многумина да преминат на други и подобри работни места.<ref name=":0"/> Три од четири работни места во светот зависат од водата. Недостатокот на вода и недостатокот на пристап може да го ограничат економскиот раст во наредните години, според Извештајот на Обединетите нации за светскиот развој на водата за 2016 година. === 2017 – Зошто отпадни води? === Во 2017 година, темата била „Зошто отпадна вода?“, која се однесувала на намалување и повторна употреба на отпадните води.<ref name=":2"/> Темата била игра на зборови бидејќи се однесувала и на аспектот на трошење вода и на проблемите поврзани со [[Отпадни води|отпадните води]], имено третман и повторна употреба. Отпадните води се вреден ресурс за да се помогне во постигнувањето на [[Цел за одржлив развој 6|Целта за одржлив развој број 6.]] Еден аспект од Целта 6.3 е да се преполови процентот на нетретирани отпадни води, а исто така да се зголеми рециклирањето и безбедната повторна употреба на водата низ целиот свет. По соодветен третман, отпадните води можат да се користат за различни намени. Индустријата, на пример, може да ја повторна употреба на водата во ладилните кули, а земјоделството може да ја повторна употреба на водата за [[наводнување]].<ref>UN-Water (2017) [http://www.unwater.org/publications/world-water-development-report-2017/ World Water Development Report 2017] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181108031041/http://www.unwater.org/publications/world-water-development-report-2017/}}, Geneva, Switzerland</ref> Пример за активност за 2017 година бил маршот за уредување на Википедија организиран од членовите на Алијансата за одржлива санитација од 19 до 21 март 2017 година. Целта на активноста била да се подобри содржината поврзана со водата и санитаријата на [[Википедија]] непосредно пред Светскиот ден на водата. Целта била да се подобри количината и квалитетот на информациите за санитација достапни на Википедија за употреба од страна на наставници, новинари и пошироката јавност.<ref>"[https://views-voices.oxfam.org.uk/wash/2017/03/wikipedia-a-tool-for-advocacy/ Wikipedia: a tool for Advocacy?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230220183643/https://views-voices.oxfam.org.uk/2017/03/wikipedia-a-tool-for-advocacy/}}". Oxfam Policy & Practice, Views & Voices, retrieved 20 March 2017</ref> === 2018 – Природа за вода === Темата во 2018 година истражувала како природата може да се искористи за надминување на предизвиците со водата во 21 век.<ref name=":3"/> Ова би можело да биде во форма на решенија базирани на природата за предизвиците поврзани со водата. На пример, намалувањето [[Поплава|на поплавите]], [[Суша|сушите]], [[Загадување на водата|загадувањето на водата]] и заштитата [[Екосистем|на екосистемите]] би можеле да се решат со користење на природни средства, кои природата ги користи, наместо со пристапи создадени од човекот. Обновувањето [[Моклиште|на мочуриштата]], спроведувањето на изградени мочуришта, зелените покриви, зелената инфраструктура, садењето нови шуми, повторното поврзување на реките со поплавните рамнини се само некои примери. Секое од овие користи природни процеси за ребалансирање на [[Кружење на водата|водниот циклус]] и подобрување на здравјето и егзистенцијата на луѓето.<ref>UN-Water (2018) [http://www.unwater.org/publications/world-water-development-report-2018/ World Water Development Report 2018: Nature-based Solutions for Water] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190908083130/http://www.unwater.org/publications/world-water-development-report-2018/}}, Geneva, Switzerland</ref> === 2019 – Не оставајќи никого зад себе === Темата за 2019 година било справување со [[Недостиг на вода|кризата со вода]] преку решавање на причините зошто толку многу луѓе се оставени настрана. Маргинализираните групи - жени, деца, [[Бегалец|бегалци]], домородни народи, [[Попреченост|лица со попреченост]] - често се занемаруваат и може да се соочат со дискриминација, додека се обидуваат да пристапат до безбедна вода.<ref name=":1"/><ref name="WWDR2019">{{Наведена мрежна страница|url=https://en.unesco.org/themes/water-security/wwap/wwdr/2019|title=United Nations World Water Development Report|date=11 February 2019|work=Unesco|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129001038/https://en.unesco.org/themes/water-security/wwap/wwdr/2019|archive-date=29 November 2019|accessdate=25 April 2019}}</ref> ОН-вода тврди дека „услугите за вода мора да ги задоволат потребите на маргинализираните групи и нивните гласови мора да се слушнат во процесите на донесување одлуки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldwaterday.org/wp-content/uploads/2019/02/WWD2019_factsheet_EN_vs4_29Jan2019.pdf|title=World Water Day 2019 Factsheet|work=UN Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124114/http://www.worldwaterday.org/wp-content/uploads/2019/02/WWD2019_factsheet_EN_vs4_29Jan2019.pdf|archive-date=9 February 2019|accessdate=7 February 2019}}</ref> === 2020 – Вода и климатски промени === Темата на Светскиот ден на водата 2020 била за водата и [[Климатски промени|климатските промени]] – и како тие две се неразделно поврзани. ОН Вода наведува дека „прилагодувањето кон ефектите од климатските промени врз водата ќе го заштити здравјето и ќе спаси животи“. Исто така, поефикасното користење на водата ќе ги намали емисиите на стакленички гасови.<ref name=":6"/> Поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата КОВИД-19]], кампањата во 2020 година, исто така, промовирала пораки за миење раце и [[хигиена]] и даде упатства за безбедност, додека ја поддржувал кампањата. === 2021 – Вреднување на водата === Темата за 2021 година била „Вреднување на водата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jagatgururampalji.org/world-water-day/|title=World Water Day 2021: Date, Theme, History, Slogan, Quotes, Significance|date=2021-03-22|work=S A NEWS|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322123716/https://news.jagatgururampalji.org/world-water-day/|archive-date=22 March 2021|accessdate=2021-03-22}}</ref> Луѓето биле поканети да се приклучат на глобален разговор за да „ни ги раскажат своите приказни, мисли и чувства за водата“ на социјалните медиуми користејќи го хаштагот „#Water2me“. Кампањата погледнала подалеку од прашањето за цените, прашувајќи ја јавноста: „Како е важна водата за вашиот дом и семеен живот, за вашиот животен стил, за вашите културни практики, за вашата благосостојба, за вашата локална средина?“.<ref name=":5"/> === 2022 – Подземни води, правејќи го невидливото видливо === Темата за 2022 година бил „Подземни води, правејќи го невидливото видливо“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un-igrac.org/news/groundwater-making-invisible-visible-theme-world-water-day-2022|title="Groundwater: Making the Invisible Visible" the theme of World Water Day 2022 {{!}} IGRAC|work=www.un-igrac.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106162855/https://www.un-igrac.org/news/groundwater-making-invisible-visible-theme-world-water-day-2022|archive-date=6 January 2022|accessdate=6 January 2022}}</ref> [[Подземни води|Подземните води]] се најголемиот извор на [[свежа вода]] на земјата. Сепак, бидејќи се складирани под површината, тие често се занемаруваат. Затоа, IGRAC и UNESCO-IHP иницирале Светски ден на водата, исклучиво фокусиран на овој ресурс. Кампањата била изградена околу три главни теми/прашања поврзани со подземните води, имено: (1) Невидливата состојка во храната, (2) ресурс без граници и (3) ограничено снабдување. Кампањата, исто така, се градеше околу други производи и настани во оваа таканаречена „година на подземните води“. Каталогот за подземните води бил лансиран за време на Светскиот форум за води во [[Дакар]], Сенегал. Последниот настан поврзан со кампањата беше Самитот за подземни води 2022,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.groundwater-summit.org/|title=Groundwater Summit {{!}} IGRAC|work=www.un-igrac.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128071722/https://groundwater-summit.org/|archive-date=28 January 2023|accessdate=20 February 2023}}</ref> одржан во Париз, Франција. === 2023 – Забрзување на промените === Темата за 2023 година била „забрзување на промените“. Дисфункцијата низ целиот [[Кружење на водата|водниот циклус]] го поткопува напредокот во сите големи глобални прашања, од здравјето до гладот, родовата еднаквост до работните места, образованието до индустријата и од катастрофите до мирот. === 2024 – Вода за просперитет и мир === Темата за 2024 година била „Вода за мир“. Клучните пораки гласеа: „Водата може да создаде мир или да предизвика конфликт. Кога водата е оскудна или загадена, или кога луѓето имаат нееднаков пристап или немаат пристап, можат да се зголемат тензиите меѓу заедниците и земјите.“, „Просперитетот и мирот зависат од водата. Додека нациите се справуваат со климатските промени, масовната миграција и политичките немири, тие мора да ја стават соработката во областа на водата во срцето на своите планови.“ и „Водата може да нè изведе од кризата. Можеме да поттикнеме хармонија меѓу заедниците и земјите со обединување околу фер и одржливо користење на водата - од конвенциите на Обединетите нации на меѓународно ниво, до акции на локално ниво.“ === 2025 - Зачувување на ледниците === Темата за 2025 година била „Зачувување на ледниците“. [[Ледник|Ледниците]] се од клучно значење за животот - нивната вода од топење на ледените површини е од суштинско значење за водата за пиење, земјоделството, индустријата, производството на чиста енергија и здравите екосистеми. == Влијанија == Секоја година, пораките и публикациите од кампањата за Светскиот ден на водата достигнуваат до милиони луѓе преку [[Социјални медиуми|социјалните медиуми]], наменски веб-страници и други канали. Во 2016 година, годишниот извештај на ОН за вода наведува дека ангажманот на социјалните медиуми (хаштаг #WorldWaterDay) имал максимален потенцијален дострел од 1,6 милијарди луѓе ширум светот во 2016 година.<ref name="UNWater2016">{{Наведена книга|url=http://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2016/|title=Annual Report UN-Water|publisher=UN-Water|year=2016|location=Geneva, Switzerland|access-date=21 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022025749/https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2016/|archive-date=22 October 2019}}</ref> Таа година на веб-страницата на Светскиот ден на водата беа регистрирани над 500 настани во 100 земји.<ref name="UNWater2016" /> Во 2017 година, биле одржани 700 индивидуални настани во 110 земји, а имало над 500.000 автори на социјалните медиуми кои го користеле хаштагот #WorldWaterDay.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2017/|title=UN-Water Annual Report 2017|work=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022025745/https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2017/|archive-date=22 October 2019|accessdate=3 March 2020}}</ref> Во 2018 година, имало зголемување од 25% и во бројот на посети на веб-страниците и во максималниот потенцијален дострел на социјалните медиуми, главно поради поддршката од познати личности и координираниот комуникациски пристап низ [[Обединети нации|Обединетите нации]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2018/|title=UN-Water Annual Report 2018|work=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028140526/https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2018/|archive-date=28 October 2019|accessdate=3 March 2020}}</ref> Во 2021 година, јавната кампања за Светскиот ден на водата ги поканила луѓето да учествуваат во разговор на социјалните медиуми (#Water2me) за вредноста на водата. Повеќе од 6.000 јавни разговори се одржале во над 140 земји на социјалните медиуми од ноември 2020 година до средината на февруари 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldwaterday.org/stories/story/what-did-people-say|title=World Water Day 2021: social media listening exercise: 'What did people say?'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006131319/https://www.worldwaterday.org/stories/story/what-did-people-say|archive-date=6 October 2021|accessdate=22 March 2021}}</ref> == Поврзано == * [[Проблеми со водата во земјите во развој]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://www.worldwaterday.org Светски ден на водата] – Официјална веб-страница * [https://www.worldwaterday.org/archives Архива на претходни кампањи за Светскиот ден на водата] * [http://www.unwater.org ОН-Вода] * [https://sdg.fairgaze.com/one-day-for-water.html #ЕденДенЗаВода] * [https://www.webpakistani.com/world-water-day/ Светски ден на водата] – комплетни информации * [https://www.downtoearth.org.in/news/water/world-water-day-2024-precious-blue-liquid-is-a-thin-red-line-between-war-and-peace-says-un-report-95176 Светски ден на водата 2024: Скапоцената сина течност е тенка црвена линија помеѓу војната и мирот, се вели во извештајот на ОН] [[Категорија:Санитација]] [[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации]] [[Категорија:Празници во март]] aoy6v2gwq3i8farhdqk7a8bwwezljdv 0 1391108 5629668 5536598 2026-09-18T06:35:52Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5629668 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Уметничко дело | title = Црквата во Море на утринско сонце | image_file = Alfred Sisley 038.jpg | image_size = 300px | medium = [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | artist = [[Алфред Сисли]] | year = 1893 | height_metric = 65 | width_metric = 81 | height_imperial = | width_imperial = | condition = | city = [[Руан]], Франција | museum = [[Музеј на ликовните уметности во Руан]] | coordinates = <!-- Only use for the exact coordinates of the artwork itself (and only where known) and not for the coordinates of the museum. Leave blank if coordinates are not known. --> | owner = | url = }} '''''Црквата во Море''''' — циклус од 14 слики од [[Алфред Сисли]] кои прикажуваат погледи на западната и јужната [[фасада]] на [[Готска архитектура|раскошната готска]] црква во [[Море-сир-Лоан]], насликани од различни гледни точки, периоди од денот и под различни климатски услови, насликани од 1893 до 1894 година. == Контекст == Од 1881 година па натаму, Алфред Сисли почнал да го слика [[Море-сир-Лоан|Море,]] каде што се населил трајно во 1889 година и го искористил живописниот потенцијал усовршувајќи ја својата уметност до висок степен.<ref name="Stevens162">MaryAnne Stevens, [[Алфред Сисли|Alfred Sisley]], ''Sisley l'impressionniste'', Hazan Eds, 2017 {{ISBN|2754109846}}, {{P.|162}}.</ref> Особено, тој создал циклус што ја претставува раскошната готска црква Нотр Дам, од која се познати 14 платна, создадени во различно време од денот и во различни временски услови.<ref name="Stevens162">MaryAnne Stevens, [[Алфред Сисли|Alfred Sisley]], ''Sisley l'impressionniste'', Hazan Eds, 2017 {{ISBN|2754109846}}, {{P.|162}}.</ref> 12 од овие платна насликал од куќата Парваншер.<ref>{{Наведено списание|last=Casajus|first=Dominique|last2=Lafitte|first2=Odile|date=2023|title=Alfred Sisley et la maison Parvanchère|url=https://shs.hal.science/halshs-04306794v1|journal=Culture & Patrimoine. La revue des Amis de Moret et de sa Région|language=fr|issue=247|page=15|access-date=2025-05-14}}</ref> Циклусот ''Црквата во Море'' од Сисли често се споредува со циклусот [[Руанската катедрала (циклус на Моне)|Руанската катедрала]] од [[Клод Моне]], создадени приближно во исто време. Меѓутоа, двајцата сликари користеле многу различни методи.<ref name="Stevens162">MaryAnne Stevens, [[Алфред Сисли|Alfred Sisley]], ''Sisley l'impressionniste'', Hazan Eds, 2017 {{ISBN|2754109846}}, {{P.|162}}.</ref> Според гледната точка избрана од Сисли, може да се разликуваат две подгрупи. Од една страна, погледи на западната фасада на црквата, а од друга страна, на јужната страна со [[Трансепт|трансептот]] и пазарот. Првата се движи од експозиции под светлото утринско сонце, кое ја засилува монументалноста на мотивот ([[Франсоа Долт|Долт]] (Д.) 818) до влажен [[гризај]] (Д. 839). Втората се движи од дождливи ситуации (Не-Д., Глазгов), при што сликарот се движи кон југоисточниот агол со фасадата и пазарот под интензивното летно сонце (Не-Д., Авињон) <ref name="Stevens162">MaryAnne Stevens, [[Алфред Сисли|Alfred Sisley]], ''Sisley l'impressionniste'', Hazan Eds, 2017 {{ISBN|2754109846}}, {{P.|162}}.</ref> == Прием == Според [[Марсел Пруст]] ''Црквата во Море „''е најубавото нешто што Сисли го создал“. [[Франсис Пикабија]] ја открил работата на Сисли во 1887 година и вдахновен од неговиот циклус слики ''Црквата во Море,'' нацртал цртеж со јаглен во 1903 година и насликал [[Маслено сликарство|масло на платно]], ''„Црквата во Море“'', во 1904 година. == Список на сликите во циклусот== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin-top:0.5em;" |- ! scope="col" | Наслов ! scope="col" | Музеј ! scope="col" | Град ! scope="col" | Држава ! scope="col" | Техника ! scope="col" | Димензии (cm) ! scope="col" | Година ! scope="col" | Долт<ref>{{Ouvrage|nom1=Daulte|prénom1=François|lien auteur1= |titre=Alfred Sisley: Catalogue Raisonné|éditeur=La Bibliothèque des Arts|année=1998|isbn=2884530541}}</ref> ! scope="col" class="unsortable" width="100px" | Illus. |- | {{sort|Transept|''Црквата во Море и стариот пазар''}} | [[Музеј Калве]] | [[Авињон]] | [[Франција]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 46 × 55 | align="right" | 1893 | align="right" | не | [[Податотека:Musée Calvet Sisley.jpg|100px]] |- | {{sort|Transept|''Црквата во Море, дождливо време, наутро''}} | [[Хантеров музеј и уметничка галерија]] | [[Глазгов]] | [[Шкотска]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 81 × 66 | align="right" | 1893 | align="right" | не | [[Податотека:Alfred Sisley, Notre-Dame de Moret im Morgenregen, 1893.jpg|100px]] |- | {{sort|Église de Moret|''Црквата во Море, дождливо време наутро''}} | [[Музеј Лангмат, Фондација Сидни и Џени Браун]] | [[Баден (Швајцарија)]] | [[Швајцарија]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 81 x 65 | align="right" | 1893 | align="right" | 821 | [[Податотека:The church at Moret, Rainy Weather, Morning - Alfred Sisley - Museum Langmatt-8641 (without frame).jpg|100px]] |- | {{sort|Église de Moret|''Црквата во Море, на сончево време''}} | [[Музеј на ликовни уметности во Руан]] | [[Руан]] | [[Франција]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 81 × 65 | align="right" | 1893 | align="right" | 820 | [[Податотека:Alfred Sisley 038.jpg|100px]] |- | {{sort|Église de Moret|''Црквата во Море на утринско сонце''}} | [[Музеј на ликовни уметности во Винтертур]] | [[Винтертур]] | [[Швајцарија]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 81 × 65 | align="right" | 1893 | align="right" | 818 | [[Податотека:Sisley - Die Kirche von Moret im Morgengrauen.jpeg|100px]] |- | {{sort|Église de Moret|''Црквата во Море, после дожд''}} | [[Детроитски уметнички институт]] | [[Детроит]] | [[САД]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 60,3 × 73 | align="right" | 1894 | align="right" | 836 | [[Податотека:Alfred Sisley - Church at Moret after the Rain - 20.114 - Detroit Institute of Arts.jpg|100px]] |- | {{sort|Église de Moret|''Црквата во Море, en hiver'' }} | [[Национален музеј на уметноста на Романија]] | [[Букурешт]] | [[Романија]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 65,5 × 81 | align="right" | 1894 | align="right" | 839 | [[Податотека:Sisley.jpg|100px]] |- | {{sort|Église de Moret|''Црквата во Море, мразно време''}} | [[Музеј на ликовни уметности во Берн]] | [[Берн]] | [[Швајцарија]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 65 × 81 | align="right" | 1893 | align="right" | 819 | [[Податотека:L'Église de Moret, temps de gelée.jpg|100px]] |- | {{sort|Église de Moret|''Црквата во Море на сонце''}} | Приватна збирка | | Suisse | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 73 × 92 | align="right" | 1894 | align="right" | 837 | [[Податотека:L’église de Moret-sur-Loing au soleil.jpg|100px]] |- | {{sort|Église de Moret|''Црквата во Море, попладне''}} | Приватна збирка | Лозана | Швајцарија | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 64 × 83 | align="right" | 1894 | align="right" | 822 | [[Податотека:Alfred Sisley 039.jpg|100px]] |- | {{sort|Église de Moret|''Црквата во Море, навечер''}} | [[Пети пале]] | [[Париз]] | [[Франција]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 82 × 101 | align="right" | 1894 | align="right" | 840 | [[Податотека:Sisley, Alfred-L'église à Moret-Paris, Petit-Palais.jpg|100px]] |- | {{sort|Transept|''Старата црква во Море на дожд, La Vieille Église de Moret par la pluie, од страната на трансептот''}} | [[Фондација на музеи во Бирмингем]] | Бирмингем | Англија | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 73 × 60 | align="right" | 1894 | align="right" | 834 | [[Податотека:Alfred Sisley (1839-1899) - The Church at Moret in the Rain - 1948P26 - Birmingham Museums Trust.jpg|100px]] |- | {{sort|Transept|''Старата црква во Море, на утринско сонце''}} | Приватна збирка | | | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 66 × 81.5 | align="right" | 1894 | align="right" | 838 | [[Податотека:LA VIEILLE ÉGLISE DE MORET, LE MATIN AU SOLEIL.PNG|100px]] |- | {{sort|Transept|''Црквата во Море навечер''}} | Приватна збирка | Њујорк | [[САД]] | [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | align="right" | 81 x 100 | align="right" | 1894 | align="right" | 835 | [[Податотека:Alfred Sisley - L'église de Moret l'après-midi.jpg|100px]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Paintings of Église Notre-Dame de Moret-sur-Loing by Alfred Sisley}} {{Алфред Сисли}} [[Категорија:Уметнички слики од 1894 година]] [[Категорија:Уметнички слики од 1893 година]] [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] [[Категорија:Категории на Ризницата со месна врска иста како на Википодатоците]] je71q264hlhnu38ug1mirc4nqtapc6k 0 1391176 5629565 5537246 2026-09-17T17:52:28Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечери → ледници 5629565 wikitext text/x-wiki {{short description|Russian botanist, explorer and artist}}{{Infobox scientist |name = Олга Федченко |image = Fedchenko OA.jpg |image_size = 150 |caption = |birth_name = Олга Александровна Армфелд |birth_date = 30 октомври 1845 |birth_place = [[Москва]], [[Московски Ујезд]], [[Московска губернија]], [[Руска империја]] |death_date = {{death date and age|1921|4|24|1845|10|30|df=y}} |death_place = [[Санкт Петербург|Петроград]], [[Руска СФСР]] |spouse = [[Алексеј Павлович Федченко]] |children = 1 |fields = Ботаника |education = Московски универзитет |author_abbrev_bot = O.Fedtsch. |other_names = }} '''Олга Александровна Федченко''' ({{Langx|ru|Ольга Александровна Федченко}}; мом.: Армфелд; 30 октомври 1845 – 24 април 1921) — руска [[ботаничар]]ка. Родот ''Rosa fedtschenkoana'', кој се наоѓа во [[Азија]], бил именуван во нејзина чест (со германска транслитерација на нејзиното име). == Ран живот == Олга Армфелд била родена во [[Москва]] во 1845 година. Нејзиниот татко бил Александар Армфелд, кој бил професор на [[Московскиот универзитет]]. Таа се школувала дома сè до единаесетгодишна возраст, кога отишла на училиште и каде што покажала интерес за ботаника. Почнала да собира растенија и од околу 1861 година ги користела своите уметнички и јазични вештини за да преведува академски описи од англиски, француски и германски природонаучници. Подготвувала илустрации, комуницирала со странски природонаучници и го посетувала Зоолошкиот музеј на Универзитетот. Работела неколку години пред да го запознае геологот [[Алексеј Павлович Федченко]].<ref name="Curtis">{{cite journal|last1=Rix|first1=Martyn|title=855. Iris Stolonifera|last2=Strange|first2=Kit|journal=Curtis's Botanical Magazine|date=April 2017|volume=34|issue=1|pages=11–20|doi=10.1111/curt.12175}}</ref> ==Брак и Туркестан== Таа се омажила за Федченко, неодамна квалификуваниот и дипломиран [[геолог]] кој студирал на [[Московскиот универзитет]], на 2 јули 1867 година. Таа и нејзиниот сопруг работеле заедно и кога во 1868 година му било препорачано да преземе опасна мисија во неодамна освоениот регион на руски Туркестан, таа станала полноправен, но неплатен член на тимот.<ref name="Curtis"/><ref name="Creese2015"/> Мисијата била опасна бидејќи Туркестан сè уште бил во транзиција кон интеграција како дел од Руската империја. Нејзиниот сопруг бил препорачан на првиот генерал-губернатор на Туркестан, [[Константин фон Кауфман]]. Кауфман бил воен гувернер и сè уште ги проширувал границите на Руската империја. Кауфман сакал да го истражи Туркестан бидејќи го сметал за „ново и ретко истражуван регион“. Тимот на Кауфман ги вклучувал Федченко, воениот уметник [[Василиј Верешагин]], а подоцна и педагогот и лингвист [[Николај Остроумов]]. Кауфман основал преден пункт на Московското друштво на природни научници (OLEAE) во [[Ташкент]]. Федченко и сопругот не тргнале веднаш кон Туркестан, туку отишле на подготвителни посети во Италија, Франција и Шведска за да ги проучат нивните колекции. Олга, исто така, одела на самостојни патувања во руските [[Музеј|музеи]]. За време на целото ова патување, таа ја искористила можноста да си води белешки и да собира експонати.<ref name="Bro1997">{{cite book|author1=Daniel R. Brower|author2=Edward J. Lazzerini|title=Russia's Orient: Imperial Borderlands and Peoples, 1700–1917|url=https://books.google.com/books?id=kJVoeibaNykC&pg=PA124|year=1997|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-21113-2|pages=123–125}}</ref> Заедно тие отишле на ботанички експедиции на Кавказ, Крим, Киргистан, јужен Урал, Западен Тиен Шан и Памирските планини. Федченко направиле три одделни истражувања помеѓу 1868 и 1872 година. Овие истражувања биле централни за политиката на генералниот гувернер, бидејќи тој сакал да види дека овие информации се споделуваат. Локалниот весник бил користен за објавување на научните наоди, а Кауфман ја таргетирал Московската серуска техничка изложба во 1872 година како можност за прикажување на истражувањата и артефактите од Туркестан. Во 1872 година таа го родила [[Борис Федченко]]. Алексеј починал во 1873 година, на 29 години, во несреќа при искачување на [[Монблан]], каде што отишол да ги спореди [[глечер|ледниците]] со оние што ги видел во Туркестан. Олга го погребала својот сопруг во Шамони и се вратила во Москва.<ref name="Creese2015"/> ==Вдовица и натуралист== Друштвото OLEAE, кое ги испратило двајцата, сега ја замолило Олга да продолжи со задачата за објавување на нивните наоди. Ова била голема задача бидејќи Олга собрала над 1.500 примероци. Таа ги каталогизирала нивните колекции, а потоа сама започнала понатамошни истражувања.<ref name="Creese2015">{{cite book|author=Mary R. S. Creese|title=Ladies in the Laboratory IV: Imperial Russia's Women in Science, 1800–1900: A Survey of Their Contributions to Research|url=https://books.google.com/books?id=m1RuBwAAQBAJ&pg=PA72|date=12 March 2015|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-4742-0|pages=71–75}}</ref> [[Податотека:Eremurus_lactiflorus-IMG_2191.jpg|лево|мини|''{{Меѓујазична врска|Eremurus lactiflorus|de}}'' е еден од видовите што таа прва ги опишала.]] Во 1878 година, [[Едуард Август фон Регел]] го именувал родот ''Rosa fedtschenkoana'' по неа.<ref name=trudy>Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada Vol.5 Issue2 on page314</ref><ref>{{cite book |title=Rosaceae Rosa fedtschenkoana Regel |volume=5 |url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=60463731-2 |publisher=ipni.org |access-date=13 November 2015}}</ref> Нејзиниот син Борис исто така се заинтересирал за ботаника. Во „Мемоарите на Казанското друштво на природонаучници“, том 32 и 33, Олга и Борис опишале 43 ендемски видови од семејството бадеми Ranunculaceae, пронајдени во Туркестан.<ref>{{cite web |title=Nature a Weekly Illustrated Journal of Science May–Oct. 1900 |date=1990 |url=http://www.mocavo.co.uk/Nature-a-Weekly-Illustrated-Journal-of-Science-May-Oct-1900-Volume-42/742856/140 |publisher=mocavo.co.uk |access-date=13 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024931/http://www.mocavo.co.uk/Nature-a-Weekly-Illustrated-Journal-of-Science-May-Oct-1900-Volume-42/742856/140 |archive-date=17 November 2015 |url-status=dead }}</ref> Во 1901 година, Олга и Борис заедно ги посетиле Памирските планински венци. По враќањето, тие заеднички ја објавиле „Флора на Памир“ во 1901 година. Подоцна, во 1913 година, тие повторно заедно ја објавиле „Conspectus Florae Turkestanicae“. Олга придонела за „Градинарската хроника“ на 10 јуни 1905 година, давајќи краток опис на ''Eremurus turkestanicus''. Таа, исто така, објавила неколку дела во „Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada“ (Зборник на Ботаничката градина во Петербург); вклучително и за ''Draba korshinskyi'' во 1914 година.<ref>{{cite web |title=Inventory of Seeds and Plants Imported, US Department of Agriculture |date=9 November 1915 |url=http://www.ars-grin.gov/npgs/pi_books/scans/pi035.pdf |publisher=ars-grin.gov |access-date=13 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306120035/http://www.ars-grin.gov/npgs/pi_books/scans/pi035.pdf |archive-date=6 March 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Draba korshinskyi | url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=3&taxon_id=241000098 | publisher=efloras.org | access-date=3 October 2014}}</ref> Таа опишала три перуники од видот ''Juno'', и тоа: ''Iris baldshuanica'' (во Русск. Бот. Журн. 5: 77. 1909),<ref>{{cite book |title=Iridaceae Iris baldshuanica O.Fedtsch. |volume=5 |url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=438388-1 |publisher=ipni.org |access-date=13 November 2014}}</ref> ''Iris degerensis'' (денес класифицирана како синоним за ''Iris narbutii'') и ''Iris narynensis'' (во Билтен на Ботаничката градина во Санкт Петербург 159 во 1905 година).<ref>{{cite web|title=Iris narynensis |url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=438899-1 |publisher=apps.kew.org |access-date=1 September 2014}}</ref><ref>{{cite web |first=Gwenda |last=Harris |title=Classification of irises, Presented at Convention 2011 |year=2011 |url=http://www.nziris.org.nz/conventdocs/Classification%20of%20irises.pdf |publisher=nziris.org.nz |access-date=2 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127123910/http://nziris.org.nz/conventdocs/Classification%20of%20irises.pdf |archive-date=27 January 2018 |url-status=dead }}</ref> Во 1906 година, таа станала втората жена дописен член на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]].<ref name=Olga>{{cite web|title=Fedtschenko, Olga Alexandrowna (1845–1921) | url=http://plants.jstor.org/person/bm000336122 |publisher=plants.jstor.org| access-date=2 October 2014}}</ref> Таа именувала еден вид растение, ''Fritillaria seravschanica'', но никогаш не го објавила (за да го потврди името). Подоцна, друг руски ботаничар по име Алексеј Веденски, специјалист за монокоти, се чини дека го сменил привремениот епитет на Олга во ''Fritillaria olgae'' и формално го опишал во книгата на нејзиниот син Борис Федченко, наречена „Flora Turkmenistan".<ref>{{cite web | editor-first=Alan | editor-last=Mitchell | title=Lilies and related plants | year=2013 | url=http://www.rhslilygroup.org/2013-2014_LR.pdf | pages=78–79 | publisher=RHS Lily Group | access-date=2 October 2014 | archive-date=6 October 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102820/http://www.rhslilygroup.org/2013-2014_LR.pdf | url-status=dead }}</ref> == Смрт == Таа починала на 24 април 1921 година, на 75-годишна возраст, во [[Санкт Петербург|Петроград]] (денешен [[Санкт Петербург]]). == Наследство == Во 1922 година, Модест Михајлович Илјин (ботаничар од [[Ботаничка градина на Петар Велики|Ботаничката градина на Академијата на науките на Советска Русија]]) го именувал родот ''[[Главоцветни|Asteraceae]]'' (од Централна Азија) во нејзина чест ''Olgaea.''<ref name="FloraofUSSR">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/stream/floraofussr28bota/floraofussr28bota_djvu.txt|title=Akademiya Nauk SSSR (FLORA of the U.S.S.R.) Vol. IV|last=Komarov|first=V.L.|year=1935|accessdate=13 November 2014}}</ref> {{Ботаничар|O.Fedtsch.}} == Наводи == {{Наводи|30em}} == Други извори == * Russkii Botanicheskii Zhurnal, 57(3), pages 413–416 * Brummitt, R.K. & Powell, C.E., Authors Pl. Names (1992), page 196 * Lanjouw, J. & Stafleu, F.A., Index Herb. Coll. E-H (1957), page 192 [[Категорија:Починати во 1921 година]] [[Категорија:Родени во 1845 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] i0p2b618it6knlh83r5m4omc4ncoiht 5629571 5629565 2026-09-17T17:53:53Z Bjankuloski06 332 /* Брак и Туркестан */ Јазична исправка, replaced: глечер → ледник 5629571 wikitext text/x-wiki {{short description|Russian botanist, explorer and artist}}{{Infobox scientist |name = Олга Федченко |image = Fedchenko OA.jpg |image_size = 150 |caption = |birth_name = Олга Александровна Армфелд |birth_date = 30 октомври 1845 |birth_place = [[Москва]], [[Московски Ујезд]], [[Московска губернија]], [[Руска империја]] |death_date = {{death date and age|1921|4|24|1845|10|30|df=y}} |death_place = [[Санкт Петербург|Петроград]], [[Руска СФСР]] |spouse = [[Алексеј Павлович Федченко]] |children = 1 |fields = Ботаника |education = Московски универзитет |author_abbrev_bot = O.Fedtsch. |other_names = }} '''Олга Александровна Федченко''' ({{Langx|ru|Ольга Александровна Федченко}}; мом.: Армфелд; 30 октомври 1845 – 24 април 1921) — руска [[ботаничар]]ка. Родот ''Rosa fedtschenkoana'', кој се наоѓа во [[Азија]], бил именуван во нејзина чест (со германска транслитерација на нејзиното име). == Ран живот == Олга Армфелд била родена во [[Москва]] во 1845 година. Нејзиниот татко бил Александар Армфелд, кој бил професор на [[Московскиот универзитет]]. Таа се школувала дома сè до единаесетгодишна возраст, кога отишла на училиште и каде што покажала интерес за ботаника. Почнала да собира растенија и од околу 1861 година ги користела своите уметнички и јазични вештини за да преведува академски описи од англиски, француски и германски природонаучници. Подготвувала илустрации, комуницирала со странски природонаучници и го посетувала Зоолошкиот музеј на Универзитетот. Работела неколку години пред да го запознае геологот [[Алексеј Павлович Федченко]].<ref name="Curtis">{{cite journal|last1=Rix|first1=Martyn|title=855. Iris Stolonifera|last2=Strange|first2=Kit|journal=Curtis's Botanical Magazine|date=April 2017|volume=34|issue=1|pages=11–20|doi=10.1111/curt.12175}}</ref> ==Брак и Туркестан== Таа се омажила за Федченко, неодамна квалификуваниот и дипломиран [[геолог]] кој студирал на [[Московскиот универзитет]], на 2 јули 1867 година. Таа и нејзиниот сопруг работеле заедно и кога во 1868 година му било препорачано да преземе опасна мисија во неодамна освоениот регион на руски Туркестан, таа станала полноправен, но неплатен член на тимот.<ref name="Curtis"/><ref name="Creese2015"/> Мисијата била опасна бидејќи Туркестан сè уште бил во транзиција кон интеграција како дел од Руската империја. Нејзиниот сопруг бил препорачан на првиот генерал-губернатор на Туркестан, [[Константин фон Кауфман]]. Кауфман бил воен гувернер и сè уште ги проширувал границите на Руската империја. Кауфман сакал да го истражи Туркестан бидејќи го сметал за „ново и ретко истражуван регион“. Тимот на Кауфман ги вклучувал Федченко, воениот уметник [[Василиј Верешагин]], а подоцна и педагогот и лингвист [[Николај Остроумов]]. Кауфман основал преден пункт на Московското друштво на природни научници (OLEAE) во [[Ташкент]]. Федченко и сопругот не тргнале веднаш кон Туркестан, туку отишле на подготвителни посети во Италија, Франција и Шведска за да ги проучат нивните колекции. Олга, исто така, одела на самостојни патувања во руските [[Музеј|музеи]]. За време на целото ова патување, таа ја искористила можноста да си води белешки и да собира експонати.<ref name="Bro1997">{{cite book|author1=Daniel R. Brower|author2=Edward J. Lazzerini|title=Russia's Orient: Imperial Borderlands and Peoples, 1700–1917|url=https://books.google.com/books?id=kJVoeibaNykC&pg=PA124|year=1997|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-21113-2|pages=123–125}}</ref> Заедно тие отишле на ботанички експедиции на Кавказ, Крим, Киргистан, јужен Урал, Западен Тиен Шан и Памирските планини. Федченко направиле три одделни истражувања помеѓу 1868 и 1872 година. Овие истражувања биле централни за политиката на генералниот гувернер, бидејќи тој сакал да види дека овие информации се споделуваат. Локалниот весник бил користен за објавување на научните наоди, а Кауфман ја таргетирал Московската серуска техничка изложба во 1872 година како можност за прикажување на истражувањата и артефактите од Туркестан. Во 1872 година таа го родила [[Борис Федченко]]. Алексеј починал во 1873 година, на 29 години, во несреќа при искачување на [[Монблан]], каде што отишол да ги спореди [[ледник|ледниците]] со оние што ги видел во Туркестан. Олга го погребала својот сопруг во Шамони и се вратила во Москва.<ref name="Creese2015"/> ==Вдовица и натуралист== Друштвото OLEAE, кое ги испратило двајцата, сега ја замолило Олга да продолжи со задачата за објавување на нивните наоди. Ова била голема задача бидејќи Олга собрала над 1.500 примероци. Таа ги каталогизирала нивните колекции, а потоа сама започнала понатамошни истражувања.<ref name="Creese2015">{{cite book|author=Mary R. S. Creese|title=Ladies in the Laboratory IV: Imperial Russia's Women in Science, 1800–1900: A Survey of Their Contributions to Research|url=https://books.google.com/books?id=m1RuBwAAQBAJ&pg=PA72|date=12 March 2015|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-4742-0|pages=71–75}}</ref> [[Податотека:Eremurus_lactiflorus-IMG_2191.jpg|лево|мини|''{{Меѓујазична врска|Eremurus lactiflorus|de}}'' е еден од видовите што таа прва ги опишала.]] Во 1878 година, [[Едуард Август фон Регел]] го именувал родот ''Rosa fedtschenkoana'' по неа.<ref name=trudy>Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada Vol.5 Issue2 on page314</ref><ref>{{cite book |title=Rosaceae Rosa fedtschenkoana Regel |volume=5 |url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=60463731-2 |publisher=ipni.org |access-date=13 November 2015}}</ref> Нејзиниот син Борис исто така се заинтересирал за ботаника. Во „Мемоарите на Казанското друштво на природонаучници“, том 32 и 33, Олга и Борис опишале 43 ендемски видови од семејството бадеми Ranunculaceae, пронајдени во Туркестан.<ref>{{cite web |title=Nature a Weekly Illustrated Journal of Science May–Oct. 1900 |date=1990 |url=http://www.mocavo.co.uk/Nature-a-Weekly-Illustrated-Journal-of-Science-May-Oct-1900-Volume-42/742856/140 |publisher=mocavo.co.uk |access-date=13 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024931/http://www.mocavo.co.uk/Nature-a-Weekly-Illustrated-Journal-of-Science-May-Oct-1900-Volume-42/742856/140 |archive-date=17 November 2015 |url-status=dead }}</ref> Во 1901 година, Олга и Борис заедно ги посетиле Памирските планински венци. По враќањето, тие заеднички ја објавиле „Флора на Памир“ во 1901 година. Подоцна, во 1913 година, тие повторно заедно ја објавиле „Conspectus Florae Turkestanicae“. Олга придонела за „Градинарската хроника“ на 10 јуни 1905 година, давајќи краток опис на ''Eremurus turkestanicus''. Таа, исто така, објавила неколку дела во „Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada“ (Зборник на Ботаничката градина во Петербург); вклучително и за ''Draba korshinskyi'' во 1914 година.<ref>{{cite web |title=Inventory of Seeds and Plants Imported, US Department of Agriculture |date=9 November 1915 |url=http://www.ars-grin.gov/npgs/pi_books/scans/pi035.pdf |publisher=ars-grin.gov |access-date=13 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306120035/http://www.ars-grin.gov/npgs/pi_books/scans/pi035.pdf |archive-date=6 March 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Draba korshinskyi | url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=3&taxon_id=241000098 | publisher=efloras.org | access-date=3 October 2014}}</ref> Таа опишала три перуники од видот ''Juno'', и тоа: ''Iris baldshuanica'' (во Русск. Бот. Журн. 5: 77. 1909),<ref>{{cite book |title=Iridaceae Iris baldshuanica O.Fedtsch. |volume=5 |url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=438388-1 |publisher=ipni.org |access-date=13 November 2014}}</ref> ''Iris degerensis'' (денес класифицирана како синоним за ''Iris narbutii'') и ''Iris narynensis'' (во Билтен на Ботаничката градина во Санкт Петербург 159 во 1905 година).<ref>{{cite web|title=Iris narynensis |url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=438899-1 |publisher=apps.kew.org |access-date=1 September 2014}}</ref><ref>{{cite web |first=Gwenda |last=Harris |title=Classification of irises, Presented at Convention 2011 |year=2011 |url=http://www.nziris.org.nz/conventdocs/Classification%20of%20irises.pdf |publisher=nziris.org.nz |access-date=2 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127123910/http://nziris.org.nz/conventdocs/Classification%20of%20irises.pdf |archive-date=27 January 2018 |url-status=dead }}</ref> Во 1906 година, таа станала втората жена дописен член на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]].<ref name=Olga>{{cite web|title=Fedtschenko, Olga Alexandrowna (1845–1921) | url=http://plants.jstor.org/person/bm000336122 |publisher=plants.jstor.org| access-date=2 October 2014}}</ref> Таа именувала еден вид растение, ''Fritillaria seravschanica'', но никогаш не го објавила (за да го потврди името). Подоцна, друг руски ботаничар по име Алексеј Веденски, специјалист за монокоти, се чини дека го сменил привремениот епитет на Олга во ''Fritillaria olgae'' и формално го опишал во книгата на нејзиниот син Борис Федченко, наречена „Flora Turkmenistan".<ref>{{cite web | editor-first=Alan | editor-last=Mitchell | title=Lilies and related plants | year=2013 | url=http://www.rhslilygroup.org/2013-2014_LR.pdf | pages=78–79 | publisher=RHS Lily Group | access-date=2 October 2014 | archive-date=6 October 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102820/http://www.rhslilygroup.org/2013-2014_LR.pdf | url-status=dead }}</ref> == Смрт == Таа починала на 24 април 1921 година, на 75-годишна возраст, во [[Санкт Петербург|Петроград]] (денешен [[Санкт Петербург]]). == Наследство == Во 1922 година, Модест Михајлович Илјин (ботаничар од [[Ботаничка градина на Петар Велики|Ботаничката градина на Академијата на науките на Советска Русија]]) го именувал родот ''[[Главоцветни|Asteraceae]]'' (од Централна Азија) во нејзина чест ''Olgaea.''<ref name="FloraofUSSR">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/stream/floraofussr28bota/floraofussr28bota_djvu.txt|title=Akademiya Nauk SSSR (FLORA of the U.S.S.R.) Vol. IV|last=Komarov|first=V.L.|year=1935|accessdate=13 November 2014}}</ref> {{Ботаничар|O.Fedtsch.}} == Наводи == {{Наводи|30em}} == Други извори == * Russkii Botanicheskii Zhurnal, 57(3), pages 413–416 * Brummitt, R.K. & Powell, C.E., Authors Pl. Names (1992), page 196 * Lanjouw, J. & Stafleu, F.A., Index Herb. Coll. E-H (1957), page 192 [[Категорија:Починати во 1921 година]] [[Категорија:Родени во 1845 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] dmex9ztc77xg8mwrts68aaer6msi7y3 0 1391847 5629629 5541366 2026-09-17T21:46:04Z Carshalton 30527 5629629 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Брук Нортон-Кафи | image = | fullname = Брук Дион Нелсон Нортон-Кафи<ref name="SW">{{soccerway|brooke-norton-cuffy/655388|access-date=3 October 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2004|1|12}} | cityofbirth = {{роден во|Пимлико|}} | countryofbirth = [[Англија]]<ref name=RN>{{cite web|url=https://www.rocnation.com/sports/brooke-norton-cuffy/|title=Brooke Norton-Cuffy|accessdate=26 June 2022|website=rocnation.com}}</ref> | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | height = {{height|m=1.81}}<ref name = "SW"/> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Hull City}} | clubnumber = 18 | youthyears1 = 2011-2014 | youthclubs1 = {{Fb team Chelsea}} | youthyears2 = 2014-2021 | youthclubs2 = {{Fb team Arsenal}} | years1 = 2021-2024 | caps1 = 0 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Arsenal}} | years2 = 2022 | caps2 = 17 | goals2 = 1 | clubs2 = →{{Fb team Lincoln City}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 20 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Rotherham United}} | years4 = 2023 | caps4 = 21 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Coventry City}} | years5 = 2023-2024 | caps5 = 40 | goals5 = 2 | clubs5 = →{{Fb team Millwall}} | years6 = 2024-2026 | caps6 = 43 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Genoa}} | years7 = 2026- | caps7 = 2 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Hull City}} | nationalyears1 = 2019-2020 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 16 години|Англија 16]] | nationalyears2 = 2021 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 18 години|Англија 18]] | nationalyears3 = 2022 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 19 години|Англија 19]] | nationalyears4 = 2023-2025 | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|Англија 20]] | nationalyears5 = 2023- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|Англија 21]] }} '''Брук Дион Нелсон Нортон-Кафи''' (роден на [[12 јануари]] [[2004]], во [[Пимлико]]) — [[Англија|англиски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Hull City}} и на [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|англиската репрезентација под 21 година]]. ==Клупска кариера== ===Арсенал и различни позајмици=== Својата кариера ја започнал во {{Fb team (N) Chelsea}},<ref name=RN/><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/3207147/2022/03/24/malcom-ebiowei-from-playing-for-england-with-jamal-musiala-to-cementing-his-place-in-derbys-first-team/|title=Malcolm Ebiowei: From representing England with Jamal Musiala to cementing his place in Derby's first team||first=Elias|last=Burke|date=25 March 2022|access-date=26 June 2022|website=theathletic.com}}</ref> пред да се приклучи на {{Fb team (N) Arsenal}} на десетгодишна возраст и да го потпише својот прв професионален договор на 21 јануари 2021 година.<ref>{{Cite news |url=https://www.arsenal.com/news/brooke-norton-cuffy-signs-first-pro-contract|title=Brooke Norton-Cuffy signs first pro contract|work=Arsenal.com|date=21 January 2021|access-date=24 January 2022}}</ref> На 18 јануари 2022 година, тој се приклучил на [[ФК Линколн Сити|Линколн Сити]] на позајмица до крајот на сезоната.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60036871|title=Lincoln City bring in John Marquis and Brooke Norton-Cuffy|publisher=BBC Sport|date=18 јануари 2022|access-date=18 јануари 2022|language=en}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер го имал влегувајќи како замена во второто полувреме од натпреварот против {{Fb team (N) Plymouth Argyle}} во [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] на 22 јануари 2022 година. Тој го постигнал својот прв гол во кариерата против {{Fb team (N) Sheffield Wednesday}} на 5 март 2022 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/loan-watch-norton-cuffy-balogun-saliba-guendouzi-mavropanos|title=Loan Watch: Norton-Cuffy scores first senior goal|name=Samuel|surname=Gilbert|date=7 март 2022|access-date=7 март 2022|website=Arsenal.com|language=en}}</ref> На 22 август 2022 година, тој се приклучил на {{Fb team (N) Rotherham United}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] на позајмица до крајот на сезоната.<ref>{{Cite news |url=https://www.themillers.co.uk/news/2022/august/signing--millers-confirm-loan-capture-of-exciting-gunners-wing-back/|title=Millers confirm loan capture of exciting Gunners wing-back|publisher=Rotherham United|date=22 август 2022|access-date=22 август 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62635494|title=Brooke Norton-Cuffy: Rotherham United sign Arsenal youngster on loan|publisher=BBC Sport|date=22 август 2022|access-date=22 август 2022|language=en}}</ref> Своето деби за клубот го направил на 27 август 2022 година, во победата од 2-0 над [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]].<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/match/_/gameId/643242/birmingham-city-rotherham-united|title=Rotherham 2-0 Birmingham (27 Aug, 2022) Final Score - ESPN (UK)|website=ESPN|language=en|access-date=2024-08-20}}</ref> Во јануари 2023 година, тој бил повикан назад од Арсенал и позајмен повторно, сега на {{Fb team (N) Coventry City}} во истата лига,<ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/news/brooke-norton-cuffy-joins-coventry-city-loan|titolo=Brooke Norton-Cuffy joins Coventry City on loan|first=Emma|last=Holbrook|date=6 јануари 2023|access-date=6 јануари 2023|website=Arsenal.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64192731|title=Brooke Norton-Cuffy: Coventry City sign Arsenal teenage wing-back|publisher=BBC Sport|date=6 јануари 2023|access-date=6 јануари 2023|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.coventrytelegraph.net/sport/football/transfer-news/coventry-arsenal-transfers-norton-cuffy-25915456|title=Coventry City complete first January signing from Premier League Arsenal|first=Andy|last=Turner|date=6 јануари 2023|access-date=6 јануари 2023|website=CoventryLive|language=en}}</ref> каде одиграл 24 натпревари во првенството. На 24 август 2023 година, тој бил испратен на нова позајмица, овојпат во {{Fb team (N) Millwall}} до крајот на сезоната 2023-2024.<ref>{{Cite web |date=26 август 2023 |title=Brooke Norton-Cuffy joins Millwall on loan |url=https://www.arsenal.com/news/brooke-norton-cuffy-joins-millwall-loan |access-date=24 август 2023 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/66609533|title=Millwall sign Arsenal's Norton-Cuffy on loan|via=www.bbc.co.uk|language=en}}</ref> Дебитирал со дресот на ''„лавовите“'' на 26 август 2023 година, во првиот натпревар од првенството против [[ФК Стоук Сити|Стоук Сити]], добиен со 1-0.<ref>{{Cite news|language=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66552241|title=Millwall 1-0 Stoke City: Nisbet strike ensures Lions down Potters|publisher=BBC Sport|date=2023-08-26|access-date=2024-08-20}}</ref> На 11 ноември 2023 година, тој го постигнал својот прв гол за Милвол во победата од 4-0 против Шефилд Венздеј.<ref>{{Cite news|language=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67318262|title=Sheffield Wednesday 0-4 Millwall: Owls routed as Millwall give Joe Edwards a great start|publisher=BBC Sport|date=2023-11-11|access-date=2024-08-20}}</ref> Во Милвол, Нортон-Кафи одиграл многу позитивна сезона како стартер забележувајќи 40 настапи и два гола во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2023-2024|првенството]]. ===Џенова и Хал Сити=== По неколкуте позајмици, на 14 август 2024 година, Арсенал трајно го продал Нортон-Кафи на [[Италија|италијанската]] екипа од [[Серија А]], {{Fb team (N) Genoa}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/news/norton-cuffy-joins-genoa-permanent-transfer|title=Norton-Cuffy joins Genoa in permanent transfer|date=2024-08-17|language=en|access-date=2024-08-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://genoacfc.it/2024/08/14/brooke-norton-cuffy-e-un-giocatore-del-genoa/|title=Norton-Cuffy è un giocatore del Genoa|date=2024-08-14|access-date=2024-08-14}}</ref> Своето деби за ''„грифоните“'', а воедно и во Серија А, го имал на 5 октомври во поразот со 5-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Atalanta}}, заменувајќи го [[Арон Мартин]] во 81-вата минута. На 8 декември 2025, тој го постигнал својот прв гол за Џенова, победничкиот во успехот со 1-2 на гости против [[Удинезе Калчо|Удинезе]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/geoblocking.shtml|titolo=Eurosport is not available in your region|website=www.eurosport.it|access-date2025-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/udinese-genoa-gol-risultato_106886830-202502k.shtml|title=Serie A, Udinese-Genoa 1-2: Norton-Cuffy fa gioire De Rossi|website=www.sportmediaset.mediaset.it|access-date=2025-12-08}}</ref> На 1 септември 2026 година, Нортон-Кафи потпишал за {{Fb team (N) Hull City}} во зделка вредна 14 милиони евра, при што [[Коди Драме]] се преселил во спротивна насока.<ref>{{cite web |url=https://www.wearehullcity.co.uk/news/2026/september/01/norton-cuffy-joins-hull-city-as-drameh-departs/ |title=Norton-Cuffy joins Hull City as Drameh departs |publisher=Hull City A.F.C. |date=1 September 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cje8x575v51o|title=Hull City transfer news: Ilyas Ansah arrives as Tigers close in on Brooke Norton-Cuffy|date=1 September 2026|website=BBC Sport}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Роден во [[Англија]] со [[Доминика|доминиканско]] потекло,<ref>{{Cite web |title=Brooke Norton-Cuffy|url=https://www.sport.de/fussball/pe654857/brooke-norton-cuffy/|website=sport.de|access-date=31 јануари 2023|language=en}}</ref> тој ја претставувал Англија во селекциите под 16 и под 18 години, додека во март 2022 го имал и своето деби за репрезентацијата под 19 години во победата со 3-1 против Ирска.<ref>{{Cite web|url=https://www.englandfootball.com/articles/2022/Mar/23/england-mu19s-republic-of-ireland-match-report-uefa-u19-euro-elite-qualifying-round-20222303|title=Report: Republic of Ireland 1-3 England MU19s|first=Becca|last=Lewin|date=23 март 2022|access-date=24 март 2022|website=EnglandFootball.com|language=en}}</ref> На 17 јуни 2022 година, тој бил вклучен во составот на Англија за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 19 години 2022|Европското првенство под 19 години 2022]],<ref>{{Cite web|url=https://www.englandfootball.com/articles/2022/Jun/17/england-mu19s-squad-named-for-UEFA-U19-EURO-in-Slovakia-20221706|title=Ian Foster has picked his 21-strong squad for this month's UEFA U19 EURO Finals in Slovakia|first=Frank|last=Smith|date=17 јуни 2022|access-date=18 јуни 2022|website=EnglandFootball.com|language=en}}</ref> каде настапил во сите натпревари вклучително и финалето во кое тие го победиле Израел со 3-1.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62011651|title='We should be so proud' - England win U19 Euros|date=2 luglio 2022|publisher=BBC Sport|access-date=3 јули 2022|language=en}}</ref> На 22 март 2023 година, тој го имал своето деби за репрезентацијата под 20 години во победата од 2–0 против Германија во [[Манчестер]].<ref>{{Cite web|url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Mar/22/england-mu20s-germany-match-report-20232203|title=Report: England MU20s 2-0 Germany|first=Rebecca|last=Lewin|date=22 март 2023|access-date=25 март 2023|website=EnglandFootball.com|language=en}}</ref> На 10 мај 2023 година, тој бил избран во составот на репрезентацијата за [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2023|Светското првенство под 20 години 2023]].<ref>{{Cite web|url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/May/11/england-mu20s-squad-named-for-fifa-u20-world-cup-in-argentina-20231005|title=England MU20s squad named for World Cup in Argentina|first=Nick|last=Veevers|date=10 мај 2023|access-date=1 јуни 2023|website=EnglandFootball.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65558532|title=Fifa Under-20 World Cup: England name squad for tournament|publisher=BBC Sport|date=11 мај 2023|access-date=27 јуни 2023|language=en}}</ref> Сепак, тој и се приклучил на репрезентацијата дури по групната фаза, поради учеството на Ковентри во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023#Плејоф|плејофот за промоција]].<ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/news/loan-watch-play-anguish-norton-cuffy|title=Loan watch: Play-off anguish for Norton-Cuffy|first=Jonathon|last=Rogers|date=29 мај 2023|access-date=1 јуни 2023|website=Arsenal.com|language=en}}</ref> Неговиот единствен настап на турнирот бил во поразот од Италија во осминафиналето.<ref>{{Cite news |url=https://www.espn.co.uk/football/report/_/gameId/669416|title=Italy oust England at U20 World Cup thanks to late penalty|publisher=ESPN|date=1 јуни 2023|access-date=27 јуни 2023|language=en}}</ref> На 16 октомври 2023 година, тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]], во поразот со 3-2 од [[Фудбалска репрезентација на Украина под 21 година|Украина]] во [[Кошице]].<ref>{{Cite news |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Oct/16/england-mens-under-21s-ukraine-match-report-20231610|title=Report: Ukraine 3-2 England MU21s|publisher=EnglandFootball.com|date=16 октомври 2023|access-date=17 октомври 2023|language=en}}</ref> Во јуни 2025, тој бил избран од селекторот [[Ли Карсли]] за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2025|Европското првенство под 21 година]] во [[Словачка]]. Тој забележал пет настапи на турнирот (сите како замена), на кој Англија ја одбранила титулата од претходното првенство совладувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 година|Германија]] во финалето со 3-2 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]]. ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 20 март 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || јан.-јун. 2022 || {{flagsport|ENG}} [[ФК Линколн Сити|Линколн Сити]] || [[Фудбалска лига на Англија Еден 2021-2022|ФЛ1]] || 17 || 1 || [[ФА куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || [[Трофеј на фудбалската лига на Англија 2021-2022|ТФЛ]] || 0 || 0 || 17 || 1 |- || [[ФК Ротерам Јунајтед сезона 2022-2023|2022-gen. 2023]]|| {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Rotherham United}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|ФЛЧ]] || 20 || 0 || [[ФА куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 0+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 21 || 0 |- || [[ФК Ковентри Сити сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Coventry City}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|ФЛЧ]] || 24 || 0 || [[ФА куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 24 || 0 |- || 2023-2024 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Millwall}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2023-2024|ФЛЧ]] || 40 || 2 || [[ФА куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 40 || 2 |- || [[ФК Џенова сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan=2| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 14 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 14 || 0 |- || [[ФК Џенова сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 28 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Џенова || 40 || 2 || || 2 || 0 || || - || - || || - || - || 42 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 141 || 5 || || 3 || 0 || || - || - || || 0 || 0 || 144 || 5 |} ==Титули== ; Англија под 19 години *'''[[Европско првенство во фудбал за играчи под 19 години|Европско првенство за играчи под 19 години]]''' : 1 : 2022 ; Англија под 21 година *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2025|2025]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Англија |image3= Flag of England.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/norton-cuffy-brooke/63jp0ZJd/ Брук Нортон-Кафи на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/brooke-norton-cuffy/profil/spieler/728733 Брук Нортон-Кафи на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/311173/brooke-norton-cuffy Брук Нортон-Кафи на espn] *[https://www.whoscored.com/players/431573/show/brooke-norton-cuffy Брук Нортон-Кафи на whoscored] {{Состав на Англија на ЕП фудбал под 21 година 2025}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нортон-Кафи, Брук}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ковентри Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Милвол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хал Сити]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2004 година]] srivb334fv7cyyqii0v7n5cw30s83mz 14 1392249 5629539 5543104 2026-09-17T16:36:54Z Bjankuloski06 332 5629539 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Поединечни дрва по земја|Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија| Поединечни дрва]] 9mwezxfrn877by6874gb8zsiz3f5xhp 0 1393262 5629567 5558470 2026-09-17T17:52:38Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечери → ледници 5629567 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Трновски Гозд|photo=Trnovski gozd 2006.jpg|photo_caption=Платото Трновски Гозд гледан од [[Випавски Криж]]|elevation_m=|elevation_ref=|prominence=|label_position=bottom|location=[[Словенија]]|range=[[Динариди]]|coordinates={{coord|45|57|46|N|13|52|20|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|topo=|type=|age=|first_ascent=|easiest_route=}} '''Платото Трновски Гозд'''<ref>Nered, Janez, & Drago Perko. 2010. ''Na prelomnici: razvojna vprašanja Občine Idrija''. Ljubljana: Založba ZRC, p. 51.</ref> ({{Langx|sl|Trnovski gozd}}) — [[карст]]но [[Висорамнина|плато]] кое го сочинува крајниот северозападен крај на [[Динариди]]те.<ref name="Pokrajine2">Perko, Drago, & Milan Orožen Adamič. 1998. ''Slovenija: pokrajine in ljudje''. Ljubljana: Mladinska knjiga, p. 324.</ref> Трновски Гозд има карстен карактер, без површински водотеци и се сочинува од затворени долини, изданоци, ридови, пештери, окна и помали карстни карактеристики: растворливи базени, потоци, карени и други карактеристики. Значајни карстни карактеристики вклучуваат ледени пештери. Инверзијата на вегетацијата во Ледената Пештера Голема Парадана ({{Langx|sl|Velika ledena jama v Paradani}}) во источниот дел од висорамнината, со димензии 385 метри на 1550 метри, е ''locus classicus'' и во минатото се ископувало мраз и се извезувал преку Горица и Трст во Египет.<ref>Habič, Peter. 1992. Ledena jama. In: ''Enciklopedija Slovenije'', vol. 6, p. 115. Ljubljana: Mladinska knjiga.</ref> Трновската висорамнина има три природни резервати:<ref>[http://www.uradni-list.si/1/content?id=51121 Odlok o spremembah in dopolnitvah prostorskih sestavin dolgoročnega in družbenega plana Občine Ajdovščina za območje Občine Ajdovščina. ''Official Gazette of the Republic of Slovenia'', 30 August 2004.]{{In lang|sl}}</ref> * Големата ледена пештера Парадана * Врвовите Голак (1,495 метри) и Долината на смреката ({{Langx|sl|Smrekova draga}}, карстна депресија) * Шумскиот резерват Смречје Јужниот гребен на Трновската висорамнина е Чавен. == Терен == Влијанието на тектонската активност е многу очигледно во областа. Постојат многу вдлабнатини, долини со раствори, мали карстни полиња и остатоци од поранешни речни долини. За време на [[Плиоцен|плиоценот,]] реките го израмниле тектонскиот излив и ги исполниле долините. Траги оставила и плиоценската глацијација, бидејќи ледниците создале мали циркови на она што била релативно рамна површина, како и земјени морени и терминални морени. Реките транспортирале чакал и го таложеле во пониските области, исполнувајќи ги вдлабнатините. == Камен == Северната страна на висорамнината покажува тектонски формации долж раседот Идрија ориентирани во Динарска насока,<ref>Zupan Hajna, Nadja. 2014. ''Nepopolno raztapljanje karbonatnih kamnin v kraških jamah Slovenije''. Ljubljana: ZRC, p. 165.</ref> а јужната страна покажува тектонско потиснување на [[Мезозоик|мезозојски]] варовник и доломит врз помладиот [[еоцен]]ски флиш. Две третини од површината се покриени со варовник, една четвртина со доломит, а остатокот е флиш и лабав материјал. == Планини == Највисокиот врв е Велики Голак (1495 метри). На северната страна, некои други панорамски и често посетени врвови се Мали Голак (1480 метри), Полдановец (1298 метри) и Шпичасти врх (1121 метри), а на јужната страна Велики Модрасовец, (1355 метри), Куцељ (1237 метри), Сињи врх, (1002 метри) и Ридот Ковк (962 метри). == Природни знаменитости == [[Податотека:Skozno.jpg|десно|мини|320x320пкс|Скозно камен прозорец]] * Прозорец од природен камен во Скожно (над [[Шмихел (Нова Горица)|Шмихел]]) * Прозорец од природен рок Отлица (над [[Ајдовшчина]]) * Карстниот извор Хубељ (над Ајдовшчина) * Випавски извори (во близина на Випава) * Карстниот извор Лијак * [[Дивје Езеро]] (воклиски извор и мало езеро со длабок неистражен сифон) * Пештерата Парадана (длабока пештера, со мраз што се вадел и продавал во минатото) == Клима == Климата на Трновската Шумска Висорамнина е дефинирана според нејзината надморска висина и ориентација. Трновската Шумска Висорамнина се наоѓа во континентална температурна зона. Просечно има 188,1&nbsp;cm врнежи годишно. Разликите во количината на врнежи малку се разликуваат на месечна основа. Најголемите врнежи се во ноември (29.21&nbsp;cm), а најмалку во февруари (135&nbsp;cm). Поголемиот дел од зимските врнежи се во форма на снег, особено на повисоки надморски височини. [[Бура (ветар)|Ветерот Бура]] е типичен временски феномен, кој дува од висорамнината кон морето со налети што често надминуваат 100 километри на час. Бурата може да предизвика значителна штета во областа, искоренувајќи дрвја и кинејќи ги покривите на куќите. == Вода == И покрај обилните врнежи од дожд, карстните висорамнини речиси и да немаат вода. Дренажниот јаз е нејасен поради карстната површина. Најголемиот извор е оној на реката Хубељ во близина [[Ајдовшчина|на Ајдовшчина]]. == Вегетација == Трновската висорамнина е покриена со мешана букова и елава шума (''Abieti-fagetum dinaricum''). Највисоката вегетација е на Мала Планина Голак (1,495 метри), која е гола на врвот, под која растат џуџеста врба (''[[Врба|Salix]] sp.'') и [[кривул]] (''Pinus mugo''). Заштитена флора расте во карпестите пукнатини, вклучувајќи ја и крањската јаглика (''Primula carniolica''). Уделот на шумата е 75,5%, но ова се зголемува поради пошумувањето на напуштено обработливо земјиште. Лошата пристапност резултирало со зачувување на карактеристиките на пејзажот. Највисоките врвови се обраснати со планински бор или трева. Динарска букова и ела шума растат на надморска височина помеѓу 700 метри и 1200 метри. На пониски надморски височини ова преминува во динарска подпланинска букова шума. Има релативно малку грмушести површини. == Почва == Хромниот камбизол и рендзина се развиле на варовник од креда и јура и на тријаски доломит. Покисели почви се наоѓаат само на варовник со рожнец. Поради карстификацијата, длабочината на реголитот е многу нерамна. Значителните врнежи брзо ја еродираат почвата, а ги носи и бора ветерот на изложените локации. == Население == Платото имало население од 4.534 жители според пописот од 1991 година,<ref name="Pokrajine2"/> а густината на населението била {{Convert|9|/km2|/sqmi}},<ref name="Pokrajine2"/> што ја прави областа една од најретко населените во Словенија. Само западниот дел е населен. Населбите се формирани преку понова колонизација на високи надморски височини, а доминантните модели се групирани села и изолирани фарми. Возрасниот профил на населението е неповолен. == Економија == Покрај шумарството, земјоделството е исто така важна економска активност. Основна земјоделска активност е сточарството, особено одгледувањето добиток. Уделот на земјоделското население е 14,4%. Туризмот последно време е се поважен, со што стрмните падини на висорамнината привлекуваат планинари, а некои карстни карактеристики, особено ледените пештери и понорите, привлекуваат и посетители. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Природни паркови во Словенија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] lmqin50mn513y44nyj9egrg4hv05qxd 0 1400800 5629575 5606804 2026-09-17T17:55:00Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: глечерот → ледникот (2) 5629575 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Glacial_Lakes_Albany,_Champlain,_Hitchcock,_Winsooski,_&_Merrimack.jpg|мини|Проглацијални и праисториски езера на Нова Англија за време на крајот на Висконсинската глацијална епоха од плеистоценот. Езерото Вермонт ја покрива површината на морето Шамплен, пред неговото отворање кон Северниот Атлантик.]] '''Езерото Вермонт''', исто така наречено '''Ледничко Езеро Вермонт''', било привремено езеро создадено од повлекувањето на ледниците кон крајот на последното [[Ледено време|ледено доба]] . Езерото некогаш опфаќало територии во канадската покраина [[Квебек]] и [[Сојузни држави на САД|американските држави]] [[Вермонт]] и [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] . Тоа претставувало геолошки претходник на [[Езеро Шамплејн|езерото Шамплен]] . Откако ледникот се повлекол доволно далеку на север, се влевал во ледничкото езеро Кандона, геолошки претходник на реката Сент Лоренс. Во одреден период, езерото Вермонт веројатно се протегало на југ речиси до местото каде што денес се наоѓа градот [[Олбани|Олбани, Њујорк]] . Површината на езерото била околу {{Convert|500|ft}} над денешното езеро Шамплен, и беше до {{Convert|900|ft}} длабоко. Езерото содржело каллива вода, а седиментот на езерото Вермонт содржи варијанти на тиња/глина, при што тињата се таложи во текот на летото, а глината за време на помалку енергичниот тек на зимата. Ледената покривка Лорентид се повлекла северно од денешниот град [[Берлингтон (Вермонт)|Берлингтон, Вермонт]], пред околу 13.500 години, означувајќи го почетокот на езерото Вермонт. Мразот што ја преградувал водата на северниот крај, кај она што сега е Ворвик, Квебек, катастрофално се распаднал пред околу 12.000 години. Нивото на езерото опаднало за {{Convert|300|ft}} во рок од неколку часа или денови. На крајот, кога ледникот се повлекол доволно далеку на север, навлегла солена вода, заменувајќи го поголемото, слатководно езеро Вермонт со помалото, соленоводно море Шамплен .<ref name="statevt">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/pdfdocs/glacgeoburlwright.pdf|title=Glacial Geology of the Burlington and Colchester 7.5' Quadrangles, Northern Vermont|last=Steven F. Wright|date=2010-12-07|publisher=state.vt|archive-url=https://web.archive.org/web/20060211221345/http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/pdfdocs/GlacGeoBurlwright.pdf|archive-date=2006-02-11}}</ref> == Видете исто така == * Езерото Албани * Езерото Хичкок * Езерото Меримак * Езерото Стоу == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|refs=<ref name=catastrophic> {{cite journal | url = https://www.academia.edu/13705839 | title = Catastrophic meltwater discharge down the Hudson Valley: A potential trigger for the Intra-Allerød cold period | journal = [[Geology (journal)|Geology]] | volume = 33 | year = 2005 | author1 = Jeffrey P. Donnelly | author2 = Neal W. Driscoll | author3 = Elazar Uchupi | author4 = Lloyd D. Keigwin | author5 = William C. Schwab | author6 = E. Robert Thieler | author7 = Stephen A. Swift | page = | archiveurl = | archivedate = | accessdate = 2020-05-29 | quote = }} </ref>}} == Надворешни врски ==  {{Pleistocene Lakes and Seas}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 7wvjw0ev8fkvfdgmrjo5u9625p75rq8 4 1401721 5629512 5629419 2026-09-17T14:21:03Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5629512 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)|[[Автопортрет со ореол и змија]] (Н)|[[Мртва природа со јапонски дрвопис]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] 2hd7a8oemo1l45m1aje2jk1gdjtwt79 5629518 5629512 2026-09-17T15:14:32Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5629518 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[Список на слики од Пол Гоген]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)|[[Автопортрет со ореол и змија]] (Н)|[[Мртва природа со јапонски дрвопис]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] 6o9t31193jx4fd9076ccjgbfeq7jpwq 5629594 5629518 2026-09-17T17:57:39Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5629594 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[Список на слики од Пол Гоген]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)|[[Автопортрет со ореол и змија]] (Н)|[[Мртва природа со јапонски дрвопис]] (Н)|[[Визија по проповедта]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] 3hguq60kojs49tlwutfbmhy9yo96np9 5629621 5629594 2026-09-17T21:02:33Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5629621 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[Список на слики од Пол Гоген]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)|[[Автопортрет со ореол и змија]] (Н)|[[Мртва природа со јапонски дрвопис]] (Н)|[[Визија по проповедта]] (Н)|[[Предел близу Арл]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] 3fgzlfxbsfo3p8szi1gbkpkjk8voh6s 5629662 5629621 2026-09-18T06:10:36Z Jtasevski123 69538 /* Претстојни денови */ 5629662 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[Список на слики од Пол Гоген]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)|[[Автопортрет со ореол и змија]] (Н)|[[Мртва природа со јапонски дрвопис]] (Н)|[[Визија по проповедта]] (Н)|[[Предел близу Арл]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] plmke70kputu5bzxdtqsqsfja56ib83 5629664 5629662 2026-09-18T06:21:58Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5629664 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[Список на слики од Пол Гоген]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)|[[Автопортрет со ореол и змија]] (Н)|[[Мртва природа со јапонски дрвопис]] (Н)|[[Визија по проповедта]] (Н)|[[Предел близу Арл]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Изложбата на Волпини, 1889 година]] (Н)|[[Махана но атуа]] (Н)|[[Површина, не варира ино]] (Н)|[[Изложбата на Пол Гоген во Лес XX, 1889 година]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] 37u2mkx5ob40o48520hcd2bebd65ld9 4 1401724 5629809 5628658 2026-09-18T11:52:09Z Kiril Simeonovski 3243 /* Материјали */ 5629809 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] 1pwlsrebd3537hhomje7fzu16jmhe5d 0 1402323 5629596 5625112 2026-09-17T17:58:26Z Carshalton 30527 /* Титули */ 5629596 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Феран Торес | image = [[File:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|240п]] | caption = Торес со [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] во 2026 година | full_name = Феран Торес Гарсија<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League|date=20 октомври 2020 |access-date=25 октомври 2020 |archive-date=9 ноември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109123817/https://www.premierleague.com/news/1869523 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|29|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |title=Ferrán Torres: Overview |publisher=ESPN |access-date=20 февруари 2021 |archive-date=24 јуни 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212905/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Фојос]], Шпанија | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | height = 1.82 м<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |title=Ferran Torres |publisher=FC Barcelona |access-date=19 септември 2025 |archive-date=16 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716071631/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |url-status=live }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|Напад]] | currentclub = {{Fb team Paris Saint-Germain}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2006–2017 | youthclubs1 = {{Fb team Valencia}} | years1 = 2016–2017 | clubs1 = {{Fb team Valencia B}} | caps1 = 12 | goals1 = 1 | years2 = 2017–2020 | clubs2 = {{Fb team Valencia}} | caps2 = 71 | goals2 = 6 | years3 = 2020–2022 | clubs3 = {{Fb team Manchester City}} | caps3 = 28 | goals3 = 9 | years4 = 2022–2026 | clubs4 = {{Fb team Barcelona}} | caps4 = 140 | goals4 = 41 | years5 = 2026– | clubs5 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} | caps5 = 3 | goals5 = 2 | nationalyears1 = 2016–2017 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 17 години|Шпанија 17]] | nationalcaps1 = 24 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|Шпанија 19]] | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 10 | nationalyears3 = 2019–2021 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020– | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | nationalcaps4 = 65 | nationalgoals4 = 25 }} '''Феран Торес Гарсија''' (роден на 29 февруари 2000 г.) — [[Шпанци|шпански]] [[Фудбал|фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]]. Торес ја започнал кариерата во [[ФК Валенсија|Валенсија]], каде што дебитирал за сениорскиот тим во 2017 година. Во 2020 година тој преминал во [[Манчестер Сити|Манчестер Сити]], со кој ги освоил [[Премиер лига|Премиер лигата]] и [[Лига куп на Англија во фудбал|Лига купот на Англија]] во сезоната 2020–21. Во јануари 2022 година тој потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]]. Со клубот тој освоил три титули во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]], една титула во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Кралот]] и три титули во [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупот на Шпанија]], вклучувајќи и домашна тројна круна во сезоната 2024–25. Во 2026 година потпишал за Париз Сен Жермен за обештетување од 50 милиони евра. Торес ја претставувал Шпанија во различни возрасни категории и дебитирал за сениорската репрезентација во 2020 година. Тој бил именуван во составот на Шпанија за две [[Светско првенство во фудбал|светски првенства]] ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] и [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]]), како и за две [[Европско првенство во фудбал|европски првенства]] ([[Европско првенство во фудбал 2020|2020]] и [[Европско првенство во фудбал 2024|2024]]), освојувајќи го првенството во 2024 година и постигнувајќи го единствениот гол во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето на Светското првенство 2026]]. ==Технички карактеристики== Во младинските категории, Феран Торес важел за еден од најперспективните млади крилни напаѓачи. Поради своето залагање и склоноста да се движи кон аут-линијата, бил опишуван како традиционален страничен играч од средниот ред, иако исто така бил способен да се движи кон средината на теренот.<ref name=":0">{{cite news |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/06-03-2020/fast-food-cani-pipistrelli-chi-ferran-torres-stellina-che-incanta-juve-3601497850921.shtml |title=Fast food, cani e pipistrelli: chi è Ferran Torres, la stellina che piace alla Juve |trans-title=Fast food, dogs and bats: who is Ferran Torres, the little star that Juve likes |newspaper=La Gazzetta dello Sport |language=it |last1=Seu |first1=Adriano |date=6 март 2020 |access-date=6 март 2020 |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721085904/https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/06-03-2020/fast-food-cani-pipistrelli-chi-ferran-torres-stellina-che-incanta-juve-3601497850921.shtml |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.tuttomercatoweb.com/il-talento-del-giorno/un-talento-al-giorno-ferran-torres-l-ennesima-ala-di-origine-iberica-1101147 |title=Un talento al giorno, Ferran Torres: l'ennesima ala di origine iberica |trans-title=A talent a day, Ferran Torres: the umpteenth winger of Iberian heritage |website=TUTTOmercatoWEB.com |language=it |last1=Lorini |first1=Simone |date=18 April 2018 |access-date=6 March 2020 |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126161617/https://www.tuttomercatoweb.com/il-talento-del-giorno/un-talento-al-giorno-ferran-torres-l-ennesima-ala-di-origine-iberica-1101147 |url-status=live }}</ref>'''<ref name=":2">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0251-0e99a363fe06-91ebeb478dad-1000--scout-report-valencia-winger-ferran-torres/ |title=Scout report: Valencia winger Ferrán Torres |publisher=UEFA |date=1 мај 2019 |access-date=6 март 2020 |archive-date=8 февруари 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208211707/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0251-0e99a363fe06-91ebeb478dad-1000--scout-report-valencia-winger-ferran-torres/ |url-status=live }}</ref>''' Торес е познат особено по својата брзина, креативност, техника и одлична контрола на топката при голема брзина, што му овозможуваат да ги надминува противниците во ситуации еден на еден и да создава бројчана предност по страничните делови од теренот.<ref name=":0" /><ref name=":1" />'''<ref name=":2" />''' Иако првенствено игра како десно крило, неговата висина, атлетските способности и способноста за игра со глава го прават опасен и во воздушните дуели.<ref name=":0" /><ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/media-watch/296323-klopp-eyeing-valencia-ace |title=Klopp eyeing Valencia ace |publisher=Liverpool F.C. |date=3 април 2018 |access-date=6 март 2020 |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721082912/https://www.liverpoolfc.com/news/media-watch/296323-klopp-eyeing-valencia-ace |url-status=live }}</ref><ref name=":2" /> Во 2018 година, шпанскиот фудбалски новинар [[Гиљем Балаге]] го опишал Торес како „[[Дриблинг (фудбал)|дриблер]], брз по крилната позиција, може да игра на двете крила и поседува квалитет и интелигенција. Исто така може да игра и во средината доколку е потребно, па затоа е модерно крило.“<ref name=":3">{{cite web |url=https://www.goal.com/story/nxgn2019it/index.html |title=NxGn 2019 |website=Goal |publisher=Perform Group |language=it |access-date=6 March 2020 |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721085309/https://www.goal.com/story/nxgn2019it/index.html |url-status=live }}</ref> Директорот за регрутација во младинската академија на Валенсија, Хозе Хименез, на сличен начин ги истакнал неговата физичка сила, брзина, способност да игра со двете нозе, играта во воздух и непредвидливоста со топката, нагласувајќи ја неговата способност да ги надминува противниците и од внатрешната и од надворешната страна, како и неговите способности за центаршут, реализација и удар.<ref name=":3" /> Поради неговата улога, националност и стил на игра, италијанскиот новинар Симоне Лорини го споредил со [[Хоакин Санчез|Хоакин]].<ref name=":1" /> Иако природно игра на десната страна, Торес е разновиден напаѓач кој може да настапува на која било позиција во нападот, вклучувајќи лево крило, централен напаѓач или [[лажна деветка]].<ref name=":4">{{Cite web |title=Ferran Torres {{!}} 2025/2026 player page {{!}} Forward {{!}} FC Barcelona Official website |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |access-date=2026-07-23 |website=www.fcbarcelona.com |language=en |archive-date=16 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716071631/https://web.archive.org/web/20260716071631/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ferrán Torres - Most Played Positions |url=https://www.footballcritic.com/ferran-torres/player-positions/94046 |access-date=2026-07-23 |website=FootballCritic |language=en |archive-date=27 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727041258/https://www.footballcritic.com/ferran-torres/player-positions/94046 |url-status=live }}</ref> ==Клупска кариера== ===Валенсија=== [[File:Ferran Torres García.png|thumb|225px|left|Торес со [[ФК Валенсија|Валенсија]] во 2020 година]] Роден во [[Фојос]], [[Валенсија (автономна заедница)|Валенсија]],<ref>{{Cite web |date=6 февруари 2025 |title=Ferran Torres |url=https://www.worldfootball.net/person/pe475490/ferran-torres/ |access-date=6 април 2025 |website=Worldfootball.net |language=en |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721090054/https://www.worldfootball.net/person/pe475490/ferran-torres/ |url-status=live }}</ref> Торес се приклучил на младинската школа на [[ФК Валенсија|Валенсија]] во 2006 година, на шестгодишна возраст.<ref>{{Cite web |title=Ferran Torres: Man City see first bid rejected for Valencia star |url=http://tntsports.co.uk/football/transfers/2019-2020/ferran-torres-man-city-see-first-bid-rejected-for-valencia-star-clubs-to-meet-again-on-friday_sto7814910/story.shtml?welcome=eurosport |access-date=6 април 2025 |website=Tntsports.co.uk}}</ref><ref>{{Cite news |last=Folgado |first=Salva |date=27 октомври 2017 |title=Ferran Torres, la joya sub-17 que se asoma a Primera |trans-title=Ferran Torres, the under-17 pearl who looms into ''Primera'' |url=https://elpais.com/deportes/2017/10/27/actualidad/1509126422_599227.html |access-date=6 април 2025 |work=El País |language=es |issn=1134-6582 |archive-date=30 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230212054/https://elpais.com/deportes/2017/10/27/actualidad/1509126422_599227.html |url-status=live }}</ref> На 15 октомври 2016 година, додека сè уште бил во младинските категории, Торес го имал својот прв сениорски настап за [[Валенсија Местаља|резервниот тим]] на Валенсија, откако влегол во игра од клупата за резервни играчи во домашниот пораз од 2–0 од [[ФК Мајорка Б|Мајорка Б]] во третата шпанска лига.<ref>{{Cite web |last=Nebot |first=Jaime |date=15 октомври 2016 |title=El balón parado condena al Valencia Mestalla |trans-title=Set pieces condemn Valencia Mestalla |url=https://golsmedia.com/futbol/segunda-rfef/grupo-3/2016/10/15/balon-parado-condena-valencia-mestalla/ |access-date=6 април 2025 |website=Golsmedia |language=es |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721082541/https://golsmedia.com/futbol/segunda-rfef/grupo-3/2016/10/15/balon-parado-condena-valencia-mestalla/ |url-status=live }}</ref> Торес бил промовиран во Б-тимот пред почетокот на сезоната 2017–18, и го постигнал својот прв сениорски гол на 26 август 2017 година, во победата од 4–1 над [[ФК Пералада|Пералада-Хирона Б]].<ref>{{Cite web |last=PARDO @PARDOD_ |first=PAU |date=26 август 2017 |title=El Mestalla golea y Ferran enamora |trans-title=Mestalla thrash and Ferran flatters |url=https://www.superdeporte.es/valencia-cf/2017/08/27/mestalla-golea-ferran-enamora-53395400.html |access-date=6 април 2025 |website=Superdeporte |language=es}}</ref> На 5 октомври, откако бил поврзуван со [[ФК Барселона|Барселона]] и [[Реал Мадрид]],<ref>{{Cite web |last=Sport |date=4 октомври 2017 |title=Barcelona and Madrid battling it out for Valencia starlet Ferran Torre |url=https://www.sport.es/en/news/barca/barcelona-and-madrid-battling-it-out-for-valencia-starlet-ferran-torres-6330957 |access-date=6 април 2025 |website=sport |language=en |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005153/https://www.sport.es/en/news/barca/barcelona-and-madrid-battling-it-out-for-valencia-starlet-ferran-torres-6330957 |url-status=live }}</ref> Торес го продолжил договорот, со што неговата откупна клаузула пораснала на 25 милиони евра. На 1 јануари 2018 година, тој бил промовиран во првиот тим.<ref>{{Cite web |last=Burgos |first=Julián |date=5 октомври 2017 |title=Ferrán Torres: ficha del primer equipo y sube su cláusula a 25M |trans-title=Ferrán Torres: first team place and release clause upgrade to 25M |url=https://as.com/futbol/2017/10/05/primera/1507203884_552691.html |access-date=6 април 2025 |website=Diario AS |language=es |archive-date=15 јуни 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615163350/https://as.com/futbol/2017/10/05/primera/1507203884_552691.html |url-status=live }}</ref> Торес дебитирал за првиот тим на 30 ноември 2017 година, влегувајќи од клупата во домашната победа од 4–1 над [[ФК Реал Сарагоса|Реал Сарагоса]], во рамките на Купот на Кралот.<ref>{{Cite web |date=30 ноември 2017 |title=Valencia vs Zaragoza: No hay trámites para Marcelino |url=https://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/copa/dieciseisavos/vuelta/val_zar/ |access-date=6 април 2025 |website=MARCA.com |language=es |archive-date=22 март 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322160823/https://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/copa/dieciseisavos/vuelta/val_zar/ |url-status=live }}</ref> Тој го одиграл првиот натпревар во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] на 16 декември, играјќи ги последните девет минути во поразот од 1–2 на гостувањето кај [[ФК Еибар|Еибар]], со што станал првиот играч роден во 2000-тите кој настапил во лигата.<ref>{{Cite web |date=18 декември 2017 |title=Valencia: Ferran Torres, el primer jugador del siglo XXI en LaLiga |trans-title=Ferran Torres, the first 21st-century player in La Liga |url=https://www.marca.com/futbol/valencia/2017/12/18/5a36bc52e2704e717d8b45e9.html |access-date=6 април 2025 |website=Marca.com |language=es |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005153/https://www.marca.com/futbol/valencia/2017/12/18/5a36bc52e2704e717d8b45e9.html |url-status=live }}</ref> Тој го одиграл својот прв натпревар во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] на 23 октомври 2018 година, како дел од почетниот состав на натпреварот против [[ФК Јанг Бојс|Јанг Бојс]] кој завршил 1–1.<ref>{{Cite web |last=Valencia |first=Redacción |date=23 октомври 2018 |title=Ferran Torres cumple un sueño de Champions |trans-title=Ferran Torres fulfills a Champions dream |url=https://www.eldesmarque.com/futbol/valencia-cf/20181023/ferran-torres-debuta-por-todo-lo-alto_170154579.html |access-date=6 април 2024 |website=ElDesmarque |language=es |archive-date=6 април 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406054936/https://www.eldesmarque.com/futbol/valencia-cf/20181023/ferran-torres-debuta-por-todo-lo-alto_170154579.html |url-status=live }}</ref> Првиот гол во Ла Лига, Торес го постигнал на 19 јануари 2019 година, десет минути откако влегол во игра како замена во победата од 2–1 против [[ФК Селта Виго|Селта Виго]].<ref>{{cite web |url=http://en.valenciacf.com/ver/85524/celta-de-vigo---valencia-cf.html |title=Match Report: Fight-back win in Vigo (1–2) |publisher=Valencia CF |language=es |date=19 јануари 2019 |access-date=19 јануари 2019 |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005226/http://en.valenciacf.com/ver/85524/celta-de-vigo---valencia-cf.html |url-status=live }}</ref> Истата сезона, тој ја освоил титулата во Купот на Кралот, откако Валенсија ја победила Барселона со 2–1 во финалето.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Saj |date=24 May 2019 |title=Copa del Rey final: Valencia end Barcelona's double dream |url=https://www.bbc.com/sport/football/48367455 |access-date=6 April 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=11 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611040016/https://www.bbc.com/sport/football/48367455 |url-status=live }}</ref> На 5 ноември 2019 година, Торес го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите, постигнувајќи гол за својот тим во домашната победа од 4–1 против [[ФК Лил|Лил]],<ref>{{Cite news |title=Valencia Roar Back in Second Half to Thrash Lille |url=https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/05/sports/soccer/05reuters-soccer-champions-val-lil-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106164832/https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/05/sports/soccer/05reuters-soccer-champions-val-lil-report.html |archive-date=6 ноември 2019 |access-date=6 април 2025 |language=en |url-status=live }}</ref> со што станал најмладиот стрелец на Валенсија во натпреварувањето.<ref>{{Cite web |date=5 ноември 2019 |title=Ferran tumba otro récord en el Valencia |trans-title=Ferran tombs another record in Valencia |url=https://www.marca.com/futbol/valencia/2019/11/06/5dc1f3e8ca474155448b45a0.html |access-date=6 април 2025 |website=Marca.com |language=es |archive-date=23 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223103219/https://www.marca.com/futbol/valencia/2019/11/06/5dc1f3e8ca474155448b45a0.html |url-status=live }}</ref> На 23 ноември, Торес го одбележал својот 50-ти настап во Ла Лига за Валенсија во поразот од 2–1 на гостувањето кај [[Реал Бетис]], станувајќи најмладиот играч на ''Los Ches'' со 50 лигашки настапи, на возраст од 19 години и 254 дена, соборувајќи го 38 години стариот рекорд на [[Мигел Тендиљо]] (19 години и 351 ден).<ref>{{Cite web |last=efe |date=23 ноември 2019 |title=Betis-Valencia CF {{!}} Ferran Torres bate un record en el Valencia CF |trans-title=Ferran Torres breaks a record in Valencia CF |url=https://www.lasprovincias.es/valenciacf/ferran-torres-bate-20191123194539-nt.html |access-date=6 април 2025 |work=Las Provincias |language=es |archive-date=1 септември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901202608/https://www.lasprovincias.es/valenciacf/ferran-torres-bate-20191123194539-nt.html |url-status=live }}</ref> ===Манчестер Сити=== На 4 август 2020 година, англискиот клуб [[Манчестер Сити|Манчестер Сити]] го потврдил потписот на Торес на петгодишен договор, до 2025 година,<ref>{{Cite web |last=Pollard |first=Rob |title=City complete deal for Ferran Torres |url=https://www.mancity.com/news/mens/ferran-torres-signs-63732157 |access-date=6 април 2025 |website=Manchester City FC |language=en |archive-date=6 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206100332/https://www.mancity.com/news/mens/ferran-torres-signs-63732157 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 август 2020 |title=Man City sign Valencia winger Torres in £21m deal {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en/news/man-city-sign-valencia-winger-torres-21m-deal/1gs1ovb28p7ba1reusm4y3jdec |access-date=6 април 2025 |website=Goal.com |language=en |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721083533/https://www.goal.com/en/news/man-city-sign-valencia-winger-torres-21m-deal/1gs1ovb28p7ba1reusm4y3jdec |url-status=live }}</ref> за трансфер вреден 23 милиони евра (20,8 милиони фунти).<ref>{{Cite news |date=4 август 2020 |title=Ferran Torres: Man City sign Valencia winger |url=https://www.bbc.com/sport/football/53658337 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=5 август 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805222056/https://www.bbc.com/sport/football/53658337 |url-status=live }}</ref> Клубот подоцна открил дека Торес го наследил дресот со број 21, кој претходно го носел клупската легенда [[Давид Силва]], сонародник од Шпанија кој исто така пристигнал од Валенсија.<ref>{{Cite news |last=Jackson |first=Jamie |date=4 август 2020 |title=Ferran Torres completes move to Manchester City from Valencia |url=https://www.theguardian.com/football/2020/aug/04/ferran-torres-meets-manchester-city-director-to-seal-move-from-valencia |access-date=6 април 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229093036/https://www.theguardian.com/football/2020/aug/04/ferran-torres-meets-manchester-city-director-to-seal-move-from-valencia |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 август 2020 |title=Man City sign Torres from Valencia in €23m deal |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37585645/man-city-sign-ferran-torres-valencia-23m-deal |access-date=6 април 2025 |website=ESPN.com |language=en |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721082257/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37585645/man-city-sign-ferran-torres-valencia-23m-deal |url-status=live }}</ref> Торес го одиграл првиот натпревар за Сити во сезоната, влегувајќи во игра како замена во победата од 3–1 на гостувањето кај [[Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] во Премиер лигата.<ref>{{Cite news |last=Brennan |first=Stuart |date=21 септември 2020 |title=Man City player ratings vs Wolves |url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-wolves-player-ratings-18973408 |access-date=21 септември 2020 |newspaper=Manchester Evening News |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005204/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-wolves-player-ratings-18973408 |url-status=live }}</ref> На 30 септември, Торес го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3–0 на гостувањето кај [[ФК Барнли|Барнли]] во [[Лига куп на Англија во фудбал|Лига купот на Англија]].<ref>{{Cite news |last=Johnston |first=Neil |date=29 септември 2020 |title=Burnley 0–3 Manchester City: Raheem Sterling scores twice in Carabao Cup |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54298224 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=5 октомври 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005222649/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54298224 |url-status=live }}</ref> На 21 октомври 2020 година, тој го одиграл првиот натпревар за Манчестер Сити во Лигата на шампионите, постигнувајќи гол во победата од 3–1 против [[ФК Порто|Порто]].<ref>{{Cite web |date=21 октомври 2020 |title=Man. City-Porto |url=https://pt.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029279--man-city-vs-porto/|access-date=22 октомври 2020 |publisher=UEFA}}</ref> Само една недела подоцна, Торес повторно постигнал гол во Лигата на шампионите во победата од 0–3 против [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]], станувајќи најмладиот шпански играч кој постигнал гол на три последователни настапи во натпреварувањето, на возраст од 20 години и 241 ден.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Gary |date=26 октомври 2020 |title=Marseille 0–3 Manchester City: Visitors ease to victory |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54699507 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005148/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54699507 |url-status=live }}</ref> На 28 ноември, Торес го постигнал својот прв лигашки гол за Сити во домашната победа од 5–0 над Барнли.<ref>{{cite news |last=Stone |first=Simon |url=https://www.bbc.com/sport/football/55025784 |title=Manchester City 5–0 Burnley |website=BBC Sport |date=28 ноември 2020 |access-date=28 ноември 2020 |archive-date=10 декември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210094327/https://www.bbc.com/sport/football/55025784 |url-status=live }}</ref> На 14 мај, Торес го постигнал својот прв [[Хет-трик (фудбал)|хет-трик]] за Сити во победата од 4–3 на гостувањето кај [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во Премиер лигата.<ref>{{Cite news |last=Sutcliffe |first=Steve |date=13 мај 2021 |title=Newcastle United 3–4 Manchester City: Ferran Torres scores hat-trick as visitors win classic |url=https://www.bbc.com/sport/football/57018435 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229010648/https://www.bbc.com/sport/football/57018435 |url-status=live }}</ref> Откако паднал во втор план во сезоната 2021–22, главно поради повреди, и одиграл само четири натпревари во Премиер лигата, постигнувајќи два гола против [[ФК Арсенал|Арсенал]], Торес се согласил на трансфер во Барселона вреден 55 милиони евра (плус условни додатоци во вредност од 10 милиони евра) во декември 2021 година, кој требало да биде реализиран следниот месец. Тој постигнал 16 гола на 43 настапи за Манчестер Сити.<ref>{{Cite news |last=Guillem Balague & Simon Stone |date=22 декември 2021 |title=Ferran Torres: Man City agree to sell forward to Barcelona |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59760266 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=5 јануари 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105165640/https://www.bbc.co.uk/sport/football/59760266 |url-status=live }}</ref> ===Барселона=== На 28 декември 2021 година, [[ФК Барселона|Барселона]] и [[Манчестер Сити]] потврдиле дека Торес го комплетирал трансферот во [[ФК Барселона|Барселона]], потпишувајќи петгодишен договор до јуни 2027 година, со [[клаузула за откуп]] од 1 милијарда евра.<ref>{{Cite web |title=FC Barcelona signs Ferran Torres |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2426442/fc-barcelona-signs-ferran-torres |access-date=6 април 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=19 август 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819071325/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2426442/fc-barcelona-signs-ferran-torres |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |author=Rob Pollard |title=Ferran Torres joins Barcelona |url=https://www.mancity.com/news/mens/ferran-torres-joins-barcelona-from-manchester-city-63776293 |access-date=6 април 2025 |website=Manchester City FC |language=en}}</ref> На 20 јануари 2022 година, Торес го постигнал својот прв гол за [[ФК Барселона|Барселона]] во поразот од 3–2 против [[Атлетик Билбао]] по продолженија, во осминафиналето на Купот на Кралот.<ref>{{Cite web |title=Ferran Torres opens FC Barcelona account |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2456384/ferran-torres-opens-fc-barcelona-account |access-date=6 април 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=28 јануари 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222651/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2456384/ferran-torres-opens-fc-barcelona-account |url-status=live }}</ref> На 20 март 2022 година, тој постигнал гол и му асистирал на [[Пјер-Емерик Обамејанг]] во својот прв [[Ел Класико]], помагајќи ѝ на Барселона да оствари победа од 4–0 на гости против првопласираниот Реал Мадрид.<ref>{{Cite news |author=Alex Bysouth |title=La Liga LIVE: Real Madrid v Barcelona in El Clasico – score, updates & result |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/60564705 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=20 јули 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720164628/https://www.bbc.com/sport/live/football/60564705 |url-status=live }}</ref> Во првите шест месеци во клубот, Торес забележал 25 настапи во сите натпреварувања, постигнувајќи седум гола.<ref name="Soccerway">{{cite web |url=https://int.soccerway.com/players/ferran-torres-garcia/420666/ |title=Ferran Torres: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=20 август 2023 |archive-date=12 март 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312134220/https://int.soccerway.com/players/ferran-torres-garcia/420666/ |url-status=live }}</ref> Тој имал проблеми со формата на почетокот на сезоната 2022–23 и често бил на клупата бидејќи предност во првиот тим добивал [[Осман Дембеле]] и новите засилувања [[Рафиња]] и [[Роберт Левандовски]].<ref>{{Cite web |author=Tom Sanderson |title=Leading Premier League Club Makes Transfer Offer To Sign Ferran Torres From FC Barcelona – Reports |url=https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2023/02/08/leading-premier-league-club-makes-transfer-offer-to-sign-ferran-torres-from-fc-barcelona/?sh=3f1c32c3161e |access-date=6 април 2025 |website=Forbes |language=en |archive-date=15 август 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815080109/https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2023/02/08/leading-premier-league-club-makes-transfer-offer-to-sign-ferran-torres-from-fc-barcelona/?sh=3f1c32c3161e |url-status=live }}</ref> На 19 февруари 2023 година, тој бил прогласен за играч на натпреварот во победата од 2–0 во Ла лига против [[ФК Кадиз|Кадиз]].<ref>{{cite news |author=Rob Fleming |date=20 февруари 2023 |title=Ferran Torres shines as Barcelona's forward line regains form in win over Cadiz |url=https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_a63fe9f9-1cae-4208-afa8-b6d70a51d78c |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226201122/https://uk.sports.yahoo.com/news/ferran-torres-shines-barcelonas-forward-101900948.html |archive-date=26 февруари 2023 |access-date=26 февруари 2023 |work=Yahoo! Sport}}</ref> Следниот ден, Торес во интервју открил дека минувал низ многу тежок период и дека се чувствувал како да се наоѓа во „безизлезна ситуација“. Поради падот во формата, во тој период тој побарал и стручна помош од психолог.<ref>{{cite news |author=Alfredo Martínez |title=Ferran recurre a la ayuda de un psicólogo para salir del bache |url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/ferran-recurre-ayuda-psicologo-salir-81373680 |access-date=26 февруари 2023 |work=sport |date=19 јануари 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119080454/https://www.sport.es/es/noticias/barca/ferran-recurre-ayuda-psicologo-salir-81373680 |archive-date=19 јануари 2023|language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 февруари 2023|title=Barca's Torres saw psychologist after falling into "bottomless well"|url=https://www.rfi.fr/en/sports/20230221-barca-s-torres-saw-psychologist-after-falling-into-bottomless-well|access-date=6 април 2025 |website=RFI|language=en|archive-date=27 ноември 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127092116/https://www.rfi.fr/en/sports/20230221-barca-s-torres-saw-psychologist-after-falling-into-bottomless-well |url-status=live}}</ref> На 21 јануари 2024 година, Торес го постигнал својот прв хет-трик за Барселона и му асистирал на [[Жоао Феликс]] на својот 100. настап за клубот во победата од 4–2 против [[Реал Бетис]].<ref>{{Cite web |title=Ferran Torres dazzles in 100th appearance |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3863675/ferran-torres-dazzles-in-100th-appearance |access-date=6 April 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=21 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721141803/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3863675/ferran-torres-dazzles-in-100th-appearance |url-status=live }}</ref> Подоцна истата година, на 11 декември, во возбудлив натпревар од Лигата на шампионите против [[Борусија Дортмунд]], Торес одиграл одлично и постигнал два гола, со што помогнал во победата на Барселона од 3–2 на гости.<ref>{{Cite web |title=Borussia Dortmund 2–3 FC Barcelona: Spektakulär! |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4184003/borussia-dortmund-2-3-fc-barcelona-spektakular |access-date=6 април 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720010046/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4184003/borussia-dortmund-2-3-fc-barcelona-spektakular |url-status=live }}</ref> На 6 февруари 2025 година, тој постигнал хет-трик во првото полувреме во победата од 5–0 на гости против поранешниот клуб [[ФК Валенсија|Валенсија]] во четвртфиналето на Купот на Кралот.<ref>{{Cite web |date=6 February 2025 |title=Valencia CF 0–5 FC Barcelona: Doble repaso y a semis de Copa |url=https://onefootball.com/en/news/valencia-cf-0-5-fc-barcelona-doble-repaso-y-a-semis-de-copa-40673894 |access-date=6 април 2025 |website=OneFootball |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720013129/https://onefootball.com/en/news/valencia-cf-0-5-fc-barcelona-doble-repaso-y-a-semis-de-copa-40673894 |url-status=live }}</ref> Два месеци подоцна, на 2 април, тој го постигнал единствениот гол во победата од 1–0 на гости против [[Атлетико Мадрид]], со што [[ФК Барселона|Барселона]] остварила вкупна победа од 5–4 и обезбедила место во финалето на Купот на Кралот.<ref>{{cite web |author=Sid Lowe |url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/02/atletico-madrid-barcelona-copa-del-rey-semi-final-second-leg-match-report |title=Torres sends Barcelona past Atlético and into clásico Copa del Rey final |work=The Guardian |date=2 април 2025 }}</ref> На 26 април 2025 година, тој повторно се истакнал, постигнувајќи израмнувачки гол во доцните минути против големиот ривал [[Реал Мадрид]] во финалето на Купот на Кралот, со што натпреварот бил одведен во продолженија, каде што Барселона ја обезбедила победата благодарение на победничкиот гол на [[Жил Кунде]]. Торес бил прогласен за играч на финалето и бил најдобар стрелец во натпреварувањето.<ref>{{cite web | url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-el-clasico-score-result/pKojA7RCWrjq/ | title=Barcelona vs Real Madrid live updates: Barca win el Clasico 3–2 to claim Copa del Rey title | website=[[The New York Times]] | date=26 април 2025 | access-date=27 април 2025 | archive-date=23 јули 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250723065300/https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-el-clasico-score-result/pKojA7RCWrjq/ | url-status=live }}</ref> На 11 мај 2025 година, Торес забележал три асистенции за [[ФК Барселона|Барселона]] во победата од 4–3 против [[Реал Мадрид]].<ref>{{Cite web |date=13 мај 2025 |title=Ferran Torres: Hattrick of assists in the Clásico to continue his dream season with Barça |url=https://www.fcbarcelonanoticias.com/en/fc-barcelona/ferran-torres-hattrick-of-assists-in-the-clasico-fcbn_312598_102.html |access-date=16 мај 2025 |website=FCBN |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720010803/https://www.fcbarcelonanoticias.com/en/fc-barcelona/ferran-torres-hattrick-of-assists-in-the-clasico-fcbn_312598_102.html |url-status=live }}</ref> Четири дена подоцна, клубот соопштил дека тој бил опериран поради [[апендицит]].<ref>{{Cite news |date=15 мај 2025 |title=Barcelona's Torres undergoes appendicitis surgery |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/barcelonas-torres-undergoes-appendicitis-surgery-2025-05-15/ |access-date=15 мај 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> Подоцна во годината, на 6 декември, тој постигнал хет-трик во победата од 5–3 против [[Реал Бетис]], со што стигнал до 11 гола на 15 натпревари во сезоната 2025–26, што претставувало негов најдобар голгетерски период во Ла Лига.<ref>{{cite web |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/la-liga/articles/real-betis-3-5-barcelona-torres-superb-hat-trick-leads-the-way-in-goal-laden-victory-2025-12-06 |title=Real Betis 3–5 Barcelona: Torres' superb hat-trick leads the way in goal-laden victory |publisher=beIN SPORTS |date=6 декември 2025 |access-date=7 декември 2025 |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720025630/https://www.beinsports.com/en-us/soccer/la-liga/articles/real-betis-3-5-barcelona-torres-superb-hat-trick-leads-the-way-in-goal-laden-victory-2025-12-06 |url-status=live }}</ref> Тој ја завршил сезоната 2025–26 со 16 гола во Ла Лига, завршувајќи како најдобар стрелец на клубот заедно со [[Ламин Јамал]].<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4509422/lamine-yamal-and-ferran-torres-win-zarra-trophy |title=Lamine Yamal and Ferran Torres win Zarra Trophy |publisher=FC Barcelona |date=25 мај 2026 |access-date=13 август 2026 |archive-date=16 август 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260816163846/https://web.archive.org/web/20260816163846/https://www.fcbarcelona.com/en/news/4509422/lamine-yamal-and-ferran-torres-win-zarra-trophy|url-status=live }}</ref> ===Париз Сен Жермен=== На 15 август 2026 година, Торес му се приклучил на клубот од [[Лига 1]], [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]], потпишувајќи петгодишен договор.<ref>{{Cite web|url=https://www.psg.fr/en/content/ferran-torres-joins-paris-saint-germain-psg-news-2026-2027|title=Ferran Torres joins Paris-Saint-Germain|website=Paris-Saint-Germain FC|date=15 август 2026|access-date=15 август 2026|archive-date=15 август 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260815102305/https://www.psg.fr/en/content/ferran-torres-joins-paris-saint-germain-psg-news-2026-2027|url-status=live}}</ref> Според извештаите, трансферот бил вреден 50 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260815-world-cup-winner-ferran-torres-signs-for-paris-saint-germain |title=World Cup winner Ferran Torres signs for Paris Saint-Germain |publisher=France 24 |date=15 август 2026 }}</ref> Една недела подоцна, на 23 август, тој дебитирал како замена и постигнал два гола во ремито 2–2 на гости против [[ФК Рен|Рен]], помагајќи му на својот тим да надополни негатива од два гола.<ref>{{cite web |url=https://onefootball.com/en/news/ferran-torres-rescues-opener-for-paris-saint-germain-with-late-double-at-rennes-43327674 |title=Ferran Torres rescues opener for Paris Saint-Germain with late double at Rennes |publisher=OneFootball |date=23 август 2026 |access-date=23 август 2026 |archive-date=23 август 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823211129/https://onefootball.com/en/news/ferran-torres-rescues-opener-for-paris-saint-germain-with-late-double-at-rennes-43327674 |url-status=live }}</ref> ==Репрезентативна кариера== ===Младински репрезентации=== Торес бил член на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 17 години|репрезентацијата на Шпанија]] која ја совладала [[Фудбалска репрезентација на Англија под 17 години|Англија]] во финалето на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 17 години 2017|Европското првенство под 17 години 2017]]. Подоцна истата година, тој бил дел и од составот кој стигнал до финалето на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 17 години 2017|Светското првенство под 17 години 2017]], каде што Шпанија повторно се соочила со Англија, но овојпат загубила.<ref name="hopes">{{cite news|title=Ferrán Torres on interest from big clubs and hopes of lifting the World Cup|url=https://en.as.com/en/2017/10/27/football/1509106581_605676.html|newspaper=[[Diario AS]]|date=27 октомври 2017|access-date=6 март 2020 |archive-date=29 јуни 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629140603/https://en.as.com/en/2017/10/27/football/1509106581_605676.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Unwin |first=Will |date=28 октомври 2017 |title=England 5–2 Spain: Under-17 World Cup final — as it happened! |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/oct/28/england-v-spain-under-17-world-cup-final-live?page=with:block-59f46a04833bbe06d816640f |access-date=6 април 2025 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој бил повикан и во составот на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|Шпанија под 19 години]] за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 19 години 2019|Европското првенство под 19 години 2019]] во [[Ерменија]]. На турнирот, тој го постигнал победничкиот гол од пенал во полуфиналната победа над [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција]], а потоа ги постигнал и двата гола во победата од 2–0 над актуелниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 19 години|Португалија]] во финалето.<ref>{{Cite web |date=28 јули 2019 |title=Ferran Torres: Valencia's new golden boy |url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2019/07/28/5d3d78c122601d26238b456d.html |access-date=6 април 2025 |website=MARCA in English |language=en |archive-date=15 ноември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115141448/https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2019/07/28/5d3d78c122601d26238b456d.html |url-status=live }}</ref> За [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|репрезентацијата на Шпанија под 21 година]], тој го одиграл првиот натпревар на 6 септември 2019 година, во победата од 1–0 на гости против [[Фудбалска репрезентација на Казахстан до 21 година|Казахстан]] во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство под 21 година 2021]].<ref>{{cite web|title=Ferran Torres marks Spain Under-21s debut with a win|url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-ferran-torres-marks-spain-under-21s-debut-with-a-win-2019-09-06|publisher=Valencia CF|date=6 септември 2019|access-date=6 март 2020|archive-date=16 март 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316234238/https://www.valenciacf.com/en/article/en-ferran-torres-marks-spain-under-21s-debut-with-a-win-2019-09-06|url-status=live}}</ref> ===Сениорска репрезентација=== Само 16 дена по потпишувањето за Манчестер Сити, Торес за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација на Шпанија]].<ref>{{Cite web|date=20 август 2020|title=OFICIAL {{!}} Lista de convocados de la Selección española para los partidos de la UEFA Nations League ante Alemania y Ucrania|url=https://www.sefutbol.com/oficial-lista-convocados-seleccion-espanola-partidos-uefa-nations-league-alemania-ucrania|access-date=20 август 2020|website=Royal Spanish Football Federation|language=es|archive-date=30 август 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830080056/https://www.sefutbol.com/oficial-lista-convocados-seleccion-espanola-partidos-uefa-nations-league-alemania-ucrania|url-status=dead}}</ref> Првиот натпревар за сениорите, тој го одиграл против [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] во Лигата на нации на 3 септември 2020 година, одигрувајќи ги сите 90 минути во ремито 1–1 на гостински терен.<ref>{{Cite web |last=EFE |date=29 јуни 2021 |title=Ferrán Torres, el mejor goleador de la era Luis Enrique |url=https://www.laopinioncoruna.es/eurocopa/seleccion-espanola/2021/06/29/ferran-torres-mejor-goleador-luis-54462658.html |access-date=6 април 2025 |website=La Opinión de A Coruña |language=es |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720031427/https://www.laopinioncoruna.es/eurocopa/seleccion-espanola/2021/06/29/ferran-torres-mejor-goleador-luis-54462658.html |url-status=live }}</ref> Три дена подоцна, Торес го постигнал својот прв гол за сениорската репрезентација во победата од 4–0 над [[Фудбалска репрезентација на Украина|Украина]].<ref>{{Cite news |date=6 септември 2020 |title=Nations League: Ansu Fati, 17, scores for Spain v Ukraine |url=https://www.bbc.com/sport/football/54051071 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=10 септември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200910074225/https://www.bbc.com/sport/football/54051071 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=John |title=Torres nets first Spain goal as Garcia makes debut |url=https://www.mancity.com/news/mens/international-round-up-6-september-63735014 |access-date=12 декември 2024 |website=Manchester City FC |language=en}}</ref> На 17 ноември 2020 година, тој постигнал хет-трик во победата од 6–0 над Германија, со што го забележал првиот хет-трик за сениорската репрезентација.<ref>{{Cite news |date=17 ноември 2020 |title=Spain 6–0 Germany: Ferran Torres hat-trick helps hosts reach Nations League finals |url=https://www.bbc.com/sport/football/54979319 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=2 декември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202030127/https://www.bbc.com/sport/football/54979319 |url-status=live }}</ref> На 24 мај 2021 година, Торес бил именуван во составот на Шпанија за [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]].<ref>{{Cite news |date=24 мај 2021 |title=Euro 2020: Sergio Ramos left out of Spain squad |url=https://www.bbc.com/sport/football/57228226 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830080056/https://www.bbc.com/sport/football/57228226 |url-status=live}}</ref> Тој го постигнал третиот гол на Шпанија во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] во 76. минута, во натпревар кој Шпанија го добила со резултат 5–3.<ref>{{Cite news |date=27 јуни 2021 |title=Croatia 3–5 Spain: Spain win after extra time in eight-goal thriller |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198542 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=13 јули 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713000854/https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198542 |url-status=live }}</ref> На 6 октомври, Торес ги постигнал двата гола за Шпанија во победата од 2–1 на гости над актуелниот европски шампион [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] во полуфиналето на Лигата на нации.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-136a8a6c12d1-760400cb5c10-1000--italy-1-2-spain-ferran-torres-double-ends-azzurri-run/|title=Italy 1–2 Spain: Ferran Torres double ends Azzurri run|publisher=UEFA|date=6 октомври 2021|access-date=10 октомври 2021|archive-date=21 мај 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521215444/https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-136a8a6c12d1-760400cb5c10-1000--italy-1-2-spain-ferran-torres-double-ends-azzurri-run/|url-status=live}}</ref> Четири дена подоцна, во финалето, Шпанија загубила со 2–1 од [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]].<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=589985|title=Spain vs. France {{!}} Football Match Report|publisher=[[ESPN]]|date=10 октомври 2021|access-date=10 октомври 2021|archive-date=5 ноември 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105003859/https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=589985|url-status=live}}</ref> Со два гола, тој бил меѓу најдобрите стрелци во завршницата на Лигата на нации, заедно со [[Карим Бензема]] и [[Килијан Мбапе]], при што Мбапе ја освоил наградата за најдобар стрелец поради тоа што имал и две асистенции.<ref>{{cite news|title=UEFA Nations League finals top scorer: Kylian Mbappé|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-137297f2e715-0d7aed764ef3-1000/|website=UEFA|date=10 октомври 2021|access-date=10 октомври 2021|archive-date=17 ноември 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117163245/https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-137297f2e715-0d7aed764ef3-1000/|url-status=live}}</ref> [[File:Ferran Torres Argentina v Spain 19 July 2026-244.jpg|thumb|Торес играјќи за {{NazNB|FUrep|ESP}} против {{NazNB|FUrep|ARG}} во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето на Светското првенство 2026]]|305x305px]] На 11 ноември 2022 година, Торес бил именуван во составот од 26 играчи на [[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во Катар. Тој за прв пат постигнал два гола на натпревар од светските првенства во победата од 7–0 над Костарика, во првиот натпревар од групната фаза.<ref>{{Cite web |url=https://rfef.es/en/news/list-called-players-fifa-world-cup-qatar-2022 |title=List of called-up players for the FIFA World Cup Qatar 2022 |publisher=Royal Spanish Football Federation |date=11 ноември 2022 |access-date=11 ноември 2022 |archive-date=14 ноември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114171331/https://rfef.es/en/news/list-called-players-fifa-world-cup-qatar-2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=World Cup 2022 – Spain 7–0 Costa Rica: Ferran Torres scores twice as Luis Enrique's side make rampant start |url=https://www.skysports.com/football/news/12098/12753911/world-cup-2022-spain-7-0-costa-rica-ferran-torres-scores-twice-as-luis-enriques-side-make-rampant-start |access-date=12 декември 2024 |website=Sky Sports |language=en |archive-date=24 ноември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124001834/https://www.skysports.com/football/news/12098/12753911/world-cup-2022-spain-7-0-costa-rica-ferran-torres-scores-twice-as-luis-enriques-side-make-rampant-start |url-status=live }}</ref> Во мај 2024 година, Торес бил именуван во составот од 26 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite news |title=Official {{!}} Final Spain squad for the Euro 2024 finals |url=https://rfef.es/en/noticias/final-spain-squad-for-the-euro-2024-finals |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=7 јуни 2024 |archive-date=21 јуни 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621100501/https://rfef.es/en/noticias/final-spain-squad-for-the-euro-2024-finals |url-status=live}}</ref> Тој го постигнал единствениот гол на Шпанија во победата од 1–0 над [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] во третиот натпревар од групната фаза. По победата на Шпанија над [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] во [[Финале на Европското првенство во фудбал 2024|финалето]], Торес се приклучил на групата од 13 фудбалери кои освоиле и младинска и сениорска европска титула. Во таа група биле и неговите соиграчи [[Микел Мерино]], [[Алваро Мората]], [[Начо (фудбалер 1990)|Начо]] и [[Родри]].<ref>{{Cite web |title=Junior-senior EURO double roll of honour: Rodri, Morata, Merino, Nacho, Ferran Torres join Chiellini, Iniesta, Henry |url=https://www.uefa.com/under19/news/026b-12bc7e4aa14d-013db974f3a0-1000--junior-senior-euro-double-roll-of-honour-rodri-morata-merin/ |date=14 јули 2024 |access-date=15 јули 2024 |website=UEFA |archive-date=14 април 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414002335/https://www.uefa.com/under19/news/026b-12bc7e4aa14d-013db974f3a0-1000--junior-senior-euro-double-roll-of-honour-rodri-morata-merin/ |url-status=live}}</ref> На 25 мај 2026 година, Торес бил именуван во составот на Шпанија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-squad-announcement-luis-de-la-fuente|title=Yamal, Rodri and Cucurella in strong Spain squad|date=25 мај 2026|access-date=12 јуни 2026|language=en|archive-date=3 јули 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260703093136/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-squad-announcement-luis-de-la-fuente|url-status=live}}</ref> Во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]], тој бил асистент на голот на [[Микел Мерино]], во судиското надополнување, со кој Шпанија ја обезбедила победата од 1–0 и пласманот во четвртфиналето.<ref>{{Cite web |author=Renato Gonçalves |url=https://sports.yahoo.com/articles/portugal-0-1-spain-world-210856768.html |title=Portugal 0–1 Spain, World Cup 2026: La Roja dominate second half, advance to quarter-finals |publisher=Yahoo! Sports |date=6 јули 2026 |access-date=20 јули 2026 |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720010158/https://sports.yahoo.com/articles/portugal-0-1-spain-world-210856768.html |url-status=dead }}</ref> На 19 јули, Торес го постигнал победничкиот гол за Шпанија во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]]. Откако влегол во игра од клупата за резервни играчи во 62. минута, тој погодил во 106. минута во продолженијата, со што ѝ донел победа на Шпанија од 1–0 над бранителот на титулата, [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. Тоа било неговиот прв и единствен гол на турнирот.<ref>{{Cite web |title=Spain edge Argentina after extra time to win 2nd World Cup title |url=https://www.espn.com/soccer/story//id/49403084/2026-world-cup-final-spain-argentina-score-ferran-torres |access-date=19 јули 2026 |website=Espn.com |archive-date=22 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722114728/https://www.espn.com/soccer/story//id/49403084/2026-world-cup-final-spain-argentina-score-ferran-torres |url-status=live }}</ref> Последователно Торес бил прогласен и за најдобар играч на финалето.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-argentina-final-report-highlights |title=Torres puts Spain on top of the world |publisher=FIFA|date=19 јули 2026|access-date=20 јули 2026|archive-date=19 јули 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260719225638/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-argentina-final-report-highlights|url-status=live }}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Валенсија *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2018-2019 ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2020-2021|2020-2021]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 2 : 2020-2021 ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 3 : 2022-2023, 2024-2025, 2025-2026 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2024-2025 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија|Суперкуп на Шпанија]]''' : 3 : 2023, 2025, 2026 ===Репрезентативни=== ;Шпанија * '''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]] * '''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал}} [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал 2024|2024]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{commons category|Ferran Torres}} *[https://ferrantorres11.com/ Официјално мрежно место] *[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres Профил] на мрежното место на ФК Барселона *{{Soccerway|new_id=torres-ferran/AVAVLaLt}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Торес, Феран}} [[Категорија:Родени во 2000 година]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 3osn7oh5acj721b1rh68tfbrq51xnyl 5629597 5629596 2026-09-17T18:01:54Z Carshalton 30527 /* Титули */ 5629597 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Феран Торес | image = [[File:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|240п]] | caption = Торес со [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] во 2026 година | full_name = Феран Торес Гарсија<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League|date=20 октомври 2020 |access-date=25 октомври 2020 |archive-date=9 ноември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109123817/https://www.premierleague.com/news/1869523 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|29|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |title=Ferrán Torres: Overview |publisher=ESPN |access-date=20 февруари 2021 |archive-date=24 јуни 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212905/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Фојос]], Шпанија | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | height = 1.82 м<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |title=Ferran Torres |publisher=FC Barcelona |access-date=19 септември 2025 |archive-date=16 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716071631/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |url-status=live }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|Напад]] | currentclub = {{Fb team Paris Saint-Germain}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2006–2017 | youthclubs1 = {{Fb team Valencia}} | years1 = 2016–2017 | clubs1 = {{Fb team Valencia B}} | caps1 = 12 | goals1 = 1 | years2 = 2017–2020 | clubs2 = {{Fb team Valencia}} | caps2 = 71 | goals2 = 6 | years3 = 2020–2022 | clubs3 = {{Fb team Manchester City}} | caps3 = 28 | goals3 = 9 | years4 = 2022–2026 | clubs4 = {{Fb team Barcelona}} | caps4 = 140 | goals4 = 41 | years5 = 2026– | clubs5 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} | caps5 = 3 | goals5 = 2 | nationalyears1 = 2016–2017 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 17 години|Шпанија 17]] | nationalcaps1 = 24 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|Шпанија 19]] | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 10 | nationalyears3 = 2019–2021 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020– | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | nationalcaps4 = 65 | nationalgoals4 = 25 }} '''Феран Торес Гарсија''' (роден на 29 февруари 2000 г.) — [[Шпанци|шпански]] [[Фудбал|фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]]. Торес ја започнал кариерата во [[ФК Валенсија|Валенсија]], каде што дебитирал за сениорскиот тим во 2017 година. Во 2020 година тој преминал во [[Манчестер Сити|Манчестер Сити]], со кој ги освоил [[Премиер лига|Премиер лигата]] и [[Лига куп на Англија во фудбал|Лига купот на Англија]] во сезоната 2020–21. Во јануари 2022 година тој потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]]. Со клубот тој освоил три титули во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]], една титула во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Кралот]] и три титули во [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупот на Шпанија]], вклучувајќи и домашна тројна круна во сезоната 2024–25. Во 2026 година потпишал за Париз Сен Жермен за обештетување од 50 милиони евра. Торес ја претставувал Шпанија во различни возрасни категории и дебитирал за сениорската репрезентација во 2020 година. Тој бил именуван во составот на Шпанија за две [[Светско првенство во фудбал|светски првенства]] ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] и [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]]), како и за две [[Европско првенство во фудбал|европски првенства]] ([[Европско првенство во фудбал 2020|2020]] и [[Европско првенство во фудбал 2024|2024]]), освојувајќи го првенството во 2024 година и постигнувајќи го единствениот гол во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето на Светското првенство 2026]]. ==Технички карактеристики== Во младинските категории, Феран Торес важел за еден од најперспективните млади крилни напаѓачи. Поради своето залагање и склоноста да се движи кон аут-линијата, бил опишуван како традиционален страничен играч од средниот ред, иако исто така бил способен да се движи кон средината на теренот.<ref name=":0">{{cite news |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/06-03-2020/fast-food-cani-pipistrelli-chi-ferran-torres-stellina-che-incanta-juve-3601497850921.shtml |title=Fast food, cani e pipistrelli: chi è Ferran Torres, la stellina che piace alla Juve |trans-title=Fast food, dogs and bats: who is Ferran Torres, the little star that Juve likes |newspaper=La Gazzetta dello Sport |language=it |last1=Seu |first1=Adriano |date=6 март 2020 |access-date=6 март 2020 |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721085904/https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/06-03-2020/fast-food-cani-pipistrelli-chi-ferran-torres-stellina-che-incanta-juve-3601497850921.shtml |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.tuttomercatoweb.com/il-talento-del-giorno/un-talento-al-giorno-ferran-torres-l-ennesima-ala-di-origine-iberica-1101147 |title=Un talento al giorno, Ferran Torres: l'ennesima ala di origine iberica |trans-title=A talent a day, Ferran Torres: the umpteenth winger of Iberian heritage |website=TUTTOmercatoWEB.com |language=it |last1=Lorini |first1=Simone |date=18 April 2018 |access-date=6 March 2020 |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126161617/https://www.tuttomercatoweb.com/il-talento-del-giorno/un-talento-al-giorno-ferran-torres-l-ennesima-ala-di-origine-iberica-1101147 |url-status=live }}</ref>'''<ref name=":2">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0251-0e99a363fe06-91ebeb478dad-1000--scout-report-valencia-winger-ferran-torres/ |title=Scout report: Valencia winger Ferrán Torres |publisher=UEFA |date=1 мај 2019 |access-date=6 март 2020 |archive-date=8 февруари 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208211707/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0251-0e99a363fe06-91ebeb478dad-1000--scout-report-valencia-winger-ferran-torres/ |url-status=live }}</ref>''' Торес е познат особено по својата брзина, креативност, техника и одлична контрола на топката при голема брзина, што му овозможуваат да ги надминува противниците во ситуации еден на еден и да создава бројчана предност по страничните делови од теренот.<ref name=":0" /><ref name=":1" />'''<ref name=":2" />''' Иако првенствено игра како десно крило, неговата висина, атлетските способности и способноста за игра со глава го прават опасен и во воздушните дуели.<ref name=":0" /><ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/media-watch/296323-klopp-eyeing-valencia-ace |title=Klopp eyeing Valencia ace |publisher=Liverpool F.C. |date=3 април 2018 |access-date=6 март 2020 |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721082912/https://www.liverpoolfc.com/news/media-watch/296323-klopp-eyeing-valencia-ace |url-status=live }}</ref><ref name=":2" /> Во 2018 година, шпанскиот фудбалски новинар [[Гиљем Балаге]] го опишал Торес како „[[Дриблинг (фудбал)|дриблер]], брз по крилната позиција, може да игра на двете крила и поседува квалитет и интелигенција. Исто така може да игра и во средината доколку е потребно, па затоа е модерно крило.“<ref name=":3">{{cite web |url=https://www.goal.com/story/nxgn2019it/index.html |title=NxGn 2019 |website=Goal |publisher=Perform Group |language=it |access-date=6 March 2020 |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721085309/https://www.goal.com/story/nxgn2019it/index.html |url-status=live }}</ref> Директорот за регрутација во младинската академија на Валенсија, Хозе Хименез, на сличен начин ги истакнал неговата физичка сила, брзина, способност да игра со двете нозе, играта во воздух и непредвидливоста со топката, нагласувајќи ја неговата способност да ги надминува противниците и од внатрешната и од надворешната страна, како и неговите способности за центаршут, реализација и удар.<ref name=":3" /> Поради неговата улога, националност и стил на игра, италијанскиот новинар Симоне Лорини го споредил со [[Хоакин Санчез|Хоакин]].<ref name=":1" /> Иако природно игра на десната страна, Торес е разновиден напаѓач кој може да настапува на која било позиција во нападот, вклучувајќи лево крило, централен напаѓач или [[лажна деветка]].<ref name=":4">{{Cite web |title=Ferran Torres {{!}} 2025/2026 player page {{!}} Forward {{!}} FC Barcelona Official website |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |access-date=2026-07-23 |website=www.fcbarcelona.com |language=en |archive-date=16 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716071631/https://web.archive.org/web/20260716071631/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ferrán Torres - Most Played Positions |url=https://www.footballcritic.com/ferran-torres/player-positions/94046 |access-date=2026-07-23 |website=FootballCritic |language=en |archive-date=27 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727041258/https://www.footballcritic.com/ferran-torres/player-positions/94046 |url-status=live }}</ref> ==Клупска кариера== ===Валенсија=== [[File:Ferran Torres García.png|thumb|225px|left|Торес со [[ФК Валенсија|Валенсија]] во 2020 година]] Роден во [[Фојос]], [[Валенсија (автономна заедница)|Валенсија]],<ref>{{Cite web |date=6 февруари 2025 |title=Ferran Torres |url=https://www.worldfootball.net/person/pe475490/ferran-torres/ |access-date=6 април 2025 |website=Worldfootball.net |language=en |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721090054/https://www.worldfootball.net/person/pe475490/ferran-torres/ |url-status=live }}</ref> Торес се приклучил на младинската школа на [[ФК Валенсија|Валенсија]] во 2006 година, на шестгодишна возраст.<ref>{{Cite web |title=Ferran Torres: Man City see first bid rejected for Valencia star |url=http://tntsports.co.uk/football/transfers/2019-2020/ferran-torres-man-city-see-first-bid-rejected-for-valencia-star-clubs-to-meet-again-on-friday_sto7814910/story.shtml?welcome=eurosport |access-date=6 април 2025 |website=Tntsports.co.uk}}</ref><ref>{{Cite news |last=Folgado |first=Salva |date=27 октомври 2017 |title=Ferran Torres, la joya sub-17 que se asoma a Primera |trans-title=Ferran Torres, the under-17 pearl who looms into ''Primera'' |url=https://elpais.com/deportes/2017/10/27/actualidad/1509126422_599227.html |access-date=6 април 2025 |work=El País |language=es |issn=1134-6582 |archive-date=30 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230212054/https://elpais.com/deportes/2017/10/27/actualidad/1509126422_599227.html |url-status=live }}</ref> На 15 октомври 2016 година, додека сè уште бил во младинските категории, Торес го имал својот прв сениорски настап за [[Валенсија Местаља|резервниот тим]] на Валенсија, откако влегол во игра од клупата за резервни играчи во домашниот пораз од 2–0 од [[ФК Мајорка Б|Мајорка Б]] во третата шпанска лига.<ref>{{Cite web |last=Nebot |first=Jaime |date=15 октомври 2016 |title=El balón parado condena al Valencia Mestalla |trans-title=Set pieces condemn Valencia Mestalla |url=https://golsmedia.com/futbol/segunda-rfef/grupo-3/2016/10/15/balon-parado-condena-valencia-mestalla/ |access-date=6 април 2025 |website=Golsmedia |language=es |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721082541/https://golsmedia.com/futbol/segunda-rfef/grupo-3/2016/10/15/balon-parado-condena-valencia-mestalla/ |url-status=live }}</ref> Торес бил промовиран во Б-тимот пред почетокот на сезоната 2017–18, и го постигнал својот прв сениорски гол на 26 август 2017 година, во победата од 4–1 над [[ФК Пералада|Пералада-Хирона Б]].<ref>{{Cite web |last=PARDO @PARDOD_ |first=PAU |date=26 август 2017 |title=El Mestalla golea y Ferran enamora |trans-title=Mestalla thrash and Ferran flatters |url=https://www.superdeporte.es/valencia-cf/2017/08/27/mestalla-golea-ferran-enamora-53395400.html |access-date=6 април 2025 |website=Superdeporte |language=es}}</ref> На 5 октомври, откако бил поврзуван со [[ФК Барселона|Барселона]] и [[Реал Мадрид]],<ref>{{Cite web |last=Sport |date=4 октомври 2017 |title=Barcelona and Madrid battling it out for Valencia starlet Ferran Torre |url=https://www.sport.es/en/news/barca/barcelona-and-madrid-battling-it-out-for-valencia-starlet-ferran-torres-6330957 |access-date=6 април 2025 |website=sport |language=en |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005153/https://www.sport.es/en/news/barca/barcelona-and-madrid-battling-it-out-for-valencia-starlet-ferran-torres-6330957 |url-status=live }}</ref> Торес го продолжил договорот, со што неговата откупна клаузула пораснала на 25 милиони евра. На 1 јануари 2018 година, тој бил промовиран во првиот тим.<ref>{{Cite web |last=Burgos |first=Julián |date=5 октомври 2017 |title=Ferrán Torres: ficha del primer equipo y sube su cláusula a 25M |trans-title=Ferrán Torres: first team place and release clause upgrade to 25M |url=https://as.com/futbol/2017/10/05/primera/1507203884_552691.html |access-date=6 април 2025 |website=Diario AS |language=es |archive-date=15 јуни 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615163350/https://as.com/futbol/2017/10/05/primera/1507203884_552691.html |url-status=live }}</ref> Торес дебитирал за првиот тим на 30 ноември 2017 година, влегувајќи од клупата во домашната победа од 4–1 над [[ФК Реал Сарагоса|Реал Сарагоса]], во рамките на Купот на Кралот.<ref>{{Cite web |date=30 ноември 2017 |title=Valencia vs Zaragoza: No hay trámites para Marcelino |url=https://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/copa/dieciseisavos/vuelta/val_zar/ |access-date=6 април 2025 |website=MARCA.com |language=es |archive-date=22 март 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322160823/https://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/copa/dieciseisavos/vuelta/val_zar/ |url-status=live }}</ref> Тој го одиграл првиот натпревар во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] на 16 декември, играјќи ги последните девет минути во поразот од 1–2 на гостувањето кај [[ФК Еибар|Еибар]], со што станал првиот играч роден во 2000-тите кој настапил во лигата.<ref>{{Cite web |date=18 декември 2017 |title=Valencia: Ferran Torres, el primer jugador del siglo XXI en LaLiga |trans-title=Ferran Torres, the first 21st-century player in La Liga |url=https://www.marca.com/futbol/valencia/2017/12/18/5a36bc52e2704e717d8b45e9.html |access-date=6 април 2025 |website=Marca.com |language=es |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005153/https://www.marca.com/futbol/valencia/2017/12/18/5a36bc52e2704e717d8b45e9.html |url-status=live }}</ref> Тој го одиграл својот прв натпревар во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] на 23 октомври 2018 година, како дел од почетниот состав на натпреварот против [[ФК Јанг Бојс|Јанг Бојс]] кој завршил 1–1.<ref>{{Cite web |last=Valencia |first=Redacción |date=23 октомври 2018 |title=Ferran Torres cumple un sueño de Champions |trans-title=Ferran Torres fulfills a Champions dream |url=https://www.eldesmarque.com/futbol/valencia-cf/20181023/ferran-torres-debuta-por-todo-lo-alto_170154579.html |access-date=6 април 2024 |website=ElDesmarque |language=es |archive-date=6 април 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406054936/https://www.eldesmarque.com/futbol/valencia-cf/20181023/ferran-torres-debuta-por-todo-lo-alto_170154579.html |url-status=live }}</ref> Првиот гол во Ла Лига, Торес го постигнал на 19 јануари 2019 година, десет минути откако влегол во игра како замена во победата од 2–1 против [[ФК Селта Виго|Селта Виго]].<ref>{{cite web |url=http://en.valenciacf.com/ver/85524/celta-de-vigo---valencia-cf.html |title=Match Report: Fight-back win in Vigo (1–2) |publisher=Valencia CF |language=es |date=19 јануари 2019 |access-date=19 јануари 2019 |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005226/http://en.valenciacf.com/ver/85524/celta-de-vigo---valencia-cf.html |url-status=live }}</ref> Истата сезона, тој ја освоил титулата во Купот на Кралот, откако Валенсија ја победила Барселона со 2–1 во финалето.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Saj |date=24 May 2019 |title=Copa del Rey final: Valencia end Barcelona's double dream |url=https://www.bbc.com/sport/football/48367455 |access-date=6 April 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=11 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611040016/https://www.bbc.com/sport/football/48367455 |url-status=live }}</ref> На 5 ноември 2019 година, Торес го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите, постигнувајќи гол за својот тим во домашната победа од 4–1 против [[ФК Лил|Лил]],<ref>{{Cite news |title=Valencia Roar Back in Second Half to Thrash Lille |url=https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/05/sports/soccer/05reuters-soccer-champions-val-lil-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106164832/https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/05/sports/soccer/05reuters-soccer-champions-val-lil-report.html |archive-date=6 ноември 2019 |access-date=6 април 2025 |language=en |url-status=live }}</ref> со што станал најмладиот стрелец на Валенсија во натпреварувањето.<ref>{{Cite web |date=5 ноември 2019 |title=Ferran tumba otro récord en el Valencia |trans-title=Ferran tombs another record in Valencia |url=https://www.marca.com/futbol/valencia/2019/11/06/5dc1f3e8ca474155448b45a0.html |access-date=6 април 2025 |website=Marca.com |language=es |archive-date=23 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223103219/https://www.marca.com/futbol/valencia/2019/11/06/5dc1f3e8ca474155448b45a0.html |url-status=live }}</ref> На 23 ноември, Торес го одбележал својот 50-ти настап во Ла Лига за Валенсија во поразот од 2–1 на гостувањето кај [[Реал Бетис]], станувајќи најмладиот играч на ''Los Ches'' со 50 лигашки настапи, на возраст од 19 години и 254 дена, соборувајќи го 38 години стариот рекорд на [[Мигел Тендиљо]] (19 години и 351 ден).<ref>{{Cite web |last=efe |date=23 ноември 2019 |title=Betis-Valencia CF {{!}} Ferran Torres bate un record en el Valencia CF |trans-title=Ferran Torres breaks a record in Valencia CF |url=https://www.lasprovincias.es/valenciacf/ferran-torres-bate-20191123194539-nt.html |access-date=6 април 2025 |work=Las Provincias |language=es |archive-date=1 септември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901202608/https://www.lasprovincias.es/valenciacf/ferran-torres-bate-20191123194539-nt.html |url-status=live }}</ref> ===Манчестер Сити=== На 4 август 2020 година, англискиот клуб [[Манчестер Сити|Манчестер Сити]] го потврдил потписот на Торес на петгодишен договор, до 2025 година,<ref>{{Cite web |last=Pollard |first=Rob |title=City complete deal for Ferran Torres |url=https://www.mancity.com/news/mens/ferran-torres-signs-63732157 |access-date=6 април 2025 |website=Manchester City FC |language=en |archive-date=6 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206100332/https://www.mancity.com/news/mens/ferran-torres-signs-63732157 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 август 2020 |title=Man City sign Valencia winger Torres in £21m deal {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en/news/man-city-sign-valencia-winger-torres-21m-deal/1gs1ovb28p7ba1reusm4y3jdec |access-date=6 април 2025 |website=Goal.com |language=en |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721083533/https://www.goal.com/en/news/man-city-sign-valencia-winger-torres-21m-deal/1gs1ovb28p7ba1reusm4y3jdec |url-status=live }}</ref> за трансфер вреден 23 милиони евра (20,8 милиони фунти).<ref>{{Cite news |date=4 август 2020 |title=Ferran Torres: Man City sign Valencia winger |url=https://www.bbc.com/sport/football/53658337 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=5 август 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805222056/https://www.bbc.com/sport/football/53658337 |url-status=live }}</ref> Клубот подоцна открил дека Торес го наследил дресот со број 21, кој претходно го носел клупската легенда [[Давид Силва]], сонародник од Шпанија кој исто така пристигнал од Валенсија.<ref>{{Cite news |last=Jackson |first=Jamie |date=4 август 2020 |title=Ferran Torres completes move to Manchester City from Valencia |url=https://www.theguardian.com/football/2020/aug/04/ferran-torres-meets-manchester-city-director-to-seal-move-from-valencia |access-date=6 април 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229093036/https://www.theguardian.com/football/2020/aug/04/ferran-torres-meets-manchester-city-director-to-seal-move-from-valencia |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 август 2020 |title=Man City sign Torres from Valencia in €23m deal |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37585645/man-city-sign-ferran-torres-valencia-23m-deal |access-date=6 април 2025 |website=ESPN.com |language=en |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721082257/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37585645/man-city-sign-ferran-torres-valencia-23m-deal |url-status=live }}</ref> Торес го одиграл првиот натпревар за Сити во сезоната, влегувајќи во игра како замена во победата од 3–1 на гостувањето кај [[Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] во Премиер лигата.<ref>{{Cite news |last=Brennan |first=Stuart |date=21 септември 2020 |title=Man City player ratings vs Wolves |url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-wolves-player-ratings-18973408 |access-date=21 септември 2020 |newspaper=Manchester Evening News |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005204/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-wolves-player-ratings-18973408 |url-status=live }}</ref> На 30 септември, Торес го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3–0 на гостувањето кај [[ФК Барнли|Барнли]] во [[Лига куп на Англија во фудбал|Лига купот на Англија]].<ref>{{Cite news |last=Johnston |first=Neil |date=29 септември 2020 |title=Burnley 0–3 Manchester City: Raheem Sterling scores twice in Carabao Cup |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54298224 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=5 октомври 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005222649/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54298224 |url-status=live }}</ref> На 21 октомври 2020 година, тој го одиграл првиот натпревар за Манчестер Сити во Лигата на шампионите, постигнувајќи гол во победата од 3–1 против [[ФК Порто|Порто]].<ref>{{Cite web |date=21 октомври 2020 |title=Man. City-Porto |url=https://pt.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029279--man-city-vs-porto/|access-date=22 октомври 2020 |publisher=UEFA}}</ref> Само една недела подоцна, Торес повторно постигнал гол во Лигата на шампионите во победата од 0–3 против [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]], станувајќи најмладиот шпански играч кој постигнал гол на три последователни настапи во натпреварувањето, на возраст од 20 години и 241 ден.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Gary |date=26 октомври 2020 |title=Marseille 0–3 Manchester City: Visitors ease to victory |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54699507 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005148/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54699507 |url-status=live }}</ref> На 28 ноември, Торес го постигнал својот прв лигашки гол за Сити во домашната победа од 5–0 над Барнли.<ref>{{cite news |last=Stone |first=Simon |url=https://www.bbc.com/sport/football/55025784 |title=Manchester City 5–0 Burnley |website=BBC Sport |date=28 ноември 2020 |access-date=28 ноември 2020 |archive-date=10 декември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210094327/https://www.bbc.com/sport/football/55025784 |url-status=live }}</ref> На 14 мај, Торес го постигнал својот прв [[Хет-трик (фудбал)|хет-трик]] за Сити во победата од 4–3 на гостувањето кај [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во Премиер лигата.<ref>{{Cite news |last=Sutcliffe |first=Steve |date=13 мај 2021 |title=Newcastle United 3–4 Manchester City: Ferran Torres scores hat-trick as visitors win classic |url=https://www.bbc.com/sport/football/57018435 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229010648/https://www.bbc.com/sport/football/57018435 |url-status=live }}</ref> Откако паднал во втор план во сезоната 2021–22, главно поради повреди, и одиграл само четири натпревари во Премиер лигата, постигнувајќи два гола против [[ФК Арсенал|Арсенал]], Торес се согласил на трансфер во Барселона вреден 55 милиони евра (плус условни додатоци во вредност од 10 милиони евра) во декември 2021 година, кој требало да биде реализиран следниот месец. Тој постигнал 16 гола на 43 настапи за Манчестер Сити.<ref>{{Cite news |last=Guillem Balague & Simon Stone |date=22 декември 2021 |title=Ferran Torres: Man City agree to sell forward to Barcelona |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59760266 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=5 јануари 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105165640/https://www.bbc.co.uk/sport/football/59760266 |url-status=live }}</ref> ===Барселона=== На 28 декември 2021 година, [[ФК Барселона|Барселона]] и [[Манчестер Сити]] потврдиле дека Торес го комплетирал трансферот во [[ФК Барселона|Барселона]], потпишувајќи петгодишен договор до јуни 2027 година, со [[клаузула за откуп]] од 1 милијарда евра.<ref>{{Cite web |title=FC Barcelona signs Ferran Torres |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2426442/fc-barcelona-signs-ferran-torres |access-date=6 април 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=19 август 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819071325/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2426442/fc-barcelona-signs-ferran-torres |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |author=Rob Pollard |title=Ferran Torres joins Barcelona |url=https://www.mancity.com/news/mens/ferran-torres-joins-barcelona-from-manchester-city-63776293 |access-date=6 април 2025 |website=Manchester City FC |language=en}}</ref> На 20 јануари 2022 година, Торес го постигнал својот прв гол за [[ФК Барселона|Барселона]] во поразот од 3–2 против [[Атлетик Билбао]] по продолженија, во осминафиналето на Купот на Кралот.<ref>{{Cite web |title=Ferran Torres opens FC Barcelona account |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2456384/ferran-torres-opens-fc-barcelona-account |access-date=6 април 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=28 јануари 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222651/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2456384/ferran-torres-opens-fc-barcelona-account |url-status=live }}</ref> На 20 март 2022 година, тој постигнал гол и му асистирал на [[Пјер-Емерик Обамејанг]] во својот прв [[Ел Класико]], помагајќи ѝ на Барселона да оствари победа од 4–0 на гости против првопласираниот Реал Мадрид.<ref>{{Cite news |author=Alex Bysouth |title=La Liga LIVE: Real Madrid v Barcelona in El Clasico – score, updates & result |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/60564705 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=20 јули 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720164628/https://www.bbc.com/sport/live/football/60564705 |url-status=live }}</ref> Во првите шест месеци во клубот, Торес забележал 25 настапи во сите натпреварувања, постигнувајќи седум гола.<ref name="Soccerway">{{cite web |url=https://int.soccerway.com/players/ferran-torres-garcia/420666/ |title=Ferran Torres: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=20 август 2023 |archive-date=12 март 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312134220/https://int.soccerway.com/players/ferran-torres-garcia/420666/ |url-status=live }}</ref> Тој имал проблеми со формата на почетокот на сезоната 2022–23 и често бил на клупата бидејќи предност во првиот тим добивал [[Осман Дембеле]] и новите засилувања [[Рафиња]] и [[Роберт Левандовски]].<ref>{{Cite web |author=Tom Sanderson |title=Leading Premier League Club Makes Transfer Offer To Sign Ferran Torres From FC Barcelona – Reports |url=https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2023/02/08/leading-premier-league-club-makes-transfer-offer-to-sign-ferran-torres-from-fc-barcelona/?sh=3f1c32c3161e |access-date=6 април 2025 |website=Forbes |language=en |archive-date=15 август 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815080109/https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2023/02/08/leading-premier-league-club-makes-transfer-offer-to-sign-ferran-torres-from-fc-barcelona/?sh=3f1c32c3161e |url-status=live }}</ref> На 19 февруари 2023 година, тој бил прогласен за играч на натпреварот во победата од 2–0 во Ла лига против [[ФК Кадиз|Кадиз]].<ref>{{cite news |author=Rob Fleming |date=20 февруари 2023 |title=Ferran Torres shines as Barcelona's forward line regains form in win over Cadiz |url=https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_a63fe9f9-1cae-4208-afa8-b6d70a51d78c |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226201122/https://uk.sports.yahoo.com/news/ferran-torres-shines-barcelonas-forward-101900948.html |archive-date=26 февруари 2023 |access-date=26 февруари 2023 |work=Yahoo! Sport}}</ref> Следниот ден, Торес во интервју открил дека минувал низ многу тежок период и дека се чувствувал како да се наоѓа во „безизлезна ситуација“. Поради падот во формата, во тој период тој побарал и стручна помош од психолог.<ref>{{cite news |author=Alfredo Martínez |title=Ferran recurre a la ayuda de un psicólogo para salir del bache |url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/ferran-recurre-ayuda-psicologo-salir-81373680 |access-date=26 февруари 2023 |work=sport |date=19 јануари 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119080454/https://www.sport.es/es/noticias/barca/ferran-recurre-ayuda-psicologo-salir-81373680 |archive-date=19 јануари 2023|language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 февруари 2023|title=Barca's Torres saw psychologist after falling into "bottomless well"|url=https://www.rfi.fr/en/sports/20230221-barca-s-torres-saw-psychologist-after-falling-into-bottomless-well|access-date=6 април 2025 |website=RFI|language=en|archive-date=27 ноември 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127092116/https://www.rfi.fr/en/sports/20230221-barca-s-torres-saw-psychologist-after-falling-into-bottomless-well |url-status=live}}</ref> На 21 јануари 2024 година, Торес го постигнал својот прв хет-трик за Барселона и му асистирал на [[Жоао Феликс]] на својот 100. настап за клубот во победата од 4–2 против [[Реал Бетис]].<ref>{{Cite web |title=Ferran Torres dazzles in 100th appearance |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3863675/ferran-torres-dazzles-in-100th-appearance |access-date=6 April 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=21 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721141803/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3863675/ferran-torres-dazzles-in-100th-appearance |url-status=live }}</ref> Подоцна истата година, на 11 декември, во возбудлив натпревар од Лигата на шампионите против [[Борусија Дортмунд]], Торес одиграл одлично и постигнал два гола, со што помогнал во победата на Барселона од 3–2 на гости.<ref>{{Cite web |title=Borussia Dortmund 2–3 FC Barcelona: Spektakulär! |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4184003/borussia-dortmund-2-3-fc-barcelona-spektakular |access-date=6 април 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720010046/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4184003/borussia-dortmund-2-3-fc-barcelona-spektakular |url-status=live }}</ref> На 6 февруари 2025 година, тој постигнал хет-трик во првото полувреме во победата од 5–0 на гости против поранешниот клуб [[ФК Валенсија|Валенсија]] во четвртфиналето на Купот на Кралот.<ref>{{Cite web |date=6 February 2025 |title=Valencia CF 0–5 FC Barcelona: Doble repaso y a semis de Copa |url=https://onefootball.com/en/news/valencia-cf-0-5-fc-barcelona-doble-repaso-y-a-semis-de-copa-40673894 |access-date=6 април 2025 |website=OneFootball |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720013129/https://onefootball.com/en/news/valencia-cf-0-5-fc-barcelona-doble-repaso-y-a-semis-de-copa-40673894 |url-status=live }}</ref> Два месеци подоцна, на 2 април, тој го постигнал единствениот гол во победата од 1–0 на гости против [[Атлетико Мадрид]], со што [[ФК Барселона|Барселона]] остварила вкупна победа од 5–4 и обезбедила место во финалето на Купот на Кралот.<ref>{{cite web |author=Sid Lowe |url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/02/atletico-madrid-barcelona-copa-del-rey-semi-final-second-leg-match-report |title=Torres sends Barcelona past Atlético and into clásico Copa del Rey final |work=The Guardian |date=2 април 2025 }}</ref> На 26 април 2025 година, тој повторно се истакнал, постигнувајќи израмнувачки гол во доцните минути против големиот ривал [[Реал Мадрид]] во финалето на Купот на Кралот, со што натпреварот бил одведен во продолженија, каде што Барселона ја обезбедила победата благодарение на победничкиот гол на [[Жил Кунде]]. Торес бил прогласен за играч на финалето и бил најдобар стрелец во натпреварувањето.<ref>{{cite web | url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-el-clasico-score-result/pKojA7RCWrjq/ | title=Barcelona vs Real Madrid live updates: Barca win el Clasico 3–2 to claim Copa del Rey title | website=[[The New York Times]] | date=26 април 2025 | access-date=27 април 2025 | archive-date=23 јули 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250723065300/https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-el-clasico-score-result/pKojA7RCWrjq/ | url-status=live }}</ref> На 11 мај 2025 година, Торес забележал три асистенции за [[ФК Барселона|Барселона]] во победата од 4–3 против [[Реал Мадрид]].<ref>{{Cite web |date=13 мај 2025 |title=Ferran Torres: Hattrick of assists in the Clásico to continue his dream season with Barça |url=https://www.fcbarcelonanoticias.com/en/fc-barcelona/ferran-torres-hattrick-of-assists-in-the-clasico-fcbn_312598_102.html |access-date=16 мај 2025 |website=FCBN |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720010803/https://www.fcbarcelonanoticias.com/en/fc-barcelona/ferran-torres-hattrick-of-assists-in-the-clasico-fcbn_312598_102.html |url-status=live }}</ref> Четири дена подоцна, клубот соопштил дека тој бил опериран поради [[апендицит]].<ref>{{Cite news |date=15 мај 2025 |title=Barcelona's Torres undergoes appendicitis surgery |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/barcelonas-torres-undergoes-appendicitis-surgery-2025-05-15/ |access-date=15 мај 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> Подоцна во годината, на 6 декември, тој постигнал хет-трик во победата од 5–3 против [[Реал Бетис]], со што стигнал до 11 гола на 15 натпревари во сезоната 2025–26, што претставувало негов најдобар голгетерски период во Ла Лига.<ref>{{cite web |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/la-liga/articles/real-betis-3-5-barcelona-torres-superb-hat-trick-leads-the-way-in-goal-laden-victory-2025-12-06 |title=Real Betis 3–5 Barcelona: Torres' superb hat-trick leads the way in goal-laden victory |publisher=beIN SPORTS |date=6 декември 2025 |access-date=7 декември 2025 |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720025630/https://www.beinsports.com/en-us/soccer/la-liga/articles/real-betis-3-5-barcelona-torres-superb-hat-trick-leads-the-way-in-goal-laden-victory-2025-12-06 |url-status=live }}</ref> Тој ја завршил сезоната 2025–26 со 16 гола во Ла Лига, завршувајќи како најдобар стрелец на клубот заедно со [[Ламин Јамал]].<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4509422/lamine-yamal-and-ferran-torres-win-zarra-trophy |title=Lamine Yamal and Ferran Torres win Zarra Trophy |publisher=FC Barcelona |date=25 мај 2026 |access-date=13 август 2026 |archive-date=16 август 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260816163846/https://web.archive.org/web/20260816163846/https://www.fcbarcelona.com/en/news/4509422/lamine-yamal-and-ferran-torres-win-zarra-trophy|url-status=live }}</ref> ===Париз Сен Жермен=== На 15 август 2026 година, Торес му се приклучил на клубот од [[Лига 1]], [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]], потпишувајќи петгодишен договор.<ref>{{Cite web|url=https://www.psg.fr/en/content/ferran-torres-joins-paris-saint-germain-psg-news-2026-2027|title=Ferran Torres joins Paris-Saint-Germain|website=Paris-Saint-Germain FC|date=15 август 2026|access-date=15 август 2026|archive-date=15 август 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260815102305/https://www.psg.fr/en/content/ferran-torres-joins-paris-saint-germain-psg-news-2026-2027|url-status=live}}</ref> Според извештаите, трансферот бил вреден 50 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260815-world-cup-winner-ferran-torres-signs-for-paris-saint-germain |title=World Cup winner Ferran Torres signs for Paris Saint-Germain |publisher=France 24 |date=15 август 2026 }}</ref> Една недела подоцна, на 23 август, тој дебитирал како замена и постигнал два гола во ремито 2–2 на гости против [[ФК Рен|Рен]], помагајќи му на својот тим да надополни негатива од два гола.<ref>{{cite web |url=https://onefootball.com/en/news/ferran-torres-rescues-opener-for-paris-saint-germain-with-late-double-at-rennes-43327674 |title=Ferran Torres rescues opener for Paris Saint-Germain with late double at Rennes |publisher=OneFootball |date=23 август 2026 |access-date=23 август 2026 |archive-date=23 август 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823211129/https://onefootball.com/en/news/ferran-torres-rescues-opener-for-paris-saint-germain-with-late-double-at-rennes-43327674 |url-status=live }}</ref> ==Репрезентативна кариера== ===Младински репрезентации=== Торес бил член на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 17 години|репрезентацијата на Шпанија]] која ја совладала [[Фудбалска репрезентација на Англија под 17 години|Англија]] во финалето на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 17 години 2017|Европското првенство под 17 години 2017]]. Подоцна истата година, тој бил дел и од составот кој стигнал до финалето на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 17 години 2017|Светското првенство под 17 години 2017]], каде што Шпанија повторно се соочила со Англија, но овојпат загубила.<ref name="hopes">{{cite news|title=Ferrán Torres on interest from big clubs and hopes of lifting the World Cup|url=https://en.as.com/en/2017/10/27/football/1509106581_605676.html|newspaper=[[Diario AS]]|date=27 октомври 2017|access-date=6 март 2020 |archive-date=29 јуни 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629140603/https://en.as.com/en/2017/10/27/football/1509106581_605676.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Unwin |first=Will |date=28 октомври 2017 |title=England 5–2 Spain: Under-17 World Cup final — as it happened! |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/oct/28/england-v-spain-under-17-world-cup-final-live?page=with:block-59f46a04833bbe06d816640f |access-date=6 април 2025 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој бил повикан и во составот на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|Шпанија под 19 години]] за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 19 години 2019|Европското првенство под 19 години 2019]] во [[Ерменија]]. На турнирот, тој го постигнал победничкиот гол од пенал во полуфиналната победа над [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција]], а потоа ги постигнал и двата гола во победата од 2–0 над актуелниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 19 години|Португалија]] во финалето.<ref>{{Cite web |date=28 јули 2019 |title=Ferran Torres: Valencia's new golden boy |url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2019/07/28/5d3d78c122601d26238b456d.html |access-date=6 април 2025 |website=MARCA in English |language=en |archive-date=15 ноември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115141448/https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2019/07/28/5d3d78c122601d26238b456d.html |url-status=live }}</ref> За [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|репрезентацијата на Шпанија под 21 година]], тој го одиграл првиот натпревар на 6 септември 2019 година, во победата од 1–0 на гости против [[Фудбалска репрезентација на Казахстан до 21 година|Казахстан]] во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство под 21 година 2021]].<ref>{{cite web|title=Ferran Torres marks Spain Under-21s debut with a win|url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-ferran-torres-marks-spain-under-21s-debut-with-a-win-2019-09-06|publisher=Valencia CF|date=6 септември 2019|access-date=6 март 2020|archive-date=16 март 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316234238/https://www.valenciacf.com/en/article/en-ferran-torres-marks-spain-under-21s-debut-with-a-win-2019-09-06|url-status=live}}</ref> ===Сениорска репрезентација=== Само 16 дена по потпишувањето за Манчестер Сити, Торес за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација на Шпанија]].<ref>{{Cite web|date=20 август 2020|title=OFICIAL {{!}} Lista de convocados de la Selección española para los partidos de la UEFA Nations League ante Alemania y Ucrania|url=https://www.sefutbol.com/oficial-lista-convocados-seleccion-espanola-partidos-uefa-nations-league-alemania-ucrania|access-date=20 август 2020|website=Royal Spanish Football Federation|language=es|archive-date=30 август 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830080056/https://www.sefutbol.com/oficial-lista-convocados-seleccion-espanola-partidos-uefa-nations-league-alemania-ucrania|url-status=dead}}</ref> Првиот натпревар за сениорите, тој го одиграл против [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] во Лигата на нации на 3 септември 2020 година, одигрувајќи ги сите 90 минути во ремито 1–1 на гостински терен.<ref>{{Cite web |last=EFE |date=29 јуни 2021 |title=Ferrán Torres, el mejor goleador de la era Luis Enrique |url=https://www.laopinioncoruna.es/eurocopa/seleccion-espanola/2021/06/29/ferran-torres-mejor-goleador-luis-54462658.html |access-date=6 април 2025 |website=La Opinión de A Coruña |language=es |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720031427/https://www.laopinioncoruna.es/eurocopa/seleccion-espanola/2021/06/29/ferran-torres-mejor-goleador-luis-54462658.html |url-status=live }}</ref> Три дена подоцна, Торес го постигнал својот прв гол за сениорската репрезентација во победата од 4–0 над [[Фудбалска репрезентација на Украина|Украина]].<ref>{{Cite news |date=6 септември 2020 |title=Nations League: Ansu Fati, 17, scores for Spain v Ukraine |url=https://www.bbc.com/sport/football/54051071 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=10 септември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200910074225/https://www.bbc.com/sport/football/54051071 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=John |title=Torres nets first Spain goal as Garcia makes debut |url=https://www.mancity.com/news/mens/international-round-up-6-september-63735014 |access-date=12 декември 2024 |website=Manchester City FC |language=en}}</ref> На 17 ноември 2020 година, тој постигнал хет-трик во победата од 6–0 над Германија, со што го забележал првиот хет-трик за сениорската репрезентација.<ref>{{Cite news |date=17 ноември 2020 |title=Spain 6–0 Germany: Ferran Torres hat-trick helps hosts reach Nations League finals |url=https://www.bbc.com/sport/football/54979319 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=2 декември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202030127/https://www.bbc.com/sport/football/54979319 |url-status=live }}</ref> На 24 мај 2021 година, Торес бил именуван во составот на Шпанија за [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]].<ref>{{Cite news |date=24 мај 2021 |title=Euro 2020: Sergio Ramos left out of Spain squad |url=https://www.bbc.com/sport/football/57228226 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830080056/https://www.bbc.com/sport/football/57228226 |url-status=live}}</ref> Тој го постигнал третиот гол на Шпанија во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] во 76. минута, во натпревар кој Шпанија го добила со резултат 5–3.<ref>{{Cite news |date=27 јуни 2021 |title=Croatia 3–5 Spain: Spain win after extra time in eight-goal thriller |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198542 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=13 јули 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713000854/https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198542 |url-status=live }}</ref> На 6 октомври, Торес ги постигнал двата гола за Шпанија во победата од 2–1 на гости над актуелниот европски шампион [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] во полуфиналето на Лигата на нации.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-136a8a6c12d1-760400cb5c10-1000--italy-1-2-spain-ferran-torres-double-ends-azzurri-run/|title=Italy 1–2 Spain: Ferran Torres double ends Azzurri run|publisher=UEFA|date=6 октомври 2021|access-date=10 октомври 2021|archive-date=21 мај 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521215444/https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-136a8a6c12d1-760400cb5c10-1000--italy-1-2-spain-ferran-torres-double-ends-azzurri-run/|url-status=live}}</ref> Четири дена подоцна, во финалето, Шпанија загубила со 2–1 од [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]].<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=589985|title=Spain vs. France {{!}} Football Match Report|publisher=[[ESPN]]|date=10 октомври 2021|access-date=10 октомври 2021|archive-date=5 ноември 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105003859/https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=589985|url-status=live}}</ref> Со два гола, тој бил меѓу најдобрите стрелци во завршницата на Лигата на нации, заедно со [[Карим Бензема]] и [[Килијан Мбапе]], при што Мбапе ја освоил наградата за најдобар стрелец поради тоа што имал и две асистенции.<ref>{{cite news|title=UEFA Nations League finals top scorer: Kylian Mbappé|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-137297f2e715-0d7aed764ef3-1000/|website=UEFA|date=10 октомври 2021|access-date=10 октомври 2021|archive-date=17 ноември 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117163245/https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-137297f2e715-0d7aed764ef3-1000/|url-status=live}}</ref> [[File:Ferran Torres Argentina v Spain 19 July 2026-244.jpg|thumb|Торес играјќи за {{NazNB|FUrep|ESP}} против {{NazNB|FUrep|ARG}} во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето на Светското првенство 2026]]|305x305px]] На 11 ноември 2022 година, Торес бил именуван во составот од 26 играчи на [[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во Катар. Тој за прв пат постигнал два гола на натпревар од светските првенства во победата од 7–0 над Костарика, во првиот натпревар од групната фаза.<ref>{{Cite web |url=https://rfef.es/en/news/list-called-players-fifa-world-cup-qatar-2022 |title=List of called-up players for the FIFA World Cup Qatar 2022 |publisher=Royal Spanish Football Federation |date=11 ноември 2022 |access-date=11 ноември 2022 |archive-date=14 ноември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114171331/https://rfef.es/en/news/list-called-players-fifa-world-cup-qatar-2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=World Cup 2022 – Spain 7–0 Costa Rica: Ferran Torres scores twice as Luis Enrique's side make rampant start |url=https://www.skysports.com/football/news/12098/12753911/world-cup-2022-spain-7-0-costa-rica-ferran-torres-scores-twice-as-luis-enriques-side-make-rampant-start |access-date=12 декември 2024 |website=Sky Sports |language=en |archive-date=24 ноември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124001834/https://www.skysports.com/football/news/12098/12753911/world-cup-2022-spain-7-0-costa-rica-ferran-torres-scores-twice-as-luis-enriques-side-make-rampant-start |url-status=live }}</ref> Во мај 2024 година, Торес бил именуван во составот од 26 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite news |title=Official {{!}} Final Spain squad for the Euro 2024 finals |url=https://rfef.es/en/noticias/final-spain-squad-for-the-euro-2024-finals |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=7 јуни 2024 |archive-date=21 јуни 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621100501/https://rfef.es/en/noticias/final-spain-squad-for-the-euro-2024-finals |url-status=live}}</ref> Тој го постигнал единствениот гол на Шпанија во победата од 1–0 над [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] во третиот натпревар од групната фаза. По победата на Шпанија над [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] во [[Финале на Европското првенство во фудбал 2024|финалето]], Торес се приклучил на групата од 13 фудбалери кои освоиле и младинска и сениорска европска титула. Во таа група биле и неговите соиграчи [[Микел Мерино]], [[Алваро Мората]], [[Начо (фудбалер 1990)|Начо]] и [[Родри]].<ref>{{Cite web |title=Junior-senior EURO double roll of honour: Rodri, Morata, Merino, Nacho, Ferran Torres join Chiellini, Iniesta, Henry |url=https://www.uefa.com/under19/news/026b-12bc7e4aa14d-013db974f3a0-1000--junior-senior-euro-double-roll-of-honour-rodri-morata-merin/ |date=14 јули 2024 |access-date=15 јули 2024 |website=UEFA |archive-date=14 април 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414002335/https://www.uefa.com/under19/news/026b-12bc7e4aa14d-013db974f3a0-1000--junior-senior-euro-double-roll-of-honour-rodri-morata-merin/ |url-status=live}}</ref> На 25 мај 2026 година, Торес бил именуван во составот на Шпанија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-squad-announcement-luis-de-la-fuente|title=Yamal, Rodri and Cucurella in strong Spain squad|date=25 мај 2026|access-date=12 јуни 2026|language=en|archive-date=3 јули 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260703093136/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-squad-announcement-luis-de-la-fuente|url-status=live}}</ref> Во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]], тој бил асистент на голот на [[Микел Мерино]], во судиското надополнување, со кој Шпанија ја обезбедила победата од 1–0 и пласманот во четвртфиналето.<ref>{{Cite web |author=Renato Gonçalves |url=https://sports.yahoo.com/articles/portugal-0-1-spain-world-210856768.html |title=Portugal 0–1 Spain, World Cup 2026: La Roja dominate second half, advance to quarter-finals |publisher=Yahoo! Sports |date=6 јули 2026 |access-date=20 јули 2026 |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720010158/https://sports.yahoo.com/articles/portugal-0-1-spain-world-210856768.html |url-status=dead }}</ref> На 19 јули, Торес го постигнал победничкиот гол за Шпанија во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]]. Откако влегол во игра од клупата за резервни играчи во 62. минута, тој погодил во 106. минута во продолженијата, со што ѝ донел победа на Шпанија од 1–0 над бранителот на титулата, [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. Тоа било неговиот прв и единствен гол на турнирот.<ref>{{Cite web |title=Spain edge Argentina after extra time to win 2nd World Cup title |url=https://www.espn.com/soccer/story//id/49403084/2026-world-cup-final-spain-argentina-score-ferran-torres |access-date=19 јули 2026 |website=Espn.com |archive-date=22 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722114728/https://www.espn.com/soccer/story//id/49403084/2026-world-cup-final-spain-argentina-score-ferran-torres |url-status=live }}</ref> Последователно Торес бил прогласен и за најдобар играч на финалето.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-argentina-final-report-highlights |title=Torres puts Spain on top of the world |publisher=FIFA|date=19 јули 2026|access-date=20 јули 2026|archive-date=19 јули 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260719225638/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-argentina-final-report-highlights|url-status=live }}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Валенсија *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2018-2019 ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2020-2021|2020-2021]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 2 : 2020-2021 ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 3 : 2022-2023, 2024-2025, 2025-2026 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2024-2025 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија|Суперкуп на Шпанија]]''' : 3 : 2023, 2025, 2026 [[File:Ferran Torres Argentina v Spain 19 July 2026-347.jpg|thumb|300px|Торес го држи [[Трофеј на Светското првенство во фудбал|Трофејот на Светското првенство]] после победата на Шпанија во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето 2026]]]] ===Репрезентативни=== ;Шпанија * '''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]] * '''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал}} [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал 2024|2024]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{commons category|Ferran Torres}} *[https://ferrantorres11.com/ Официјално мрежно место] *[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres Профил] на мрежното место на ФК Барселона *{{Soccerway|new_id=torres-ferran/AVAVLaLt}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Торес, Феран}} [[Категорија:Родени во 2000 година]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] s6wydz8fwd90kxfnd9mxxdaktqq7i6g 5629603 5629597 2026-09-17T18:04:17Z Carshalton 30527 /* Титули */ 5629603 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Феран Торес | image = [[File:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|240п]] | caption = Торес со [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] во 2026 година | full_name = Феран Торес Гарсија<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League|date=20 октомври 2020 |access-date=25 октомври 2020 |archive-date=9 ноември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109123817/https://www.premierleague.com/news/1869523 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|29|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |title=Ferrán Torres: Overview |publisher=ESPN |access-date=20 февруари 2021 |archive-date=24 јуни 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212905/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Фојос]], Шпанија | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | height = 1.82 м<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |title=Ferran Torres |publisher=FC Barcelona |access-date=19 септември 2025 |archive-date=16 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716071631/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |url-status=live }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|Напад]] | currentclub = {{Fb team Paris Saint-Germain}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2006–2017 | youthclubs1 = {{Fb team Valencia}} | years1 = 2016–2017 | clubs1 = {{Fb team Valencia B}} | caps1 = 12 | goals1 = 1 | years2 = 2017–2020 | clubs2 = {{Fb team Valencia}} | caps2 = 71 | goals2 = 6 | years3 = 2020–2022 | clubs3 = {{Fb team Manchester City}} | caps3 = 28 | goals3 = 9 | years4 = 2022–2026 | clubs4 = {{Fb team Barcelona}} | caps4 = 140 | goals4 = 41 | years5 = 2026– | clubs5 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} | caps5 = 3 | goals5 = 2 | nationalyears1 = 2016–2017 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 17 години|Шпанија 17]] | nationalcaps1 = 24 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|Шпанија 19]] | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 10 | nationalyears3 = 2019–2021 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020– | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | nationalcaps4 = 65 | nationalgoals4 = 25 }} '''Феран Торес Гарсија''' (роден на 29 февруари 2000 г.) — [[Шпанци|шпански]] [[Фудбал|фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]]. Торес ја започнал кариерата во [[ФК Валенсија|Валенсија]], каде што дебитирал за сениорскиот тим во 2017 година. Во 2020 година тој преминал во [[Манчестер Сити|Манчестер Сити]], со кој ги освоил [[Премиер лига|Премиер лигата]] и [[Лига куп на Англија во фудбал|Лига купот на Англија]] во сезоната 2020–21. Во јануари 2022 година тој потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]]. Со клубот тој освоил три титули во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]], една титула во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Кралот]] и три титули во [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупот на Шпанија]], вклучувајќи и домашна тројна круна во сезоната 2024–25. Во 2026 година потпишал за Париз Сен Жермен за обештетување од 50 милиони евра. Торес ја претставувал Шпанија во различни возрасни категории и дебитирал за сениорската репрезентација во 2020 година. Тој бил именуван во составот на Шпанија за две [[Светско првенство во фудбал|светски првенства]] ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] и [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]]), како и за две [[Европско првенство во фудбал|европски првенства]] ([[Европско првенство во фудбал 2020|2020]] и [[Европско првенство во фудбал 2024|2024]]), освојувајќи го првенството во 2024 година и постигнувајќи го единствениот гол во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето на Светското првенство 2026]]. ==Технички карактеристики== Во младинските категории, Феран Торес важел за еден од најперспективните млади крилни напаѓачи. Поради своето залагање и склоноста да се движи кон аут-линијата, бил опишуван како традиционален страничен играч од средниот ред, иако исто така бил способен да се движи кон средината на теренот.<ref name=":0">{{cite news |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/06-03-2020/fast-food-cani-pipistrelli-chi-ferran-torres-stellina-che-incanta-juve-3601497850921.shtml |title=Fast food, cani e pipistrelli: chi è Ferran Torres, la stellina che piace alla Juve |trans-title=Fast food, dogs and bats: who is Ferran Torres, the little star that Juve likes |newspaper=La Gazzetta dello Sport |language=it |last1=Seu |first1=Adriano |date=6 март 2020 |access-date=6 март 2020 |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721085904/https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/06-03-2020/fast-food-cani-pipistrelli-chi-ferran-torres-stellina-che-incanta-juve-3601497850921.shtml |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.tuttomercatoweb.com/il-talento-del-giorno/un-talento-al-giorno-ferran-torres-l-ennesima-ala-di-origine-iberica-1101147 |title=Un talento al giorno, Ferran Torres: l'ennesima ala di origine iberica |trans-title=A talent a day, Ferran Torres: the umpteenth winger of Iberian heritage |website=TUTTOmercatoWEB.com |language=it |last1=Lorini |first1=Simone |date=18 April 2018 |access-date=6 March 2020 |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126161617/https://www.tuttomercatoweb.com/il-talento-del-giorno/un-talento-al-giorno-ferran-torres-l-ennesima-ala-di-origine-iberica-1101147 |url-status=live }}</ref>'''<ref name=":2">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0251-0e99a363fe06-91ebeb478dad-1000--scout-report-valencia-winger-ferran-torres/ |title=Scout report: Valencia winger Ferrán Torres |publisher=UEFA |date=1 мај 2019 |access-date=6 март 2020 |archive-date=8 февруари 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208211707/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0251-0e99a363fe06-91ebeb478dad-1000--scout-report-valencia-winger-ferran-torres/ |url-status=live }}</ref>''' Торес е познат особено по својата брзина, креативност, техника и одлична контрола на топката при голема брзина, што му овозможуваат да ги надминува противниците во ситуации еден на еден и да создава бројчана предност по страничните делови од теренот.<ref name=":0" /><ref name=":1" />'''<ref name=":2" />''' Иако првенствено игра како десно крило, неговата висина, атлетските способности и способноста за игра со глава го прават опасен и во воздушните дуели.<ref name=":0" /><ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/media-watch/296323-klopp-eyeing-valencia-ace |title=Klopp eyeing Valencia ace |publisher=Liverpool F.C. |date=3 април 2018 |access-date=6 март 2020 |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721082912/https://www.liverpoolfc.com/news/media-watch/296323-klopp-eyeing-valencia-ace |url-status=live }}</ref><ref name=":2" /> Во 2018 година, шпанскиот фудбалски новинар [[Гиљем Балаге]] го опишал Торес како „[[Дриблинг (фудбал)|дриблер]], брз по крилната позиција, може да игра на двете крила и поседува квалитет и интелигенција. Исто така може да игра и во средината доколку е потребно, па затоа е модерно крило.“<ref name=":3">{{cite web |url=https://www.goal.com/story/nxgn2019it/index.html |title=NxGn 2019 |website=Goal |publisher=Perform Group |language=it |access-date=6 March 2020 |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721085309/https://www.goal.com/story/nxgn2019it/index.html |url-status=live }}</ref> Директорот за регрутација во младинската академија на Валенсија, Хозе Хименез, на сличен начин ги истакнал неговата физичка сила, брзина, способност да игра со двете нозе, играта во воздух и непредвидливоста со топката, нагласувајќи ја неговата способност да ги надминува противниците и од внатрешната и од надворешната страна, како и неговите способности за центаршут, реализација и удар.<ref name=":3" /> Поради неговата улога, националност и стил на игра, италијанскиот новинар Симоне Лорини го споредил со [[Хоакин Санчез|Хоакин]].<ref name=":1" /> Иако природно игра на десната страна, Торес е разновиден напаѓач кој може да настапува на која било позиција во нападот, вклучувајќи лево крило, централен напаѓач или [[лажна деветка]].<ref name=":4">{{Cite web |title=Ferran Torres {{!}} 2025/2026 player page {{!}} Forward {{!}} FC Barcelona Official website |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |access-date=2026-07-23 |website=www.fcbarcelona.com |language=en |archive-date=16 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716071631/https://web.archive.org/web/20260716071631/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ferrán Torres - Most Played Positions |url=https://www.footballcritic.com/ferran-torres/player-positions/94046 |access-date=2026-07-23 |website=FootballCritic |language=en |archive-date=27 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727041258/https://www.footballcritic.com/ferran-torres/player-positions/94046 |url-status=live }}</ref> ==Клупска кариера== ===Валенсија=== [[File:Ferran Torres García.png|thumb|225px|left|Торес со [[ФК Валенсија|Валенсија]] во 2020 година]] Роден во [[Фојос]], [[Валенсија (автономна заедница)|Валенсија]],<ref>{{Cite web |date=6 февруари 2025 |title=Ferran Torres |url=https://www.worldfootball.net/person/pe475490/ferran-torres/ |access-date=6 април 2025 |website=Worldfootball.net |language=en |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721090054/https://www.worldfootball.net/person/pe475490/ferran-torres/ |url-status=live }}</ref> Торес се приклучил на младинската школа на [[ФК Валенсија|Валенсија]] во 2006 година, на шестгодишна возраст.<ref>{{Cite web |title=Ferran Torres: Man City see first bid rejected for Valencia star |url=http://tntsports.co.uk/football/transfers/2019-2020/ferran-torres-man-city-see-first-bid-rejected-for-valencia-star-clubs-to-meet-again-on-friday_sto7814910/story.shtml?welcome=eurosport |access-date=6 април 2025 |website=Tntsports.co.uk}}</ref><ref>{{Cite news |last=Folgado |first=Salva |date=27 октомври 2017 |title=Ferran Torres, la joya sub-17 que se asoma a Primera |trans-title=Ferran Torres, the under-17 pearl who looms into ''Primera'' |url=https://elpais.com/deportes/2017/10/27/actualidad/1509126422_599227.html |access-date=6 април 2025 |work=El País |language=es |issn=1134-6582 |archive-date=30 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230212054/https://elpais.com/deportes/2017/10/27/actualidad/1509126422_599227.html |url-status=live }}</ref> На 15 октомври 2016 година, додека сè уште бил во младинските категории, Торес го имал својот прв сениорски настап за [[Валенсија Местаља|резервниот тим]] на Валенсија, откако влегол во игра од клупата за резервни играчи во домашниот пораз од 2–0 од [[ФК Мајорка Б|Мајорка Б]] во третата шпанска лига.<ref>{{Cite web |last=Nebot |first=Jaime |date=15 октомври 2016 |title=El balón parado condena al Valencia Mestalla |trans-title=Set pieces condemn Valencia Mestalla |url=https://golsmedia.com/futbol/segunda-rfef/grupo-3/2016/10/15/balon-parado-condena-valencia-mestalla/ |access-date=6 април 2025 |website=Golsmedia |language=es |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721082541/https://golsmedia.com/futbol/segunda-rfef/grupo-3/2016/10/15/balon-parado-condena-valencia-mestalla/ |url-status=live }}</ref> Торес бил промовиран во Б-тимот пред почетокот на сезоната 2017–18, и го постигнал својот прв сениорски гол на 26 август 2017 година, во победата од 4–1 над [[ФК Пералада|Пералада-Хирона Б]].<ref>{{Cite web |last=PARDO @PARDOD_ |first=PAU |date=26 август 2017 |title=El Mestalla golea y Ferran enamora |trans-title=Mestalla thrash and Ferran flatters |url=https://www.superdeporte.es/valencia-cf/2017/08/27/mestalla-golea-ferran-enamora-53395400.html |access-date=6 април 2025 |website=Superdeporte |language=es}}</ref> На 5 октомври, откако бил поврзуван со [[ФК Барселона|Барселона]] и [[Реал Мадрид]],<ref>{{Cite web |last=Sport |date=4 октомври 2017 |title=Barcelona and Madrid battling it out for Valencia starlet Ferran Torre |url=https://www.sport.es/en/news/barca/barcelona-and-madrid-battling-it-out-for-valencia-starlet-ferran-torres-6330957 |access-date=6 април 2025 |website=sport |language=en |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005153/https://www.sport.es/en/news/barca/barcelona-and-madrid-battling-it-out-for-valencia-starlet-ferran-torres-6330957 |url-status=live }}</ref> Торес го продолжил договорот, со што неговата откупна клаузула пораснала на 25 милиони евра. На 1 јануари 2018 година, тој бил промовиран во првиот тим.<ref>{{Cite web |last=Burgos |first=Julián |date=5 октомври 2017 |title=Ferrán Torres: ficha del primer equipo y sube su cláusula a 25M |trans-title=Ferrán Torres: first team place and release clause upgrade to 25M |url=https://as.com/futbol/2017/10/05/primera/1507203884_552691.html |access-date=6 април 2025 |website=Diario AS |language=es |archive-date=15 јуни 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615163350/https://as.com/futbol/2017/10/05/primera/1507203884_552691.html |url-status=live }}</ref> Торес дебитирал за првиот тим на 30 ноември 2017 година, влегувајќи од клупата во домашната победа од 4–1 над [[ФК Реал Сарагоса|Реал Сарагоса]], во рамките на Купот на Кралот.<ref>{{Cite web |date=30 ноември 2017 |title=Valencia vs Zaragoza: No hay trámites para Marcelino |url=https://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/copa/dieciseisavos/vuelta/val_zar/ |access-date=6 април 2025 |website=MARCA.com |language=es |archive-date=22 март 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322160823/https://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/copa/dieciseisavos/vuelta/val_zar/ |url-status=live }}</ref> Тој го одиграл првиот натпревар во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] на 16 декември, играјќи ги последните девет минути во поразот од 1–2 на гостувањето кај [[ФК Еибар|Еибар]], со што станал првиот играч роден во 2000-тите кој настапил во лигата.<ref>{{Cite web |date=18 декември 2017 |title=Valencia: Ferran Torres, el primer jugador del siglo XXI en LaLiga |trans-title=Ferran Torres, the first 21st-century player in La Liga |url=https://www.marca.com/futbol/valencia/2017/12/18/5a36bc52e2704e717d8b45e9.html |access-date=6 април 2025 |website=Marca.com |language=es |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005153/https://www.marca.com/futbol/valencia/2017/12/18/5a36bc52e2704e717d8b45e9.html |url-status=live }}</ref> Тој го одиграл својот прв натпревар во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] на 23 октомври 2018 година, како дел од почетниот состав на натпреварот против [[ФК Јанг Бојс|Јанг Бојс]] кој завршил 1–1.<ref>{{Cite web |last=Valencia |first=Redacción |date=23 октомври 2018 |title=Ferran Torres cumple un sueño de Champions |trans-title=Ferran Torres fulfills a Champions dream |url=https://www.eldesmarque.com/futbol/valencia-cf/20181023/ferran-torres-debuta-por-todo-lo-alto_170154579.html |access-date=6 април 2024 |website=ElDesmarque |language=es |archive-date=6 април 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406054936/https://www.eldesmarque.com/futbol/valencia-cf/20181023/ferran-torres-debuta-por-todo-lo-alto_170154579.html |url-status=live }}</ref> Првиот гол во Ла Лига, Торес го постигнал на 19 јануари 2019 година, десет минути откако влегол во игра како замена во победата од 2–1 против [[ФК Селта Виго|Селта Виго]].<ref>{{cite web |url=http://en.valenciacf.com/ver/85524/celta-de-vigo---valencia-cf.html |title=Match Report: Fight-back win in Vigo (1–2) |publisher=Valencia CF |language=es |date=19 јануари 2019 |access-date=19 јануари 2019 |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005226/http://en.valenciacf.com/ver/85524/celta-de-vigo---valencia-cf.html |url-status=live }}</ref> Истата сезона, тој ја освоил титулата во Купот на Кралот, откако Валенсија ја победила Барселона со 2–1 во финалето.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Saj |date=24 May 2019 |title=Copa del Rey final: Valencia end Barcelona's double dream |url=https://www.bbc.com/sport/football/48367455 |access-date=6 April 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=11 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611040016/https://www.bbc.com/sport/football/48367455 |url-status=live }}</ref> На 5 ноември 2019 година, Торес го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите, постигнувајќи гол за својот тим во домашната победа од 4–1 против [[ФК Лил|Лил]],<ref>{{Cite news |title=Valencia Roar Back in Second Half to Thrash Lille |url=https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/05/sports/soccer/05reuters-soccer-champions-val-lil-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106164832/https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/05/sports/soccer/05reuters-soccer-champions-val-lil-report.html |archive-date=6 ноември 2019 |access-date=6 април 2025 |language=en |url-status=live }}</ref> со што станал најмладиот стрелец на Валенсија во натпреварувањето.<ref>{{Cite web |date=5 ноември 2019 |title=Ferran tumba otro récord en el Valencia |trans-title=Ferran tombs another record in Valencia |url=https://www.marca.com/futbol/valencia/2019/11/06/5dc1f3e8ca474155448b45a0.html |access-date=6 април 2025 |website=Marca.com |language=es |archive-date=23 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223103219/https://www.marca.com/futbol/valencia/2019/11/06/5dc1f3e8ca474155448b45a0.html |url-status=live }}</ref> На 23 ноември, Торес го одбележал својот 50-ти настап во Ла Лига за Валенсија во поразот од 2–1 на гостувањето кај [[Реал Бетис]], станувајќи најмладиот играч на ''Los Ches'' со 50 лигашки настапи, на возраст од 19 години и 254 дена, соборувајќи го 38 години стариот рекорд на [[Мигел Тендиљо]] (19 години и 351 ден).<ref>{{Cite web |last=efe |date=23 ноември 2019 |title=Betis-Valencia CF {{!}} Ferran Torres bate un record en el Valencia CF |trans-title=Ferran Torres breaks a record in Valencia CF |url=https://www.lasprovincias.es/valenciacf/ferran-torres-bate-20191123194539-nt.html |access-date=6 април 2025 |work=Las Provincias |language=es |archive-date=1 септември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901202608/https://www.lasprovincias.es/valenciacf/ferran-torres-bate-20191123194539-nt.html |url-status=live }}</ref> ===Манчестер Сити=== На 4 август 2020 година, англискиот клуб [[Манчестер Сити|Манчестер Сити]] го потврдил потписот на Торес на петгодишен договор, до 2025 година,<ref>{{Cite web |last=Pollard |first=Rob |title=City complete deal for Ferran Torres |url=https://www.mancity.com/news/mens/ferran-torres-signs-63732157 |access-date=6 април 2025 |website=Manchester City FC |language=en |archive-date=6 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206100332/https://www.mancity.com/news/mens/ferran-torres-signs-63732157 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 август 2020 |title=Man City sign Valencia winger Torres in £21m deal {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en/news/man-city-sign-valencia-winger-torres-21m-deal/1gs1ovb28p7ba1reusm4y3jdec |access-date=6 април 2025 |website=Goal.com |language=en |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721083533/https://www.goal.com/en/news/man-city-sign-valencia-winger-torres-21m-deal/1gs1ovb28p7ba1reusm4y3jdec |url-status=live }}</ref> за трансфер вреден 23 милиони евра (20,8 милиони фунти).<ref>{{Cite news |date=4 август 2020 |title=Ferran Torres: Man City sign Valencia winger |url=https://www.bbc.com/sport/football/53658337 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=5 август 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805222056/https://www.bbc.com/sport/football/53658337 |url-status=live }}</ref> Клубот подоцна открил дека Торес го наследил дресот со број 21, кој претходно го носел клупската легенда [[Давид Силва]], сонародник од Шпанија кој исто така пристигнал од Валенсија.<ref>{{Cite news |last=Jackson |first=Jamie |date=4 август 2020 |title=Ferran Torres completes move to Manchester City from Valencia |url=https://www.theguardian.com/football/2020/aug/04/ferran-torres-meets-manchester-city-director-to-seal-move-from-valencia |access-date=6 април 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229093036/https://www.theguardian.com/football/2020/aug/04/ferran-torres-meets-manchester-city-director-to-seal-move-from-valencia |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 август 2020 |title=Man City sign Torres from Valencia in €23m deal |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37585645/man-city-sign-ferran-torres-valencia-23m-deal |access-date=6 април 2025 |website=ESPN.com |language=en |archive-date=21 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721082257/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37585645/man-city-sign-ferran-torres-valencia-23m-deal |url-status=live }}</ref> Торес го одиграл првиот натпревар за Сити во сезоната, влегувајќи во игра како замена во победата од 3–1 на гостувањето кај [[Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] во Премиер лигата.<ref>{{Cite news |last=Brennan |first=Stuart |date=21 септември 2020 |title=Man City player ratings vs Wolves |url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-wolves-player-ratings-18973408 |access-date=21 септември 2020 |newspaper=Manchester Evening News |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005204/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-wolves-player-ratings-18973408 |url-status=live }}</ref> На 30 септември, Торес го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3–0 на гостувањето кај [[ФК Барнли|Барнли]] во [[Лига куп на Англија во фудбал|Лига купот на Англија]].<ref>{{Cite news |last=Johnston |first=Neil |date=29 септември 2020 |title=Burnley 0–3 Manchester City: Raheem Sterling scores twice in Carabao Cup |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54298224 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=5 октомври 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005222649/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54298224 |url-status=live }}</ref> На 21 октомври 2020 година, тој го одиграл првиот натпревар за Манчестер Сити во Лигата на шампионите, постигнувајќи гол во победата од 3–1 против [[ФК Порто|Порто]].<ref>{{Cite web |date=21 октомври 2020 |title=Man. City-Porto |url=https://pt.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029279--man-city-vs-porto/|access-date=22 октомври 2020 |publisher=UEFA}}</ref> Само една недела подоцна, Торес повторно постигнал гол во Лигата на шампионите во победата од 0–3 против [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]], станувајќи најмладиот шпански играч кој постигнал гол на три последователни настапи во натпреварувањето, на возраст од 20 години и 241 ден.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Gary |date=26 октомври 2020 |title=Marseille 0–3 Manchester City: Visitors ease to victory |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54699507 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005148/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54699507 |url-status=live }}</ref> На 28 ноември, Торес го постигнал својот прв лигашки гол за Сити во домашната победа од 5–0 над Барнли.<ref>{{cite news |last=Stone |first=Simon |url=https://www.bbc.com/sport/football/55025784 |title=Manchester City 5–0 Burnley |website=BBC Sport |date=28 ноември 2020 |access-date=28 ноември 2020 |archive-date=10 декември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210094327/https://www.bbc.com/sport/football/55025784 |url-status=live }}</ref> На 14 мај, Торес го постигнал својот прв [[Хет-трик (фудбал)|хет-трик]] за Сити во победата од 4–3 на гостувањето кај [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во Премиер лигата.<ref>{{Cite news |last=Sutcliffe |first=Steve |date=13 мај 2021 |title=Newcastle United 3–4 Manchester City: Ferran Torres scores hat-trick as visitors win classic |url=https://www.bbc.com/sport/football/57018435 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=29 декември 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229010648/https://www.bbc.com/sport/football/57018435 |url-status=live }}</ref> Откако паднал во втор план во сезоната 2021–22, главно поради повреди, и одиграл само четири натпревари во Премиер лигата, постигнувајќи два гола против [[ФК Арсенал|Арсенал]], Торес се согласил на трансфер во Барселона вреден 55 милиони евра (плус условни додатоци во вредност од 10 милиони евра) во декември 2021 година, кој требало да биде реализиран следниот месец. Тој постигнал 16 гола на 43 настапи за Манчестер Сити.<ref>{{Cite news |last=Guillem Balague & Simon Stone |date=22 декември 2021 |title=Ferran Torres: Man City agree to sell forward to Barcelona |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59760266 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=5 јануари 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105165640/https://www.bbc.co.uk/sport/football/59760266 |url-status=live }}</ref> ===Барселона=== На 28 декември 2021 година, [[ФК Барселона|Барселона]] и [[Манчестер Сити]] потврдиле дека Торес го комплетирал трансферот во [[ФК Барселона|Барселона]], потпишувајќи петгодишен договор до јуни 2027 година, со [[клаузула за откуп]] од 1 милијарда евра.<ref>{{Cite web |title=FC Barcelona signs Ferran Torres |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2426442/fc-barcelona-signs-ferran-torres |access-date=6 април 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=19 август 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819071325/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2426442/fc-barcelona-signs-ferran-torres |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |author=Rob Pollard |title=Ferran Torres joins Barcelona |url=https://www.mancity.com/news/mens/ferran-torres-joins-barcelona-from-manchester-city-63776293 |access-date=6 април 2025 |website=Manchester City FC |language=en}}</ref> На 20 јануари 2022 година, Торес го постигнал својот прв гол за [[ФК Барселона|Барселона]] во поразот од 3–2 против [[Атлетик Билбао]] по продолженија, во осминафиналето на Купот на Кралот.<ref>{{Cite web |title=Ferran Torres opens FC Barcelona account |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2456384/ferran-torres-opens-fc-barcelona-account |access-date=6 април 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=28 јануари 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222651/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2456384/ferran-torres-opens-fc-barcelona-account |url-status=live }}</ref> На 20 март 2022 година, тој постигнал гол и му асистирал на [[Пјер-Емерик Обамејанг]] во својот прв [[Ел Класико]], помагајќи ѝ на Барселона да оствари победа од 4–0 на гости против првопласираниот Реал Мадрид.<ref>{{Cite news |author=Alex Bysouth |title=La Liga LIVE: Real Madrid v Barcelona in El Clasico – score, updates & result |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/60564705 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=20 јули 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720164628/https://www.bbc.com/sport/live/football/60564705 |url-status=live }}</ref> Во првите шест месеци во клубот, Торес забележал 25 настапи во сите натпреварувања, постигнувајќи седум гола.<ref name="Soccerway">{{cite web |url=https://int.soccerway.com/players/ferran-torres-garcia/420666/ |title=Ferran Torres: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=20 август 2023 |archive-date=12 март 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312134220/https://int.soccerway.com/players/ferran-torres-garcia/420666/ |url-status=live }}</ref> Тој имал проблеми со формата на почетокот на сезоната 2022–23 и често бил на клупата бидејќи предност во првиот тим добивал [[Осман Дембеле]] и новите засилувања [[Рафиња]] и [[Роберт Левандовски]].<ref>{{Cite web |author=Tom Sanderson |title=Leading Premier League Club Makes Transfer Offer To Sign Ferran Torres From FC Barcelona – Reports |url=https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2023/02/08/leading-premier-league-club-makes-transfer-offer-to-sign-ferran-torres-from-fc-barcelona/?sh=3f1c32c3161e |access-date=6 април 2025 |website=Forbes |language=en |archive-date=15 август 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815080109/https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2023/02/08/leading-premier-league-club-makes-transfer-offer-to-sign-ferran-torres-from-fc-barcelona/?sh=3f1c32c3161e |url-status=live }}</ref> На 19 февруари 2023 година, тој бил прогласен за играч на натпреварот во победата од 2–0 во Ла лига против [[ФК Кадиз|Кадиз]].<ref>{{cite news |author=Rob Fleming |date=20 февруари 2023 |title=Ferran Torres shines as Barcelona's forward line regains form in win over Cadiz |url=https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_a63fe9f9-1cae-4208-afa8-b6d70a51d78c |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226201122/https://uk.sports.yahoo.com/news/ferran-torres-shines-barcelonas-forward-101900948.html |archive-date=26 февруари 2023 |access-date=26 февруари 2023 |work=Yahoo! Sport}}</ref> Следниот ден, Торес во интервју открил дека минувал низ многу тежок период и дека се чувствувал како да се наоѓа во „безизлезна ситуација“. Поради падот во формата, во тој период тој побарал и стручна помош од психолог.<ref>{{cite news |author=Alfredo Martínez |title=Ferran recurre a la ayuda de un psicólogo para salir del bache |url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/ferran-recurre-ayuda-psicologo-salir-81373680 |access-date=26 февруари 2023 |work=sport |date=19 јануари 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119080454/https://www.sport.es/es/noticias/barca/ferran-recurre-ayuda-psicologo-salir-81373680 |archive-date=19 јануари 2023|language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 февруари 2023|title=Barca's Torres saw psychologist after falling into "bottomless well"|url=https://www.rfi.fr/en/sports/20230221-barca-s-torres-saw-psychologist-after-falling-into-bottomless-well|access-date=6 април 2025 |website=RFI|language=en|archive-date=27 ноември 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127092116/https://www.rfi.fr/en/sports/20230221-barca-s-torres-saw-psychologist-after-falling-into-bottomless-well |url-status=live}}</ref> На 21 јануари 2024 година, Торес го постигнал својот прв хет-трик за Барселона и му асистирал на [[Жоао Феликс]] на својот 100. настап за клубот во победата од 4–2 против [[Реал Бетис]].<ref>{{Cite web |title=Ferran Torres dazzles in 100th appearance |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3863675/ferran-torres-dazzles-in-100th-appearance |access-date=6 April 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=21 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721141803/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3863675/ferran-torres-dazzles-in-100th-appearance |url-status=live }}</ref> Подоцна истата година, на 11 декември, во возбудлив натпревар од Лигата на шампионите против [[Борусија Дортмунд]], Торес одиграл одлично и постигнал два гола, со што помогнал во победата на Барселона од 3–2 на гости.<ref>{{Cite web |title=Borussia Dortmund 2–3 FC Barcelona: Spektakulär! |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4184003/borussia-dortmund-2-3-fc-barcelona-spektakular |access-date=6 април 2025 |website=Fcbarcelona.com |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720010046/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4184003/borussia-dortmund-2-3-fc-barcelona-spektakular |url-status=live }}</ref> На 6 февруари 2025 година, тој постигнал хет-трик во првото полувреме во победата од 5–0 на гости против поранешниот клуб [[ФК Валенсија|Валенсија]] во четвртфиналето на Купот на Кралот.<ref>{{Cite web |date=6 February 2025 |title=Valencia CF 0–5 FC Barcelona: Doble repaso y a semis de Copa |url=https://onefootball.com/en/news/valencia-cf-0-5-fc-barcelona-doble-repaso-y-a-semis-de-copa-40673894 |access-date=6 април 2025 |website=OneFootball |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720013129/https://onefootball.com/en/news/valencia-cf-0-5-fc-barcelona-doble-repaso-y-a-semis-de-copa-40673894 |url-status=live }}</ref> Два месеци подоцна, на 2 април, тој го постигнал единствениот гол во победата од 1–0 на гости против [[Атлетико Мадрид]], со што [[ФК Барселона|Барселона]] остварила вкупна победа од 5–4 и обезбедила место во финалето на Купот на Кралот.<ref>{{cite web |author=Sid Lowe |url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/02/atletico-madrid-barcelona-copa-del-rey-semi-final-second-leg-match-report |title=Torres sends Barcelona past Atlético and into clásico Copa del Rey final |work=The Guardian |date=2 април 2025 }}</ref> На 26 април 2025 година, тој повторно се истакнал, постигнувајќи израмнувачки гол во доцните минути против големиот ривал [[Реал Мадрид]] во финалето на Купот на Кралот, со што натпреварот бил одведен во продолженија, каде што Барселона ја обезбедила победата благодарение на победничкиот гол на [[Жил Кунде]]. Торес бил прогласен за играч на финалето и бил најдобар стрелец во натпреварувањето.<ref>{{cite web | url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-el-clasico-score-result/pKojA7RCWrjq/ | title=Barcelona vs Real Madrid live updates: Barca win el Clasico 3–2 to claim Copa del Rey title | website=[[The New York Times]] | date=26 април 2025 | access-date=27 април 2025 | archive-date=23 јули 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250723065300/https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-el-clasico-score-result/pKojA7RCWrjq/ | url-status=live }}</ref> На 11 мај 2025 година, Торес забележал три асистенции за [[ФК Барселона|Барселона]] во победата од 4–3 против [[Реал Мадрид]].<ref>{{Cite web |date=13 мај 2025 |title=Ferran Torres: Hattrick of assists in the Clásico to continue his dream season with Barça |url=https://www.fcbarcelonanoticias.com/en/fc-barcelona/ferran-torres-hattrick-of-assists-in-the-clasico-fcbn_312598_102.html |access-date=16 мај 2025 |website=FCBN |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720010803/https://www.fcbarcelonanoticias.com/en/fc-barcelona/ferran-torres-hattrick-of-assists-in-the-clasico-fcbn_312598_102.html |url-status=live }}</ref> Четири дена подоцна, клубот соопштил дека тој бил опериран поради [[апендицит]].<ref>{{Cite news |date=15 мај 2025 |title=Barcelona's Torres undergoes appendicitis surgery |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/barcelonas-torres-undergoes-appendicitis-surgery-2025-05-15/ |access-date=15 мај 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> Подоцна во годината, на 6 декември, тој постигнал хет-трик во победата од 5–3 против [[Реал Бетис]], со што стигнал до 11 гола на 15 натпревари во сезоната 2025–26, што претставувало негов најдобар голгетерски период во Ла Лига.<ref>{{cite web |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/la-liga/articles/real-betis-3-5-barcelona-torres-superb-hat-trick-leads-the-way-in-goal-laden-victory-2025-12-06 |title=Real Betis 3–5 Barcelona: Torres' superb hat-trick leads the way in goal-laden victory |publisher=beIN SPORTS |date=6 декември 2025 |access-date=7 декември 2025 |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720025630/https://www.beinsports.com/en-us/soccer/la-liga/articles/real-betis-3-5-barcelona-torres-superb-hat-trick-leads-the-way-in-goal-laden-victory-2025-12-06 |url-status=live }}</ref> Тој ја завршил сезоната 2025–26 со 16 гола во Ла Лига, завршувајќи како најдобар стрелец на клубот заедно со [[Ламин Јамал]].<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4509422/lamine-yamal-and-ferran-torres-win-zarra-trophy |title=Lamine Yamal and Ferran Torres win Zarra Trophy |publisher=FC Barcelona |date=25 мај 2026 |access-date=13 август 2026 |archive-date=16 август 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260816163846/https://web.archive.org/web/20260816163846/https://www.fcbarcelona.com/en/news/4509422/lamine-yamal-and-ferran-torres-win-zarra-trophy|url-status=live }}</ref> ===Париз Сен Жермен=== На 15 август 2026 година, Торес му се приклучил на клубот од [[Лига 1]], [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]], потпишувајќи петгодишен договор.<ref>{{Cite web|url=https://www.psg.fr/en/content/ferran-torres-joins-paris-saint-germain-psg-news-2026-2027|title=Ferran Torres joins Paris-Saint-Germain|website=Paris-Saint-Germain FC|date=15 август 2026|access-date=15 август 2026|archive-date=15 август 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260815102305/https://www.psg.fr/en/content/ferran-torres-joins-paris-saint-germain-psg-news-2026-2027|url-status=live}}</ref> Според извештаите, трансферот бил вреден 50 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260815-world-cup-winner-ferran-torres-signs-for-paris-saint-germain |title=World Cup winner Ferran Torres signs for Paris Saint-Germain |publisher=France 24 |date=15 август 2026 }}</ref> Една недела подоцна, на 23 август, тој дебитирал како замена и постигнал два гола во ремито 2–2 на гости против [[ФК Рен|Рен]], помагајќи му на својот тим да надополни негатива од два гола.<ref>{{cite web |url=https://onefootball.com/en/news/ferran-torres-rescues-opener-for-paris-saint-germain-with-late-double-at-rennes-43327674 |title=Ferran Torres rescues opener for Paris Saint-Germain with late double at Rennes |publisher=OneFootball |date=23 август 2026 |access-date=23 август 2026 |archive-date=23 август 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823211129/https://onefootball.com/en/news/ferran-torres-rescues-opener-for-paris-saint-germain-with-late-double-at-rennes-43327674 |url-status=live }}</ref> ==Репрезентативна кариера== ===Младински репрезентации=== Торес бил член на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 17 години|репрезентацијата на Шпанија]] која ја совладала [[Фудбалска репрезентација на Англија под 17 години|Англија]] во финалето на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 17 години 2017|Европското првенство под 17 години 2017]]. Подоцна истата година, тој бил дел и од составот кој стигнал до финалето на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 17 години 2017|Светското првенство под 17 години 2017]], каде што Шпанија повторно се соочила со Англија, но овојпат загубила.<ref name="hopes">{{cite news|title=Ferrán Torres on interest from big clubs and hopes of lifting the World Cup|url=https://en.as.com/en/2017/10/27/football/1509106581_605676.html|newspaper=[[Diario AS]]|date=27 октомври 2017|access-date=6 март 2020 |archive-date=29 јуни 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629140603/https://en.as.com/en/2017/10/27/football/1509106581_605676.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Unwin |first=Will |date=28 октомври 2017 |title=England 5–2 Spain: Under-17 World Cup final — as it happened! |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/oct/28/england-v-spain-under-17-world-cup-final-live?page=with:block-59f46a04833bbe06d816640f |access-date=6 април 2025 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој бил повикан и во составот на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|Шпанија под 19 години]] за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 19 години 2019|Европското првенство под 19 години 2019]] во [[Ерменија]]. На турнирот, тој го постигнал победничкиот гол од пенал во полуфиналната победа над [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција]], а потоа ги постигнал и двата гола во победата од 2–0 над актуелниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 19 години|Португалија]] во финалето.<ref>{{Cite web |date=28 јули 2019 |title=Ferran Torres: Valencia's new golden boy |url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2019/07/28/5d3d78c122601d26238b456d.html |access-date=6 април 2025 |website=MARCA in English |language=en |archive-date=15 ноември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115141448/https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2019/07/28/5d3d78c122601d26238b456d.html |url-status=live }}</ref> За [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|репрезентацијата на Шпанија под 21 година]], тој го одиграл првиот натпревар на 6 септември 2019 година, во победата од 1–0 на гости против [[Фудбалска репрезентација на Казахстан до 21 година|Казахстан]] во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство под 21 година 2021]].<ref>{{cite web|title=Ferran Torres marks Spain Under-21s debut with a win|url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-ferran-torres-marks-spain-under-21s-debut-with-a-win-2019-09-06|publisher=Valencia CF|date=6 септември 2019|access-date=6 март 2020|archive-date=16 март 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316234238/https://www.valenciacf.com/en/article/en-ferran-torres-marks-spain-under-21s-debut-with-a-win-2019-09-06|url-status=live}}</ref> ===Сениорска репрезентација=== Само 16 дена по потпишувањето за Манчестер Сити, Торес за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација на Шпанија]].<ref>{{Cite web|date=20 август 2020|title=OFICIAL {{!}} Lista de convocados de la Selección española para los partidos de la UEFA Nations League ante Alemania y Ucrania|url=https://www.sefutbol.com/oficial-lista-convocados-seleccion-espanola-partidos-uefa-nations-league-alemania-ucrania|access-date=20 август 2020|website=Royal Spanish Football Federation|language=es|archive-date=30 август 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830080056/https://www.sefutbol.com/oficial-lista-convocados-seleccion-espanola-partidos-uefa-nations-league-alemania-ucrania|url-status=dead}}</ref> Првиот натпревар за сениорите, тој го одиграл против [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] во Лигата на нации на 3 септември 2020 година, одигрувајќи ги сите 90 минути во ремито 1–1 на гостински терен.<ref>{{Cite web |last=EFE |date=29 јуни 2021 |title=Ferrán Torres, el mejor goleador de la era Luis Enrique |url=https://www.laopinioncoruna.es/eurocopa/seleccion-espanola/2021/06/29/ferran-torres-mejor-goleador-luis-54462658.html |access-date=6 април 2025 |website=La Opinión de A Coruña |language=es |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720031427/https://www.laopinioncoruna.es/eurocopa/seleccion-espanola/2021/06/29/ferran-torres-mejor-goleador-luis-54462658.html |url-status=live }}</ref> Три дена подоцна, Торес го постигнал својот прв гол за сениорската репрезентација во победата од 4–0 над [[Фудбалска репрезентација на Украина|Украина]].<ref>{{Cite news |date=6 септември 2020 |title=Nations League: Ansu Fati, 17, scores for Spain v Ukraine |url=https://www.bbc.com/sport/football/54051071 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=10 септември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200910074225/https://www.bbc.com/sport/football/54051071 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=John |title=Torres nets first Spain goal as Garcia makes debut |url=https://www.mancity.com/news/mens/international-round-up-6-september-63735014 |access-date=12 декември 2024 |website=Manchester City FC |language=en}}</ref> На 17 ноември 2020 година, тој постигнал хет-трик во победата од 6–0 над Германија, со што го забележал првиот хет-трик за сениорската репрезентација.<ref>{{Cite news |date=17 ноември 2020 |title=Spain 6–0 Germany: Ferran Torres hat-trick helps hosts reach Nations League finals |url=https://www.bbc.com/sport/football/54979319 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=2 декември 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202030127/https://www.bbc.com/sport/football/54979319 |url-status=live }}</ref> На 24 мај 2021 година, Торес бил именуван во составот на Шпанија за [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]].<ref>{{Cite news |date=24 мај 2021 |title=Euro 2020: Sergio Ramos left out of Spain squad |url=https://www.bbc.com/sport/football/57228226 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830080056/https://www.bbc.com/sport/football/57228226 |url-status=live}}</ref> Тој го постигнал третиот гол на Шпанија во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] во 76. минута, во натпревар кој Шпанија го добила со резултат 5–3.<ref>{{Cite news |date=27 јуни 2021 |title=Croatia 3–5 Spain: Spain win after extra time in eight-goal thriller |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198542 |access-date=6 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=13 јули 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713000854/https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198542 |url-status=live }}</ref> На 6 октомври, Торес ги постигнал двата гола за Шпанија во победата од 2–1 на гости над актуелниот европски шампион [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] во полуфиналето на Лигата на нации.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-136a8a6c12d1-760400cb5c10-1000--italy-1-2-spain-ferran-torres-double-ends-azzurri-run/|title=Italy 1–2 Spain: Ferran Torres double ends Azzurri run|publisher=UEFA|date=6 октомври 2021|access-date=10 октомври 2021|archive-date=21 мај 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521215444/https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-136a8a6c12d1-760400cb5c10-1000--italy-1-2-spain-ferran-torres-double-ends-azzurri-run/|url-status=live}}</ref> Четири дена подоцна, во финалето, Шпанија загубила со 2–1 од [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]].<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=589985|title=Spain vs. France {{!}} Football Match Report|publisher=[[ESPN]]|date=10 октомври 2021|access-date=10 октомври 2021|archive-date=5 ноември 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105003859/https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=589985|url-status=live}}</ref> Со два гола, тој бил меѓу најдобрите стрелци во завршницата на Лигата на нации, заедно со [[Карим Бензема]] и [[Килијан Мбапе]], при што Мбапе ја освоил наградата за најдобар стрелец поради тоа што имал и две асистенции.<ref>{{cite news|title=UEFA Nations League finals top scorer: Kylian Mbappé|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-137297f2e715-0d7aed764ef3-1000/|website=UEFA|date=10 октомври 2021|access-date=10 октомври 2021|archive-date=17 ноември 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117163245/https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/026e-137297f2e715-0d7aed764ef3-1000/|url-status=live}}</ref> [[File:Ferran Torres Argentina v Spain 19 July 2026-244.jpg|thumb|Торес играјќи за {{NazNB|FUrep|ESP}} против {{NazNB|FUrep|ARG}} во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето на Светското првенство 2026]]|305x305px]] На 11 ноември 2022 година, Торес бил именуван во составот од 26 играчи на [[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во Катар. Тој за прв пат постигнал два гола на натпревар од светските првенства во победата од 7–0 над Костарика, во првиот натпревар од групната фаза.<ref>{{Cite web |url=https://rfef.es/en/news/list-called-players-fifa-world-cup-qatar-2022 |title=List of called-up players for the FIFA World Cup Qatar 2022 |publisher=Royal Spanish Football Federation |date=11 ноември 2022 |access-date=11 ноември 2022 |archive-date=14 ноември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114171331/https://rfef.es/en/news/list-called-players-fifa-world-cup-qatar-2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=World Cup 2022 – Spain 7–0 Costa Rica: Ferran Torres scores twice as Luis Enrique's side make rampant start |url=https://www.skysports.com/football/news/12098/12753911/world-cup-2022-spain-7-0-costa-rica-ferran-torres-scores-twice-as-luis-enriques-side-make-rampant-start |access-date=12 декември 2024 |website=Sky Sports |language=en |archive-date=24 ноември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124001834/https://www.skysports.com/football/news/12098/12753911/world-cup-2022-spain-7-0-costa-rica-ferran-torres-scores-twice-as-luis-enriques-side-make-rampant-start |url-status=live }}</ref> Во мај 2024 година, Торес бил именуван во составот од 26 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite news |title=Official {{!}} Final Spain squad for the Euro 2024 finals |url=https://rfef.es/en/noticias/final-spain-squad-for-the-euro-2024-finals |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=7 јуни 2024 |archive-date=21 јуни 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621100501/https://rfef.es/en/noticias/final-spain-squad-for-the-euro-2024-finals |url-status=live}}</ref> Тој го постигнал единствениот гол на Шпанија во победата од 1–0 над [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] во третиот натпревар од групната фаза. По победата на Шпанија над [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] во [[Финале на Европското првенство во фудбал 2024|финалето]], Торес се приклучил на групата од 13 фудбалери кои освоиле и младинска и сениорска европска титула. Во таа група биле и неговите соиграчи [[Микел Мерино]], [[Алваро Мората]], [[Начо (фудбалер 1990)|Начо]] и [[Родри]].<ref>{{Cite web |title=Junior-senior EURO double roll of honour: Rodri, Morata, Merino, Nacho, Ferran Torres join Chiellini, Iniesta, Henry |url=https://www.uefa.com/under19/news/026b-12bc7e4aa14d-013db974f3a0-1000--junior-senior-euro-double-roll-of-honour-rodri-morata-merin/ |date=14 јули 2024 |access-date=15 јули 2024 |website=UEFA |archive-date=14 април 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414002335/https://www.uefa.com/under19/news/026b-12bc7e4aa14d-013db974f3a0-1000--junior-senior-euro-double-roll-of-honour-rodri-morata-merin/ |url-status=live}}</ref> На 25 мај 2026 година, Торес бил именуван во составот на Шпанија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-squad-announcement-luis-de-la-fuente|title=Yamal, Rodri and Cucurella in strong Spain squad|date=25 мај 2026|access-date=12 јуни 2026|language=en|archive-date=3 јули 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260703093136/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-squad-announcement-luis-de-la-fuente|url-status=live}}</ref> Во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]], тој бил асистент на голот на [[Микел Мерино]], во судиското надополнување, со кој Шпанија ја обезбедила победата од 1–0 и пласманот во четвртфиналето.<ref>{{Cite web |author=Renato Gonçalves |url=https://sports.yahoo.com/articles/portugal-0-1-spain-world-210856768.html |title=Portugal 0–1 Spain, World Cup 2026: La Roja dominate second half, advance to quarter-finals |publisher=Yahoo! Sports |date=6 јули 2026 |access-date=20 јули 2026 |archive-date=20 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720010158/https://sports.yahoo.com/articles/portugal-0-1-spain-world-210856768.html |url-status=dead }}</ref> На 19 јули, Торес го постигнал победничкиот гол за Шпанија во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]]. Откако влегол во игра од клупата за резервни играчи во 62. минута, тој погодил во 106. минута во продолженијата, со што ѝ донел победа на Шпанија од 1–0 над бранителот на титулата, [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. Тоа било неговиот прв и единствен гол на турнирот.<ref>{{Cite web |title=Spain edge Argentina after extra time to win 2nd World Cup title |url=https://www.espn.com/soccer/story//id/49403084/2026-world-cup-final-spain-argentina-score-ferran-torres |access-date=19 јули 2026 |website=Espn.com |archive-date=22 јули 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722114728/https://www.espn.com/soccer/story//id/49403084/2026-world-cup-final-spain-argentina-score-ferran-torres |url-status=live }}</ref> Последователно Торес бил прогласен и за најдобар играч на финалето.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-argentina-final-report-highlights |title=Torres puts Spain on top of the world |publisher=FIFA|date=19 јули 2026|access-date=20 јули 2026|archive-date=19 јули 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260719225638/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/spain-argentina-final-report-highlights|url-status=live }}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Валенсија *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2018-2019 ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2020-2021|2020-2021]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 2 : 2020-2021 ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 3 : 2022-2023, 2024-2025, 2025-2026 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2024-2025 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија|Суперкуп на Шпанија]]''' : 3 : 2023, 2025, 2026 [[File:Ferran Torres Argentina v Spain 19 July 2026-347.jpg|thumb|300px|Торес го држи [[Трофеј на Светското првенство во фудбал|Трофејот на Светското првенство]] после победата на Шпанија во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето 2026]]]] ===Репрезентативни=== ;Шпанија 17 * '''[[Европско првенство во фудбал за играчи под 17 години|Европско првенство за играчи под 17 години]]''' : 1 : 2017 ;Шпанија 19 * '''[[Европско првенство во фудбал за играчи под 19 години|Европско првенство за играчи под 19 години]]''' : 1 : 2019 ;Шпанија * '''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 2026|2026]] * '''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал}} [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал 2024|2024]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{commons category|Ferran Torres}} *[https://ferrantorres11.com/ Официјално мрежно место] *[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres Профил] на мрежното место на ФК Барселона *{{Soccerway|new_id=torres-ferran/AVAVLaLt}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Торес, Феран}} [[Категорија:Родени во 2000 година]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 8vnv38bhfqiuwenrpqblm90k851i559 0 1402641 5629702 5627523 2026-09-18T07:42:23Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Емил Бурнат]] на [[Емил Бурна]] 5627523 wikitext text/x-wiki '''Емил Бурнат''' (21 октомври 1828 во Вевеј, Во &#x2013; 31 август 1920) бил швајцарски [[Ботаника|ботаничар]]. [[File:Acta_Horti_berg._-_1905_-_tafl._134_-_Emile_Burnat.jpg|десно|мини| Емил Бурнат]] Тој почнал да одгледува билки уште во тинејџерски години а подоцна работел во ''Конзерваториум и ботаничка градина'' во [[Женева]]. Тој бил запаметен по истражувања на флората пронајдена во Поморски Алпи. Негови импресивен хербариум сега е дел од ботанички конзерваториум во Женева. Име Бурнат било позајмено од ботанички род ''Burnatia'' и сорта [[Каменоломка|саксифрага]] ''Saxifraga × burnatii''. == Напишани дела == * ''Flore des Alpes maritimes ou Каталог raisonné des plantes qui croissent spontanément dans la chaîne des Alpes maritimes итн'' . (7 тома 1892–1931, со Џон Исак Брике и Франсоа Кавиље). * ''Каталог raisonné des Hieracium des Alpes Maritimes'' ; (1883, со Август Гремли). == Наводи == * ''Оваа статија е заснована на превод на статија од [[Википедија на шпански јазик|шпанската Википедија]] .'' * [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=es&u=http://www.ville-ge.ch/cjb/herbier/pdf_herbier/burnat.pdf&ei=FTjdSZi8DpeuNY7yzeYN&sa=X&oi=translate&resnum=8&ct=result&prev=/search%3Fq%3D%2522%25C3%2589mile%2BBurnat%2522%2B1828%26hl%3Den%26sa%3DN%26start%3D10 ''Les collections botanique Emile Burnat''] (на француски) {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Родени во 1828 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] nqf6phwjzqlohmu8tiqy3exzlg6lz8h 5629713 5629702 2026-09-18T07:46:53Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629713 wikitext text/x-wiki '''Емил Бурнат''' (21 октомври 1828 во Вевеј, Во &#x2013; 31 август 1920) бил швајцарски [[Ботаника|ботаничар]]. [[File:Acta_Horti_berg._-_1905_-_tafl._134_-_Emile_Burnat.jpg|десно|мини| Емил Бурнат]] Тој почнал да одгледува билки уште во тинејџерски години а подоцна работел во ''Конзерваториум и ботаничка градина'' во [[Женева]]. Тој бил запаметен по истражувања на флората пронајдена во Поморски Алпи. Негови импресивен хербариум сега е дел од ботанички конзерваториум во Женева. Име Бурнат било позајмено од ботанички род ''Burnatia'' и сорта [[Каменоломка|саксифрага]] ''Saxifraga × burnatii''. == Напишани дела == * ''Flore des Alpes maritimes ou Каталог raisonné des plantes qui croissent spontanément dans la chaîne des Alpes maritimes итн'' . (7 тома 1892–1931, со Џон Исак Брике и Франсоа Кавиље). * ''Каталог raisonné des Hieracium des Alpes Maritimes'' ; (1883, со Август Гремли). == Наводи == * ''Оваа статија е заснована на превод на статија од [[Википедија на шпански јазик|шпанската Википедија]] .'' * [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=es&u=http://www.ville-ge.ch/cjb/herbier/pdf_herbier/burnat.pdf&ei=FTjdSZi8DpeuNY7yzeYN&sa=X&oi=translate&resnum=8&ct=result&prev=/search%3Fq%3D%2522%25C3%2589mile%2BBurnat%2522%2B1828%26hl%3Den%26sa%3DN%26start%3D10 ''Les collections botanique Emile Burnat''] (на француски) {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Родени во 1828 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] qsx5mjoq6164k8mbqvbyy3ynjulxoji 5629716 5629713 2026-09-18T07:49:44Z Виолетова 1975 5629716 wikitext text/x-wiki '''Емил Бурна''' (21 октомври 1828 Вевеј, &#x2013; 31 август 1920) ― швајцарски [[Ботаника|ботаничар]]. [[File:Acta_Horti_berg._-_1905_-_tafl._134_-_Emile_Burnat.jpg|десно|мини| Емил Бурна]] Тој почнал да одгледува билки уште во тинејџерски години, а подоцна работел во ''Конзерваториум и ботаничка градина'' во [[Женева]]. Бил запаметен по истражувања на флората пронајдена во Поморски Алпи. Неговиот импресивен хербариум сега е дел од ботанички конзерваториум во Женева. Во негова чест биле наречени ботаничкиот род ''[[Burnatia]]'' и сортата [[каменоломка]] ''Saxifraga × burnatii''. {{Botanist|Burnat|Burnat, Émile}} == Напишани дела == * ''Flore des Alpes maritimes ou Каталог raisonné des plantes qui croissent spontanément dans la chaîne des Alpes maritimes итн'' . (7 тома 1892–1931, со Џон Исак Брике и Франсоа Кавиље). * ''Каталог raisonné des Hieracium des Alpes Maritimes'' ; (1883, со Август Гремли). == Наводи == == [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=es&u=http://www.ville-ge.ch/cjb/herbier/pdf_herbier/burnat.pdf&ei=FTjdSZi8DpeuNY7yzeYN&sa=X&oi=translate&resnum=8&ct=result&prev=/search%3Fq%3D%2522%25C3%2589mile%2BBurnat%2522%2B1828%26hl%3Den%26sa%3DN%26start%3D10 ''Les collections botanique Emile Burnat''] (на француски) == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бурна, Емил }} [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Родени во 1828 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] caigfv4h0gutntmpl3npipiur6a5lxy 5629717 5629716 2026-09-18T07:50:36Z Виолетова 1975 5629717 wikitext text/x-wiki [[File:Acta_Horti_berg._-_1905_-_tafl._134_-_Emile_Burnat.jpg|десно|мини| Емил Бурна]] '''Емил Бурна''' (21 октомври 1828 Вевеј - 31 август 1920) ― швајцарски [[Ботаника|ботаничар]]. Тој почнал да одгледува билки уште во тинејџерски години, а подоцна работел во ''Конзерваториум и ботаничка градина'' во [[Женева]]. Бил запаметен по истражувања на флората пронајдена во Поморски Алпи. Неговиот импресивен хербариум сега е дел од ботанички конзерваториум во Женева. Во негова чест биле наречени ботаничкиот род ''[[Burnatia]]'' и сортата [[каменоломка]] ''Saxifraga × burnatii''. {{Botanist|Burnat|Burnat, Émile}} == Напишани дела == * ''Flore des Alpes maritimes ou Каталог raisonné des plantes qui croissent spontanément dans la chaîne des Alpes maritimes итн'' . (7 тома 1892–1931, со Џон Исак Брике и Франсоа Кавиље). * ''Каталог raisonné des Hieracium des Alpes Maritimes'' ; (1883, со Август Гремли). == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бурна, Емил }} [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Родени во 1828 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] 74xbwed4jivuolly1hnmr19va41zgws 4 1402664 5629534 5629292 2026-09-17T16:13:10Z Виолетова 1975 5629534 wikitext text/x-wiki Список на учесници и нивните придонеси од [[Википедија:Викикамп Охрид|Викикампот Охрид 2026]] {| class="wikitable" | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Бр.''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Корисничко име''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статии''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статус на статија <br>(Н/П)''' |- | colspan="14" style="text-align: center; text-indent: 30px;"|'''Учесници на Викикамп 2026''' |- | 1 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | # [[ Карло Алиони]] # [[Даниел И. Акселрод]] # [[Лоренс Баас Бекинг]] # [[Нина Августиновна Адолф]] # [[Јасухико Асахина]] # [[Аскел Лове]] # [[Лусил Алорџ]] # [[Едвард Александар Њуел Арбер]] # [[Вилијам Арчер (архитект)]] # [[Артур Хју Гарфит Алстон]] # [[Лерој Абрамс]] # [[Беатрис Армари ]] # [[Анџелика М. Арамбари]] # [[Паул Фридрих Август Ашерсон]] # [[Џефри Клаф Ајнсворт]] # [[Фердинанд Кристијан Густав Арнолд]] # [[Вернон Ахмадџијан]] # [[Џон Акеројд]] # [[Габриел Арно]] # [[Вејн П. Армстронг]] # [[Дајана Маргарет Напер]] # [[Сергеј Навашин]] # [[Јохан Петер Фалк]] # [[Сибил Форд]] # [[Кери Форд]] # [[Адриен Рене Франше]] # [[Вилијам Даглас Френсис]] # [[Емануел фон Фридрихстал]] # [[Александра Гамајунова]] # [[Џорџ Гарднер (ботаничар)]] # [[Џон Рослин Гарнет]] # [[Ахмад Гахреман]] # [[Карл Андреас Гејер]] # [[Верн Грант]] # [[Жан-Жак де Гранвил]] # [[Август Гремли]] # [[Ирина Грудзинскаја]] # [[Џастин Гудот]] # [[Рафаел Говарц]] # [[Пол Гуре]] # [[Антон Хартингер]] # [[Флоренс Хеџис]] # [[Ернст Халиер]] # [[Жан Антоан Артур Грис]] # [[Питер Хартинг]] | Н |- | 2 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | # [[Карл Адолф Агард]] # [[Фернандо Алтамирано]] # [[Тимоти Филд Ален]] # [[Карло Лучијано Алесио]] # [[Сидни Френсис Ешби]] # [[Џејмс Дејвид Акерман]] # [[Кларк Абел]] # [[Џон Ерол Чандос Абердин]] # [[Роберт Стивен Адамсон]] # [[Рудолф Адерхолд]] # [[Казимир Арвет-Тувет]] # [[Франческо Ардисоне ]] # [[Едмунд Тирел Артис]] # [[Фредерик-Луј Аламанд]] # [[Талита Фонтура Алвес]] # [[Франциско Фреире Алемао и Киснеиро]] # [[Џејмс Едвард Тиерни Ајчисон]] # [[Ида Аугуста Келер]] # [[Хенри Бејнс (ботаничар)]] # [[Вело Јаска]] # [[Џон Џорџ Џек]] # [[Вилијам Џек (ботаничар)]] # [[Алберт Брус Џексон]] # [[Бенџамин Дејдон Џексон]] # [[Џорџ Џексон (ботаничар)]] # [[Рејмонд Карл Џексон]] # [[Максвел Ралф Џејкобс]] # [[Сари Вилфрид Лоренс Џејкобс]] # [[Јенс Питер Јакобсен]] # [[Ејми Жакот Гилармод]] # [[Виктор Жакмонт]] # [[Анри Антоан Жак]] # [[Јозеф Франц фон Жакин]] # [[Францишек Камиењски]] # [[Лино Вакари]] # [[Јено Вадас]] | Н |- | 3 | [[Корисник:Filip GIMNAZIJA|Filip GIMNAZIJA]] | # [[Ото Апел]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Патриша Берјак]] # [[Франциско Бернис]] # [[Ото Карл Берг]] # [[Расел Линдзи Барет]] # [[Фридрих Готлиб Бартлинг]] # [[Хајнрих Карл Бејрих]] # [[Конрад Бекхаус]] # [[Жак Филип Мартин Селс]] # [[Франсис А. Бартлет]] # [[Џејмс Дон]] # [[Мигел Колмеиро Пенидо]] # [[Орацио Комес]] # [[Дејвид А. Броди]] # [[Емил Бешерел]] # [[Ернст Беси]] # [[Сајмон Бинендајк]] # [[Елеонор Мерион Бенет]] # [[Пер Карл Хјалмар Дусен]] # [[Мајлс Џозеф Беркли]] | Н |- | 4 | [[Корисник:Mito999|Mito999]] | # [[Патриша Берјак]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Ото Апел]] # [[Александар Андерсон (ботаничар)]] # [[Честер А. Арнолд]] # [[Гетулио Агостини]] # [[Јулиус Леополд Едуард Аве-Лалеман]] # [[Јохан Ангстрем]] # [[Хенри Кренк Ендрус]] # [[Едмунд Гилберт Бејкер]] # [[Теодор Фридрих Јулиус Басинер]] # [[Ноел Бидл]] # [[Сара Марта Бејкер]] # [[Ричард Томас Бејкер]] # [[Џовани Антонио Батара]] # [[Хенри Чарлтон Бастијан]] # [[Ричард Бејтман (ботаничар)]] # [[Рандал Џејмс Баер]] # [[Жил Еме Батандие]] # [[Турхан Бејтоп]] # [[Рајниер Корнелис Бахуизен ван ден Бринк (роден 1881 година)]] # [[Андрес Барберо]] # [[Фредерик Батај]] # [[Луис Кејлеб Бек]] # [[Карлтон Рој Бол]] # [[Џовани Батиста Балбис]] | Н |- | 5 | [[Корисник:Izabelaa pesovaa|Izabelaa pesovaa]] | # [[Жил Аман]] # [[Феликс де Азара]] # [[Урбен Одибер]] # [[Џозеф Сабин]] # [[Стенли А. Кејн]] # [[Џон Дру Салмон ]] # [[Херберт Л. Едлин]] # [[Инес Састре де Хесус]] # [[Иса Дегенер ]] # [[ Камило Сбарбаро]] # [[Валери Талиев]] # [[Луј Антоан Франсоа Бајон]] # [[Џејкоб Витман Бејли]] # [[Вилијам Џејмс Бил]] # [[Мило Самуел Бејкер]] # [[Џенис Ц. Битли]] # [[Елиз Каролин Бомер]] # [[Вилијам Бракенриџ]] # [[Доналд Фредерик Блаксел]] # [[Сабин Бертело]] # [[Денис Јуџин Бридлав]] # [[Ориол де Болос]] # [[Аксел Гудбранд Блит]] | Н |- | 6 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | # [[Маргарет Бирн]] # [[Џејмс В. Бинг]] # [[Роберт ду Бујсон]] # [[Ричард Битнер]] # [[Валтер Карл Ото Бусе]] # [[Макс Бурет]] # [[Емил Бурнат]] # [[Хуго Баум]] # [[Жан Бовери]] # [[Дау Бакстер]] # [[Андреј Бекетов]] # [[Доминго Бело и Еспиноза]] # [[Александру Борза]] # [[Жан Луј Емил Будие]] # [[Џорџ Симондс Булгер]] # [[Т. Ф. Бурдилон]] # [[Хуберт Бурдот]] # [[Фредерик Орпен Бауер]] # [[Клас Бјеркандер]] # [[Џулио Камус]] # [[Жак Камбеседес]] # [[Едвин Чил]] # [[Бари Џон Кон]] # [[Тригве Браруд]] # [[Ричард Бредли (ботаничар)]] # [[Езра Брејнерд]] # [[Август Бренд]] # [[Мари Катрин Брендџи]] # [[Тауншенд Стит Брeндеџи]] # [[Мари Максим Корни]] # [[Винченцо де Чезати]] # [[Вилијам Арнолд Бромфилд]] # [[Кристијан Казимир Бритингер]] # [[Хенри Вилијам Бристоу]] | Н |- | 7 | [[Корисник:Alekdone|Alekdone]] | # [[Николас Лоренс Бурман]] # [[Јоханес Бурман]] # [[Марк Бургман]] # [[Алан Бурџис]] # [[Питер Бар (раководител на градинa)]] # [[Шрипад Нарајан Агаше]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Бјаџо Барталини]] # [[Стенли Тачер Блејк]] # [[Френк Елис Бојнтон]] # [[Феличе Касоне]] # [[Ира Вадел Клоки]] # [[Џон Џорџ Шампион]] # [[Вилијам Бурк]] # [[Беван Бурчел]] # [[Алберт Фредерик Хендрик Буининг]] # [[Фридрих Александар Бухзе]] # [[Адам Бадл]] # [[Самуел Ботсфорд Бакли]] # [[Пјер-Жозеф Букоз]] # [[Франц Георг Филип Бухенау]] # [[Ладислав Франтишек Челаковски]] # [[Артур Бертрам Корт]] # [[Џон Ф. Коуел]] # [[Елизабет Џил Каули]] # [[Алберт Готфрид Дитрих]] # [[Емил Дејрол]] # [[Доминик Клос]] # [[Џовани Занардини]] # [[Густав Адолф Цванцигер]] # [[Силвија Зенари]] | Н |- | 8 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | # [[Егил Бардсет]] # [[Хулијан Акуња Гале]] # [[Ајмар Чарлс д'Алеизет]] # [[Нелида Марија Бачигалупо]] # [[Римо Бачигалупи]] # [[Робин Мери Баркер]] # [[Маријано де ла Барсена]] # [[Морис Бели]] # [[Џон Џозеф Бенет]] # [[Лудвиг Бенџамин]] # [[Ирен Бејкер (ботаничарка)]] # [[Жан-Батист Барла]] # [[Рола Кент Бити]] # [[Густав Бовер]] # [[Алан Блек]] # [[Џон Бјус]] # [[Јан-Џаст Бос]] # [[Нина Флој Браселин]] # [[Александар Курт Брејд]] # [[Каи Кситао]] # [[Ралф Ерскин Клиланд]] # [[Херман Крист]] # [[Хенри Шермезон]] # [[Џенифер Ан Чапил]] # [[Вилијам Бриџ Кук]] # [[Лин Г. Кук]] # [[Карл Кристенсен (ботаничар)]] # [[Чарлс Кокерел]] # [[Стивен Ерл Клемантс]] # [[Вера Чаподи]] # [[Самуел Кертис]] | Н |- | 9 | [[Корисник: Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | # [[Август Батш]] # [[Пол Бергон]] # [[Лоис Брако]] # [[Јоаким Брем]] # [[Карел Чејп]] # [[Џејмс Александар Бруер]] # [[Мајкл О. Дилон]] # [[Леополд Дипел]] # [[Андреј Ерст]] # [[Алберт Грунов]] # [[Јулиус Гронтвед]] | Н |- | 10 | [[Корисник:Kirca 08|Kirca 08]] | # [[Аверил Мод Ботомли]] # [[Едвин Џон Батлер]] # [[Роџер Чарлс Каролин]] # [[Луис Себаљос и Фернандес де Кордоба]] # [[Ладислав Јозеф Челаковски]] # [[Џозеф Карсон (фармацевт)]] # [[Ели-Абел Кариер]] # [[Натаниел Кантли]] # [[Јенс Клаузен]] # [[Џон Маквин Кован]] # [[Хајнрих Јохан Непомук фон Кранц]] # [[Питер Вогелиус Дејнбол]] # [[Емил Депланш]] # [[Дејвид Ф. Катлер]] | Н |- | 11 | [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] | # [[Ендру Џон Скот (ботаничар)]] # [[Леополд Квел]] # [[Жан Рене Констант Квој]] # [[Јаков Корнелис Матиу Радермахер]] # [[Роберт Алмер Харпер]] # [[Рудолф Рајман (ботаничар)]] # [[Ричард Канингем (ботаничар)]] # [[Израел Рајхерт]] # [[Пјер Огистен Данжер]] # [[Кристијан Хајнрих Пандер]] # [[Вилијам Патерсон (истражувач)]] # [[Пол Греам Вилсон]] # [[Едвин Блејк Пејсон]] # [[Пит де Јонг (дендролог)]] | Н |- | 12 | [[Корисник:MilaFKliment|MilaFKliment]] | # [[Едвард Џонстон Александар]] # [[Џералдин А. Ален]] # [[Марселеин Русарио Алмеида]] # [[Адолф Алфанд]] # [[Нета Елизабет Греј]] # [[Франц Јозеф Нидензу]] # [[Паул Херман Вилхелм Тауберт]] # [[Рудолф Шефер]] # [[Вилхелм Филип Шимпер]] # [[Вилхелм Фридрих Карвински фон Карвин]] | Н |- | 13 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | # [[Гонтран Хамел]] # [[Георг Волфганг Франц Панцер]] # [[Ралф Хофман]] # [[Вернер Раух]] # [[Роберт Браун (новозеландски ботаничар)]] | Н |- | 14 | [[Корисник:Sterjovski Hristo|Sterjovski Hristo]] | # [[Ира Ноел Габриелсон]] # [[Алберт Гајард]] # [[Чарлс Гајардот]] # [[Хелмут Гамс]] # [[Халија Ибрахим]] # [[Ејштајн Паше]] # [[Том Петч]] # [[Артур Едвард Вејд]] | Н |- | 15 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | # [[Пјер Мартин Реми Ошер-Елој]] # [[Корнелис Ругиер Вилем Карел ван Алдерверелт ван Розенбург]] # [[Џејмс Вотсон Робинс]] # [[Висенте Сервантес]] # [[Томас Џонатан Бурил]] # [[Анри Касини]] # [[Алфред Шаберт]] # [[Гај Н. Колинс]] # [[ Дејвид Стотон Конант]] # [[Мартин Чик]] # [[Луиџи Алојзиус Кола]] # [[Ван-Чун Ченг]] # [[Хенри Шумејкер Конард]] # [[Денис Е. Дежардин]] # [[Честер Дјуи]] # [[Ернеста Ди Капуа]] # [[Даки Јорданов]] # [[Паул Дител]] # [[Вилард Вебстер Еглестон]] # [[Дајан Едвардс]] # [[Саломон Дрејер]] # [[Емил Дукло]] # [[Алфред Ернст]] # [[Жан Дибовски]] # [[Родриго Ескобар]] # [[GCK Данстервил]] # [[Јан Фредерик Гроновиус]] # [[Густав Карл Гиргенсон]] # [[Хенри Гроувс (ботаничар)]] # [[Роберт Џејмс Даглас Греам]] # [[Теодор Хартиг]] # [[Густав Хеги]] # [[ АА Хендерсон]] # [[ Вилијам Х. Харис (ботаничар)]] # [[ Гвен Харден]] | Н |- | 16 | [[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | # [[Арон Аронсон]] # [[Антон Аусердорфер]] # [[Ото Абел]] # [[Карл Фридрих Вилхелм Валрот]] # [[Вилхелм Герхард Валперс]] # [[Имануел Лев]] # [[Хју Илтис]] # [[Ира Шрајбер Нелсон]] # [[Ирвинг Видмер Бејли]] # [[Дуан Исели]] # [[Јоланде Далпе]] # [[Дејвид А. Кит]] # [[ Густав Адолф Хуго Далштет]] # [[ Џејмс Едгар Денди]] # [[Пол Огист Дангај]] # [[ Вилијам Фримен Даниел]] # [[ Пјер Дансеро]] # [[ Карл Лебрехт Удо Дамер]] # [[Бенедиктус Хубертус Дансер]] # [[Џон М. Дарби]] # [[Вилијам Дарлингтон]] # [[Самуел Тејлор Дарлинг]] # [[ Карл Хајнрих Бергиус]] # [[Кен Хил (ботаничар)]] # [[Томас Хенри Керни]] # [[Вилијам Х. Китинг]] # [[Карл фон Кајслер]] # [[ Роналд Вилијам Џон Киј]] # [[Огист Татон ]] | Н |- | 17 | [[Корисник:GorjanaPestaloci|GorjanaPestaloci]] | # [[Август Хенинг Вајмарк]] # [[ Чарлс Луис Андерсон]] # [[Карл Рајнхолд Салберг]] # [[ Димитрие Бранџа]] # [[Чарлс Џон Бренд]] # [[Пол Едвард Бери ]] # [[Чарлс Лусиен де Берман]] # [[Марсел Бон]] # [[Александре Боро]] # [[Морис А.Ф. Брајстрофер]] # [[Клод Виктор де Боасие]] # [[Роберт Луис Дреслер]] # [[Јонас Карлсон Дријандер]] # [[Џон Алан Еликс]] | Н |- | 18 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | # [[Роберт Шо Еган]] #[[Хенри Бике]] #[[Амос Итон]] #[[Џоан Криб]] #[[Б. Л. Барт]] #[[Франц Буксбаум]] #[[Едвин Бантинг Бартрам]] #[[Алфред Вилијам Бенет]] #[[Роберт Џон Бејтс]] #[[Коу Финч Остин]] #[[Хенри Натаниел Ендрјус]] | Н |- | 19 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | # [[Жан Башело Ла Пиле ]] # [[Јан Комелин]] | Н |- | 20 | [[Корисник:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] | # [[Елизабет Вилер]] # [[Шарлот Џорџија Наст]] | Н |- | 21 | [[Корисник:Aleksandra.Shundovski|Aleksandra.Shundovski]] | # [[Ајлмер Бурк Ламберт]] # [[Себастјен Рене Ленорман]] # [[Емануел Лие]] # [[Мартин Лихтенштајн]] | Н |- |} 9hmoubbjg6acwjjwdo6trd89zrrs4i7 5629705 5629534 2026-09-18T07:43:06Z Виолетова 1975 5629705 wikitext text/x-wiki Список на учесници и нивните придонеси од [[Википедија:Викикамп Охрид|Викикампот Охрид 2026]] {| class="wikitable" | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Бр.''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Корисничко име''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статии''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статус на статија <br>(Н/П)''' |- | colspan="14" style="text-align: center; text-indent: 30px;"|'''Учесници на Викикамп 2026''' |- | 1 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | # [[ Карло Алиони]] # [[Даниел И. Акселрод]] # [[Лоренс Баас Бекинг]] # [[Нина Августиновна Адолф]] # [[Јасухико Асахина]] # [[Аскел Лове]] # [[Лусил Алорџ]] # [[Едвард Александар Њуел Арбер]] # [[Вилијам Арчер (архитект)]] # [[Артур Хју Гарфит Алстон]] # [[Лерој Абрамс]] # [[Беатрис Армари ]] # [[Анџелика М. Арамбари]] # [[Паул Фридрих Август Ашерсон]] # [[Џефри Клаф Ајнсворт]] # [[Фердинанд Кристијан Густав Арнолд]] # [[Вернон Ахмадџијан]] # [[Џон Акеројд]] # [[Габриел Арно]] # [[Вејн П. Армстронг]] # [[Дајана Маргарет Напер]] # [[Сергеј Навашин]] # [[Јохан Петер Фалк]] # [[Сибил Форд]] # [[Кери Форд]] # [[Адриен Рене Франше]] # [[Вилијам Даглас Френсис]] # [[Емануел фон Фридрихстал]] # [[Александра Гамајунова]] # [[Џорџ Гарднер (ботаничар)]] # [[Џон Рослин Гарнет]] # [[Ахмад Гахреман]] # [[Карл Андреас Гејер]] # [[Верн Грант]] # [[Жан-Жак де Гранвил]] # [[Август Гремли]] # [[Ирина Грудзинскаја]] # [[Џастин Гудот]] # [[Рафаел Говарц]] # [[Пол Гуре]] # [[Антон Хартингер]] # [[Флоренс Хеџис]] # [[Ернст Халиер]] # [[Жан Антоан Артур Грис]] # [[Питер Хартинг]] | Н |- | 2 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | # [[Карл Адолф Агард]] # [[Фернандо Алтамирано]] # [[Тимоти Филд Ален]] # [[Карло Лучијано Алесио]] # [[Сидни Френсис Ешби]] # [[Џејмс Дејвид Акерман]] # [[Кларк Абел]] # [[Џон Ерол Чандос Абердин]] # [[Роберт Стивен Адамсон]] # [[Рудолф Адерхолд]] # [[Казимир Арвет-Тувет]] # [[Франческо Ардисоне ]] # [[Едмунд Тирел Артис]] # [[Фредерик-Луј Аламанд]] # [[Талита Фонтура Алвес]] # [[Франциско Фреире Алемао и Киснеиро]] # [[Џејмс Едвард Тиерни Ајчисон]] # [[Ида Аугуста Келер]] # [[Хенри Бејнс (ботаничар)]] # [[Вело Јаска]] # [[Џон Џорџ Џек]] # [[Вилијам Џек (ботаничар)]] # [[Алберт Брус Џексон]] # [[Бенџамин Дејдон Џексон]] # [[Џорџ Џексон (ботаничар)]] # [[Рејмонд Карл Џексон]] # [[Максвел Ралф Џејкобс]] # [[Сари Вилфрид Лоренс Џејкобс]] # [[Јенс Питер Јакобсен]] # [[Ејми Жакот Гилармод]] # [[Виктор Жакмонт]] # [[Анри Антоан Жак]] # [[Јозеф Франц фон Жакин]] # [[Францишек Камиењски]] # [[Лино Вакари]] # [[Јено Вадас]] | Н |- | 3 | [[Корисник:Filip GIMNAZIJA|Filip GIMNAZIJA]] | # [[Ото Апел]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Патриша Берјак]] # [[Франциско Бернис]] # [[Ото Карл Берг]] # [[Расел Линдзи Барет]] # [[Фридрих Готлиб Бартлинг]] # [[Хајнрих Карл Бејрих]] # [[Конрад Бекхаус]] # [[Жак Филип Мартин Селс]] # [[Франсис А. Бартлет]] # [[Џејмс Дон]] # [[Мигел Колмеиро Пенидо]] # [[Орацио Комес]] # [[Дејвид А. Броди]] # [[Емил Бешерел]] # [[Ернст Беси]] # [[Сајмон Бинендајк]] # [[Елеонор Мерион Бенет]] # [[Пер Карл Хјалмар Дусен]] # [[Мајлс Џозеф Беркли]] | Н |- | 4 | [[Корисник:Mito999|Mito999]] | # [[Патриша Берјак]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Ото Апел]] # [[Александар Андерсон (ботаничар)]] # [[Честер А. Арнолд]] # [[Гетулио Агостини]] # [[Јулиус Леополд Едуард Аве-Лалеман]] # [[Јохан Ангстрем]] # [[Хенри Кренк Ендрус]] # [[Едмунд Гилберт Бејкер]] # [[Теодор Фридрих Јулиус Басинер]] # [[Ноел Бидл]] # [[Сара Марта Бејкер]] # [[Ричард Томас Бејкер]] # [[Џовани Антонио Батара]] # [[Хенри Чарлтон Бастијан]] # [[Ричард Бејтман (ботаничар)]] # [[Рандал Џејмс Баер]] # [[Жил Еме Батандие]] # [[Турхан Бејтоп]] # [[Рајниер Корнелис Бахуизен ван ден Бринк (роден 1881 година)]] # [[Андрес Барберо]] # [[Фредерик Батај]] # [[Луис Кејлеб Бек]] # [[Карлтон Рој Бол]] # [[Џовани Батиста Балбис]] | Н |- | 5 | [[Корисник:Izabelaa pesovaa|Izabelaa pesovaa]] | # [[Жил Аман]] # [[Феликс де Азара]] # [[Урбен Одибер]] # [[Џозеф Сабин]] # [[Стенли А. Кејн]] # [[Џон Дру Салмон ]] # [[Херберт Л. Едлин]] # [[Инес Састре де Хесус]] # [[Иса Дегенер ]] # [[ Камило Сбарбаро]] # [[Валери Талиев]] # [[Луј Антоан Франсоа Бајон]] # [[Џејкоб Витман Бејли]] # [[Вилијам Џејмс Бил]] # [[Мило Самуел Бејкер]] # [[Џенис Ц. Битли]] # [[Елиз Каролин Бомер]] # [[Вилијам Бракенриџ]] # [[Доналд Фредерик Блаксел]] # [[Сабин Бертело]] # [[Денис Јуџин Бридлав]] # [[Ориол де Болос]] # [[Аксел Гудбранд Блит]] | Н |- | 6 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | # [[Маргарет Бирн]] # [[Џејмс В. Бинг]] # [[Роберт ду Бујсон]] # [[Ричард Битнер]] # [[Валтер Карл Ото Бусе]] # [[Макс Бурет]] # [[Емил Бурна]] # [[Хуго Баум]] # [[Жан Бовери]] # [[Дау Бакстер]] # [[Андреј Бекетов]] # [[Доминго Бело и Еспиноза]] # [[Александру Борза]] # [[Жан Луј Емил Будие]] # [[Џорџ Симондс Булгер]] # [[Т. Ф. Бурдилон]] # [[Хуберт Бурдот]] # [[Фредерик Орпен Бауер]] # [[Клас Бјеркандер]] # [[Џулио Камус]] # [[Жак Камбеседес]] # [[Едвин Чил]] # [[Бари Џон Кон]] # [[Тригве Браруд]] # [[Ричард Бредли (ботаничар)]] # [[Езра Брејнерд]] # [[Август Бренд]] # [[Мари Катрин Брендџи]] # [[Тауншенд Стит Брeндеџи]] # [[Мари Максим Корни]] # [[Винченцо де Чезати]] # [[Вилијам Арнолд Бромфилд]] # [[Кристијан Казимир Бритингер]] # [[Хенри Вилијам Бристоу]] | Н |- | 7 | [[Корисник:Alekdone|Alekdone]] | # [[Николас Лоренс Бурман]] # [[Јоханес Бурман]] # [[Марк Бургман]] # [[Алан Бурџис]] # [[Питер Бар (раководител на градинa)]] # [[Шрипад Нарајан Агаше]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Бјаџо Барталини]] # [[Стенли Тачер Блејк]] # [[Френк Елис Бојнтон]] # [[Феличе Касоне]] # [[Ира Вадел Клоки]] # [[Џон Џорџ Шампион]] # [[Вилијам Бурк]] # [[Беван Бурчел]] # [[Алберт Фредерик Хендрик Буининг]] # [[Фридрих Александар Бухзе]] # [[Адам Бадл]] # [[Самуел Ботсфорд Бакли]] # [[Пјер-Жозеф Букоз]] # [[Франц Георг Филип Бухенау]] # [[Ладислав Франтишек Челаковски]] # [[Артур Бертрам Корт]] # [[Џон Ф. Коуел]] # [[Елизабет Џил Каули]] # [[Алберт Готфрид Дитрих]] # [[Емил Дејрол]] # [[Доминик Клос]] # [[Џовани Занардини]] # [[Густав Адолф Цванцигер]] # [[Силвија Зенари]] | Н |- | 8 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | # [[Егил Бардсет]] # [[Хулијан Акуња Гале]] # [[Ајмар Чарлс д'Алеизет]] # [[Нелида Марија Бачигалупо]] # [[Римо Бачигалупи]] # [[Робин Мери Баркер]] # [[Маријано де ла Барсена]] # [[Морис Бели]] # [[Џон Џозеф Бенет]] # [[Лудвиг Бенџамин]] # [[Ирен Бејкер (ботаничарка)]] # [[Жан-Батист Барла]] # [[Рола Кент Бити]] # [[Густав Бовер]] # [[Алан Блек]] # [[Џон Бјус]] # [[Јан-Џаст Бос]] # [[Нина Флој Браселин]] # [[Александар Курт Брејд]] # [[Каи Кситао]] # [[Ралф Ерскин Клиланд]] # [[Херман Крист]] # [[Хенри Шермезон]] # [[Џенифер Ан Чапил]] # [[Вилијам Бриџ Кук]] # [[Лин Г. Кук]] # [[Карл Кристенсен (ботаничар)]] # [[Чарлс Кокерел]] # [[Стивен Ерл Клемантс]] # [[Вера Чаподи]] # [[Самуел Кертис]] | Н |- | 9 | [[Корисник: Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | # [[Август Батш]] # [[Пол Бергон]] # [[Лоис Брако]] # [[Јоаким Брем]] # [[Карел Чејп]] # [[Џејмс Александар Бруер]] # [[Мајкл О. Дилон]] # [[Леополд Дипел]] # [[Андреј Ерст]] # [[Алберт Грунов]] # [[Јулиус Гронтвед]] | Н |- | 10 | [[Корисник:Kirca 08|Kirca 08]] | # [[Аверил Мод Ботомли]] # [[Едвин Џон Батлер]] # [[Роџер Чарлс Каролин]] # [[Луис Себаљос и Фернандес де Кордоба]] # [[Ладислав Јозеф Челаковски]] # [[Џозеф Карсон (фармацевт)]] # [[Ели-Абел Кариер]] # [[Натаниел Кантли]] # [[Јенс Клаузен]] # [[Џон Маквин Кован]] # [[Хајнрих Јохан Непомук фон Кранц]] # [[Питер Вогелиус Дејнбол]] # [[Емил Депланш]] # [[Дејвид Ф. Катлер]] | Н |- | 11 | [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] | # [[Ендру Џон Скот (ботаничар)]] # [[Леополд Квел]] # [[Жан Рене Констант Квој]] # [[Јаков Корнелис Матиу Радермахер]] # [[Роберт Алмер Харпер]] # [[Рудолф Рајман (ботаничар)]] # [[Ричард Канингем (ботаничар)]] # [[Израел Рајхерт]] # [[Пјер Огистен Данжер]] # [[Кристијан Хајнрих Пандер]] # [[Вилијам Патерсон (истражувач)]] # [[Пол Греам Вилсон]] # [[Едвин Блејк Пејсон]] # [[Пит де Јонг (дендролог)]] | Н |- | 12 | [[Корисник:MilaFKliment|MilaFKliment]] | # [[Едвард Џонстон Александар]] # [[Џералдин А. Ален]] # [[Марселеин Русарио Алмеида]] # [[Адолф Алфанд]] # [[Нета Елизабет Греј]] # [[Франц Јозеф Нидензу]] # [[Паул Херман Вилхелм Тауберт]] # [[Рудолф Шефер]] # [[Вилхелм Филип Шимпер]] # [[Вилхелм Фридрих Карвински фон Карвин]] | Н |- | 13 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | # [[Гонтран Хамел]] # [[Георг Волфганг Франц Панцер]] # [[Ралф Хофман]] # [[Вернер Раух]] # [[Роберт Браун (новозеландски ботаничар)]] | Н |- | 14 | [[Корисник:Sterjovski Hristo|Sterjovski Hristo]] | # [[Ира Ноел Габриелсон]] # [[Алберт Гајард]] # [[Чарлс Гајардот]] # [[Хелмут Гамс]] # [[Халија Ибрахим]] # [[Ејштајн Паше]] # [[Том Петч]] # [[Артур Едвард Вејд]] | Н |- | 15 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | # [[Пјер Мартин Реми Ошер-Елој]] # [[Корнелис Ругиер Вилем Карел ван Алдерверелт ван Розенбург]] # [[Џејмс Вотсон Робинс]] # [[Висенте Сервантес]] # [[Томас Џонатан Бурил]] # [[Анри Касини]] # [[Алфред Шаберт]] # [[Гај Н. Колинс]] # [[ Дејвид Стотон Конант]] # [[Мартин Чик]] # [[Луиџи Алојзиус Кола]] # [[Ван-Чун Ченг]] # [[Хенри Шумејкер Конард]] # [[Денис Е. Дежардин]] # [[Честер Дјуи]] # [[Ернеста Ди Капуа]] # [[Даки Јорданов]] # [[Паул Дител]] # [[Вилард Вебстер Еглестон]] # [[Дајан Едвардс]] # [[Саломон Дрејер]] # [[Емил Дукло]] # [[Алфред Ернст]] # [[Жан Дибовски]] # [[Родриго Ескобар]] # [[GCK Данстервил]] # [[Јан Фредерик Гроновиус]] # [[Густав Карл Гиргенсон]] # [[Хенри Гроувс (ботаничар)]] # [[Роберт Џејмс Даглас Греам]] # [[Теодор Хартиг]] # [[Густав Хеги]] # [[ АА Хендерсон]] # [[ Вилијам Х. Харис (ботаничар)]] # [[ Гвен Харден]] | Н |- | 16 | [[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | # [[Арон Аронсон]] # [[Антон Аусердорфер]] # [[Ото Абел]] # [[Карл Фридрих Вилхелм Валрот]] # [[Вилхелм Герхард Валперс]] # [[Имануел Лев]] # [[Хју Илтис]] # [[Ира Шрајбер Нелсон]] # [[Ирвинг Видмер Бејли]] # [[Дуан Исели]] # [[Јоланде Далпе]] # [[Дејвид А. Кит]] # [[ Густав Адолф Хуго Далштет]] # [[ Џејмс Едгар Денди]] # [[Пол Огист Дангај]] # [[ Вилијам Фримен Даниел]] # [[ Пјер Дансеро]] # [[ Карл Лебрехт Удо Дамер]] # [[Бенедиктус Хубертус Дансер]] # [[Џон М. Дарби]] # [[Вилијам Дарлингтон]] # [[Самуел Тејлор Дарлинг]] # [[ Карл Хајнрих Бергиус]] # [[Кен Хил (ботаничар)]] # [[Томас Хенри Керни]] # [[Вилијам Х. Китинг]] # [[Карл фон Кајслер]] # [[ Роналд Вилијам Џон Киј]] # [[Огист Татон ]] | Н |- | 17 | [[Корисник:GorjanaPestaloci|GorjanaPestaloci]] | # [[Август Хенинг Вајмарк]] # [[ Чарлс Луис Андерсон]] # [[Карл Рајнхолд Салберг]] # [[ Димитрие Бранџа]] # [[Чарлс Џон Бренд]] # [[Пол Едвард Бери ]] # [[Чарлс Лусиен де Берман]] # [[Марсел Бон]] # [[Александре Боро]] # [[Морис А.Ф. Брајстрофер]] # [[Клод Виктор де Боасие]] # [[Роберт Луис Дреслер]] # [[Јонас Карлсон Дријандер]] # [[Џон Алан Еликс]] | Н |- | 18 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | # [[Роберт Шо Еган]] #[[Хенри Бике]] #[[Амос Итон]] #[[Џоан Криб]] #[[Б. Л. Барт]] #[[Франц Буксбаум]] #[[Едвин Бантинг Бартрам]] #[[Алфред Вилијам Бенет]] #[[Роберт Џон Бејтс]] #[[Коу Финч Остин]] #[[Хенри Натаниел Ендрјус]] | Н |- | 19 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | # [[Жан Башело Ла Пиле ]] # [[Јан Комелин]] | Н |- | 20 | [[Корисник:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] | # [[Елизабет Вилер]] # [[Шарлот Џорџија Наст]] | Н |- | 21 | [[Корисник:Aleksandra.Shundovski|Aleksandra.Shundovski]] | # [[Ајлмер Бурк Ламберт]] # [[Себастјен Рене Ленорман]] # [[Емануел Лие]] # [[Мартин Лихтенштајн]] | Н |- |} qusv9jnf3a4vhk4qjygloi1xbtdxg7q 5629721 5629705 2026-09-18T07:54:27Z Виолетова 1975 5629721 wikitext text/x-wiki Список на учесници и нивните придонеси од [[Википедија:Викикамп Охрид|Викикампот Охрид 2026]] {| class="wikitable" | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Бр.''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Корисничко име''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статии''' | align="center" style="background:#7CB9E8; font-size: 90%;text-align=center; color:black;"|'''Статус на статија <br>(Н/П)''' |- | colspan="14" style="text-align: center; text-indent: 30px;"|'''Учесници на Викикамп 2026''' |- | 1 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | # [[ Карло Алиони]] # [[Даниел И. Акселрод]] # [[Лоренс Баас Бекинг]] # [[Нина Августиновна Адолф]] # [[Јасухико Асахина]] # [[Аскел Лове]] # [[Лусил Алорџ]] # [[Едвард Александар Њуел Арбер]] # [[Вилијам Арчер (архитект)]] # [[Артур Хју Гарфит Алстон]] # [[Лерој Абрамс]] # [[Беатрис Армари ]] # [[Анџелика М. Арамбари]] # [[Паул Фридрих Август Ашерсон]] # [[Џефри Клаф Ајнсворт]] # [[Фердинанд Кристијан Густав Арнолд]] # [[Вернон Ахмадџијан]] # [[Џон Акеројд]] # [[Габриел Арно]] # [[Вејн П. Армстронг]] # [[Дајана Маргарет Напер]] # [[Сергеј Навашин]] # [[Јохан Петер Фалк]] # [[Сибил Форд]] # [[Кери Форд]] # [[Адриен Рене Франше]] # [[Вилијам Даглас Френсис]] # [[Емануел фон Фридрихстал]] # [[Александра Гамајунова]] # [[Џорџ Гарднер (ботаничар)]] # [[Џон Рослин Гарнет]] # [[Ахмад Гахреман]] # [[Карл Андреас Гејер]] # [[Верн Грант]] # [[Жан-Жак де Гранвил]] # [[Август Гремли]] # [[Ирина Грудзинскаја]] # [[Џастин Гудо]] # [[Рафаел Говарц]] # [[Пол Гуре]] # [[Антон Хартингер]] # [[Флоренс Хеџис]] # [[Ернст Халиер]] # [[Жан Антоан Артур Грис]] # [[Питер Хартинг]] | Н |- | 2 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | # [[Карл Адолф Агард]] # [[Фернандо Алтамирано]] # [[Тимоти Филд Ален]] # [[Карло Лучијано Алесио]] # [[Сидни Френсис Ешби]] # [[Џејмс Дејвид Акерман]] # [[Кларк Абел]] # [[Џон Ерол Чандос Абердин]] # [[Роберт Стивен Адамсон]] # [[Рудолф Адерхолд]] # [[Казимир Арвет-Тувет]] # [[Франческо Ардисоне ]] # [[Едмунд Тирел Артис]] # [[Фредерик-Луј Аламанд]] # [[Талита Фонтура Алвес]] # [[Франциско Фреире Алемао и Киснеиро]] # [[Џејмс Едвард Тиерни Ајчисон]] # [[Ида Аугуста Келер]] # [[Хенри Бејнс (ботаничар)]] # [[Вело Јаска]] # [[Џон Џорџ Џек]] # [[Вилијам Џек (ботаничар)]] # [[Алберт Брус Џексон]] # [[Бенџамин Дејдон Џексон]] # [[Џорџ Џексон (ботаничар)]] # [[Рејмонд Карл Џексон]] # [[Максвел Ралф Џејкобс]] # [[Сари Вилфрид Лоренс Џејкобс]] # [[Јенс Питер Јакобсен]] # [[Ејми Жакот Гилармод]] # [[Виктор Жакмонт]] # [[Анри Антоан Жак]] # [[Јозеф Франц фон Жакин]] # [[Францишек Камиењски]] # [[Лино Вакари]] # [[Јено Вадас]] | Н |- | 3 | [[Корисник:Filip GIMNAZIJA|Filip GIMNAZIJA]] | # [[Ото Апел]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Патриша Берјак]] # [[Франциско Бернис]] # [[Ото Карл Берг]] # [[Расел Линдзи Барет]] # [[Фридрих Готлиб Бартлинг]] # [[Хајнрих Карл Бејрих]] # [[Конрад Бекхаус]] # [[Жак Филип Мартин Селс]] # [[Франсис А. Бартлет]] # [[Џејмс Дон]] # [[Мигел Колмеиро Пенидо]] # [[Орацио Комес]] # [[Дејвид А. Броди]] # [[Емил Бешерел]] # [[Ернст Беси]] # [[Сајмон Бинендајк]] # [[Елеонор Мерион Бенет]] # [[Пер Карл Хјалмар Дусен]] # [[Мајлс Џозеф Беркли]] | Н |- | 4 | [[Корисник:Mito999|Mito999]] | # [[Патриша Берјак]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Ото Апел]] # [[Александар Андерсон (ботаничар)]] # [[Честер А. Арнолд]] # [[Гетулио Агостини]] # [[Јулиус Леополд Едуард Аве-Лалеман]] # [[Јохан Ангстрем]] # [[Хенри Кренк Ендрус]] # [[Едмунд Гилберт Бејкер]] # [[Теодор Фридрих Јулиус Басинер]] # [[Ноел Бидл]] # [[Сара Марта Бејкер]] # [[Ричард Томас Бејкер]] # [[Џовани Антонио Батара]] # [[Хенри Чарлтон Бастијан]] # [[Ричард Бејтман (ботаничар)]] # [[Рандал Џејмс Баер]] # [[Жил Еме Батандие]] # [[Турхан Бејтоп]] # [[Рајниер Корнелис Бахуизен ван ден Бринк (роден 1881 година)]] # [[Андрес Барберо]] # [[Фредерик Батај]] # [[Луис Кејлеб Бек]] # [[Карлтон Рој Бол]] # [[Џовани Батиста Балбис]] | Н |- | 5 | [[Корисник:Izabelaa pesovaa|Izabelaa pesovaa]] | # [[Жил Аман]] # [[Феликс де Азара]] # [[Урбен Одибер]] # [[Џозеф Сабин]] # [[Стенли А. Кејн]] # [[Џон Дру Салмон ]] # [[Херберт Л. Едлин]] # [[Инес Састре де Хесус]] # [[Иса Дегенер ]] # [[ Камило Сбарбаро]] # [[Валери Талиев]] # [[Луј Антоан Франсоа Бајон]] # [[Џејкоб Витман Бејли]] # [[Вилијам Џејмс Бил]] # [[Мило Самуел Бејкер]] # [[Џенис Ц. Битли]] # [[Елиз Каролин Бомер]] # [[Вилијам Бракенриџ]] # [[Доналд Фредерик Блаксел]] # [[Сабин Бертело]] # [[Денис Јуџин Бридлав]] # [[Ориол де Болос]] # [[Аксел Гудбранд Блит]] | Н |- | 6 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | # [[Маргарет Бирн]] # [[Џејмс В. Бинг]] # [[Роберт ду Бујсон]] # [[Ричард Битнер]] # [[Валтер Карл Ото Бусе]] # [[Макс Бурет]] # [[Емил Бурна]] # [[Хуго Баум]] # [[Жан Бовери]] # [[Дау Бакстер]] # [[Андреј Бекетов]] # [[Доминго Бело и Еспиноза]] # [[Александру Борза]] # [[Жан Луј Емил Будие]] # [[Џорџ Симондс Булгер]] # [[Т. Ф. Бурдилон]] # [[Хуберт Бурдот]] # [[Фредерик Орпен Бауер]] # [[Клас Бјеркандер]] # [[Џулио Камус]] # [[Жак Камбеседес]] # [[Едвин Чил]] # [[Бари Џон Кон]] # [[Тригве Браруд]] # [[Ричард Бредли (ботаничар)]] # [[Езра Брејнерд]] # [[Август Бренд]] # [[Мари Катрин Брендџи]] # [[Тауншенд Стит Брeндеџи]] # [[Мари Максим Корни]] # [[Винченцо де Чезати]] # [[Вилијам Арнолд Бромфилд]] # [[Кристијан Казимир Бритингер]] # [[Хенри Вилијам Бристоу]] | Н |- | 7 | [[Корисник:Alekdone|Alekdone]] | # [[Николас Лоренс Бурман]] # [[Јоханес Бурман]] # [[Марк Бургман]] # [[Алан Бурџис]] # [[Питер Бар (раководител на градинa)]] # [[Шрипад Нарајан Агаше]] # [[Џумат Хаџи Адам]] # [[Бјаџо Барталини]] # [[Стенли Тачер Блејк]] # [[Френк Елис Бојнтон]] # [[Феличе Касоне]] # [[Ира Вадел Клоки]] # [[Џон Џорџ Шампион]] # [[Вилијам Бурк]] # [[Беван Бурчел]] # [[Алберт Фредерик Хендрик Буининг]] # [[Фридрих Александар Бухзе]] # [[Адам Бадл]] # [[Самуел Ботсфорд Бакли]] # [[Пјер-Жозеф Букоз]] # [[Франц Георг Филип Бухенау]] # [[Ладислав Франтишек Челаковски]] # [[Артур Бертрам Корт]] # [[Џон Ф. Коуел]] # [[Елизабет Џил Каули]] # [[Алберт Готфрид Дитрих]] # [[Емил Дејрол]] # [[Доминик Клос]] # [[Џовани Занардини]] # [[Густав Адолф Цванцигер]] # [[Силвија Зенари]] | Н |- | 8 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | # [[Егил Бардсет]] # [[Хулијан Акуња Гале]] # [[Ајмар Чарлс д'Алеизет]] # [[Нелида Марија Бачигалупо]] # [[Римо Бачигалупи]] # [[Робин Мери Баркер]] # [[Маријано де ла Барсена]] # [[Морис Бели]] # [[Џон Џозеф Бенет]] # [[Лудвиг Бенџамин]] # [[Ирен Бејкер (ботаничарка)]] # [[Жан-Батист Барла]] # [[Рола Кент Бити]] # [[Густав Бовер]] # [[Алан Блек]] # [[Џон Бјус]] # [[Јан-Џаст Бос]] # [[Нина Флој Браселин]] # [[Александар Курт Брејд]] # [[Каи Кситао]] # [[Ралф Ерскин Клиланд]] # [[Херман Крист]] # [[Хенри Шермезон]] # [[Џенифер Ан Чапил]] # [[Вилијам Бриџ Кук]] # [[Лин Г. Кук]] # [[Карл Кристенсен (ботаничар)]] # [[Чарлс Кокерел]] # [[Стивен Ерл Клемантс]] # [[Вера Чаподи]] # [[Самуел Кертис]] | Н |- | 9 | [[Корисник: Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | # [[Август Батш]] # [[Пол Бергон]] # [[Лоис Брако]] # [[Јоаким Брем]] # [[Карел Чејп]] # [[Џејмс Александар Бруер]] # [[Мајкл О. Дилон]] # [[Леополд Дипел]] # [[Андреј Ерст]] # [[Алберт Грунов]] # [[Јулиус Гронтвед]] | Н |- | 10 | [[Корисник:Kirca 08|Kirca 08]] | # [[Аверил Мод Ботомли]] # [[Едвин Џон Батлер]] # [[Роџер Чарлс Каролин]] # [[Луис Себаљос и Фернандес де Кордоба]] # [[Ладислав Јозеф Челаковски]] # [[Џозеф Карсон (фармацевт)]] # [[Ели-Абел Кариер]] # [[Натаниел Кантли]] # [[Јенс Клаузен]] # [[Џон Маквин Кован]] # [[Хајнрих Јохан Непомук фон Кранц]] # [[Питер Вогелиус Дејнбол]] # [[Емил Депланш]] # [[Дејвид Ф. Катлер]] | Н |- | 11 | [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] | # [[Ендру Џон Скот (ботаничар)]] # [[Леополд Квел]] # [[Жан Рене Констант Квој]] # [[Јаков Корнелис Матиу Радермахер]] # [[Роберт Алмер Харпер]] # [[Рудолф Рајман (ботаничар)]] # [[Ричард Канингем (ботаничар)]] # [[Израел Рајхерт]] # [[Пјер Огистен Данжер]] # [[Кристијан Хајнрих Пандер]] # [[Вилијам Патерсон (истражувач)]] # [[Пол Греам Вилсон]] # [[Едвин Блејк Пејсон]] # [[Пит де Јонг (дендролог)]] | Н |- | 12 | [[Корисник:MilaFKliment|MilaFKliment]] | # [[Едвард Џонстон Александар]] # [[Џералдин А. Ален]] # [[Марселеин Русарио Алмеида]] # [[Адолф Алфанд]] # [[Нета Елизабет Греј]] # [[Франц Јозеф Нидензу]] # [[Паул Херман Вилхелм Тауберт]] # [[Рудолф Шефер]] # [[Вилхелм Филип Шимпер]] # [[Вилхелм Фридрих Карвински фон Карвин]] | Н |- | 13 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | # [[Гонтран Хамел]] # [[Георг Волфганг Франц Панцер]] # [[Ралф Хофман]] # [[Вернер Раух]] # [[Роберт Браун (новозеландски ботаничар)]] | Н |- | 14 | [[Корисник:Sterjovski Hristo|Sterjovski Hristo]] | # [[Ира Ноел Габриелсон]] # [[Алберт Гајард]] # [[Чарлс Гајардот]] # [[Хелмут Гамс]] # [[Халија Ибрахим]] # [[Ејштајн Паше]] # [[Том Петч]] # [[Артур Едвард Вејд]] | Н |- | 15 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | # [[Пјер Мартин Реми Ошер-Елој]] # [[Корнелис Ругиер Вилем Карел ван Алдерверелт ван Розенбург]] # [[Џејмс Вотсон Робинс]] # [[Висенте Сервантес]] # [[Томас Џонатан Бурил]] # [[Анри Касини]] # [[Алфред Шаберт]] # [[Гај Н. Колинс]] # [[ Дејвид Стотон Конант]] # [[Мартин Чик]] # [[Луиџи Алојзиус Кола]] # [[Ван-Чун Ченг]] # [[Хенри Шумејкер Конард]] # [[Денис Е. Дежардин]] # [[Честер Дјуи]] # [[Ернеста Ди Капуа]] # [[Даки Јорданов]] # [[Паул Дител]] # [[Вилард Вебстер Еглестон]] # [[Дајан Едвардс]] # [[Саломон Дрејер]] # [[Емил Дукло]] # [[Алфред Ернст]] # [[Жан Дибовски]] # [[Родриго Ескобар]] # [[GCK Данстервил]] # [[Јан Фредерик Гроновиус]] # [[Густав Карл Гиргенсон]] # [[Хенри Гроувс (ботаничар)]] # [[Роберт Џејмс Даглас Греам]] # [[Теодор Хартиг]] # [[Густав Хеги]] # [[ АА Хендерсон]] # [[ Вилијам Х. Харис (ботаничар)]] # [[ Гвен Харден]] | Н |- | 16 | [[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | # [[Арон Аронсон]] # [[Антон Аусердорфер]] # [[Ото Абел]] # [[Карл Фридрих Вилхелм Валрот]] # [[Вилхелм Герхард Валперс]] # [[Имануел Лев]] # [[Хју Илтис]] # [[Ира Шрајбер Нелсон]] # [[Ирвинг Видмер Бејли]] # [[Дуан Исели]] # [[Јоланде Далпе]] # [[Дејвид А. Кит]] # [[ Густав Адолф Хуго Далштет]] # [[ Џејмс Едгар Денди]] # [[Пол Огист Дангај]] # [[ Вилијам Фримен Даниел]] # [[ Пјер Дансеро]] # [[ Карл Лебрехт Удо Дамер]] # [[Бенедиктус Хубертус Дансер]] # [[Џон М. Дарби]] # [[Вилијам Дарлингтон]] # [[Самуел Тејлор Дарлинг]] # [[ Карл Хајнрих Бергиус]] # [[Кен Хил (ботаничар)]] # [[Томас Хенри Керни]] # [[Вилијам Х. Китинг]] # [[Карл фон Кајслер]] # [[ Роналд Вилијам Џон Киј]] # [[Огист Татон ]] | Н |- | 17 | [[Корисник:GorjanaPestaloci|GorjanaPestaloci]] | # [[Август Хенинг Вајмарк]] # [[ Чарлс Луис Андерсон]] # [[Карл Рајнхолд Салберг]] # [[ Димитрие Бранџа]] # [[Чарлс Џон Бренд]] # [[Пол Едвард Бери ]] # [[Чарлс Лусиен де Берман]] # [[Марсел Бон]] # [[Александре Боро]] # [[Морис А.Ф. Брајстрофер]] # [[Клод Виктор де Боасие]] # [[Роберт Луис Дреслер]] # [[Јонас Карлсон Дријандер]] # [[Џон Алан Еликс]] | Н |- | 18 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | # [[Роберт Шо Еган]] #[[Хенри Бике]] #[[Амос Итон]] #[[Џоан Криб]] #[[Б. Л. Барт]] #[[Франц Буксбаум]] #[[Едвин Бантинг Бартрам]] #[[Алфред Вилијам Бенет]] #[[Роберт Џон Бејтс]] #[[Коу Финч Остин]] #[[Хенри Натаниел Ендрјус]] | Н |- | 19 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | # [[Жан Башело Ла Пиле ]] # [[Јан Комелин]] | Н |- | 20 | [[Корисник:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] | # [[Елизабет Вилер]] # [[Шарлот Џорџија Наст]] | Н |- | 21 | [[Корисник:Aleksandra.Shundovski|Aleksandra.Shundovski]] | # [[Ајлмер Бурк Ламберт]] # [[Себастјен Рене Ленорман]] # [[Емануел Лие]] # [[Мартин Лихтенштајн]] | Н |- |} 8he3ji5veo2nlqepyivicu7f1edwep5 0 1402851 5629492 5629475 2026-09-17T13:20:47Z Виолетова 1975 5629492 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Гарднер''' (1810, Ардентини–1849, Канди) ― [[Шкотланѓани|шкотски]] биолог главно заинтересиран за [[ботаника]]. Таткото на Гарднер бил градинар прво кај грофот од Данмор во Ардентини, а потоа од 1816 година кај грофот од Еглинтон во Ардросан. Во 1822,неговите родители се преселиле во [[Глазгов]], каде што тој посетувал гимназија и стекнал добро познавање на латинскиот јазик. Тој започнал да студира медицина на Андерсоновиот универзитет во Глазгов во 1829 година, а на крајот станал хирург. Во 1836 година, охрабрен од познатиот ботаничар [[Вилијам Џексон Хукер]], тој го издал делото „ексиката“ ''Џебен хербариум на британски мовови, аранжирани и именувани според „Британската флора“ на Хукер''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1864958719|title=Musci Britannici, or pocket herbarium of specimens of British mosses: IndExs ExsiccataID=1864958719|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=3 July 2024}}</ref> Неговата ботаничка работа го импресионирала Џон Расел, 6-ти војвода од Бедфорд, кој станал негов патрон. Во летото 1836 година, Гарднер отпловил од Ливерпул за [[Рио де Жанеиро]] за да собере примероци од природната историја во Северен [[Бразил]], вклучувајќи растенија, минерали, неодамнешни и фосилни школки, зачувани кожи од птици, цицачи и риби. Примероците биле испратени во јавни ботанички градини, како и до приватни претплатници на експедицијата. Тој останал во Бразил со години (1836 – 1841). Во 1842 година бил избран за член на Линеското друштво. Во 1843 година, колонијалната влада на Цејлон го назначила за надзорник на ботаничката градина во Пераденија и ботаничар на островот. Тука ги завршил ''Патувања во внатрешноста на Бразил, главно низ Северните провинции и Златните области, во текот на годините 1836 – 1841'', кое било објавено во Лондон од страна на „Браќата Ривс“ во 1846 година. Тој исто така, направил обемни збирки во Цејлон за да се создаде комплетна ''Флора Зејланика'', но оваа книга не била објавена поради неговата прерана смрт. Видовите именувани по Гарднер се нарекуваат ''gardneri'' или ''gardneriana''. {{botanist|Gardner|border=0}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * ''[http://biblio.etnolinguistica.org/gardner-1846-travels Патувања во внатрешноста на Бразил: главно низ северните провинции и областите со злато и дијаманти, во текот на годините 1836-1841]''. Лондон: Браќа Ривс. * [https://www.kew.org/george-gardner-plant-pioneer-brazil Џорџ Гарднер: пионер за растенијата во Бразил.] * [http://www.electricscotland.com/history/significant_scots.htm Значаен шкотски] текст од ''биографскиот речник на истакнатите Шкотланѓани'' Блеки и син од Глазгов, Единбург и Лондон 1856 година. [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] 1atvlflvdte4zfgnypwo17xd3lalur8 5629493 5629492 2026-09-17T13:21:06Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Шкотски ботаничари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629493 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Гарднер''' (1810, Ардентини–1849, Канди) ― [[Шкотланѓани|шкотски]] биолог главно заинтересиран за [[ботаника]]. Таткото на Гарднер бил градинар прво кај грофот од Данмор во Ардентини, а потоа од 1816 година кај грофот од Еглинтон во Ардросан. Во 1822,неговите родители се преселиле во [[Глазгов]], каде што тој посетувал гимназија и стекнал добро познавање на латинскиот јазик. Тој започнал да студира медицина на Андерсоновиот универзитет во Глазгов во 1829 година, а на крајот станал хирург. Во 1836 година, охрабрен од познатиот ботаничар [[Вилијам Џексон Хукер]], тој го издал делото „ексиката“ ''Џебен хербариум на британски мовови, аранжирани и именувани според „Британската флора“ на Хукер''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1864958719|title=Musci Britannici, or pocket herbarium of specimens of British mosses: IndExs ExsiccataID=1864958719|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=3 July 2024}}</ref> Неговата ботаничка работа го импресионирала Џон Расел, 6-ти војвода од Бедфорд, кој станал негов патрон. Во летото 1836 година, Гарднер отпловил од Ливерпул за [[Рио де Жанеиро]] за да собере примероци од природната историја во Северен [[Бразил]], вклучувајќи растенија, минерали, неодамнешни и фосилни школки, зачувани кожи од птици, цицачи и риби. Примероците биле испратени во јавни ботанички градини, како и до приватни претплатници на експедицијата. Тој останал во Бразил со години (1836 – 1841). Во 1842 година бил избран за член на Линеското друштво. Во 1843 година, колонијалната влада на Цејлон го назначила за надзорник на ботаничката градина во Пераденија и ботаничар на островот. Тука ги завршил ''Патувања во внатрешноста на Бразил, главно низ Северните провинции и Златните области, во текот на годините 1836 – 1841'', кое било објавено во Лондон од страна на „Браќата Ривс“ во 1846 година. Тој исто така, направил обемни збирки во Цејлон за да се создаде комплетна ''Флора Зејланика'', но оваа книга не била објавена поради неговата прерана смрт. Видовите именувани по Гарднер се нарекуваат ''gardneri'' или ''gardneriana''. {{botanist|Gardner|border=0}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * ''[http://biblio.etnolinguistica.org/gardner-1846-travels Патувања во внатрешноста на Бразил: главно низ северните провинции и областите со злато и дијаманти, во текот на годините 1836-1841]''. Лондон: Браќа Ривс. * [https://www.kew.org/george-gardner-plant-pioneer-brazil Џорџ Гарднер: пионер за растенијата во Бразил.] * [http://www.electricscotland.com/history/significant_scots.htm Значаен шкотски] текст од ''биографскиот речник на истакнатите Шкотланѓани'' Блеки и син од Глазгов, Единбург и Лондон 1856 година. [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] [[Категорија:Шкотски ботаничари]] s6lfck4hnq8pxpm4lty3smcpvcrv50m 5629494 5629493 2026-09-17T13:21:19Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629494 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Гарднер''' (1810, Ардентини–1849, Канди) ― [[Шкотланѓани|шкотски]] биолог главно заинтересиран за [[ботаника]]. Таткото на Гарднер бил градинар прво кај грофот од Данмор во Ардентини, а потоа од 1816 година кај грофот од Еглинтон во Ардросан. Во 1822,неговите родители се преселиле во [[Глазгов]], каде што тој посетувал гимназија и стекнал добро познавање на латинскиот јазик. Тој започнал да студира медицина на Андерсоновиот универзитет во Глазгов во 1829 година, а на крајот станал хирург. Во 1836 година, охрабрен од познатиот ботаничар [[Вилијам Џексон Хукер]], тој го издал делото „ексиката“ ''Џебен хербариум на британски мовови, аранжирани и именувани според „Британската флора“ на Хукер''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1864958719|title=Musci Britannici, or pocket herbarium of specimens of British mosses: IndExs ExsiccataID=1864958719|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=3 July 2024}}</ref> Неговата ботаничка работа го импресионирала Џон Расел, 6-ти војвода од Бедфорд, кој станал негов патрон. Во летото 1836 година, Гарднер отпловил од Ливерпул за [[Рио де Жанеиро]] за да собере примероци од природната историја во Северен [[Бразил]], вклучувајќи растенија, минерали, неодамнешни и фосилни школки, зачувани кожи од птици, цицачи и риби. Примероците биле испратени во јавни ботанички градини, како и до приватни претплатници на експедицијата. Тој останал во Бразил со години (1836 – 1841). Во 1842 година бил избран за член на Линеското друштво. Во 1843 година, колонијалната влада на Цејлон го назначила за надзорник на ботаничката градина во Пераденија и ботаничар на островот. Тука ги завршил ''Патувања во внатрешноста на Бразил, главно низ Северните провинции и Златните области, во текот на годините 1836 – 1841'', кое било објавено во Лондон од страна на „Браќата Ривс“ во 1846 година. Тој исто така, направил обемни збирки во Цејлон за да се создаде комплетна ''Флора Зејланика'', но оваа книга не била објавена поради неговата прерана смрт. Видовите именувани по Гарднер се нарекуваат ''gardneri'' или ''gardneriana''. {{botanist|Gardner|border=0}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * ''[http://biblio.etnolinguistica.org/gardner-1846-travels Патувања во внатрешноста на Бразил: главно низ северните провинции и областите со злато и дијаманти, во текот на годините 1836-1841]''. Лондон: Браќа Ривс. * [https://www.kew.org/george-gardner-plant-pioneer-brazil Џорџ Гарднер: пионер за растенијата во Бразил.] * [http://www.electricscotland.com/history/significant_scots.htm Значаен шкотски] текст од ''биографскиот речник на истакнатите Шкотланѓани'' Блеки и син од Глазгов, Единбург и Лондон 1856 година. [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] [[Категорија:Шкотски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] knd9xoxhdem04puecpt6ebnihb79dak 5629497 5629494 2026-09-17T13:25:53Z Виолетова 1975 5629497 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Гарднер''' (1810, Ардентини–1849, Канди) ― [[Шкотланѓани|шкотски]] биолог главно заинтересиран за [[ботаника]]. Таткото на Гарднер бил градинар прво кај грофот од Данмор во Ардентини, а потоа од 1816 година кај грофот од Еглинтон во Ардросан. Во 1822,неговите родители се преселиле во [[Глазгов]], каде што тој посетувал гимназија и стекнал добро познавање на латинскиот јазик. Тој започнал да студира медицина на Андерсоновиот универзитет во Глазгов во 1829 година, а на крајот станал хирург. Во 1836 година, охрабрен од познатиот ботаничар [[Вилијам Џексон Хукер]], тој го издал делото „ексиката“ ''Џебен хербариум на британски мовови, аранжирани и именувани според „Британската флора“ на Хукер''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1864958719|title=Musci Britannici, or pocket herbarium of specimens of British mosses: IndExs ExsiccataID=1864958719|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=3 July 2024}}</ref> Неговата ботаничка работа го импресионирала Џон Расел, 6-ти војвода од Бедфорд, кој станал негов патрон. Во летото 1836 година, Гарднер отпловил од Ливерпул за [[Рио де Жанеиро]] за да собере примероци од природната историја во Северен [[Бразил]], вклучувајќи растенија, минерали, неодамнешни и фосилни школки, зачувани кожи од птици, цицачи и риби. Примероците биле испратени во јавни ботанички градини, како и до приватни претплатници на експедицијата. Тој останал во Бразил со години (1836 – 1841). Во 1842 година бил избран за член на Линеското друштво. Во 1843 година, колонијалната влада на Цејлон го назначила за надзорник на ботаничката градина во Пераденија и ботаничар на островот. Тука ги завршил ''Патувања во внатрешноста на Бразил, главно низ Северните провинции и Златните области, во текот на годините 1836 – 1841'', кое било објавено во Лондон од страна на „Браќата Ривс“ во 1846 година. Тој исто така, направил обемни збирки во Цејлон за да се создаде комплетна ''Флора Зејланика'', но оваа книга не била објавена поради неговата прерана смрт. Видовите именувани по Гарднер се нарекуваат ''gardneri'' или ''gardneriana''. {{botanist|Gardner|border=0}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * ''[http://biblio.etnolinguistica.org/gardner-1846-travels Патувања во внатрешноста на Бразил: главно низ северните провинции и областите со злато и дијаманти, во текот на годините 1836-1841]''. Лондон: Браќа Ривс. * [https://www.kew.org/george-gardner-plant-pioneer-brazil Џорџ Гарднер: пионер за растенијата во Бразил.] * [http://www.electricscotland.com/history/significant_scots.htm Значаен шкотски] текст од ''биографскиот речник на истакнатите Шкотланѓани'' Блеки и син од Глазгов, Единбург и Лондон 1856 година. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гарднер, Џорџ (ботаничар)}} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] [[Категорија:Шкотски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] acbfau7edti8ci8x1ohkwmg60q94asx 0 1402862 5629495 5627247 2026-09-17T13:24:46Z Виолетова 1975 +[[Категорија:Австралиски ботаничари]]; +[[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629495 wikitext text/x-wiki '''Џон Рослин (Рос) Гарнет''' (1906 – 1998) — австралиски биохемичар и [[Природонаука|натуралист]] со силен интерес за зачувување на природата. == Живот == Гарнет ја започнал својата кариера во лабораторијата на Одделот за здравство на Комонвелтот во Порт Пири, каде што работел од 1928 до 1930 година. Сепак, поголемиот дел од својата кариера (1930–1971) тој работел во лабораториите за серум на Комонвелтот во Парквил, Мелбурн. Гарнет бил активен во движењето за зачувување на природата и бил основач на Здружението на национални паркови на Викторија во 1952 година, а 21 година бил и нејзин почесен секретар. Тој имал особен интерес за Националниот парк Вилсонс Промонтори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eoas.info/biogs/P002119b.htm|title=Garnet, John Roslyn (Ros)|last=McCarthy|first=GJ|date=2004-09-16|publisher=Encyclopedia of Australian Science|accessdate=2014-04-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://historyofwilsonspromontory.files.wordpress.com/2009/05/a-history-of-wilsons-promontory.pdf|title=A History of Wilsons Promontory|last=Garnet|first=J. Ros|date=May 2009|publisher=Victorian National Parks Association|accessdate=2014-04-28|display-authors=etal}}</ref> == Почести и награди == * Австралиски медалјон за природна историја (1966) * Член на Редот на Австралија (AM) (1982) == Публикации == * Гарнет, Џ. Рос. (1965). ''Вегетацијата на Националниот парк Виперфелд (северозападна Викторија).'' Преглед на нејзината вегетација и растителни заедници, заедно со контролна листа на васкуларната флора од декември 1964 година. Клуб на теренски натуралисти на Викторија. * Гарнет, Џ. Рос. (1966). ''Пајак, инсект и човек''. Лаборатории за серум на Комонвелт: Парквил. * Гарнет, Џ. Рос. (Уредник). (1968). ''Отровни австралиски животни опасни за човекот''. Лаборатории за серум на Комонвелт: Парквил. * Гарнет, Џ. Рос. (1970). ''Вилсоновиот ’рт''. OUP: Лондон. * Гарнет, Џ. Рос. (1971). ''Дивите цвеќиња на Националниот парк Вилсонс Промонтори''. Лотијан Букс: Мелбурн. * Гарнет, Џ. Рос и [[Елизабет Конабер]]. (1987). ''Диви цвеќиња од Југоисточна Австралија''. Публикации на Гринхаус: Мелбурн. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гарнет, Џон Рослин}} [[Категорија:Починати во 1998 година]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] pa4he52f7owztllmb4rk4cauponrdah 5629496 5629495 2026-09-17T13:25:29Z Виолетова 1975 /* Живот */ 5629496 wikitext text/x-wiki '''Џон Рослин (Рос) Гарнет''' (1906 – 1998) — австралиски биохемичар и [[Природонаука|натуралист]] со силен интерес за зачувување на природата. == Живот == Гарнет ја започнал својата кариера во лабораторијата на Одделот за здравство на Комонвелтот во Порт Пири, каде што работел од 1928 до 1930 година. Сепак, поголемиот дел од својата кариера (1930–1971) тој работел во лабораториите за серум на Комонвелтот во Парквил, Мелбурн. Гарнет бил активен во движењето за зачувување на природата и бил основач на Здружението на национални паркови на Викторија во 1952 година, а 21 година бил и нејзин почесен секретар. Тој имал особен интерес за Националниот парк Вилсонс Промонтори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eoas.info/biogs/P002119b.htm|title=Garnet, John Roslyn (Ros)|last=McCarthy|first=GJ|date=2004-09-16|publisher=Encyclopedia of Australian Science|accessdate=2014-04-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://historyofwilsonspromontory.files.wordpress.com/2009/05/a-history-of-wilsons-promontory.pdf|title=A History of Wilsons Promontory|last=Garnet|first=J. Ros|date=May 2009|publisher=Victorian National Parks Association|accessdate=2014-04-28|display-authors=etal}}</ref>{{botanist|Garnet|John Roslyn Garnet}} == Почести и награди == * Австралиски медалјон за природна историја (1966) * Член на Редот на Австралија (AM) (1982) == Публикации == * Гарнет, Џ. Рос. (1965). ''Вегетацијата на Националниот парк Виперфелд (северозападна Викторија).'' Преглед на нејзината вегетација и растителни заедници, заедно со контролна листа на васкуларната флора од декември 1964 година. Клуб на теренски натуралисти на Викторија. * Гарнет, Џ. Рос. (1966). ''Пајак, инсект и човек''. Лаборатории за серум на Комонвелт: Парквил. * Гарнет, Џ. Рос. (Уредник). (1968). ''Отровни австралиски животни опасни за човекот''. Лаборатории за серум на Комонвелт: Парквил. * Гарнет, Џ. Рос. (1970). ''Вилсоновиот ’рт''. OUP: Лондон. * Гарнет, Џ. Рос. (1971). ''Дивите цвеќиња на Националниот парк Вилсонс Промонтори''. Лотијан Букс: Мелбурн. * Гарнет, Џ. Рос и [[Елизабет Конабер]]. (1987). ''Диви цвеќиња од Југоисточна Австралија''. Публикации на Гринхаус: Мелбурн. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гарнет, Џон Рослин}} [[Категорија:Починати во 1998 година]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] fzkoew2cbr7lstpjg9yr6v6oab9z0dk 0 1402872 5629528 5627720 2026-09-17T16:10:20Z Виолетова 1975 +[[Категорија:Ирански ботаничари]]; +[[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629528 wikitext text/x-wiki '''Ахмад Гахреман''' (احمد قهرمان, на [[Персиски јазик|персиски]]; 1928 во Бабол - 7 ноември 2008 г., во [[Техеран]]) — [[Ирански народи|ирански]] [[Ботаника|ботаничар]] и [[професор]] на Универзитетот во Техеран. Авторска кратенка е '''Ghahr.''' што се користи за овој истражувач. == Надворешни врски == * [http://floraofiran.net Флора на Иран] * [http://www.flora-iran.com/ghahreman/index.html Биографија на д-р Ахмад Гахреман] * [http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=6833/ Тебијан] * [https://web.archive.org/web/20110713061056/http://www2.irna.com/en/news/view/line-9/8612150067152556.htm/ ИРНА] * [http://jangalhayeshomal.persianblog.ir/post/68/ Блогот „Северни џунгли“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090630143551/http://jangalhayeshomal.persianblog.ir/post/68/|date=2009-06-30}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гахреман, Ахмад}} [[Категорија:Починати во 2008 година]] [[Категорија:Родени во 1928 година]] [[Категорија:Ирански ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] p584dhxkm811i4p9ewyex5580fkhxis 5629529 5629528 2026-09-17T16:10:45Z Виолетова 1975 5629529 wikitext text/x-wiki '''Ахмад Гахреман''' (احمد قهرمان, на [[Персиски јазик|персиски]]; 1928 во Бабол - 7 ноември 2008 г., во [[Техеран]]) — [[Ирански народи|ирански]] [[Ботаника|ботаничар]] и [[професор]] на Универзитетот во Техеран. Авторска кратенка е '''Ghahr.''' што се користи за овој истражувач. == Надворешни врски == * [http://floraofiran.net Флора на Иран] * [http://www.flora-iran.com/ghahreman/index.html Биографија на д-р Ахмад Гахреман] * [http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=6833/ Тебијан] * [https://web.archive.org/web/20110713061056/http://www2.irna.com/en/news/view/line-9/8612150067152556.htm/ ИРНА] * [http://jangalhayeshomal.persianblog.ir/post/68/ Блогот „Северни џунгли“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090630143551/http://jangalhayeshomal.persianblog.ir/post/68/|date=2009-06-30}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гахреман, Ахмад}} [[Категорија:Починати во 2008 година]] [[Категорија:Родени во 1928 година]] [[Категорија:Ирански ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] trw4443ihbu52wqxpe40s95vskyw7px 0 1402889 5629532 5627314 2026-09-17T16:12:52Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Карл Андреас Гајер]] на [[Карл Андреас Гејер]] 5627314 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Karl Andreas Geyer|native_name=|native_name_lang=|image=<!--(filename only, i.e. without "File:" prefix)-->|image_size=|alt=|caption=|birth_name=<!-- if different from "name" -->|birth_date=1809 <!--{{birth date |YYYY|MM|DD}}-->|birth_place=|death_date=1853 <!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)-->|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=Charles Andreas Geyer, Carl Andreas Geyer<ref>{{cite book |title=Taxonomic literature |date=1976 |volume=v. 1 (1976) [Authors A-G] |page=939 |isbn=9789031302246 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33121070#page/987/mode/1up |language=en}}</ref>|residence=|citizenship=|nationality=|fields=[[Botany]]|workplaces=|patrons=|alma_mater=|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=Geyer|author_abbrev_zoo=|spouse=<!--(or | spouses = )-->|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}}'''Карл ( Чарлс )Андреас Гајер''' ( 30.11.1809-21.11.1853 ) бил германски [[Ботаника|ботаничар]] кој бил роден во [[Дрезден]]. == Биографија == Како тинејџер ,Гајер работел како градинар - чирак во [[Цабелтиц|Забелтиц]] ,а во 1830 станал асистент во ботаничките градини во Дрезден .Од 1835 до 1844 година тој извршил ботанички студии на неколку експедиции во САД .Во периодот 1838 - 1840 година работел како ботаничар во Горниот Среден Запад за [[Географ|географот]] Џозеф Николет ( 1786 - 1843 ) ,а во периодот 1841 - 1842 година собирал растенија во [[Илиноис]] ,[[Мисури]] и територијата на Ајова за ботаничарот Џорџ Енгелман ( 1809 - 1884 ) .Гајер дистрибуирал дупликати примероци во серија слична на exsiccata без наслов .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=729824512|title=[United States, Nicollet's expedition 1842]: IndExs ExsiccataID=729824512|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=2 August 2024}}</ref> Потоа му се придружил на истражувачот Вилијам Драмонд Стјуарт ( 1795 – 1871 )на експедиција низ денешните држави [[Небраска]] и [[Вајоминг]].На крајот ,Гајер се разделил од Стјуарт и извршил обемни ботанички истражувања во она што подоцна ќе биде познато како Територијата Орегон.Примероците од растенија што Гајер ги собрал во 1843 / 44 година требало да му бидат испратени на Џорџ Енгелман во замена Енгелман да ги плати поголемиот дел од трошоците за опремување на Гајер за патувањето .<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Montana's pioneer botanists: exploring the mountains and prairies|last=Cox|first=Thomas R.|date=2017|publisher=Montana Native Plant Society|isbn=9780692836903|editor-last=Potter|editor-first=Rachel|pages=17–25}}</ref>Сепак ,Гајер го напуштил западниот брег на Соединетите Американски Држави со брод и отпловил кон Англија ,доставувајќи ги примероците од растенијата до [[Вилијам Џексон Хукер|Вилијам Џ. Хукер]] во Кју. <ref name=":0" />Во 1845 се вратил во Германија, каде што купил земјиште во [[Мајсен]] и отворил расадник .Во подоцнежните години од својот живот ,тој бил уредник на хортикултурното списание ''„ Die Cronik des Gartenwesens “''. Гајер има голем број растителни видови именувани по него ,вклучувајќи ги ''Allium geyeri'' ( Гајеров кромид )и ''Euphorbia geyeri'' ( Гајерова [[Млечка (растение)|шмиргла]]) .Неговата ботаничка колекција од речиси десет илјади примероци била стекната од [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. [[File:Tshimakain_Mission,_1843.jpg|алт=Landscape drawing of a western mission with buildings, trees, and livestock|мини| Мисијата Чимакаин (во денешна држава Вашингтон, САД) нацртана од Чарлс А. Гајер во 1843 година .]] == Наводи == * {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080514110908/http://www.mnnps.org/Final%20Newsletters/8_3_Spring_1989.pdf|date=May 14, 2008}} (биографија на Карл Андреас Гајер) * [http://www.stolaf.edu/academics/nicollet/ Веб-страница на проектот Николет] (дневници и примероци од растенија собрани од Гајер во 1838 и 1839 година). == Надворешни врски == * [https://www.npwrc.usgs.gov/resource/habitat/presettl/expedit/geyer.htm Истражувачки центар за диви животни во Северна Прерија,] преднаселување, Див свет и живеалиште на Монтана: Преглед [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1809 година]] [[Категорија:CS1: долга вредност за volume]] [[Категорија:Статии со hCards]] hyjnjsdg78rqcrottm47jivtgwyz7ld 5629536 5629532 2026-09-17T16:22:30Z Виолетова 1975 5629536 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Карл Андреас Гејер<br/> Karl Andreas Geyer|native_name=|native_name_lang=|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=1809|birth_place=|death_date=1853|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=[[ботаника]]|workplaces=|patrons=|alma_mater=|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=Geyer|author_abbrev_zoo=|spouse=<!--(or | spouses = )-->|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}}'''Карл Андреас Гејер''' (30 ноември 1809 - 21 ноември 1853) ― германски [[Ботаника|ботаничар]] кој бил роден во [[Дрезден]]. == Биографија == Како тинејџер работел како градинар-чирак во [[Цабелтиц]], а во 1830 година станал асистент во ботаничките градини во Дрезден. Од 1835 до 1844 година тој извршил ботанички студии на неколку експедиции во САД. Во периодот 1838 - 1840 година работел како ботаничар во Горниот Среден Запад за [[Географ|географот]] [[Џозеф Николет]] (1786 - 1843), а во периодот 1841 - 1842 година собирал растенија во [[Илиноис]], [[Мисури]] и територијата на [[Ајова]] за ботаничарот [[Џорџ Енгелман]] (1809 - 1884).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=729824512|title=[United States, Nicollet's expedition 1842]: IndExs ExsiccataID=729824512|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=2 August 2024}}</ref> Потоа му се придружил на истражувачот [[Вилијам Драмонд Стјуарт]] (1795 – 1871) на експедиција низ денешните држави [[Небраска]] и [[Вајоминг]]. На крајот, Гејер се разделил од Стјуарт и извршил обемни ботанички истражувања во она што подоцна ќе биде познато како територијата [[Орегон]]. Примероците од растенија што Гејер ги собрал во 1843-1844 година требало да му бидат испратени на Џорџ Енгелман во замена Енгелман да ги плати поголемиот дел од трошоците за опремување на Гејер за патувањето.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Montana's pioneer botanists: exploring the mountains and prairies|last=Cox|first=Thomas R.|date=2017|publisher=Montana Native Plant Society|isbn=9780692836903|editor-last=Potter|editor-first=Rachel|pages=17–25}}</ref> Сепак, Гејер го напуштил западниот брег на Соединетите Американски Држави со брод, и отпловил кон Англија, доставувајќи ги примероците од растенијата до [[Вилијам Џексон Хукер|Вилијам Џ. Хукер]] во Кју.<ref name=":0" /> Во 1845 година се вратил во [[Германија]], каде што купил земјиште во [[Мајсен]] и отворил расадник. Во подоцнежните години од својот живот, тој бил уредник на хортикултурно списание. Има голем број растителни видови именувани по него, вклучувајќи ги ''[[Allium geyeri]]'' и ''[[Euphorbia geyeri]]''. Неговата ботаничка колекција од речиси десет илјади примероци ја презеле [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. [[File:Tshimakain_Mission,_1843.jpg|алт=Landscape drawing of a western mission with buildings, trees, and livestock|мини| Мисијата Чимакаин (во денешна држава Вашингтон, САД) нацртана од Карл А. Гејер во 1843 година .]] == Наводи == * {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080514110908/http://www.mnnps.org/Final%20Newsletters/8_3_Spring_1989.pdf|date=May 14, 2008}} (биографија на Карл Андреас Гејер) * [http://www.stolaf.edu/academics/nicollet/ Веб-страница на проектот Николет] (дневници и примероци од растенија собрани од Гејер во 1838 и 1839 година). == Надворешни врски == * [https://www.npwrc.usgs.gov/resource/habitat/presettl/expedit/geyer.htm Истражувачки центар за диви животни во Северна Прерија,] преднаселување, Див свет и живеалиште на Монтана: Преглед {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гејер, Карл Андреас }} [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1809 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] <references /> [[Категорија:Германски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 8b1okmlu4167c4u3s2gx22v4uver50n 5629537 5629536 2026-09-17T16:23:39Z Виолетова 1975 5629537 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Карл Андреас Гејер<br/> Karl Andreas Geyer|native_name=|native_name_lang=|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=1809|birth_place=|death_date=1853|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=[[ботаника]]|workplaces=|patrons=|alma_mater=|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=Geyer|author_abbrev_zoo=|spouse=<!--(or | spouses = )-->|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}}'''Карл Андреас Гејер''' (30 ноември 1809 - 21 ноември 1853) ― германски [[Ботаника|ботаничар]] кој бил роден во [[Дрезден]]. == Биографија == Како тинејџер работел како градинар-чирак во [[Цабелтиц]], а во 1830 година станал асистент во ботаничките градини во Дрезден. Од 1835 до 1844 година тој извршил ботанички студии на неколку експедиции во САД. Во периодот 1838 - 1840 година работел како ботаничар во Горниот Среден Запад за [[Географ|географот]] [[Џозеф Николет]] (1786 - 1843), а во периодот 1841 - 1842 година собирал растенија во [[Илиноис]], [[Мисури]] и територијата на [[Ајова]] за ботаничарот [[Џорџ Енгелман]] (1809 - 1884).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=729824512|title=[United States, Nicollet's expedition 1842]: IndExs ExsiccataID=729824512|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=2 August 2024}}</ref> Потоа му се придружил на истражувачот [[Вилијам Драмонд Стјуарт]] (1795 – 1871) на експедиција низ денешните држави [[Небраска]] и [[Вајоминг]]. На крајот, Гејер се разделил од Стјуарт и извршил обемни ботанички истражувања во она што подоцна ќе биде познато како територијата [[Орегон]]. Примероците од растенија што Гејер ги собрал во 1843-1844 година требало да му бидат испратени на Џорџ Енгелман во замена Енгелман да ги плати поголемиот дел од трошоците за опремување на Гејер за патувањето.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Montana's pioneer botanists: exploring the mountains and prairies|last=Cox|first=Thomas R.|date=2017|publisher=Montana Native Plant Society|isbn=9780692836903|editor-last=Potter|editor-first=Rachel|pages=17–25}}</ref> Сепак, Гејер го напуштил западниот брег на Соединетите Американски Држави со брод, и отпловил кон Англија, доставувајќи ги примероците од растенијата до [[Вилијам Џексон Хукер|Вилијам Џ. Хукер]] во Кју.<ref name=":0" /> Во 1845 година се вратил во [[Германија]], каде што купил земјиште во [[Мајсен]] и отворил расадник. Во подоцнежните години од својот живот, тој бил уредник на хортикултурно списание. Има голем број растителни видови именувани по него, вклучувајќи ги ''[[Allium geyeri]]'' и ''[[Euphorbia geyeri]]''. Неговата ботаничка колекција од речиси десет илјади примероци ја презеле [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. [[File:Tshimakain_Mission,_1843.jpg|алт=Landscape drawing of a western mission with buildings, trees, and livestock|мини| Мисијата Чимакаин (во денешна држава Вашингтон, САД) нацртана од Карл А. Гејер во 1843 година .]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080514110908/http://www.mnnps.org/Final%20Newsletters/8_3_Spring_1989.pdf|date=May 14, 2008}} (биографија на Карл Андреас Гејер) * [http://www.stolaf.edu/academics/nicollet/ Веб-страница на проектот Николет] (дневници и примероци од растенија собрани од Гејер во 1838 и 1839 година). * [https://www.npwrc.usgs.gov/resource/habitat/presettl/expedit/geyer.htm Истражувачки центар за диви животни во Северна Прерија] преднаселување, Див свет и живеалиште на Монтана: Преглед {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гејер, Карл Андреас }} [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1809 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Германски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] dikkvrhx6w76wd89qkj6gbjhb9indhq 0 1402893 5629680 5627323 2026-09-18T07:21:44Z Виолетова 1975 5629680 wikitext text/x-wiki '''Верн Едвин Грант''' (17 октомври 1917–29 мај 2007) ― американски [[Ботаника|ботаничар]] и писател. Грант е роден како син на Едвин и Беси Грант на 17 октомври 1917 година, во [[Сан Франциско|Сан Франциско, Калифорнија]]. Тој се оженил со Алва Џорџија Деј во 1942 година. Тие имале 2 деца, Брајан Грант и Бренда Грант. По разводот во 1959 година, тој се оженил со Карен Сузан Алт и тие останале во брак до крајот на неговиот живот. Во 1940 година дипломирал ботаника, а во 1949 година докторирал ботаника и генетика на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија, Беркли]]. Тој бил професор по ботаника на Универзитетот во Тексас во Остин од 1970 до 1987 година. Во неговата книга ''„Потеклото на адаптациите''“ (1963 година) ги дискутира главните теми на модерната синтеза како што се [[генетско поместување]], [[Видообразба|начините на видообразување]], [[Природна селекција|природната селекција]] и [[Популациона генетика|популациската генетика]].<ref>Sapp, Jan. (2009). ''The New Foundations of Evolution: On the Tree of Life: On the Tree of Life''. Oxford University Press. p. 110. {{ISBN|978-0-19-538849-7}}</ref> Сепак, Грант не ги опишал овие механизми на еволуција како „неодарвинизам“ или синтетичка теорија, туку ги нарекол овие механизми „каузална теорија“ . Книгата ја доби наградата Фи Бета Капа“ за наука во 1964 година. Систематскиот ботаничар [[Аскел Лове]] во рецензија за книгата напишал дека „Грант успеал да напише текст кој веројатно ќе влијае на размислувањето во оваа област во наредните децении, а исто така студентите ќе го сметаат за еден од најинформативните текстови на оваа тема некогаш напишани“. Грант починал од Паркинсонова болест на 29 мај 2007 година, на 89-годишна возраст.{{botanist|V.E.Grant|inline=yes}}Дела * ''Потеклото на адаптациите'' (1963) * ''Архитектурата на гермплазмата'' (1964) * ''Спецификација на растенијата'' (1971) * ''Генетика на цветни растенија'' (1975) * ''Органска еволуција'' (1977) * ''Еволутивниот процес: Критички осврт на еволутивната теорија'' (1985; 2-ро издание 1991) == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Грант, Верн }} [[Категорија:Апсолвенти на Калифорнискиот универзитет (Беркли)]] [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1917 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] <references />{{Нормативна контрола}} o7oaarjdv83ds00mie0puj9nzb9q9vv 5629682 5629680 2026-09-18T07:22:32Z Виолетова 1975 5629682 wikitext text/x-wiki '''Верн Едвин Грант''' (17 октомври 1917–29 мај 2007) ― американски [[Ботаника|ботаничар]] и писател. Грант е роден како син на Едвин и Беси Грант на 17 октомври 1917 година, во [[Сан Франциско|Сан Франциско, Калифорнија]]. Тој се оженил со Алва Џорџија Деј во 1942 година. Тие имале 2 деца, Брајан Грант и Бренда Грант. По разводот во 1959 година, тој се оженил со Карен Сузан Алт и тие останале во брак до крајот на неговиот живот. Во 1940 година дипломирал ботаника, а во 1949 година докторирал ботаника и генетика на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија, Беркли]]. Тој бил професор по ботаника на Универзитетот во Тексас во Остин од 1970 до 1987 година. Во неговата книга ''„Потеклото на адаптациите''“ (1963 година) ги дискутира главните теми на модерната синтеза како што се [[генетско поместување]], [[Видообразба|начините на видообразување]], [[Природна селекција|природната селекција]] и [[Популациона генетика|популациската генетика]].<ref>Sapp, Jan. (2009). ''The New Foundations of Evolution: On the Tree of Life: On the Tree of Life''. Oxford University Press. p. 110. {{ISBN|978-0-19-538849-7}}</ref> Сепак, Грант не ги опишал овие механизми на еволуција како „неодарвинизам“ или синтетичка теорија, туку ги нарекол овие механизми „каузална теорија“ . Книгата ја доби наградата Фи Бета Капа“ за наука во 1964 година. Систематскиот ботаничар [[Аскел Лове]] во рецензија за книгата напишал дека „Грант успеал да напише текст кој веројатно ќе влијае на размислувањето во оваа област во наредните децении, а исто така студентите ќе го сметаат за еден од најинформативните текстови на оваа тема некогаш напишани“. Грант починал од Паркинсонова болест на 29 мај 2007 година, на 89-годишна возраст. {{botanist|V.E.Grant|inline=yes}} ==Дела== * ''Потеклото на адаптациите'' (1963) * ''Архитектурата на гермплазмата'' (1964) * ''Спецификација на растенијата'' (1971) * ''Генетика на цветни растенија'' (1975) * ''Органска еволуција'' (1977) * ''Еволутивниот процес: Критички осврт на еволутивната теорија'' (1985; 2-ро издание 1991) == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Грант, Верн }} [[Категорија:Апсолвенти на Калифорнискиот универзитет (Беркли)]] [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1917 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] k9pkjs8t7j8bu2z6h9pf7gwh7qf4fhy 0 1402895 5629695 5627716 2026-09-18T07:38:40Z Виолетова 1975 /* Биографија */ 5629695 wikitext text/x-wiki '''Жан-Жак Дузал де Гранвил''' (5 август 1943–13 декември 2022) ― француски и францускогвајaнски [[Ботаника|ботаничар]], музејски кустос и истражувач. Гранвил се специјализирал во проучувањето на [[Палми|палмите]] и другата [[флора]] на [[Француска Гвајана]], вклучувајќи четири нови видови палми кои тој прв ги опишал и ги вовел во науката.<ref name="frg">{{Наведени вести|url=https://www.franceguyane.fr/actualite/societe-social-emploi/necrologie/deces-de-jean-jacques-de-granville-le-botaniste-qui-a-consacre-sa-vie-a-la-decouverte-de-la-flore-guyanaise-915164.php|title=Décès de Jean-Jacques de Granville, le botaniste qui a consacré sa vie à la découverte de la flore guyanaise|last=Odry|first=Marie|date=15 December 2022|work=[[France-Guyane]]|access-date=22 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222172551/https://www.franceguyane.fr/actualite/societe-social-emploi/necrologie/deces-de-jean-jacques-de-granville-le-botaniste-qui-a-consacre-sa-vie-a-la-decouverte-de-la-flore-guyanaise-915164.php|archive-date=22 December 2022|publisher=}}</ref> Тој е автор на 271 научни книги, статии, списанија и други публикации, вклучувајќи го и значајното дело ''Водич низ палмите на Гвајана'' (''Guide des Palmiers de Guyane''), кое било објавено во 2014 година.<ref name="frg" /> Гранвил, исто така, се залагал за создавање на Амазонскиот парк Гвајана, кој бил основан во 2007 година, по децении застапување.<ref name="frg" /> Гранвил починал во [[Кајена|Кајен]], Француска Гвајана, на 13 декември 2022 година, на 79-годишна возраст.<ref name="frg" /> Тој бил погребан на гробиштата Кабасу во [[Кајена|Кајен]] на 19 декември 2022 година.<ref name="frg" /> {{Botanist|Granv.}} == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гранвил, Жан-Жак де }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Француски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Родени во 1943 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 1bmj07dbb2jmer41z5jdo06za1i89b8 5629697 5629695 2026-09-18T07:39:23Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5629697 wikitext text/x-wiki '''Жан-Жак Дузал де Гранвил''' (5 август 1943–13 декември 2022) ― француски и францускогвајaнски [[Ботаника|ботаничар]], музејски кустос и истражувач. Гранвил се специјализирал во проучувањето на [[Палми|палмите]] и другата [[флора]] на [[Француска Гвајана]], вклучувајќи четири нови видови палми кои тој прв ги опишал и ги вовел во науката.<ref name="frg">{{Наведени вести|url=https://www.franceguyane.fr/actualite/societe-social-emploi/necrologie/deces-de-jean-jacques-de-granville-le-botaniste-qui-a-consacre-sa-vie-a-la-decouverte-de-la-flore-guyanaise-915164.php|title=Décès de Jean-Jacques de Granville, le botaniste qui a consacré sa vie à la découverte de la flore guyanaise|last=Odry|first=Marie|date=15 December 2022|work=[[France-Guyane]]|access-date=22 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222172551/https://www.franceguyane.fr/actualite/societe-social-emploi/necrologie/deces-de-jean-jacques-de-granville-le-botaniste-qui-a-consacre-sa-vie-a-la-decouverte-de-la-flore-guyanaise-915164.php|archive-date=22 December 2022|publisher=}}</ref> Тој е автор на 271 научни книги, статии, списанија и други публикации, вклучувајќи го и значајното дело ''Водич низ палмите на Гвајана'' (''Guide des Palmiers de Guyane''), кое било објавено во 2014 година.<ref name="frg" /> Гранвил, исто така, се залагал за создавање на Амазонскиот парк Гвајана, кој бил основан во 2007 година, по децении застапување.<ref name="frg" /> Гранвил починал во [[Кајена|Кајен]], Француска Гвајана, на 13 декември 2022 година, на 79-годишна возраст.<ref name="frg" /> Тој бил погребан на гробиштата Кабасу во [[Кајена|Кајен]] на 19 декември 2022 година.<ref name="frg" /> {{Botanist|Granv.}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гранвил, Жан-Жак де }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Француски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Родени во 1943 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] e3e2xg20i8h7suu07a65ouv9lj5na0v 0 1402896 5629698 5627327 2026-09-18T07:39:53Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629698 wikitext text/x-wiki '''Август Гремли''' ( 15 март 1833-30 март 1899 )бил швајцарски лекар и [[Ботаника|ботаничар]] роден во Кројцлинген. Студирал медицина во [[Берлин]] и [[Минхен]] ,а потоа се школувал за фармацевт во [[Карлсруе]].Од 1876,работел како [[кустос]] во хербариумот на ботаничарот [[Емил Бурнат|Емил Бурна]] ( 1828 – 1920 )во Нант ,кој се наоѓа во близина на градот Вевеј.Починал во Кројцлинген на 30 март 1899. Гремли објавил неколку дела за швајцарската флора , вклучувајќи ја и ''„ Excursionsflora für die Schweiz''“ ( 1867 година ) ,книга која подоцна била преведена на англиски јазик .Покрај тоа ,тој соработувал со Бурнат на голем број есеи за флората од Поморските Алпи. == Избрани публикации == * ''Excursionsflora für die Schweiz'', 1867 година (5то издание преведено на англиски од Леонард В. Пејсон како „Флората на Швајцарија“ 1888 година) * ''Beiträge zur Flora der Schweiz'' (Придонеси за флората на Швајцарија), 1870 г. * ''Neue Beiträge zur Flora der Schweiz'' (Нови прилози за флората на Швајцарија), 1880-1890 == Наводи == * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D32022.php Historischen Lexikon der Schweiz] (биографија) * ''Оваа статија содржи текст базиран на превод на еквивалентна статија на [[Википедија на германски јазик|германската Википедија]] .'' == Надворешни врски == * [http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_includePublicationAuthors=on&find_includeBasionymAuthors=on&find_rankToReturn=all&output_format=normal&find_authorAbbrev=Gremli IPNI] Список на растенија опишани и ко-опишани од Гремли. * [http://www.stadtarchiv-schaffhausen.ch/Biographien/309.htm Stadtarchiv Шафхаузен] Фотографија на Август Гремли. [[Категорија:Починати во 1899 година]] [[Категорија:Родени во 1833 година]] [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] c10921s3dnp4ldrzqqir8kjyjn4wrrv 5629699 5629698 2026-09-18T07:40:06Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629699 wikitext text/x-wiki '''Август Гремли''' ( 15 март 1833-30 март 1899 )бил швајцарски лекар и [[Ботаника|ботаничар]] роден во Кројцлинген. Студирал медицина во [[Берлин]] и [[Минхен]] ,а потоа се школувал за фармацевт во [[Карлсруе]].Од 1876,работел како [[кустос]] во хербариумот на ботаничарот [[Емил Бурнат|Емил Бурна]] ( 1828 – 1920 )во Нант ,кој се наоѓа во близина на градот Вевеј.Починал во Кројцлинген на 30 март 1899. Гремли објавил неколку дела за швајцарската флора , вклучувајќи ја и ''„ Excursionsflora für die Schweiz''“ ( 1867 година ) ,книга која подоцна била преведена на англиски јазик .Покрај тоа ,тој соработувал со Бурнат на голем број есеи за флората од Поморските Алпи. == Избрани публикации == * ''Excursionsflora für die Schweiz'', 1867 година (5то издание преведено на англиски од Леонард В. Пејсон како „Флората на Швајцарија“ 1888 година) * ''Beiträge zur Flora der Schweiz'' (Придонеси за флората на Швајцарија), 1870 г. * ''Neue Beiträge zur Flora der Schweiz'' (Нови прилози за флората на Швајцарија), 1880-1890 == Наводи == * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D32022.php Historischen Lexikon der Schweiz] (биографија) * ''Оваа статија содржи текст базиран на превод на еквивалентна статија на [[Википедија на германски јазик|германската Википедија]] .'' == Надворешни врски == * [http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_includePublicationAuthors=on&find_includeBasionymAuthors=on&find_rankToReturn=all&output_format=normal&find_authorAbbrev=Gremli IPNI] Список на растенија опишани и ко-опишани од Гремли. * [http://www.stadtarchiv-schaffhausen.ch/Biographien/309.htm Stadtarchiv Шафхаузен] Фотографија на Август Гремли. [[Категорија:Починати во 1899 година]] [[Категорија:Родени во 1833 година]] [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 20jst4iqj1h6m2ectrdziowx8ejqvjr 5629709 5629699 2026-09-18T07:45:02Z Виолетова 1975 5629709 wikitext text/x-wiki '''Август Гремли''' (15 март 1833-30 март 1899) ― швајцарски лекар и [[Ботаника|ботаничар]] роден во Кројцлинген. Студирал медицина во [[Берлин]] и [[Минхен]], а потоа се школувал за фармацевт во [[Карлсруе]]. Од 1876 година, работел како [[кустос]] во хербариумот на ботаничарот [[Емил Бурна]] (1828 – 1920) во Нант. Починал во Кројцлинген на 30 март 1899 година. Гремли објавил неколку дела за швајцарската флора, вклучувајќи ја и книгата од 1867 година, која подоцна била преведена на англиски јазик. Покрај тоа, тој соработувал со Бурна на голем број есеи за флората од Поморските Алпи.{{Botanist|Gremli|Gremli, August}} == Избрани публикации == * ''Excursionsflora für die Schweiz'', 1867 година (5то издание преведено на англиски од Леонард В. Пејсон како „Флората на Швајцарија“ 1888 година) * ''Beiträge zur Flora der Schweiz'' (Придонеси за флората на Швајцарија), 1870 г. * ''Neue Beiträge zur Flora der Schweiz'' (Нови прилози за флората на Швајцарија), 1880-1890 == Наводи == * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D32022.php Historischen Lexikon der Schweiz] (биографија) == Надворешни врски == * [http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_includePublicationAuthors=on&find_includeBasionymAuthors=on&find_rankToReturn=all&output_format=normal&find_authorAbbrev=Gremli IPNI] Список на растенија опишани и ко-опишани од Гремли. * [http://www.stadtarchiv-schaffhausen.ch/Biographien/309.htm Stadtarchiv Шафхаузен] Фотографија на Август Гремли. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гремли, Август }} [[Категорија:Починати во 1899 година]] [[Категорија:Родени во 1833 година]] [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ipyb34kr3yvd2pkc5td83cxmj16sgzb 5629711 5629709 2026-09-18T07:45:38Z Виолетова 1975 5629711 wikitext text/x-wiki '''Август Гремли''' (15 март 1833-30 март 1899) ― швајцарски лекар и [[Ботаника|ботаничар]] роден во Кројцлинген. Студирал медицина во [[Берлин]] и [[Минхен]], а потоа се школувал за фармацевт во [[Карлсруе]]. Од 1876 година, работел како [[кустос]] во хербариумот на ботаничарот [[Емил Бурна]] (1828 – 1920) во Нант. Починал во Кројцлинген на 30 март 1899 година. Гремли објавил неколку дела за швајцарската флора, вклучувајќи ја и книгата од 1867 година, која подоцна била преведена на англиски јазик. Покрај тоа, тој соработувал со Бурна на голем број есеи за флората од Поморските Алпи.{{Botanist|Gremli|Gremli, August}} == Избрани публикации == * ''Excursionsflora für die Schweiz'', 1867 година (5то издание преведено на англиски од Леонард В. Пејсон како „Флората на Швајцарија“ 1888 година) * ''Beiträge zur Flora der Schweiz'' (Придонеси за флората на Швајцарија), 1870 г. * ''Neue Beiträge zur Flora der Schweiz'' (Нови прилози за флората на Швајцарија), 1880-1890 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D32022.php Historischen Lexikon der Schweiz] (биографија) * [http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_includePublicationAuthors=on&find_includeBasionymAuthors=on&find_rankToReturn=all&output_format=normal&find_authorAbbrev=Gremli IPNI] Список на растенија опишани и ко-опишани од Гремли. * [http://www.stadtarchiv-schaffhausen.ch/Biographien/309.htm Stadtarchiv Шафхаузен] Фотографија на Август Гремли. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гремли, Август }} [[Категорија:Починати во 1899 година]] [[Категорија:Родени во 1833 година]] [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] estecu5bimcxy46eo87934n09t7g539 0 1402914 5629719 5627715 2026-09-18T07:52:30Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Џастин Гудот]] на [[Џастин Гудо]] 5627715 wikitext text/x-wiki '''Џастин Гудот''' ( {{МФА|fr|ʒystɛ̃ ɡudo}};1802–околу 1850 ) бил француски истражувач и [[Природонаука|натуралист]] колекционер. Гудо бил роден во [[Јура (департман)|Јура]] ,Франција .Тој бил поврзан со Националниот музеј на природна историја во Париз како колекционерски натуралист .Од 1822 до 1842 година , владата на Нова Гранада го задолжила да основа научни институции. Од 1828 ,Гудо почнал да собира кожи од птици за парискиот музеј ,кој тогаш ја содржел најголемата колекција на птици во светот .Тој ,исто така ,собирал цицачи ,влекачи ,мекотели ,инсекти и други безрбетници , како и ботанички материјал .Тој се вратил во Франција во декември 1842 и помеѓу 1843 и 1846 година објавил серија трудови за флората и фауната на [[Колумбија]].По 1848 тој повторно ја посетил Колумбија , каде што починал околу 1850-тата година. Сјајно зелениот колибри (''Lepidopyga goudoti'')го именувал во негова чест Жил Бурсје ,а Рене - Примевер Леон го именувал српестокрилниот гуан (''Chamaepetes goudotii'')по него . Диптерите собрани од Гудо беа опишани од Пјер-Жустин - Мари Макар. [[Вид (биологија)|Вид]] [[змија]] ,''Leptotyphlops goudotii'' ,бил именуван во негова чест од Андре Мари Констант Димерил и Габриел Биброн. == Дополнително читање == * Изменето Laboratoire, 1981 ''Histoire et nature : Cahiers de l' Association pour l' Histoire des Sciences de la Nature'' Paris, Laboratoire d'Ethnobotanique. [[Категорија:Родени во 1802 година]] [[Категорија:Починати во 1845 година]] [[Категорија:Француски природонаучници]] nto6wskacclnc81f59yewrsgx7omurn 5629724 5629719 2026-09-18T07:58:58Z Виолетова 1975 5629724 wikitext text/x-wiki '''Џастин Гудот''' (1802–околу 1850) ― француски истражувач и [[Природонаука|натуралист]] колекционер. Гудо бил роден во [[Јура (департман)|Јура]], Франција. Тој бил поврзан со Националниот музеј на природна историја во Париз како колекционерски натуралист. Од 1822 до 1842 година, владата на Нова Гранада го задолжила да основа научни институции. Од 1828 година, Гудо почнал да собира кожи од птици за парискиот музеј, кој тогаш ја содржел најголемата колекција на птици во светот. Тој, исто така, собирал цицачи, влекачи, мекотели, инсекти и други безрбетници, како и ботанички материјал. Гудо се вратил во Франција во декември 1842 година, и помеѓу 1843 и 1846 година објавил серија трудови за флората и фауната на [[Колумбија]]. По 1848 година, тој повторно ја посетил Колумбија, каде што починал околу 1850-та година. Видот колибри (''[[Lepidopyga goudoti]]'') го именувал во негова чест [[Жил Бурсје]], а Рене - Примевер Леон го именувал ''[[Chamaepetes goudotii]]''. [[Вид (биологија)|Вид]] [[змија]], ''[[Leptotyphlops goudotii]]'' била именувана во негова чест од [[Андре Мари Констант Димерил]] и [[Габриел Биброн]]. {{botanist|Goudot|Goudot}} == Литература == * Изменето Laboratoire, 1981 ''Histoire et nature : Cahiers de l' Association pour l' Histoire des Sciences de la Nature'' Paris, Laboratoire d'Ethnobotanique. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гудо, Џастин }} [[Категорија:Родени во 1802 година]] [[Категорија:Починати во 1845 година]] [[Категорија:Француски природонаучници]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ksx3ji3xkn4wtsr70n2mn4e7cwbfktr 0 1402919 5629758 5627712 2026-09-18T10:44:13Z Виолетова 1975 5629758 wikitext text/x-wiki '''Рафаел Херман Ана Говарц''' (роден 1968 година) ― [[Белгија|белгиски]] ботаничар. Тој е особено познат по својата работа на растителната [[таксономија]]. Студирал наука на Европскиот универзитетски колеџ во Брисел (EHSAL), а од 1994 година работел во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]].<ref name="kew">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kew.org/science-research-data/directory/people/Govaerts_Rafael.htm|title=Directory|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201044339/http://www.kew.org/science-research-data/directory/people/Govaerts_Rafael.htm|archive-date=1 December 2013|accessdate=7 August 2013}}</ref> Тој е главен придонесувач на [[Светски контролен список на избрани растителни семејства|Светскиот контролен список на избрани растителни семејства]], кој бил завршен во 2023 година, и ќе продолжи да се ажурира како [[Plants of the World Online|„Растенија на светот онлајн“]].<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/read-and-watch/naming-plants-to-save-them|title=Naming plants to save them|last=Govaerts|first=Rafaël|date=23 October 2023|publisher=[[Royal Botanic Gardens Kew]]|accessdate=23 November 2023}}</ref> Тој е исто така соработник во Линеанското друштво во Лондон.<ref name="kew2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/science/our-science/people/rafael-govaerts|title=Rafaël H A Govaerts|accessdate=3 January 2024}}</ref> {{botanist|Govaerts|ref=<ref name=IPNI/>}} == Надворешни извори == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Говарц, Рафаел}} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Родени во 1968 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] <references /> [[Категорија:Белгиски ботаничари]] hq9m5iyck0xsgo2ed7ivr1dasuf4zl7 5629759 5629758 2026-09-18T10:44:38Z Виолетова 1975 5629759 wikitext text/x-wiki '''Рафаел Херман Ана Говарц''' (роден 1968 година) ― [[Белгија|белгиски]] ботаничар. Тој е особено познат по својата работа на растителната [[таксономија]]. Студирал наука на Европскиот универзитетски колеџ во Брисел (EHSAL), а од 1994 година работел во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]].<ref name="kew">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kew.org/science-research-data/directory/people/Govaerts_Rafael.htm|title=Directory|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201044339/http://www.kew.org/science-research-data/directory/people/Govaerts_Rafael.htm|archive-date=1 December 2013|accessdate=7 August 2013}}</ref> Тој е главен придонесувач на [[Светски контролен список на избрани растителни семејства|Светскиот контролен список на избрани растителни семејства]], кој бил завршен во 2023 година, и ќе продолжи да се ажурира како [[Plants of the World Online|„Растенија на светот онлајн“]].<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/read-and-watch/naming-plants-to-save-them|title=Naming plants to save them|last=Govaerts|first=Rafaël|date=23 October 2023|publisher=[[Royal Botanic Gardens Kew]]|accessdate=23 November 2023}}</ref> Тој е исто така соработник во Линеанското друштво во Лондон.<ref name="kew2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/science/our-science/people/rafael-govaerts|title=Rafaël H A Govaerts|accessdate=3 January 2024}}</ref> {{botanist|Govaerts|ref=<ref name=IPNI/>}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Говарц, Рафаел}} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Родени во 1968 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Белгиски ботаничари]] 55059c0r20wtc59llkss3ic0ys8nhkl 5629762 5629759 2026-09-18T10:45:37Z Виолетова 1975 5629762 wikitext text/x-wiki '''Рафаел Херман Ана Говарц''' (роден 1968 година) ― [[Белгија|белгиски]] ботаничар. Тој е особено познат по својата работа на растителната [[таксономија]]. Студирал наука на Европскиот универзитетски колеџ во Брисел (EHSAL), а од 1994 година работел во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]].<ref name="kew">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kew.org/science-research-data/directory/people/Govaerts_Rafael.htm|title=Directory|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201044339/http://www.kew.org/science-research-data/directory/people/Govaerts_Rafael.htm|archive-date=1 December 2013|accessdate=7 August 2013}}</ref> Тој е главен придонесувач на [[Светски контролен список на избрани растителни семејства|Светскиот контролен список на избрани растителни семејства]], кој бил завршен во 2023 година, и ќе продолжи да се ажурира како [[Plants of the World Online|„Растенија на светот онлајн“]].<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/read-and-watch/naming-plants-to-save-them|title=Naming plants to save them|last=Govaerts|first=Rafaël|date=23 October 2023|publisher=[[Royal Botanic Gardens Kew]]|accessdate=23 November 2023}}</ref> Тој е исто така соработник во Линеанското друштво во Лондон.<ref name="kew2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/science/our-science/people/rafael-govaerts|title=Rafaël H A Govaerts|accessdate=3 January 2024}}</ref> {{botanist|Govaerts|ref=}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Говарц, Рафаел}} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Родени во 1968 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Белгиски ботаничари]] 28a51n3wgl1ci2tcj6285ms3z1xueeg 0 1402931 5629763 5627434 2026-09-18T10:48:05Z Виолетова 1975 5629763 wikitext text/x-wiki [[File:Paul_Gourret.jpg|мини| Пол Гуре]] '''Пол Габриел Мари Гуре''' ( 15 јануари 1859 во Роквер-7 април 1903 )бил француски [[Зоологија|зоолог ,]]<nowiki/>помнет по неговите биолошки студии за морската фауна и неговата работа во рибарската индустрија.Гуре работел и со [[алги]]. Студирал [[природни науки]] во [[Марсеј]] ,а потоа работел како предавач на Факултетот за природни науки во [[Лион]].Во ноември 1886 ,тој бил именуван за вонреден професор по зоологија на медицинскиот факултет во Марсеј .Од мај 1893,тој работел како заменик - директор на зоолошката станица во Марсеј . Тој бил член на советодавниот комитет за морски рибарство во Министерството за морнарица ,а во 1902 станал витез на Легијата на честа. Родот ''Gourretia'' од семејството Callianassidae е именуван во негова чест . Тој е прадедото на францускиот писател Филип Генин . {{botanist|Gourret}} == Избрани публикации == * ''Révision des crustacés podophthalmes de golfe de Marseille suivie d'un essai de classification de la classe des crustacés'', 1888 - Преглед на подофталмус [[ракови]] од Марсејскиот Залив. * ''Sur les péridiniens du Golfe de Marseille'', 1883 - На динофлагелати пронајдени во Марсејскиот Залив. * ''Considérations sur la faune pélagique du golfe de Marseille'', 1884 - Размислувања за [[Пелагиска зона|пелагичната]] фауна од Марсејскиот Залив. * ''Les pêcheries et les poissons de la Méditerranée (Прованса)'', 1894 - Риболов и риби на Медитеранот ( [[Прованса]] ). == Наводи == * [https://books.google.com/books?id=0kgXAAAAYAAJ&pg=PP29 Annales du Musée d'histoire naturelle de Marseille, том 8] биографија {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гуре, Пол }} [[Категорија:Починати во 1903 година]] [[Категорија:Родени во 1859 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ppdvbf1pl5pjinn0s0qvi9arg23o90a 0 1403122 5629559 5628100 2026-09-17T17:47:19Z Carshalton 30527 5629559 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Езри Конса | image = [[File:Ezri Konsa England v Panama 27 June 26-259 (cropped).jpg|250п]] | caption = Конса со [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] во 2026 година | fullname = Езри Нгоја Конса | birth_date = {{birth date and age|1997|10|23|df=y}} | birth_place = [[Силвертаун]], Лондон, Англија | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | height = 1.83 м<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |title=Ezri Konsa: Overview |publisher=Premier League |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523053825/https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |archive-date=23 мај 2025}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|Централен бек]], [[Одбрана (фудбал)|десен бек]]<ref name="wfprofile">{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe434384/ezri-konsa/ |title=Ezri Konsa: Profile |website=worldfootball.net |publisher=Heimspiel Medien |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=18 јули 2026}}</ref> | currentclub = {{Fb team Arsenal}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} [[ФК Сенраб|Сенраб]] | youthyears2 = 2008–2016 | youthclubs2 = {{Fb team Charlton}} | years1 = 2016–2018 | clubs1 = {{Fb team Charlton}} | caps1 = 71 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = {{Fb team Brentford}} | caps2 = 42 | goals2 = 1 | years3 = 2019–2026 | clubs3 = {{Fb team Aston Villa}} | caps3 = 231 | goals3 = 8 | years4 = 2026– | clubs4 = {{Fb team Arsenal}} | caps4 = 3 | goals4 = 0 | nationalyears1 = 2017–2018 | nationalteam1 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|Англија 20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|Англија 21]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2024– | nationalteam3 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 2 | pcupdate = 12 септември 2026 | ntupdate = 18 јули 2026 }} '''Езри Нгојо Конса''' (роден на 23 октомври 1997) — англиски [[Фудбал|фудбалер]], играч од одбраната на [[ФК Арсенал|Арсенал]] и на [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]]. Конса потекнува од академијата на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]], а подоцна играл за [[ФК Брентфорд|Брентфорд]] и за [[ФК Астон Вила|Астон Вила]]. Во Астон Вила тој одиграл значајна улога во текот на седум сезони, во кои забележал повеќе од 280 настапи, помагајќи му на клубот да обезбеди пласман во европските натпреварувања четири сезони по ред, што кулминирало со освојување на [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] во 2026 година. Во 2026 година тој преминал во Арсенал за 51 милион фунти. Тој настапувал за Англија на младинско ниво, освојувајќи го [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]], пред да дебитира за сениорската репрезентација во март 2024 година. Тој настапил за Англија на [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] и на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]. == Технички карактеристики == Конса е централен бек<ref>{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=25 август 2025 |title=How playing two left-footed centre-backs sums up Aston Villa's problems |url=https://www.nytimes.com/athletic/6571489/2025/08/25/aston-villa-brentford-defence-refresh-result/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> кој може да игра и на позицијата десен бек.<ref>{{Cite web |last=Fish |first=Hal |date=31 март 2024 |title=The 12 best centre-backs who also play at full-back right now have been ranked |url=https://www.givemesport.com/the-best-centre-backs-who-also-play-at-fullback/ |access-date=12 ноември 2025 |website=GiveMeSport |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=8 јуни 2024 |title=Ezri Konsa's England inclusion may shock outsiders – but his versatility is invaluable |url=https://www.nytimes.com/athletic/5374885/2024/06/06/ezri-konsa-england-euros-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Тој се смета за брз играч од одбраната<ref>{{Cite web |last=Creamer |first=Matthew |date=15 ноември 2020 |title=Ezri Konsa is Developing Into a Quality Premier League Centre-Back |url=https://lastwordonsports.com/football/2020/11/15/ezri-konsa-is-developing-into-a-quality-premier-league-centre-back/ |access-date=12 ноември 2025 |website=Last Word on Football |language=en-US}}</ref> кој често ја изнесува топката напред и се истакнува со блокирање на ударите кон голот.<ref name=":6">{{Cite news |last1=Evans |first1=Gregg |last2=Carey |first2=Mark |date=18 март 2021 |title=Analysed: Why the improved, unflustered Ezri Konsa deserved an England call-up |url=https://www.nytimes.com/athletic/2451434/2021/03/18/ezri-konsa-england-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Познат е по високиот процент на успешни стартови во споредба со другите одбранбени играчи, ретко влегувајќи во стартови во последен момент,<ref name=":6" /> а во април 2024 година имал успешност од 91 процент во стартовите, највисок процент од сите одбранбени играчи во петте најсилни европски лиги.<ref name=":4" /> Тој исто така е познат како играч кој често освојува воздушни дуели и дуели на земја.<ref>{{Cite web |last= |date=7 ноември 2025 |title=Liverpool now chasing for 'one of the 'world's best CBs' |url=https://www.thefootballgroup.com/liverpool-now-chasing-for-one-of-the-worlds-best-cbs/ |access-date=12 ноември 2025 |website=The Football Group |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wilkinson |first=Matthew |date=15 октомври 2025 |title=Chelsea should look to sign Liverpool target who shone for England, and it's not Marc Guehi |url=https://tbrfootball.com/chelsea-should-look-to-sign-liverpool-target-who-shone-for-england-and-its-not-marc-guehi/ |access-date=12 ноември 2025 |website=TBR Football |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=26 јануари 2024 |title=The Great Wall of Villa Park: Ezri Konsa - Breaking The Lines |url=https://breakingthelines.com/player-analysis/the-great-wall-of-villa-park-ezri-konsa/ |access-date=12 ноември 2025 |language=en-GB}}</ref> == Клупска кариера == === Чарлтон Атлетик === Конса ја започнал кариерата во [[ФК Сенраб|Сенраб]] и се приклучил на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]] на 11-годишна возраст.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229233828/https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |url-status=usurped |archive-date=29 декември 2018 |title=South London Press exclusive interview with Ezri Konsa – on January transfer window speculation, game time at Charlton Athletic and promotion hopes |last=Cawley |first=Richard |website=South London News |date=23 февруари 2018 |access-date=29 јануари 2019}}</ref> Во јули 2014 година тој станал дел од академијата на клубот како стипендист, а со својот напредок, на 11 декември 2015 година потпишал долгорочен професионален договор.<ref>{{Cite web |url=http://www.cafc.co.uk:80/team/academy/ |title=Charlton Athletic FC Academy Player Profiles |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124052048/http://www.cafc.co.uk/team/academy/ |archive-date=24 ноември 2014 |url-status=dead |access-date=5 август 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx |title=Academy trio sign new long-term contracts with Charlton Athletic |publisher=Charlton Athletic F.C. |date=11 декември 2015|access-date=16 јуни 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616174849/http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx|archive-date=16 јуни 2017|url-status=dead}}</ref> Осум дена подоцна, Конса бил повикан во првиот тим за натпревар од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип лигата]] против [[ФК Барнли|Барнли]], но сепак останал на клупата во поразот од 4–0.<ref name=":1">{{cite web |title=Ezri Konsa – Aston Villa Defender |url=https://www.espn.com/soccer/player/_/id/231859/ezri-konsa-ngoyo?season=2015 |access-date=4 август 2018 |website=ESPN}}</ref> Конса бил неискористена замена уште еднаш во текот на сезоната 2015–16,<ref name=":1" /> која завршила со испаѓање на Чарлтон во [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]].<ref name=":2">{{cite web |title=Football Club History Database – Charlton Athletic |url=https://www.fchd.info/CHARLTOA.HTM |access-date=13 ноември 2023 |website=www.fchd.info}}</ref> Конса се пробил во составот за време на предсезоната на сезоната 2016–17 и дебитирал на 9 август 2016 година, како дел од почетниот состав во поразот од 1–0 од [[ФК Челтенам Таун|Челтенам Таун]] во првото коло на [[Лига куп на Англија во фудбал|англискиот лига куп]].<ref name="CharltonProfile">{{cite web |title=Player Profile |url=https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215004010/https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-date=15 февруари 2022 |access-date=5 август 2018 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Тој бил редовен во текот на целата сезона и ја завршил сезоната со 39 настапи. Конса ја покажал својата разновидност со настапи како играч од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] и од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]].<ref name="CharltonProfile" /> Со своите настапи, Конса бил прогласен за најдобар млад играч на годината од страна на клубот.<ref name="YPOTY">{{cite web |date=3 мај 2017 |title=PLAYER OF THE YEAR : 2016/17 a great learning curve for award-winning Ezri Konsa |url=https://www.cafc.co.uk/news/view/595526ab7ff92/player-of-the-year-201617-a-great-learning-curve-for-award-winning-ezri-konsa |access-date=16 јуни 2017 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Во март 2017 година, тој потпишал нов тригодишен договор и повторно бил редовен во текот на сезоната 2017–18,<ref>{{cite web |title=NEWS {{!}} Academy graduate Ezri Konsa signs new, three-year contract |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526aa4defa/news-academy-graduate-ezri-konsa-signs-new-three-year-contract |date=17 март 2017 |access-date=16 јуни 2017 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> забележувајќи 47 настапи додека Чарлтон стигнал до полуфиналето на плејофот во Лига Еден.<ref name=":2" /> === Брентфорд === На 12 јуни 2018 година, Конса потпишал тригодишен договор со [[ФК Брентфорд|Брентфорд]], со опција за уште една година, за необјавена сума,<ref>{{Cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |title=Ezri Konsa signs for Brentford |access-date=4 август 2018 |publisher=Brentford F.C. |archive-date=26 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226150902/https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |url-status=dead }}</ref> за која било објавено дека изнесува 2,5 милиони фунти.<ref name="Storer">{{cite web |url=https://www.football.london/brentford-fc/brentford-talking-points-konsa-mepham-15050616 |title=Brentford talking points: Konsa's quality, Mepham the leader |last=Storer |first=Tom |date=20 август 2018 |website=FootballLondon |access-date=4 февруари 2019}}</ref> Тој бил прв избор во централната одбрана во сезоната 2018–19, постигнувајќи го првиот сениорски гол во кариерата во победата од 3–0 над [[ФК Престон Норт Енд|Престон Норт Енд]] во последното коло од сезоната.<ref name="No15">{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |title=Ezri gets number 15 shirt for championships |publisher=Brentford F.C. |access-date=9 јуни 2019 |archive-date=4 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204143856/https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |url-status=dead}}</ref> === Астон Вила === [[File:Ezri Konsa April 2026 (cropped).jpg|мини|upright|210п|Конса со [[Астон Вила]] во 2026 г.]] На 11 јули 2019 година, Конса потпишал за новиот [[Премиер лига|премиерлигаш]] [[Астон Вила]], за 12 милиони фунти.<ref>{{Cite web | title=Ezri Konsa: Aston Villa sign Brentford defender in £12m deal - BBC Sport | url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48947281 | access-date=6 септември 2026 | website=www.bbc.co.uk}}</ref> Тој постигнал гол на својот прв натпревар за Астон Вила, во рамки на англискиот лига куп против [[ФК Кру Александра|Кру Александра]] на 27 август 2019 година.<ref>{{cite news |date=27 август 2019|title=Carabao Cup: Crewe 1–6 Aston Villa |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49403071 |access-date=27 август 2019 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 јануари 2020 година, Конса му асистирал на [[Тајрон Мингс]] во победата од 2–1 против [[ФК Вотфорд|Вотфорд]].<ref>{{cite news |date=21 јануари 2020 |title=Aston Villa haul themselves out of bottom three with late win over Watford |url=https://www.theguardian.com/football/2020/jan/21/aston-villa-watford-premier-league-match-report |access-date=22 јануари 2020 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Конса го постигнал својот прв гол во Премиер лигата на 16 јули 2020 година, во ремито 1–1 против [[ФК Евертон|Евертон]].<ref>{{cite news |last=Johnston |first=Neil |date=16 јули 2020 |title=Everton 1–1 Aston Villa: Late Theo Walcott equaliser denies Villa crucial win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53343860 |access-date=16 јули 2020 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Во април 2021 година Конса го продолжил договорот со Астон Вила до 2026 година.<ref>{{cite web |date=2 април 2021 |title=Aston Villa is pleased to announce that Ezri Konsa has signed a contract extension until 2026 |url=https://www.avfc.co.uk/news/2021/april/Konsa-pens-contract-extension/ |access-date=2 април 2021 |website=Aston Villa F.C.}}</ref><ref>{{cite news |date=2 април 2021 |title=Ezri Konsa: Aston Villa defender signs new deal until 2026 |url=https://www.bbc.com/sport/football/56618103 |access-date=1 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 декември 2021 година, Конса постигнал два гола во победата од 2–1 над [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], станувајќи првиот одбранбен играч што постигнал два гола на еден натпревар во Премиер лигата за Астон Вила по 2010 година.<ref>{{cite web |title=Aston Villa 2–1 Leicester City: Steven Gerrard secures win against his former Liverpool boss Brendan Rodgers |url=https://www.skysports.com/football/aston-villa-vs-leicester-city/report/446428|access-date=6 декември 2021 |website=Sky Sports}}</ref> На 15 мај 2022 година, Конса се здобил со сериозна повреда на коленото на домашниот натпревар против [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=The Presser: Gerrard quizzed ahead of Burnley |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/the-presser--gerrard-quizzed-ahead-of-burnley/ |access-date=1 април 2025 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Снимките потврдиле дека Конса ќе ги пропушти преостанатите два натпревари од сезоната 2021–22, но се очекувало да се врати на терените во август или септември 2022 година.<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=Ezri Konsa ruled out for up to 16 weeks |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/konsa-ruled-out-for-up-to-16-weeks/ |access-date=18 мај 2022 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Конса се вратил од повредата во првото коло од сезоната 2022–23, на 6 август 2022 година, и повторно се етаблирал како редовен првотимец на Астон Вила.<ref>{{cite web |title=Bournemouth v Aston Villa, 2022/23 |url=https://www.premierleague.com/match/74912 |access-date=14 април 2023 |website=Premier League}}</ref> На 20 септември 2023 година, тој потпишал нов долгорочен договор со клубот.<ref>{{cite web |date=20 септември 2023 |title=Ezri Konsa pens new long-term Aston Villa contract |url=https://www.avfc.co.uk/news/2023/september/20/konsa-pens-long-term-contract/ |access-date=20 септември 2023 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> На 15 април 2025 година, Конса го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–2 над [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] во четвртфиналето на натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/ckgr4n77yy3t |title=Aston Villa 3–2 PSG |publisher=BBC Sport |date=15 април 2025 }}</ref> На 6 ноември 2025 година, Конса бил капитен на Астон Вила во победата од 2–0 во [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] против [[ФК Макаби Тел Авив|Макаби Тел Авив]]. По натпреварот, менаџерот [[Унаи Емери]] потврдил дека Конса бил назначен за нов заменик-капитен на Астон Вила, како заменик на [[Џон МакГин]].<ref>{{Cite web |last=Townley |first=John |date=2025-11-06 |title=Unai Emery confirms big Emi Martinez decision after important Villa conversation |url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/unai-emery-confirms-big-emi-32828225 |access-date=7 ноември 2025 |website=Birmingham Live |language=en}}</ref> На 20 мај 2026 година, тој бил дел од почетниот состав во финалето на Лигата на Европа 2026, во кое Астон Вила победила со 3–0 и ја освоила титулата.<ref>{{Cite web |title=Freiburg 0-3 Aston Villa: Villans cruise past German side to win first European trophy since 1982 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c893dkqjv00t |access-date=21 мај 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> === Арсенал === На 21 август 2026 година, Конса потпишал долгорочен договор со тековниот првак на Премиер лигата [[ФК Арсенал|Арсенал]] за необјавена сума, за која се верува дека изнесува околу 51 милион фунти.<ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/news/ezri-konsa-signs-for-arsenal-anWPZ2q36a9e|title=Ezri Konsa signs for Arsenal|first=Arsenal|last=Media|website=Arsenal FC}}</ref> Конса дебитирал на 31 август против својот поранешен клуб, влегувајќи во игра во 79. минута на местото на [[Кристијан Москера]] во победата на Арсенал од 1–0 на [[Вила Парк]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/match-report-aston-villa-0-1-arsenal-aEx1E2V3f3gI|title=Match Report: Aston Villa 0-1 Arsenal|first=Charlie|last=Peat|website=Arsenal FC|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cr93ep2n2ppdt|title=Saka scores again as Arsenal beat Aston Villa|first=Emlyn|last=Begley|website=BBC Sport|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref> Шест дена подоцна, тој бил дел од почетниот состав на Арсенал во победата од 2–1 против ривалот [[ФК Челзи|Челзи]] на [[Емирејтс (стадион)|Емирејтс]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/team-news-konsa-handed-first-start-against-chelsea-as5cb1S716B5|title=Team news: Konsa handed first start against Chelsea|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/ck1wx0010el5t|title=Odegaard sinks Chelsea in London derby thriller|first=Neil|last=Johnston|website=BBC Sport|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/konsa-delighted-with-duel-filled-home-debut-a3Jyt2J9xeGF|title=Konsa delighted with duel-filled home debut|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2006}}</ref> == Репрезентативна кариера == === Младински репрезентации=== Конса бил дел од составот на Англија кој го освоил [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]] во Јужна Кореја, при што неговиот единствен настап на турнирот дошол како замена во 93. минута во полуфиналната победа од 3–1 над [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|Италија]].<ref>{{cite web |title=Academy Manager takes pride in Konsa and Lookman's World Cup triumph |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526ac1e3c2/academy-manager-takes-pride-in-konsa-and-lookmans-world-cup-triumph |access-date=9 јануари 2020 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> По светското првенство, тој одиграл уште четири натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|репрезентацијата под 20 години]]. Конса бил повикан во составот на [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|англиската репрезентацијата под 21 година]] за [[Турнир во Тулон|Турнирот во Тулон]] во 2018 година и забележал два настапи.<ref name="Soccerway">{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/ezri-konsa-ngoyo/431214/ |title=E. Konsa: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=13 ноември 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Ezri Konsa stars on England U21s debut |url=https://www.charltonafc.com/news/view/5b0e7f6562e73/ezri-konsa-stars-on-england-u21s-debut |access-date=5 август 2018 |website=harlton Athletic F.C.}}</ref> Тој го постигнал својот прв репрезентативен гол на својот четврти настап, во победата од 7–0 над [[Фудбалска репрезентација на Андора под 21 година|Андора]] во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2019|Европското првенство за играчи под 21 година 2019]] на 11 октомври 2018 година.<ref name="Soccerway" /> Конса бил именуван во англискиот состав за завршниот турнир,<ref name="No15" /> но забележал само еден настап, како замена во последниот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска]], кој немал натпреварувачко значење.<ref name="Soccerway" /> === Сениорска репрезентација=== [[File:Team England England v Ghana at 2026 Fifa World Cup by YantsImages 03 (Ezri Konsa).jpg|мини|upright|Конса со Англија на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]]] Конса за прв пат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската сениорска репрезентација]] во ноември 2023 година, за квалификациските натпревари за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] против [[Фудбалска репрезентација на Малта|Малта]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]],<ref>{{Cite web |last=Walker |first=Andy |date=13 ноември 2023 |title=England men's squad updates: Lewis, Palmer and Konsa called up |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Nov/13/england-mens-squad-updates-november-internationals-2023 |publisher=The Football Association |access-date=13 ноември 2023}}</ref> но не настапил на ниту еден од натпреварите. Првиот натпревар за сениорската репрезентација, Конса го одиграл на 23 март 2024 година, влегувајќи како замена во 20. минута во поразот од 1–0 од [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] на [[Вембли (стадион)|Вембли]] во пријателски натпревар.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68647860 |title=England 0–1 Brazil |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=23 март 2024 |access-date=23 март 2024}}</ref> На 6 јуни 2024 година, Конса бил именуван во составот од 26 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cv22menk7dno |title=Eze & Wharton named in England squad for Euro 2024 |website=BBC Sport |date=6 јуни 2024 |access-date=6 јуни 2024}}</ref> Тој го одиграл својот прв натпревар во [[Европско првенство во фудбал 2024 - нокаут фаза#Англија - Словачка|осминафиналето]] против [[Фудбалска репрезентација на Словачка|Словачка]], играјќи го второто полувреме од продолжението откако го заменил [[Џуд Белингам]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036200--england-vs-slovakia/matchinfo/|title=England 2–1 Slovakia: Match Info|access-date=7 јуни 2024|website=UEFA}}</ref> Во четвртфиналето, против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]], тој бил избран да започне на местото на суспендираниот [[Марк Гехи]], играјќи 78 минути пред да биде заменет со [[Кол Палмер]], при што Англија на крајот победила преку пенали.<ref>{{cite news |last=Draper |first=Rob |date=6 јули 2024 |title=England 1–1 Switzerland (5–3 pens): Euro 2024 quarter-final player ratings |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/jul/06/england-1-1-switzerland-5-3-pens-euro-2024-quarter-final-player-ratings |access-date=7 јуни 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Потоа тој ја одиграл последната минута од судиското продолжение како замена за [[Букојо Сака]] во полуфиналната победа на Англија од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cjern44reddt|title=England 2-1 Netherlands: Ollie Watkins scores late as England reach Euro 2024 final against Spain|date=10 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 9 септември 2025 година, Конса го постигнал својот прв сениорски гол, во победата од 5–0 во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]].<ref>{{Cite web |date=9 септември 2025 |title=Serbia vs. England – FIFA World Cup 2026 Qualifier |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288329/288330/400019383 |access-date=9 септември 2025 |website=FIFA}}</ref> На 22 мај 2026 година, Конса бил избран во составот од 26 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/england-squad-named-thomas-tuchel|title=Toney and Watkins named in England squad|date=22 мај 2026|access-date=13 јуни 2026|language=en}}</ref> На 17 јуни, тој го одиграл својот прв натпревар на светските првенства, започнувајќи во тандем со [[Џон Стоунс]] во централната одбрана во првиот натпревар на Англија против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cp36z3qpzrxt|title=England 4-2 Croatia: Harry Kane, Jude Bellingham and Marcus Rashford score in Three Lions win|date=17 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Следно, тој бил партнер на Марк Гехи против [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]] во вториот и третиот натпревар од групната фаза,<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cx2j74xqy7jt|title=England 0-0 Ghana: Three Lions held to goalless draw|date=23 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cq5186pg2qqt|title=England 2-0 Panama: Jude Bellingham and Harry Kane score as Three Lions top group|date=27 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> при што Англија забележала две последователни победи без примен гол. На 6 јули, тој започнал како централен бек во победата на Англија од 3–2 над [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] на стадионот [[Стадион Ацтека|Ацтека]], пред да се префрли на позицијата десен бек по црвениот картон на [[Џарел Кванса]] во 54. минута.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cr5j14eyzm8t|title=England 3-2 Mexico: Jude Bellingham and Harry Kane send 10-man Three Lions to quarter-finals|date=6 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Тој продолжил да игра како десен бек и во четвртфиналната победа од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] на 12 јули.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cgl33l55100t|title=Norway 1-2 England: Jude Bellingham scores twice as Three Lions reach World Cup semi-final|date=11 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 18 јули, Конса настапил на натпреварот за третото место против [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], постигнувајќи го вториот гол на Англија во победата од 6–4.<ref>{{Cite web |date=18 јули 2026 |title= England take World Cup third place with 6-4 win against France|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/england-take-world-cup-third-place-with-6-4-win-against-france-2026-07-18/|access-date=18 јули 2026 |website=Reuters |language=en}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ===Репрезентативни=== ; Англија 20 *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал У20}} [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Светско првенство за играчи под 20 години]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужна Кореја 2017]] ; Англија 21 *'''[[Турнир во Тулон]]''' : 1 : 2018 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Ezri Konsa}} * [https://www.arsenal.com/fixtures/men/players/ezri-konsa-aZEcg5F0ft1n Профил] на мрежното место на Арсенал * [https://www.englandfootball.com/england/mens-senior-team/squad/ezri-konsa Профил] на мрежното место на Англиската фудбалска федерација {{Состав на ФК Арсенал}} {{Состав на Англија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конса, Езри}} [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 131jtnrotv9vav70px510tweuiwbs4n 5629560 5629559 2026-09-17T17:47:31Z Carshalton 30527 5629560 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Езри Конса | image = [[File:Ezri Konsa England v Panama 27 June 26-259 (cropped).jpg|250п]] | caption = Конса со [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] во 2026 година | fullname = Езри Нгоја Конса | birth_date = {{birth date and age|1997|10|23|df=y}} | birth_place = [[Силвертаун]], Лондон, Англија | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | height = 1.83 м<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |title=Ezri Konsa: Overview |publisher=Premier League |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523053825/https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |archive-date=23 мај 2025}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]]<ref name="wfprofile">{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe434384/ezri-konsa/ |title=Ezri Konsa: Profile |website=worldfootball.net |publisher=Heimspiel Medien |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=18 јули 2026}}</ref> | currentclub = {{Fb team Arsenal}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} [[ФК Сенраб|Сенраб]] | youthyears2 = 2008–2016 | youthclubs2 = {{Fb team Charlton}} | years1 = 2016–2018 | clubs1 = {{Fb team Charlton}} | caps1 = 71 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = {{Fb team Brentford}} | caps2 = 42 | goals2 = 1 | years3 = 2019–2026 | clubs3 = {{Fb team Aston Villa}} | caps3 = 231 | goals3 = 8 | years4 = 2026– | clubs4 = {{Fb team Arsenal}} | caps4 = 3 | goals4 = 0 | nationalyears1 = 2017–2018 | nationalteam1 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|Англија 20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|Англија 21]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2024– | nationalteam3 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 2 }} '''Езри Нгојо Конса''' (роден на [[23 октомври]] [[1997]], во [[Силвертаун]]) — [[Англичани|англиски]] [[Фудбал|фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Арсенал|Арсенал]] и на [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]]. Конса потекнува од академијата на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]], а подоцна играл за [[ФК Брентфорд|Брентфорд]] и за [[ФК Астон Вила|Астон Вила]]. Во Астон Вила тој одиграл значајна улога во текот на седум сезони, во кои забележал повеќе од 280 настапи, помагајќи му на клубот да обезбеди пласман во европските натпреварувања четири сезони по ред, што кулминирало со освојување на [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] во 2026 година. Во 2026 година тој преминал во Арсенал за 51 милион фунти. Тој настапувал за Англија на младинско ниво, освојувајќи го [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]], пред да дебитира за сениорската репрезентација во март 2024 година. Тој настапил за Англија на [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] и на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]. == Технички карактеристики == Конса е централен бек<ref>{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=25 август 2025 |title=How playing two left-footed centre-backs sums up Aston Villa's problems |url=https://www.nytimes.com/athletic/6571489/2025/08/25/aston-villa-brentford-defence-refresh-result/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> кој може да игра и на позицијата десен бек.<ref>{{Cite web |last=Fish |first=Hal |date=31 март 2024 |title=The 12 best centre-backs who also play at full-back right now have been ranked |url=https://www.givemesport.com/the-best-centre-backs-who-also-play-at-fullback/ |access-date=12 ноември 2025 |website=GiveMeSport |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=8 јуни 2024 |title=Ezri Konsa's England inclusion may shock outsiders – but his versatility is invaluable |url=https://www.nytimes.com/athletic/5374885/2024/06/06/ezri-konsa-england-euros-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Тој се смета за брз играч од одбраната<ref>{{Cite web |last=Creamer |first=Matthew |date=15 ноември 2020 |title=Ezri Konsa is Developing Into a Quality Premier League Centre-Back |url=https://lastwordonsports.com/football/2020/11/15/ezri-konsa-is-developing-into-a-quality-premier-league-centre-back/ |access-date=12 ноември 2025 |website=Last Word on Football |language=en-US}}</ref> кој често ја изнесува топката напред и се истакнува со блокирање на ударите кон голот.<ref name=":6">{{Cite news |last1=Evans |first1=Gregg |last2=Carey |first2=Mark |date=18 март 2021 |title=Analysed: Why the improved, unflustered Ezri Konsa deserved an England call-up |url=https://www.nytimes.com/athletic/2451434/2021/03/18/ezri-konsa-england-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Познат е по високиот процент на успешни стартови во споредба со другите одбранбени играчи, ретко влегувајќи во стартови во последен момент,<ref name=":6" /> а во април 2024 година имал успешност од 91 процент во стартовите, највисок процент од сите одбранбени играчи во петте најсилни европски лиги.<ref name=":4" /> Тој исто така е познат како играч кој често освојува воздушни дуели и дуели на земја.<ref>{{Cite web |last= |date=7 ноември 2025 |title=Liverpool now chasing for 'one of the 'world's best CBs' |url=https://www.thefootballgroup.com/liverpool-now-chasing-for-one-of-the-worlds-best-cbs/ |access-date=12 ноември 2025 |website=The Football Group |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wilkinson |first=Matthew |date=15 октомври 2025 |title=Chelsea should look to sign Liverpool target who shone for England, and it's not Marc Guehi |url=https://tbrfootball.com/chelsea-should-look-to-sign-liverpool-target-who-shone-for-england-and-its-not-marc-guehi/ |access-date=12 ноември 2025 |website=TBR Football |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=26 јануари 2024 |title=The Great Wall of Villa Park: Ezri Konsa - Breaking The Lines |url=https://breakingthelines.com/player-analysis/the-great-wall-of-villa-park-ezri-konsa/ |access-date=12 ноември 2025 |language=en-GB}}</ref> == Клупска кариера == === Чарлтон Атлетик === Конса ја започнал кариерата во [[ФК Сенраб|Сенраб]] и се приклучил на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]] на 11-годишна возраст.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229233828/https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |url-status=usurped |archive-date=29 декември 2018 |title=South London Press exclusive interview with Ezri Konsa – on January transfer window speculation, game time at Charlton Athletic and promotion hopes |last=Cawley |first=Richard |website=South London News |date=23 февруари 2018 |access-date=29 јануари 2019}}</ref> Во јули 2014 година тој станал дел од академијата на клубот како стипендист, а со својот напредок, на 11 декември 2015 година потпишал долгорочен професионален договор.<ref>{{Cite web |url=http://www.cafc.co.uk:80/team/academy/ |title=Charlton Athletic FC Academy Player Profiles |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124052048/http://www.cafc.co.uk/team/academy/ |archive-date=24 ноември 2014 |url-status=dead |access-date=5 август 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx |title=Academy trio sign new long-term contracts with Charlton Athletic |publisher=Charlton Athletic F.C. |date=11 декември 2015|access-date=16 јуни 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616174849/http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx|archive-date=16 јуни 2017|url-status=dead}}</ref> Осум дена подоцна, Конса бил повикан во првиот тим за натпревар од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип лигата]] против [[ФК Барнли|Барнли]], но сепак останал на клупата во поразот од 4–0.<ref name=":1">{{cite web |title=Ezri Konsa – Aston Villa Defender |url=https://www.espn.com/soccer/player/_/id/231859/ezri-konsa-ngoyo?season=2015 |access-date=4 август 2018 |website=ESPN}}</ref> Конса бил неискористена замена уште еднаш во текот на сезоната 2015–16,<ref name=":1" /> која завршила со испаѓање на Чарлтон во [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]].<ref name=":2">{{cite web |title=Football Club History Database – Charlton Athletic |url=https://www.fchd.info/CHARLTOA.HTM |access-date=13 ноември 2023 |website=www.fchd.info}}</ref> Конса се пробил во составот за време на предсезоната на сезоната 2016–17 и дебитирал на 9 август 2016 година, како дел од почетниот состав во поразот од 1–0 од [[ФК Челтенам Таун|Челтенам Таун]] во првото коло на [[Лига куп на Англија во фудбал|англискиот лига куп]].<ref name="CharltonProfile">{{cite web |title=Player Profile |url=https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215004010/https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-date=15 февруари 2022 |access-date=5 август 2018 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Тој бил редовен во текот на целата сезона и ја завршил сезоната со 39 настапи. Конса ја покажал својата разновидност со настапи како играч од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] и од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]].<ref name="CharltonProfile" /> Со своите настапи, Конса бил прогласен за најдобар млад играч на годината од страна на клубот.<ref name="YPOTY">{{cite web |date=3 мај 2017 |title=PLAYER OF THE YEAR : 2016/17 a great learning curve for award-winning Ezri Konsa |url=https://www.cafc.co.uk/news/view/595526ab7ff92/player-of-the-year-201617-a-great-learning-curve-for-award-winning-ezri-konsa |access-date=16 јуни 2017 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Во март 2017 година, тој потпишал нов тригодишен договор и повторно бил редовен во текот на сезоната 2017–18,<ref>{{cite web |title=NEWS {{!}} Academy graduate Ezri Konsa signs new, three-year contract |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526aa4defa/news-academy-graduate-ezri-konsa-signs-new-three-year-contract |date=17 март 2017 |access-date=16 јуни 2017 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> забележувајќи 47 настапи додека Чарлтон стигнал до полуфиналето на плејофот во Лига Еден.<ref name=":2" /> === Брентфорд === На 12 јуни 2018 година, Конса потпишал тригодишен договор со [[ФК Брентфорд|Брентфорд]], со опција за уште една година, за необјавена сума,<ref>{{Cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |title=Ezri Konsa signs for Brentford |access-date=4 август 2018 |publisher=Brentford F.C. |archive-date=26 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226150902/https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |url-status=dead }}</ref> за која било објавено дека изнесува 2,5 милиони фунти.<ref name="Storer">{{cite web |url=https://www.football.london/brentford-fc/brentford-talking-points-konsa-mepham-15050616 |title=Brentford talking points: Konsa's quality, Mepham the leader |last=Storer |first=Tom |date=20 август 2018 |website=FootballLondon |access-date=4 февруари 2019}}</ref> Тој бил прв избор во централната одбрана во сезоната 2018–19, постигнувајќи го првиот сениорски гол во кариерата во победата од 3–0 над [[ФК Престон Норт Енд|Престон Норт Енд]] во последното коло од сезоната.<ref name="No15">{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |title=Ezri gets number 15 shirt for championships |publisher=Brentford F.C. |access-date=9 јуни 2019 |archive-date=4 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204143856/https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |url-status=dead}}</ref> === Астон Вила === [[File:Ezri Konsa April 2026 (cropped).jpg|мини|upright|210п|Конса со [[Астон Вила]] во 2026 г.]] На 11 јули 2019 година, Конса потпишал за новиот [[Премиер лига|премиерлигаш]] [[Астон Вила]], за 12 милиони фунти.<ref>{{Cite web | title=Ezri Konsa: Aston Villa sign Brentford defender in £12m deal - BBC Sport | url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48947281 | access-date=6 септември 2026 | website=www.bbc.co.uk}}</ref> Тој постигнал гол на својот прв натпревар за Астон Вила, во рамки на англискиот лига куп против [[ФК Кру Александра|Кру Александра]] на 27 август 2019 година.<ref>{{cite news |date=27 август 2019|title=Carabao Cup: Crewe 1–6 Aston Villa |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49403071 |access-date=27 август 2019 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 јануари 2020 година, Конса му асистирал на [[Тајрон Мингс]] во победата од 2–1 против [[ФК Вотфорд|Вотфорд]].<ref>{{cite news |date=21 јануари 2020 |title=Aston Villa haul themselves out of bottom three with late win over Watford |url=https://www.theguardian.com/football/2020/jan/21/aston-villa-watford-premier-league-match-report |access-date=22 јануари 2020 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Конса го постигнал својот прв гол во Премиер лигата на 16 јули 2020 година, во ремито 1–1 против [[ФК Евертон|Евертон]].<ref>{{cite news |last=Johnston |first=Neil |date=16 јули 2020 |title=Everton 1–1 Aston Villa: Late Theo Walcott equaliser denies Villa crucial win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53343860 |access-date=16 јули 2020 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Во април 2021 година Конса го продолжил договорот со Астон Вила до 2026 година.<ref>{{cite web |date=2 април 2021 |title=Aston Villa is pleased to announce that Ezri Konsa has signed a contract extension until 2026 |url=https://www.avfc.co.uk/news/2021/april/Konsa-pens-contract-extension/ |access-date=2 април 2021 |website=Aston Villa F.C.}}</ref><ref>{{cite news |date=2 април 2021 |title=Ezri Konsa: Aston Villa defender signs new deal until 2026 |url=https://www.bbc.com/sport/football/56618103 |access-date=1 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 декември 2021 година, Конса постигнал два гола во победата од 2–1 над [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], станувајќи првиот одбранбен играч што постигнал два гола на еден натпревар во Премиер лигата за Астон Вила по 2010 година.<ref>{{cite web |title=Aston Villa 2–1 Leicester City: Steven Gerrard secures win against his former Liverpool boss Brendan Rodgers |url=https://www.skysports.com/football/aston-villa-vs-leicester-city/report/446428|access-date=6 декември 2021 |website=Sky Sports}}</ref> На 15 мај 2022 година, Конса се здобил со сериозна повреда на коленото на домашниот натпревар против [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=The Presser: Gerrard quizzed ahead of Burnley |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/the-presser--gerrard-quizzed-ahead-of-burnley/ |access-date=1 април 2025 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Снимките потврдиле дека Конса ќе ги пропушти преостанатите два натпревари од сезоната 2021–22, но се очекувало да се врати на терените во август или септември 2022 година.<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=Ezri Konsa ruled out for up to 16 weeks |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/konsa-ruled-out-for-up-to-16-weeks/ |access-date=18 мај 2022 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Конса се вратил од повредата во првото коло од сезоната 2022–23, на 6 август 2022 година, и повторно се етаблирал како редовен првотимец на Астон Вила.<ref>{{cite web |title=Bournemouth v Aston Villa, 2022/23 |url=https://www.premierleague.com/match/74912 |access-date=14 април 2023 |website=Premier League}}</ref> На 20 септември 2023 година, тој потпишал нов долгорочен договор со клубот.<ref>{{cite web |date=20 септември 2023 |title=Ezri Konsa pens new long-term Aston Villa contract |url=https://www.avfc.co.uk/news/2023/september/20/konsa-pens-long-term-contract/ |access-date=20 септември 2023 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> На 15 април 2025 година, Конса го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–2 над [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] во четвртфиналето на натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/ckgr4n77yy3t |title=Aston Villa 3–2 PSG |publisher=BBC Sport |date=15 април 2025 }}</ref> На 6 ноември 2025 година, Конса бил капитен на Астон Вила во победата од 2–0 во [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] против [[ФК Макаби Тел Авив|Макаби Тел Авив]]. По натпреварот, менаџерот [[Унаи Емери]] потврдил дека Конса бил назначен за нов заменик-капитен на Астон Вила, како заменик на [[Џон МакГин]].<ref>{{Cite web |last=Townley |first=John |date=2025-11-06 |title=Unai Emery confirms big Emi Martinez decision after important Villa conversation |url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/unai-emery-confirms-big-emi-32828225 |access-date=7 ноември 2025 |website=Birmingham Live |language=en}}</ref> На 20 мај 2026 година, тој бил дел од почетниот состав во финалето на Лигата на Европа 2026, во кое Астон Вила победила со 3–0 и ја освоила титулата.<ref>{{Cite web |title=Freiburg 0-3 Aston Villa: Villans cruise past German side to win first European trophy since 1982 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c893dkqjv00t |access-date=21 мај 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> === Арсенал === На 21 август 2026 година, Конса потпишал долгорочен договор со тековниот првак на Премиер лигата [[ФК Арсенал|Арсенал]] за необјавена сума, за која се верува дека изнесува околу 51 милион фунти.<ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/news/ezri-konsa-signs-for-arsenal-anWPZ2q36a9e|title=Ezri Konsa signs for Arsenal|first=Arsenal|last=Media|website=Arsenal FC}}</ref> Конса дебитирал на 31 август против својот поранешен клуб, влегувајќи во игра во 79. минута на местото на [[Кристијан Москера]] во победата на Арсенал од 1–0 на [[Вила Парк]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/match-report-aston-villa-0-1-arsenal-aEx1E2V3f3gI|title=Match Report: Aston Villa 0-1 Arsenal|first=Charlie|last=Peat|website=Arsenal FC|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cr93ep2n2ppdt|title=Saka scores again as Arsenal beat Aston Villa|first=Emlyn|last=Begley|website=BBC Sport|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref> Шест дена подоцна, тој бил дел од почетниот состав на Арсенал во победата од 2–1 против ривалот [[ФК Челзи|Челзи]] на [[Емирејтс (стадион)|Емирејтс]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/team-news-konsa-handed-first-start-against-chelsea-as5cb1S716B5|title=Team news: Konsa handed first start against Chelsea|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/ck1wx0010el5t|title=Odegaard sinks Chelsea in London derby thriller|first=Neil|last=Johnston|website=BBC Sport|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/konsa-delighted-with-duel-filled-home-debut-a3Jyt2J9xeGF|title=Konsa delighted with duel-filled home debut|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2006}}</ref> == Репрезентативна кариера == === Младински репрезентации=== Конса бил дел од составот на Англија кој го освоил [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]] во Јужна Кореја, при што неговиот единствен настап на турнирот дошол како замена во 93. минута во полуфиналната победа од 3–1 над [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|Италија]].<ref>{{cite web |title=Academy Manager takes pride in Konsa and Lookman's World Cup triumph |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526ac1e3c2/academy-manager-takes-pride-in-konsa-and-lookmans-world-cup-triumph |access-date=9 јануари 2020 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> По светското првенство, тој одиграл уште четири натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|репрезентацијата под 20 години]]. Конса бил повикан во составот на [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|англиската репрезентацијата под 21 година]] за [[Турнир во Тулон|Турнирот во Тулон]] во 2018 година и забележал два настапи.<ref name="Soccerway">{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/ezri-konsa-ngoyo/431214/ |title=E. Konsa: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=13 ноември 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Ezri Konsa stars on England U21s debut |url=https://www.charltonafc.com/news/view/5b0e7f6562e73/ezri-konsa-stars-on-england-u21s-debut |access-date=5 август 2018 |website=harlton Athletic F.C.}}</ref> Тој го постигнал својот прв репрезентативен гол на својот четврти настап, во победата од 7–0 над [[Фудбалска репрезентација на Андора под 21 година|Андора]] во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2019|Европското првенство за играчи под 21 година 2019]] на 11 октомври 2018 година.<ref name="Soccerway" /> Конса бил именуван во англискиот состав за завршниот турнир,<ref name="No15" /> но забележал само еден настап, како замена во последниот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска]], кој немал натпреварувачко значење.<ref name="Soccerway" /> === Сениорска репрезентација=== [[File:Team England England v Ghana at 2026 Fifa World Cup by YantsImages 03 (Ezri Konsa).jpg|мини|upright|Конса со Англија на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]]] Конса за прв пат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската сениорска репрезентација]] во ноември 2023 година, за квалификациските натпревари за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] против [[Фудбалска репрезентација на Малта|Малта]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]],<ref>{{Cite web |last=Walker |first=Andy |date=13 ноември 2023 |title=England men's squad updates: Lewis, Palmer and Konsa called up |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Nov/13/england-mens-squad-updates-november-internationals-2023 |publisher=The Football Association |access-date=13 ноември 2023}}</ref> но не настапил на ниту еден од натпреварите. Првиот натпревар за сениорската репрезентација, Конса го одиграл на 23 март 2024 година, влегувајќи како замена во 20. минута во поразот од 1–0 од [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] на [[Вембли (стадион)|Вембли]] во пријателски натпревар.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68647860 |title=England 0–1 Brazil |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=23 март 2024 |access-date=23 март 2024}}</ref> На 6 јуни 2024 година, Конса бил именуван во составот од 26 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cv22menk7dno |title=Eze & Wharton named in England squad for Euro 2024 |website=BBC Sport |date=6 јуни 2024 |access-date=6 јуни 2024}}</ref> Тој го одиграл својот прв натпревар во [[Европско првенство во фудбал 2024 - нокаут фаза#Англија - Словачка|осминафиналето]] против [[Фудбалска репрезентација на Словачка|Словачка]], играјќи го второто полувреме од продолжението откако го заменил [[Џуд Белингам]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036200--england-vs-slovakia/matchinfo/|title=England 2–1 Slovakia: Match Info|access-date=7 јуни 2024|website=UEFA}}</ref> Во четвртфиналето, против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]], тој бил избран да започне на местото на суспендираниот [[Марк Гехи]], играјќи 78 минути пред да биде заменет со [[Кол Палмер]], при што Англија на крајот победила преку пенали.<ref>{{cite news |last=Draper |first=Rob |date=6 јули 2024 |title=England 1–1 Switzerland (5–3 pens): Euro 2024 quarter-final player ratings |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/jul/06/england-1-1-switzerland-5-3-pens-euro-2024-quarter-final-player-ratings |access-date=7 јуни 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Потоа тој ја одиграл последната минута од судиското продолжение како замена за [[Букојо Сака]] во полуфиналната победа на Англија од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cjern44reddt|title=England 2-1 Netherlands: Ollie Watkins scores late as England reach Euro 2024 final against Spain|date=10 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 9 септември 2025 година, Конса го постигнал својот прв сениорски гол, во победата од 5–0 во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]].<ref>{{Cite web |date=9 септември 2025 |title=Serbia vs. England – FIFA World Cup 2026 Qualifier |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288329/288330/400019383 |access-date=9 септември 2025 |website=FIFA}}</ref> На 22 мај 2026 година, Конса бил избран во составот од 26 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/england-squad-named-thomas-tuchel|title=Toney and Watkins named in England squad|date=22 мај 2026|access-date=13 јуни 2026|language=en}}</ref> На 17 јуни, тој го одиграл својот прв натпревар на светските првенства, започнувајќи во тандем со [[Џон Стоунс]] во централната одбрана во првиот натпревар на Англија против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cp36z3qpzrxt|title=England 4-2 Croatia: Harry Kane, Jude Bellingham and Marcus Rashford score in Three Lions win|date=17 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Следно, тој бил партнер на Марк Гехи против [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]] во вториот и третиот натпревар од групната фаза,<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cx2j74xqy7jt|title=England 0-0 Ghana: Three Lions held to goalless draw|date=23 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cq5186pg2qqt|title=England 2-0 Panama: Jude Bellingham and Harry Kane score as Three Lions top group|date=27 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> при што Англија забележала две последователни победи без примен гол. На 6 јули, тој започнал како централен бек во победата на Англија од 3–2 над [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] на стадионот [[Стадион Ацтека|Ацтека]], пред да се префрли на позицијата десен бек по црвениот картон на [[Џарел Кванса]] во 54. минута.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cr5j14eyzm8t|title=England 3-2 Mexico: Jude Bellingham and Harry Kane send 10-man Three Lions to quarter-finals|date=6 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Тој продолжил да игра како десен бек и во четвртфиналната победа од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] на 12 јули.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cgl33l55100t|title=Norway 1-2 England: Jude Bellingham scores twice as Three Lions reach World Cup semi-final|date=11 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 18 јули, Конса настапил на натпреварот за третото место против [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], постигнувајќи го вториот гол на Англија во победата од 6–4.<ref>{{Cite web |date=18 јули 2026 |title= England take World Cup third place with 6-4 win against France|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/england-take-world-cup-third-place-with-6-4-win-against-france-2026-07-18/|access-date=18 јули 2026 |website=Reuters |language=en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Ezri Konsa}} * [https://www.arsenal.com/fixtures/men/players/ezri-konsa-aZEcg5F0ft1n Профил] на мрежното место на Арсенал * [https://www.englandfootball.com/england/mens-senior-team/squad/ezri-konsa Профил] на мрежното место на Англиската фудбалска федерација {{Состав на ФК Арсенал}} {{Состав на Англија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конса, Езри}} [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] nlzhntq5202jugxvvma2hdyrhr5rzmd 5629561 5629560 2026-09-17T17:48:42Z Carshalton 30527 5629561 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Езри Конса | image = [[File:Ezri Konsa England v Panama 27 June 26-259 (cropped).jpg|250п]] | caption = Конса со [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] во 2026 година | fullname = Езри Нгоја Конса | birth_date = {{birth date and age|1997|10|23|df=y}} | birth_place = [[Силвертаун]], Лондон, Англија | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | height = 1.83 м<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |title=Ezri Konsa: Overview |publisher=Premier League |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523053825/https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |archive-date=23 мај 2025}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]]<ref name="wfprofile">{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe434384/ezri-konsa/ |title=Ezri Konsa: Profile |website=worldfootball.net |publisher=Heimspiel Medien |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=18 јули 2026}}</ref> | currentclub = {{Fb team Arsenal}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} [[ФК Сенраб|Сенраб]] | youthyears2 = 2008–2016 | youthclubs2 = {{Fb team Charlton}} | years1 = 2016–2018 | clubs1 = {{Fb team Charlton}} | caps1 = 71 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = {{Fb team Brentford}} | caps2 = 42 | goals2 = 1 | years3 = 2019–2026 | clubs3 = {{Fb team Aston Villa}} | caps3 = 231 | goals3 = 8 | years4 = 2026– | clubs4 = {{Fb team Arsenal}} | caps4 = 3 | goals4 = 0 | nationalyears1 = 2017–2018 | nationalteam1 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|Англија 20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|Англија 21]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2024– | nationalteam3 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 2 }} '''Езри Нгојо Конса''' (роден на [[23 октомври]] [[1997]], во [[Силвертаун]]) — [[Англичани|англиски]] [[Фудбал|фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Арсенал|Арсенал]] и на [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]]. Конса потекнува од академијата на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]], а подоцна играл за [[ФК Брентфорд|Брентфорд]] и за [[ФК Астон Вила|Астон Вила]]. Во Астон Вила тој одиграл значајна улога во текот на седум сезони, во кои забележал повеќе од 280 настапи, помагајќи му на клубот да обезбеди пласман во европските натпреварувања четири сезони по ред, што кулминирало со освојување на [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] во 2026 година. Во 2026 година тој преминал во Арсенал за 51 милион фунти. Тој настапувал за Англија на младинско ниво, освојувајќи го [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]], пред да дебитира за сениорската репрезентација во март 2024 година. Тој настапил за Англија на [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] и на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]. == Технички карактеристики == Конса е централен бек<ref>{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=25 август 2025 |title=How playing two left-footed centre-backs sums up Aston Villa's problems |url=https://www.nytimes.com/athletic/6571489/2025/08/25/aston-villa-brentford-defence-refresh-result/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> кој може да игра и на позицијата десен бек.<ref>{{Cite web |last=Fish |first=Hal |date=31 март 2024 |title=The 12 best centre-backs who also play at full-back right now have been ranked |url=https://www.givemesport.com/the-best-centre-backs-who-also-play-at-fullback/ |access-date=12 ноември 2025 |website=GiveMeSport |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=8 јуни 2024 |title=Ezri Konsa's England inclusion may shock outsiders – but his versatility is invaluable |url=https://www.nytimes.com/athletic/5374885/2024/06/06/ezri-konsa-england-euros-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Тој се смета за брз играч од одбраната<ref>{{Cite web |last=Creamer |first=Matthew |date=15 ноември 2020 |title=Ezri Konsa is Developing Into a Quality Premier League Centre-Back |url=https://lastwordonsports.com/football/2020/11/15/ezri-konsa-is-developing-into-a-quality-premier-league-centre-back/ |access-date=12 ноември 2025 |website=Last Word on Football |language=en-US}}</ref> кој често ја изнесува топката напред и се истакнува со блокирање на ударите кон голот.<ref name=":6">{{Cite news |last1=Evans |first1=Gregg |last2=Carey |first2=Mark |date=18 март 2021 |title=Analysed: Why the improved, unflustered Ezri Konsa deserved an England call-up |url=https://www.nytimes.com/athletic/2451434/2021/03/18/ezri-konsa-england-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Познат е по високиот процент на успешни стартови во споредба со другите одбранбени играчи, ретко влегувајќи во стартови во последен момент,<ref name=":6" /> а во април 2024 година имал успешност од 91 процент во стартовите, највисок процент од сите одбранбени играчи во петте најсилни европски лиги.<ref name=":4" /> Тој исто така е познат како играч кој често освојува воздушни дуели и дуели на земја.<ref>{{Cite web |last= |date=7 ноември 2025 |title=Liverpool now chasing for 'one of the 'world's best CBs' |url=https://www.thefootballgroup.com/liverpool-now-chasing-for-one-of-the-worlds-best-cbs/ |access-date=12 ноември 2025 |website=The Football Group |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wilkinson |first=Matthew |date=15 октомври 2025 |title=Chelsea should look to sign Liverpool target who shone for England, and it's not Marc Guehi |url=https://tbrfootball.com/chelsea-should-look-to-sign-liverpool-target-who-shone-for-england-and-its-not-marc-guehi/ |access-date=12 ноември 2025 |website=TBR Football |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=26 јануари 2024 |title=The Great Wall of Villa Park: Ezri Konsa - Breaking The Lines |url=https://breakingthelines.com/player-analysis/the-great-wall-of-villa-park-ezri-konsa/ |access-date=12 ноември 2025 |language=en-GB}}</ref> == Клупска кариера == === Чарлтон Атлетик === Конса ја започнал кариерата во [[ФК Сенраб|Сенраб]] и се приклучил на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]] на 11-годишна возраст.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229233828/https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |url-status=usurped |archive-date=29 декември 2018 |title=South London Press exclusive interview with Ezri Konsa – on January transfer window speculation, game time at Charlton Athletic and promotion hopes |last=Cawley |first=Richard |website=South London News |date=23 февруари 2018 |access-date=29 јануари 2019}}</ref> Во јули 2014 година тој станал дел од академијата на клубот како стипендист, а со својот напредок, на 11 декември 2015 година потпишал долгорочен професионален договор.<ref>{{Cite web |url=http://www.cafc.co.uk:80/team/academy/ |title=Charlton Athletic FC Academy Player Profiles |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124052048/http://www.cafc.co.uk/team/academy/ |archive-date=24 ноември 2014 |url-status=dead |access-date=5 август 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx |title=Academy trio sign new long-term contracts with Charlton Athletic |publisher=Charlton Athletic F.C. |date=11 декември 2015|access-date=16 јуни 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616174849/http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx|archive-date=16 јуни 2017|url-status=dead}}</ref> Осум дена подоцна, Конса бил повикан во првиот тим за натпревар од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип лигата]] против [[ФК Барнли|Барнли]], но сепак останал на клупата во поразот од 4–0.<ref name=":1">{{cite web |title=Ezri Konsa – Aston Villa Defender |url=https://www.espn.com/soccer/player/_/id/231859/ezri-konsa-ngoyo?season=2015 |access-date=4 август 2018 |website=ESPN}}</ref> Конса бил неискористена замена уште еднаш во текот на сезоната 2015–16,<ref name=":1" /> која завршила со испаѓање на Чарлтон во [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]].<ref name=":2">{{cite web |title=Football Club History Database – Charlton Athletic |url=https://www.fchd.info/CHARLTOA.HTM |access-date=13 ноември 2023 |website=www.fchd.info}}</ref> Конса се пробил во составот за време на предсезоната на сезоната 2016–17 и дебитирал на 9 август 2016 година, како дел од почетниот состав во поразот од 1–0 од [[ФК Челтенам Таун|Челтенам Таун]] во првото коло на [[Лига куп на Англија во фудбал|англискиот лига куп]].<ref name="CharltonProfile">{{cite web |title=Player Profile |url=https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215004010/https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-date=15 февруари 2022 |access-date=5 август 2018 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Тој бил редовен во текот на целата сезона и ја завршил сезоната со 39 настапи. Конса ја покажал својата разновидност со настапи како играч од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] и од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]].<ref name="CharltonProfile" /> Со своите настапи, Конса бил прогласен за најдобар млад играч на годината од страна на клубот.<ref name="YPOTY">{{cite web |date=3 мај 2017 |title=PLAYER OF THE YEAR : 2016/17 a great learning curve for award-winning Ezri Konsa |url=https://www.cafc.co.uk/news/view/595526ab7ff92/player-of-the-year-201617-a-great-learning-curve-for-award-winning-ezri-konsa |access-date=16 јуни 2017 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Во март 2017 година, тој потпишал нов тригодишен договор и повторно бил редовен во текот на сезоната 2017–18,<ref>{{cite web |title=NEWS {{!}} Academy graduate Ezri Konsa signs new, three-year contract |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526aa4defa/news-academy-graduate-ezri-konsa-signs-new-three-year-contract |date=17 март 2017 |access-date=16 јуни 2017 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> забележувајќи 47 настапи додека Чарлтон стигнал до полуфиналето на плејофот во Лига Еден.<ref name=":2" /> === Брентфорд === На 12 јуни 2018 година, Конса потпишал тригодишен договор со [[ФК Брентфорд|Брентфорд]], со опција за уште една година, за необјавена сума,<ref>{{Cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |title=Ezri Konsa signs for Brentford |access-date=4 август 2018 |publisher=Brentford F.C. |archive-date=26 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226150902/https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |url-status=dead }}</ref> за која било објавено дека изнесува 2,5 милиони фунти.<ref name="Storer">{{cite web |url=https://www.football.london/brentford-fc/brentford-talking-points-konsa-mepham-15050616 |title=Brentford talking points: Konsa's quality, Mepham the leader |last=Storer |first=Tom |date=20 август 2018 |website=FootballLondon |access-date=4 февруари 2019}}</ref> Тој бил прв избор во централната одбрана во сезоната 2018–19, постигнувајќи го првиот сениорски гол во кариерата во победата од 3–0 над [[ФК Престон Норт Енд|Престон Норт Енд]] во последното коло од сезоната.<ref name="No15">{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |title=Ezri gets number 15 shirt for championships |publisher=Brentford F.C. |access-date=9 јуни 2019 |archive-date=4 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204143856/https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |url-status=dead}}</ref> === Астон Вила === [[File:Ezri Konsa April 2026 (cropped).jpg|мини|upright|210п|Конса со [[Астон Вила]] во 2026 г.]] На 11 јули 2019 година, Конса потпишал за новиот [[Премиер лига|премиерлигаш]] [[Астон Вила]], за 12 милиони фунти.<ref>{{Cite web | title=Ezri Konsa: Aston Villa sign Brentford defender in £12m deal - BBC Sport | url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48947281 | access-date=6 септември 2026 | website=www.bbc.co.uk}}</ref> Тој постигнал гол на својот прв натпревар за Астон Вила, во рамки на англискиот лига куп против [[ФК Кру Александра|Кру Александра]] на 27 август 2019 година.<ref>{{cite news |date=27 август 2019|title=Carabao Cup: Crewe 1–6 Aston Villa |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49403071 |access-date=27 август 2019 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 јануари 2020 година, Конса му асистирал на [[Тајрон Мингс]] во победата од 2–1 против [[ФК Вотфорд|Вотфорд]].<ref>{{cite news |date=21 јануари 2020 |title=Aston Villa haul themselves out of bottom three with late win over Watford |url=https://www.theguardian.com/football/2020/jan/21/aston-villa-watford-premier-league-match-report |access-date=22 јануари 2020 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Конса го постигнал својот прв гол во Премиер лигата на 16 јули 2020 година, во ремито 1–1 против [[ФК Евертон|Евертон]].<ref>{{cite news |last=Johnston |first=Neil |date=16 јули 2020 |title=Everton 1–1 Aston Villa: Late Theo Walcott equaliser denies Villa crucial win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53343860 |access-date=16 јули 2020 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Во април 2021 година Конса го продолжил договорот со Астон Вила до 2026 година.<ref>{{cite web |date=2 април 2021 |title=Aston Villa is pleased to announce that Ezri Konsa has signed a contract extension until 2026 |url=https://www.avfc.co.uk/news/2021/april/Konsa-pens-contract-extension/ |access-date=2 април 2021 |website=Aston Villa F.C.}}</ref><ref>{{cite news |date=2 април 2021 |title=Ezri Konsa: Aston Villa defender signs new deal until 2026 |url=https://www.bbc.com/sport/football/56618103 |access-date=1 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 декември 2021 година, Конса постигнал два гола во победата од 2–1 над [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], станувајќи првиот одбранбен играч што постигнал два гола на еден натпревар во Премиер лигата за Астон Вила по 2010 година.<ref>{{cite web |title=Aston Villa 2–1 Leicester City: Steven Gerrard secures win against his former Liverpool boss Brendan Rodgers |url=https://www.skysports.com/football/aston-villa-vs-leicester-city/report/446428|access-date=6 декември 2021 |website=Sky Sports}}</ref> На 15 мај 2022 година, Конса се здобил со сериозна повреда на коленото на домашниот натпревар против [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=The Presser: Gerrard quizzed ahead of Burnley |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/the-presser--gerrard-quizzed-ahead-of-burnley/ |access-date=1 април 2025 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Снимките потврдиле дека Конса ќе ги пропушти преостанатите два натпревари од сезоната 2021–22, но се очекувало да се врати на терените во август или септември 2022 година.<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=Ezri Konsa ruled out for up to 16 weeks |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/konsa-ruled-out-for-up-to-16-weeks/ |access-date=18 мај 2022 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Конса се вратил од повредата во првото коло од сезоната 2022–23, на 6 август 2022 година, и повторно се етаблирал како редовен првотимец на Астон Вила.<ref>{{cite web |title=Bournemouth v Aston Villa, 2022/23 |url=https://www.premierleague.com/match/74912 |access-date=14 април 2023 |website=Premier League}}</ref> На 20 септември 2023 година, тој потпишал нов долгорочен договор со клубот.<ref>{{cite web |date=20 септември 2023 |title=Ezri Konsa pens new long-term Aston Villa contract |url=https://www.avfc.co.uk/news/2023/september/20/konsa-pens-long-term-contract/ |access-date=20 септември 2023 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> На 15 април 2025 година, Конса го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–2 над [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] во четвртфиналето на натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/ckgr4n77yy3t |title=Aston Villa 3–2 PSG |publisher=BBC Sport |date=15 април 2025 }}</ref> На 6 ноември 2025 година, Конса бил капитен на Астон Вила во победата од 2–0 во [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] против [[ФК Макаби Тел Авив|Макаби Тел Авив]]. По натпреварот, менаџерот [[Унаи Емери]] потврдил дека Конса бил назначен за нов заменик-капитен на Астон Вила, како заменик на [[Џон МакГин]].<ref>{{Cite web |last=Townley |first=John |date=2025-11-06 |title=Unai Emery confirms big Emi Martinez decision after important Villa conversation |url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/unai-emery-confirms-big-emi-32828225 |access-date=7 ноември 2025 |website=Birmingham Live |language=en}}</ref> На 20 мај 2026 година, тој бил дел од почетниот состав во финалето на Лигата на Европа 2026, во кое Астон Вила победила со 3–0 и ја освоила титулата.<ref>{{Cite web |title=Freiburg 0-3 Aston Villa: Villans cruise past German side to win first European trophy since 1982 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c893dkqjv00t |access-date=21 мај 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> === Арсенал === На 21 август 2026 година, Конса потпишал долгорочен договор со тековниот првак на Премиер лигата [[ФК Арсенал|Арсенал]] за необјавена сума, за која се верува дека изнесува околу 51 милион фунти.<ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/news/ezri-konsa-signs-for-arsenal-anWPZ2q36a9e|title=Ezri Konsa signs for Arsenal|first=Arsenal|last=Media|website=Arsenal FC}}</ref> Конса дебитирал на 31 август против својот поранешен клуб, влегувајќи во игра во 79. минута на местото на [[Кристијан Москера]] во победата на Арсенал од 1–0 на [[Вила Парк]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/match-report-aston-villa-0-1-arsenal-aEx1E2V3f3gI|title=Match Report: Aston Villa 0-1 Arsenal|first=Charlie|last=Peat|website=Arsenal FC|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cr93ep2n2ppdt|title=Saka scores again as Arsenal beat Aston Villa|first=Emlyn|last=Begley|website=BBC Sport|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref> Шест дена подоцна, тој бил дел од почетниот состав на Арсенал во победата од 2–1 против ривалот [[ФК Челзи|Челзи]] на [[Емирејтс (стадион)|Емирејтс]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/team-news-konsa-handed-first-start-against-chelsea-as5cb1S716B5|title=Team news: Konsa handed first start against Chelsea|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/ck1wx0010el5t|title=Odegaard sinks Chelsea in London derby thriller|first=Neil|last=Johnston|website=BBC Sport|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/konsa-delighted-with-duel-filled-home-debut-a3Jyt2J9xeGF|title=Konsa delighted with duel-filled home debut|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2006}}</ref> == Репрезентативна кариера == === Младински репрезентации=== Конса бил дел од составот на Англија кој го освоил [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]] во Јужна Кореја, при што неговиот единствен настап на турнирот дошол како замена во 93. минута во полуфиналната победа од 3–1 над [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|Италија]].<ref>{{cite web |title=Academy Manager takes pride in Konsa and Lookman's World Cup triumph |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526ac1e3c2/academy-manager-takes-pride-in-konsa-and-lookmans-world-cup-triumph |access-date=9 јануари 2020 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> По светското првенство, тој одиграл уште четири натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|репрезентацијата под 20 години]]. Конса бил повикан во составот на [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|англиската репрезентацијата под 21 година]] за [[Турнир во Тулон|Турнирот во Тулон]] во 2018 година и забележал два настапи.<ref name="Soccerway">{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/ezri-konsa-ngoyo/431214/ |title=E. Konsa: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=13 ноември 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Ezri Konsa stars on England U21s debut |url=https://www.charltonafc.com/news/view/5b0e7f6562e73/ezri-konsa-stars-on-england-u21s-debut |access-date=5 август 2018 |website=harlton Athletic F.C.}}</ref> Тој го постигнал својот прв репрезентативен гол на својот четврти настап, во победата од 7–0 над [[Фудбалска репрезентација на Андора под 21 година|Андора]] во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2019|Европското првенство за играчи под 21 година 2019]] на 11 октомври 2018 година.<ref name="Soccerway" /> Конса бил именуван во англискиот состав за завршниот турнир,<ref name="No15" /> но забележал само еден настап, како замена во последниот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска]], кој немал натпреварувачко значење.<ref name="Soccerway" /> === Сениорска репрезентација=== [[File:Team England England v Ghana at 2026 Fifa World Cup by YantsImages 03 (Ezri Konsa).jpg|мини|upright|Конса со Англија на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]]] Конса за прв пат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската сениорска репрезентација]] во ноември 2023 година, за квалификациските натпревари за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] против [[Фудбалска репрезентација на Малта|Малта]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]],<ref>{{Cite web |last=Walker |first=Andy |date=13 ноември 2023 |title=England men's squad updates: Lewis, Palmer and Konsa called up |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Nov/13/england-mens-squad-updates-november-internationals-2023 |publisher=The Football Association |access-date=13 ноември 2023}}</ref> но не настапил на ниту еден од натпреварите. Првиот натпревар за сениорската репрезентација, Конса го одиграл на 23 март 2024 година, влегувајќи како замена во 20. минута во поразот од 1–0 од [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] на [[Вембли (стадион)|Вембли]] во пријателски натпревар.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68647860 |title=England 0–1 Brazil |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=23 март 2024 |access-date=23 март 2024}}</ref> На 6 јуни 2024 година, Конса бил именуван во составот од 26 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cv22menk7dno |title=Eze & Wharton named in England squad for Euro 2024 |website=BBC Sport |date=6 јуни 2024 |access-date=6 јуни 2024}}</ref> Тој го одиграл својот прв натпревар во [[Европско првенство во фудбал 2024 - нокаут фаза#Англија - Словачка|осминафиналето]] против [[Фудбалска репрезентација на Словачка|Словачка]], играјќи го второто полувреме од продолжението откако го заменил [[Џуд Белингам]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036200--england-vs-slovakia/matchinfo/|title=England 2–1 Slovakia: Match Info|access-date=7 јуни 2024|website=UEFA}}</ref> Во четвртфиналето, против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]], тој бил избран да започне на местото на суспендираниот [[Марк Гехи]], играјќи 78 минути пред да биде заменет со [[Кол Палмер]], при што Англија на крајот победила преку пенали.<ref>{{cite news |last=Draper |first=Rob |date=6 јули 2024 |title=England 1–1 Switzerland (5–3 pens): Euro 2024 quarter-final player ratings |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/jul/06/england-1-1-switzerland-5-3-pens-euro-2024-quarter-final-player-ratings |access-date=7 јуни 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Потоа тој ја одиграл последната минута од судиското продолжение како замена за [[Букојо Сака]] во полуфиналната победа на Англија од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cjern44reddt|title=England 2-1 Netherlands: Ollie Watkins scores late as England reach Euro 2024 final against Spain|date=10 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 9 септември 2025 година, Конса го постигнал својот прв сениорски гол, во победата од 5–0 во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]].<ref>{{Cite web |date=9 септември 2025 |title=Serbia vs. England – FIFA World Cup 2026 Qualifier |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288329/288330/400019383 |access-date=9 септември 2025 |website=FIFA}}</ref> На 22 мај 2026 година, Конса бил избран во составот од 26 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/england-squad-named-thomas-tuchel|title=Toney and Watkins named in England squad|date=22 мај 2026|access-date=13 јуни 2026|language=en}}</ref> На 17 јуни, тој го одиграл својот прв натпревар на светските првенства, започнувајќи во тандем со [[Џон Стоунс]] во централната одбрана во првиот натпревар на Англија против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cp36z3qpzrxt|title=England 4-2 Croatia: Harry Kane, Jude Bellingham and Marcus Rashford score in Three Lions win|date=17 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Следно, тој бил партнер на Марк Гехи против [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]] во вториот и третиот натпревар од групната фаза,<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cx2j74xqy7jt|title=England 0-0 Ghana: Three Lions held to goalless draw|date=23 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cq5186pg2qqt|title=England 2-0 Panama: Jude Bellingham and Harry Kane score as Three Lions top group|date=27 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> при што Англија забележала две последователни победи без примен гол. На 6 јули, тој започнал како централен бек во победата на Англија од 3–2 над [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] на стадионот [[Стадион Ацтека|Ацтека]], пред да се префрли на позицијата десен бек по црвениот картон на [[Џарел Кванса]] во 54. минута.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cr5j14eyzm8t|title=England 3-2 Mexico: Jude Bellingham and Harry Kane send 10-man Three Lions to quarter-finals|date=6 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Тој продолжил да игра како десен бек и во четвртфиналната победа од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] на 12 јули.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cgl33l55100t|title=Norway 1-2 England: Jude Bellingham scores twice as Three Lions reach World Cup semi-final|date=11 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 18 јули, Конса настапил на натпреварот за третото место против [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], постигнувајќи го вториот гол на Англија во победата од 6–4.<ref>{{Cite web |date=18 јули 2026 |title= England take World Cup third place with 6-4 win against France|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/england-take-world-cup-third-place-with-6-4-win-against-france-2026-07-18/|access-date=18 јули 2026 |website=Reuters |language=en}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ===Репрезентативни=== ; Англија 20 *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал У20}} [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Светско првенство за играчи под 20 години]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужна Кореја 2017]] ; Англија 21 *'''[[Турнир во Тулон]]''' : 1 : 2018 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Ezri Konsa}} * [https://www.arsenal.com/fixtures/men/players/ezri-konsa-aZEcg5F0ft1n Профил] на мрежното место на Арсенал * [https://www.englandfootball.com/england/mens-senior-team/squad/ezri-konsa Профил] на мрежното место на Англиската фудбалска федерација {{Состав на ФК Арсенал}} {{Состав на Англија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конса, Езри}} [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] lnciv5hkrqakveqamytzdv36k78w7g3 5629570 5629561 2026-09-17T17:53:47Z Carshalton 30527 5629570 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Езри Конса | image = [[File:Ezri Konsa England v Panama 27 June 26-259 (cropped).jpg|250п]] | caption = Конса со [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] во 2026 година | fullname = Езри Нгоја Конса | birth_date = {{birth date and age|1997|10|23|df=y}} | birth_place = [[Силвертаун]], Лондон, Англија | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | height = 1.83 м<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |title=Ezri Konsa: Overview |publisher=Premier League |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523053825/https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |archive-date=23 мај 2025}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]]<ref name="wfprofile">{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe434384/ezri-konsa/ |title=Ezri Konsa: Profile |website=worldfootball.net |publisher=Heimspiel Medien |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=18 јули 2026}}</ref> | currentclub = {{Fb team Arsenal}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} [[ФК Сенраб|Сенраб]] | youthyears2 = 2008–2016 | youthclubs2 = {{Fb team Charlton}} | years1 = 2016–2018 | clubs1 = {{Fb team Charlton}} | caps1 = 71 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = {{Fb team Brentford}} | caps2 = 42 | goals2 = 1 | years3 = 2019–2026 | clubs3 = {{Fb team Aston Villa}} | caps3 = 231 | goals3 = 8 | years4 = 2026– | clubs4 = {{Fb team Arsenal}} | caps4 = 3 | goals4 = 0 | nationalyears1 = 2017–2018 | nationalteam1 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|Англија 20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|Англија 21]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2024– | nationalteam3 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 2 }} '''Езри Нгојо Конса''' (роден на [[23 октомври]] [[1997]], во [[Силвертаун]]) — [[Англичани|англиски]] [[Фудбал|фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Арсенал|Арсенал]] и на [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]]. Конса потекнува од академијата на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]], а подоцна играл за [[ФК Брентфорд|Брентфорд]] и за [[ФК Астон Вила|Астон Вила]]. Во Астон Вила тој одиграл значајна улога во текот на седум сезони, во кои забележал повеќе од 280 настапи, помагајќи му на клубот да обезбеди пласман во европските натпреварувања четири сезони по ред, што кулминирало со освојување на [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] во 2026 година. Во 2026 година тој преминал во Арсенал за 51 милион фунти. Тој настапувал за Англија на младинско ниво, освојувајќи го [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]], пред да дебитира за сениорската репрезентација во март 2024 година. Тој настапил за Англија на [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] и на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]. ==Биографија== Конса е роден во [[Силвертаун]], [[Лондон]],<ref>{{cite news |last1=Willacy |first1=Gavin |title=Charlton's academy keeps producing young players who make the grade |url=https://www.theguardian.com/football/2019/jul/31/charlton-young-players-lookman-konsa-grant-gomez |access-date=19 July 2026 |work=The Guardian |date=31 July 2019}}</ref> од татко од [[ДР Конго]] и мајка од [[Ангола]].<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229233828/https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |url-status=usurped |archive-date=29 December 2018 |title=South London Press exclusive interview with Ezri Konsa – on January transfer window speculation, game time at Charlton Athletic and promotion hopes |last=Cawley |first=Richard |website=South London News |date=23 February 2018 |access-date=29 January 2019}}</ref> == Технички карактеристики == Конса е централен бек<ref>{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=25 август 2025 |title=How playing two left-footed centre-backs sums up Aston Villa's problems |url=https://www.nytimes.com/athletic/6571489/2025/08/25/aston-villa-brentford-defence-refresh-result/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> кој може да игра и на позицијата десен бек.<ref>{{Cite web |last=Fish |first=Hal |date=31 март 2024 |title=The 12 best centre-backs who also play at full-back right now have been ranked |url=https://www.givemesport.com/the-best-centre-backs-who-also-play-at-fullback/ |access-date=12 ноември 2025 |website=GiveMeSport |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=8 јуни 2024 |title=Ezri Konsa's England inclusion may shock outsiders – but his versatility is invaluable |url=https://www.nytimes.com/athletic/5374885/2024/06/06/ezri-konsa-england-euros-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Тој се смета за брз играч од одбраната<ref>{{Cite web |last=Creamer |first=Matthew |date=15 ноември 2020 |title=Ezri Konsa is Developing Into a Quality Premier League Centre-Back |url=https://lastwordonsports.com/football/2020/11/15/ezri-konsa-is-developing-into-a-quality-premier-league-centre-back/ |access-date=12 ноември 2025 |website=Last Word on Football |language=en-US}}</ref> кој често ја изнесува топката напред и се истакнува со блокирање на ударите кон голот.<ref name=":6">{{Cite news |last1=Evans |first1=Gregg |last2=Carey |first2=Mark |date=18 март 2021 |title=Analysed: Why the improved, unflustered Ezri Konsa deserved an England call-up |url=https://www.nytimes.com/athletic/2451434/2021/03/18/ezri-konsa-england-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Познат е по високиот процент на успешни стартови во споредба со другите одбранбени играчи, ретко влегувајќи во стартови во последен момент,<ref name=":6" /> а во април 2024 година имал успешност од 91 процент во стартовите, највисок процент од сите одбранбени играчи во петте најсилни европски лиги.<ref name=":4" /> Тој исто така е познат како играч кој често освојува воздушни дуели и дуели на земја.<ref>{{Cite web |last= |date=7 ноември 2025 |title=Liverpool now chasing for 'one of the 'world's best CBs' |url=https://www.thefootballgroup.com/liverpool-now-chasing-for-one-of-the-worlds-best-cbs/ |access-date=12 ноември 2025 |website=The Football Group |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wilkinson |first=Matthew |date=15 октомври 2025 |title=Chelsea should look to sign Liverpool target who shone for England, and it's not Marc Guehi |url=https://tbrfootball.com/chelsea-should-look-to-sign-liverpool-target-who-shone-for-england-and-its-not-marc-guehi/ |access-date=12 ноември 2025 |website=TBR Football |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=26 јануари 2024 |title=The Great Wall of Villa Park: Ezri Konsa - Breaking The Lines |url=https://breakingthelines.com/player-analysis/the-great-wall-of-villa-park-ezri-konsa/ |access-date=12 ноември 2025 |language=en-GB}}</ref> == Клупска кариера == === Чарлтон Атлетик === Конса ја започнал кариерата во [[ФК Сенраб|Сенраб]] и се приклучил на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]] на 11-годишна возраст.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229233828/https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |url-status=usurped |archive-date=29 декември 2018 |title=South London Press exclusive interview with Ezri Konsa – on January transfer window speculation, game time at Charlton Athletic and promotion hopes |last=Cawley |first=Richard |website=South London News |date=23 февруари 2018 |access-date=29 јануари 2019}}</ref> Во јули 2014 година тој станал дел од академијата на клубот како стипендист, а со својот напредок, на 11 декември 2015 година потпишал долгорочен професионален договор.<ref>{{Cite web |url=http://www.cafc.co.uk:80/team/academy/ |title=Charlton Athletic FC Academy Player Profiles |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124052048/http://www.cafc.co.uk/team/academy/ |archive-date=24 ноември 2014 |url-status=dead |access-date=5 август 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx |title=Academy trio sign new long-term contracts with Charlton Athletic |publisher=Charlton Athletic F.C. |date=11 декември 2015|access-date=16 јуни 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616174849/http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx|archive-date=16 јуни 2017|url-status=dead}}</ref> Осум дена подоцна, Конса бил повикан во првиот тим за натпревар од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип лигата]] против [[ФК Барнли|Барнли]], но сепак останал на клупата во поразот од 4–0.<ref name=":1">{{cite web |title=Ezri Konsa – Aston Villa Defender |url=https://www.espn.com/soccer/player/_/id/231859/ezri-konsa-ngoyo?season=2015 |access-date=4 август 2018 |website=ESPN}}</ref> Конса бил неискористена замена уште еднаш во текот на сезоната 2015–16,<ref name=":1" /> која завршила со испаѓање на Чарлтон во [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]].<ref name=":2">{{cite web |title=Football Club History Database – Charlton Athletic |url=https://www.fchd.info/CHARLTOA.HTM |access-date=13 ноември 2023 |website=www.fchd.info}}</ref> Конса се пробил во составот за време на предсезоната на сезоната 2016–17 и дебитирал на 9 август 2016 година, како дел од почетниот состав во поразот од 1–0 од [[ФК Челтенам Таун|Челтенам Таун]] во првото коло на [[Лига куп на Англија во фудбал|англискиот лига куп]].<ref name="CharltonProfile">{{cite web |title=Player Profile |url=https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215004010/https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-date=15 февруари 2022 |access-date=5 август 2018 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Тој бил редовен во текот на целата сезона и ја завршил сезоната со 39 настапи. Конса ја покажал својата разновидност со настапи како играч од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] и од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]].<ref name="CharltonProfile" /> Со своите настапи, Конса бил прогласен за најдобар млад играч на годината од страна на клубот.<ref name="YPOTY">{{cite web |date=3 мај 2017 |title=PLAYER OF THE YEAR : 2016/17 a great learning curve for award-winning Ezri Konsa |url=https://www.cafc.co.uk/news/view/595526ab7ff92/player-of-the-year-201617-a-great-learning-curve-for-award-winning-ezri-konsa |access-date=16 јуни 2017 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Во март 2017 година, тој потпишал нов тригодишен договор и повторно бил редовен во текот на сезоната 2017–18,<ref>{{cite web |title=NEWS {{!}} Academy graduate Ezri Konsa signs new, three-year contract |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526aa4defa/news-academy-graduate-ezri-konsa-signs-new-three-year-contract |date=17 март 2017 |access-date=16 јуни 2017 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> забележувајќи 47 настапи додека Чарлтон стигнал до полуфиналето на плејофот во Лига Еден.<ref name=":2" /> === Брентфорд === На 12 јуни 2018 година, Конса потпишал тригодишен договор со [[ФК Брентфорд|Брентфорд]], со опција за уште една година, за необјавена сума,<ref>{{Cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |title=Ezri Konsa signs for Brentford |access-date=4 август 2018 |publisher=Brentford F.C. |archive-date=26 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226150902/https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |url-status=dead }}</ref> за која било објавено дека изнесува 2,5 милиони фунти.<ref name="Storer">{{cite web |url=https://www.football.london/brentford-fc/brentford-talking-points-konsa-mepham-15050616 |title=Brentford talking points: Konsa's quality, Mepham the leader |last=Storer |first=Tom |date=20 август 2018 |website=FootballLondon |access-date=4 февруари 2019}}</ref> Тој бил прв избор во централната одбрана во сезоната 2018–19, постигнувајќи го првиот сениорски гол во кариерата во победата од 3–0 над [[ФК Престон Норт Енд|Престон Норт Енд]] во последното коло од сезоната.<ref name="No15">{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |title=Ezri gets number 15 shirt for championships |publisher=Brentford F.C. |access-date=9 јуни 2019 |archive-date=4 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204143856/https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |url-status=dead}}</ref> === Астон Вила === [[File:Ezri Konsa April 2026 (cropped).jpg|мини|upright|210п|Конса со [[Астон Вила]] во 2026 г.]] На 11 јули 2019 година, Конса потпишал за новиот [[Премиер лига|премиерлигаш]] [[Астон Вила]], за 12 милиони фунти.<ref>{{Cite web | title=Ezri Konsa: Aston Villa sign Brentford defender in £12m deal - BBC Sport | url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48947281 | access-date=6 септември 2026 | website=www.bbc.co.uk}}</ref> Тој постигнал гол на својот прв натпревар за Астон Вила, во рамки на англискиот лига куп против [[ФК Кру Александра|Кру Александра]] на 27 август 2019 година.<ref>{{cite news |date=27 август 2019|title=Carabao Cup: Crewe 1–6 Aston Villa |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49403071 |access-date=27 август 2019 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 јануари 2020 година, Конса му асистирал на [[Тајрон Мингс]] во победата од 2–1 против [[ФК Вотфорд|Вотфорд]].<ref>{{cite news |date=21 јануари 2020 |title=Aston Villa haul themselves out of bottom three with late win over Watford |url=https://www.theguardian.com/football/2020/jan/21/aston-villa-watford-premier-league-match-report |access-date=22 јануари 2020 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Конса го постигнал својот прв гол во Премиер лигата на 16 јули 2020 година, во ремито 1–1 против [[ФК Евертон|Евертон]].<ref>{{cite news |last=Johnston |first=Neil |date=16 јули 2020 |title=Everton 1–1 Aston Villa: Late Theo Walcott equaliser denies Villa crucial win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53343860 |access-date=16 јули 2020 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Во април 2021 година Конса го продолжил договорот со Астон Вила до 2026 година.<ref>{{cite web |date=2 април 2021 |title=Aston Villa is pleased to announce that Ezri Konsa has signed a contract extension until 2026 |url=https://www.avfc.co.uk/news/2021/april/Konsa-pens-contract-extension/ |access-date=2 април 2021 |website=Aston Villa F.C.}}</ref><ref>{{cite news |date=2 април 2021 |title=Ezri Konsa: Aston Villa defender signs new deal until 2026 |url=https://www.bbc.com/sport/football/56618103 |access-date=1 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 декември 2021 година, Конса постигнал два гола во победата од 2–1 над [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], станувајќи првиот одбранбен играч што постигнал два гола на еден натпревар во Премиер лигата за Астон Вила по 2010 година.<ref>{{cite web |title=Aston Villa 2–1 Leicester City: Steven Gerrard secures win against his former Liverpool boss Brendan Rodgers |url=https://www.skysports.com/football/aston-villa-vs-leicester-city/report/446428|access-date=6 декември 2021 |website=Sky Sports}}</ref> На 15 мај 2022 година, Конса се здобил со сериозна повреда на коленото на домашниот натпревар против [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=The Presser: Gerrard quizzed ahead of Burnley |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/the-presser--gerrard-quizzed-ahead-of-burnley/ |access-date=1 април 2025 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Снимките потврдиле дека Конса ќе ги пропушти преостанатите два натпревари од сезоната 2021–22, но се очекувало да се врати на терените во август или септември 2022 година.<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=Ezri Konsa ruled out for up to 16 weeks |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/konsa-ruled-out-for-up-to-16-weeks/ |access-date=18 мај 2022 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Конса се вратил од повредата во првото коло од сезоната 2022–23, на 6 август 2022 година, и повторно се етаблирал како редовен првотимец на Астон Вила.<ref>{{cite web |title=Bournemouth v Aston Villa, 2022/23 |url=https://www.premierleague.com/match/74912 |access-date=14 април 2023 |website=Premier League}}</ref> На 20 септември 2023 година, тој потпишал нов долгорочен договор со клубот.<ref>{{cite web |date=20 септември 2023 |title=Ezri Konsa pens new long-term Aston Villa contract |url=https://www.avfc.co.uk/news/2023/september/20/konsa-pens-long-term-contract/ |access-date=20 септември 2023 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> На 15 април 2025 година, Конса го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–2 над [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] во четвртфиналето на натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/ckgr4n77yy3t |title=Aston Villa 3–2 PSG |publisher=BBC Sport |date=15 април 2025 }}</ref> На 6 ноември 2025 година, Конса бил капитен на Астон Вила во победата од 2–0 во [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] против [[ФК Макаби Тел Авив|Макаби Тел Авив]]. По натпреварот, менаџерот [[Унаи Емери]] потврдил дека Конса бил назначен за нов заменик-капитен на Астон Вила, како заменик на [[Џон МакГин]].<ref>{{Cite web |last=Townley |first=John |date=2025-11-06 |title=Unai Emery confirms big Emi Martinez decision after important Villa conversation |url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/unai-emery-confirms-big-emi-32828225 |access-date=7 ноември 2025 |website=Birmingham Live |language=en}}</ref> На 20 мај 2026 година, тој бил дел од почетниот состав во финалето на Лигата на Европа 2026, во кое Астон Вила победила со 3–0 и ја освоила титулата.<ref>{{Cite web |title=Freiburg 0-3 Aston Villa: Villans cruise past German side to win first European trophy since 1982 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c893dkqjv00t |access-date=21 мај 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> === Арсенал === На 21 август 2026 година, Конса потпишал долгорочен договор со тековниот првак на Премиер лигата [[ФК Арсенал|Арсенал]] за необјавена сума, за која се верува дека изнесува околу 51 милион фунти.<ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/news/ezri-konsa-signs-for-arsenal-anWPZ2q36a9e|title=Ezri Konsa signs for Arsenal|first=Arsenal|last=Media|website=Arsenal FC}}</ref> Конса дебитирал на 31 август против својот поранешен клуб, влегувајќи во игра во 79. минута на местото на [[Кристијан Москера]] во победата на Арсенал од 1–0 на [[Вила Парк]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/match-report-aston-villa-0-1-arsenal-aEx1E2V3f3gI|title=Match Report: Aston Villa 0-1 Arsenal|first=Charlie|last=Peat|website=Arsenal FC|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cr93ep2n2ppdt|title=Saka scores again as Arsenal beat Aston Villa|first=Emlyn|last=Begley|website=BBC Sport|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref> Шест дена подоцна, тој бил дел од почетниот состав на Арсенал во победата од 2–1 против ривалот [[ФК Челзи|Челзи]] на [[Емирејтс (стадион)|Емирејтс]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/team-news-konsa-handed-first-start-against-chelsea-as5cb1S716B5|title=Team news: Konsa handed first start against Chelsea|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/ck1wx0010el5t|title=Odegaard sinks Chelsea in London derby thriller|first=Neil|last=Johnston|website=BBC Sport|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/konsa-delighted-with-duel-filled-home-debut-a3Jyt2J9xeGF|title=Konsa delighted with duel-filled home debut|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2006}}</ref> == Репрезентативна кариера == === Младински репрезентации=== Конса бил дел од составот на Англија кој го освоил [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]] во Јужна Кореја, при што неговиот единствен настап на турнирот дошол како замена во 93. минута во полуфиналната победа од 3–1 над [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|Италија]].<ref>{{cite web |title=Academy Manager takes pride in Konsa and Lookman's World Cup triumph |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526ac1e3c2/academy-manager-takes-pride-in-konsa-and-lookmans-world-cup-triumph |access-date=9 јануари 2020 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> По светското првенство, тој одиграл уште четири натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|репрезентацијата под 20 години]]. Конса бил повикан во составот на [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|англиската репрезентацијата под 21 година]] за [[Турнир во Тулон|Турнирот во Тулон]] во 2018 година и забележал два настапи.<ref name="Soccerway">{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/ezri-konsa-ngoyo/431214/ |title=E. Konsa: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=13 ноември 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Ezri Konsa stars on England U21s debut |url=https://www.charltonafc.com/news/view/5b0e7f6562e73/ezri-konsa-stars-on-england-u21s-debut |access-date=5 август 2018 |website=harlton Athletic F.C.}}</ref> Тој го постигнал својот прв репрезентативен гол на својот четврти настап, во победата од 7–0 над [[Фудбалска репрезентација на Андора под 21 година|Андора]] во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2019|Европското првенство за играчи под 21 година 2019]] на 11 октомври 2018 година.<ref name="Soccerway" /> Конса бил именуван во англискиот состав за завршниот турнир,<ref name="No15" /> но забележал само еден настап, како замена во последниот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска]], кој немал натпреварувачко значење.<ref name="Soccerway" /> === Сениорска репрезентација=== [[File:Team England England v Ghana at 2026 Fifa World Cup by YantsImages 03 (Ezri Konsa).jpg|мини|upright|Конса со Англија на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]]] Конса за прв пат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската сениорска репрезентација]] во ноември 2023 година, за квалификациските натпревари за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] против [[Фудбалска репрезентација на Малта|Малта]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]],<ref>{{Cite web |last=Walker |first=Andy |date=13 ноември 2023 |title=England men's squad updates: Lewis, Palmer and Konsa called up |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Nov/13/england-mens-squad-updates-november-internationals-2023 |publisher=The Football Association |access-date=13 ноември 2023}}</ref> но не настапил на ниту еден од натпреварите. Првиот натпревар за сениорската репрезентација, Конса го одиграл на 23 март 2024 година, влегувајќи како замена во 20. минута во поразот од 1–0 од [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] на [[Вембли (стадион)|Вембли]] во пријателски натпревар.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68647860 |title=England 0–1 Brazil |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=23 март 2024 |access-date=23 март 2024}}</ref> На 6 јуни 2024 година, Конса бил именуван во составот од 26 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cv22menk7dno |title=Eze & Wharton named in England squad for Euro 2024 |website=BBC Sport |date=6 јуни 2024 |access-date=6 јуни 2024}}</ref> Тој го одиграл својот прв натпревар во [[Европско првенство во фудбал 2024 - нокаут фаза#Англија - Словачка|осминафиналето]] против [[Фудбалска репрезентација на Словачка|Словачка]], играјќи го второто полувреме од продолжението откако го заменил [[Џуд Белингам]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036200--england-vs-slovakia/matchinfo/|title=England 2–1 Slovakia: Match Info|access-date=7 јуни 2024|website=UEFA}}</ref> Во четвртфиналето, против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]], тој бил избран да започне на местото на суспендираниот [[Марк Гехи]], играјќи 78 минути пред да биде заменет со [[Кол Палмер]], при што Англија на крајот победила преку пенали.<ref>{{cite news |last=Draper |first=Rob |date=6 јули 2024 |title=England 1–1 Switzerland (5–3 pens): Euro 2024 quarter-final player ratings |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/jul/06/england-1-1-switzerland-5-3-pens-euro-2024-quarter-final-player-ratings |access-date=7 јуни 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Потоа тој ја одиграл последната минута од судиското продолжение како замена за [[Букојо Сака]] во полуфиналната победа на Англија од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cjern44reddt|title=England 2-1 Netherlands: Ollie Watkins scores late as England reach Euro 2024 final against Spain|date=10 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 9 септември 2025 година, Конса го постигнал својот прв сениорски гол, во победата од 5–0 во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]].<ref>{{Cite web |date=9 септември 2025 |title=Serbia vs. England – FIFA World Cup 2026 Qualifier |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288329/288330/400019383 |access-date=9 септември 2025 |website=FIFA}}</ref> На 22 мај 2026 година, Конса бил избран во составот од 26 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/england-squad-named-thomas-tuchel|title=Toney and Watkins named in England squad|date=22 мај 2026|access-date=13 јуни 2026|language=en}}</ref> На 17 јуни, тој го одиграл својот прв натпревар на светските првенства, започнувајќи во тандем со [[Џон Стоунс]] во централната одбрана во првиот натпревар на Англија против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cp36z3qpzrxt|title=England 4-2 Croatia: Harry Kane, Jude Bellingham and Marcus Rashford score in Three Lions win|date=17 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Следно, тој бил партнер на Марк Гехи против [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]] во вториот и третиот натпревар од групната фаза,<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cx2j74xqy7jt|title=England 0-0 Ghana: Three Lions held to goalless draw|date=23 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cq5186pg2qqt|title=England 2-0 Panama: Jude Bellingham and Harry Kane score as Three Lions top group|date=27 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> при што Англија забележала две последователни победи без примен гол. На 6 јули, тој започнал како централен бек во победата на Англија од 3–2 над [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] на стадионот [[Стадион Ацтека|Ацтека]], пред да се префрли на позицијата десен бек по црвениот картон на [[Џарел Кванса]] во 54. минута.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cr5j14eyzm8t|title=England 3-2 Mexico: Jude Bellingham and Harry Kane send 10-man Three Lions to quarter-finals|date=6 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Тој продолжил да игра како десен бек и во четвртфиналната победа од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] на 12 јули.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cgl33l55100t|title=Norway 1-2 England: Jude Bellingham scores twice as Three Lions reach World Cup semi-final|date=11 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 18 јули, Конса настапил на натпреварот за третото место против [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], постигнувајќи го вториот гол на Англија во победата од 6–4.<ref>{{Cite web |date=18 јули 2026 |title= England take World Cup third place with 6-4 win against France|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/england-take-world-cup-third-place-with-6-4-win-against-france-2026-07-18/|access-date=18 јули 2026 |website=Reuters |language=en}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ===Репрезентативни=== ; Англија 20 *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал У20}} [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Светско првенство за играчи под 20 години]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужна Кореја 2017]] ; Англија 21 *'''[[Турнир во Тулон]]''' : 1 : 2018 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Ezri Konsa}} * [https://www.arsenal.com/fixtures/men/players/ezri-konsa-aZEcg5F0ft1n Профил] на мрежното место на Арсенал * [https://www.englandfootball.com/england/mens-senior-team/squad/ezri-konsa Профил] на мрежното место на Англиската фудбалска федерација {{Состав на ФК Арсенал}} {{Состав на Англија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конса, Езри}} [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 2cjh9m2t0so3q8fdhx1axtzdvn3v7aq 5629576 5629570 2026-09-17T17:55:04Z Carshalton 30527 /* Чарлтон Атлетик */ 5629576 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Езри Конса | image = [[File:Ezri Konsa England v Panama 27 June 26-259 (cropped).jpg|250п]] | caption = Конса со [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] во 2026 година | fullname = Езри Нгоја Конса | birth_date = {{birth date and age|1997|10|23|df=y}} | birth_place = [[Силвертаун]], Лондон, Англија | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | height = 1.83 м<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |title=Ezri Konsa: Overview |publisher=Premier League |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523053825/https://www.premierleague.com/players/13274/Ezri-Konsa/overview |archive-date=23 мај 2025}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]]<ref name="wfprofile">{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe434384/ezri-konsa/ |title=Ezri Konsa: Profile |website=worldfootball.net |publisher=Heimspiel Medien |date=<!-- citation bot adds wrong date --> |access-date=18 јули 2026}}</ref> | currentclub = {{Fb team Arsenal}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} [[ФК Сенраб|Сенраб]] | youthyears2 = 2008–2016 | youthclubs2 = {{Fb team Charlton}} | years1 = 2016–2018 | clubs1 = {{Fb team Charlton}} | caps1 = 71 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = {{Fb team Brentford}} | caps2 = 42 | goals2 = 1 | years3 = 2019–2026 | clubs3 = {{Fb team Aston Villa}} | caps3 = 231 | goals3 = 8 | years4 = 2026– | clubs4 = {{Fb team Arsenal}} | caps4 = 3 | goals4 = 0 | nationalyears1 = 2017–2018 | nationalteam1 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|Англија 20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|Англија 21]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2024– | nationalteam3 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 2 }} '''Езри Нгојо Конса''' (роден на [[23 октомври]] [[1997]], во [[Силвертаун]]) — [[Англичани|англиски]] [[Фудбал|фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Арсенал|Арсенал]] и на [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]]. Конса потекнува од академијата на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]], а подоцна играл за [[ФК Брентфорд|Брентфорд]] и за [[ФК Астон Вила|Астон Вила]]. Во Астон Вила тој одиграл значајна улога во текот на седум сезони, во кои забележал повеќе од 280 настапи, помагајќи му на клубот да обезбеди пласман во европските натпреварувања четири сезони по ред, што кулминирало со освојување на [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] во 2026 година. Во 2026 година тој преминал во Арсенал за 51 милион фунти. Тој настапувал за Англија на младинско ниво, освојувајќи го [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]], пред да дебитира за сениорската репрезентација во март 2024 година. Тој настапил за Англија на [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] и на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]. ==Биографија== Конса е роден во [[Силвертаун]], [[Лондон]],<ref>{{cite news |last1=Willacy |first1=Gavin |title=Charlton's academy keeps producing young players who make the grade |url=https://www.theguardian.com/football/2019/jul/31/charlton-young-players-lookman-konsa-grant-gomez |access-date=19 July 2026 |work=The Guardian |date=31 July 2019}}</ref> од татко од [[ДР Конго]] и мајка од [[Ангола]].<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229233828/https://www.londonnewsonline.co.uk/south-london-press-exclusive-interview-with-ezri-konsa-on-january-transfer-window-speculation-game-time-at-charlton-athletic-and-promotion-hopes/ |url-status=usurped |archive-date=29 December 2018 |title=South London Press exclusive interview with Ezri Konsa – on January transfer window speculation, game time at Charlton Athletic and promotion hopes |last=Cawley |first=Richard |website=South London News |date=23 February 2018 |access-date=29 January 2019}}</ref> == Технички карактеристики == Конса е централен бек<ref>{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=25 август 2025 |title=How playing two left-footed centre-backs sums up Aston Villa's problems |url=https://www.nytimes.com/athletic/6571489/2025/08/25/aston-villa-brentford-defence-refresh-result/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> кој може да игра и на позицијата десен бек.<ref>{{Cite web |last=Fish |first=Hal |date=31 март 2024 |title=The 12 best centre-backs who also play at full-back right now have been ranked |url=https://www.givemesport.com/the-best-centre-backs-who-also-play-at-fullback/ |access-date=12 ноември 2025 |website=GiveMeSport |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Tanswell |first=Jacob |date=8 јуни 2024 |title=Ezri Konsa's England inclusion may shock outsiders – but his versatility is invaluable |url=https://www.nytimes.com/athletic/5374885/2024/06/06/ezri-konsa-england-euros-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Тој се смета за брз играч од одбраната<ref>{{Cite web |last=Creamer |first=Matthew |date=15 ноември 2020 |title=Ezri Konsa is Developing Into a Quality Premier League Centre-Back |url=https://lastwordonsports.com/football/2020/11/15/ezri-konsa-is-developing-into-a-quality-premier-league-centre-back/ |access-date=12 ноември 2025 |website=Last Word on Football |language=en-US}}</ref> кој често ја изнесува топката напред и се истакнува со блокирање на ударите кон голот.<ref name=":6">{{Cite news |last1=Evans |first1=Gregg |last2=Carey |first2=Mark |date=18 март 2021 |title=Analysed: Why the improved, unflustered Ezri Konsa deserved an England call-up |url=https://www.nytimes.com/athletic/2451434/2021/03/18/ezri-konsa-england-aston-villa/ |access-date=12 ноември 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Познат е по високиот процент на успешни стартови во споредба со другите одбранбени играчи, ретко влегувајќи во стартови во последен момент,<ref name=":6" /> а во април 2024 година имал успешност од 91 процент во стартовите, највисок процент од сите одбранбени играчи во петте најсилни европски лиги.<ref name=":4" /> Тој исто така е познат како играч кој често освојува воздушни дуели и дуели на земја.<ref>{{Cite web |last= |date=7 ноември 2025 |title=Liverpool now chasing for 'one of the 'world's best CBs' |url=https://www.thefootballgroup.com/liverpool-now-chasing-for-one-of-the-worlds-best-cbs/ |access-date=12 ноември 2025 |website=The Football Group |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wilkinson |first=Matthew |date=15 октомври 2025 |title=Chelsea should look to sign Liverpool target who shone for England, and it's not Marc Guehi |url=https://tbrfootball.com/chelsea-should-look-to-sign-liverpool-target-who-shone-for-england-and-its-not-marc-guehi/ |access-date=12 ноември 2025 |website=TBR Football |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=26 јануари 2024 |title=The Great Wall of Villa Park: Ezri Konsa - Breaking The Lines |url=https://breakingthelines.com/player-analysis/the-great-wall-of-villa-park-ezri-konsa/ |access-date=12 ноември 2025 |language=en-GB}}</ref> == Клупска кариера == === Чарлтон Атлетик === Конса ја започнал кариерата во [[ФК Сенраб|Сенраб]] и се приклучил на [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]] на 11-годишна возраст.<ref name=":0"/> Во јули 2014 година тој станал дел од академијата на клубот како стипендист, а со својот напредок, на 11 декември 2015 година потпишал долгорочен професионален договор.<ref>{{Cite web |url=http://www.cafc.co.uk:80/team/academy/ |title=Charlton Athletic FC Academy Player Profiles |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124052048/http://www.cafc.co.uk/team/academy/ |archive-date=24 ноември 2014 |url-status=dead |access-date=5 август 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx |title=Academy trio sign new long-term contracts with Charlton Athletic |publisher=Charlton Athletic F.C. |date=11 декември 2015|access-date=16 јуни 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616174849/http://www.cafc.co.uk/news/article/charlton-athletic-new-contracts-academy-2846963.aspx|archive-date=16 јуни 2017|url-status=dead}}</ref> Осум дена подоцна, Конса бил повикан во првиот тим за натпревар од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип лигата]] против [[ФК Барнли|Барнли]], но сепак останал на клупата во поразот од 4–0.<ref name=":1">{{cite web |title=Ezri Konsa – Aston Villa Defender |url=https://www.espn.com/soccer/player/_/id/231859/ezri-konsa-ngoyo?season=2015 |access-date=4 август 2018 |website=ESPN}}</ref> Конса бил неискористена замена уште еднаш во текот на сезоната 2015–16,<ref name=":1" /> која завршила со испаѓање на Чарлтон во [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]].<ref name=":2">{{cite web |title=Football Club History Database – Charlton Athletic |url=https://www.fchd.info/CHARLTOA.HTM |access-date=13 ноември 2023 |website=www.fchd.info}}</ref> Конса се пробил во составот за време на предсезоната на сезоната 2016–17 и дебитирал на 9 август 2016 година, како дел од почетниот состав во поразот од 1–0 од [[ФК Челтенам Таун|Челтенам Таун]] во првото коло на [[Лига куп на Англија во фудбал|англискиот лига куп]].<ref name="CharltonProfile">{{cite web |title=Player Profile |url=https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215004010/https://www.cafc.co.uk/team/player/59492bc18e616/profile |archive-date=15 февруари 2022 |access-date=5 август 2018 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Тој бил редовен во текот на целата сезона и ја завршил сезоната со 39 настапи. Конса ја покажал својата разновидност со настапи како играч од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] и од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]].<ref name="CharltonProfile" /> Со своите настапи, Конса бил прогласен за најдобар млад играч на годината од страна на клубот.<ref name="YPOTY">{{cite web |date=3 мај 2017 |title=PLAYER OF THE YEAR : 2016/17 a great learning curve for award-winning Ezri Konsa |url=https://www.cafc.co.uk/news/view/595526ab7ff92/player-of-the-year-201617-a-great-learning-curve-for-award-winning-ezri-konsa |access-date=16 јуни 2017 |publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> Во март 2017 година, тој потпишал нов тригодишен договор и повторно бил редовен во текот на сезоната 2017–18,<ref>{{cite web |title=NEWS {{!}} Academy graduate Ezri Konsa signs new, three-year contract |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526aa4defa/news-academy-graduate-ezri-konsa-signs-new-three-year-contract |date=17 март 2017 |access-date=16 јуни 2017 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> забележувајќи 47 настапи додека Чарлтон стигнал до полуфиналето на плејофот во Лига Еден.<ref name=":2" /> === Брентфорд === На 12 јуни 2018 година, Конса потпишал тригодишен договор со [[ФК Брентфорд|Брентфорд]], со опција за уште една година, за необјавена сума,<ref>{{Cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |title=Ezri Konsa signs for Brentford |access-date=4 август 2018 |publisher=Brentford F.C. |archive-date=26 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226150902/https://www.brentfordfc.com/news/2018/june/ezri-konsa-signs-for-brentford/ |url-status=dead }}</ref> за која било објавено дека изнесува 2,5 милиони фунти.<ref name="Storer">{{cite web |url=https://www.football.london/brentford-fc/brentford-talking-points-konsa-mepham-15050616 |title=Brentford talking points: Konsa's quality, Mepham the leader |last=Storer |first=Tom |date=20 август 2018 |website=FootballLondon |access-date=4 февруари 2019}}</ref> Тој бил прв избор во централната одбрана во сезоната 2018–19, постигнувајќи го првиот сениорски гол во кариерата во победата од 3–0 над [[ФК Престон Норт Енд|Престон Норт Енд]] во последното коло од сезоната.<ref name="No15">{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |title=Ezri gets number 15 shirt for championships |publisher=Brentford F.C. |access-date=9 јуни 2019 |archive-date=4 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204143856/https://www.brentfordfc.com/news/2019/june/ezri-number-15-for-england/ |url-status=dead}}</ref> === Астон Вила === [[File:Ezri Konsa April 2026 (cropped).jpg|мини|upright|210п|Конса со [[Астон Вила]] во 2026 г.]] На 11 јули 2019 година, Конса потпишал за новиот [[Премиер лига|премиерлигаш]] [[Астон Вила]], за 12 милиони фунти.<ref>{{Cite web | title=Ezri Konsa: Aston Villa sign Brentford defender in £12m deal - BBC Sport | url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48947281 | access-date=6 септември 2026 | website=www.bbc.co.uk}}</ref> Тој постигнал гол на својот прв натпревар за Астон Вила, во рамки на англискиот лига куп против [[ФК Кру Александра|Кру Александра]] на 27 август 2019 година.<ref>{{cite news |date=27 август 2019|title=Carabao Cup: Crewe 1–6 Aston Villa |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49403071 |access-date=27 август 2019 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 јануари 2020 година, Конса му асистирал на [[Тајрон Мингс]] во победата од 2–1 против [[ФК Вотфорд|Вотфорд]].<ref>{{cite news |date=21 јануари 2020 |title=Aston Villa haul themselves out of bottom three with late win over Watford |url=https://www.theguardian.com/football/2020/jan/21/aston-villa-watford-premier-league-match-report |access-date=22 јануари 2020 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Конса го постигнал својот прв гол во Премиер лигата на 16 јули 2020 година, во ремито 1–1 против [[ФК Евертон|Евертон]].<ref>{{cite news |last=Johnston |first=Neil |date=16 јули 2020 |title=Everton 1–1 Aston Villa: Late Theo Walcott equaliser denies Villa crucial win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53343860 |access-date=16 јули 2020 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Во април 2021 година Конса го продолжил договорот со Астон Вила до 2026 година.<ref>{{cite web |date=2 април 2021 |title=Aston Villa is pleased to announce that Ezri Konsa has signed a contract extension until 2026 |url=https://www.avfc.co.uk/news/2021/april/Konsa-pens-contract-extension/ |access-date=2 април 2021 |website=Aston Villa F.C.}}</ref><ref>{{cite news |date=2 април 2021 |title=Ezri Konsa: Aston Villa defender signs new deal until 2026 |url=https://www.bbc.com/sport/football/56618103 |access-date=1 април 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 декември 2021 година, Конса постигнал два гола во победата од 2–1 над [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], станувајќи првиот одбранбен играч што постигнал два гола на еден натпревар во Премиер лигата за Астон Вила по 2010 година.<ref>{{cite web |title=Aston Villa 2–1 Leicester City: Steven Gerrard secures win against his former Liverpool boss Brendan Rodgers |url=https://www.skysports.com/football/aston-villa-vs-leicester-city/report/446428|access-date=6 декември 2021 |website=Sky Sports}}</ref> На 15 мај 2022 година, Конса се здобил со сериозна повреда на коленото на домашниот натпревар против [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=The Presser: Gerrard quizzed ahead of Burnley |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/the-presser--gerrard-quizzed-ahead-of-burnley/ |access-date=1 април 2025 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Снимките потврдиле дека Конса ќе ги пропушти преостанатите два натпревари од сезоната 2021–22, но се очекувало да се врати на терените во август или септември 2022 година.<ref>{{cite web |date=18 мај 2022 |title=Ezri Konsa ruled out for up to 16 weeks |url=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/18/konsa-ruled-out-for-up-to-16-weeks/ |access-date=18 мај 2022 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> Конса се вратил од повредата во првото коло од сезоната 2022–23, на 6 август 2022 година, и повторно се етаблирал како редовен првотимец на Астон Вила.<ref>{{cite web |title=Bournemouth v Aston Villa, 2022/23 |url=https://www.premierleague.com/match/74912 |access-date=14 април 2023 |website=Premier League}}</ref> На 20 септември 2023 година, тој потпишал нов долгорочен договор со клубот.<ref>{{cite web |date=20 септември 2023 |title=Ezri Konsa pens new long-term Aston Villa contract |url=https://www.avfc.co.uk/news/2023/september/20/konsa-pens-long-term-contract/ |access-date=20 септември 2023 |website=Aston Villa F. C.}}</ref> На 15 април 2025 година, Конса го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–2 над [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] во четвртфиналето на натпреварувањето.<ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/ckgr4n77yy3t |title=Aston Villa 3–2 PSG |publisher=BBC Sport |date=15 април 2025 }}</ref> На 6 ноември 2025 година, Конса бил капитен на Астон Вила во победата од 2–0 во [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] против [[ФК Макаби Тел Авив|Макаби Тел Авив]]. По натпреварот, менаџерот [[Унаи Емери]] потврдил дека Конса бил назначен за нов заменик-капитен на Астон Вила, како заменик на [[Џон МакГин]].<ref>{{Cite web |last=Townley |first=John |date=2025-11-06 |title=Unai Emery confirms big Emi Martinez decision after important Villa conversation |url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/unai-emery-confirms-big-emi-32828225 |access-date=7 ноември 2025 |website=Birmingham Live |language=en}}</ref> На 20 мај 2026 година, тој бил дел од почетниот состав во финалето на Лигата на Европа 2026, во кое Астон Вила победила со 3–0 и ја освоила титулата.<ref>{{Cite web |title=Freiburg 0-3 Aston Villa: Villans cruise past German side to win first European trophy since 1982 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c893dkqjv00t |access-date=21 мај 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> === Арсенал === На 21 август 2026 година, Конса потпишал долгорочен договор со тековниот првак на Премиер лигата [[ФК Арсенал|Арсенал]] за необјавена сума, за која се верува дека изнесува околу 51 милион фунти.<ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/news/ezri-konsa-signs-for-arsenal-anWPZ2q36a9e|title=Ezri Konsa signs for Arsenal|first=Arsenal|last=Media|website=Arsenal FC}}</ref> Конса дебитирал на 31 август против својот поранешен клуб, влегувајќи во игра во 79. минута на местото на [[Кристијан Москера]] во победата на Арсенал од 1–0 на [[Вила Парк]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/match-report-aston-villa-0-1-arsenal-aEx1E2V3f3gI|title=Match Report: Aston Villa 0-1 Arsenal|first=Charlie|last=Peat|website=Arsenal FC|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cr93ep2n2ppdt|title=Saka scores again as Arsenal beat Aston Villa|first=Emlyn|last=Begley|website=BBC Sport|date=31 август 2026|access-date=3 септември 2026}}</ref> Шест дена подоцна, тој бил дел од почетниот состав на Арсенал во победата од 2–1 против ривалот [[ФК Челзи|Челзи]] на [[Емирејтс (стадион)|Емирејтс]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/team-news-konsa-handed-first-start-against-chelsea-as5cb1S716B5|title=Team news: Konsa handed first start against Chelsea|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/ck1wx0010el5t|title=Odegaard sinks Chelsea in London derby thriller|first=Neil|last=Johnston|website=BBC Sport|date=6 септември 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/konsa-delighted-with-duel-filled-home-debut-a3Jyt2J9xeGF|title=Konsa delighted with duel-filled home debut|first=Jonathon|last=Rogers|website=Arsenal FC|date=6 септември 2006}}</ref> == Репрезентативна кариера == === Младински репрезентации=== Конса бил дел од составот на Англија кој го освоил [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство за играчи под 20 години 2017]] во Јужна Кореја, при што неговиот единствен настап на турнирот дошол како замена во 93. минута во полуфиналната победа од 3–1 над [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|Италија]].<ref>{{cite web |title=Academy Manager takes pride in Konsa and Lookman's World Cup triumph |url=https://www.charltonafc.com/news/view/595526ac1e3c2/academy-manager-takes-pride-in-konsa-and-lookmans-world-cup-triumph |access-date=9 јануари 2020 |website=Charlton Athletic F.C.}}</ref> По светското првенство, тој одиграл уште четири натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|репрезентацијата под 20 години]]. Конса бил повикан во составот на [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|англиската репрезентацијата под 21 година]] за [[Турнир во Тулон|Турнирот во Тулон]] во 2018 година и забележал два настапи.<ref name="Soccerway">{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/ezri-konsa-ngoyo/431214/ |title=E. Konsa: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=13 ноември 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Ezri Konsa stars on England U21s debut |url=https://www.charltonafc.com/news/view/5b0e7f6562e73/ezri-konsa-stars-on-england-u21s-debut |access-date=5 август 2018 |website=harlton Athletic F.C.}}</ref> Тој го постигнал својот прв репрезентативен гол на својот четврти настап, во победата од 7–0 над [[Фудбалска репрезентација на Андора под 21 година|Андора]] во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2019|Европското првенство за играчи под 21 година 2019]] на 11 октомври 2018 година.<ref name="Soccerway" /> Конса бил именуван во англискиот состав за завршниот турнир,<ref name="No15" /> но забележал само еден настап, како замена во последниот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска]], кој немал натпреварувачко значење.<ref name="Soccerway" /> === Сениорска репрезентација=== [[File:Team England England v Ghana at 2026 Fifa World Cup by YantsImages 03 (Ezri Konsa).jpg|мини|upright|Конса со Англија на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]]] Конса за прв пат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската сениорска репрезентација]] во ноември 2023 година, за квалификациските натпревари за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] против [[Фудбалска репрезентација на Малта|Малта]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]],<ref>{{Cite web |last=Walker |first=Andy |date=13 ноември 2023 |title=England men's squad updates: Lewis, Palmer and Konsa called up |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Nov/13/england-mens-squad-updates-november-internationals-2023 |publisher=The Football Association |access-date=13 ноември 2023}}</ref> но не настапил на ниту еден од натпреварите. Првиот натпревар за сениорската репрезентација, Конса го одиграл на 23 март 2024 година, влегувајќи како замена во 20. минута во поразот од 1–0 од [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] на [[Вембли (стадион)|Вембли]] во пријателски натпревар.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68647860 |title=England 0–1 Brazil |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=23 март 2024 |access-date=23 март 2024}}</ref> На 6 јуни 2024 година, Конса бил именуван во составот од 26 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cv22menk7dno |title=Eze & Wharton named in England squad for Euro 2024 |website=BBC Sport |date=6 јуни 2024 |access-date=6 јуни 2024}}</ref> Тој го одиграл својот прв натпревар во [[Европско првенство во фудбал 2024 - нокаут фаза#Англија - Словачка|осминафиналето]] против [[Фудбалска репрезентација на Словачка|Словачка]], играјќи го второто полувреме од продолжението откако го заменил [[Џуд Белингам]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036200--england-vs-slovakia/matchinfo/|title=England 2–1 Slovakia: Match Info|access-date=7 јуни 2024|website=UEFA}}</ref> Во четвртфиналето, против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]], тој бил избран да започне на местото на суспендираниот [[Марк Гехи]], играјќи 78 минути пред да биде заменет со [[Кол Палмер]], при што Англија на крајот победила преку пенали.<ref>{{cite news |last=Draper |first=Rob |date=6 јули 2024 |title=England 1–1 Switzerland (5–3 pens): Euro 2024 quarter-final player ratings |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/jul/06/england-1-1-switzerland-5-3-pens-euro-2024-quarter-final-player-ratings |access-date=7 јуни 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Потоа тој ја одиграл последната минута од судиското продолжение како замена за [[Букојо Сака]] во полуфиналната победа на Англија од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cjern44reddt|title=England 2-1 Netherlands: Ollie Watkins scores late as England reach Euro 2024 final against Spain|date=10 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 9 септември 2025 година, Конса го постигнал својот прв сениорски гол, во победата од 5–0 во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]].<ref>{{Cite web |date=9 септември 2025 |title=Serbia vs. England – FIFA World Cup 2026 Qualifier |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288329/288330/400019383 |access-date=9 септември 2025 |website=FIFA}}</ref> На 22 мај 2026 година, Конса бил избран во составот од 26 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/england-squad-named-thomas-tuchel|title=Toney and Watkins named in England squad|date=22 мај 2026|access-date=13 јуни 2026|language=en}}</ref> На 17 јуни, тој го одиграл својот прв натпревар на светските првенства, започнувајќи во тандем со [[Џон Стоунс]] во централната одбрана во првиот натпревар на Англија против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cp36z3qpzrxt|title=England 4-2 Croatia: Harry Kane, Jude Bellingham and Marcus Rashford score in Three Lions win|date=17 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Следно, тој бил партнер на Марк Гехи против [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]] во вториот и третиот натпревар од групната фаза,<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cx2j74xqy7jt|title=England 0-0 Ghana: Three Lions held to goalless draw|date=23 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cq5186pg2qqt|title=England 2-0 Panama: Jude Bellingham and Harry Kane score as Three Lions top group|date=27 јуни 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> при што Англија забележала две последователни победи без примен гол. На 6 јули, тој започнал како централен бек во победата на Англија од 3–2 над [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] на стадионот [[Стадион Ацтека|Ацтека]], пред да се префрли на позицијата десен бек по црвениот картон на [[Џарел Кванса]] во 54. минута.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cr5j14eyzm8t|title=England 3-2 Mexico: Jude Bellingham and Harry Kane send 10-man Three Lions to quarter-finals|date=6 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> Тој продолжил да игра како десен бек и во четвртфиналната победа од 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] на 12 јули.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cgl33l55100t|title=Norway 1-2 England: Jude Bellingham scores twice as Three Lions reach World Cup semi-final|date=11 јули 2026|access-date=12 јули 2026|website=BBC Sport}}</ref> На 18 јули, Конса настапил на натпреварот за третото место против [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], постигнувајќи го вториот гол на Англија во победата од 6–4.<ref>{{Cite web |date=18 јули 2026 |title= England take World Cup third place with 6-4 win against France|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/england-take-world-cup-third-place-with-6-4-win-against-france-2026-07-18/|access-date=18 јули 2026 |website=Reuters |language=en}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ===Репрезентативни=== ; Англија 20 *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал У20}} [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Светско првенство за играчи под 20 години]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужна Кореја 2017]] ; Англија 21 *'''[[Турнир во Тулон]]''' : 1 : 2018 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Ezri Konsa}} * [https://www.arsenal.com/fixtures/men/players/ezri-konsa-aZEcg5F0ft1n Профил] на мрежното место на Арсенал * [https://www.englandfootball.com/england/mens-senior-team/squad/ezri-konsa Профил] на мрежното место на Англиската фудбалска федерација {{Состав на ФК Арсенал}} {{Состав на Англија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конса, Езри}} [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] rwb5s8fghrmrcu2llzwhpvic48zntsh 0 1403291 5629502 5628940 2026-09-17T13:40:50Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Грама Планина]] на [[Грама]] 5628940 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Грама Планина|elevation_m=2345|elevation_ref=<ref>{{cite web|author1=University of Tirana|author-link=University of Tirana|title=TURIZMI NË RRETHIN E DIBRËS|url=http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2017/02/Fatbardh-CENA.-Turizmi-në-rrethin-e-Dibrës-Artikulli-i-plotë.pdf|website=doktoratura.unitir.edu.al|location=Tirana|page=129|language=sq|access-date=2020-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008233632/http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2017/02/Fatbardh-CENA.-Turizmi-n%C3%AB-rrethin-e-Dibr%C3%ABs-Artikulli-i-plot%C3%AB.pdf|archive-date=2017-10-08|url-status=dead}}</ref>|prominence_m=|prominence_ref=|listing=[[Ултра истакнат врв|Ултра]]|location=[[Дибарска жупанија|Дибар]], [[Албанија]]|range=[[Кораб|Планина Кораб]]|coordinates={{coord|41|43|52|N|20|29|36|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|age=[[Тријас]]|type=[[Варовник]]|first_ascent=|easiest_route=|photo=Mali i Grames.jpg}} '''Грама Планина''' ([[Албански јазик|албански]]: '''Mali i Gramës''') е планина во [[Албанија|албанскиот]] дел од планинскиот масив [[Кораб]]. Достигнува висина од 2.345 метри. Околу планината има многу езера, вклучувајќи го и најголемото езеро на [[Голем Кораб|Голем Кораб.]] Се наоѓа околу еден и пол километар западно од планината [[Кораб]], со која е поврзан со главниот дел од планината со долг [[гребен]].<ref name="Karte">{{Наведена книга|title=Albanische Militärkarte 1:50.000, Blatt 34-77-D (Peshkopia)|date=1985|edition=2nd|location=Tirana}}</ref> == Геологија == Врв Грама се однесува на самиот врв, но и на целиот југозападен гребен на венецот Кораб, кој е долг околу осум километри. На север, потокот Грама тече низ длабок кањон до тераса. Источно од ова се наоѓа езерото Грама (околу 1750 метри надморска височина).<ref name="Karte" /> Во регионот околу Грама има неколку наоѓалишта на [[гипс]].<ref>{{Наведена книга|title=Gjeografia fizike e Shqipërisë|date=1990|publisher=ASh|editor-last=Akademia e Shkencave e RPSSH|volume=2|location=Tirana|page=128|language=sq|chapter=Korabi|oclc=832997295}}</ref> Природните споменици во регионот ги вклучуваат Белопланински Карст,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_02.htm|title=Karsti i Malit të Bardhë|editor-last=Agjencia kombëtare e Zonave të Mbrojtura|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708132818/http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_02.htm|archive-date=2016-07-08|accessdate=2016-07-08}}</ref> наоѓалиштето на [[селен]] кај Грамските Огледала,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_05.htm|title=Pasqyrat e Gramës|editor-last=Agjencia kombëtare e Zonave të Mbrojtura|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708132820/http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_05.htm|archive-date=2016-07-08|accessdate=2016-07-08}}</ref> и циркот во алпското пасиште Планината на дамите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_09.htm|title=Bjeshka e Zonjave Zimur|editor-last=Agjencia kombëtare e Zonave të Mbrojtura|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708132822/http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_09.htm|archive-date=2016-07-08|accessdate=2016-07-08}}</ref> На северната страна од планината, Грама се спушта во стрмна карпа. Главниот пристап од селата на југозапад до сезонските пасишта североисточно од планината поминува преку врвот [[Церјан]] на јужната страна и Зимур на југозапад се највисоките села на планината, на околу 1300 метри надморска височина. <ref name="Karte" /> На југозапад, околу седум километри оддалеченост, на надморска височина од околу 650 метри, каде што е порамно, се наоѓа главниот град на регионот, [[Пешкопеја]]. == Поврзано == * [[Централен планински венец]] * [[Природен парк Кораб-Коритник]] * [[Кораб]] и [[Голем Кораб|планината Кораб]] * [[Географија на Албанија]] * [[Список на планини во Албанија]] == Наводи == [[Категорија:Кораб]] [[Категорија:Планини во Албанија]] [[Категорија:Статии со извори на албански (sq)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 5npeyzdldn4o1b7pm9n8x5ent33rmt7 5629504 5629502 2026-09-17T13:48:35Z SpectralWiz 106165 5629504 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Грама|native_name=Mali i Gramës|elevation_m=2.345|elevation_ref=<ref>{{cite web|author1=University of Tirana|author-link=University of Tirana|title=TURIZMI NË RRETHIN E DIBRËS|url=http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2017/02/Fatbardh-CENA.-Turizmi-në-rrethin-e-Dibrës-Artikulli-i-plotë.pdf|website=doktoratura.unitir.edu.al|location=Tirana|page=129|language=sq|access-date=2020-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008233632/http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2017/02/Fatbardh-CENA.-Turizmi-n%C3%AB-rrethin-e-Dibr%C3%ABs-Artikulli-i-plot%C3%AB.pdf|archive-date=2017-10-08|url-status=dead}}</ref>|prominence_m=|prominence_ref=|listing=|location=[[Дебар (област)|Дебарско]], [[Албанија]]|range=[[Кораб]]|coordinates={{coord|41|43|52|N|20|29|36|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|age=[[Тријас]]|type=[[Варовник]]|first_ascent=|easiest_route=|photo=Mali i Grames.jpg}} '''Грама''' ({{langx|sq|Mali i Gramës}}) — планина во [[Албанија|албанскиот]] дел од планинскиот масив [[Кораб]]. Достигнува висина од 2.345 метри. Околу планината има многу езера, вклучувајќи го и најголемото езеро на [[Голем Кораб|Голем Кораб.]] Се наоѓа околу еден и пол километар западно од планината [[Кораб]], со која е поврзан со главниот дел од планината со долг [[гребен]].<ref name="Karte">{{Наведена книга|title=Albanische Militärkarte 1:50.000, Blatt 34-77-D (Peshkopia)|date=1985|edition=2nd|location=Tirana}}</ref> == Геологија == Грама се однесува на самиот врв, но и на целиот југозападен гребен на венецот Кораб, кој е долг околу осум километри. На север, потокот Грама тече низ длабок кањон до тераса. Источно од ова се наоѓа [[Грамско Езеро|Грамското Езеро]] (околу 1.750 метри надморска височина).<ref name="Karte" /> Во регионот околу Грама има неколку наоѓалишта на [[гипс]].<ref>{{Наведена книга|title=Gjeografia fizike e Shqipërisë|date=1990|publisher=ASh|editor-last=Akademia e Shkencave e RPSSH|volume=2|location=Tirana|page=128|language=sq|chapter=Korabi|oclc=832997295}}</ref> Природните споменици во регионот ги вклучуваат Белопланински Карст,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_02.htm|title=Karsti i Malit të Bardhë|editor-last=Agjencia kombëtare e Zonave të Mbrojtura|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708132818/http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_02.htm|archive-date=2016-07-08|accessdate=2016-07-08}}</ref> наоѓалиштето на [[селен]] кај Грамските Огледала,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_05.htm|title=Pasqyrat e Gramës|editor-last=Agjencia kombëtare e Zonave të Mbrojtura|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708132820/http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_05.htm|archive-date=2016-07-08|accessdate=2016-07-08}}</ref> и циркот во алпското пасиште Планината на дамите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_09.htm|title=Bjeshka e Zonjave Zimur|editor-last=Agjencia kombëtare e Zonave të Mbrojtura|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708132822/http://akzm.gov.al/apps/akzm_cd/Diber/DI_Mon/DI_09.htm|archive-date=2016-07-08|accessdate=2016-07-08}}</ref> На северната страна од планината, Грама се спушта во стрмна карпа. Главниот пристап од селата на југозапад до сезонските пасишта североисточно од планината поминува преку врвот [[Церјани]] на јужната страна и [[Зимур]] на југозапад се највисоките села на планината, на околу 1.300 метри надморска височина. <ref name="Karte" /> На југозапад, околу седум километри оддалеченост, на надморска височина од околу 650 метри, каде што е порамно, се наоѓа главниот град на регионот, [[Пешкопеја]]. == Поврзано == * [[Природен парк Кораб-Коритник]] * [[Кораб]] * [[Список на планини во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Кораб]] [[Категорија:Планини во Албанија]] rk76b46djxluqqpnyzrb4nv9vc55ft1 0 1403323 5629610 5629056 2026-09-17T20:22:09Z Dandarmkd 31127 5629610 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |name = Куќа на Ахмед Чако |alternate_name = |image = |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Гостивар]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Кочо Зази“ бр. 85 |floor_count = |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |destruction_date = |completion_date = средина на 18 век |cost = |structural_system = |building_type = [[куќа]] |owner = |style = |size = |designations = [[културно наследство на Македонија|споменик на културата]] (02.11.1990) }} '''Куќа на Ахмед Чако''' — [[куќа]] во градот [[Гостивар]], [[Македонија]]. ==Историја== Според податоците на сопственикот на куќата и нејзините комбинации и функционални и стилски елементи, може да биде заклучено дека градбата била изградена во средината на 18 век.<ref name="НУКЦГ">{{Наведена мрежна страница |title=SHTËPIA E AHMED ÇAKOS |trans-title=Куќа на Ахмед Чако|page= |language=sq |author= |publisher=НУ Конзерваторски центар - Гостивар |url=https://conservation.gov.mk/historiati-dhe-pershkrimi-shtepise-e-ahmed-cakos/ |accessdate=15 септември 2026 |date= |archive-date=2026-09-15 |archive-url=http://web.archive.org/web/20260915193828/https://conservation.gov.mk/historiati-dhe-pershkrimi-shtepise-e-ahmed-cakos/ |url-status=live }}</ref> Зградата била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство]] врз основа на актот 08/1399 од 2 ноември 1990 година.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=6 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=17 септември 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> Според програмата 2016/17 година, на НУ Конзерваторски центар - Гостивар, била планиранa замена на прозорците на куќата.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Programet |trans-title=Програми |page= |language= |author= |publisher=НУ Конзерваторски центар - Гостивар |url=https://conservation.gov.mk/programet/2016-2017/ |accessdate=15 септември 2026 |date= |archive-date=2021-07-27 |archive-url=http://web.archive.org/web/20210727094159/https://conservation.gov.mk/programet/2016-2017/ |url-status=live }}</ref> ==Архитектура и особености== [[Куќа]]та на Ахмед Чако претставува вообичаен пример за секуларна [[архитектура]], особено на [[Исламска архитектура|муслиманската]], односно [[Отоманска архитектура|отоманска]] куќа. И покрај фактот дека куќата е стара, како и промените и уредувањата што биле направени со текот на времето, куќата ја зачувала својата општа структура, [[Етнологија|етнолошка]] содржина и архитектонски елементи.<ref name="НУКЦГ"/> Според првичниот распоред, куќата имала харемлек (женски дел), каде што живееле сите членови на семејството, и селамлек (машка дел), кој служел за прием на гости, мажи. Денес, селамлекот се наоѓа од левата страна на влезната врата, но не е функционален. Куќата во план има правоаголен облик, приземјето е изградено со масивни дрвени ѕидови, поврзани со [[Глина|глинест]] [[малтер]] и [[Бреза|брезово]] [[Дрво (материјал)|дрво]] за да биде зголемена флексибилноста на зградата. Однадвор, куќата има третирана предна фасада, каде што се истакнува засводената греда што се наоѓа над верандата.<ref name="НУКЦГ"/> Влезот во катот се стигнува преку отворена веранда, која е поставена од десната страна на влезот, која е користена за одмор и разговор и е подигната 40 цм од подот. Од верандата, се влегува во ходникот. Во организација на гизинарот, се наоѓа симетрична домино шема. На приземјето има две дневни соби кон предната фасада. Зад вратата, од десната страна на куќата, со поглед на градината и задната страна, има кујна од спротивната страна, кој се состои со простории за гардероба. На горниот кат се стигнува до сите внатрешни нивоа, двонасочни, кои имаат простор за премин од десната и од другата страна на дрвото. Вториот кат се отвора со широк и затворен простор, таму има тераса, подигната околу 40 цм над подот, од која дел е затворен со три надворешни ѕидови во кои има шест прозорци, четири во средината и еден од страната, кои исто така ја осветлуваат терасата. Овој кат содржи и две дневни соби кои мора да бидат дел од идентична содржина како оние на првиот кат. Двете соби сместени во горниот дел од куќата на вториот кат, таканаречените песочни соби, не се користени за складирање на потребни предмети и други материјали. Во однос на архитектонската цврстина, внатрешноста на куќата е еден од најбогатите, каде што може да биде виден првобитниот елемент на просториите.<ref name="НУКЦГ"/> Куќата е изградена од двете страни, претставена со мал прозорец, каде што десно или лево од прозорецот има бања (хамамџик), до него, речиси со иста големина како хамамџик, има ќумлекљеку, изграден со керамика што служи за загревање на водата и просторијата. На ѕидот спроти прозорците, по влезовите, душеците што се прицврстени за ѕидот, вратите на томенот се направени од штици со две клупи каде што има простор и огледала. Мусандрите се сместени над душеците. Таваните се изградени пред штиците, со украсена розета во средината. Вратите се исто така направени од дрво обоено во сина боја.<ref name="НУКЦГ"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://wheninx.com/2020/03/27/5-places-you-must-visit-in-gostivar/ 5 Places You Must Visit in Gostivar] - споменување на градбата на wheninx.com {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Куќи во Гостивар|Ахмед Чако]] [[Категорија:Македонската архитектура во 18 век]] [[Категорија:Отоманската архитектура во 18 век]] 9noelzhy377kgybmtv80u1h5qzwnlc9 0 1403388 5629524 5629348 2026-09-17T15:38:25Z Carshalton 30527 5629524 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џон Иган | image = [[File:John Egan, Gillingham FC footballer, November 2014.jpg|200px]] | fullname = Џон Патрик Иган | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|10|20}} | cityofbirth = [[Корк]] | countryofbirth = [[Ирска]] | height = {{height|m=1.85}} | nationality = {{flagsport|IRL}} [[Ирска]] | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Hull City}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Гринвуд | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sunderland}} | years1 = 2011-2014 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Sunderland}} | years2 = 2012 |caps2 = 1 |goals2 = 0 |clubs2 = →{{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2012 |caps3 = 1 |goals3 = 0 |clubs3 = →{{Fb team Sheffield United}} | years4 = 2012 |caps4 = 4 |goals4 = 0 |clubs4 = →{{Fb team Bradford City}} | years5 = 2014 |caps5 = 13 |goals5 = 1 |clubs5 = →{{Fb team Southend United}} | years6 = 2014-2016 |caps6 = 81 |goals6 = 10 |clubs6 = {{Fb team Gillingham}} | years7 = 2016-2018 |caps7 = 67 |goals7 = 6 |clubs7 = {{Fb team Brentford}} | years8 = 2018-2024 |caps8 = 208 |goals8 = 7 |clubs8 = {{Fb team Sheffield United}} | years9 = 2024-2025 |caps9 = 7 |goals9 = 0 |clubs9 = {{Fb team Burnley}} | years10 = 2025- |caps10 = 54 |goals10 = 3 |clubs10 = {{Fb team Hull City}} | nationalyears1 = ???? |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 17 години|Ирска 17]] | nationalyears2 = 2010-2011 |nationalcaps2 = 10 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 19 години|Ирска 19]] | nationalyears3 = 2012-2014 |nationalcaps3 = 6 |nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 21 година|Ирска 21]] | nationalyears4 = 2017- |nationalcaps4 = 38 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска|Ирска]] }} '''Џон Патрик Иган''' (роден на [[20 октомври]] [[1992]] година, во [[Корк]]) — [[Ирска|ирски]] [[фудбал]]ер, {{Football/DF/player}} на {{Fb team (N) Hull City}} и на [[Фудбалска репрезентација на Ирска|ирската репрезентација]]. ==Биографија== Роден во Корк, Иган потекнува од спортско семејество. Неговиот татко, [[Џон Иган (ирски фудбал)|Џон]], бил професионален играч во [[Ирски фудбал (спорт)|ирски фудбал]].<ref>{{cite web|url=http://www.independent.ie/sport/soccer/irwin-shows-a-touch-of-class-on-u19-debut-2290778.html |title=Irwin shows a touch of class on U-19 debut|publisher=Independent.ie |date= 10 August 2010|accessdate=6 December 2014}}</ref> а неговата мајка, Мери, била фудбалерка и има освоено медал во Лигата на Ирска.<ref>{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/sport/gaa/football/sons-and-their-fathers-131125.html |title=Sons and their fathers|publisher=irishexaminer.com|date= 18 September 2010|accessdate=1 May 2016}}</ref> Тој играл [[хурлинг]] и ирски фудбал,<ref>{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/sport/soccer/john-egan-the-corkman-who-only-ever-wanted-to-play-for-kerry-947394.html |title=John Egan: The Corkman who only ever wanted to play for Kerry...|publisher=irishexaminer.com|date= 31 August 2019|accessdate=31 August 2019}}</ref> пред да ја започне својата фудбалска кариера во екипата на Гринвуд во Тогер. ==Клупска кариера== ===Почетоци, Сандерленд и позајмици=== Иган ја започнал својата кариера на осумгодишна возраст во екипата на Гринвуд од Корк, каде бил девет години, пред да премине во [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во 2009 година. Во Сандерленд, Иган никогаш не добил шанса во првиот тим и постојано бил позајмуван. Во јануари 2012 година, тој бил позајмен на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]],<ref name="palace loan">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/16430541|title=Crystal Palace sign Egan & Dumbuya; extend Martin stay|website=BBC Sport|date=6 January 2012|accessdate=26 March 2013}}</ref> со кој го имал своето деби во професионалниот фудбал, во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2011-2012|ФА купот]], играјќи ги сите 90 минути во поразот со 1-0 од [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Во март 2012 година, Иган му се приклучи на [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] на едномесечна позајмица за да помогне во надминувањето на дефанзивната криза,<ref name="blades loan">{{cite web|url=http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10418~2635629,00.html |title=Blades secure loan double |publisher=Sheffield United Official Web Site |date=6 March 2012 |accessdate=6 March 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701053351/http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10418~2635629%2C00.html |archivedate= 1 July 2015 }}</ref> при што истата вечер дебитирал за ''„Сечилата“'' во поразот од [[ФК Волсол|Волсол]].<ref>{{cite news|url=http://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/walsall-2-sheffield-united-3-blades-cut-down-again-to-offer-hope-to-rivals-1-4317729|newspaper=Yorkshire Post|title=Blades cut down again to offer hope to rivals|date=7 March 2012|accessdate=25 March 2013}}</ref> Во јули 2012 година, менаџерот [[Мартин О'Нил]] го повикал Иган во составот на Сандерленд за предсезонската турнеја во [[Јужна Кореја]], каде што тимот учествувал на турнирот Пис куп. Тој влегол во игра како замена за повредениот [[Вес Браун]] во натпреварот за третото место против холандскиот клуб [[ФК Гронинген|Гронинген]], одигрувајќи 50 минути во победата од 3–2. По солидната предсезона, тој добил пофалби од О'Нил и му бил доделен дресот со број 42 за сезоната. На почетокот на ноември 2012 година, откако бил во близина на првиот тим, Иган потпишал тримесечен договор за позајмица со [[АФК Брадфорд Сити|Брадфорд Сити]] за да добие натпреварувачко искуство.<ref name="bradford loan">{{cite web|url=http://www.thetelegraphandargus.co.uk/sport/sportbcfc/10025436.Bradford_City_sign_Egan/|title=Bradford City sign Egan|publisher=Telegraph & Argus|date=3 November 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref> Дебитирал за Брадфорд на 6 ноември во натпреварот што завршил 0–0 на домашен терен против [[ФК Честерфилд|Честерфилд]].<ref name="bradford debut">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20134538|title=Bradford 0–0 Chesterfield|website=BBC Sport|date=6 November 2012|accessdate=7 November 2012}}</ref> Неговата позајмица била прекината две недели подоцна, откако заработил скршеница на ногата,<ref name="bradford injury">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2012/november/egan-injury-update|title=Egan returns to Sunderland|publisher=Sunderland Association Football Club|date=21 November 2012|accessdate=23 November 2012}}</ref> при што се вратил во Сандерленд после четири натпревари за ''„Бантамс“''. Оваа повреда го отстранила од терените една година, но за време на рехабилитацијата, Иган се согласил на едногодишно продолжување на договорот со Сандерленд во март 2013 година.<ref name="new sunderland deal">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2013/march/contract-boost-for-egan|title=John Egan has put pen to paper on a one-year contract extension|publisher=Sunderland Association Football Club|date=26 March 2013|accessdate=26 March 2013}}</ref> На 27 февруари 2014 година, Иган му се приклучи на клубот од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[ФК Саутенд Јунајтед|Саутенд Јунајтед]] на итна позајмица.<ref>{{cite web |title=News: John Egan joins from Sunderland |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/270214-john-egan-signs-for-southend-1387148.aspx |work=Southend United FC |date=27 February 2014}}</ref> На 11 март 2014 година, го постигнал неговиот прв гол во кариерата, во ремито 2–2 против [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]], кога со „спектакуларен удар од голема далечина“ го лобувал противничкиот голман.<ref>{{cite news|title=News: Scunthorpe 2 – 2 Southend |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26428778 |website=BBC Sport |date=11 March 2014}}</ref> Подоцна, тој ја освоил наградата „Гол на сезоната“ на Саутенд, а ударот станал сензација на ''„[[YouTube]]“'', со повеќе од 35.000 прегледи. На 28 март 2014 година, Иган ја продолжил својата позајмица до крајот на сезоната,<ref>{{cite web |title=News: Egan extends Southend United loan |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/280314-egan-loan-extended-southend-1451279.aspx |work=Southend United FC |date=28 March 2014}}</ref> завршувајќи ја со 15 настапи и еден гол во дресот на Саутенд. ===Џилингем=== На 3 јули 2014 година, по интересот од неколку клуба од [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], Иган потпишал двегодишен договор со Џилингем откако му истекол договорот со Сандерленд.<ref>{{cite web |title=News: Gillingham FC clinch the signature of former Sunderland defender John Egan on a two year contract |url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |work=Gillingham FC |date=3 July 2014 |accessdate=3 July 2014 |archivedate=24 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924022550/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |url-status=dead }}</ref> Иган имал фантастична дебитантска сезона со Џилингем, при што одиграл 52 натпревари и постигнал 5 гола. Тој, исто така, ги освоил главните награди за „Играч на годината“ и „Играч на годината на гостински терен“ на клубот, заокружувајќи ја успешната сезона во која тимот го освоил 12-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2014-2015|Лига Еден]].<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|title=John Egan scoops Gillingham FC's Player of the Year Award|website=www.gillinghamfootballclub.com|accessdate=18 June 2016|archivedate=17 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217134753/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|url-status=dead}}</ref> Следната сезона, тој продолжил со добрите игри и бил избран во ПФА Тимот на годината во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2015-2016|Лига Еден 2015-2016]].<ref name=PFATOTY1516>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36106596 |title=PFA awards: Leicester and Spurs dominate Premier League team |website=BBC Sport |date=21 April 2016 |accessdate=7 May 2018}}</ref> ===Брентфорд=== Иган ја одбил понудата за нов договор од страна на Џилингам на крајот од сезоната 2015–2016 и потпишал за клубот од една дивизија повисоко рангираниот Чемпионшип, [[ФК Брентфорд|Брентфорд]].<ref>{{cite web|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-leaves-gills-95788/|title=John Egan to leave Gillingham after rejecting contract offer|website=Kent Online|date=12 May 2016|accessdate=18 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |title=Brentford sign John Egan on three-year deal |last= |first= |publisher=Brentford F.C. |accessdate=2 July 2016 |archivedate=2 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802223700/https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |url-status=dead }}</ref> Тој ги постигнал своите први голови за Брентфорд на 16 август 2016 година, тресејќи ја два пати мрежата на {{Fb team (N) Ipswich Town}} во победата со 2–0.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36994036 |title=Brentford 2–0 Ipswich |website=BBC Sport |date=16 August 2016 |accessdate=17 August 2016}}</ref> Во декември 2016 година, Комитетот за компензација во професионалниот фудбал одлучил дека Брентфорд треба да му плати на Џилингем почетен нето-надомест од 400.000 фунти, дополнителни 25.000 фунти за секои 20 натпревари што ќе ги одигра за Брентфорд, до максимум 80 натпревари, како и 20% од следниот трансфер и надомест од 75.000 фунти во случај Брентфорд да избори промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] во периодот на тригодишниот договор на играчот.<ref>{{cite news|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-brentford-gills-fee-tribunal-116924/|title=Tribunal sets transfer fee following John Egan's move from Gillingham to Brentford|newspaper=Kent Online|accessdate=23 January 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.efl.com/news/article/2016/gillingham-and-plymouth-to-receive-compensation-fees-for-transfers-3460083.aspx|title=Gillingham and Plymouth Argyle to receive compensation fees for transfers of John Egan and Curtis Nelson|last=EFL|accessdate=23 January 2017}}</ref> По продажбата на капитенот [[Харли Дин]] во [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], во август 2017 година, Иган бил назначен за нов капитен на Брентфорд.<ref>{{cite web|url=https://www.getwestlondon.co.uk/sport/football/football-news/brentfords-latest-captain-speaks-out-13604172|title=Brentford's latest captain speaks out on his new role|date=11 September 2017|work=Get West London|accessdate=14 July 2018}}</ref> Во текот на [[ФК Брентфорд сезона 2017–2018|сезоната 2017–2018]], Иган импресионирал, додека Брентфорд забележал 15 натпревари без примен гол и завршил на 9-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2017-2018|Чемпионшип]].<ref>-{{cite web|url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|title=JOHN EGAN: CAPTAIN'S DUTIES|date=17 May 2018|work=Brentford|accessdate=14 July 2018|archivedate=14 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714193250/https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|url-status=dead}}</ref> ===Шефилд Јунајтед=== На 19 јули 2018 година, Иган повторно му се приклучил на Шефилд Јунајтед, за кој настапувал кратко на почетокот на својата кариера како позајмен играч од Сандерленд, потпишувајќи четиригодишен договор за необјавена клупска рекордна сума.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44888457 |title=John Egan: Sheffield United sign Brentford defender for a club-record fee |website=BBC Sport |date=19 July 2018 |accessdate=19 July 2018}}</ref> На 18 август, во својот петти натпревар за новиот клуб, го постигнал својот прв гол во дресот на Шефилд Јунајтед во победата со 2-1 над {{Fb team (N) Norwich City}}.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/45152572|title=Sheffield United 2-1 Norwich City: Billy Sharp scores late winner|website=BBC|date=18 август 2018 |accessdate=16 септември 2026}}</ref> Во својата прва сезона со тимот, тој му помогнал на Шефилд Јунајтед да обезбеди промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], придонесувајќи со 44 настапи и еден гол. Како еден од најчесто користените играчи во претходната сезона од менаџерот [[Крис Вајлдер]], Иган останал важна алка во тимот на Шефилд Јунајтед и во следната сезона. На 10 август 2019 година, го направил своето деби во Премиер лигата, играјќи го целиот натпревар на гости против {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} завршен со резултат 1-1. На 5 јули 2020 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во ремито 1-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Burnley}}. Само три дена подоцна, во следниот натпревар на клубот, Иган повторно бил стрелец постигнувајќи погодок во третата минута од судиското продолжение во драматичната победа со 1-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Wolverhampton}}. Сезоната [[ФК Шефилд Јунајтед сезона 2019-2020|2019-2020]] ја завршил со 36 настапи и 2 гола во [[Премиер лига на Англија 2019-2020|Премиер лигата]], помагајќи им на ''„Сечилата“'' кои биле изненадувањето на првенството да завршат на одличното 9-то место. На 21 август 2020 година, Иган потпишал нов четиригодишен договор со клубот во трајност до јуни 2024. Следниот месец, по одлука на менаџерот Крис Вајлдер, тој бил назначен за капитен на Шефилд Јунајтед. На 2 јануари 2021 година, Иган го одиграл својот 100-ти натпревар за Шефилд Јунајтед, во поразот од 2–0 на гостувањето кај [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite news|url=https://www.independent.ie/sport/soccer/premier-league/we-have-to-do-everything-we-can-egan-ready-for-fight-of-his-life-to-stay-in-top-flight/39958644.html|title='We have to do everything we can' - Egan ready for fight of his life to stay in top flight|work=Irish Independent|date=12 January 2021|accessdate=16 September 2026}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Иган одиграл 31 натпревар за Шефилд Јунајтед, кој испаднал од Премиер лигата завршувајќи на последното 20 место. Откако одиграл уште две сезони како капитен и стартер во Чемпионпшип, помагајќи му на клубот да избори нова промоција во Премиер лигата во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|сезоната 2022-2023]], Иган бил стартер во првите неколку натпревари на Шефилф Јунајтед во сезоната 2023-2024. Сепак, во натпреварот на гостувањето против {{Fb team (N) West Ham United}} на 30 септември 2023 година, тој се здобил со тешка повреда поради која морал да го пропушти остатокот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/key-sheffield-united-man-leaves-west-ham-defeat-on-crutches-as-blades-season-lurches-from-bad-to-worse-4355273|title=Key Sheffield United man leaves West Ham defeat on crutches as Blades' season lurches from bad to worse|publisher=The Yorkhire post|date=1 октомври 2023|access-date=16 септември 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2023-2024, Иган го напуштил клубот по истекот на договорот.<ref>{{cite news|url=https://www.sufc.co.uk/news/2024/july/01/thanks/|title=Thanks|website=[[Sheffield United F.C.]]|date=1 July 2024 |accessdate=1 July 2024}}</ref> ===Барнли и Хал Сити=== Во септември 2024 година, Иган како слободен играч потпишал едногодишен договор со [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite web |title=EGAN IS A CLARET! {{!}} BurnleyFC |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/egan-is-a-claret |accessdate=10 September 2024 |website=www.burnleyfootballclub.com }}</ref> Сепак неговиот тамошен престој траел кратко, бидејќи не успеал да се наметне играјќи само 7 натпревари во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшпип]] (претежно како замена) и еден во [[ФА куп 2024-2025|ФА купот]] до јануари 2025 година, кога поради малата минутажа одлучил да го напушти клубот. На 3 февруари 2025 година, Иган потпишал осумнаесетмесечен договор со друга екипа од Чемпионшип, {{Fb team (N) Hull City}}.<ref>{{cite news | title = Egan completes Hull City move | url = https://www.wearehullcity.co.uk/news/2025/february/03/egan-completes-hull-city-move/ | accessdate = 3 February 2025 | publisher = Hull City A.F.C. | date = 3 February 2025}}</ref> Дебитирал за Хал Сити на 12 февруари токму против Барнли, 0клубот од кој што дошол, во натпревар завршен со пораз на ''„Тигрите“'' од 2–0.<ref>{{cite news | url = https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cqldplxxd4pt | title = Burnley 2–0 Hull City | date = 12 February 2025 | work = BBC Sport | accessdate = 12 February 2025}}</ref> На 13 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот израмнувајќи на 2-2 длабоко во судиското надополнување од натпреварот на гости против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c78467dpdp6t|title=Swansea City 2–2 Hull City|work=BBC Sport|date=13 September 2025|accessdate=13 September 2025}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Иган играл за ирските младинските репрезентации под 17, под 19 и под 21 година. На 28 март 2017 година, го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Ирска|сениорската репрезентација на Ирска]] во поразот со 0-1 од {{NazNB|FUrep|ICE}} во пријателски натпревар одигран на стадионот [[Стадион Авива|Авива]] во [[Даблин]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/28/iceland-hordur-magnusson-ireland-friendly |title=Iceland's Hordur Magnusson proves too much for Ireland's second string|date=28 March 2017|work=Guardian|accessdate=29 March 2017}}</ref> Во септември 2019 година и покрај тоа што го играл само петтиот натпревар за Ирска, тој за првапат ја носел капитенската лента на репрезентацијата, во победата со 3–1 против {{NazNB|FUrep|BUL}} повторно во пријателски натпревар. На 1 септември 2021 година, тој го постигнал својот прв гол во националниот дрес во поразот со 2–1 од {{NazNB|FUrep|POR}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2021/0901/1244225-egan-admits-ireland-are-gutted-after-portugal-defeat/|title=Egan admits Ireland are 'gutted' after Portugal defeat|date=1 септември 2021|language=en|access-date=2021-09-02}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Ирска |image3= Flag of Ireland.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/egan-john/rL1xRV7U/ Џон Иган на soccerway] *[https://www.transfermarkt.co.uk/john-egan/profil/spieler/121324 Џон Иган на transfermarkt] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/168424/john-egan Џон Иган на espn] *[https://www.whoscored.com/players/108632/show/john-egan Џон Иган на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иган, Џон}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Ирски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шефилд Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хал Сити]] eubv4a7e4zai2fayg7se2icvb9989q6 5629557 5629524 2026-09-17T17:31:13Z Carshalton 30527 5629557 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џон Иган | image = [[File:John Egan, Gillingham FC footballer, November 2014.jpg|200px]] | fullname = Џон Патрик Иган | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|10|20}} | cityofbirth = [[Корк]] | countryofbirth = [[Ирска]] | height = {{height|m=1.85}} | nationality = {{flagsport|IRL}} [[Ирска]] | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Hull City}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Гринвуд | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sunderland}} | years1 = 2011-2014 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Sunderland}} | years2 = 2012 |caps2 = 1 |goals2 = 0 |clubs2 = →{{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2012 |caps3 = 1 |goals3 = 0 |clubs3 = →{{Fb team Sheffield United}} | years4 = 2012 |caps4 = 4 |goals4 = 0 |clubs4 = →{{Fb team Bradford City}} | years5 = 2014 |caps5 = 13 |goals5 = 1 |clubs5 = →{{Fb team Southend United}} | years6 = 2014-2016 |caps6 = 81 |goals6 = 10 |clubs6 = {{Fb team Gillingham}} | years7 = 2016-2018 |caps7 = 67 |goals7 = 6 |clubs7 = {{Fb team Brentford}} | years8 = 2018-2024 |caps8 = 208 |goals8 = 7 |clubs8 = {{Fb team Sheffield United}} | years9 = 2024-2025 |caps9 = 7 |goals9 = 0 |clubs9 = {{Fb team Burnley}} | years10 = 2025- |caps10 = 54 |goals10 = 3 |clubs10 = {{Fb team Hull City}} | nationalyears1 = ???? |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 17 години|Ирска 17]] | nationalyears2 = 2010-2011 |nationalcaps2 = 10 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 19 години|Ирска 19]] | nationalyears3 = 2012-2014 |nationalcaps3 = 6 |nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 21 година|Ирска 21]] | nationalyears4 = 2017- |nationalcaps4 = 38 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска|Ирска]] }} '''Џон Патрик Иган''' (роден на [[20 октомври]] [[1992]] година, во [[Корк]]) — [[Ирска|ирски]] [[фудбал]]ер, {{Football/DF/player}} на {{Fb team (N) Hull City}} и на [[Фудбалска репрезентација на Ирска|ирската репрезентација]]. ==Биографија== Роден во Корк, Иган потекнува од спортско семејество. Неговиот татко, [[Џон Иган (ирски фудбал)|Џон]], бил професионален играч во [[Ирски фудбал (спорт)|ирски фудбал]].<ref>{{cite web|url=http://www.independent.ie/sport/soccer/irwin-shows-a-touch-of-class-on-u19-debut-2290778.html |title=Irwin shows a touch of class on U-19 debut|publisher=Independent.ie |date= 10 August 2010|accessdate=6 December 2014}}</ref> а неговата мајка, Мери, била фудбалерка и има освоено медал во Лигата на Ирска.<ref>{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/sport/gaa/football/sons-and-their-fathers-131125.html |title=Sons and their fathers|publisher=irishexaminer.com|date= 18 September 2010|accessdate=1 May 2016}}</ref> Тој играл [[хурлинг]] и ирски фудбал,<ref>{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/sport/soccer/john-egan-the-corkman-who-only-ever-wanted-to-play-for-kerry-947394.html |title=John Egan: The Corkman who only ever wanted to play for Kerry...|publisher=irishexaminer.com|date= 31 August 2019|accessdate=31 August 2019}}</ref> пред да ја започне својата фудбалска кариера во екипата на Гринвуд во Тогер. ==Клупска кариера== ===Почетоци, Сандерленд и позајмици=== Иган ја започнал својата кариера на осумгодишна возраст во екипата на Гринвуд од Корк, каде бил девет години, пред да премине во [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во 2009 година. Во Сандерленд, Иган никогаш не добил шанса во првиот тим и постојано бил позајмуван. Во јануари 2012 година, тој бил позајмен на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]],<ref name="palace loan">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/16430541|title=Crystal Palace sign Egan & Dumbuya; extend Martin stay|website=BBC Sport|date=6 January 2012|accessdate=26 March 2013}}</ref> со кој го имал своето деби во професионалниот фудбал, во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2011-2012|ФА купот]], играјќи ги сите 90 минути во поразот со 1-0 од [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Во март 2012 година, Иган му се приклучи на [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] на едномесечна позајмица за да помогне во надминувањето на дефанзивната криза,<ref name="blades loan">{{cite web|url=http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10418~2635629,00.html |title=Blades secure loan double |publisher=Sheffield United Official Web Site |date=6 March 2012 |accessdate=6 March 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701053351/http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10418~2635629%2C00.html |archivedate= 1 July 2015 }}</ref> при што истата вечер дебитирал за ''„Сечилата“'' во поразот од [[ФК Волсол|Волсол]].<ref>{{cite news|url=http://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/walsall-2-sheffield-united-3-blades-cut-down-again-to-offer-hope-to-rivals-1-4317729|newspaper=Yorkshire Post|title=Blades cut down again to offer hope to rivals|date=7 March 2012|accessdate=25 March 2013}}</ref> Во јули 2012 година, менаџерот [[Мартин О'Нил]] го повикал Иган во составот на Сандерленд за предсезонската турнеја во [[Јужна Кореја]], каде што тимот учествувал на турнирот Пис куп. Тој влегол во игра како замена за повредениот [[Вес Браун]] во натпреварот за третото место против холандскиот клуб [[ФК Гронинген|Гронинген]], одигрувајќи 50 минути во победата од 3–2. По солидната предсезона, тој добил пофалби од О'Нил и му бил доделен дресот со број 42 за сезоната. На почетокот на ноември 2012 година, откако бил во близина на првиот тим, Иган потпишал тримесечен договор за позајмица со [[АФК Брадфорд Сити|Брадфорд Сити]] за да добие натпреварувачко искуство.<ref name="bradford loan">{{cite web|url=http://www.thetelegraphandargus.co.uk/sport/sportbcfc/10025436.Bradford_City_sign_Egan/|title=Bradford City sign Egan|publisher=Telegraph & Argus|date=3 November 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref> Дебитирал за Брадфорд на 6 ноември во натпреварот што завршил 0–0 на домашен терен против [[ФК Честерфилд|Честерфилд]].<ref name="bradford debut">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20134538|title=Bradford 0–0 Chesterfield|website=BBC Sport|date=6 November 2012|accessdate=7 November 2012}}</ref> Неговата позајмица била прекината две недели подоцна, откако заработил скршеница на ногата,<ref name="bradford injury">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2012/november/egan-injury-update|title=Egan returns to Sunderland|publisher=Sunderland Association Football Club|date=21 November 2012|accessdate=23 November 2012}}</ref> при што се вратил во Сандерленд после четири натпревари за ''„Бантамс“''. Оваа повреда го отстранила од терените една година, но за време на рехабилитацијата, Иган се согласил на едногодишно продолжување на договорот со Сандерленд во март 2013 година.<ref name="new sunderland deal">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2013/march/contract-boost-for-egan|title=John Egan has put pen to paper on a one-year contract extension|publisher=Sunderland Association Football Club|date=26 March 2013|accessdate=26 March 2013}}</ref> На 27 февруари 2014 година, Иган му се приклучи на клубот од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[ФК Саутенд Јунајтед|Саутенд Јунајтед]] на итна позајмица.<ref>{{cite web |title=News: John Egan joins from Sunderland |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/270214-john-egan-signs-for-southend-1387148.aspx |work=Southend United FC |date=27 February 2014}}</ref> На 11 март 2014 година, го постигнал неговиот прв гол во кариерата, во ремито 2–2 против [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]], кога со „спектакуларен удар од голема далечина“ го лобувал противничкиот голман.<ref>{{cite news|title=News: Scunthorpe 2 – 2 Southend |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26428778 |website=BBC Sport |date=11 March 2014}}</ref> Подоцна, тој ја освоил наградата „Гол на сезоната“ на Саутенд, а ударот станал сензација на ''„[[YouTube]]“'', со повеќе од 35.000 прегледи. На 28 март 2014 година, Иган ја продолжил својата позајмица до крајот на сезоната,<ref>{{cite web |title=News: Egan extends Southend United loan |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/280314-egan-loan-extended-southend-1451279.aspx |work=Southend United FC |date=28 March 2014}}</ref> завршувајќи ја со 15 настапи и еден гол во дресот на Саутенд. ===Џилингем=== На 3 јули 2014 година, по интересот од неколку клуба од [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], Иган потпишал двегодишен договор со Џилингем откако му истекол договорот со Сандерленд.<ref>{{cite web |title=News: Gillingham FC clinch the signature of former Sunderland defender John Egan on a two year contract |url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |work=Gillingham FC |date=3 July 2014 |accessdate=3 July 2014 |archivedate=24 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924022550/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |url-status=dead }}</ref> Иган имал фантастична дебитантска сезона со Џилингем, при што одиграл 52 натпревари и постигнал 5 гола. Тој, исто така, ги освоил главните награди за „Играч на годината“ и „Играч на годината на гостински терен“ на клубот, заокружувајќи ја успешната сезона во која тимот го освоил 12-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2014-2015|Лига Еден]].<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|title=John Egan scoops Gillingham FC's Player of the Year Award|website=www.gillinghamfootballclub.com|accessdate=18 June 2016|archivedate=17 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217134753/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|url-status=dead}}</ref> Следната сезона, тој продолжил со добрите игри и бил избран во ПФА Тимот на годината во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2015-2016|Лига Еден 2015-2016]].<ref name=PFATOTY1516>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36106596 |title=PFA awards: Leicester and Spurs dominate Premier League team |website=BBC Sport |date=21 April 2016 |accessdate=7 May 2018}}</ref> ===Брентфорд=== Иган ја одбил понудата за нов договор од страна на Џилингам на крајот од сезоната 2015–2016 и потпишал за клубот од една дивизија повисоко рангираниот Чемпионшип, [[ФК Брентфорд|Брентфорд]].<ref>{{cite web|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-leaves-gills-95788/|title=John Egan to leave Gillingham after rejecting contract offer|website=Kent Online|date=12 May 2016|accessdate=18 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |title=Brentford sign John Egan on three-year deal |last= |first= |publisher=Brentford F.C. |accessdate=2 July 2016 |archivedate=2 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802223700/https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |url-status=dead }}</ref> Тој ги постигнал своите први голови за Брентфорд на 16 август 2016 година, тресејќи ја два пати мрежата на {{Fb team (N) Ipswich Town}} во победата со 2–0.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36994036 |title=Brentford 2–0 Ipswich |website=BBC Sport |date=16 August 2016 |accessdate=17 August 2016}}</ref> Во декември 2016 година, Комитетот за компензација во професионалниот фудбал одлучил дека Брентфорд треба да му плати на Џилингем почетен нето-надомест од 400.000 фунти, дополнителни 25.000 фунти за секои 20 натпревари што ќе ги одигра за Брентфорд, до максимум 80 натпревари, како и 20% од следниот трансфер и надомест од 75.000 фунти во случај Брентфорд да избори промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] во периодот на тригодишниот договор на играчот.<ref>{{cite news|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-brentford-gills-fee-tribunal-116924/|title=Tribunal sets transfer fee following John Egan's move from Gillingham to Brentford|newspaper=Kent Online|accessdate=23 January 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.efl.com/news/article/2016/gillingham-and-plymouth-to-receive-compensation-fees-for-transfers-3460083.aspx|title=Gillingham and Plymouth Argyle to receive compensation fees for transfers of John Egan and Curtis Nelson|last=EFL|accessdate=23 January 2017}}</ref> По продажбата на капитенот [[Харли Дин]] во [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], во август 2017 година, Иган бил назначен за нов капитен на Брентфорд.<ref>{{cite web|url=https://www.getwestlondon.co.uk/sport/football/football-news/brentfords-latest-captain-speaks-out-13604172|title=Brentford's latest captain speaks out on his new role|date=11 September 2017|work=Get West London|accessdate=14 July 2018}}</ref> Во текот на [[ФК Брентфорд сезона 2017–2018|сезоната 2017–2018]], Иган импресионирал, додека Брентфорд забележал 15 натпревари без примен гол и завршил на 9-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2017-2018|Чемпионшип]].<ref>-{{cite web|url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|title=JOHN EGAN: CAPTAIN'S DUTIES|date=17 May 2018|work=Brentford|accessdate=14 July 2018|archivedate=14 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714193250/https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|url-status=dead}}</ref> ===Шефилд Јунајтед=== На 19 јули 2018 година, Иган повторно му се приклучил на Шефилд Јунајтед, за кој настапувал кратко на почетокот на својата кариера како позајмен играч од Сандерленд, потпишувајќи четиригодишен договор за необјавена клупска рекордна сума.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44888457 |title=John Egan: Sheffield United sign Brentford defender for a club-record fee |website=BBC Sport |date=19 July 2018 |accessdate=19 July 2018}}</ref> На 18 август, во својот петти натпревар за новиот клуб, го постигнал својот прв гол во дресот на Шефилд Јунајтед во победата со 2-1 над {{Fb team (N) Norwich City}}.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/45152572|title=Sheffield United 2-1 Norwich City: Billy Sharp scores late winner|website=BBC|date=18 август 2018 |accessdate=16 септември 2026}}</ref> Во својата прва сезона со тимот, тој му помогнал на Шефилд Јунајтед да обезбеди промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], придонесувајќи со 44 настапи и еден гол. Како еден од најчесто користените играчи во претходната сезона од менаџерот [[Крис Вајлдер]], Иган останал важна алка во тимот на Шефилд Јунајтед и во следната сезона. На 10 август 2019 година, го направил своето деби во Премиер лигата, играјќи го целиот натпревар на гости против {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} завршен со резултат 1-1. На 5 јули 2020 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во ремито 1-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Burnley}}. Само три дена подоцна, во следниот натпревар на клубот, Иган повторно бил стрелец постигнувајќи погодок во третата минута од судиското продолжение во драматичната победа со 1-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Wolverhampton}}. Сезоната [[ФК Шефилд Јунајтед сезона 2019-2020|2019-2020]] ја завршил со 36 настапи и 2 гола во [[Премиер лига на Англија 2019-2020|Премиер лигата]], помагајќи им на ''„Сечилата“'' кои биле изненадувањето на првенството да завршат на одличното 9-то место. На 21 август 2020 година, Иган потпишал нов четиригодишен договор со клубот во трајност до јуни 2024. Следниот месец, по одлука на менаџерот Крис Вајлдер, тој бил назначен за капитен на Шефилд Јунајтед. На 2 јануари 2021 година, Иган го одиграл својот 100-ти натпревар за Шефилд Јунајтед, во поразот од 2–0 на гостувањето кај [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite news|url=https://www.independent.ie/sport/soccer/premier-league/we-have-to-do-everything-we-can-egan-ready-for-fight-of-his-life-to-stay-in-top-flight/39958644.html|title='We have to do everything we can' - Egan ready for fight of his life to stay in top flight|work=Irish Independent|date=12 January 2021|accessdate=16 September 2026}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Иган одиграл 31 натпревар за Шефилд Јунајтед, кој испаднал од Премиер лигата завршувајќи на последното 20 место. Откако одиграл уште две сезони како капитен и стартер во Чемпионпшип, помагајќи му на клубот да избори нова промоција во Премиер лигата во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|сезоната 2022-2023]], Иган бил стартер во првите неколку натпревари на Шефилф Јунајтед во сезоната 2023-2024. Сепак, во натпреварот на гостувањето против {{Fb team (N) West Ham United}} на 30 септември 2023 година, тој се здобил со тешка повреда поради која морал да го пропушти остатокот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/key-sheffield-united-man-leaves-west-ham-defeat-on-crutches-as-blades-season-lurches-from-bad-to-worse-4355273|title=Key Sheffield United man leaves West Ham defeat on crutches as Blades' season lurches from bad to worse|publisher=The Yorkhire post|date=1 октомври 2023|access-date=16 септември 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2023-2024, Иган го напуштил клубот по истекот на договорот.<ref>{{cite news|url=https://www.sufc.co.uk/news/2024/july/01/thanks/|title=Thanks|website=[[Sheffield United F.C.]]|date=1 July 2024 |accessdate=1 July 2024}}</ref> ===Барнли и Хал Сити=== Во септември 2024 година, Иган како слободен играч потпишал едногодишен договор со [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite web |title=EGAN IS A CLARET! {{!}} BurnleyFC |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/egan-is-a-claret |accessdate=10 September 2024 |website=www.burnleyfootballclub.com }}</ref> Сепак неговиот тамошен престој траел кратко, бидејќи не успеал да се наметне играјќи само 7 натпревари во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшпип]] (претежно како замена) и еден во [[ФА куп 2024-2025|ФА купот]] до јануари 2025 година, кога поради малата минутажа одлучил да го напушти клубот. На 3 февруари 2025 година, Иган потпишал осумнаесетмесечен договор со друга екипа од Чемпионшип, {{Fb team (N) Hull City}}.<ref>{{cite news | title = Egan completes Hull City move | url = https://www.wearehullcity.co.uk/news/2025/february/03/egan-completes-hull-city-move/ | accessdate = 3 February 2025 | publisher = Hull City A.F.C. | date = 3 February 2025}}</ref> Дебитирал за Хал Сити на 12 февруари токму против Барнли, 0клубот од кој што дошол, во натпревар завршен со пораз на ''„Тигрите“'' од 2–0.<ref>{{cite news | url = https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cqldplxxd4pt | title = Burnley 2–0 Hull City | date = 12 February 2025 | work = BBC Sport | accessdate = 12 February 2025}}</ref> На 13 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот израмнувајќи на 2-2 длабоко во судиското надополнување од натпреварот на гости против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c78467dpdp6t|title=Swansea City 2–2 Hull City|work=BBC Sport|date=13 September 2025|accessdate=13 September 2025}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Иган играл за ирските младинските репрезентации под 17, под 19 и под 21 година. На 28 март 2017 година, го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Ирска|сениорската репрезентација на Ирска]] во поразот со 0-1 од {{NazNB|FUrep|ICE}} во пријателски натпревар одигран на стадионот [[Стадион Авива|Авива]] во [[Даблин]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/28/iceland-hordur-magnusson-ireland-friendly |title=Iceland's Hordur Magnusson proves too much for Ireland's second string|date=28 March 2017|work=Guardian|accessdate=29 March 2017}}</ref> Во септември 2019 година и покрај тоа што го играл само петтиот натпревар за Ирска, тој за првапат ја носел капитенската лента на репрезентацијата, во победата со 3–1 против {{NazNB|FUrep|BUL}} повторно во пријателски натпревар. На 1 септември 2021 година, тој го постигнал својот прв гол во националниот дрес во поразот со 2–1 од {{NazNB|FUrep|POR}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2021/0901/1244225-egan-admits-ireland-are-gutted-after-portugal-defeat/|title=Egan admits Ireland are 'gutted' after Portugal defeat|date=1 септември 2021|language=en|access-date=2021-09-02}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|IRL}} {{Cronopar|28-3-2017|Даблин|IRL|0|1|ISL|-|Пријателска|13={{yel|20}} {{suboff|64}}}} {{Cronopar|2-6-2017|Ист Ратерфорд|MEX|3|1|IRL|-|Пријателска|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|11-9-2018|Вроцлав|POL|1|1|IRL|-|Пријателска}} {{Cronopar|15-11-2018|Даблин|IRL|0|0|NIR|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-9-2019|Даблин|IRL|3|1|BGR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|12-10-2019|Тбилиси|GEO|0|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|15-10-2019|Каруж|CHE|2|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|18-11-2019|Даблин|IRL|1|1|DNK|-|Квал. за ЕП|2020|13={{suboff|45}}}} {{Cronopar|3-9-2020|Софија|BUL|1|1|IRL|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза}} {{Cronopar|6-9-2020|Даблин|IRL|0|1|FIN|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза}} {{Cronopar|8-10-2020|Братислава|SVK|0|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2020||dcr|4 - 2}} {{Cronopar|12-11-2020|Лондон|ENG|3|0|IRL|-|Пријателска|13={{suboff|14}}}} {{Cronopar|3-6-2021|Андора ла Веља|AND|1|4|IRL|-|Пријателска}} {{Cronopar|8-6-2021|Будимпешта|HUN|0|0|IRL|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|1-9-2021|Фаро|POR|2|1|IRL|1|Квал. за СП|2022|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|4-9-2021|Даблин|IRL|1|1|AZE|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|7-9-2021|Даблин|IRL|1|1|SRB|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|9-10-2021|Баку|AZE|0|3|IRL|-|Квал. за СП|2022|13={{Капитен}} {{yel|88}}}} {{Cronopar|12-10-2021|Даблин|IRL|4|0|QAT|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-11-2021|Даблин|IRL|0|0|POR|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|14-11-2021|Луксембург|LUX|0|3|IRL|-|Квал. за СП|2022|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|26-3-2022|Даблин|IRL|2|2|BEL|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2022|Даблин|IRL|1|0|LTU|-|Пријателска}} {{Cronopar|4-6-2022|Ереван|ARM|1|0|IRL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|8-6-2022|Даблин|IRL|0|1|UKR|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Даблин|IRL|3|0|SCO|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|24-9-2022|Глазгов|SCO|2|1|IRL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Капитен}} {{yel|73}}}} {{Cronopar|27-9-2022|Даблин|IRL|3|2|ARM|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|17-11-2022|Даблин|IRL|1|2|NOR|-|Пријателска}} {{Cronopar|20-11-2022|Атард|MLT|0|1|IRL|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-3-2023|Даблин|IRL|3|2|LAT|-|Пријателска|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Даблин|IRL|0|1|FRA|-|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|90}}}} {{Cronopar|16-6-2023|Атина|GRE|2|1|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{Капитен}} {{yel|89}}}} {{Cronopar|19-6-2023|Даблин|IRL|3|0|GIB|-|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|7-9-2023|Париз|FRA|2|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Даблин|IRL|1|2|NED|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|11-10-2025|Лисабон|PRT|1|0|IRL|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Даблин|IRL|0|0|MKD|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronofin|38|3}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Ирска |image3= Flag of Ireland.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/egan-john/rL1xRV7U/ Џон Иган на soccerway] *[https://www.transfermarkt.co.uk/john-egan/profil/spieler/121324 Џон Иган на transfermarkt] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/168424/john-egan Џон Иган на espn] *[https://www.whoscored.com/players/108632/show/john-egan Џон Иган на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иган, Џон}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Ирски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шефилд Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хал Сити]] 1mzz6gar45kjs5fps2cgnolp7059t0s 0 1403419 5629505 5629409 2026-09-17T13:52:50Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5629505 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | image_file = Paul Gauguin - Self-Portrait with Halo and Snake.jpg | title = Автопортрет | alt = Автопортрет со ореол и змија | other_language_1 = Француски | other_title_1 = Autoportrait au nimbe | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Пол Гоген]] | year = 1889 | type = [[Таблосликарство|Масло на дрво]] | height_metric = 79,2 | width_metric = 51,3 | city = [[Вашингтон]] | museum = [[Национална галерија на уметноста (Вашингтон)|Национална галерија на уметноста]] }} '''''„Автопортрет со ореол и змија“''''', познат и како '''''„Автопортрет“''''' — слика на францускиот уметник [[Пол Гоген]], изработена во техниката [[масло на дрво]] во 1889 година. Ова дело го претставува неговиот доцен [[Бретања|бретонски]] период во рибарското село [[Ле Пулди]] во северозападна Франција. Бидејќи веќе не се чувствувал пријатно во [[Понт-Авен]], Гоген се преселил во Ле Пулди со својот пријател и ученик [[Мајер де Хан]] и мала група уметници. Таму останал неколку месеци во есента 1889 година и летото 1890 година, каде што групата го поминала времето украсувајќи ја внатрешноста на гостилницата на Мари Анри со секаков вид уметнички дела. Гоген го насликал својот ''Автопортрет'' во трпезаријата заедно со придружното дело, ''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889). Сликата го прикажува Гоген на црвена заднина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека во раката држи змија, а во преден план се појавуваат растенија или цвеќиња. Религиозниот симболизам и стилското влијание на [[Укијо-е|јапонските графики со дрвени блокови]] и клоизонизмот се очигледни. Портретот е завршен неколку години пред Гоген да го посети Тахити и е еден од повеќе од 40-те автопортрети што ги насликал во текот на својот живот. Делото стигнало на уметничкиот пазар во 1919 година, кога Мари Анри го продала во галеријата „Барбазанж“ во Париз како дел од нејзината збирка уметнички дела од периодот во Ле Пулди. Американскиот банкар Честер Дејл ја купил сликата во 1928 година, а по неговата смрт во 1962 година ја завештал на [[Национална уметничка галерија (Вашингтон)|Националната уметничка галерија]] во Вашингтон. == Заднина == [[Пол Гоген]] (1848–1903) бил француски [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник и значајна фигура во [[Симболизам|симболистичкото]] движење, познат по своите придонеси кон [[Синтетизам|синтетистичкиот]] стил. Во 1886 година, тој го поминал летото во [[Понт-Авен]] во Бретања, уметничка колонија која станала позната како [[Школа Понт-Авен]] поради влијанието на Гоген и делото што го создале таму. Кон крајот на 1888 година, Гоген сликал девет недели со [[Винсент ван Гог]] во неговата Жолта куќа во [[Арл|Арл]] на југот на Франција, пред Ван Гог да доживее нервен слом, што го навело да си го отсече увото и да биде хоспитализиран. Гоген го напуштил Арл и никогаш повеќе не го видел Ван Гог, но тие продолжиле да разменуваат писма и идеи.<ref name="Maurer">Maurer, Naomi E. (1998). ''The Pursuit of Spiritual Wisdom: The Thought and Art of Vincent Van Gogh and Paul Gauguin''. Fairleigh Dickinson University Press. pp. 79–82, 134–136. {{ISBN|978-0-8386-3749-4}}.</ref><ref name="Strieter">Strieter, Terry W. (1999). ''Nineteenth-century European Art: A Topical Dictionary''. Greenwood Publishing Group. pp. 83–84, 225–226. {{OCLC|185705650}}. {{ISBN|978-0-313-29898-1}}.</ref> [[File:Buvette_de_la_Plage_Le_Pouldu.jpg|лево|мини|„Бивет де ла Плаж“ во 1920 година]] Тој накратко се вратил во Париз, каде што живеел со сликарот [[Емил Шифенекер]], но во пролетта 1889 година повторно заминал за Понт-Авен, кој тогаш го нашол премногу преполн со луѓе. Гоген заминал оттаму „за да избега од туристите и од париските и странските сликари“<ref>Kearns, James (1989). ''Symbolist Landscapes: The Place of Painting in the Poetry and Criticism of Mallarmé and His Circle''. London: Modern Humanities Research Association. p. 9. {{OCLC|20302344}}. {{ISBN|978-0-947623-23-4}}.</ref> и пристигнал во Ле Пулди на 2 октомври 1889 година. Тој нашол сместување заедно со [[Мајер де Хан]] во „Бивет де ла Плаж“, гостилница управувана од Мари Анри. Де Хан преку разговор го запознал Гоген со романот ''[[Сартор Резартус|„Сартор Резартус“]]'' (1836) од Томас Карлајл. Иако не го прочитал романот уште неколку години, Гоген се запознал со идеите на Карлајл, кои влијаеле врз неговиот пристап кон уметноста во тој период.<ref>Gamboni, Dario (2015). ''Paul Gauguin: The Mysterious Centre of Thought''. Reaktion Books. p. 30. {{ISBN|978-1-78023-368-0}}.</ref> Внатрешноста на гостилницата на Мари Анри станала нивно платно, па тие ги насликале своите дела директно на ѕидовите, таваните и прозорците.<ref name="Welsh">Welsh, Robert (2001) "Gauguin and the Inn of Marie Henry at Pouldu". In Eric M. Zafran (Ed.) ''Gauguin's Nirvana: Painters at Le Pouldu 1889–90''. pp. 61–80. Yale University Press. {{OCLC|186413251}}. {{ISBN|978-0-300-08954-7}}.</ref><ref>Pickvance, Ronald (1986). ''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers''. Metropolitan Museum of Art. pp. 56–57. {{ISBN|978-0-87099-477-7}}</ref> Подоцна им се придружиле и уметниците Пол Серизие и Шарл Филиже. Според Нора М. Хајман, кога собата била завршена, таа „опфаќала слики од сите главни жанрови — пејзажи, автопортрети, портрети, мртва природа, па дури и историско сликарство — изработени во медиуми кои се движат од темпера и масло на гипс, до масло на платно и дрвени панели; како и графики и цртежи; насликани и глазирани керамички садови; егзотични пронајдени предмети; и резбани, полихромирани дрвени фигури“. [[File:Gauguin_Meyer_de_Haan.jpg|мини|''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889), придружно дело на ''Автопортретот'']] Гоген се обидел да ја добие наклонетоста на Мари Анри, гостилничарката, но таа ги отфрлила неговите додворувања и наместо тоа се зближила со Де Хан, што го направило Гоген љубоморен. Гоген заминал на 7 ноември 1890 година, оставајќи ги своите дела во гостилницата на Мари Анри. Таа се пензионирала во 1893 година и се преселила во Керфани, носејќи со себе голем дел од уметничките дела. Гостилницата продолжила да ја издава сè до 1911 година, кога ја продала. Кога новиот сопственик ја редекорирал гостилницата во 1924 година (која дотогаш веќе била претворена во ресторан), преостанатите [[Мурал|мурали]] биле откриени недопрени под тапетите. == Развој == Ван Гог претходно украсувал соби со своите слики, особено собите на неколку ресторани во Париз и Жолтата куќа во Арл. Се чини дека Гоген и Де Хан биле под влијание на ова дело, бидејќи почнале да ја украсуваат трпезаријата на Бивет де ла Плаж на сличен начин. ''Автопортретот'' на Гоген бил подготвен заедно со неговиот [[wiktionary:pendant|приврзок]], ''Портрет на Јакоб Мејер де Хан'' (1889), десно и лево од каминот, соодветно, на горните панели на две дрвени вратички од шкафови. Гоген им дал на панелите суптилна, текстурирана [[Расејување (оптика)|мат-површина]] користејќи брусена површина со [[Креда|бела креда]] и чешлана брановидна шема. И двете дела биле завршени некаде помеѓу средината на ноември и средината на декември 1889 година. <ref name="Welsh" /> <ref name="tam">Jirat-Wasiutynski, Vojtech; H. Travers Newton Jr. (2000). ''Technique and Meaning in the Paintings of Paul Gauguin''. Cambridge University Press. pp. 172–179. {{OCLC|40848521}}. {{ISBN|978-0-521-64290-3}}.</ref> == Опис == Француската историчарка на уметност [[Франсоаз Кашен]] забележува дека Гоген ги создал и ''„Автопортрет со ореол и змија“'' и неговото придружно дело ''„Портрет на Јакоб Мајер де Хан“'' како карикатури.<ref name="brettell">Cachin, Françoise (1988). "Self-portrait with Halo". In Richard Brettell, Françoise Cachin, Claire Frèches-Thory, and Charles F. Stuckey (Ed.), ''The Art of Paul Gauguin'' (pp. 56, 165–167). National Gallery of Art. {{ISBN|0-89468-112-5}}.</ref> Во својот ''Автопортрет'', Гоген се појавува на црвена заднина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека држи змија во раката, а во преден план се наоѓаат растенија или цвеќиња.<ref name="Strieter" /><ref name="Jirat">Jirat-Wasiutyński, Vojtěc (Spring 1987). "[https://www.jstor.org/stable/776839 Paul Gauguin's 'Self-Portrait with Halo and Snake': The Artist as Initiate and Magus]." ''Art Journal'', 46 (1): 22–28. {{Претплата}}</ref> Кураторот [[Филип Конисби]] го забележува религиозниот симболизам во сликите, забележувајќи дека „јаболката и змијата се однесуваат на [[Еденска градина|Еденската градина]], искушението, гревот и [[Гревопаѓање|падот на човекот]]“. Гоген го дели платното на половина, сликајќи се себеси како светец и грешник, одразувајќи го својот личен мит како уметник. Во горниот дел од сликата, Гоген е речиси ангелски со ореолот, свртувајќи го погледот од јаболката на искушението. Во долниот дел, тој ја држи змијата, комплетирајќи ја двојноста.<ref name="Maurer" /><ref>National Gallery of Art (2013).''An Eye for Art: Focusing on Great Artists and Their Work''. Chicago Review Press. p. 61. {{ISBN|978-1-61374-897-8}}.</ref> [[File:PaulGauguin384.jpg|лево|мини| ''Автопортрет посветен на Кариер'' (1888 или 1889)]] Јират-Васиутински забележува дека историчарот на уметност Денис Сатон бил првиот критичар кој го протолкувал автопортретот на Гоген како „демонски“.<ref name="Jirat" /> Ова толкување е илустрирано со приврзокот, придружното дело ''„Портрет на Јакоб Мејер де Хан“'' (1889), кое визуелно го надополнува ''Автопортретот''. Ѓаволските очи и црвената коса на Де Хан во облик на рогови на неговиот портрет од левата страна на трпезаријата каде што е создаден ''[[in situ]]'', одговараат на змијата што ја држи Гоген во раката на неговиот автопортрет на десната врата од трпезаријата. На масата на портретот на де Хан се појавуваат две книги: ''[[Изгубениот рај|„Изгубениот рај]]'' “ (1667–74) од англискиот поет од седумнаесеттиот век[[Џон Милтон|, Џон Милтон]], и ''„Сартор Резартус“'' од [[Томас Карлајл]]. Овие соодветни книжевни алузии, на Сатаната на Милтон и на Диоген Тојфелсдрек на Карлајл, лик опишан како ангелски и ѓаволски, непосредно се одразуваат на соодветните автопортрети на Де Хан и Гоген. Јират-Васиутински тврди дека Гоген се прикажува себеси како [[Магови|маг]], како „и како гледач и како демонски ангел“.<ref name="Jirat" /> Делото го покажува влијанието на [[Укијо-е|јапонските дрвописи]] и клоизонизмот. На сликата, Гоген носи она што историчарот на уметност [[Анри Дора]] го споредува со шафрановата облека на будистички монах, можеби под влијание на претходниот ''автопортрет на Ван Гог „Посветен на Пол Гоген“'' (1888). Во писмо до Гоген од 3 октомври 1888 година, Ван Гог се опишува себеси во автопортретот како „лик на златен лик, едноставен обожавател на вечниот Буда“.<ref name="silver">Silverman, Deborah (2004). ''Van Gogh and Gauguin: The Search for Sacred Art''. Macmillan. p. 27, 41–42. {{ISBN|978-0-374-52932-1}}.</ref> Во споредба со по традиционалниот ''автопортрет на Гоген „Посветен на Кариер''“ (1888 или 1889), автопортретот насликан во Ле Пулди е „позлокобен“.<ref name="Strieter" /> == Потекло == [[File:Van_Gogh_self-portrait_dedicated_to_Gauguin.jpg|десно|мини| [[Винсент ван Гог|Ван Гог]]: ''Автопортрет посветен на Пол Гоген'' (1888)]] Во 1919 година, Мари Анри го продала ''„Автопортретот“'' на Гоген како дел од низа од 14 други дела на Франсоа Норжеле за вкупно 35.000 франци и бил изложен во [[Галеријата Барбазанж]] во Париз. Иако подробностите за сопственоста се оскудни, се смета дека сликата поминала низ рацете на неколку сопственици, вклучувајќи го и лондонскиот колекционер на уметнички дела г-ѓа РА Воркман, а подоцна и лордот Ајвор Спенсер-Черчил. Черчил ја продал на галериите „Алекс Рид“ и „Лефевр“ во 1923 година, кои потоа ја продале на галериите „Краушар“ во 1925 година. Американскиот банкар Честер Дејл го купил делото во 1928 година. Сликата подоцна ја завештал Дејл на Националната галерија на уметности во 1962 година, по неговата смрт. Колекцијата Честер Дејл била отворена во Националната галерија во 1965 година.<ref name="Strieter" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.46625.html Национална галерија на уметности] {{Пол Гоген}} [[Категорија:Автопортрети]] [[Категорија:Портрети од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] [[Категорија:Слики во Националната уметничка галерија во Вашингтон]] k2d531t113rjjwmx1b56slstb00l9cy 5629510 5629505 2026-09-17T14:18:57Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5629510 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | image_file = Paul Gauguin - Self-Portrait with Halo and Snake.jpg | title = Автопортрет | alt = Автопортрет со ореол и змија | other_language_1 = Француски | other_title_1 = Autoportrait au nimbe | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Пол Гоген]] | year = 1889 | type = [[Таблосликарство|Масло на дрво]] | height_metric = 79,2 | width_metric = 51,3 | city = [[Вашингтон]] | museum = [[Национална галерија на уметноста (Вашингтон)|Национална галерија на уметноста]] }} '''''„Автопортрет со ореол и змија“''''', познат и како '''''„Автопортрет“''''' — слика на францускиот уметник [[Пол Гоген]], изработена во техниката [[Таблосликарство|масло на дрво]] во 1889 година. Ова дело го претставува неговиот доцен [[Бретања|бретонски]] период во рибарското село [[Ле Пулди]] во Северозападна Франција. Бидејќи веќе не се чувствувал пријатно во [[Понт-Авен]], Гоген се преселил во Ле Пулди со својот пријател и ученик [[Мајер де Хан]] и мала група уметници. Таму останал неколку месеци во есента 1889 година и летото 1890 година, каде што групата го поминала времето украсувајќи ја внатрешноста на гостилницата на Мари Анри со секаков вид уметнички дела. Гоген го насликал својот ''Автопортрет со ореол и змија'' во трпезаријата заедно со придружното дело, ''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889). Сликата го прикажува Гоген на црвена заднина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека во раката држи змија, а во преден план се појавуваат растенија или цвеќиња. Религиозниот симболизам и стилското влијание на [[Укијо-е|јапонските графики со дрвени блокови]] и клоизонизмот се очигледни. Портретот е завршен неколку години пред Гоген да го посети Тахити и е еден од повеќе од 40-те автопортрети што ги насликал во текот на својот живот. Делото стигнало на уметничкиот пазар во 1919 година, кога Мари Анри го продала во галеријата „Барбазанж“ во Париз како дел од нејзината збирка уметнички дела од раздобјето во Ле Пулди. Американскиот банкар Честер Дејл ја купил сликата во 1928 година, а по неговата смрт во 1962 година ѝ ја завештал на [[Национална уметничка галерија (Вашингтон)|Националната уметничка галерија]] во Вашингтон. == Заднина == [[Пол Гоген]] (1848–1903) бил француски [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник и значајна фигура во [[Симболизам|симболистичкото]] движење, познат по своите придонеси кон [[Синтетизам|синтетистичкиот]] стил. Во 1886 година, тој го поминал летото во [[Понт-Авен]] во [[Бретања]], уметничка колонија која станала позната како [[Школа Понт-Авен]] поради влијанието на Гоген и делото што го создале таму. Кон крајот на 1888 година, Гоген сликал девет недели со [[Винсент ван Гог]] во неговата Жолта куќа во [[Арл|Арл]] на југот на Франција, пред Ван Гог да доживее нервен слом, што го навело да си го отсече увото и да биде хоспитализиран. Гоген го напуштил Арл и никогаш повеќе не го видел Ван Гог, но тие продолжиле да разменуваат писма и идеи.<ref name="Maurer">Maurer, Naomi E. (1998). ''The Pursuit of Spiritual Wisdom: The Thought and Art of Vincent Van Gogh and Paul Gauguin''. Fairleigh Dickinson University Press. pp. 79–82, 134–136. {{ISBN|978-0-8386-3749-4}}.</ref><ref name="Strieter">Strieter, Terry W. (1999). ''Nineteenth-century European Art: A Topical Dictionary''. Greenwood Publishing Group. pp. 83–84, 225–226. {{OCLC|185705650}}. {{ISBN|978-0-313-29898-1}}.</ref> [[Податотека:Buvette_de_la_Plage_Le_Pouldu.jpg|лево|мини|„Бивет де ла Плаж“ во 1920 година]] Тој накратко се вратил во Париз, каде што живеел со сликарот [[Емил Шифенекер]], но во пролетта 1889 година повторно заминал за Понт-Авен, кој тогаш го нашол премногу преполн со луѓе. Гоген заминал оттаму „за да избега од туристите и од париските и странските сликари“<ref>Kearns, James (1989). ''Symbolist Landscapes: The Place of Painting in the Poetry and Criticism of Mallarmé and His Circle''. London: Modern Humanities Research Association. p. 9. {{OCLC|20302344}}. {{ISBN|978-0-947623-23-4}}.</ref> и пристигнал во Ле Пулди на 2 октомври 1889 година. Тој нашол сместување заедно со [[Мајер де Хан]] во „Бивет де ла Плаж“, гостилница управувана од Мари Анри. Де Хан преку разговор го запознал Гоген со романот ''[[Сартор Резартус|„Сартор Резартус“]]'' (1836) од Томас Карлајл. Иако не го прочитал романот уште неколку години, Гоген се запознал со идеите на Карлајл, кои влијаеле врз неговиот пристап кон уметноста во тој период.<ref>Gamboni, Dario (2015). ''Paul Gauguin: The Mysterious Centre of Thought''. Reaktion Books. p. 30. {{ISBN|978-1-78023-368-0}}.</ref> Внатрешноста на гостилницата на Мари Анри станала нивно платно, па тие ги насликале своите дела директно на ѕидовите, таваните и прозорците.<ref name="Welsh">Welsh, Robert (2001) "Gauguin and the Inn of Marie Henry at Pouldu". In Eric M. Zafran (Ed.) ''Gauguin's Nirvana: Painters at Le Pouldu 1889–90''. pp. 61–80. Yale University Press. {{OCLC|186413251}}. {{ISBN|978-0-300-08954-7}}.</ref><ref>Pickvance, Ronald (1986). ''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers''. Metropolitan Museum of Art. pp. 56–57. {{ISBN|978-0-87099-477-7}}</ref> Подоцна им се придружиле и уметниците Пол Серизие и Шарл Филиже. Според Нора М. Хајман, кога собата била завршена, таа „опфаќала слики од сите главни жанрови — [[Пределно сликарство|предели]], [[Автопортрет|автопортрети]], портрети, [[мртва природа]], па дури и историско сликарство — изработени во медиуми кои се движат од [[темпера]] и масло на гипс, до масло на платно и дрвени панели; како и графики и цртежи; насликани и глазирани керамички садови; егзотични пронајдени предмети; и резбани, полихромирани дрвени фигури“. [[Податотека:Gauguin_Meyer_de_Haan.jpg|мини|''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889), придружно дело на ''Автопортретот'']] Гоген се обидел да ја добие наклонетоста на Мари Анри, гостилничарката, но таа ги отфрлила неговите додворувања и наместо тоа се зближила со Де Хан, што го направило Гоген љубоморен. Гоген заминал на 7 ноември 1890 година, оставајќи ги своите дела во гостилницата на Мари Анри. Таа се пензионирала во 1893 година и се преселила во Керфани, носејќи со себе голем дел од уметничките дела. Гостилницата продолжила да ја издава сè до 1911 година, кога ја продала. Кога новиот сопственик ја редекорирал гостилницата во 1924 година (која дотогаш веќе била претворена во ресторан), преостанатите [[Мурал|мурали]] биле откриени недопрени под тапетите. == Развој == Ван Гог претходно веќе украсувал соби со своите слики, особено во неколку ресторани во Париз и во Жолтата куќа во Арл. Се чини дека Гоген и Де Хан биле под влијание на овие негови потфати, бидејќи почнале да ја украсуваат трпезаријата на „Бивет де ла Плаж“ на сличен начин. ''Автопортретот со ореол и змија'' на Гоген бил замислен заедно со неговиот пандан, ''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889) — поставени десно и лево од [[камин|каминот]], соодветно, на горните табли од двете дрвени врати на шкафовите. Гоген на овие табли им дал суптилна, текстурирана мат-површина, користејќи подлога од бела креда и создавајќи чешлана брановидна шема. И двете дела биле завршени некаде помеѓу средината на ноември и средината на декември 1889 година.<ref name="tam">Jirat-Wasiutynski, Vojtech; H. Travers Newton Jr. (2000). ''Technique and Meaning in the Paintings of Paul Gauguin''. Cambridge University Press. pp. 172–179. {{OCLC|40848521}}. {{ISBN|978-0-521-64290-3}}.</ref><ref name="Welsh" /> <ref name="tam">Jirat-Wasiutynski, Vojtech; H. Travers Newton Jr. (2000). ''Technique and Meaning in the Paintings of Paul Gauguin''. Cambridge University Press. pp. 172–179. {{OCLC|40848521}}. {{ISBN|978-0-521-64290-3}}.</ref> == Опис == Француската историчарка на уметност [[Франсоаз Кашен]] забележува дека Гоген ги создал и ''„Автопортрет со ореол и змија“'' и неговото придружно дело ''„Портрет на Јакоб Мајер де Хан“'' како [[Карикатура|карикатури]].<ref name="brettell">Cachin, Françoise (1988). "Self-portrait with Halo". In Richard Brettell, Françoise Cachin, Claire Frèches-Thory, and Charles F. Stuckey (Ed.), ''The Art of Paul Gauguin'' (pp. 56, 165–167). National Gallery of Art. {{ISBN|0-89468-112-5}}.</ref> Во својот ''Автопортрет со ореол на змија'', Гоген се појавува на црвена заднина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека во раката држи змија, а во преден план се наоѓаат растенија или цвеќиња.<ref name="Strieter" /><ref name="Jirat">Jirat-Wasiutyński, Vojtěc (Spring 1987). "[https://jstor.org Paul Gauguin's 'Self-Portrait with Halo and Snake': The Artist as Initiate and Magus]." ''Art Journal'', 46 (1): 22–28.</ref> Кураторот [[Филип Конисби]] го истакнува религиозниот симболизам во сликите, забележувајќи дека „јаболката и змијата упатуваат на [[Еденска градина|Еденската градина]], искушението, гревот и [[Гревопаѓање|падот на човекот]]“. Гоген го дели платното на половина, сликајќи се себеси истовремено како светец и како грешник, со што го одразува својот личен мит како уметник. Во горниот дел од сликата, со ореолот над главата, Гоген изгледа речиси ангелски, свртувајќи го погледот настрана од јаболката на искушението. Во долниот дел, тој ја држи змијата, со што се заокружува оваа двојност.<ref name="Maurer" /><ref>National Gallery of Art (2013).''An Eye for Art: Focusing on Great Artists and Their Work''. Chicago Review Press. p. 61. {{ISBN|978-1-61374-897-8}}.</ref> [[Податотека:PaulGauguin384.jpg|лево|мини|''Автопортрет посветен на Кариер'' (1888 или 1889)]] Јират-Васиутински забележува дека историчарот на уметност Денис Сатон бил првиот критичар кој го протолкувал автопортретот на Гоген како „демонски“.<ref name="Jirat" /> Ова толкување е илустрирано преку панданот, односно придружното дело ''„Портрет на Јакоб Мајер де Хан“'' (1889), кое визуелно го надополнува ''Автопортретот со ореол и змија''. Ѓаволските очи на Де Хан и неговата црвена коса во облик на рогови на портретот (кој стоел од левата страна на трпезаријата каде што бил создаден ''[[in situ]]''), соодветствуваат со змијата што ја држи Гоген во раката на својот автопортрет на десната врата. На масата во портретот на Де Хан се прикажани две книги: ''[[Изгубениот рај|„Изгубениот рај“]]'' (1667–74) од англискиот поет од XVII век [[Џон Милтон]], и ''„Сартор Резартус“'' од [[Томас Карлајл]]. Овие книжевни алузии — на Сатаната на Милтон и на Диоген Тојфелсдрек на Карлајл (лик опишан како истовремено ангелски и ѓаволски) — директно се одразуваат на карактерот на портретите на Де Хан и Гоген. Јират-Васиутински тврди дека Гоген се прикажува себеси како [[Магови|маг]], односно „и како визионер и како демонски ангел“.<ref name="Jirat" /> Делото јасно го покажува влијанието на [[Укијо-е|јапонските дрвописи]] и клоизонизмот. На сликата, Гоген носи облека која историчарот на уметност [[Анри Дора]] ја споредува со шафрановата одора на будистички монах, што веројатно е под влијание на претходниот автопортрет на Ван Гог „Посветен на Пол Гоген“ (1888). Во писмото до Гоген од 3 октомври 1888 година, Ван Гог самиот се опишува во тој автопортрет како „лик со сочен израз, едноставен обожавател на вечниот Буда“.<ref name="silver">Silverman, Deborah (2004). ''Van Gogh and Gauguin: The Search for Sacred Art''. Macmillan. p. 27, 41–42. {{ISBN|978-0-374-52932-1}}.</ref> Во споредба со неговиот потрадиционален „Автопортрет посветен на Кариер“ (1888 или 1889), овој автопортрет насликан во Ле Пулди е значително „позлокобен“.<ref name="Strieter" /> == Потекло == [[Податотека:Van_Gogh_self-portrait_dedicated_to_Gauguin.jpg|десно|мини| [[Винсент ван Гог|Ван Гог]]: ''Автопортрет посветен на Пол Гоген'' (1888)]] Во 1919 година, Мари Анри му го продала ''„Автопортретот со ореол и змија“'' на Гоген заедно со низа од 14 други дела на Франсоа Норжеле за вкупно 35.000 франци, по што делото било изложено во галеријата „Барбазанж“ во Париз. Иако подробностите за сопственоста понатаму се оскудни, се смета дека сликата поминала низ рацете на неколку сопственици, вклучувајќи ја и лондонската колекционерка г-ѓа Р. А. Воркман, а подоцна и лордот Ајвор Спенсер-Черчил. Черчил ја продал на галериите „Алекс Рид и Лефевр“ во 1923 година, кои потоа во 1925 година ја препродале на галериите „Краушар“. Американскиот банкар Честер Дејл го купил делото во 1928 година. По неговата смрт во 1962 година, сликата му била завештана на сопственост на Националната уметничка галерија во Вашингтон. Збирката на Честер Дејл била официјално отворена за јавноста во Националната галерија во 1965 година.<ref name="Strieter" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.46625.html Национална галерија на уметности] {{Пол Гоген}} [[Категорија:Автопортрети]] [[Категорија:Портрети од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] [[Категорија:Слики во Националната уметничка галерија во Вашингтон]] oq8u0n5mskw5n9ojcjlr4hk5yp7wer0 5629511 5629510 2026-09-17T14:19:30Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5629511 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | image_file = Paul Gauguin - Self-Portrait with Halo and Snake.jpg | title = Автопортрет со ореол и змија | alt = Автопортрет | other_language_1 = Француски | other_title_1 = Autoportrait au nimbe | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Пол Гоген]] | year = 1889 | type = [[Таблосликарство|Масло на дрво]] | height_metric = 79,2 | width_metric = 51,3 | city = [[Вашингтон]] | museum = [[Национална галерија на уметноста (Вашингтон)|Национална галерија на уметноста]] }} '''''„Автопортрет со ореол и змија“''''', познат и како '''''„Автопортрет“''''' — слика на францускиот уметник [[Пол Гоген]], изработена во техниката [[Таблосликарство|масло на дрво]] во 1889 година. Ова дело го претставува неговиот доцен [[Бретања|бретонски]] период во рибарското село [[Ле Пулди]] во Северозападна Франција. Бидејќи веќе не се чувствувал пријатно во [[Понт-Авен]], Гоген се преселил во Ле Пулди со својот пријател и ученик [[Мајер де Хан]] и мала група уметници. Таму останал неколку месеци во есента 1889 година и летото 1890 година, каде што групата го поминала времето украсувајќи ја внатрешноста на гостилницата на Мари Анри со секаков вид уметнички дела. Гоген го насликал својот ''Автопортрет со ореол и змија'' во трпезаријата заедно со придружното дело, ''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889). Сликата го прикажува Гоген на црвена заднина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека во раката држи змија, а во преден план се појавуваат растенија или цвеќиња. Религиозниот симболизам и стилското влијание на [[Укијо-е|јапонските графики со дрвени блокови]] и клоизонизмот се очигледни. Портретот е завршен неколку години пред Гоген да го посети Тахити и е еден од повеќе од 40-те автопортрети што ги насликал во текот на својот живот. Делото стигнало на уметничкиот пазар во 1919 година, кога Мари Анри го продала во галеријата „Барбазанж“ во Париз како дел од нејзината збирка уметнички дела од раздобјето во Ле Пулди. Американскиот банкар Честер Дејл ја купил сликата во 1928 година, а по неговата смрт во 1962 година ѝ ја завештал на [[Национална уметничка галерија (Вашингтон)|Националната уметничка галерија]] во Вашингтон. == Заднина == [[Пол Гоген]] (1848–1903) бил француски [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник и значајна фигура во [[Симболизам|симболистичкото]] движење, познат по своите придонеси кон [[Синтетизам|синтетистичкиот]] стил. Во 1886 година, тој го поминал летото во [[Понт-Авен]] во [[Бретања]], уметничка колонија која станала позната како [[Школа Понт-Авен]] поради влијанието на Гоген и делото што го создале таму. Кон крајот на 1888 година, Гоген сликал девет недели со [[Винсент ван Гог]] во неговата Жолта куќа во [[Арл|Арл]] на југот на Франција, пред Ван Гог да доживее нервен слом, што го навело да си го отсече увото и да биде хоспитализиран. Гоген го напуштил Арл и никогаш повеќе не го видел Ван Гог, но тие продолжиле да разменуваат писма и идеи.<ref name="Maurer">Maurer, Naomi E. (1998). ''The Pursuit of Spiritual Wisdom: The Thought and Art of Vincent Van Gogh and Paul Gauguin''. Fairleigh Dickinson University Press. pp. 79–82, 134–136. {{ISBN|978-0-8386-3749-4}}.</ref><ref name="Strieter">Strieter, Terry W. (1999). ''Nineteenth-century European Art: A Topical Dictionary''. Greenwood Publishing Group. pp. 83–84, 225–226. {{OCLC|185705650}}. {{ISBN|978-0-313-29898-1}}.</ref> [[Податотека:Buvette_de_la_Plage_Le_Pouldu.jpg|лево|мини|„Бивет де ла Плаж“ во 1920 година]] Тој накратко се вратил во Париз, каде што живеел со сликарот [[Емил Шифенекер]], но во пролетта 1889 година повторно заминал за Понт-Авен, кој тогаш го нашол премногу преполн со луѓе. Гоген заминал оттаму „за да избега од туристите и од париските и странските сликари“<ref>Kearns, James (1989). ''Symbolist Landscapes: The Place of Painting in the Poetry and Criticism of Mallarmé and His Circle''. London: Modern Humanities Research Association. p. 9. {{OCLC|20302344}}. {{ISBN|978-0-947623-23-4}}.</ref> и пристигнал во Ле Пулди на 2 октомври 1889 година. Тој нашол сместување заедно со [[Мајер де Хан]] во „Бивет де ла Плаж“, гостилница управувана од Мари Анри. Де Хан преку разговор го запознал Гоген со романот ''[[Сартор Резартус|„Сартор Резартус“]]'' (1836) од Томас Карлајл. Иако не го прочитал романот уште неколку години, Гоген се запознал со идеите на Карлајл, кои влијаеле врз неговиот пристап кон уметноста во тој период.<ref>Gamboni, Dario (2015). ''Paul Gauguin: The Mysterious Centre of Thought''. Reaktion Books. p. 30. {{ISBN|978-1-78023-368-0}}.</ref> Внатрешноста на гостилницата на Мари Анри станала нивно платно, па тие ги насликале своите дела директно на ѕидовите, таваните и прозорците.<ref name="Welsh">Welsh, Robert (2001) "Gauguin and the Inn of Marie Henry at Pouldu". In Eric M. Zafran (Ed.) ''Gauguin's Nirvana: Painters at Le Pouldu 1889–90''. pp. 61–80. Yale University Press. {{OCLC|186413251}}. {{ISBN|978-0-300-08954-7}}.</ref><ref>Pickvance, Ronald (1986). ''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers''. Metropolitan Museum of Art. pp. 56–57. {{ISBN|978-0-87099-477-7}}</ref> Подоцна им се придружиле и уметниците Пол Серизие и Шарл Филиже. Според Нора М. Хајман, кога собата била завршена, таа „опфаќала слики од сите главни жанрови — [[Пределно сликарство|предели]], [[Автопортрет|автопортрети]], портрети, [[мртва природа]], па дури и историско сликарство — изработени во медиуми кои се движат од [[темпера]] и масло на гипс, до масло на платно и дрвени панели; како и графики и цртежи; насликани и глазирани керамички садови; егзотични пронајдени предмети; и резбани, полихромирани дрвени фигури“. [[Податотека:Gauguin_Meyer_de_Haan.jpg|мини|''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889), придружно дело на ''Автопортретот'']] Гоген се обидел да ја добие наклонетоста на Мари Анри, гостилничарката, но таа ги отфрлила неговите додворувања и наместо тоа се зближила со Де Хан, што го направило Гоген љубоморен. Гоген заминал на 7 ноември 1890 година, оставајќи ги своите дела во гостилницата на Мари Анри. Таа се пензионирала во 1893 година и се преселила во Керфани, носејќи со себе голем дел од уметничките дела. Гостилницата продолжила да ја издава сè до 1911 година, кога ја продала. Кога новиот сопственик ја редекорирал гостилницата во 1924 година (која дотогаш веќе била претворена во ресторан), преостанатите [[Мурал|мурали]] биле откриени недопрени под тапетите. == Развој == Ван Гог претходно веќе украсувал соби со своите слики, особено во неколку ресторани во Париз и во Жолтата куќа во Арл. Се чини дека Гоген и Де Хан биле под влијание на овие негови потфати, бидејќи почнале да ја украсуваат трпезаријата на „Бивет де ла Плаж“ на сличен начин. ''Автопортретот со ореол и змија'' на Гоген бил замислен заедно со неговиот пандан, ''Портрет на Јакоб Мајер де Хан'' (1889) — поставени десно и лево од [[камин|каминот]], соодветно, на горните табли од двете дрвени врати на шкафовите. Гоген на овие табли им дал суптилна, текстурирана мат-површина, користејќи подлога од бела креда и создавајќи чешлана брановидна шема. И двете дела биле завршени некаде помеѓу средината на ноември и средината на декември 1889 година.<ref name="tam">Jirat-Wasiutynski, Vojtech; H. Travers Newton Jr. (2000). ''Technique and Meaning in the Paintings of Paul Gauguin''. Cambridge University Press. pp. 172–179. {{OCLC|40848521}}. {{ISBN|978-0-521-64290-3}}.</ref><ref name="Welsh" /> <ref name="tam">Jirat-Wasiutynski, Vojtech; H. Travers Newton Jr. (2000). ''Technique and Meaning in the Paintings of Paul Gauguin''. Cambridge University Press. pp. 172–179. {{OCLC|40848521}}. {{ISBN|978-0-521-64290-3}}.</ref> == Опис == Француската историчарка на уметност [[Франсоаз Кашен]] забележува дека Гоген ги создал и ''„Автопортрет со ореол и змија“'' и неговото придружно дело ''„Портрет на Јакоб Мајер де Хан“'' како [[Карикатура|карикатури]].<ref name="brettell">Cachin, Françoise (1988). "Self-portrait with Halo". In Richard Brettell, Françoise Cachin, Claire Frèches-Thory, and Charles F. Stuckey (Ed.), ''The Art of Paul Gauguin'' (pp. 56, 165–167). National Gallery of Art. {{ISBN|0-89468-112-5}}.</ref> Во својот ''Автопортрет со ореол на змија'', Гоген се појавува на црвена заднина со ореол над главата и јаболка што висат покрај него, додека во раката држи змија, а во преден план се наоѓаат растенија или цвеќиња.<ref name="Strieter" /><ref name="Jirat">Jirat-Wasiutyński, Vojtěc (Spring 1987). "[https://jstor.org Paul Gauguin's 'Self-Portrait with Halo and Snake': The Artist as Initiate and Magus]." ''Art Journal'', 46 (1): 22–28.</ref> Кураторот [[Филип Конисби]] го истакнува религиозниот симболизам во сликите, забележувајќи дека „јаболката и змијата упатуваат на [[Еденска градина|Еденската градина]], искушението, гревот и [[Гревопаѓање|падот на човекот]]“. Гоген го дели платното на половина, сликајќи се себеси истовремено како светец и како грешник, со што го одразува својот личен мит како уметник. Во горниот дел од сликата, со ореолот над главата, Гоген изгледа речиси ангелски, свртувајќи го погледот настрана од јаболката на искушението. Во долниот дел, тој ја држи змијата, со што се заокружува оваа двојност.<ref name="Maurer" /><ref>National Gallery of Art (2013).''An Eye for Art: Focusing on Great Artists and Their Work''. Chicago Review Press. p. 61. {{ISBN|978-1-61374-897-8}}.</ref> [[Податотека:PaulGauguin384.jpg|лево|мини|''Автопортрет посветен на Кариер'' (1888 или 1889)]] Јират-Васиутински забележува дека историчарот на уметност Денис Сатон бил првиот критичар кој го протолкувал автопортретот на Гоген како „демонски“.<ref name="Jirat" /> Ова толкување е илустрирано преку панданот, односно придружното дело ''„Портрет на Јакоб Мајер де Хан“'' (1889), кое визуелно го надополнува ''Автопортретот со ореол и змија''. Ѓаволските очи на Де Хан и неговата црвена коса во облик на рогови на портретот (кој стоел од левата страна на трпезаријата каде што бил создаден ''[[in situ]]''), соодветствуваат со змијата што ја држи Гоген во раката на својот автопортрет на десната врата. На масата во портретот на Де Хан се прикажани две книги: ''[[Изгубениот рај|„Изгубениот рај“]]'' (1667–74) од англискиот поет од XVII век [[Џон Милтон]], и ''„Сартор Резартус“'' од [[Томас Карлајл]]. Овие книжевни алузии — на Сатаната на Милтон и на Диоген Тојфелсдрек на Карлајл (лик опишан како истовремено ангелски и ѓаволски) — директно се одразуваат на карактерот на портретите на Де Хан и Гоген. Јират-Васиутински тврди дека Гоген се прикажува себеси како [[Магови|маг]], односно „и како визионер и како демонски ангел“.<ref name="Jirat" /> Делото јасно го покажува влијанието на [[Укијо-е|јапонските дрвописи]] и клоизонизмот. На сликата, Гоген носи облека која историчарот на уметност [[Анри Дора]] ја споредува со шафрановата одора на будистички монах, што веројатно е под влијание на претходниот автопортрет на Ван Гог „Посветен на Пол Гоген“ (1888). Во писмото до Гоген од 3 октомври 1888 година, Ван Гог самиот се опишува во тој автопортрет како „лик со сочен израз, едноставен обожавател на вечниот Буда“.<ref name="silver">Silverman, Deborah (2004). ''Van Gogh and Gauguin: The Search for Sacred Art''. Macmillan. p. 27, 41–42. {{ISBN|978-0-374-52932-1}}.</ref> Во споредба со неговиот потрадиционален „Автопортрет посветен на Кариер“ (1888 или 1889), овој автопортрет насликан во Ле Пулди е значително „позлокобен“.<ref name="Strieter" /> == Потекло == [[Податотека:Van_Gogh_self-portrait_dedicated_to_Gauguin.jpg|десно|мини| [[Винсент ван Гог|Ван Гог]]: ''Автопортрет посветен на Пол Гоген'' (1888)]] Во 1919 година, Мари Анри му го продала ''„Автопортретот со ореол и змија“'' на Гоген заедно со низа од 14 други дела на Франсоа Норжеле за вкупно 35.000 франци, по што делото било изложено во галеријата „Барбазанж“ во Париз. Иако подробностите за сопственоста понатаму се оскудни, се смета дека сликата поминала низ рацете на неколку сопственици, вклучувајќи ја и лондонската колекционерка г-ѓа Р. А. Воркман, а подоцна и лордот Ајвор Спенсер-Черчил. Черчил ја продал на галериите „Алекс Рид и Лефевр“ во 1923 година, кои потоа во 1925 година ја препродале на галериите „Краушар“. Американскиот банкар Честер Дејл го купил делото во 1928 година. По неговата смрт во 1962 година, сликата му била завештана на сопственост на Националната уметничка галерија во Вашингтон. Збирката на Честер Дејл била официјално отворена за јавноста во Националната галерија во 1965 година.<ref name="Strieter" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.46625.html Национална галерија на уметности] {{Пол Гоген}} [[Категорија:Автопортрети]] [[Категорија:Портрети од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] [[Категорија:Слики во Националната уметничка галерија во Вашингтон]] r141x9ltlxvz1981mdl8idsqyh36ca3 0 1403421 5629515 5629408 2026-09-17T14:57:47Z Lili Arsova 86688 5629515 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Осамена|image=|image_size=|other_language_1=|other_title_1=|artist=[[Пол Гоген]]|year=1893|height_metric=50|width_metric=73|metric_unit=|imperial_unit=|museum=[[Музеј на уметноста на округот Лос Анџелес]]|city=}} [[Податотека:Paul Gauguin 093.jpg|мини|Осамена 093]] '''''Осамена''''' (француски: Seule - англиски: Alone) е слика [[Маслено сликарство|масло на платно]] од 1893 година од постимпресионистичкиот уметник [[Пол Гоген]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portlandartmuseum.org/now-on-view-paul-gauguin-otahi-1893/|title=Now on View: Paul Gauguin, Otahi (1893)|date=21 May 2015}}</ref> Насликана во [[Тахити]], позата што ја зазема субјектот се смета за [[табу]] бидејќи е поза во која жената се подготвува за сексуална пенетрација. Жената носи [[марама]] околу слабината.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=w7DQCQAAQBAJ&dq=otahi+paul+gauguin&pg=PA180|title=Paul Gauguin: The Mysterious Centre of Thought|last=Gamboni|first=Dario|date=15 September 2014|publisher=Reaktion Books|isbn=9781780234083}}</ref> Делото било дел од тужба помеѓу рускиот милијардер [[Дмитриј Риболовлев]] и швајцарскиот трговец со уметнички дела Ив Бувие и аукциската куќа „Сотби“, при што првата ги обвинува вторите за зголемување на цените. „Осамена“, која била купена од Риболовлев за наводно 120 милиони американски долари, била препродадена само за некои чудни 50 милиони американски долари, што резултирало со значителна загуба на сопственикот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.artnet.com/art-world/dmitry-rybolovlev-sothebys-suit-1362958|title=Russian Billionaire Dmitry Rybolovlev Accuses Sotheby's of Price Inflation in a $380 Million Suit|date=3 October 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloombergquint.com/amp/pursuits/a-100-million-mystery-a-russian-his-art-and-his-big-losses|title=A $100 Million Mystery: A Russian, His Art, and His Big Losses|date=25 February 2017}}</ref> Во 2025 година, сликата му била дадена на Музејот на уметност во округот Лос Анџелес од страна на имотот на Џери Перенчио. == Поврзано == * Листа на најскапи слики * [[[[Список на слики од Пол Гоген]]]] == Наводи == [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1893 година]] [[Категорија:Уметнички дела]] 14pvyl66crk60qsmcjp5r6ymdw0r1dc 5629516 5629515 2026-09-17T14:58:05Z Lili Arsova 86688 /* Поврзано */ 5629516 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Осамена|image=|image_size=|other_language_1=|other_title_1=|artist=[[Пол Гоген]]|year=1893|height_metric=50|width_metric=73|metric_unit=|imperial_unit=|museum=[[Музеј на уметноста на округот Лос Анџелес]]|city=}} [[Податотека:Paul Gauguin 093.jpg|мини|Осамена 093]] '''''Осамена''''' (француски: Seule - англиски: Alone) е слика [[Маслено сликарство|масло на платно]] од 1893 година од постимпресионистичкиот уметник [[Пол Гоген]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portlandartmuseum.org/now-on-view-paul-gauguin-otahi-1893/|title=Now on View: Paul Gauguin, Otahi (1893)|date=21 May 2015}}</ref> Насликана во [[Тахити]], позата што ја зазема субјектот се смета за [[табу]] бидејќи е поза во која жената се подготвува за сексуална пенетрација. Жената носи [[марама]] околу слабината.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=w7DQCQAAQBAJ&dq=otahi+paul+gauguin&pg=PA180|title=Paul Gauguin: The Mysterious Centre of Thought|last=Gamboni|first=Dario|date=15 September 2014|publisher=Reaktion Books|isbn=9781780234083}}</ref> Делото било дел од тужба помеѓу рускиот милијардер [[Дмитриј Риболовлев]] и швајцарскиот трговец со уметнички дела Ив Бувие и аукциската куќа „Сотби“, при што првата ги обвинува вторите за зголемување на цените. „Осамена“, која била купена од Риболовлев за наводно 120 милиони американски долари, била препродадена само за некои чудни 50 милиони американски долари, што резултирало со значителна загуба на сопственикот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.artnet.com/art-world/dmitry-rybolovlev-sothebys-suit-1362958|title=Russian Billionaire Dmitry Rybolovlev Accuses Sotheby's of Price Inflation in a $380 Million Suit|date=3 October 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloombergquint.com/amp/pursuits/a-100-million-mystery-a-russian-his-art-and-his-big-losses|title=A $100 Million Mystery: A Russian, His Art, and His Big Losses|date=25 February 2017}}</ref> Во 2025 година, сликата му била дадена на Музејот на уметност во округот Лос Анџелес од страна на имотот на Џери Перенчио. == Поврзано == * Листа на најскапи слики * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1893 година]] [[Категорија:Уметнички дела]] s9xx3a51n46ger9rrefhgu3sl6oh0u4 0 1403423 5629489 5629416 2026-09-17T12:50:02Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5629489 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Уметничко дело | image_file=Paul_Gauguin_121.jpg | image_size=300px | title=Мртва природа со јапонски дрвопис | artist=[[Пол Гоген]] | year={{Start date|1889}} | medium=[[Маслено сликарство|Масло на платно]] | height_metric = 72 | width_metric = 93 | height_imperial=28.5 | width_imperial=36.5 | imperial_unit= in | museum=[[Музеј на современа уметност (Техеран)|Музеј на современа уметност]] | city = [[Техеран]] }} '''''„Мртва природа со јапонски дрвопис“''''' — слика [[мртва природа]] од 1889 година, дело на францускиот уметник [[Пол Гоген]]. Денес е дел од збирката на [[Музеј на современа уметност (Техеран)|Музејот на современа уметност]] во [[Техеран]], Иран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://xroads.virginia.edu/~museum/armory/galleryR/gauguin.176.html|title=Paul Gauguin|archive-url=https://web.archive.org/web/20020708075128/http://xroads.virginia.edu/~MUSEUM/Armory/galleryR/gauguin.176.html|archive-date=July 8, 2002|accessdate=6 October 2015}}</ref> == Историја == Во 1888 и 1889 година се појавил ентузијазам кај [[Пол Гоген|Гоген]] за јапонските [[Дрвопис|дрвописи]] [[укијо-е]]. Јапонски графики се појавиле во заднината на неговата слика ''„Јаболко и вазна“'', неговиот портрет ''[[Семејството Шифенекер]]'', а исто така и во ''„Мртва природа со јапонски дрвопис“'', која прикажува портрет на глумец во укијо-е техника.{{Sfn|Ives|1980}} Сликата порано била во сопственост на [[Јозеф Розенсафт]], кој го преживеал [[Холокауст|холокаустот]] и ја водел заедницата на еврејски раселени лица. Тој починал во септември 1975 година, оставајќи импозантна уметничка збирка која морало да биде продадена за да се намират долговите поврзани со стекнувањето на уметничките дела и, според некои извештаи, со неговиот екстравагантен начин на живот. На продажбата во 1976 година, организирана од куќата „Сотбис“, збирката била целосно откупена од Музејот на современа уметност во Техеран, каде што се наоѓа и денес и е една од најстарите слики во збирката на музејот.<ref name="Bloomberg">[https://www.bloomberg.com/features/2015-tehran-museum-of-contemporary-art/ "Iran Has Been Hiding One of the World’s Great Collections of Modern Art"]. ''Bloomberg Businessweek''. Retrieved December 13, 2015.</ref> Оваа продажба поставила тогашен рекорд за ''„Мртва природа со јапонски дрвопис“'' од 1,4 милиони долари, а делото денес се проценува на 45 милиони долари.<ref name="Bloomberg" /> Кога со музејот управувал Махмуд Шалуи, [[Национална галерија на уметност (Вашингтон)|Националната галерија на уметност]] во [[Вашингтон]] и „Тејт Модерн“ во [[Лондон]] се обиделе да ја позајмат сликата, но нивните барања биле одбиени.{{Sfn|موسوی|2014}} == Наводи == {{наводи}} {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1889 година]] [[Категорија:Слики во Музејот на современа уметност во Техеран]] ayi6k3mfvlc4zq8x6hnxw8b5ufviiej 1 1403450 5629490 2026-09-17T12:50:55Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629490 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403451 5629501 2026-09-17T13:38:30Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1362703418|List of paintings by Paul Gauguin]]“ 5629501 wikitext text/x-wiki [[File:Paul_Gauguin_1891.png|мини| [[Пол Гоген]], 1891, непознат фотограф]] Ова е нецелосен '''список на слики''' од францускиот сликар [[Пол Гоген|Пол Гоген.]] == Преглед == [[Пол Гоген]] (англиски: Paul Gauguin; 1848–1903) бил водечки [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник, [[Сликарство|сликар]], [[скулптор]], графичар, керамист и писател од 19 век. Неговото смело експериментирање со бои директно влијаело врз [[Модерна уметност|модерната уметност]] во 20 век, додека неговото изразување на вроденото значење на субјектите во неговите слики, под влијание на клоизонистичкиот стил, го отворило патот кон примитивизмот и враќањето кон [[Пасторала|пасторалното]]. Тој бил и влијателен поборник на [[Бакропис|графурата]] и [[Дрвопис|дрворезот]] како уметнички форми. == Временска линија == * 1873–1884 Семеен живот во Париз * 1884 Семеен живот во Руан * 1884 Семеен живот во Копенхаген * 1885 Диеп, Париз * 1886–1887 Уметничка колонија, Понт Авен, Бретања * Патување во Мартиник во 1887 година * 1888 Понт Авен * 1888 Престој со Ван Гог во Арл, Провансал * 1889 Понт Авен * Патување во Тахити 1891–1893 * 1894 Понт Авен * 1895–1901 Живеење во Тахити * 1901–1903 Живеење во Хива Оа, островите Маркеза == Листа == * ''Насловите на француски и англиски јазик не биле нужно дадени од Гоген.'' ''Насловите на тахитски се оние напишани на сликите.'' ''Кликнете на сликата за повеќе информации за сликата.'' * ''Бројот на каталогот на колоната (кат. бр.) го означува индексниот број на Вилденштајн (В. Џорџ/Даниел) и/или индексниот број на Габриеле Мандел Сугана (С.)'' === 1873–1885 (Париз, Руан, Копенхаген) === {| class="sortable wikitable" |+Сликите на Гоген од периодот 1873–1885, по години ! class="unsortable" scope="col" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии см ! scope="col" |{{Крат|Cat. no.|Catalogue number}}<br /><br />Средна големина |- |[[File:Gauguin_Chemin_dans_la_fôret.jpg|центар|безрамка]] |''Патека во шумата'' |1873 |Приватна колекција | |W. 4/5 |- |[[File:PaulGauguin-1873-Landscape.jpg|центар|безрамка]] |''Теренска работа на рамнината, или Езерото на рамнината'' |1873 |Музеј Фицвилијам, Кембриџ, Масачусетс | |W. 5/4 |- |[[File:Gauguin_-_Wildenstein_2002,_42.png|центар|безрамка]] |''Мртва природа со отворена книга'' |1874–1878 |Приватна колекција | |W. 3 |- |[[File:Gauguin_1874_Maisons_au_bord_de_l'eau.jpg|центар|безрамка]] |''Куќи покрај вода'' |1874 |Нова глиптотека „Карлсберг“, Копенхаген | |W. 6/8 |- |[[File:Gauguin_-_Wildenstein_2002,_9.png|центар|безрамка]] | |1874 (ca) | | |W. 7 |- |[[File:Gauguin_1874_Clairière_II.jpg|центар|безрамка]] |''Расчистување II'' |1874 |Приватна колекција | |W. 8/7 |- |[[File:Gauguin_1875_Paysage_avec_peupliers.jpg|центар|безрамка]] |''Пејзаж со тополи'' |1875 |Музеј на уметноста во Индијанаполис | |W. 11/13 |- |[[File:Landscape_from_Viroflay_by_Paul_Gauguin,_1875_-_Ny_Carlsberg_Glyptotek_-_Copenhagen_-_DSC09397.JPG|центар|безрамка]] |''Пејзаж од Вирофле'' |1875 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 12/14 |- |[[File:PaulGauguin-1875-Seine_River_Seen_From_Iéna_Bridge.jpg|центар|безрамка]] |''Реката Сена гледана од мостот Иена'' |1875 |[[Музеј Орсе]], Париз | |W. 13/12 |- |[[File:Gauguin_-_Die_Seine_in_Paris_zwischen_der_Pont_d'Ilena_und_der_Pont_de_Grenelle_-1875.jpg|центар|безрамка]] |''Подвижен кран покрај Сена, или Сена во Париз меѓу мостот Јена и мостот Гренел'' |1875 |Национален музеј на модерна и современа уметност, Сеул | |W. 14/20 <br /><br />S. 4 |- |[[File:La_Seine_au_Pont_de_Grenelle_-_Paul_Gauguin_-_Wallraf-Richartz-Museum_&_Fondation_Corboud-8631_(without_frame).jpg|центар|безрамка]] |''Сена кај мостот Гренелe'' |1875 |Музеј Валраф-Ричарц, Келн | |W. 15/18 |- |[[File:Gauguin_1875_Mette_Gauguin_dormant_sur_un_canapé.jpg|центар|безрамка]] |''Мете заспана на кауч'' |1875 | | |W. 96/22 |- |[[File:Gauguin_1876_Poires_et_raisins.jpg|центар|безрамка]] |''Круши и грозје'' |1876 (ca) |Приватна колекција | |W. 2/26 |- |[[File:Gauguin_1876_Fleurs_dans_un_vase_bleu.jpg|центар|безрамка]] |''Цвеќе во вазна со музичка партитура'' |1876 |Приватна колекција | |W. 9/36 |- |[[File:Gauguin_-_Wildenstein_2002,_28.png|центар|безрамка]] |''Морски пејзаж'' |1876 | | |W. 17 |- |[[File:Gauguin_Marguerites_et_pivoines_dans_un_vase_bleu.jpg|центар|безрамка]] |''Маргаритки и божури во сина вазна'' |1876 |Приватна колекција | |W. 19/35 <br /><br />S. 5 |- |[[File:Gauguin_1876_Jacinthe_et_pommes_sur_un_journal.jpg|центар|безрамка]] |''Зумбул и јаболка врз весник'' |1876 |Приватна колекција | |W. 19bis/41 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Bouquet_of_Peonies_on_a_Musical_Score_(14991888045).jpg|центар|безрамка]] |''Букет божури врз нотен лист или Вазна со цвеќе врз страница со ноти'' |1876 |Уметнички музеј Деџи, Нанџинг | |W. 20/34 |- |[[File:Gauguin_1876_Nature_morte_aux_huîtres.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со остриги'' |1876 |Музеј на ликовни уметности на Вирџинија, Ричмонд | |W. 21/32 |- |[[File:Gauguin_Paysage_d'automne.jpg|центар|безрамка]] |''Есенски пејзаж'' |1877 |Приватна колекција | |W. 1/38 |- |[[File:Gauguin_Portrait_de_Claude-Antoine-Charles_Favre.jpg|центар|безрамка]] |''Портрет на Клод-Антоан-Шарл Фавр'' |1877 |Приватна колекција | |W. 22/43 |- |[[File:Gauguin_1877_Ingeborg_Thaulow.jpg|центар|безрамка]] |''Ингеборг Таулов'' |1877 |Приватна колекција | |W. 23/44 |- |[[File:Paul_Gauguin_200.jpg|центар|безрамка]] |''Автопортрет'' |1875–1877 (ca) |Музеј Фог, Кембриџ, Масачусетс | |W. 25 |- |[[File:Paul_Gauguin,_1880,_The_Embroiderer_(La_Brodeuse),_oil_on_canvas,_116_x_81_cm,_Foundation_E.G._Bührle.jpg|центар|безрамка]] |''Во него се појавува Гоген.'' |1878 |Фондацијата Бирле, Цирих | |W. 26 |- |[[File:Paul_Gauguin_118.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со риба'' |1878 (ca) |Уметнички музеј во Гетеборг | |W. 28/27 |- |[[File:Gauguin_1879_Les_Pommiers_de_l'Hermitage_III.jpg|центар|безрамка]] |''Јаболкници во Л'Ермитаж III'' |1879 |Музеј на уметноста во Филаделфија | |W. 31/52 |- |[[File:Gauguin_1879_Les_Pommiers_de_l'Hermitage_II.jpg|центар|безрамка]] |''Јаболкници во Л'Ермитаж II'' |1879 |Уметничка куќа Аргау, Арау | |W. 33/51 |- |[[File:Gauguin_1879_Les_Meules.jpg|центар|безрамка]] |''Стогови сено'' |1879 |Приватна колекција | |W. 34/48 |- |[[File:CHEMIN_DE_VILLAGE_(LA_SENTE_DU_PÈRE_DUPIN).PNG|центар|безрамка]] |''Селска патека'' |1879 |Приватна колекција | |W. 35/53 |- |[[File:Paul_Gauguin_064.jpg|центар|безрамка]] |''Градинарските насади во Вожирар'' |1879 |Музеј на уметноста при колеџот Смит, Нортхемптон | |W. 36/55 |- |[[File:Paul_Gauguin_059.jpg|центар|безрамка]] |''Градина под снег'' |1879 |Музеј на ликовни уметности, Будимпешта | |W. 37/57 |- |[[File:Gauguin_Jardin_sous_la_neige_II.jpg|центар|безрамка]] | ''Градина под снегот II или Снег во Вожирар I'' |1879 | Карлсберг во Копенхаген | |W. 38/58 |- |[[File:Gauguin_1879_Rive.jpg|центар|безрамка]] |''Покрај река'' |1879 |Приватна колекција | |W. 38bis/54 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Portrait_of_a_Man_-_1985.R.29_-_Dallas_Museum_of_Art.jpg|центар|безрамка]] |''Портрет на маж'' |1880 |Музеј на уметноста во Далас | |W. 29 |- |[[File:Paul_Gauguin,_L'Eglise_de_Vaugirard,_1879.jpg|центар|безрамка]] |''Црквата Вожирар'' |1880 |Музеј Гронинген, Холандија | |W. 30/69 |- |[[File:Paul_Gauguin_001.jpg|центар|безрамка]] |'' Студија на акт (Сузан шие)'' |1880 |Нова Карлсберг Глиптотек, Копенхаген | |W. 39 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Dans_le_poulailler.jpg|центар|безрамка]] |''Во кокошарникот'' |1878 (ca) |Музеј „Тисен-Борнемиса“ | |W. 40 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Houses_at_Vaugirard_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''Куќи во Вожирар'' |1880 |[[Израелски музеј]], Ерусалим | |W. 44/58 |- |[[File:Gauguin_-_Mandoline_sur_une_Chaise.jpg|центар|безрамка]] |''Мандолина на стол'' |1880 |Уметнички музеј Менард, Комаки, Јапонија | |W. 46/63 |- |[[File:Gauguin_-_Nature_Morte_à_la_Cruche_d'Argile_et_Tasse_en_Fer.jpg|центар|безрамка]] |Дрвена кригла и метален бокал |1880 |Уметнички институт во Чикаго | |W. 47/60 |- |[[File:Gauguin_1880_Fleurs_et_tapis.jpg|центар|безрамка]] |''Цвеќиња и тепих (маќеи)'' |1880 |Приватна колекција | |W. 48/61 |- |[[File:Gauguin_1880_Pour_faire_un_bouquet.jpg|центар|безрамка]] |Составни елементи на букет |1880 |Приватна колекција | |W. 49/62 |- |[[File:Paul_Gauguin,_Interieur_du_peintre_Paris,_rue_Carcel_(1881)_-_01.jpg|центар|безрамка]] |Ентериер, ул. Карсел; или Ентериерот на сликарот, Париз, ул. Карсел |1881 |Национална галерија на Норвешка | |W. 50/76 |- |[[File:Gauguin_1881_Intérieur_avec_Aline.jpg|центар|безрамка]] |''Ентериер со Алин'' |1881 |Галерија „Милениум“, Шефилд | |W. 51/77 |- |[[File:PaulGauguin-1881-The_Little_One_is_Dreaming.jpg|центар|безрамка]] |''Малечкото спие'' |1881 |Ордрупгард, во близина на Копенхаген | |W. 52 & 54/75 |- |[[File:Gauguin_1881_La_Petite_s'amuse.jpg|центар|безрамка]] |''Девојче си игра или Езерце со патки'' |1881 |Приватна колекција | |W. 55/74 |- |[[File:Paul_Gauguin_015.jpg|центар|безрамка]] |''Вазна со цвеќе'' |1881(ca) |Музеј на ликовни уметности во Рен | |W. 63 |- |[[File:Paul_Gauguin_060.jpg|центар|безрамка]] |''Семејството на сликарот во градината, улица „Карсел“'' |1881 |Нова Карлсберг Глиптотек, Копенхаген | |W. 67 |- |[[File:Paul_Gauguin_199.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со портокали'' |1882 |Музеј на ликовни уметности во Рен | |W. 65/59 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Les_carrières_du_Chou,_près_de_Pontoise_-_II_(1882).jpg|центар|безрамка]] |''Каменоломите во Ле Шу, близу Понтоаз'' |1882 |Национална галерија на Канада, Отава | |W. 71/86 |- |[[File:Le_Chaland_et_la_barque_-_Gauguin.jpg|центар|безрамка]] |''Сина барка'' |1882 |Уметнички музеј „Лоу“, Мајами | |W. 73/90 |- |[[File:Gauguin_1882_Fleurs_et_livres.jpg|центар|безрамка]] |''Цвеќе и книга'' |1882 |Приватна колекција | |W. 77/96 |- |[[File:Gauguin_Fleurs_et_livre_japonais.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со цвеќе'' |1882 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 78/95 |- |[[File:Gauguin_1883_Portrait_de_femme.jpg|центар|безрамка]] |''Портрет на жена (Ингеборг Таулоу)'' |1883 (ca) |Приватна колекција | |W. 41/109 |- |[[File:Paul_Gauguin_108.jpg|центар|безрамка]] |''Снег на улицата Карсел'' |1883 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 75/97 |- |[[File:Gauguin_1883_Aline_Gauguin_et_l'un_de_ses_frères.jpg|центар|безрамка]] |''Алин Гоген и еден од нејзините браќа'' |1883 |Приватна колекција | |W. 82/111 |- |[[File:Gauguin_1883_Osny,_la_rue_de_Pontoise_en_hiver_.jpg|центар|безрамка]] |''Осни, улица де Понтоаз, Зима'' |1883 |Приватна колекција | |W. 84/99 <br /><br /> масло на панел од махагони |- |[[File:Gauguin_1883_La_Ferme_de_la_Groue_à_Osny.jpg|центар|безрамка]] |''Фармата Гроу, Осни'' |1883 |Приватна колекција | |W. 85/103 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Busagny_Farm,_Osny_-_1999.3_-_Rhode_Island_School_of_Design_Museum.jpg|центар|безрамка]] |''Фарма Бусагни, Осни'' |1883 |Музеј на Училиштето за дизајн на Род Ајленд, Провиденс | |W. 86/101 |- |[[File:Paul_Gauguin_005.jpg|центар|безрамка]] |''Осни, бурно време'' |1883 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 87/102 |- |[[File:Paul_Gauguin_094.jpg|центар|безрамка]] |''Лејн обложена со топола, Осни'' |1883 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 88/105 |- |[[File:Gauguin_1883_Le_Ruisseau,_Osny.jpg|центар|безрамка]] |''Потокот, Осни'' |1883 |Приватна колекција | |W. 89/100 |- |[[File:Gauguin_1883_Tomates_et_pot_d'étain_sur_une_table.jpg|центар|безрамка]] |''Домати и калајна кригла на маса'' |1883 |Приватна колекција | |W. 90/107 |- |[[File:Paul_gauguin_dahlias_et_mandoline.jpg|центар|безрамка]] |''Далии и мандолина'' |1883 |Приватна колекција | |W. 91/108 |- |[[File:Gauguin_Clovis_endormi.jpg|центар|безрамка]] |''Кловис спие'' |1884 |Приватна колекција | |W. 81/151 <br /><br /> S. 12 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Chambre_avec_vue_d’une_fenêtre_ouverte.jpg|центар|безрамка|Room with view from an open window]] |''Соба со поглед низ отворен прозорец'' |ca. 1884 |Приватна колекција Швајцарија |двострана слика[[File:Paul_Gauguin_Nue_tahitienne_assise_avec_fleur_rouge.jpg|центар|безрамка]] | |- |[[File:Gauguin_1884_Mlle_S._Manthey.jpg|центар|безрамка]] |''Г-ѓа С. Мантеј'' |1884 |Музеј Кролер-Милер, Отерло, Холандија | |W. 97/152 |- |[[File:Gauguin_Portrait_d'homme.jpg|центар|безрамка]] |''Портрет на маж'' |1884 |Приватна колекција | |W. 94/153 <br /><br /> S. 13 |- |[[File:Paul_Gauguin_101.jpg|центар|безрамка]] |''Мадам Мете Гоген во вечерна тоалета'' |1884 |Национална галерија, Осло | |W. 95/154 |- |[[File:Gauguin_1884_La_Neige_à_Copenhague.jpg|центар|безрамка]] |''Снег во Копенхаген'' |1884 |Приватна колекција | |W. 88/160 |- |[[File:Paul_Gauguin_012.jpg|центар|безрамка]] |''Сините покриви на Руан'' |1884 |Ам Ремерхолц, Винтертур | |W. 100/116 |- |[[File:Paul_Gauguin_082.jpg|центар|безрамка]] |''Агол од градина во Руан, или Поглед на градина, Руан'' |1884 |Уметнички музеј во Портланд | | |- |[[File:Gauguin_1884_Notre-Dame-des-Anges,_Rouen.jpg|центар|безрамка]] |'' Нотр-Дам-дез-Анж, Руан'' |1884 |Приватна колекција | |W. 102/130 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Rouen,_L'Eglise_Saint-Ouen_(1884).jpg|центар|безрамка]] |'' Руан, црква „Сент-Уен“'' |1884 |Приватна колекција | |W. 103/124 |- |[[File:Paul_Gauguin_086.jpg|центар|безрамка]] |''Млада жена лежи во тревата'' |1884 |Приватна колекција | |W. 104/137 |- |[[File:Gauguin_1884_Les_Trois_vaches.jpg|центар|безрамка]] |''Три крави'' |1884 |Уметнички музеј „Винтертур“ | |W. 106/131 |- |[[File:Gauguin_1884_Vache_dans_un_pré,_Rouen.jpg|центар|безрамка]] |''Крава на ливадата'' |1884 |Приватна колекција | |W. 107/138 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Sous-Bois.jpg|центар|безрамка]] |''Внатрешност на шума'' |1884 |Музеј на ликовни уметности, Бостон | |W. 110/135 <br /><br /> S. 16 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Rue_à_Rouen.jpg|центар|безрамка]] |''Улица во Руан'' |1884 |Музеј Тисен-Борнемиса, Мадрид | |W. 111/122 |- |[[File:Gauguin_1884_Le_Chemin_creux.jpg|центар|безрамка]] |''Вдлабнат пат'' |1884 |Приватна колекција | |W. 111(bis)/128 |- |[[File:Paul_Gauguin_017.jpg|центар|безрамка]] |''Ливада и дрвја'' |1884 |Приватна колекција | |W. 114/133 |- |[[File:Gauguin_1884_À_flanc_de_coteau.jpg|центар|безрамка]] |''Падината'' |1884 |Приватна колекција | |W. 115/126 |- |[[File:Gauguin_1884_La_Route_montante.jpg|центар|безрамка]] |''Патот'' |1884 | Фондацијата Бирле, Цирих | |W. 117/127 |- |[[File:Gauguin_Vue_générale_de_Rouen.jpg|центар|безрамка]] |''Општ поглед на Руан'' |1884 |Приватна колекција | |W. 118/123 |- |[[File:French_Landscape,_Fan_Project_by_Paul_Gauguin,_1885.JPG|центар|безрамка]] |''Француски пејзаж, проект за лепеза'' |1884 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 119 |- |[[File:Gauguin_1884_Les_Falaises_de_La_Bouille.jpg|центар|безрамка]] |''Карпите кај Ла Буј'' |1884 |Приватна колекција | |W. 120/143 |- |[[File:Paul_Gauguin_048.jpg|центар|безрамка]] |''Влез во селото Осни'' |1884 |Музеј на ликовни уметности, Бостон | |W. 121/106 |- |[[File:Gauguin_1884_La_Seine_à_Rouen.jpg|центар|безрамка]] |''Сена кај Руан'' |1884 |Приватна колекција | |W. 122/142 |- |[[File:Gauguin_1884_La_Fumure_des_terres.jpg|центар|безрамка]] |''Ѓубрење или враќање од жетвата'' |1884 |Музеј Валраф-Ричарц, Келн | |W. 124/117 |- |[[File:Gauguin_1884_Le_Bassin.jpg|центар|безрамка]] |''Езерцето'' |1884 |Приватна колекција | |W. 125/121 |- |[[File:Gauguin_1884_La_Rue_du_Nord_à_Rouen.jpg|центар|безрамка]] |''Улица Ди Нор, Руан'' |1884 |Приватна колекција | |W. 126/114 |- |[[File:Rue_Jouvenet_à_Rouen.jpg|центар|безрамка]] |''Улицата Жувене во Руан'' |1884 |Музеј Тисен-Борнемиса, Мадрид | |W. 127/115 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Les_Pivoines_I_(1884).jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со божури'' |1884 |Национална галерија на уметноста, Вашингтон, Д.Ц. | |W. 131/145 <br /><br /> S. 18 |- |[[File:Gauguin_1884_Pommes,_cruche_et_verre_irisé.jpg|центар|безрамка]] |''Јаболка, бокал, иридесцентно стакло'' |1884 |Приватна колекција | |W. 133/134 |- |[[File:Gauguin_1884_Capucines_et_dahlias_dans_une_corbeille.jpg|центар|безрамка]] |''Латинчиња и далии во кошница'' |1884 |Национална галерија (Норвешка), Осло | |W. 134/150 |- |[[File:Paul_Gauguin_Portrait_du_peintre_Granchi-Taylor.jpg|центар|безрамка]] |''Портрет на сликарот Гранки-Тејлор'' |1885 |Уметнички музеј во Базел | |W. 136/205 |- |[[File:Gauguin_1885_Portrait_de_Philibert_Favre.jpg|центар|безрамка]] |''Портрет на Филибер Фавр'' |1885 |Приватна колекција | |W. 137/206 |- |[[File:Self-Portrait_by_Paul_Gauguin,_1885.jpg|центар|безрамка]] |''Гоген пред своето сликарско платно'' |1885 |Уметнички музеј Кимбел, Форт Ворт | |W. 138/165 |- |[[File:Gauguin_Fan_Design_Garden_Under_Snow.jpg|центар|безрамка]] |''Дизајн на лепеза, Градина под снег'' |1885 |Музеј Фицвилијам, Кембриџ, Англија | |W. 140/162 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_The_Queen's_Mill.JPG|центар|безрамка]] |''Кралската воденица, Копенхаген'' |1885 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 141/174 |- |[[File:Gauguin_1885_Le_Parc_d'Østervold_à_Copenhague.jpg|центар|безрамка]] |''Парк Остерволд, Копенхаген'' |1885 |Уметничка галерија и музеј „Келвингроув“, Глазгов | |W. 142/173 |- |[[File:Gauguin_1885_La_Fin_de_l'hiver_à_Copenhague.jpg|центар|безрамка]] |''Крајот на зимата, Копенхаген; или Зимски пејзаж во Копенхаген'' |1885 |Приватна колекција | |W. 143/167 |- |[[File:Gauguin_1885_Conversation.jpg|центар|безрамка]] |''Разговор'' |1884 |Приватна колекција | |W. 144/175 |- |[[File:French_Landscape_after_Cézanne_by_Paul_Gauguin,_1885,_gouache_.JPG|центар|безрамка]] |{{In lang|en}} ''Француски пејзаж по Сезан'' |1885 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 147 |- |[[File:Skaters_in_Frederiksberg_Park_(1884_painting).jpg|центар|безрамка]] |''Скејтери во градините Фредериксберг'' |1884 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 148/161 |- |[[File:Gauguin_1885_Route_bordée_d'arbres_à_Rouen_II.jpg|центар|безрамка]] |''Пат опкружен со дрвја, Руан II'' |1885 |Нова глиптотека „Карлсберг“ | |W. 149/163 |} === 1885–1886 (Диеп, Париз) === {| class="sortable wikitable" |+Сликите на Гоген од периодот 1885–1886 година, по години ! class="unsortable" scope="col" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии({{Крат|см.|centimeters}}) ! scope="col" |{{Крат|Cat. no.|Catalogue number}}<br /><br />Medium |- |[[File:Gauguin_1885_Chemin_dans_la_hêtraie.jpg|центар|безрамка]] |''Патека во буковата шума'' |1885 |Музеј на уметност во Аргау, Арау | |W. 150/198 |- |[[File:Gauguin_1885_La_Lisière_de_la_forêt_II.jpg|центар|безрамка]] |''Шумски раб'' |1885 |Приватна колекција | |W. 151/197 |- |[[File:Gauguin_La_lisière_de_la_forêt_III.jpeg|центар|безрамка]] |''Работ на шумата (III)'' |1885 |Музеј Крелер-Милер, Отерло | |W. 152/199 <br /><br /> S. 21 |- |[[File:Gauguin_1885_Jeune_garçon_au_bord_de_l'eau.jpg|центар|безрамка]] |''Момче покрај вода'' |1885 |Приватна колекција | |W.153/196 |- |[[File:Gauguin_1885_La_Sente_du_père_Jean.jpg|центар|безрамка]] |''Патот на отец Жан'' |1885 |Музеј на Мохамед Махмуд Калил, Гиза | |W. 155/195 |- |[[File:Gauguin_Les_Saules.jpg|центар|безрамка]] |''Врбите'' |1885 |Приватна колекција | |W. 156/200 |- |[[File:Gauguin_Vache_et_cheval_dans_un_pré.jpg|центар|безрамка]] |''Крава и коњ на ливада'' |1885 |Приватна колекција | |W. 157/190 |- |[[File:Gauguin_-_Kühe_an_der_Tränke_-_1985.jpg|центар|безрамка]] |''Крави на поилиштето'' |1885 |Галерија на модерна уметност, Милано | |W. 158/192 |- |[[File:Gauguin_1885_L'Abreuvoir_II.jpg|центар|безрамка]] |''Корито за напојување'' |1885 |Приватна колекција | |W. 159/203 |- |[[File:Gauguin_Vaches_au_repos.jpg|центар|безрамка]] |''Крави што одмараат'' |1885 |Музеј Бојманс Ван Беунинген, Ротердам | |W. 160/191 |- |[[File:Gauguin_1885_Les_Oies_dans_le_pré.jpg|центар|безрамка]] |''Гуски на ливадата'' |1885 |Уметнички музеј во Портланд | |W. 161/184 |- |[[File:Gauguin_1885_Étable_près_de_Dieppe_II.jpg|центар|безрамка]] |''Штала во близина на Дјеп II'' |1885 |Приватна колекција | |W. 162/189 |- |[[File:Gauguin_1885_Étable_près_de_Dieppe_I.jpg|центар|безрамка]] |''Штала во близина на Дјеп II I'' |1885 |Приватна колекција | |W. 163/188 |- |[[File:Gauguin_1886_À_Sèvres.jpg|центар|безрамка]] |''Во Севр'' |1885 |Приватна колекција | |W. 164/214 <br /><br /> S. 23 |- |[[File:PAUL_GAUGUIN_1848_-_1903_LA_MAISON_BLANCHE.jpg|центар|безрамка]] |''Белата куќа / Вилата на Англичанката'' |1885 |Приватна колекција | |W. 165/183 |- |[[File:PaulGauguin-1885-Coast_at_Dieppe.jpg|центар|безрамка]] |''Брегот кај Дјеп'' |1885 |Приватна колекција | |W. 166/178 |- |[[File:Gauguin_Women_Bathing.jpg|центар|безрамка]] |''Жени се капат'' |1885 |Национален музеј на западната уметност, Токио | |W. 167/179 |- |[[File:Gauguin_1886_Goélette_et_trois-mâts_à_quai.jpg|центар|безрамка]] |''Шкуна и брод со три јарбола'' |1885 |Приватна колекција | |W. 168/212 |- |[[File:Gauguin_1885_Le_Port_de_Dieppe.jpg|центар|безрамка]] |''Призор од пристаништето во Дјеп'' |1885 |Уметничка галерија во Манчестер | |W. 169/180 |- |[[File:L'Autunno.jpg|центар|безрамка]] |''Покрај потокот, есен'' |1885 |Приватна колекција | |W. 171/204 |- |[[File:Gauguin_1885_Les_Arbres_dénudés.jpg|центар|безрамка]] |''Голи дрвја'' |1885 |Приватна колекција | |W. 172/186 |- |[[File:Paul_Gauguin_122.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со кинески божури и мандолина'' |1885 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе Париз]], | |W. 173/169 |- |[[File:Gauguin_1885_Nature_morte_avec_carafon_et_figurine.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со карафа и фигурина'' |1885 |Приватна колекција | |W. 174/171 |- |[[File:Gauguin_1885_Dahlias_dans_un_vase_en_cuivre.jpg|центар|безрамка]] |''Далии во бакарна вазна'' |1885 |Приватна колекција | |W. 175/201 |- |[[File:Gauguin_-_Stilleben_mit_Interieur.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со ентериер'' |1885 |Приватна колекција | |W. 176/164 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Lilas_(1885).jpg|центар|безрамка]] |''Јорговани'' |1885 |Музеј Тисен-Борнемиса, Мадрид | |W. 177/168 |- |[[File:Gauguin_Deux_vases_de_fleurs_et_un_éventail.jpg|центар|безрамка]] |''Две вазни за цвеќе и вентилатор'' |1885 |Приватна колекција | |W. 178/170 <br /><br />S. 25 |- |[[File:Gauguin_1885_Œnothères_dans_en_vase.jpg|центар|безрамка]] |''Ноќни јаглики во вазна'' |1885 | Приватна колекција | |W. 181/202 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_L'Abreuvoir_I_(1885).jpg|центар|безрамка]] |''Поило I'' |1885 |Приватна колекција | |W. 191/194 <br /><br /> S. 34 |- |[[File:Gauguin_Panier_de_fleurs.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со портулаки во кошница'' |1886 |Музеј на уметноста во Филаделфија | |W. 182/148 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Still_Life_with_Horse's_Head_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со глава од коњ'' |1886 |[[Музеј на уметноста „Бриџстоун“]], Токио | |W. 183/216 |- |[[File:Paul_Gauguin_055.jpg|центар|безрамка]] |''Жената со пунџа'' |1886 |Музеј на уметноста „Бриџстоун“, Токио | |W. 184<br /><br />S. 28 |- |[[File:Paul_Gauguin_047.jpg|центар|безрамка]] |''Ќерката на шефот'' |1886 |Приориски музеј, Сен Жермен-ан-Леј | |W. 186/207<br /><br />S. 30 |- |[[File:Gauguin_portrait_of_the_artists_son.jpg|центар|безрамка]] |''Портрет на синот на уметникот'' |1886 |Уметнички музеј во Портланд | |W. 187/208<br /><br />S. 31 |- |[[File:Gauguin_Neige_en_banlieue.jpg|центар|безрамка]] |''Предградие под снег'' |1886 |Приватна колекција | |W. 188/210 <br /><br /> S. 32 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Le_feu_au_bord_de_la_rivière.jpg|центар|безрамка]] |''Пожар на брегот на реката'' |1886 |Музеј Тисен-Борнемиса, Мадрид | |W. 193/211 |} === 1891–1893 (Тахити, Бретања) === {| class="sortable wikitable" |+Слики на Гоген од периодот 1891–1893, по години ! scope="col" class="unsortable" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии&nbsp;({{abbr|cm.|сантиметри}}) ! scope="col" |{{abbr|Кат. бр.|Каталошки број}}Техника |- |[[Податотека:Gauguin_Enfant_créole.jpg|центар|безрамка]] |''Креолско дете'' |1891 |Приватна колекција | |W. 416 S. 245 |- |[[Податотека:Gauguin_Jeune_créole.jpg|центар|безрамка]] |''Млада Креолка'' |1891 |[[Музеј на модерна уметност во Троа]] | |W. 417 S. 248 |- |[[Податотека:Jénot_Le_capitaine_Swaton.jpg|центар|безрамка]] |''Капетан Сватон'' |1891 |[[Метрополитен музеј на уметноста]], Њујорк | |W. 419 S. 247 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Tahitian_Woman_with_a_Flower_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''Жената на цветот'' |1891 |[[Ни Карлсберг Глиптотек]], Копенхаген | |W. 420 S. 243 |- |[[Податотека:Gauguin_Tête_de_Tahitienne.jpg|центар|безрамка]] |''Глава на Тахиќанка'' |1891 |Приватна колекција | |W. 421 S. 242 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Jeune_homme_à_la_fleur_(1891).jpg|центар|безрамка]] |„Младич со цвет“ |1891 |Приватна колекција | |W. 422 S. 241 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_102.jpg|центар|безрамка]] |„Портрет на Сузан Бамбриџ“ |1891 |[[Кралски музеи за ликовни уметности на Белгија]] | |W. 423 S. 244 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Faaturuma_(Melancholic)_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |„Фаатурума“ |1891 |[[Музеј на уметноста Нелсон-Аткинс]], Канзас Сити | |W. 424 S. 272 |- |[[Податотека:Brooklyn_Museum_-_Tahitian_Woman_-_Paul_Gauguin_-_overall.jpg|центар|безрамка]] |„Тахиќанка“ |1894 (околу) |[[Музеј Бруклин]], Њујорк | |W. 424 bis |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_065.jpg|центар|безрамка]] |„Те тиаре фарани“ |1891 |[[Музеј Пушкин]], Москва | |W. 426 S. 251 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_The_Meal_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |„Оброкот (Бананите)“ |1891 |[[Музеј Орсе]], Париз | |W. 427 S. 249 |- |[[Датотека:Пол Гоген Иа Орана Марија (Hail Mary) The Metropolitan Museum of Art1.jpg|без рамка|центар|исправена=.9]] |''[[Иа Орана Марија]]'' |1891 година |[[Метрополитен музеј на уметноста]], Њујорк | |В. 428 С. 263 |- |[[Датотека:1891 Gauguin Tahitianische Fischerinnen anagoria.JPG|без рамка|центар|исправено=.9]] |"Тахитски Рибарки" |1891 година |[[Alte Nationalgalerie]], Берлин | |В. 429 С. 268 |- |[[Датотека:Пол Гоген 029.jpg|без рамка|центар|исправено=.9]] |''[[Човек со секира]]'' |1891 година |Приватна колекција | |В. 430 С. 265 |- |[[Датотека:Пол Гоген - И Раро те Овири (1891).jpg|без рамка|центар|исправено=.9]] |''Раро те овири (I)'' |1891 година |[[Музеј на уметност во Далас]] | |В. 431 С. 267 |- |[[Датотека:Пол Гоген - И Раро Те Овири (Под Панданус) - Google Art Project.jpg|без рамка|центар|исправено=.9]] |''И раро те Овири (II)'' |1891 година |[[Институт за уметност во Минеаполис]] | |В. 432 С. 266 |- |[[Датотека:Пол Гоген - Упа Упа (The Fire Dance) - Google Art Project.jpg|без рамка|центар|исправено=.9]] |''Упа упа'' |1891 година |[[Израелски музеј]], Ерусалим | |В. 433 С. 253 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_056.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанки на плажа]]'' |1891 |[[Музеј д'Орсе]], Париз | |W. 434 S. 270 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_095.jpg|центар|безрамка]] |''Разговор'' |1891 |[[Ермитаж]], Санкт Петербург | |W. 435 S. 252 |- |[[Податотека:Gauguin_1891_Te_fare_maori.jpg|центар|безрамка]] |''Тахиќанската куќа'' |1891 |Приватна колекција | |W. 436 S. 257 |- |[[Податотека:Gauguin_-_Der_große_Baum_-1891.jpg|центар|безрамка]] |''Големото дрво I'' |1891 |[[Уметнички музеј во Кливленд]] | |W. 437 S. 255 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Te_raau_rahi_(The_Big_Tree)_-_1949.513_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|центар|безрамка]] |''Големото дрво(III)'' |1891 |[[Уметнички институт во Чикаго]] | |W. 439 S. 254 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_045.jpg|центар|безрамка]] |''Te Faaturuma'' |1891 |[[Уметнички музеј во Вустер]], Масачусетс | |W. 440 S. 271 |- |{{ImageNoteControl||img=[[File:Paul Gauguin - Rue de Tahiti (1891).jpg|frameless|center|upright=.9]]|caption=off}} |''Улица во Тахити'' (Rue de Tahiti) |1891 |[[Музеј на уметноста во Толедо]], Охајо | |W. 441 S. 261 |- |[[Податотека:Tahitian_Landscape_MET_DP-14936-043_(cropped).jpg|центар|безрамка]] |''Пејзаж од Тахити'' |1891 |[[Метрополитен музеј на уметноста]], Њујорк | |W. 442 S. 262 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Dans_la_vanillère,_homme_et_cheval_(1891).jpg|центар|безрамка]] |''Во насадот со ванила, човек и коњ'' |1891 |[[Музеј „Соломон Р. Гугенхајм“]], Њујорк | |W. 443 S. 258 |- |[[Податотека:Gauguin_Femmes_près_des_palmiers.jpg|центар|безрамка]] |''Жени покрај палмите'' |1891 |Приватна колекција | |W. 444 S. 264 |- |<nowiki>[[File:Paul Gauguin - Black Pigs with Crouching Tahitian W455.jpg|frameless|cen</nowiki> |} === 1896–1903 (Тахити, Маркезаски Острови) === {| class="sortable wikitable" |+Сликите на Гоген од периодот 1896–1903, по години ! class="unsortable" scope="col" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии&nbsp;({{Крат|cm.|centimeters}}) ! scope="col" |{{Крат|Cat. no.|Catalogue number}}<br /><br />Medium |- |[[File:Gauguin_Joseph_et_la_femme_de_Potiphar.jpg|центар|безрамка]] |''Јосиф и жената на Потифар'' |1896 |Приватна колекција | |W. 536<br /><br />S. 375 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Scène_de_la_vie_tahitienne_(1896).jpg|центар|безрамка]] |''Сцена од животот на Тахити'' |1886 |[[Ермитаж|Ермитраж]], Санкт Петребург | |W. 537<br /><br />S. 387 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Eiaha_'ohipa_(1896).jpg|центар|безрамка]] |[[Eiaha Ohipa|Одмор]] |1896 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 538<br /><br />S. 374 |- |[[File:Gauguin_Trois_Tahitiennes.jpg|центар|безрамка]] |''Три тахиќанки'' |1896 |[[Метрополитен (музеј)]], Њујорк | |W. 539<br /><br />S. 366 |- |[[File:Paul_Gauguin_061.jpg|центар|безрамка]] |''Пеперутка'' |1896 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 540<br /><br />S. 370 |- |[[File:The_Birth_-_Te_tamari_no_atua_Paul_Gauguin_1896.jpg|центар|безрамка]] |''[[Te tamari no atua]]'' (Раѓањето) |1896 |[[Нова пинакотека]] , Минхен | |W. 541<br /><br />S. 371 |- |[[File:Te_Arii_Vahine_1896_Paul_Gauguin.jpg|центар|безрамка]] |''Благородната жена'' |1896 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 542<br /><br />S. 364 |- |[[File:Te_Arii_Vahine-La_Femme_aux_mangos_(II)_by_Paul_Gauguin,_1896.jpg|центар|безрамка]] |''Благородната жена II'' |1896 |Приватна колекција | |W. 543<br /><br />S. 365 |- |[[File:Gauguin_-_Der_Einbaum_-_1996.jpg|центар|безрамка]] |''Te Vaa'' |1896 |[[Ермитаж|Hermitage Museum]], St Petersburg | |W. 544 <br /><br />S. 363 |- |[[File:Gauguin_-_Pobre_Pescador.jpg|центар|безрамка]] |''Poor Fisherman'' |1896 |[[Музеј на уметноста (Саун Пауло)|Museu de Arte de São Paulo]] | |W. 545<br /><br />S. 362 |- |[[File:Gauguin_Paysage_de_Te_Vaa.jpg|центар|безрамка]] |''Пејзажот на Те Ваа'' |1896 |Музеј на убави уметности Андре Малро, Ле Авр | |W. 546<br /><br />S. 360 |- |[[File:Paul_Gauguin_096.jpg|центар|безрамка]] |''Варварски песни'' |1896 |Уметнички музеј Фог, Кембриџ, Масачусетс | |W. 547<br /><br />S. 373 |- |[[File:Paul_Gauguin_067.jpg|центар|безрамка]] |''Nave nave mahana'' |1896 |Музеј на ликовни уметности во Лион | |W. 548<br /><br />S. 368 |- |[[File:Gauguin_1896_Tête_de_Tahitienne.jpg|центар|безрамка]] |''Head of Tahitial Woman'' |1896 |Приватна колекција | |W. 549 |- |[[File:Paul_Gauguin,_No_te_aha_oe_riri_(Why_Are_You_Angry%3F),_1896,_1933.1119,_Art_Institute_of_Chicago.jpg|центар|безрамка]] |''No te aha oe riri?'' |1896 |Art Institute of Chicago | |W. 550<br /><br />S. 369 |- |[[File:Gauguin_1896_La_Barque.jpg|центар|безрамка]] |''La Barque'' |1896 |Приватна колекција | |W. 551<br /><br />S. 361 |- |[[File:Gauguin_1898_Tahitienne_debout.jpeg|центар|безрамка]] |''Tahitian Woman Standing'' |1896 |Приватна колекција | |W. 552<br /><br />S. 362 |- |[[File:Gauguin_-_Blumenstrauß_1896.jpg|центар|безрамка]] |''Vase of Flowers'' |1896 |[[Национална галерија (Лондон)|Национална галерија]] , Лондон | |W. 553<br /><br />S. 357 |- |[[File:Still_Life_with_Teapot_and_Fruit_MET_DT1027.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со чајник и овошје'' |1896 |[[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]], Њујорк | |W. 554<br /><br />S. 358 |- |[[File:Gauguin_-_Stilleben_mit_Mangofrüchten_-_1896.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со манго'' |1896 |Приватна колекција | |W. 555<br /><br />S. 359 |- |[[File:Gauguin-_Selbstbildnis_dem_Freund_Daniel_gewidmet_-1896.jpg|центар|безрамка]] |Портрет на уметникот (од Даниел) |1896 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе, Париз]] | |W. 556<br /><br />S. 378 |- |[[File:Paul_Gauguin_037.jpg|центар|безрамка]] |''Te rerioa'' |1897 |Галерии на Институтот Курто, Лондон | |W. 557<br /><br />S. 383 |- |[[File:Paul_Gauguin_091.jpg|центар|безрамка]] |''[[Никогаш повеќе (Гоген)|Nevermore]]'' |1897 |Галерии на Институтот Курто, Лондон | |W. 558<br /><br />S. 380 |- |[[File:Paul_Gauguin_135.jpg|центар|безрамка]] |''[[Vairumati]]'' |1897 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе, Париз]] | |W. 559<br /><br />S. 379 |- |[[File:Gauguin_-_Tahitischer_Mann_mit_erhobenen_Armen_-_1897.jpg|центар|безрамка]] |''Тахиќанец со кренати раце'' |1897 |Приватна колекција | |W. 560<br /><br />S. 382 |- |[[File:Gauguin_-_Where_Do_We_Come_From%3F_What_Are_We%3F_Where_Are_We_Going%3F_(1897-98).jpg|центар|безрамка]] |''[[Од каде доаѓаме? Кои сме? Каде одиме?]]'' |1897 или 1898 |Музеј на ликовни уметности, Бостон | |W. 561<br /><br />S. 381 |- |[[File:Gauguin_Tarari_maruru.jpg|центар|безрамка]] |'' Tarari maruru'' |1897 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 562<br /><br />S. 385 |- |[[File:Gauguin_Te_bourao_II.jpg|центар|безрамка]] |''Te bourao II'' |1897-1898 |Приватна колекција | |W. 563<br /><br />S.386 |- |[[File:Gauguin_Baigneuses_à_Tahiti.jpg|центар|безрамка]] |''Bathers in Tahiti'' |1897 |Barber Institute of Fine Arts, Birmingham | |W. 564<br /><br />S. 387 |- |[[File:Gauguin_La_récolte.jpg|центар|безрамка]] |''Man Picking Fruit from a Tree'' |1897 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 565<br /><br />S. 384 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Te_Pape_Nave_Nave_(Delectable_Waters).jpg|центар|безрамка]] |''Te Pape Nave Nave'' |1898 |National Gallery of Art, Washington, DC | |W. 568<br /><br />S. 391 |- |[[File:Paul_Gauguin_051.jpg|центар|безрамка]] |''Faa Iheihe'' |1898 |[[Национална галерија (Лондон)|National Gallery]], London | |W. 569<br /><br />S. 392 |- |[[File:Gauguin_Rave_te_iti_aamu.jpg|центар|безрамка]] |''Rave te hiti aamu'' |1898 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 570<br /><br />S. 394 |- |[[File:Gauguin_Le_cheval_blanc.jpg|центар|безрамка]] |''The White Horse'' |1898 |[[Музеј Орсе|Musée d'Orsay]], Paris | |W. 571<br /><br />S. 395 |- |[[File:Paul_Gauguin_007.jpg|центар|безрамка]] |''The Bathers'' |1898 |National Gallery of Art, Washington, DC | |W. 572<br /><br />S. 393 |- |[[File:Paul_Gauguin_134.jpg|центар|безрамка]] |''Three Tahitians'' |1897 |Приватна колекција, Париз | |W. 573<br /><br />S. 396 |- |[[File:Gauguin_Fa'aara.jpg|центар|безрамка]] |''Faiara'' |1898 |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen | |W. 575<br /><br />S. 390 |- |[[Податотека:Gauguin_Femme_Tahitienne_I.jpg|центар|безрамка]] |''Femme Tahitienne I'' |1898 |Ordrupgaard, Copenhagen | |W. 576<br /><br />S. 398 |- |[[File:Gauguin_Femme_Tahitienne_II.jpg|центар|безрамка]] |''Femme Tahitienne II'' |1898 |[[Народен музеј на Србија|National Museum of Serbia]], Belgrade | |W. 577<br /><br />S. 397 |- |[[File:Tahitian_Woman_and_Boy.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанка и момче]]'' |1899 |Музеј „Нортон Сајмон“, Пасадена | |W. 578<br /><br />S. 400 |- |[[File:Gauguin_Le_grand_Boudha.jpg|центар|безрамка]] |''Големиот Буда (Идолот)'' |1899 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 579 |- |[[File:Gauguin_La_Cène.jpg|центар|безрамка]] |''Тајната вечера'' |1899 |Приватна колекција | |W. 580<br /><br />S. 402 |- |[[File:Paul_Gauguin_090.jpg|центар|безрамка]] |''Жени на морскиот брег (Мајчинство I)'' |1899 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 581<br /><br />S. 404 |- |[[File:Gauguin_-_Maternite_II.jpg|центар|безрамка]] |''Мајчинство II'' |1899 |Приватна колекција | |W. 582<br /><br />S. 403 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Deux_Tahitiennes.jpg|центар|безрамка]] |''Две Тахиќанки'' |1899 |[[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]],Њујорк | |W. 583<br /><br />S. 399 |- |[[File:Gauguin,_Paul_-_Three_Tahitian_Women_Against_a_Yellow_Background.jpg|центар|безрамка]] |''Три тахиќанки на жолта позадина'' |1899 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 584<br /><br />S. 406 |- |[[File:Paul_Gauguin_107.jpg|центар|безрамка]] |''Берење овошје'' |1899 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 585<br /><br />S. 407 |- |[[File:Gauguin,_Paul_-_The_Month_of_Mary_(Te_avae_no_Maria).jpg|центар|безрамка]] |''Стапалата на Марија'' |1899 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 586<br /><br />S. 405 |- |[[File:Gauguin_Te_tiai_na_oe_i_te_rata.jpeg|центар|безрамка]] |''Te tiai na oe i te rata'' |1899 |Приватна колекција | |W. 587<br /><br />S. 408 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Landscape_with_a_Horse.jpg|центар|безрамка]] |''Landscape with a Horse'' |1899 |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen | |W. 588<br /><br />S. 409 |- |[[File:Paul_Gauguin_084.jpg|центар|безрамка]] |''The Horse on the Road'' |1899 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 589<br /><br />S. 410 |- |[[File:Gauguin_La_Hutte_sous_les_palmiers.jpg|центар|безрамка]] |''Tahitian Landscape'' |1899 |Museum of Modern Art, New York | |W. 590<br /><br />S. 411 |- |[[File:Gauguin_1899_Théière,_cruche_et_fruits.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life'' |1899 |[[Израелски музеј|Israel Museum]], Jerusalem | |W. 591<br /><br />S. 415 |- |[[File:Paul_Gauguin_014.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Cats'' |1899 |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen | |W. 592<br /><br />S. 413 |- |[[File:Gauguin_Le_Panier_carré.jpg|центар|безрамка]] |''The Square Basket'' |1901 |National Gallery of Norway, Oslo | |W. 593<br /><br />S. 412 |- |[[File:Gauguin_1891_Bouquet_de_fleurs.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Flowers'' |1901 |Приватна колекција | |W. 594<br /><br />S. 414 |- |[[File:Polynesian_Woman_with_Children_1901_Paul_Gauguin.jpg|центар|безрамка]] |''Polynesian Woman with Children'' |1901 |Art Institute of Chicago | |W. 595<br /><br />S. 423 |- |[[File:Gauguin_-_Und_das_Gold_ihrer_Körper_1901.jpg|центар|безрамка]] |''The Gold of their Bodies'' |1901 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе Париз]] | |W. 596<br /><br />S. 424 |- |[[File:Paul_Gauguin_041.jpg|центар|безрамка]] |''The Flight'' or ''The Ford'' |1901 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 597<br /><br />S. 429 |- |[[File:Gauguin_-Idylle_auf_Tahiti_-_1901.jpg|центар|безрамка]] |''Idyll in Tahiti'' |1901 |Foundation E.G. Bührle, Zurich | |W. 598<br /><br />S. 425 |- |[[File:Gauguin_1901_Paysage_aux_chevaux.jpg|центар|безрамка]] |''Landscape with Horses'' |1901 |Приватна колекција | |W. 599<br /><br />S. 427 |- |[[File:Gauguin_paysage_1901.jpg|центар|безрамка]] |''Landscape'' |1901 |Musée de l'Orangerie, Paris | |W. 600<br /><br />S. 426 |- |[[File:Gauguin_-_Landschaft_mit_drei_Personen_-_1901.jpg|центар|безрамка]] |''Landscape with Three Figures'' |1901 |Carnegie Museum of Art, Pittsburg | |W. 601<br /><br />S. 428 |- |[[File:Gauguin_-_Nature_morte_avec_des_tournesols.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Sunflowers on an Armchair'' |1901 |Foundation E.G. Bührle, Zurich | |W. 602<br /><br />S. 421 |- |[[File:Paul_Gauguin_123.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Sunflowers on an Armchair II'' |1901 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 603 <br /><br /> S. 422 |- |[[File:Gauguin_Nature_morte_à_L'Espérance.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Sunflowers'' |1901 |Приватна колекција | |W. 604<br /><br />S. 420 |- |[[File:Gauguin_1901_Fleurs_dans_une_coupe.jpg|центар|безрамка]] |''Flowers in a Bowl'' |1901 |Приватна колекција | |W. 605<br /><br />S. 417 |- |[[File:Gauguin_1901_Fleurs_de_tournesol_et_mangues.jpg|центар|безрамка]] |''Sunflowers and Mangoes'' |1901 |Приватна колекција | |W. 606<br /><br />S. 419 |- |[[File:Paul_Gauguin_120.jpg|центар|безрамка]] |''Fruit and Knife'' |1901 |Foundation E.G. Bührle, Zurich | |W. 607<br /><br />S. 413 |- |[[File:Gauguin_Mona_Mona.jpg|центар|безрамка]] |''Delicious'' |1901 |Приватна колекција | |W. 608<br /><br />S. 418 |- |[[File:Paul_Gauguin_074.jpg|центар|безрамка]] |''Young Girl With Fan'' |1902 |Museum Folkwang, Essen | |W. 609<br /><br />S. 439 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Two_Women.jpg|центар|безрамка]] |''Two Women'' |1901 or 1902 |[[Метрополитен (музеј)|Metropolitan MuseuМетрополитен музеј Њујорк]] | |W. 610<br /><br />S.434 |- |[[File:O_Guitarrista.jpg|центар|безрамка]] |''The Guitar Player'' |1900 (ca) |Приватна колекција, Лондон | |W. 611<br /><br />S. 436 |- |[[File:Paul_Gauguin_033.jpg|центар|безрамка]] |''[[Повик (слика)|The Call]]'' |1902 |Cleveland Museum of Art, Cleveland | |W. 612<br /><br />S. 440 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Escape_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''The Escape'' |1902 |National Gallery Prague | |W. 614 <br /><br /> S. 437 |- |[[File:Paul_Gauguin_038.jpg|центар|безрамка]] |''Le Sorcier d’Hiva Oa ou le Marquisien à la cape rouge'' |1902 |Musée d'Art moderne de Liège | |W. 616<br /><br />S.442 |- |[[File:Gauguin_La_Soeur_de_charité.jpg|центар|безрамка]] |''The Sister of Charity'' |1902 |McNay Art Museum, San Antonio | |W. 617<br /><br />S. 446 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_A_Walk_by_the_Sea_or_Tahitian_Family_1902.jpg|центар|безрамка]] |''Walk by the Sea or Tahitian Family or Bathers'' |1902 |Приватна колекција | |W. 618<br /><br />S. 445 |- |[[File:Paul_Gauguin_105.jpg|центар|безрамка]] |''Horsemen on the Beach'' |1902 |Museum Folkwang, Essen | |W. 619<br /><br />S. 452 |- |[[File:Paul_Gauguin_106.jpg|центар|безрамка]] |''Horsemen on the Beach II'' |1902 |Приватна колекција | |W. 620<br /><br />S. 453 |- |[[File:Gauguin_Nativité.jpg|центар|безрамка]] |''Nativité'' |1902 |Приватна колекција | |W. 621<br /><br />S. 447 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_The_Judgment_of_Paris.jpg|центар|безрамка]] |''The Judgement of Paris'' |1902 | | |W. 622<br /><br />S. 444 |- |[[File:Gauguin_Changement_de_résidence.jpg|центар|безрамка]] |''Composition with Figures and a Horse'' |1902 |Nationalmuseum, Stockholm | |W. 623<br /><br />S. 451 |- |[[File:Gauguin_L'offrande.jpg|центар|безрамка]] |''The Offering'' |1902 |Foundation E.G. Bührle, Zurich | |W. 624<br /><br />S. 448 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Contes_barbares_(1902).jpg|центар|безрамка]] |''Barbarous Tales'' |1902 |Museum Folkwang, Essen | |W. 625<br /><br />S. 438 |- |[[File:Gauguin_La_Chevelure_fleurie.jpg|центар|безрамка]] |''Две жени'' |1902 |Приватна колекција | |W. 626<br /><br />S. 449 |- |[[File:Gauguin_Cavalier_devant_la_case.jpg|центар|безрамка]] |''Horseman in front of the Hut'' |1902 |Приватна колекција | |W. 627<br /><br />S. 450 |- |[[File:Gauguin_Adam_et_Ève.jpg|центар|безрамка]] |Adam and Eve |1902 |Ordrupgaard, Copenhagen | |W. 628<br /><br />S. 441 |- |[[File:Gauguin_Nature_morte_aux_oiseaux_exotiques_I.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со папагали'' |1902 |[[Пушкински музеј]],Москва | |W. 629<br /><br />S. 432 |- |[[File:Gauguin_Nature_morte_aux_oiseaux_exotiques_II.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Parrots II'' |1902 |Von der Heydt Museum, Wuppertal | |W. 630<br /><br />S. 433 |- |[[File:Gauguin-Paul-Nature-morte-aux-pamplemousses-910-s012.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Grapefruit'' |1902 |Goulandris Museum of Contemporary Art, Athens | |W. 631<br /><br />S. 430 |- |[[File:PaulGauguin633.jpg|центар|безрамка]] |''Self-Portrait three-quarter profile'' |1903 |Приватна колекција | |W. 633<br /><br />S. 458 |- |[[File:Gauguin_-_Portrait_de_l’artiste_par_lui-même,_1903.jpg|центар|безрамка]] |''Self-Portrait with Glasses'' |1902–1903 |Kunstmuseum Basel, Switzerland | |W. 634<br /><br />S. 459 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_The_Invocation.jpg|центар|безрамка]] |''Повикот'' |1903 |Национална галерија на уметноста, Вашингтон, Д.Ц. | |W. 635<br /><br />S. 455 |- |[[File:Gauguin_-_Femmes_et_cheval_blanc.jpg|центар|безрамка]] |''Жени и бел коњ'' |1903 |Музеј на ликовни уметности, Бостон | |W. 636<br /><br />S. 454 |- |[[File:Paul_Gauguin_079.jpg|центар|безрамка]] |''[[Предел со свиња и коњ]]'' |1903 |Атенеум, Хелсинки | |W. 637<br /><br />S. 457 |- |[[File:Gauguin_Paysage_avec_chien.jpg|центар|безрамка]] |''Пејзаж со куче'' |1903 |[[Израелски музеј]], Ерусалим | |W. 638<br /><br />S. 456 |- |[[File:Paul_Gauguin_(1848-1903)_-_Lomg-term_anonymous_loan_to_the_Honolulu_Academy_of_Arts.JPG|центар|безрамка]] |''Тахиќани на брегот на реката'' |? |Академија за уметности во Хонолулу | | |} == Наводи == == Поврзано == * {{Наведена книга|url=https://view.publitas.com/wildenstein-plattner-institute-ol46yv9z6qv6/c-r_paul_gauguin_wildenstein_institute/page/1|title=Gauguin|last=Wildenstein|first=Georges|publisher=Les Beaux-arts, éditions d'études et de documents|year=1964|volume=I|location=Paris|language=fr|author-link=Georges Wildenstein}} * {{Наведена книга|url=https://view.publitas.com/wildenstein-plattner-institute-ol46yv9z6qv6/c-r_paul_gauguin_volume_i_wildenstein_institute/page/1|title=Gauguin Catalogue Raisonné of the Paintings (1873-1888)|last=Wildenstein|first=Daniel|publisher=Wildenstein Institute and Skira/Seuil|year=2002|volume=I|location=Paris|language=fr|author-link=Daniel Wildenstein}} * {{Наведена книга|url=https://view.publitas.com/wildenstein-plattner-institute-ol46yv9z6qv6/c-r_paul_gauguin_volume_ii_wildenstein_institute/page/1|title=Gauguin Catalogue Raisonné of the Paintings (1873-1888)|last=Wildenstein|first=Daniel|publisher=Wildenstein Institute and Skira/Seuil|year=2002|volume=II|location=Paris|language=fr|author-link=Daniel Wildenstein}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Paintings by Paul Gauguin}} [[Категорија:Пол Гоген]] [[Категорија:Сликари]] 63htdw6e51bklolk0qd4fl75zzpfza4 5629514 5629501 2026-09-17T14:51:57Z Lili Arsova 86688 5629514 wikitext text/x-wiki [[File:Paul_Gauguin_1891.png|мини| [[Пол Гоген]], 1891, непознат фотограф]] Ова е нецелосен '''список на слики''' од францускиот сликар [[Пол Гоген|Пол Гоген.]] == Преглед == [[Пол Гоген]] (англиски: Paul Gauguin; 1848–1903) бил водечки [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник, [[Сликарство|сликар]], [[скулптор]], графичар, керамист и писател од 19 век. Неговото смело експериментирање со бои директно влијаело врз [[Модерна уметност|модерната уметност]] во 20 век, додека неговото изразување на вроденото значење на субјектите во неговите слики, под влијание на клоизонистичкиот стил, го отворило патот кон примитивизмот и враќањето кон [[Пасторала|пасторалното]]. Тој бил и влијателен поборник на [[Бакропис|графурата]] и [[Дрвопис|дрворезот]] како уметнички форми. == Временска линија == * 1873–1884 Семеен живот во Париз * 1884 Семеен живот во Руан * 1884 Семеен живот во Копенхаген * 1885 Диеп, Париз * 1886–1887 Уметничка колонија, Понт Авен, Бретања * Патување во Мартиник во 1887 година * 1888 Понт Авен * 1888 Престој со Ван Гог во Арл, Провансал * 1889 Понт Авен * Патување во Тахити 1891–1893 * 1894 Понт Авен * 1895–1901 Живеење во Тахити * 1901–1903 Живеење во Хива Оа, островите Маркеза == Листа == * ''Насловите на француски и англиски јазик не биле нужно дадени од Гоген.'' ''Насловите на тахитски се оние напишани на сликите.'' ''Кликнете на сликата за повеќе информации за сликата.'' * ''Бројот на каталогот на колоната (кат. бр.) го означува индексниот број на Вилденштајн (В. Џорџ/Даниел) и/или индексниот број на Габриеле Мандел Сугана (С.)'' === 1873–1885 (Париз, Руан, Копенхаген) === === 1885–1886 (Диеп, Париз) === {| class="sortable wikitable" |+Сликите на Гоген од периодот 1885–1886 година, по години ! class="unsortable" scope="col" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии({{Крат|см.|centimeters}}) ! scope="col" |{{Крат|Cat. no.|Catalogue number}}<br /><br />Medium |- |[[File:Gauguin_1885_Chemin_dans_la_hêtraie.jpg|центар|безрамка]] |''[[Патека во буковата шума]]'' |1885 |[[Музеј на уметност во Аргау]], Арау | |W. 150/198 |- |[[File:Gauguin_1885_La_Lisière_de_la_forêt_II.jpg|центар|безрамка]] |[[Шумски раб]] |1885 |Приватна колекција | |W. 151/197 |- |[[File:Gauguin_La_lisière_de_la_forêt_III.jpeg|центар|безрамка]] |''[[Работ на шумата (III)]]'' |1885 |Музеј Крелер-Милер, Отерло | |W. 152/199 <br /><br /> S. 21 |- |[[File:Gauguin_1885_Jeune_garçon_au_bord_de_l'eau.jpg|центар|безрамка]] |''[[Момче покрај вода]]'' |1885 |Приватна колекција | |W.153/196 |- |[[File:Gauguin_1885_La_Sente_du_père_Jean.jpg|центар|безрамка]] |''[[Патот на отец Жан]]'' |1885 |[[Музеј на Мохамед Махмуд Калил]], Гиза | |W. 155/195 |- |[[File:Gauguin_Les_Saules.jpg|центар|безрамка]] |''[[Врбите]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 156/200 |- |[[File:Gauguin_Vache_et_cheval_dans_un_pré.jpg|центар|безрамка]] |''[[Крава и коњ на ливада]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 157/190 |- |[[File:Gauguin_-_Kühe_an_der_Tränke_-_1985.jpg|центар|безрамка]] |''[[Крави на поилиштето]]'' |1885 |[[Галерија на модерна уметност, Милано]] | |W. 158/192 |- |[[File:Gauguin_1885_L'Abreuvoir_II.jpg|центар|безрамка]] |''[[Корито за напојување]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 159/203 |- |[[File:Gauguin_Vaches_au_repos.jpg|центар|безрамка]] |''[[Крави што одмараат]]'' |1885 |[[Музеј Бојманс Ван Беунинген]], Ротердам | |W. 160/191 |- |[[File:Gauguin_1885_Les_Oies_dans_le_pré.jpg|центар|безрамка]] |''[[Гуски на ливадата]]'' |1885 |[[Уметнички музеј во Портланд]] | |W. 161/184 |- |[[File:Gauguin_1885_Étable_près_de_Dieppe_II.jpg|центар|безрамка]] |''[[Штала во близина на Дјеп II]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 162/189 |- |[[File:Gauguin_1885_Étable_près_de_Dieppe_I.jpg|центар|безрамка]] |''[[Штала во близина на Дјеп II I|Штала во близина на Дјеп III]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 163/188 |- |[[File:Gauguin_1886_À_Sèvres.jpg|центар|безрамка]] |[[Во Севр]] |1885 |Приватна колекција | |W. 164/214 <br /><br /> S. 23 |- |[[File:PAUL_GAUGUIN_1848_-_1903_LA_MAISON_BLANCHE.jpg|центар|безрамка]] |''[[Белата куќа / Вилата на Англичанката]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 165/183 |- |[[File:PaulGauguin-1885-Coast_at_Dieppe.jpg|центар|безрамка]] |''[[Брегот кај Дјеп]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 166/178 |- |[[File:Gauguin_Women_Bathing.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жени се капат]]'' |1885 |[[Национален музеј на западната уметност, Токио]] | |W. 167/179 |- |[[File:Gauguin_1886_Goélette_et_trois-mâts_à_quai.jpg|центар|безрамка]] |''[[Шкуна и брод со три јарбола]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 168/212 |- |[[File:Gauguin_1885_Le_Port_de_Dieppe.jpg|центар|безрамка]] |''[[Призор од пристаништето во Дјеп]]'' |1885 |[[Уметничка галерија во Манчестер]] | |W. 169/180 |- |[[File:L'Autunno.jpg|центар|безрамка]] |''[[Покрај потокот, есен]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 171/204 |- |[[File:Gauguin_1885_Les_Arbres_dénudés.jpg|центар|безрамка]] |''[[Голи дрвја]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 172/186 |- |[[File:Paul_Gauguin_122.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со кинески божури и мандолина]]'' |1885 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе Париз]], | |W. 173/169 |- |[[File:Gauguin_1885_Nature_morte_avec_carafon_et_figurine.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со карафа и фигурина]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 174/171 |- |[[File:Gauguin_1885_Dahlias_dans_un_vase_en_cuivre.jpg|центар|безрамка]] |''[[Далии во бакарна вазна]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 175/201 |- |[[File:Gauguin_-_Stilleben_mit_Interieur.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со ентериер]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 176/164 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Lilas_(1885).jpg|центар|безрамка]] |''[[Јорговани]]'' |1885 |[[Музеј Тисен-Борнемиса]], Мадрид | |W. 177/168 |- |[[File:Gauguin_Deux_vases_de_fleurs_et_un_éventail.jpg|центар|безрамка]] |''[[Две вазни за цвеќе]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 178/170 <br /><br />S. 25 |- |[[File:Gauguin_1885_Œnothères_dans_en_vase.jpg|центар|безрамка]] |''[[Ноќни јаглики во вазна]]'' |1885 | Приватна колекција | |W. 181/202 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_L'Abreuvoir_I_(1885).jpg|центар|безрамка]] |''[[Поило I]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 191/194 <br /><br /> S. 34 |- |[[File:Gauguin_Panier_de_fleurs.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со портулаки во кошница]]'' |1886 |[[Музеј на уметноста во Филаделфија]] | |W. 182/148 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Still_Life_with_Horse's_Head_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со глава од коњ]]'' |1886 |[[Музеј на уметноста „Бриџстоун“]], Токио | |W. 183/216 |- |[[File:Paul_Gauguin_055.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жената со пунџа]]'' |1886 |[[Музеј на уметноста „Бриџстоун“|Музеј на уметноста Бриџстоун]], Токио | |W. 184<br /><br />S. 28 |- |[[File:Paul_Gauguin_047.jpg|центар|безрамка]] |''[[Ќерката на шефот]]'' |1886 |[[Приориски музеј, Сен Жермен-ан-Леј]] | |W. 186/207<br /><br />S. 30 |- |[[File:Gauguin_portrait_of_the_artists_son.jpg|центар|безрамка]] |''[[Портрет на синот на уметникот]]'' |1886 |[[Уметнички музеј во Портланд]] | |W. 187/208<br /><br />S. 31 |- |[[File:Gauguin_Neige_en_banlieue.jpg|центар|безрамка]] |''[[Предградие под снег]]'' |1886 |Приватна колекција | |W. 188/210 <br /><br /> S. 32 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Le_feu_au_bord_de_la_rivière.jpg|центар|безрамка]] |''[[Пожар на брегот на реката]]'' |1886 |[[Музеј Тисен-Борнемиса]], Мадрид | |W. 193/211 |} === 1891–1893 (Тахити, Бретања) === {| class="sortable wikitable" |+Слики на Гоген од периодот 1891–1893, по години ! scope="col" class="unsortable" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии({{abbr|см.|сантиметри}}) ! scope="col" |{{abbr|Кат. бр.|Каталошки број}}Техника |- |[[Податотека:Gauguin_Enfant_créole.jpg|центар|безрамка]] |''[[Креолско дете]]'' |1891 |Приватна колекција | |W. 416 S. 245 |- |[[Податотека:Gauguin_Jeune_créole.jpg|центар|безрамка]] |''[[Млада Креолка]]'' |1891 |[[Музеј на модерна уметност во Троа]] | |W. 417 S. 248 |- |[[Податотека:Jénot_Le_capitaine_Swaton.jpg|центар|безрамка]] |''[[Капетан Сватон]]'' |1891 |[[Метрополитен музеј на уметноста]], Њујорк | |W. 419 S. 247 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Tahitian_Woman_with_a_Flower_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жената на цветот]]'' |1891 |[[Ни Карлсберг Глиптотек]], Копенхаген | |W. 420 S. 243 |- |[[Податотека:Gauguin_Tête_de_Tahitienne.jpg|центар|безрамка]] |''[[Глава на Тахиќанка]]'' |1891 |Приватна колекција | |W. 421 S. 242 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Jeune_homme_à_la_fleur_(1891).jpg|центар|безрамка]] |[[Младич со цвет]] |1891 |Приватна колекција | |W. 422 S. 241 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_102.jpg|центар|безрамка]] |[[Портрет на Сузан Бамбриџ]] |1891 |[[Кралски музеи за ликовни уметности на Белгија]] | |W. 423 S. 244 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Faaturuma_(Melancholic)_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |[[Фатурума]] |1891 |[[Музеј на уметноста Нелсон-Аткинс]], Канзас Сити | |W. 424 S. 272 |- |[[Податотека:Brooklyn_Museum_-_Tahitian_Woman_-_Paul_Gauguin_-_overall.jpg|центар|безрамка]] |[[Тахиќанка]] |1894 (околу) |[[Музеј Бруклин]], Њујорк | |W. 424 bis |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_065.jpg|центар|безрамка]] |[[Француски цвет]] |1891 |[[Пушкински музеј|Пушкински музеј,]] Москва | |W. 426 S. 251 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_The_Meal_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |[[Оброк (Бананите)]] |1891 |[[Музеј Орсе]], Париз | |W. 427 S. 249 |- |[[Податотека:Paul Gauguin Ia Orana Maria (Hail Mary) The Metropolitan Museum of Art1.jpg|мини]] |''[[Ia Orana Maria]]'' |1891 година |[[Метрополитен музеј на уметноста]], Њујорк | |В. 428 С. 263 |- |[[Податотека:1891 Gauguin Tahitianische Fischerinnen anagoria.JPG|мини]] |[[Тахитски Рибарки]] |1891 година |[[Алте Национална галерија]], Берлин | |В. 429 С. 268 |- |[[Податотека:Paul Gauguin 029.jpg|мини]] |''[[Човек со секира]]'' |1891 година |Приватна колекција | |В. 430 С. 265 |- |[[Податотека:Paul Gauguin - I Raro te Oviri (1891).jpg|мини]] |''[[Под дивото дрво (I)]]'' |1891 година |[[Музеј на уметност во Далас]] | |В. 431 С. 267 |- |[[Податотека:Paul Gauguin - I Raro Te Oviri (Under the Pandanus) - Google Art Project.jpg|мини]] |[[Под дивото дрво (I)|''Под дивото дрво'']] ''(II)'' |1891 година |[[Институт за уметност во Минеаполис]] | |В. 432 С. 266 |- |[[Податотека:Paul Gauguin - Upa Upa (The Fire Dance) - Google Art Project.jpg|мини]] |''Упа Упа (Танцот на огнот)'' |1891 година |[[Израелски музеј]], Ерусалим | |В. 433 С. 253 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_056.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанки на плажа]]'' |1891 |[[Музеј д'Орсе]], Париз | |W. 434 S. 270 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_095.jpg|центар|безрамка]] |''[[Разговор]]'' |1891 |[[Ермитаж]], Санкт Петербург | |W. 435 S. 252 |- |[[Податотека:Gauguin_1891_Te_fare_maori.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанската куќа]]'' |1891 |Приватна колекција | |W. 436 S. 257 |- |[[Податотека:Gauguin_-_Der_große_Baum_-1891.jpg|центар|безрамка]] |''[[Големото дрво I]]'' |1891 |[[Уметнички музеј во Кливленд]] | |W. 437 S. 255 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Te_raau_rahi_(The_Big_Tree)_-_1949.513_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|центар|безрамка]] |''[[Големото дрво(III)]]'' |1891 |[[Уметнички институт во Чикаго]] | |W. 439 S. 254 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_045.jpg|центар|безрамка]] |''[[Замислената]]'' |1891 |[[Уметнички музеј во Вустер]], Масачусетс | |W. 440 S. 271 |- |[[Податотека:Paul Gauguin - Rue de Tahiti (1891).jpg|мини]] |''[[Улица во Тахити]]'' (Rue de Tahiti) |1891 |[[Музеј на уметноста во Толедо]], Охајо | |W. 441 S. 261 |- |[[Податотека:Tahitian_Landscape_MET_DP-14936-043_(cropped).jpg|центар|безрамка]] |''[[Пејзаж од Тахити]]'' |1891 |[[Метрополитен музеј на уметноста]], Њујорк | |W. 442 S. 262 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Dans_la_vanillère,_homme_et_cheval_(1891).jpg|центар|безрамка]] |''[[Во насадот со ванила, човек и коњ]]'' |1891 |[[Музеј „Соломон Р. Гугенхајм“]], Њујорк | |W. 443 S. 258 |- |[[Податотека:Gauguin_Femmes_près_des_palmiers.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жени покрај палмите]]'' |1891 |Приватна колекција | |W. 444 S. 264 |- |<nowiki>[[File:Paul Gauguin - Black Pigs with Crouching Tahitian W455.jpg|frameless|cen</nowiki> |} === 1896–1903 (Тахити, Маркезаски Острови) === {| class="sortable wikitable" |+Сликите на Гоген од периодот 1896–1903, по години ! class="unsortable" scope="col" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии&nbsp;({{Крат|cm.|centimeters}}) ! scope="col" |{{Крат|Cat. no.|Catalogue number}}<br /><br />Medium |- |[[File:Gauguin_Joseph_et_la_femme_de_Potiphar.jpg|центар|безрамка]] |''Ј[[осиф и жената на Потифар]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 536<br /><br />S. 375 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Scène_de_la_vie_tahitienne_(1896).jpg|центар|безрамка]] |''[[Сцена од животот на Тахити]]'' |1886 |[[Ермитаж|Ермитраж]], Санкт Петребург | |W. 537<br /><br />S. 387 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Eiaha_'ohipa_(1896).jpg|центар|безрамка]] |[[Eiaha Ohipa|Одмор]] |1896 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 538<br /><br />S. 374 |- |[[File:Gauguin_Trois_Tahitiennes.jpg|центар|безрамка]] |''[[Три тахиќанки]]'' |1896 |[[Метрополитен (музеј)]], Њујорк | |W. 539<br /><br />S. 366 |- |[[File:Paul_Gauguin_061.jpg|центар|безрамка]] |''[[Пеперутка]]'' |1896 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 540<br /><br />S. 370 |- |[[File:The_Birth_-_Te_tamari_no_atua_Paul_Gauguin_1896.jpg|центар|безрамка]] |''[[Te tamari no atua]]'' (Раѓањето) |1896 |[[Нова пинакотека]] , Минхен | |W. 541<br /><br />S. 371 |- |[[File:Te_Arii_Vahine_1896_Paul_Gauguin.jpg|центар|безрамка]] |''[[Благородната жена]]'' |1896 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 542<br /><br />S. 364 |- |[[File:Te_Arii_Vahine-La_Femme_aux_mangos_(II)_by_Paul_Gauguin,_1896.jpg|центар|безрамка]] |''[[Благородната жена II]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 543<br /><br />S. 365 |- |[[File:Gauguin_-_Der_Einbaum_-_1996.jpg|центар|безрамка]] |''[[Кануто]]'' |1896 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 544 <br /><br />S. 363 |- |[[File:Gauguin_-_Pobre_Pescador.jpg|центар|безрамка]] |''[[Сиромашен рибар]]'' |1896 |[[Музеј на уметноста (Саун Пауло)]] | |W. 545<br /><br />S. 362 |- |[[File:Gauguin_Paysage_de_Te_Vaa.jpg|центар|безрамка]] |''[[Пејзажот на Те Ваа]]'' |1896 |[[Музеј на убави уметности Андре Малро]], Ле Авр | |W. 546<br /><br />S. 360 |- |[[File:Paul_Gauguin_096.jpg|центар|безрамка]] |''[[Варварски песни]]'' |1896 |[[Уметнички музеј Фог]], Кембриџ, Масачусетс | |W. 547<br /><br />S. 373 |- |[[File:Paul_Gauguin_067.jpg|центар|безрамка]] |''[[Денови на уживање]]'' |1896 |[[Музеј на ликовни уметности во Лион]] | |W. 548<br /><br />S. 368 |- |[[File:Gauguin_1896_Tête_de_Tahitienne.jpg|центар|безрамка]] |''[[Глава на тахитска жена]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 549 |- |[[File:Paul_Gauguin,_No_te_aha_oe_riri_(Why_Are_You_Angry%3F),_1896,_1933.1119,_Art_Institute_of_Chicago.jpg|центар|безрамка]] |''[[Зошто си лут?]]'' |1896 |[[Уметнички институт во Чикаго]] | |W. 550<br /><br />S. 369 |- |[[File:Gauguin_1896_La_Barque.jpg|центар|безрамка]] |''[[Бродот]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 551<br /><br />S. 361 |- |[[File:Gauguin_1898_Tahitienne_debout.jpeg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанка во стоечка положба]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 552<br /><br />S. 362 |- |[[File:Gauguin_-_Blumenstrauß_1896.jpg|центар|безрамка]] |''[[Вазна со цвеќе]]'' |1896 |[[Национална галерија (Лондон)|Национална галерија]] , Лондон | |W. 553<br /><br />S. 357 |- |[[File:Still_Life_with_Teapot_and_Fruit_MET_DT1027.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со чајник и овошје]]'' |1896 |[[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]], Њујорк | |W. 554<br /><br />S. 358 |- |[[File:Gauguin_-_Stilleben_mit_Mangofrüchten_-_1896.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со манго]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 555<br /><br />S. 359 |- |[[File:Gauguin-_Selbstbildnis_dem_Freund_Daniel_gewidmet_-1896.jpg|центар|безрамка]] |[[Портрет на уметникот (од Даниел)]] |1896 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе, Париз]] | |W. 556<br /><br />S. 378 |- |[[File:Paul_Gauguin_037.jpg|центар|безрамка]] |''[[Сонот]]'' |1897 |Галерии на Институтот Курто, Лондон | |W. 557<br /><br />S. 383 |- |[[File:Paul_Gauguin_091.jpg|центар|безрамка]] |''[[Никогаш повеќе (Гоген)|Nevermore]]'' |1897 |[[Галерии на Институтот Курто]], Лондон | |W. 558<br /><br />S. 380 |- |[[File:Paul_Gauguin_135.jpg|центар|безрамка]] |''[[Vairumati]]'' |1897 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе, Париз]] | |W. 559<br /><br />S. 379 |- |[[File:Gauguin_-_Tahitischer_Mann_mit_erhobenen_Armen_-_1897.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанец со кренати раце]]'' |1897 |Приватна колекција | |W. 560<br /><br />S. 382 |- |[[File:Gauguin_-_Where_Do_We_Come_From%3F_What_Are_We%3F_Where_Are_We_Going%3F_(1897-98).jpg|центар|безрамка]] |''[[Од каде доаѓаме? Кои сме? Каде одиме?]]'' |1897 или 1898 |Музеј на ликовни уметности, Бостон | |W. 561<br /><br />S. 381 |- |[[File:Gauguin_Tarari_maruru.jpg|центар|безрамка]] |'' [[Благ ветер]]'' |1897 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 562<br /><br />S. 385 |- |[[File:Gauguin_Te_bourao_II.jpg|центар|безрамка]] |''[[Вработен II]]'' |1897-1898 |Приватна колекција | |W. 563<br /><br />S.386 |- |[[File:Gauguin_Baigneuses_à_Tahiti.jpg|центар|безрамка]] |''[[Капачи на Тахити]]'' |1897 |Институт за ликовни уметности „Барбер“, Бирмингем | |W. 564<br /><br />S. 387 |- |[[File:Gauguin_La_récolte.jpg|центар|безрамка]] |''[[Маж бере овошје од дрво]]'' |1897 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 565<br /><br />S. 384 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Te_Pape_Nave_Nave_(Delectable_Waters).jpg|центар|безрамка]] |''[[Слатката вода]]'' |1898 |[[Национална галерија на уметноста]], Вашингтон, Д.Ц. | |W. 568<br /><br />S. 391 |- |[[File:Paul_Gauguin_051.jpg|центар|безрамка]] |''[[Украсување]]'' |1898 |[[Национална галерија (Лондон)]] | |W. 569<br /><br />S. 392 |- |[[File:Gauguin_Rave_te_iti_aamu.jpg|центар|безрамка]] |''[[Приказната се одвива]]'' |1898 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 570<br /><br />S. 394 |- |[[File:Gauguin_Le_cheval_blanc.jpg|центар|безрамка]] |''[[Белиот коњ]]'' |1898 |[[Музеј Орсе]], Париз | |W. 571<br /><br />S. 395 |- |[[File:Paul_Gauguin_007.jpg|центар|безрамка]] |''[[Капачките]]'' |1898 |[[Национална галерија на уметноста]], Вашингтон, Д.Ц. | |W. 572<br /><br />S. 393 |- |[[File:Paul_Gauguin_134.jpg|центар|безрамка]] |''[[Три тахиканќи]]'' |1897 |Приватна колекција, Париз | |W. 573<br /><br />S. 396 |- |[[File:Gauguin_Fa'aara.jpg|центар|безрамка]] |''Faiara'' |1898 |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen | |W. 575<br /><br />S. 390 |- |[[Податотека:Gauguin_Femme_Tahitienne_I.jpg|центар|безрамка]] |''Femme Tahitienne I'' |1898 |Ordrupgaard, Copenhagen | |W. 576<br /><br />S. 398 |- |[[File:Gauguin_Femme_Tahitienne_II.jpg|центар|безрамка]] |''Femme Tahitienne II'' |1898 |[[Народен музеј на Србија|National Museum of Serbia]], Belgrade | |W. 577<br /><br />S. 397 |- |[[File:Tahitian_Woman_and_Boy.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанка и момче]]'' |1899 |Музеј „Нортон Сајмон“, Пасадена | |W. 578<br /><br />S. 400 |- |[[File:Gauguin_Le_grand_Boudha.jpg|центар|безрамка]] |''Големиот Буда (Идолот)'' |1899 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 579 |- |[[File:Gauguin_La_Cène.jpg|центар|безрамка]] |''Тајната вечера'' |1899 |Приватна колекција | |W. 580<br /><br />S. 402 |- |[[File:Paul_Gauguin_090.jpg|центар|безрамка]] |''Жени на морскиот брег (Мајчинство I)'' |1899 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 581<br /><br />S. 404 |- |[[File:Gauguin_-_Maternite_II.jpg|центар|безрамка]] |''Мајчинство II'' |1899 |Приватна колекција | |W. 582<br /><br />S. 403 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Deux_Tahitiennes.jpg|центар|безрамка]] |''Две Тахиќанки'' |1899 |[[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]],Њујорк | |W. 583<br /><br />S. 399 |- |[[File:Gauguin,_Paul_-_Three_Tahitian_Women_Against_a_Yellow_Background.jpg|центар|безрамка]] |''Три тахиќанки на жолта позадина'' |1899 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 584<br /><br />S. 406 |- |[[File:Paul_Gauguin_107.jpg|центар|безрамка]] |''Берење овошје'' |1899 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 585<br /><br />S. 407 |- |[[File:Gauguin,_Paul_-_The_Month_of_Mary_(Te_avae_no_Maria).jpg|центар|безрамка]] |''Стапалата на Марија'' |1899 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 586<br /><br />S. 405 |- |[[File:Gauguin_Te_tiai_na_oe_i_te_rata.jpeg|центар|безрамка]] |''Te tiai na oe i te rata'' |1899 |Приватна колекција | |W. 587<br /><br />S. 408 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Landscape_with_a_Horse.jpg|центар|безрамка]] |''Landscape with a Horse'' |1899 |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen | |W. 588<br /><br />S. 409 |- |[[File:Paul_Gauguin_084.jpg|центар|безрамка]] |''The Horse on the Road'' |1899 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 589<br /><br />S. 410 |- |[[File:Gauguin_La_Hutte_sous_les_palmiers.jpg|центар|безрамка]] |''Tahitian Landscape'' |1899 |Museum of Modern Art, New York | |W. 590<br /><br />S. 411 |- |[[File:Gauguin_1899_Théière,_cruche_et_fruits.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life'' |1899 |[[Израелски музеј|Israel Museum]], Jerusalem | |W. 591<br /><br />S. 415 |- |[[File:Paul_Gauguin_014.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Cats'' |1899 |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen | |W. 592<br /><br />S. 413 |- |[[File:Gauguin_Le_Panier_carré.jpg|центар|безрамка]] |''The Square Basket'' |1901 |National Gallery of Norway, Oslo | |W. 593<br /><br />S. 412 |- |[[File:Gauguin_1891_Bouquet_de_fleurs.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Flowers'' |1901 |Приватна колекција | |W. 594<br /><br />S. 414 |- |[[File:Polynesian_Woman_with_Children_1901_Paul_Gauguin.jpg|центар|безрамка]] |''Polynesian Woman with Children'' |1901 |Art Institute of Chicago | |W. 595<br /><br />S. 423 |- |[[File:Gauguin_-_Und_das_Gold_ihrer_Körper_1901.jpg|центар|безрамка]] |''The Gold of their Bodies'' |1901 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе Париз]] | |W. 596<br /><br />S. 424 |- |[[File:Paul_Gauguin_041.jpg|центар|безрамка]] |''The Flight'' or ''The Ford'' |1901 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 597<br /><br />S. 429 |- |[[File:Gauguin_-Idylle_auf_Tahiti_-_1901.jpg|центар|безрамка]] |''Idyll in Tahiti'' |1901 |Foundation E.G. Bührle, Zurich | |W. 598<br /><br />S. 425 |- |[[File:Gauguin_1901_Paysage_aux_chevaux.jpg|центар|безрамка]] |''Landscape with Horses'' |1901 |Приватна колекција | |W. 599<br /><br />S. 427 |- |[[File:Gauguin_paysage_1901.jpg|центар|безрамка]] |''Landscape'' |1901 |Musée de l'Orangerie, Paris | |W. 600<br /><br />S. 426 |- |[[File:Gauguin_-_Landschaft_mit_drei_Personen_-_1901.jpg|центар|безрамка]] |''Landscape with Three Figures'' |1901 |Carnegie Museum of Art, Pittsburg | |W. 601<br /><br />S. 428 |- |[[File:Gauguin_-_Nature_morte_avec_des_tournesols.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Sunflowers on an Armchair'' |1901 |Foundation E.G. Bührle, Zurich | |W. 602<br /><br />S. 421 |- |[[File:Paul_Gauguin_123.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Sunflowers on an Armchair II'' |1901 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 603 <br /><br /> S. 422 |- |[[File:Gauguin_Nature_morte_à_L'Espérance.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Sunflowers'' |1901 |Приватна колекција | |W. 604<br /><br />S. 420 |- |[[File:Gauguin_1901_Fleurs_dans_une_coupe.jpg|центар|безрамка]] |''Flowers in a Bowl'' |1901 |Приватна колекција | |W. 605<br /><br />S. 417 |- |[[File:Gauguin_1901_Fleurs_de_tournesol_et_mangues.jpg|центар|безрамка]] |''Sunflowers and Mangoes'' |1901 |Приватна колекција | |W. 606<br /><br />S. 419 |- |[[File:Paul_Gauguin_120.jpg|центар|безрамка]] |''Fruit and Knife'' |1901 |Foundation E.G. Bührle, Zurich | |W. 607<br /><br />S. 413 |- |[[File:Gauguin_Mona_Mona.jpg|центар|безрамка]] |''Delicious'' |1901 |Приватна колекција | |W. 608<br /><br />S. 418 |- |[[File:Paul_Gauguin_074.jpg|центар|безрамка]] |''Young Girl With Fan'' |1902 |Museum Folkwang, Essen | |W. 609<br /><br />S. 439 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Two_Women.jpg|центар|безрамка]] |''Two Women'' |1901 or 1902 |[[Метрополитен (музеј)|Metropolitan MuseuМетрополитен музеј Њујорк]] | |W. 610<br /><br />S.434 |- |[[File:O_Guitarrista.jpg|центар|безрамка]] |''The Guitar Player'' |1900 (ca) |Приватна колекција, Лондон | |W. 611<br /><br />S. 436 |- |[[File:Paul_Gauguin_033.jpg|центар|безрамка]] |''[[Повик (слика)]]'' |1902 |Музеј на уметноста во Кливленд, Кливленд | |W. 612<br /><br />S. 440 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Escape_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''The Escape'' |1902 |National Gallery Prague | |W. 614 <br /><br /> S. 437 |- |[[File:Paul_Gauguin_038.jpg|центар|безрамка]] |''Le Sorcier d’Hiva Oa ou le Marquisien à la cape rouge'' |1902 |Musée d'Art moderne de Liège | |W. 616<br /><br />S.442 |- |[[File:Gauguin_La_Soeur_de_charité.jpg|центар|безрамка]] |''The Sister of Charity'' |1902 |McNay Art Museum, San Antonio | |W. 617<br /><br />S. 446 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_A_Walk_by_the_Sea_or_Tahitian_Family_1902.jpg|центар|безрамка]] |''Walk by the Sea or Tahitian Family or Bathers'' |1902 |Приватна колекција | |W. 618<br /><br />S. 445 |- |[[File:Paul_Gauguin_105.jpg|центар|безрамка]] |''Horsemen on the Beach'' |1902 |Museum Folkwang, Essen | |W. 619<br /><br />S. 452 |- |[[File:Paul_Gauguin_106.jpg|центар|безрамка]] |''Horsemen on the Beach II'' |1902 |Приватна колекција | |W. 620<br /><br />S. 453 |- |[[File:Gauguin_Nativité.jpg|центар|безрамка]] |''Nativité'' |1902 |Приватна колекција | |W. 621<br /><br />S. 447 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_The_Judgment_of_Paris.jpg|центар|безрамка]] |''The Judgement of Paris'' |1902 | | |W. 622<br /><br />S. 444 |- |[[File:Gauguin_Changement_de_résidence.jpg|центар|безрамка]] |''Composition with Figures and a Horse'' |1902 |Nationalmuseum, Stockholm | |W. 623<br /><br />S. 451 |- |[[File:Gauguin_L'offrande.jpg|центар|безрамка]] |''The Offering'' |1902 |Foundation E.G. Bührle, Zurich | |W. 624<br /><br />S. 448 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Contes_barbares_(1902).jpg|центар|безрамка]] |''Barbarous Tales'' |1902 |Museum Folkwang, Essen | |W. 625<br /><br />S. 438 |- |[[File:Gauguin_La_Chevelure_fleurie.jpg|центар|безрамка]] |''[[Две жени]]'' |1902 |Приватна колекција | |W. 626<br /><br />S. 449 |- |[[File:Gauguin_Cavalier_devant_la_case.jpg|центар|безрамка]] |''[[Коњаник пред колибата]]'' |1902 |Приватна колекција | |W. 627<br /><br />S. 450 |- |[[File:Gauguin_Adam_et_Ève.jpg|центар|безрамка]] |Адам и Ева |1902 |Ордрупгард, Копенхаген | |W. 628<br /><br />S. 441 |- |[[File:Gauguin_Nature_morte_aux_oiseaux_exotiques_I.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со папагали'' |1902 |[[Пушкински музеј]],Москва | |W. 629<br /><br />S. 432 |- |[[File:Gauguin_Nature_morte_aux_oiseaux_exotiques_II.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со папагали II'' |1902 |Музеј на Фон дер Хејд, Вупертал | |W. 630<br /><br />S. 433 |- |[[File:Gauguin-Paul-Nature-morte-aux-pamplemousses-910-s012.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со грејпфрут]]'' |1902 |[[Музеј на современа уметност „Гуландрис“]], Атина | |W. 631<br /><br />S. 430 |- |[[File:PaulGauguin633.jpg|центар|безрамка]] |''[[Автопортрет во профил од три четвртини]]'' |1903 |Приватна колекција | |W. 633<br /><br />S. 458 |- |[[File:Gauguin_-_Portrait_de_l’artiste_par_lui-même,_1903.jpg|центар|безрамка]] |''[[Автопортрет со очила]]'' |1902–1903 |[[Музеј на уметноста Базел, Швајцарија]] | |W. 634<br /><br />S. 459 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_The_Invocation.jpg|центар|безрамка]] |''[[Повикот]]'' |1903 |[[Национална галерија на уметноста, Вашингтон]], Д.Ц. | |W. 635<br /><br />S. 455 |- |[[File:Gauguin_-_Femmes_et_cheval_blanc.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жени и бел коњ]]'' |1903 |[[Музеј на ликовни уметности, Бостон]] | |W. 636<br /><br />S. 454 |- |[[File:Paul_Gauguin_079.jpg|центар|безрамка]] |''[[Предел со свиња и коњ]]'' |1903 |[[Атенеум]], Хелсинки | |W. 637<br /><br />S. 457 |- |[[File:Gauguin_Paysage_avec_chien.jpg|центар|безрамка]] |''Пејзаж со куче'' |1903 |[[Израелски музеј]], Ерусалим | |W. 638<br /><br />S. 456 |- |[[File:Paul_Gauguin_(1848-1903)_-_Lomg-term_anonymous_loan_to_the_Honolulu_Academy_of_Arts.JPG|центар|безрамка]] |''Тахиќани на брегот на реката'' |? |Академија за уметности во Хонолулу | | |} == Наводи == == Поврзано == * {{Наведена книга|url=https://view.publitas.com/wildenstein-plattner-institute-ol46yv9z6qv6/c-r_paul_gauguin_wildenstein_institute/page/1|title=Gauguin|last=Wildenstein|first=Georges|publisher=Les Beaux-arts, éditions d'études et de documents|year=1964|volume=I|location=Paris|language=fr|author-link=Georges Wildenstein}} * {{Наведена книга|url=https://view.publitas.com/wildenstein-plattner-institute-ol46yv9z6qv6/c-r_paul_gauguin_volume_i_wildenstein_institute/page/1|title=Gauguin Catalogue Raisonné of the Paintings (1873-1888)|last=Wildenstein|first=Daniel|publisher=Wildenstein Institute and Skira/Seuil|year=2002|volume=I|location=Paris|language=fr|author-link=Daniel Wildenstein}} * {{Наведена книга|url=https://view.publitas.com/wildenstein-plattner-institute-ol46yv9z6qv6/c-r_paul_gauguin_volume_ii_wildenstein_institute/page/1|title=Gauguin Catalogue Raisonné of the Paintings (1873-1888)|last=Wildenstein|first=Daniel|publisher=Wildenstein Institute and Skira/Seuil|year=2002|volume=II|location=Paris|language=fr|author-link=Daniel Wildenstein}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Paintings by Paul Gauguin}} [[Категорија:Пол Гоген]] [[Категорија:Сликари]] 68qqmck172xduylgtq531r95i2gobhb 5629517 5629514 2026-09-17T15:13:43Z Lili Arsova 86688 5629517 wikitext text/x-wiki [[File:Paul_Gauguin_1891.png|мини| [[Пол Гоген]], 1891, непознат фотограф]] Ова е нецелосен '''список на слики''' од францускиот сликар [[Пол Гоген|Пол Гоген.]] == Преглед == [[Пол Гоген]] (англиски: Paul Gauguin; 1848–1903) бил водечки [[Постимпресионизам|постимпресионистички]] уметник, [[Сликарство|сликар]], [[скулптор]], графичар, керамист и писател од 19 век. Неговото смело експериментирање со бои директно влијаело врз [[Модерна уметност|модерната уметност]] во 20 век, додека неговото изразување на вроденото значење на субјектите во неговите слики, под влијание на клоизонистичкиот стил, го отворило патот кон примитивизмот и враќањето кон [[Пасторала|пасторалното]]. Тој бил и влијателен поборник на [[Бакропис|графурата]] и [[Дрвопис|дрворезот]] како уметнички форми. == Временска линија == * 1873–1884 Семеен живот во Париз * 1884 Семеен живот во Руан * 1884 Семеен живот во Копенхаген * 1885 Диеп, Париз * 1886–1887 Уметничка колонија, Понт Авен, Бретања * Патување во Мартиник во 1887 година * 1888 Понт Авен * 1888 Престој со Ван Гог во Арл, Провансал * 1889 Понт Авен * Патување во Тахити 1891–1893 * 1894 Понт Авен * 1895–1901 Живеење во Тахити * 1901–1903 Живеење во Хива Оа, островите Маркеза == Листа == * ''Насловите на француски и англиски јазик не биле нужно дадени од Гоген.'' ''Насловите на тахитски се оние напишани на сликите.'' ''Кликнете на сликата за повеќе информации за сликата.'' * ''Бројот на каталогот на колоната (кат. бр.) го означува индексниот број на Вилденштајн (В. Џорџ/Даниел) и/или индексниот број на Габриеле Мандел Сугана (С.)'' === 1873–1885 (Париз, Руан, Копенхаген) === === 1885–1886 (Диеп, Париз) === {| class="sortable wikitable" |+Сликите на Гоген од периодот 1885–1886 година, по години ! class="unsortable" scope="col" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии({{Крат|см.|centimeters}}) ! scope="col" |{{Крат|Cat. no.|Catalogue number}}<br /><br />Medium |- |[[File:Gauguin_1885_Chemin_dans_la_hêtraie.jpg|центар|безрамка]] |''[[Патека во буковата шума]]'' |1885 |[[Музеј на уметност во Аргау]], Арау | |W. 150/198 |- |[[File:Gauguin_1885_La_Lisière_de_la_forêt_II.jpg|центар|безрамка]] |[[Шумски раб]] |1885 |Приватна колекција | |W. 151/197 |- |[[File:Gauguin_La_lisière_de_la_forêt_III.jpeg|центар|безрамка]] |''[[Работ на шумата (III)]]'' |1885 |Музеј Крелер-Милер, Отерло | |W. 152/199 <br /><br /> S. 21 |- |[[File:Gauguin_1885_Jeune_garçon_au_bord_de_l'eau.jpg|центар|безрамка]] |''[[Момче покрај вода]]'' |1885 |Приватна колекција | |W.153/196 |- |[[File:Gauguin_1885_La_Sente_du_père_Jean.jpg|центар|безрамка]] |''[[Патот на отец Жан]]'' |1885 |[[Музеј на Мохамед Махмуд Калил]], Гиза | |W. 155/195 |- |[[File:Gauguin_Les_Saules.jpg|центар|безрамка]] |''[[Врбите]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 156/200 |- |[[File:Gauguin_Vache_et_cheval_dans_un_pré.jpg|центар|безрамка]] |''[[Крава и коњ на ливада]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 157/190 |- |[[File:Gauguin_-_Kühe_an_der_Tränke_-_1985.jpg|центар|безрамка]] |''[[Крави на поилиштето]]'' |1885 |[[Галерија на модерна уметност, Милано]] | |W. 158/192 |- |[[File:Gauguin_1885_L'Abreuvoir_II.jpg|центар|безрамка]] |''[[Корито за напојување]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 159/203 |- |[[File:Gauguin_Vaches_au_repos.jpg|центар|безрамка]] |''[[Крави што одмараат]]'' |1885 |[[Музеј Бојманс Ван Беунинген]], Ротердам | |W. 160/191 |- |[[File:Gauguin_1885_Les_Oies_dans_le_pré.jpg|центар|безрамка]] |''[[Гуски на ливадата]]'' |1885 |[[Уметнички музеј во Портланд]] | |W. 161/184 |- |[[File:Gauguin_1885_Étable_près_de_Dieppe_II.jpg|центар|безрамка]] |''[[Штала во близина на Дјеп II]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 162/189 |- |[[File:Gauguin_1885_Étable_près_de_Dieppe_I.jpg|центар|безрамка]] |''[[Штала во близина на Дјеп II I|Штала во близина на Дјеп III]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 163/188 |- |[[File:Gauguin_1886_À_Sèvres.jpg|центар|безрамка]] |[[Во Севр]] |1885 |Приватна колекција | |W. 164/214 <br /><br /> S. 23 |- |[[File:PAUL_GAUGUIN_1848_-_1903_LA_MAISON_BLANCHE.jpg|центар|безрамка]] |''[[Белата куќа / Вилата на Англичанката]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 165/183 |- |[[File:PaulGauguin-1885-Coast_at_Dieppe.jpg|центар|безрамка]] |''[[Брегот кај Дјеп]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 166/178 |- |[[File:Gauguin_Women_Bathing.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жени се капат]]'' |1885 |[[Национален музеј на западната уметност, Токио]] | |W. 167/179 |- |[[File:Gauguin_1886_Goélette_et_trois-mâts_à_quai.jpg|центар|безрамка]] |''[[Шкуна и брод со три јарбола]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 168/212 |- |[[File:Gauguin_1885_Le_Port_de_Dieppe.jpg|центар|безрамка]] |''[[Призор од пристаништето во Дјеп]]'' |1885 |[[Уметничка галерија во Манчестер]] | |W. 169/180 |- |[[File:L'Autunno.jpg|центар|безрамка]] |''[[Покрај потокот, есен]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 171/204 |- |[[File:Gauguin_1885_Les_Arbres_dénudés.jpg|центар|безрамка]] |''[[Голи дрвја]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 172/186 |- |[[File:Paul_Gauguin_122.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со кинески божури и мандолина]]'' |1885 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе Париз]], | |W. 173/169 |- |[[File:Gauguin_1885_Nature_morte_avec_carafon_et_figurine.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со карафа и фигурина]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 174/171 |- |[[File:Gauguin_1885_Dahlias_dans_un_vase_en_cuivre.jpg|центар|безрамка]] |''[[Далии во бакарна вазна]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 175/201 |- |[[File:Gauguin_-_Stilleben_mit_Interieur.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со ентериер]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 176/164 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Lilas_(1885).jpg|центар|безрамка]] |''[[Јорговани]]'' |1885 |[[Музеј Тисен-Борнемиса]], Мадрид | |W. 177/168 |- |[[File:Gauguin_Deux_vases_de_fleurs_et_un_éventail.jpg|центар|безрамка]] |''[[Две вазни за цвеќе]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 178/170 <br /><br />S. 25 |- |[[File:Gauguin_1885_Œnothères_dans_en_vase.jpg|центар|безрамка]] |''[[Ноќни јаглики во вазна]]'' |1885 | Приватна колекција | |W. 181/202 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_L'Abreuvoir_I_(1885).jpg|центар|безрамка]] |''[[Поило I]]'' |1885 |Приватна колекција | |W. 191/194 <br /><br /> S. 34 |- |[[File:Gauguin_Panier_de_fleurs.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со портулаки во кошница]]'' |1886 |[[Музеј на уметноста во Филаделфија]] | |W. 182/148 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Still_Life_with_Horse's_Head_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со глава од коњ]]'' |1886 |[[Музеј на уметноста „Бриџстоун“]], Токио | |W. 183/216 |- |[[File:Paul_Gauguin_055.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жената со пунџа]]'' |1886 |[[Музеј на уметноста „Бриџстоун“|Музеј на уметноста Бриџстоун]], Токио | |W. 184<br /><br />S. 28 |- |[[File:Paul_Gauguin_047.jpg|центар|безрамка]] |''[[Ќерката на шефот]]'' |1886 |[[Приориски музеј, Сен Жермен-ан-Леј]] | |W. 186/207<br /><br />S. 30 |- |[[File:Gauguin_portrait_of_the_artists_son.jpg|центар|безрамка]] |''[[Портрет на синот на уметникот]]'' |1886 |[[Уметнички музеј во Портланд]] | |W. 187/208<br /><br />S. 31 |- |[[File:Gauguin_Neige_en_banlieue.jpg|центар|безрамка]] |''[[Предградие под снег]]'' |1886 |Приватна колекција | |W. 188/210 <br /><br /> S. 32 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Le_feu_au_bord_de_la_rivière.jpg|центар|безрамка]] |''[[Пожар на брегот на реката]]'' |1886 |[[Музеј Тисен-Борнемиса]], Мадрид | |W. 193/211 |} === 1891–1893 (Тахити, Бретања) === {| class="sortable wikitable" |+Слики на Гоген од периодот 1891–1893, по години ! scope="col" class="unsortable" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии({{abbr|см.|сантиметри}}) ! scope="col" |{{abbr|Кат. бр.|Каталошки број}}Техника |- |[[Податотека:Gauguin_Enfant_créole.jpg|центар|безрамка]] |''[[Креолско дете]]'' |1891 |Приватна колекција | |W. 416 S. 245 |- |[[Податотека:Gauguin_Jeune_créole.jpg|центар|безрамка]] |''[[Млада Креолка]]'' |1891 |[[Музеј на модерна уметност во Троа]] | |W. 417 S. 248 |- |[[Податотека:Jénot_Le_capitaine_Swaton.jpg|центар|безрамка]] |''[[Капетан Сватон]]'' |1891 |[[Метрополитен музеј на уметноста]], Њујорк | |W. 419 S. 247 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Tahitian_Woman_with_a_Flower_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жената на цветот]]'' |1891 |[[Ни Карлсберг Глиптотек]], Копенхаген | |W. 420 S. 243 |- |[[Податотека:Gauguin_Tête_de_Tahitienne.jpg|центар|безрамка]] |''[[Глава на Тахиќанка]]'' |1891 |Приватна колекција | |W. 421 S. 242 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Jeune_homme_à_la_fleur_(1891).jpg|центар|безрамка]] |[[Младич со цвет]] |1891 |Приватна колекција | |W. 422 S. 241 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_102.jpg|центар|безрамка]] |[[Портрет на Сузан Бамбриџ]] |1891 |[[Кралски музеи за ликовни уметности на Белгија]] | |W. 423 S. 244 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Faaturuma_(Melancholic)_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |[[Фатурума]] |1891 |[[Музеј на уметноста Нелсон-Аткинс]], Канзас Сити | |W. 424 S. 272 |- |[[Податотека:Brooklyn_Museum_-_Tahitian_Woman_-_Paul_Gauguin_-_overall.jpg|центар|безрамка]] |[[Тахиќанка]] |1894 (околу) |[[Музеј Бруклин]], Њујорк | |W. 424 bis |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_065.jpg|центар|безрамка]] |[[Француски цвет]] |1891 |[[Пушкински музеј|Пушкински музеј,]] Москва | |W. 426 S. 251 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_The_Meal_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |[[Оброк (Бананите)]] |1891 |[[Музеј Орсе]], Париз | |W. 427 S. 249 |- |[[Податотека:Paul Gauguin Ia Orana Maria (Hail Mary) The Metropolitan Museum of Art1.jpg|мини]] |''[[Ia Orana Maria]]'' |1891 година |[[Метрополитен музеј на уметноста]], Њујорк | |В. 428 С. 263 |- |[[Податотека:1891 Gauguin Tahitianische Fischerinnen anagoria.JPG|мини]] |[[Тахитски Рибарки]] |1891 година |[[Алте Национална галерија]], Берлин | |В. 429 С. 268 |- |[[Податотека:Paul Gauguin 029.jpg|мини]] |''[[Човек со секира]]'' |1891 година |Приватна колекција | |В. 430 С. 265 |- |[[Податотека:Paul Gauguin - I Raro te Oviri (1891).jpg|мини]] |''[[Под дивото дрво (I)]]'' |1891 година |[[Музеј на уметност во Далас]] | |В. 431 С. 267 |- |[[Податотека:Paul Gauguin - I Raro Te Oviri (Under the Pandanus) - Google Art Project.jpg|мини]] |[[Под дивото дрво (I)|''Под дивото дрво'']] ''(II)'' |1891 година |[[Институт за уметност во Минеаполис]] | |В. 432 С. 266 |- |[[Податотека:Paul Gauguin - Upa Upa (The Fire Dance) - Google Art Project.jpg|мини]] |''Упа Упа (Танцот на огнот)'' |1891 година |[[Израелски музеј]], Ерусалим | |В. 433 С. 253 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_056.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанки на плажа]]'' |1891 |[[Музеј д'Орсе]], Париз | |W. 434 S. 270 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_095.jpg|центар|безрамка]] |''[[Разговор]]'' |1891 |[[Ермитаж]], Санкт Петербург | |W. 435 S. 252 |- |[[Податотека:Gauguin_1891_Te_fare_maori.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанската куќа]]'' |1891 |Приватна колекција | |W. 436 S. 257 |- |[[Податотека:Gauguin_-_Der_große_Baum_-1891.jpg|центар|безрамка]] |''[[Големото дрво I]]'' |1891 |[[Уметнички музеј во Кливленд]] | |W. 437 S. 255 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Te_raau_rahi_(The_Big_Tree)_-_1949.513_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|центар|безрамка]] |''[[Големото дрво(III)]]'' |1891 |[[Уметнички институт во Чикаго]] | |W. 439 S. 254 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_045.jpg|центар|безрамка]] |''[[Замислената]]'' |1891 |[[Уметнички музеј во Вустер]], Масачусетс | |W. 440 S. 271 |- |[[Податотека:Paul Gauguin - Rue de Tahiti (1891).jpg|мини]] |''[[Улица во Тахити]]'' (Rue de Tahiti) |1891 |[[Музеј на уметноста во Толедо]], Охајо | |W. 441 S. 261 |- |[[Податотека:Tahitian_Landscape_MET_DP-14936-043_(cropped).jpg|центар|безрамка]] |''[[Пејзаж од Тахити]]'' |1891 |[[Метрополитен музеј на уметноста]], Њујорк | |W. 442 S. 262 |- |[[Податотека:Paul_Gauguin_-_Dans_la_vanillère,_homme_et_cheval_(1891).jpg|центар|безрамка]] |''[[Во насадот со ванила, човек и коњ]]'' |1891 |[[Музеј „Соломон Р. Гугенхајм“]], Њујорк | |W. 443 S. 258 |- |[[Податотека:Gauguin_Femmes_près_des_palmiers.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жени покрај палмите]]'' |1891 |Приватна колекција | |W. 444 S. 264 |- |<nowiki>[[File:Paul Gauguin - Black Pigs with Crouching Tahitian W455.jpg|frameless|cen</nowiki> |} === 1896–1903 (Тахити, Маркезаски Острови) === {| class="sortable wikitable" |+Сликите на Гоген од периодот 1896–1903, по години ! class="unsortable" scope="col" |Слика ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Локација ! scope="col" |Димензии&nbsp;({{Крат|cm.|centimeters}}) ! scope="col" |{{Крат|Cat. no.|Catalogue number}}<br /><br />Medium |- |[[File:Gauguin_Joseph_et_la_femme_de_Potiphar.jpg|центар|безрамка]] |''Ј[[осиф и жената на Потифар]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 536<br /><br />S. 375 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Scène_de_la_vie_tahitienne_(1896).jpg|центар|безрамка]] |''[[Сцена од животот на Тахити]]'' |1886 |[[Ермитаж|Ермитраж]], Санкт Петребург | |W. 537<br /><br />S. 387 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Eiaha_'ohipa_(1896).jpg|центар|безрамка]] |[[Eiaha Ohipa|Одмор]] |1896 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 538<br /><br />S. 374 |- |[[File:Gauguin_Trois_Tahitiennes.jpg|центар|безрамка]] |''[[Три тахиќанки]]'' |1896 |[[Метрополитен (музеј)]], Њујорк | |W. 539<br /><br />S. 366 |- |[[File:Paul_Gauguin_061.jpg|центар|безрамка]] |''[[Пеперутка]]'' |1896 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 540<br /><br />S. 370 |- |[[File:The_Birth_-_Te_tamari_no_atua_Paul_Gauguin_1896.jpg|центар|безрамка]] |''[[Te tamari no atua]]'' (Раѓањето) |1896 |[[Нова пинакотека]] , Минхен | |W. 541<br /><br />S. 371 |- |[[File:Te_Arii_Vahine_1896_Paul_Gauguin.jpg|центар|безрамка]] |''[[Благородната жена]]'' |1896 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 542<br /><br />S. 364 |- |[[File:Te_Arii_Vahine-La_Femme_aux_mangos_(II)_by_Paul_Gauguin,_1896.jpg|центар|безрамка]] |''[[Благородната жена II]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 543<br /><br />S. 365 |- |[[File:Gauguin_-_Der_Einbaum_-_1996.jpg|центар|безрамка]] |''[[Кануто]]'' |1896 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 544 <br /><br />S. 363 |- |[[File:Gauguin_-_Pobre_Pescador.jpg|центар|безрамка]] |''[[Сиромашен рибар]]'' |1896 |[[Музеј на уметноста (Саун Пауло)]] | |W. 545<br /><br />S. 362 |- |[[File:Gauguin_Paysage_de_Te_Vaa.jpg|центар|безрамка]] |''[[Пејзажот на Те Ваа]]'' |1896 |[[Музеј на убави уметности Андре Малро]], Ле Авр | |W. 546<br /><br />S. 360 |- |[[File:Paul_Gauguin_096.jpg|центар|безрамка]] |''[[Варварски песни]]'' |1896 |[[Уметнички музеј Фог]], Кембриџ, Масачусетс | |W. 547<br /><br />S. 373 |- |[[File:Paul_Gauguin_067.jpg|центар|безрамка]] |''[[Денови на уживање]]'' |1896 |[[Музеј на ликовни уметности во Лион]] | |W. 548<br /><br />S. 368 |- |[[File:Gauguin_1896_Tête_de_Tahitienne.jpg|центар|безрамка]] |''[[Глава на тахитска жена]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 549 |- |[[File:Paul_Gauguin,_No_te_aha_oe_riri_(Why_Are_You_Angry%3F),_1896,_1933.1119,_Art_Institute_of_Chicago.jpg|центар|безрамка]] |''[[Зошто си лут?]]'' |1896 |[[Уметнички институт во Чикаго]] | |W. 550<br /><br />S. 369 |- |[[File:Gauguin_1896_La_Barque.jpg|центар|безрамка]] |''[[Бродот]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 551<br /><br />S. 361 |- |[[File:Gauguin_1898_Tahitienne_debout.jpeg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанка во стоечка положба]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 552<br /><br />S. 362 |- |[[File:Gauguin_-_Blumenstrauß_1896.jpg|центар|безрамка]] |''[[Вазна со цвеќе]]'' |1896 |[[Национална галерија (Лондон)|Национална галерија]] , Лондон | |W. 553<br /><br />S. 357 |- |[[File:Still_Life_with_Teapot_and_Fruit_MET_DT1027.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со чајник и овошје]]'' |1896 |[[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]], Њујорк | |W. 554<br /><br />S. 358 |- |[[File:Gauguin_-_Stilleben_mit_Mangofrüchten_-_1896.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со манго]]'' |1896 |Приватна колекција | |W. 555<br /><br />S. 359 |- |[[File:Gauguin-_Selbstbildnis_dem_Freund_Daniel_gewidmet_-1896.jpg|центар|безрамка]] |[[Портрет на уметникот (од Даниел)]] |1896 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе, Париз]] | |W. 556<br /><br />S. 378 |- |[[File:Paul_Gauguin_037.jpg|центар|безрамка]] |''[[Сонот]]'' |1897 |Галерии на Институтот Курто, Лондон | |W. 557<br /><br />S. 383 |- |[[File:Paul_Gauguin_091.jpg|центар|безрамка]] |''[[Никогаш повеќе (Гоген)|Nevermore]]'' |1897 |[[Галерии на Институтот Курто]], Лондон | |W. 558<br /><br />S. 380 |- |[[File:Paul_Gauguin_135.jpg|центар|безрамка]] |''[[Vairumati]]'' |1897 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе, Париз]] | |W. 559<br /><br />S. 379 |- |[[File:Gauguin_-_Tahitischer_Mann_mit_erhobenen_Armen_-_1897.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанец со кренати раце]]'' |1897 |Приватна колекција | |W. 560<br /><br />S. 382 |- |[[File:Gauguin_-_Where_Do_We_Come_From%3F_What_Are_We%3F_Where_Are_We_Going%3F_(1897-98).jpg|центар|безрамка]] |''[[Од каде доаѓаме? Кои сме? Каде одиме?]]'' |1897 или 1898 |Музеј на ликовни уметности, Бостон | |W. 561<br /><br />S. 381 |- |[[File:Gauguin_Tarari_maruru.jpg|центар|безрамка]] |'' [[Благ ветер]]'' |1897 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 562<br /><br />S. 385 |- |[[File:Gauguin_Te_bourao_II.jpg|центар|безрамка]] |''[[Вработен II]]'' |1897-1898 |Приватна колекција | |W. 563<br /><br />S.386 |- |[[File:Gauguin_Baigneuses_à_Tahiti.jpg|центар|безрамка]] |''[[Капачи на Тахити]]'' |1897 |Институт за ликовни уметности „Барбер“, Бирмингем | |W. 564<br /><br />S. 387 |- |[[File:Gauguin_La_récolte.jpg|центар|безрамка]] |''[[Маж бере овошје од дрво]]'' |1897 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 565<br /><br />S. 384 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Te_Pape_Nave_Nave_(Delectable_Waters).jpg|центар|безрамка]] |''[[Слатката вода]]'' |1898 |[[Национална галерија на уметноста]], Вашингтон, Д.Ц. | |W. 568<br /><br />S. 391 |- |[[File:Paul_Gauguin_051.jpg|центар|безрамка]] |''[[Украсување]]'' |1898 |[[Национална галерија (Лондон)]] | |W. 569<br /><br />S. 392 |- |[[File:Gauguin_Rave_te_iti_aamu.jpg|центар|безрамка]] |''[[Приказната се одвива]]'' |1898 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 570<br /><br />S. 394 |- |[[File:Gauguin_Le_cheval_blanc.jpg|центар|безрамка]] |''[[Белиот коњ]]'' |1898 |[[Музеј Орсе]], Париз | |W. 571<br /><br />S. 395 |- |[[File:Paul_Gauguin_007.jpg|центар|безрамка]] |''[[Капачките]]'' |1898 |[[Национална галерија на уметноста]], Вашингтон, Д.Ц. | |W. 572<br /><br />S. 393 |- |[[File:Paul_Gauguin_134.jpg|центар|безрамка]] |''[[Три тахиканќи]]'' |1897 |Приватна колекција, Париз | |W. 573<br /><br />S. 396 |- |[[File:Gauguin_Fa'aara.jpg|центар|безрамка]] |''Faiara'' |1898 |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen | |W. 575<br /><br />S. 390 |- |[[Податотека:Gauguin_Femme_Tahitienne_I.jpg|центар|безрамка]] |''Femme Tahitienne I'' |1898 |Ordrupgaard, Copenhagen | |W. 576<br /><br />S. 398 |- |[[File:Gauguin_Femme_Tahitienne_II.jpg|центар|безрамка]] |''Femme Tahitienne II'' |1898 |[[Народен музеј на Србија|National Museum of Serbia]], Belgrade | |W. 577<br /><br />S. 397 |- |[[File:Tahitian_Woman_and_Boy.jpg|центар|безрамка]] |''[[Тахиќанка и момче]]'' |1899 |Музеј „Нортон Сајмон“, Пасадена | |W. 578<br /><br />S. 400 |- |[[File:Gauguin_Le_grand_Boudha.jpg|центар|безрамка]] |''Големиот Буда (Идолот)'' |1899 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 579 |- |[[File:Gauguin_La_Cène.jpg|центар|безрамка]] |''Тајната вечера'' |1899 |Приватна колекција | |W. 580<br /><br />S. 402 |- |[[File:Paul_Gauguin_090.jpg|центар|безрамка]] |''Жени на морскиот брег (Мајчинство I)'' |1899 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 581<br /><br />S. 404 |- |[[File:Gauguin_-_Maternite_II.jpg|центар|безрамка]] |''Мајчинство II'' |1899 |Приватна колекција | |W. 582<br /><br />S. 403 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Deux_Tahitiennes.jpg|центар|безрамка]] |''Две Тахиќанки'' |1899 |[[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]],Њујорк | |W. 583<br /><br />S. 399 |- |[[File:Gauguin,_Paul_-_Three_Tahitian_Women_Against_a_Yellow_Background.jpg|центар|безрамка]] |''Три тахиќанки на жолта позадина'' |1899 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 584<br /><br />S. 406 |- |[[File:Paul_Gauguin_107.jpg|центар|безрамка]] |''Берење овошје'' |1899 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 585<br /><br />S. 407 |- |[[File:Gauguin,_Paul_-_The_Month_of_Mary_(Te_avae_no_Maria).jpg|центар|безрамка]] |''Стапалата на Марија'' |1899 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 586<br /><br />S. 405 |- |[[File:Gauguin_Te_tiai_na_oe_i_te_rata.jpeg|центар|безрамка]] |''Te tiai na oe i te rata'' |1899 |Приватна колекција | |W. 587<br /><br />S. 408 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Landscape_with_a_Horse.jpg|центар|безрамка]] |''Landscape with a Horse'' |1899 |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen | |W. 588<br /><br />S. 409 |- |[[File:Paul_Gauguin_084.jpg|центар|безрамка]] |''The Horse on the Road'' |1899 |[[Пушкински музеј]], Москва | |W. 589<br /><br />S. 410 |- |[[File:Gauguin_La_Hutte_sous_les_palmiers.jpg|центар|безрамка]] |''Tahitian Landscape'' |1899 |Museum of Modern Art, New York | |W. 590<br /><br />S. 411 |- |[[File:Gauguin_1899_Théière,_cruche_et_fruits.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life'' |1899 |[[Израелски музеј|Israel Museum]], Jerusalem | |W. 591<br /><br />S. 415 |- |[[File:Paul_Gauguin_014.jpg|центар|безрамка]] |''Still Life with Cats'' |1899 |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen | |W. 592<br /><br />S. 413 |- |[[File:Gauguin_Le_Panier_carré.jpg|центар|безрамка]] |''The Square Basket'' |1901 |National Gallery of Norway, Oslo | |W. 593<br /><br />S. 412 |- |[[File:Gauguin_1891_Bouquet_de_fleurs.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со цвеќе]]'' |1901 |Приватна колекција | |W. 594<br /><br />S. 414 |- |[[File:Polynesian_Woman_with_Children_1901_Paul_Gauguin.jpg|центар|безрамка]] |''[[Полинезијка со деца]]'' |1901 |[[Уметнички институт во Чикаго]] | |W. 595<br /><br />S. 423 |- |[[File:Gauguin_-_Und_das_Gold_ihrer_Körper_1901.jpg|центар|безрамка]] |''[[Златото на нивните тела]]'' |1901 |[[Музеј Орсе|Музеј Орсе Париз]] | |W. 596<br /><br />S. 424 |- |[[File:Paul_Gauguin_041.jpg|центар|безрамка]] |''[[Бегството или Бродот]]'' |1901 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 597<br /><br />S. 429 |- |[[File:Gauguin_-Idylle_auf_Tahiti_-_1901.jpg|центар|безрамка]] |''[[Идила на Тахити]]'' |1901 | Фондацијата Бирле, Цирих | |W. 598<br /><br />S. 425 |- |[[File:Gauguin_1901_Paysage_aux_chevaux.jpg|центар|безрамка]] |''[[Пејзаж со коњи]]'' |1901 |Приватна колекција | |W. 599<br /><br />S. 427 |- |[[File:Gauguin_paysage_1901.jpg|центар|безрамка]] |''[[Пејсаж]]'' |1901 |Музеј „Оранжери“, Париз | |W. 600<br /><br />S. 426 |- |[[File:Gauguin_-_Landschaft_mit_drei_Personen_-_1901.jpg|центар|безрамка]] |''[[Пејзаж со три фигури]]'' |1901 |Музеј на уметноста „Карнеги“, Питсбург | |W. 601<br /><br />S. 428 |- |[[File:Gauguin_-_Nature_morte_avec_des_tournesols.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со сончогледи на фотелја]]'' |1901 |Фондацијата Бирле, Цирих | |W. 602<br /><br />S. 421 |- |[[File:Paul_Gauguin_123.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со сончогледи на фотелја II]]'' |1901 |[[Ермитаж]], [[Санкт Петербург|Санкт Петребург]] | |W. 603 <br /><br /> S. 422 |- |[[File:Gauguin_Nature_morte_à_L'Espérance.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со сончогледи]]'' |1901 |Приватна колекција | |W. 604<br /><br />S. 420 |- |[[File:Gauguin_1901_Fleurs_dans_une_coupe.jpg|центар|безрамка]] |''[[Цвеќе во чинија]]'' |1901 |Приватна колекција | |W. 605<br /><br />S. 417 |- |[[File:Gauguin_1901_Fleurs_de_tournesol_et_mangues.jpg|центар|безрамка]] |''[[Сончогледи и манга]]'' |1901 |Приватна колекција | |W. 606<br /><br />S. 419 |- |[[File:Paul_Gauguin_120.jpg|центар|безрамка]] |''[[Овошје и нож]]'' |1901 |Фондацијата Бирле, Цирих | |W. 607<br /><br />S. 413 |- |[[File:Gauguin_Mona_Mona.jpg|центар|безрамка]] |''[[Вкусно]]'' |1901 |Приватна колекција | |W. 608<br /><br />S. 418 |- |[[File:Paul_Gauguin_074.jpg|центар|безрамка]] |''[[Млада девојка со лепеза]]'' |1902 |Музеј Фолкванг, Есен | |W. 609<br /><br />S. 439 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Two_Women.jpg|центар|безрамка]] |''[[Две жени]]'' |1901 or 1902 |[[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј Њујорк]] | |W. 610<br /><br />S.434 |- |[[File:O_Guitarrista.jpg|центар|безрамка]] |''[[Гитаристот]]'' |1900 (ca) |Приватна колекција, Лондон | |W. 611<br /><br />S. 436 |- |[[File:Paul_Gauguin_033.jpg|центар|безрамка]] |''[[Повик (слика)]]'' |1902 |[[Музеј на уметноста во Кливленд]], Кливленд | |W. 612<br /><br />S. 440 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Escape_-_Google_Art_Project.jpg|центар|безрамка]] |''[[Бегството]]'' |1902 |[[Национална галерија Прага]] | |W. 614 <br /><br /> S. 437 |- |[[File:Paul_Gauguin_038.jpg|центар|безрамка]] |''[[Волшебникот од Хива Оа, или Маркижанецот со црвена наметка]]'' |1902 |[[Музеј на современа уметност во Лиеж]] | |W. 616<br /><br />S.442 |- |[[File:Gauguin_La_Soeur_de_charité.jpg|центар|безрамка]] |''[[Сестрата на милосрдието]]'' |1902 |Уметнички музеј Мекнеј, Сан Антонио | |W. 617<br /><br />S. 446 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_A_Walk_by_the_Sea_or_Tahitian_Family_1902.jpg|центар|безрамка]] |''[[Прошетка покрај морето или тахитско семејство или капачи]]'' |1902 |Приватна колекција | |W. 618<br /><br />S. 445 |- |[[File:Paul_Gauguin_105.jpg|центар|безрамка]] |''[[Коњаници на плажа]]'' |1902 |Museum Folkwang, Essen | |W. 619<br /><br />S. 452 |- |[[File:Paul_Gauguin_106.jpg|центар|безрамка]] |''[[Коњаници на плажа II]]'' |1902 |Приватна колекција | |W. 620<br /><br />S. 453 |- |[[File:Gauguin_Nativité.jpg|центар|безрамка]] |''[[Раѓањето Христово]]'' |1902 |Приватна колекција | |W. 621<br /><br />S. 447 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_The_Judgment_of_Paris.jpg|центар|безрамка]] |''[[Парисовиот суд]]'' |1902 | | |W. 622<br /><br />S. 444 |- |[[File:Gauguin_Changement_de_résidence.jpg|центар|безрамка]] |''[[Композиција со фигури и коњ]]'' |1902 |Национален музеј, Стокхолм | |W. 623<br /><br />S. 451 |- |[[File:Gauguin_L'offrande.jpg|центар|безрамка]] |''[[Понудата]]'' |1902 | Фондацијата Бирле, Цирих | |W. 624<br /><br />S. 448 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_Contes_barbares_(1902).jpg|центар|безрамка]] |''[[Варварски приказни]]'' |1902 |Музеј Фолкванг, Есен | |W. 625<br /><br />S. 438 |- |[[File:Gauguin_La_Chevelure_fleurie.jpg|центар|безрамка]] |''[[Две жени]]'' |1902 |Приватна колекција | |W. 626<br /><br />S. 449 |- |[[File:Gauguin_Cavalier_devant_la_case.jpg|центар|безрамка]] |''[[Коњаник пред колибата]]'' |1902 |Приватна колекција | |W. 627<br /><br />S. 450 |- |[[File:Gauguin_Adam_et_Ève.jpg|центар|безрамка]] |Адам и Ева |1902 |Ордрупгард, Копенхаген | |W. 628<br /><br />S. 441 |- |[[File:Gauguin_Nature_morte_aux_oiseaux_exotiques_I.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со папагали'' |1902 |[[Пушкински музеј]],Москва | |W. 629<br /><br />S. 432 |- |[[File:Gauguin_Nature_morte_aux_oiseaux_exotiques_II.jpg|центар|безрамка]] |''Мртва природа со папагали II'' |1902 |Музеј на Фон дер Хејд, Вупертал | |W. 630<br /><br />S. 433 |- |[[File:Gauguin-Paul-Nature-morte-aux-pamplemousses-910-s012.jpg|центар|безрамка]] |''[[Мртва природа со грејпфрут]]'' |1902 |[[Музеј на современа уметност „Гуландрис“]], Атина | |W. 631<br /><br />S. 430 |- |[[File:PaulGauguin633.jpg|центар|безрамка]] |''[[Автопортрет во профил од три четвртини]]'' |1903 |Приватна колекција | |W. 633<br /><br />S. 458 |- |[[File:Gauguin_-_Portrait_de_l’artiste_par_lui-même,_1903.jpg|центар|безрамка]] |''[[Автопортрет со очила]]'' |1902–1903 |[[Музеј на уметноста Базел, Швајцарија]] | |W. 634<br /><br />S. 459 |- |[[File:Paul_Gauguin_-_The_Invocation.jpg|центар|безрамка]] |''[[Повикот]]'' |1903 |[[Национална галерија на уметноста, Вашингтон]], Д.Ц. | |W. 635<br /><br />S. 455 |- |[[File:Gauguin_-_Femmes_et_cheval_blanc.jpg|центар|безрамка]] |''[[Жени и бел коњ]]'' |1903 |[[Музеј на ликовни уметности, Бостон]] | |W. 636<br /><br />S. 454 |- |[[File:Paul_Gauguin_079.jpg|центар|безрамка]] |''[[Предел со свиња и коњ]]'' |1903 |[[Атенеум]], Хелсинки | |W. 637<br /><br />S. 457 |- |[[File:Gauguin_Paysage_avec_chien.jpg|центар|безрамка]] |''Пејзаж со куче'' |1903 |[[Израелски музеј]], Ерусалим | |W. 638<br /><br />S. 456 |- |[[File:Paul_Gauguin_(1848-1903)_-_Lomg-term_anonymous_loan_to_the_Honolulu_Academy_of_Arts.JPG|центар|безрамка]] |''Тахиќани на брегот на реката'' |? |Академија за уметности во Хонолулу | | |} == Наводи == == Поврзано == * {{Наведена книга|url=https://view.publitas.com/wildenstein-plattner-institute-ol46yv9z6qv6/c-r_paul_gauguin_wildenstein_institute/page/1|title=Gauguin|last=Wildenstein|first=Georges|publisher=Les Beaux-arts, éditions d'études et de documents|year=1964|volume=I|location=Paris|language=fr|author-link=Georges Wildenstein}} * {{Наведена книга|url=https://view.publitas.com/wildenstein-plattner-institute-ol46yv9z6qv6/c-r_paul_gauguin_volume_i_wildenstein_institute/page/1|title=Gauguin Catalogue Raisonné of the Paintings (1873-1888)|last=Wildenstein|first=Daniel|publisher=Wildenstein Institute and Skira/Seuil|year=2002|volume=I|location=Paris|language=fr|author-link=Daniel Wildenstein}} * {{Наведена книга|url=https://view.publitas.com/wildenstein-plattner-institute-ol46yv9z6qv6/c-r_paul_gauguin_volume_ii_wildenstein_institute/page/1|title=Gauguin Catalogue Raisonné of the Paintings (1873-1888)|last=Wildenstein|first=Daniel|publisher=Wildenstein Institute and Skira/Seuil|year=2002|volume=II|location=Paris|language=fr|author-link=Daniel Wildenstein}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Paintings by Paul Gauguin}} [[Категорија:Пол Гоген]] [[Категорија:Сликари]] 7c8y47sxp55t3u2efjxdhiqitkmsr5r 0 1403452 5629503 2026-09-17T13:40:50Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Грама Планина]] на [[Грама]] 5629503 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Грама]] 0sj0pbhenez5q0lwcj8fuke27s0j4xd 0 1403453 5629507 2026-09-17T13:53:39Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Бело Гури]] на [[Гура]] 5629507 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Гура]] gwmjvt9te8rl0g2wazp4cu6ei1byn25 1 1403454 5629509 2026-09-17T13:53:39Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Разговор:Бело Гури]] на [[Разговор:Гура]] 5629509 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Гура]] 1antmxuq6oy1x2a7u0bs16775nk5in1 0 1403455 5629513 2026-09-17T14:41:23Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1366731122|Vision After the Sermon]]“ 5629513 wikitext text/x-wiki '''''„Визија по проповедта“ (Јаков се бори со ангелот)''''' - слика во масло од францускиот уметник [[Пол Гоген]], завршена во 1888 година. Сега се наоѓа во Шкотската национална галерија, [[Единбург]]. На неа е прикажана сцена од Библијата во која [[Јаков се бори со ангел]]. Ова го прикажува посредно, преку визија што прикажаните жени ја гледаат по проповед во црква. Насликана е во [[Понт-Авен]], [[Бретања]], Франција. == Заднина == Во раниот дел од својата кариера како сликар, Гоген сликал претежно предели ''во плен'' воздух во [[Импресионизам|импресионистички]] стил. До 1888 година, тој станал незадоволен од импресионизмот, кој не го задоволил неговиот ентузијазам за архаични и примитивни облици, ниту неговиот интерес за [[Мистика|мистиката]]. Во 1888 година, за време на посетата на колонијата на уметникот Понт-Авен во Бретања, тој го запознал младиот уметник [[Емил Бернар (сликар)|Емил Бернар]], кој почнал да слика во поедноставен стил под влијание на јапонските графики.<ref>Clay, J. (1973). ''Impressionism''. Paris: Hachette Réalités. pp. 159–160. {{ISBN|2010066235}}.</ref> Следејќи го примерот на Бернар, но развивајќи го понатаму, Гоген ја насликал сликата ''„Визија по проповедта“'', што го означило неговиот интерес за толкување на верски теми на многу личен начин. Тој станал признат како водач на нов стил наречен [[синтетизам]].<ref>Clay, J. (1973). ''Impressionism''. Paris: Hachette Réalités. p. 162. {{ISBN|2010066235}}.</ref> == Состав и техника == Употребата на боја, облик и линија во ''„Визија по проповедта“'' е ценета поради смелиот начин на ракување со бојата. Наоѓајќи вдахновение во јапонските [[Дрвопис|дрвописи]] од Хирошиге и [[Кацушика Хокусаи|Хокусаи]], кои ги поседувал,<ref name="auto">{{Наведено списание|last=Berban, III|first=Matthew|date=September 1, 1977|title=The Origin of Paul Gauguin's Vision After the Sermon: Jacob Wrestling with the Angel (1888)|journal=Art Bulletin|volume=59|issue=3|page=415|jstor=3049673}}</ref> Гоген ја развил идејата за ненатуралистички предели. Тој применува големи површини со рамна боја на композицијата, а црвената основа отстапува од конвенционалното претставување на земја, поле или трева. При портретирањето на фигурите што гледаат, Гоген експериментира со дисторзија на облиците, претерување со црти на лицето и употреба на силни контурни линии, наместо постепени промени во тонот што ги практикувале повеќето сликари. Кафеавиот сандак, црната облека, белите капи и црвеното поле се насликани со минимално нијансирање на бои. Гоген покажува дека е можно да се тргне од натурализмот кон поапстрактен, дури и симболичен начин на сликање. Иако формалните елементи на сликите на Гоген го одразуваат влијанието на јапонските дрвописи, неговиот избор на тема и композиција се единствено негови. Гоген ја структурира сликата така што поставува стебло на дрво дијагонално низ нејзиното средиште. Со вакво делење на сликата, тој создава визуелна поделба помеѓу бретонските жени и нивната визија за ангел кој се бори со Јаков. Оваа композициска одлука е развиена за да ги врами главните теми на сликата. Кривата на трупот ја следи линијата на главата на фигурата што се наоѓа во средиштетот. Гранките и лисјата се протегаат непосредно кон горниот десен агол на сликата и образуваат втора рамка околу ангелот и Јаков. Целокупната перспектива на оваа слика е намерно искривена<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://artmarinagallery.blogspot.com/2013/03/paul-gauguin-vision-after-sermon-1888.html|title=Paul Gauguin: Vision after the Sermon. 1888. Analysis|last=Kumskova|first=Marina|work=Marina's Blog|accessdate=12 December 2014}}</ref>, но ефикасно постигната со неговото групирање на луѓе во намалени големини по левиот раб. == Наводи == == Литература == * Fred S. Kleiner, Christin J. Mamiya, Richard G. Tansey. ''Gardner's Art through the Ages'' (Eleventh Edition). Fort Worth: Harcourt College Publishers, 2001, Chapter 28. * Perry, Gill. "Primitivism and the ‘Modern’", in Charles Harrison, Francis Frascina and Gill Perry, (Eds.) ''Primitivism, Cubism, Abstraction: The Early Twentieth Century''. New Haven: Yale University Press, 1993, pp.&nbsp;3–85. {{ISBN|0300055161}} == Надворешни врски == * [http://www.artbible.info/art/large/603.html Art and the Bible] * [https://www.youtube.com/watch?v=y5lhKvKvWPg Paul Gauguin, ''Vision after the Sermon, or Jacob Wrestling with the Angel'', 1888], video, Smarthistory * [http://sunsite.icm.edu.pl/wm/paint/auth/gauguin/sermon/ WebMuseum: Gauguin, (Eugène-Henri-) Paul ''Vision After the Sermon, Jacob Wrestling with the Angel''] {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1888 година]] [[Категорија:Слики во Националната галерија на Шкотска]] t03hax018xijhjgc5f4lufcmje6pyri 5629562 5629513 2026-09-17T17:50:36Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5629562 wikitext text/x-wiki '''''„Визија по проповедта“ (Јаков се бори со ангелот)''''' — слика во техника масло на платно од францускиот уметник [[Пол Гоген]], насликана во 1888 година. Денес делото се наоѓа во [[Национална галерија на Шкотска|Националната галерија на Шкотска]] во [[Единбург]]. На сликата е прикажана познатата сцена од [[Библија|Библијата]] во која [[Јаков се бори со ангел|Јаков се бори со ангелот]]. Настанот е прикажан посредно, преку визијата на присутните жени по завршувањето на проповедта во црквата. Делото е насликано во [[Понт-Авен]], [[Бретања]], Франција. == Заднина == На почетокот од својата кариера како сликар, Гоген сликал претежно [[Пределно сликарство|предели]] [[Сликање на отворено|на отворено]] (''en plein air'') во [[Импресионизам|импресионистички]] стил. До 1888 година, тој станал незадоволен од [[импресионизам|импресионизмот]], кој не го задоволувал неговиот ентузијазам за архаични и примитивни облици, ниту пак неговиот интерес за [[Мистика|мистиката]]. Истата година, за време на посетата на уметничката колонија во Понт-Авен во Бретања, тој го запознал младиот уметник [[Емил Бернар (сликар)|Емил Бернар]], кој почнал да слика во поедноставен стил, под влијание на јапонските графики.<ref>Clay, J. (1973). ''Impressionism''. Paris: Hachette Réalités. pp. 159–160. {{ISBN|2010066235}}.</ref> Следејќи го примерот на Бернар, но развивајќи го уште понатаму, Гоген ја насликал сликата ''„Визија по проповедта“'', што го означило почетокот на неговиот интерес за толкување на верски теми на многу личен начин. Со ова дело, тој станал признаен како водач на новиот стил наречен [[Синтетизам|синтетизам]].<ref>Clay, J. (1973). ''Impressionism''. Paris: Hachette Réalités. p. 162. {{ISBN|2010066235}}.</ref> == Композиција и техника == Употребата на бојата, обликот и линијата во ''„Визија по проповедта“'' е високо ценета поради смелиот пристап кон колоритот. Наоѓајќи вдахновение во јапонските [[Дрвопис|дрвописи]] од Хирошиге и [[Кацушика Хокусаи|Хокусаи]], кои и самиот ги поседувал,<ref name="auto">{{Наведено списание|last=Berban, III|first=Matthew|date=September 1, 1977|title=The Origin of Paul Gauguin's Vision After the Sermon: Jacob Wrestling with the Angel (1888)|journal=Art Bulletin|volume=59|issue=3|page=415|jstor=3049673}}</ref> Гоген ја развил идејата за ненатуралистички предели. Тој применува големи површини со рамна боја во композицијата, при што црвената заднина целосно отстапува од конвенционалното претставување на земја, поле или трева. При портретирањето на фигурите што набљудуваат, Гоген експериментира со деформација на облиците, претерување на цртите на лицето и употреба на силни контурни линии, наместо постепено нијансирање на тоновите што го практикувале повеќето тогашни сликари. Кафеавото стебло на дрвото, црната облека, белите капи и црвеното поле се насликани со минимално нијансирање. На тој начин, Гоген покажува дека е можно да се тргне од [[Натурализам|натурализмот]] кон поапстрактен, па дури и симболичен начин на сликање. Иако формалните елементи на неговите слики го одразуваат влијанието на јапонските дрвописи, изборот на темата и самата композиција се единствено негови. Гоген ја структурира сликата така што поставува стебло на дрво дијагонално низ нејзиното средиште. Со ваквата поделба на платното, тој создава визуелна граница помеѓу бретонските жени и нивната визија за ангелот кој се бори со Јаков. Оваа композициска одлука е направена со цел да ги врами главните теми на сликата. Кривината на стеблото ја следи линијата на главата на фигурата што се наоѓа во самото средиште. Гранките и лисјата се протегаат директно кон горниот десен агол на сликата, образувајќи втора рамка околу ангелот и Јаков. Целокупната перспектива на оваа слика е намерно искривена<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://artmarinagallery.blogspot.com/2013/03/paul-gauguin-vision-after-sermon-1888.html|title=Paul Gauguin: Vision after the Sermon. 1888. Analysis|last=Kumskova|first=Marina|work=Marina's Blog|accessdate=12 December 2014}}</ref>, но ефектот е успешно постигнат со групирањето на луѓето во сè помали димензии долж левиот раб. Емил Бернар го истакнувал општото влијание на јапонските графики врз делото на Гоген. Ова станува очигледно кога ќе се спореди „Визија по проповедта“ на Гоген со сликата „Дрвја“ на Винсент ван Гог (која е копија по Хирошиге), каде што исто така има дијагонално поставено дрво и нагласена употреба на црвената боја. Сепак, цитирајќи ги [[сумо]] борачите на Хокусаи од неговата „Манга“, Бернар бил уште поконкретен и ги навел токму нив како извор за фигурите на ангелот и Јаков кај Гоген. Влијанието на јапонските графики може да се забележи и во цртите на лицата на жените кои се најблиску до гледачот. Приказната за Јаков кој се бори со ангелот е преземена од книгата [[Битие (библиска книга)|Битие]] (32:22-31) во [[Стар завет|Стариот завет]]. Гоген вешто користи бретонски мотиви, а во исто време се стреми кон апстракција. Жените, од кои едната ги склопува рацете во молитва, носат традиционални бели капи и изгледа како токму тие да ја доживуваат оваа визија. Неколку бои се издвојуваат над останатите — пред сè црвената, црната и белата — и тие придонесуваат за визуелната динамика на сцената. Бојата што веднаш го привлекува вниманието на гледачот е изразената црвена заднина, која на оваа специфична слика ѝ ја пренесува сета моќ и силина на борбата што се одвива. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Fred S. Kleiner, Christin J. Mamiya, Richard G. Tansey. ''Gardner's Art through the Ages'' (Eleventh Edition). Fort Worth: Harcourt College Publishers, 2001, Chapter 28. * Perry, Gill. "Primitivism and the ‘Modern’", in Charles Harrison, Francis Frascina and Gill Perry, (Eds.) ''Primitivism, Cubism, Abstraction: The Early Twentieth Century''. New Haven: Yale University Press, 1993, pp.&nbsp;3–85. {{ISBN|0300055161}} == Надворешни врски == * [http://www.artbible.info/art/large/603.html Art and the Bible] * [https://www.youtube.com/watch?v=y5lhKvKvWPg Paul Gauguin, ''Vision after the Sermon, or Jacob Wrestling with the Angel'', 1888], video, Smarthistory * [http://sunsite.icm.edu.pl/wm/paint/auth/gauguin/sermon/ WebMuseum: Gauguin, (Eugène-Henri-) Paul ''Vision After the Sermon, Jacob Wrestling with the Angel''] {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1888 година]] [[Категорија:Слики во Националната галерија на Шкотска]] b01rmowv3v0wiloclxbqbf49zn8wsk0 5629591 5629562 2026-09-17T17:56:49Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5629591 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Уметничко дело | image_file = La vision après le sermon (Paul Gauguin).jpg | image_size = 350px | title = Визија по проповедта | other_language_1 = Француски | other_title_1 = La vision après le sermon | artist = [[Пол Гоген]] | year = 1888 | medium = [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | height_metric = 72,2 | width_metric = 91 | height_imperial = | width_imperial = | metric_unit = cm | imperial_unit = in | museum = [[Шкотска национална галерија]] | city = [[Единбург]] }} '''''„Визија по проповедта“ (Јаков се бори со ангелот)''''' — слика во техника масло на платно од францускиот уметник [[Пол Гоген]], насликана во 1888 година. Денес делото се наоѓа во [[Национална галерија на Шкотска|Националната галерија на Шкотска]] во [[Единбург]]. На сликата е прикажана познатата сцена од [[Библија|Библијата]] во која [[Јаков се бори со ангел|Јаков се бори со ангелот]]. Настанот е прикажан посредно, преку визијата на присутните жени по завршувањето на проповедта во црквата. Делото е насликано во [[Понт-Авен]], [[Бретања]], Франција. == Заднина == На почетокот од својата кариера како сликар, Гоген сликал претежно [[Пределно сликарство|предели]] [[Сликање на отворено|на отворено]] (''en plein air'') во [[Импресионизам|импресионистички]] стил. До 1888 година, тој станал незадоволен од [[импресионизам|импресионизмот]], кој не го задоволувал неговиот ентузијазам за архаични и примитивни облици, ниту пак неговиот интерес за [[Мистика|мистиката]]. Истата година, за време на посетата на уметничката колонија во Понт-Авен во Бретања, тој го запознал младиот уметник [[Емил Бернар (сликар)|Емил Бернар]], кој почнал да слика во поедноставен стил, под влијание на јапонските графики.<ref>Clay, J. (1973). ''Impressionism''. Paris: Hachette Réalités. pp. 159–160. {{ISBN|2010066235}}.</ref> Следејќи го примерот на Бернар, но развивајќи го уште понатаму, Гоген ја насликал сликата ''„Визија по проповедта“'', што го означило почетокот на неговиот интерес за толкување на верски теми на многу личен начин. Со ова дело, тој станал признаен како водач на новиот стил наречен [[Синтетизам|синтетизам]].<ref>Clay, J. (1973). ''Impressionism''. Paris: Hachette Réalités. p. 162. {{ISBN|2010066235}}.</ref> == Композиција и техника == Употребата на бојата, обликот и линијата во ''„Визија по проповедта“'' е високо ценета поради смелиот пристап кон колоритот. Наоѓајќи вдахновение во јапонските [[Дрвопис|дрвописи]] од Хирошиге и [[Кацушика Хокусаи|Хокусаи]], кои и самиот ги поседувал,<ref name="auto">{{Наведено списание|last=Berban, III|first=Matthew|date=September 1, 1977|title=The Origin of Paul Gauguin's Vision After the Sermon: Jacob Wrestling with the Angel (1888)|journal=Art Bulletin|volume=59|issue=3|page=415|jstor=3049673}}</ref> Гоген ја развил идејата за ненатуралистички предели. Тој применува големи површини со рамна боја во композицијата, при што црвената заднина целосно отстапува од конвенционалното претставување на земја, поле или трева. При портретирањето на фигурите што набљудуваат, Гоген експериментира со деформација на облиците, претерување на цртите на лицето и употреба на силни контурни линии, наместо постепено нијансирање на тоновите што го практикувале повеќето тогашни сликари. Кафеавото стебло на дрвото, црната облека, белите капи и црвеното поле се насликани со минимално нијансирање. На тој начин, Гоген покажува дека е можно да се тргне од [[Натурализам|натурализмот]] кон поапстрактен, па дури и симболичен начин на сликање. Иако формалните елементи на неговите слики го одразуваат влијанието на јапонските дрвописи, изборот на темата и самата композиција се единствено негови. Гоген ја структурира сликата така што поставува стебло на дрво дијагонално низ нејзиното средиште. Со ваквата поделба на платното, тој создава визуелна граница помеѓу бретонските жени и нивната визија за ангелот кој се бори со Јаков. Оваа композициска одлука е направена со цел да ги врами главните теми на сликата. Кривината на стеблото ја следи линијата на главата на фигурата што се наоѓа во самото средиште. Гранките и лисјата се протегаат директно кон горниот десен агол на сликата, образувајќи втора рамка околу ангелот и Јаков. Целокупната перспектива на оваа слика е намерно искривена<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://artmarinagallery.blogspot.com/2013/03/paul-gauguin-vision-after-sermon-1888.html|title=Paul Gauguin: Vision after the Sermon. 1888. Analysis|last=Kumskova|first=Marina|work=Marina's Blog|accessdate=12 December 2014}}</ref>, но ефектот е успешно постигнат со групирањето на луѓето во сè помали димензии долж левиот раб. Емил Бернар го истакнувал општото влијание на јапонските графики врз делото на Гоген. Ова станува очигледно кога ќе се спореди „Визија по проповедта“ на Гоген со сликата „Дрвја“ на Винсент ван Гог (која е копија по Хирошиге), каде што исто така има дијагонално поставено дрво и нагласена употреба на црвената боја. Сепак, цитирајќи ги [[сумо]] борачите на Хокусаи од неговата „Манга“, Бернар бил уште поконкретен и ги навел токму нив како извор за фигурите на ангелот и Јаков кај Гоген. Влијанието на јапонските графики може да се забележи и во цртите на лицата на жените кои се најблиску до гледачот. Приказната за Јаков кој се бори со ангелот е преземена од книгата [[Битие (библиска книга)|Битие]] (32:22-31) во [[Стар завет|Стариот завет]]. Гоген вешто користи бретонски мотиви, а во исто време се стреми кон апстракција. Жените, од кои едната ги склопува рацете во молитва, носат традиционални бели капи и изгледа како токму тие да ја доживуваат оваа визија. Неколку бои се издвојуваат над останатите — пред сè црвената, црната и белата — и тие придонесуваат за визуелната динамика на сцената. Бојата што веднаш го привлекува вниманието на гледачот е изразената црвена заднина, која на оваа специфична слика ѝ ја пренесува сета моќ и силина на борбата што се одвива. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Fred S. Kleiner, Christin J. Mamiya, Richard G. Tansey. ''Gardner's Art through the Ages'' (Eleventh Edition). Fort Worth: Harcourt College Publishers, 2001, Chapter 28. * Perry, Gill. "Primitivism and the ‘Modern’", in Charles Harrison, Francis Frascina and Gill Perry, (Eds.) ''Primitivism, Cubism, Abstraction: The Early Twentieth Century''. New Haven: Yale University Press, 1993, pp.&nbsp;3–85. {{ISBN|0300055161}} == Надворешни врски == * [http://www.artbible.info/art/large/603.html Art and the Bible] * [https://www.youtube.com/watch?v=y5lhKvKvWPg Paul Gauguin, ''Vision after the Sermon, or Jacob Wrestling with the Angel'', 1888], video, Smarthistory * [http://sunsite.icm.edu.pl/wm/paint/auth/gauguin/sermon/ WebMuseum: Gauguin, (Eugène-Henri-) Paul ''Vision After the Sermon, Jacob Wrestling with the Angel''] {{Пол Гоген}} [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Уметнички слики од 1888 година]] [[Категорија:Слики во Националната галерија на Шкотска]] b3g83cfcuh1l3bma5dua71o820vcaqi 0 1403456 5629519 2026-09-17T15:21:21Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1370090590|Lysimachia arvensis]]“ 5629519 wikitext text/x-wiki '''''Lysimachia arvensis''''' или полско огнивче ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Anagallis arvensis'') ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] со светли обоени цветови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weirdscience.eu/flow/|title=Lab Snapshots: anatomy of ''Anagallis arvensis'' petal|last=Ples|first=Marek|date=2022-09-20|work=weirdscience.eu|accessdate=2023-07-03}}</ref> Природно потекнува и се среќава низ цела [[Европа]], како и во регионите на [[Југозападна Азија|Западна Азија]] и [[Северна Африка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iewf.org/weedid/Anagallis_arvensis.htm|title=Factsheet - ''Anagallis arvensis''}}</ref> Луѓето значително го рашириле овој вид, садејќи го намерно за украс или пренесувајќи го ненамерно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ispot.org.za/node/171727|title=''Angallis arvensis'' (Scarlet pimpernel)}}</ref> Денес е прилагоден за живот речиси насекаде на планетата, ширејќи се низ двете [[Америка|Америки]], [[Азија]], [[Океанија]] и јужниот дел на [[Африка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200016886|title=''Anagallis arvensis'' in Flora of North America @ efloras.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/UQCentenary/key/UQ_Centenary/Media/Html/anagallisarvensis.htm|title=''Anagallis arvensis''|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502092526/http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/UQCentenary/key/UQ_Centenary/Media/Html/anagallisarvensis.htm|archive-date=2012-05-02|accessdate=2012-12-16}}</ref> Ова распространето европско растение, кое најчесто се третира како [[плевел]], обично успева на полесни почви, но по потреба се прилагодува и на [[Глина|глинест]] терен. Самото име потекнува од вулгарнолатинскиот корен за „биберче“, кој преку старофранцускиот и средноанглискиот јазик ја добил денешната форма. == Опис и распространетост == ''Lysimachia arvensis'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lysimachia]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Тоа е ниско [[едногодишно растение]] со висина од 5 до 30 сантиметри, кое се одликува со разгранета структура и долги гранчиња што често се полегнати по земјата. Има четириаголно [[стебло]], чии млади делови првично се покриени со густи жлездести влакненца кои подоцна паѓаат. Неговите [[Лист|листови]] се поставени спротивно (поредко по три во круг), со јајцевидна до копјеста форма и должина од 5 до 20 милиметри. Тие се без [[Лисна дршка|дршка]] (приседнати), со цели рабчиња кои се ситно запчести, имаат затапен или зашилен врв, а од двете страни се прошарани со ситни жлездести точки. [[Цвет|Цветовите]] растат поединечно во пазувите на горните листови, поставени на тенки [[Цветна дршка|дршки]] долги до 30 мм, кои најчесто се за 2 до 2,5 пати подолги од самиот лист. Додека цветаат, овие дршки се исправени, а откако ќе прецветаат, се свиткуваат надолу.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=817-818}}</ref> Цветовите на ова растение се отвораат само кога сјае сонцето, па дури и се затвораат во облачни услови.<ref name="ct-botanical-society">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ct-botanical-society.org/galleries/anagallisarve.html|title=Scarlet Pimpernel (Anagallis arvensis)|publisher=Connecticut Botanical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605120535/http://www.ct-botanical-society.org/galleries/anagallisarve.html|archive-date=2011-06-05|accessdate=2007-02-24}}</ref> Чашката има должина од 3,5 до 5 мм и е речиси целосно разделена на тесни, јајцевидно-копјести и зашилени ливчиња; тие имаат широк опнест раб, додека по средината се ситно запчести и гребеновидни. Венечните ливчиња се широко отворени, со должина еднаква или поголема од чашката, а нивната боја е црвена или сина. Венчето е длабоко разделено на пет обратно-јајцевидни до овални делови со затапен врв (кој може да биде цел или запчест) и со ситни жлездести влакненца по рабовите, завршувајќи со меуреста клетка. [[Прашник|Прашниците]] се скоро двојно пократки од венчето и имаат различна должина. Нивните држачи (филаменти) се покриени со ретки, долги влакна, а во основата се меѓусебно споени во прстен и се прицврстени за долниот дел од венечната цевка. Плодната кутија е топчеста со должина од 4 до 6 мм, која на врвот го носи столпчето и се отвора со кружен капак. Во неа се наоѓаат темнокафеави [[Семе|семиња]] со густо брадавичеста површина.<ref name=":1" /> Во [[Македонија]] расте на влажни места, по нивите, меѓите, пасиштата, ливадите и други станишта. Претставува широко распространето растение во низинските делови до 1100 метри надморска височина.<ref name=":1" /> <gallery mode="packed" widths="220"> File:ANARGALLIS_ARVENSIS_SCARLET_PIMPERNELweb.jpg File:Red_Chickweed.jpg|алт=Flower close up| Цвет одблизу File:Anagallis_arvensis_f_azurea_eF.jpg|алт=L. arvensis f. azurea together with a colour variant closer to f. carnea| ''Lysimachia arvensis'' f. ''azurea'' заедно со варијанта на боја поблиска до f. ''carnea'' File:Anagallis_arvensis_f_azurea0.jpg|алт=L. arvensis f. azurea. The glandular hairs on the petal margins, at least 50 in this example, are clearly visible in the enlarged photo.| ''Lysimachia arvensis'' f. ''azurea'' . Жлездестите влакна на рабовите на ливчињата, најмалку 50 во овој пример, се јасно видливи на зголемената фотографија. File:Anagallis_arvensis_azurea.jpg|алт=Purple form| Виолетова форма File:Fruits_and_seeds_of_Lysimachia_arvensis.jpg|алт=Fruits and seeds of Lysimachia arvensis| Плодови и семиња од Lysimachia arvensis </gallery> == Медицинско и земјоделско значење == Ова широко распространето инвазивно растение не е пожелно на пасиштата бидејќи содржи отровни материи штетни за животните. Поради горчливиот и лут вкус, добитокот избегнува да го пасе, освен кога нема друг избор. Истражувањата покажале дека неговото консумирање предизвикува тешки стомачни проблеми кај животните (како коњи и кучиња), а во поголеми количини може да биде и смртоносно.<ref name="Long1917">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=a648AAAAIAAJ&pg=PA49|title=Plants Poisonous to Live Stock|last=Harold C. Long|publisher=CUP Archive|year=1917|pages=49–|id=GGKEY:ZF2C4UTG0H9}}</ref> Исто така, растението претставува опасност за живината и зајаците, додека неговото семе е токсично за птиците.<ref name="WattPP">Watt, John Mitchell; Breyer-Brandwijk, Maria Gerdina: The Medicinal and Poisonous Plants of Southern and Eastern Africa 2nd ed Pub. </ref> Надвор од неговите изворни региони, ова растение поретко се користи во народната медицина. Традиционално се применувало надворешно за рани и чиреви, а внатрешно како средство за искашлување и за третирање [[ревматизам]], [[Хемороид|хемороиди]], кожни и бубрежни заболувања, па дури и за психички растројства и [[Депресија (расположение)|депресија]] (од каде го добила и германското име ''Gauchheil''). Сепак, за повеќето од овие медицински примени недостасуваат научни и клинички докази, а во фармацијата растението е познато под името ''Arvensis Herba''. Ова растение делува како природен репелент против инсекти поради силното етерично масло, но е исклучително штетно за луѓето и животните. Кај луѓето, неговото голтање предизвикува силна мачнина и болки, а самиот допир со листовите може да предизвика иритација на кожата. Добитокот го избегнува на пасиштата, но доколку го изеде во поголеми количини (или преку контаминирана сточна храна), доаѓа до сериозни оштетувања и отруеност.<ref name="Long1917" /> Исто така, неговата употреба во народната медицина за чистење пијавици кај кучињата може да биде смртоносна ако течноста се проголта. Билката и нејзиното семе содржат сапонини, што би можело да објасни зошто свежиот материјал е силно хемолитички. Покрај другите можни [[Гликозид|гликозиди]],<ref name="Long1917" /> коренот го дава тритерпеноидниот гликозид [[wiktionary:cyclamin|цикламин]] кој е многу токсичен и се јавува кај видовите циклама (''Cyclamen)'',<ref name="vWvHvO">{{Наведена книга|title=Poisonous Plants of South Africa|last=van Wyk, Ben-Erik|last2=van Heerden, Fanie|last3=van Oudtshoorn, Bosch|publisher=Briza|year=2002|isbn=978-1875093304|location=Pretoria}}</ref> исто така член на подсемејството <nowiki><i>Myrsinoideae</i></nowiki>.<ref name="SHARMA2011">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Roi0lwSXFnUC&pg=PA371|title=PLANT TAXONOMY 2E|last=SHARMA|publisher=Tata McGraw-Hill Education|year=2011|isbn=978-1-259-08137-8|page=371}}</ref> Овој вид содржи [[Танин|танини]], горчливи состојки и ензимот примвераза кој ги разградува протеините. Антибактериските тестови на зелените делови од растението не покажле никаков значително позитивен ефект. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * * Harvey Wickes Felter and John Uri Lloyd (1898) ''King's American Dispensatory''. * {{Наведено списание|last=Ulrika Manns|last2=Arne A. Anderberg|year=2005|title=Molecular Phylogeny of ''Anagallis'' (Myrsinaceae) Based on ITS, trnL-F, and ndhF Sequence Data|journal=International Journal of Plant Sciences|volume=166|issue=6|pages=1019–1028|bibcode=2005IJPlS.166.1019M|doi=10.1086/449318}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница}} * [http://www.ct-botanical-society.org/galleries/anagallisarve.html Ботаничко друштво на Конектикат: ''Anagallis arvensis''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110605120535/http://www.ct-botanical-society.org/galleries/anagallisarve.html}} * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANAR Профил на растенија од USDA: ''Anagallis arvensis''] * [https://ploi.me/species/anagallis-arvensis Ploi - Водич за нега на растенија: ''Anagallis arvensis''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ahvuc4gzgf053y1dw5ybptb6n7cgjq5 5629525 5629519 2026-09-17T15:40:29Z Orce Wiki 121850 5629525 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = Lysimachia arvensis | status = | image = Anagallis arvensis01.jpg | image_caption = Lysimachia arvensis | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | domain_sv = | domain = Eukaryota | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Spermatophyta | subdivisio_sv = | subdivisio = Angiospermae | classis_sv = | classis = Eudicotyledonae | ordo_sv = | ordo = Ericales | familia_sv = | familia =[[јаглики]] (Primulaceae) | genus_sv = | genus = [[Lysimachia]] | species_sv = '''Lysimachia arvensis''' | species = A. arvensis | taxon = Anagallis arvensis | taxon_authority = [[L.]] }} '''''Lysimachia arvensis''''' или полско огнивче ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Anagallis arvensis'') ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] со светли обоени цветови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weirdscience.eu/flow/|title=Lab Snapshots: anatomy of ''Anagallis arvensis'' petal|last=Ples|first=Marek|date=2022-09-20|work=weirdscience.eu|accessdate=2023-07-03}}</ref> Природно потекнува и се среќава низ цела [[Европа]], како и во регионите на [[Југозападна Азија|Западна Азија]] и [[Северна Африка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iewf.org/weedid/Anagallis_arvensis.htm|title=Factsheet - ''Anagallis arvensis''}}</ref> Луѓето значително го рашириле овој вид, садејќи го намерно за украс или пренесувајќи го ненамерно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ispot.org.za/node/171727|title=''Angallis arvensis'' (Scarlet pimpernel)}}</ref> Денес е прилагоден за живот речиси насекаде на планетата, ширејќи се низ двете [[Америка|Америки]], [[Азија]], [[Океанија]] и јужниот дел на [[Африка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200016886|title=''Anagallis arvensis'' in Flora of North America @ efloras.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/UQCentenary/key/UQ_Centenary/Media/Html/anagallisarvensis.htm|title=''Anagallis arvensis''|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502092526/http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/UQCentenary/key/UQ_Centenary/Media/Html/anagallisarvensis.htm|archive-date=2012-05-02|accessdate=2012-12-16}}</ref> Ова распространето европско растение, кое најчесто се третира како [[плевел]], обично успева на полесни почви, но по потреба се прилагодува и на [[Глина|глинест]] терен. Самото име потекнува од вулгарнолатинскиот корен за „биберче“, кој преку старофранцускиот и средноанглискиот јазик ја добил денешната форма. == Опис и распространетост == ''Lysimachia arvensis'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lysimachia]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Тоа е ниско [[едногодишно растение]] со висина од 5 до 30 сантиметри, кое се одликува со разгранета структура и долги гранчиња што често се полегнати по земјата. Има четириаголно [[стебло]], чии млади делови првично се покриени со густи жлездести влакненца кои подоцна паѓаат. Неговите [[Лист|листови]] се поставени спротивно (поредко по три во круг), со јајцевидна до копјеста форма и должина од 5 до 20 милиметри. Тие се без [[Лисна дршка|дршка]] (приседнати), со цели рабчиња кои се ситно запчести, имаат затапен или зашилен врв, а од двете страни се прошарани со ситни жлездести точки. [[Цвет|Цветовите]] растат поединечно во пазувите на горните листови, поставени на тенки [[Цветна дршка|дршки]] долги до 30 мм, кои најчесто се за 2 до 2,5 пати подолги од самиот лист. Додека цветаат, овие дршки се исправени, а откако ќе прецветаат, се свиткуваат надолу.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=817-818}}</ref> Цветовите на ова растение се отвораат само кога сјае сонцето, па дури и се затвораат во облачни услови.<ref name="ct-botanical-society">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ct-botanical-society.org/galleries/anagallisarve.html|title=Scarlet Pimpernel (Anagallis arvensis)|publisher=Connecticut Botanical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605120535/http://www.ct-botanical-society.org/galleries/anagallisarve.html|archive-date=2011-06-05|accessdate=2007-02-24}}</ref> Чашката има должина од 3,5 до 5 мм и е речиси целосно разделена на тесни, јајцевидно-копјести и зашилени ливчиња; тие имаат широк опнест раб, додека по средината се ситно запчести и гребеновидни. Венечните ливчиња се широко отворени, со должина еднаква или поголема од чашката, а нивната боја е црвена или сина. Венчето е длабоко разделено на пет обратно-јајцевидни до овални делови со затапен врв (кој може да биде цел или запчест) и со ситни жлездести влакненца по рабовите, завршувајќи со меуреста клетка. [[Прашник|Прашниците]] се скоро двојно пократки од венчето и имаат различна должина. Нивните држачи (филаменти) се покриени со ретки, долги влакна, а во основата се меѓусебно споени во прстен и се прицврстени за долниот дел од венечната цевка. Плодната кутија е топчеста со должина од 4 до 6 мм, која на врвот го носи столпчето и се отвора со кружен капак. Во неа се наоѓаат темнокафеави [[Семе|семиња]] со густо брадавичеста површина.<ref name=":1" /> Во [[Македонија]] расте на влажни места, по нивите, меѓите, пасиштата, ливадите и други станишта. Претставува широко распространето растение во низинските делови до 1100 метри надморска височина.<ref name=":1" /> <gallery mode="packed" widths="220"> File:ANARGALLIS_ARVENSIS_SCARLET_PIMPERNELweb.jpg File:Red_Chickweed.jpg|алт=Flower close up| Цвет одблизу File:Anagallis_arvensis_f_azurea_eF.jpg|алт=L. arvensis f. azurea together with a colour variant closer to f. carnea| ''Lysimachia arvensis'' f. ''azurea'' заедно со варијанта на боја поблиска до f. ''carnea'' File:Anagallis_arvensis_f_azurea0.jpg|алт=L. arvensis f. azurea. The glandular hairs on the petal margins, at least 50 in this example, are clearly visible in the enlarged photo.| ''Lysimachia arvensis'' f. ''azurea''. File:Anagallis_arvensis_azurea.jpg|алт=Purple form| Виолетова форма File:Fruits_and_seeds_of_Lysimachia_arvensis.jpg|алт=Fruits and seeds of Lysimachia arvensis| Плодови и семиња од Lysimachia arvensis </gallery> == Медицинско и земјоделско значење == Ова широко распространето инвазивно растение не е пожелно на пасиштата бидејќи содржи отровни материи штетни за животните. Поради горчливиот и лут вкус, добитокот избегнува да го пасе, освен кога нема друг избор. Истражувањата покажале дека неговото консумирање предизвикува тешки стомачни проблеми кај животните (како коњи и кучиња), а во поголеми количини може да биде и смртоносно.<ref name="Long1917">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=a648AAAAIAAJ&pg=PA49|title=Plants Poisonous to Live Stock|last=Harold C. Long|publisher=CUP Archive|year=1917|pages=49–|id=GGKEY:ZF2C4UTG0H9}}</ref> Исто така, растението претставува опасност за живината и зајаците, додека неговото семе е токсично за птиците.<ref name="WattPP">Watt, John Mitchell; Breyer-Brandwijk, Maria Gerdina: The Medicinal and Poisonous Plants of Southern and Eastern Africa 2nd ed Pub. </ref> Надвор од неговите изворни региони, ова растение поретко се користи во народната медицина. Традиционално се применувало надворешно за рани и чиреви, а внатрешно како средство за искашлување и за третирање [[ревматизам]], [[Хемороид|хемороиди]], кожни и бубрежни заболувања, па дури и за психички растројства и [[Депресија (расположение)|депресија]] (од каде го добила и германското име ''Gauchheil''). Сепак, за повеќето од овие медицински примени недостасуваат научни и клинички докази, а во фармацијата растението е познато под името ''Arvensis Herba''. Ова растение делува како природен репелент против инсекти поради силното етерично масло, но е исклучително штетно за луѓето и животните. Кај луѓето, неговото голтање предизвикува силна мачнина и болки, а самиот допир со листовите може да предизвика иритација на кожата. Добитокот го избегнува на пасиштата, но доколку го изеде во поголеми количини (или преку контаминирана сточна храна), доаѓа до сериозни оштетувања и отруеност.<ref name="Long1917" /> Исто така, неговата употреба во народната медицина за чистење пијавици кај кучињата може да биде смртоносна ако течноста се проголта. Билката и нејзиното семе содржат сапонини, што би можело да објасни зошто свежиот материјал е силно хемолитички. Покрај другите можни [[Гликозид|гликозиди]],<ref name="Long1917" /> коренот го дава тритерпеноидниот гликозид [[wiktionary:cyclamin|цикламин]] кој е многу токсичен и се јавува кај видовите циклама (''Cyclamen)'',<ref name="vWvHvO">{{Наведена книга|title=Poisonous Plants of South Africa|last=van Wyk, Ben-Erik|last2=van Heerden, Fanie|last3=van Oudtshoorn, Bosch|publisher=Briza|year=2002|isbn=978-1875093304|location=Pretoria}}</ref> исто така член на подсемејството <nowiki><i>Myrsinoideae</i></nowiki>.<ref name="SHARMA2011">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Roi0lwSXFnUC&pg=PA371|title=PLANT TAXONOMY 2E|last=SHARMA|publisher=Tata McGraw-Hill Education|year=2011|isbn=978-1-259-08137-8|page=371}}</ref> Овој вид содржи [[Танин|танини]], горчливи состојки и ензимот примвераза кој ги разградува протеините. Антибактериските тестови на зелените делови од растението не покажле никаков значително позитивен ефект. == Галерија == <gallery> Податотека:Anagallis-arvensis-Horashim2014-Zachi-Evenor01.jpg|Сина форма на Lysimachia arvensis Податотека:Gauchheil-JR-T20-9777-9914-2021-06-20.jpg|Цвет од Lysimachia arvensis Податотека:Fruit of Anagallis arvensis near Čičovický kamýk.jpg|Плод на Lysimachia arvensis Податотека:Illustration Anagallis caerulea0.jpg|Илустрација на Lysimachia arvensis Податотека:Anagallis arvensis (habitus).jpg|Сина Lysimachia arvensis </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Harvey Wickes Felter and John Uri Lloyd (1898) ''King's American Dispensatory''. * {{Наведено списание|last=Ulrika Manns|last2=Arne A. Anderberg|year=2005|title=Molecular Phylogeny of ''Anagallis'' (Myrsinaceae) Based on ITS, trnL-F, and ndhF Sequence Data|journal=International Journal of Plant Sciences|volume=166|issue=6|pages=1019–1028|bibcode=2005IJPlS.166.1019M|doi=10.1086/449318}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://www.ct-botanical-society.org/galleries/anagallisarve.html Ботаничко друштво на Конектикат: ''Anagallis arvensis''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110605120535/http://www.ct-botanical-society.org/galleries/anagallisarve.html}} * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANAR Профил на растенија од USDA: ''Anagallis arvensis''] * [https://ploi.me/species/anagallis-arvensis Ploi - Водич за нега на растенија: ''Anagallis arvensis''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] i7xjb63a9s4hlh53mhehd1hr8ab2qmc 0 1403457 5629520 2026-09-17T15:29:01Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Lysimachia minima]] 5629520 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Lysimachia minima]] has8usnnafzg4i7zdq8amu8s8zu6e1l 0 1403458 5629521 2026-09-17T15:29:38Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Lysimachia arvensis]] 5629521 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Lysimachia arvensis]] c2xbd4bnl9szg552xx6bfpjdwrm3ycl 0 1403459 5629523 2026-09-17T15:32:19Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Lysimachia]] 5629523 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Lysimachia]] ha5nah10ta7jnd6mpe6bbo5ox5tp897 1 1403460 5629526 2026-09-17T15:40:46Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5629526 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1403461 5629530 2026-09-17T16:12:23Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1347146592|Paul Gauguin's exhibit at Les XX, 1889]]“ 5629530 wikitext text/x-wiki '''Изложбата на Пол Гоген во Les XX''' во 1889 година била првата важна изложба на делата на [[Пол Гоген]] и додал на признанието што тој почнал да го добива во 1888 година. Годишната изложба била организирана од Les XX, а учеството било само со покана. Изложбата на Гоген содржеше слики од [[Мартиник]], [[Бретања]] и [[Арл]]. Многу од нив можат лесно да се идентификуваат, но за неколку прашања дискусијата сè уште не е затворена. == Позадина == По враќањето на Гоген од Мартиник при крајот на ноември 1887 година, тој добил поддршка од Тео ван Гог, кој веќе од следниот месец почнал да ги изложува неговите нови карипски дела. Поради ова, Гоген го гледал Тео како свој главен дилер и промотор, а истовремено останал во контакт и со неговиот брат, [[Винсент ван Гог|Винсент.]] Кога Гоген конечно се согласил да му се приклучи на Винсент во Арл за да творат заедно, претходно испратил нов пакет слики кај Тео во Париз. Тео ги изложил овие дела во ноември 1888 година, заедно со првите слики што Винсент ги пратил од [[Арл|Арл.]] Во тој ист период, Гоген добил и покана да учествува на изложбата на уметничката група „Les XX“ во Брисел, закажана за февруари 1889 година. Тео ван Гог ја препратил поканата од Октав Мо до Гоген кога Гоген веќе бил во Арл. Приближно во исто време, Гоген добил вест дека колекционер по име Депуи се согласил да ја купи ''„Бретонски девојки во прстен“'' (под услов уметникот да направи мала модификација), дека две други негови платна дефинитивно се продадени и - можеби најважно за Гоген - дека [[Едгар Дега]] имал намера да купи една од неговите слики. Гоген му пишал на својот пријател Емил Шуфенекер со добрата вест за неговата покана од Лес XX. Кратко потоа добил уште една покана од Едуар Дижарден од ''[[La Revue Indépendante|„Ла Ревју Индепенданте“]]'' да изложува во нивните соби. Гоген брзо ја одбил оваа покана поради рецензија што се појавила во ''„Ревју“'' речиси една година претходно; таа била напишана од Феликс Фенеон, а уметникот бил опишан како ''грчки.'' === Пратката на Гоген од Понт-Авен === Во деновите пред неговото заминување за Арл, Гоген веројатно му ги испратил сите свои дела изработени по неговото пристигнување во Понт-Авен на Тео ван Гог во Париз: неодамнешниот ''каталог „raisonné“'' од Даниел Вилденштајн наведува вкупно повеќе од педесет слики. Шест од нив подоцна биле вклучени во изборот на Гоген за „Лес XX“ во 1889 година. === Пратките на Гоген од Арл === На 13 ноември, Тео му пишал на Гоген дека веќе две слики се продадени, а дека и третата, ''„la ronde de petites Bretonnes“'', ќе треба да се преработи за да се продаде. Десет дена подоцна, оваа преработка била завршена, а сликата била подготвена за враќање во Париз, заедно со четири слики неодамна изработени во Арл. : ''1° Лес танчери'' : ''2° ноќно кафе'' : ''3° Paysage ou les trois grâces au temple de Vènus'' : ''4° Лес кошон'' : ''5° Le vendange ou la pauvresse'' <gallery> File:Paul_Gauguin_032.jpg|алт=1° Les Danseuses' (1888). National Gallery of Art, Washington| ''1° Les Danseuses“'' (1888). Национална галерија на уметност, Вашингтон File:Paul_Gauguin_072.jpg|алт=2° un café de nuit' (1888).| ''2° ноќно кафе''' (1888). File:Paul_Gauguin_085.jpg|алт=3° Paysage ou les trois grâces au temple de Vénus (1888). Musée d'Orsay, Paris| ''3° Paysage ou les trois grâces au temple de Vénus'' (1888). [[Музеј Орсе|Музеј д'Орсеј]], Париз </gallery>Втората и последна пратка на Гоген од Арл се совпаднува со неговото заминување од Арл, кон крајот на декември 1888 година. Очигледно, тој оставил само неколку помали студии во Жолтата куќа - која сега му ја понудил на Винсент ван Гог во замена за главната верзија на ''[[Сончогледи (Ван Гог)|Сончогледите]]'' - и неговите „маски и оружени маски“. Винсент категорично одби. До тогаш, неговиот брат веќе го имал стекнато портретот на Винсент од Гоген, ''[[Сликарот на сончогледи|„Сликарот на сончогледи“]]''. == Изборот на Гоген == {| class="wikitable" width="100%" | colspan="100%" align="center" bgcolor="#ffffbb" |'''Gauguin's selection''' |- !Image !Les XX 1889 catalogue entry !Notebook entry !Location |- |[[File:Paul_Gauguin_087.jpg|100x100пкс]] |''1. Aux Mangos (Tropiques).'' |''1 mangos Vangog'' (!) |Van Gogh Museum, Amsterdam |- | |''2. Conversation (Tropiques).'' |''2 tropiques 600'' | |- | |''3. Paysage Breton.'' |''3 Paysage Breton 2 femmes 500'' |Private collection |- |[[File:Paul_Gauguin_076.jpg|126x126пкс]] |''4. Breton et veau.'' |''4 Breton et veau hiver 500'' |Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen |- | |''5. Berger et bergère.'' |''5 berger et bergère. 2 vo. 500'' |Royal Museums of Fine Arts of Belgium, Brussels |- | |''6. Lutteurs en herbe.'' |''6 Lutteurs 500'' (or 800) |Private collection |- |[[File:La_vision_après_le_sermon_(Paul_Gauguin).jpg|100x100пкс]] |''7. Vision du sermon.'' |''7 vision du Sermon 1000'' |National Gallery of Scotland, Edinburgh |- | |''8. En pleine chaleur.'' |''8 En pleine chaleur 1000'' |Private collection |- | |''9. Misères humaines.'' |''9 Misères humaines 1500'' |Ordrupgaard, Charlottenlund |- | |''10. Au presbytère.'' |''10 Au presbytere (87) 500'' (!) | |- | |''11. Le mas.'' |''11 Les mas. 500'' (!) | |- | |''12. "Vous y passerez, la belle!" (!)'' |''12 Vous y passerez la belle 500'' (!) |Ordrupgaard, Charlottenlund |- |} Спорот околу идентификацијата на вклучените предмети продолжува. === Поврзано === * Изложбата на Винсент ван Гог во Лес XX, 1890 година == Ресурси == === Фусноти === <references /> === Наводи === * Делевој, Роберт Л. (уред.): ''Les XX, Bruxelles.'' ''Catalog des dix expositions annuelles'', Reprint: Centre International pour l'Etude de XIXe Siècle, Брисел 1981 година (без ISBN) * Роскил, Марк: ''Ван Гог, Гоген и француско сликарство од 1880-тите: Каталог raisonné на клучни дела'', Универзитетски микрофилмови, Ан Арбор 1970 * Вилденштајн, Даниел (ур.): ''Гоген.'' ''Дивјак во создавање.'' ''Каталог Raisonné на сликите (1873–1888)'' , Skira editore, Milan & Wildenstein Institute, Париз 2002 година{{ISBN|88-8491-137-0}} [[Категорија:Пол Гоген]] lig4xaqj068kpw1dujdp09doxhpkbfm 0 1403462 5629531 2026-09-17T16:12:23Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Ахмад Гахреман]] 5629531 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Ахмад Гахреман]] stlfy3at4sh7h5v9jbt7h92ythovoqy 0 1403464 5629535 2026-09-17T16:14:07Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Карл Андреас Гејер]] 5629535 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Карл Андреас Гејер]] i9y0ivqm5powj2810n4mn37f00bd1cd 0 1403465 5629538 2026-09-17T16:28:03Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1358703085|The Wolf at the Door]]“ 5629538 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Волкот на вратата | слика = Oviri - The Wolf at the Door.jpg | опис = | режисер = [[Хенинг Карлсен]] | сценарист = [[Кристофер Хамптон]] | улоги = {{plainlist| *[[Доналд Сатерленд]] * [[Жан Јане]] * [[Софи Грабол]] * [[Гита Норби]] * [[Мерете Волдстедлунд]] * [[Фани Бастиен]] * [[Јорген Реенберг]] * [[Хенрик Ларсен]] * [[Луис Рего]] * [[Макс фон Сидов]] }} | музика = [[Roger Bourland]]<br />[[Ole Schmidt]] | кинематографија = [[Микаел Саломон]] | монтажа = Јанус Билесков Јансен | продуцент = Хенинг Карлсен | дистрибутер = | премиера = {{Film date|1986}} | времетраење = 100 минути | земја = | јазик = Француски<br />Англиски | буџет = | заработка = $583,800 }} '''''Волкот на вратата''''' ({{Langx|da|Oviri}}, {{Langx|fr|Gauguin, le loup dans le soleil}}) е данско-француска [[Биографски филм|биографска]] [[Драма (филмски жанр)|драма]] од 1986 година, режирана од Хенинг Карлсен. Се заснова на вистински настани од животот на францускиот уметник [[Пол Гоген]], кој бил во брак со Данка и живеел во [[Копенхаген]] во 1880-тите.<ref>{{Наведена книга|title=Historical Dictionary of Scandinavian Cinema|last=John Sundholm|publisher=[[Rowman & Littlefield#Imprints|Scarecrow Press]]|year=2012|isbn=978-0-8108-5524-3}}</ref> Бил пријавен во главната конкуренција на 43-от Меѓународен филмски фестивал во Венеција.<ref>{{Наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1986/09/05/ritratto-di-ragazza-che-muore-amore.html?ref=search|title=Ritratto di ragazza che muore d'amore|last=Tullio Kezich|date=1986-09-05|work=[[La Repubblica]]|access-date=28 August 2014|page=17}}</ref><ref>{{Наведени вести|title=The Wolf at the Door|last=Kell.|date=3 September 1986|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|issue=6|volume=324|page=18}}</ref> == Екипи == * [[Доналд Сатерленд]] како [[Пол Гоген]] * Макс фон Сидов како [[Аугуст Стриндберг|Август Стриндберг]] * Софи Гробол како Џудит Молард * Жан Јан како Вилијам Молард * [[Valeri Glandut|Валери Гландут]] како Ана * Гита Норби како Ида Молард * {{Меѓујазична врска|Merete Voldstedlund|da||de}} како Мете Гад * Фани Бастиен како Жилиет Хует * Јорген Ринберг како Едуард Брандес * {{Меѓујазична врска|Henrik Larsen (actor)|af|Henrik Larsen (akteur)|da|Henrik Larsen (skuespiller)|no|Henrik Larsen (skuespiller)}} како [[Julien Leclercq (poet)|Џулиен Леклерк]] * Ив Барсак како [[Едгар Дега]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|0091712}} [[Категорија:Филмови од 1986 година]] 2rzm46rd2fzw1sg8tv004yb81r3mp5v 0 1403466 5629540 2026-09-17T16:37:21Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1364954269|Charles Laval]]“ 5629540 wikitext text/x-wiki [[File:WLANL_-_artanonymous_-_Zelfportret_(1).jpg|мини|288x288пкс| Чарлс Лавал, ''Автопортрет'', 1888, масло на платно, 50 × 60 см Музеј Ван Гог во Амстердам]] '''Чарлс Лавал''' ({{МФА|fr|ʃaʁl laval}} ; 17 март 1862 &#x2013; 27 април 1894) бил француски сликар поврзан со синтетичкото движење и школата Понт-Авен. Лавал бил роден во Париз и бил современик и пријател на [[Пол Гоген]] и [[Винсент ван Гог]]. Гоген создал негов портрет во 1886 година, гледајќи една од керамичките скулптури на Гоген, насловена како ''„Мртва природа со профил на Лавал“.'' == Лавал и Гоген == [[File:Gauguin,_Paul_-_Still_Life_with_Profile_of_Laval_-_Google_Art_Project.jpg|мини| [[Пол Гоген]], ''Мртва природа со профил на Лавал ,'' 1886, Музеј на уметност во Индијанаполис]] Пол Гоген и Шарл Лавал се запознале и зближиле во 1886 година во пансионот „Глоанек“ во Понт-Авен. Во потрага по нови, егзотични инспирации за својата уметност, тие заминале за Панама во 1887 година. За да заработи пари, Лавал таму сликал академски портрети (кои денес се изгубени), потпирајќи се на знаењето стекнато од неговиот учител Леон Бона.По низа непредвидени проблеми, двајцата морале да ја напуштат Централна Америка и заминале за [[Мартиник]]. На островот, Лавал создал неколку живописни и колоритни пејзажи, кои подоцна долго време погрешно му биле припишувани на Гоген. Лавал починал многу млад, на 32-годишна возраст во 1894 година, како последица на болест комплицирана со [[туберкулоза]]. == Лавал и Ван Гог == Автопортретот на Лавал настанал поради договор помеѓу [[Винсент ван Гог|Ван Гог]] и неколку негови пријатели. [[Винсент ван Гог|Ван Гог]] ги замолил Лавал, [[Пол Гоген]] и Емил Бернар да му испратат портрет, во замена за еден од неговите автопортрети. [[Винсент ван Гог|Ван Гог]] бил импресиониран од придонесот на Лавал. Тој вклучил мал цртеж од портретот на Лавал во писмо до Тео, со цел да му даде идеја на својот брат за сликата. Тој ја опишал сликата на Лавал како ''моќна, истакната и токму една од сликите за кои зборувате: онаа што ја поседувате пред другите да го препознаат талентот.''<ref>[http://www.vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=4895&lang=en Van Gogh Museum] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130401175121/http://www.vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=4895&lang=en|date=2013-04-01}} Retrieved April 6, 2011,</ref> == Избрана библиографија == * Џон Ревалд, ''Постимпресионизам, од Ван Гог до Гоген'', Париз, 1961 * Владислава Јаворска, ''Гоген и школата Понт-Авен'', Нојшател, 1971 * Софи Монере, ''Импресионизмот и неговата ера'', том. 1, Париз, 1978 1, Париз, 1978 * Карен Поуп, ''Гоген и Мартиник'', Остин, 1980 * Велш-Богомила Овшаров, ''Винсент ван Гог и раѓањето на клоисонизмот'', Торонто, 1981 г. * Виктор Мерлес, ''Преписка на Пол Гоген 1872-1888'', Париз, 1984 * Џон Лоиза, ''Како Гоген направи прекрасно откритие на Мартиник, Ле Карбе'', 1990 * Емил Бернард, ''Коментари на уметноста'', Том I, Париз, 1994 година * Даниел Вилденштајн, Силви Крусард, ''Каталог причина за делото на Пол Гоген 1873-1888 година'', Париз, 2001 г. <gallery mode="packed" heights="168px" caption="Слики од Чарлс Лавал"> File:(Albi)_Femmes_au_bord_de_la_mer_dit_La_Martinique_(1887)_-_Charles_Laval_-_Musée_D'Orsay.jpg|алт=Women by the sea| ''Жени покрај морето'' File:Laval_harvest_in_brittany.jpg|алт=Harvest in Brittany| ''Жетва во Бретања'' File:Laval,_Charles_-_Going_to_Market,_Brittany_-_Google_Art_Project.jpg|алт=Going to Market, Brittany| ''Одење на пазар, Бретања'' File:Laval_bretons.jpg|алт=Bretons| ''Бретонци'' </gallery> [[File:Charles_Laval_-_Paysage_de_la_Martinique_(1887).jpg|мини| ''Пејзаж на Мартиник'', (1887)]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/resultat-collection.html?no_cache=1&zsz=1&zs_r_2_z=3&zs_r_2_w=Laval%2C%20Charles&zs_ah=oeuvre&zs_rf=mos_a&zs_mf=21&zs_sf=0&zs_send_x=1&zs_liste_only=1 Слики од Чарлс Лавал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180215144558/http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/resultat-collection.html?no_cache=1&zsz=1&zs_r_2_z=3&zs_r_2_w=Laval,%20Charles&zs_ah=oeuvre&zs_rf=mos_a&zs_mf=21&zs_sf=0&zs_send_x=1&zs_liste_only=1|date=2018-02-15}} во [[Музеј Орсе|Музејот Орсеј]] [[Категорија:Починати во 1894 година]] [[Категорија:Родени во 1862 година]] bnq1bloavl49caj0wzl73yc6hohzqfd 0 1403467 5629541 2026-09-17T16:43:24Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1368722416|Northern Mannerism]]“ 5629541 wikitext text/x-wiki [[File:Bartholomäus_Spranger_007.jpg|мини| Бартоломеј Спренгер, ''[[Херкул]], [[Дејанира]] и Несус'', 1580-85]] '''Северниот маниризам''' претставува форма на [[маниризам]] кој се среќава во визуелните уметности северно од [[Алпи|Алпите]] во 16 и почетокот на 17 век. Стилови во голема мера изведени од италијанскиот маниризам се пронајдени во [[Холандија]] и на други места од околу средината на векот, особено маниристичкиот орнамент во архитектурата; оваа статија се концентрира на тие времиња и места каде што северниот маниризам го создал своето најоригинално и најкарактеристично дело. Трите главни средини на стилот се наоѓале во Франција, особено во периодот 1530–1550, во Прага од 1576 година и во Холандија од 1580-тите - првите две фази во голема мера предводени од кралското покровителство. Во последните 15 години од векот, стилот, кој дотогаш станал застарен во Италија, бил широко распространет низ [[северна Европа]], во голем дел преку графики. Во сликарството, тоа имало стремеж брзо да се повлече во новиот век, под новото влијание на [[Караваџо]] и раниот [[барок]], но во архитектурата и декоративните уметности, неговото влијание било поодржливо. == Позадина == [[File:Fontainebleau_escalier_roi.jpg|лево|мини| ]] Софистицираната уметност на италијанскиот маниризам започнала за време на [[Висока ренесанса|високата ренесанса]] во 1520-тите како реакција и обид да се надминат спокојно избалансираните триумфи на тој стил. Како што објаснува историчарот на уметност Анри Цернер: „Концептот на маниризам - толку важен за современата критика и особено за обновениот вкус за уметноста од Фонтенбло - означува стил спротивен на класицизмот на италијанската ренесанса, отелотворен пред сè од Андреа дел Сарто во Фиренца и [[Рафаело Санти|Рафаел]] во Рим“. Високата ренесанса претставувала чисто италијански феномен, а италијанскиот маниризам барал и уметници и публика високо обучена во претходните ренесансни стилови, чии конвенции честопати биле прекршувани на свесен начин. Меѓутоа, во Северна Европа, тешко дека би можело да се најдат такви уметници и таква публика. Преовладувачкиот стил останал [[Готска уметност|готски]], а различни синтези на овој и италијанскиот стил биле направени во првите децении на 16 век од страна на меѓународно попознати уметници како што се [[Албрехт Дирер]], Ханс Бургкмаир и други во Германија, како и погрешно именуваната школа [[Антверпенски маниризам]], всушност неповрзана со и претходна на италијанскиот маниризам. Романистите биле под поголемо влијание на италијанската уметност од високата ренесанса и аспекти на маниризмот, а многу од неговите водечки претставници патувале во Италија. [[Ранофламанско сликарство|Холандското сликарство]] генерално било најнапредно во северна Европа уште од пред 1400 година, а најдобрите холандски уметници биле поспособни од оние од другите региони да бидат во чекор со италијанскиот развој, иако заостанувале настрана. За секоја наредна генерација уметници, проблемот станувал поакутен, бидејќи голем дел од работата на Северот продолжила постепено да асимилира аспекти на ренесансниот стил, додека најнапредната италијанска уметност се втурнала во атмосфера на самосвесна софистицираност и сложеност што сигурно им изгледала како друг свет на северните покровители и уметници, но уживала углед и престиж што не можело да се игнорира. == Франција == [[File:Diana_the_Huntress_-_School_of_Fontainebleau,_attributed_to_Luca_Penni.jpg|мини| ''Дијана Ловџијата'', Училиште во Фонтенбло, 1550-ти]] Франција добила директно влијание на италијански стил во форма на првото училиште во Фонтенбло, каде што од 1530 година биле ангажирани неколку квалитетни фирентински уметници за да го украсат кралскиот [[Фонтенбло (дворец)|дворец во Фонтенбло]], а биле ангажирани и некои француски асистенти. Најзабележителни биле [[Росо Фиорентино]] (Џовани Батиста ди Јакопо ди Гаспаре, 1494–1540), [[Франческо Приматичо]] ({{Околу|1505}} – 1570), [[Николо дел Абате]] ({{Околу|1509}} –1571), од кои сите останале во Франција до нивната смрт. Оваа врска успеала да создаде изворен француски стил со силни маниристички елементи, кој потоа можел да се развие во голема мера самостојно. На пример, Жан Кузен Постариот создал слики, како што се ''„Ева Прима Пандора“'' и ''„Чудотијата“'', кои, со своите кривулести, издолжени голи слики, опипливо се потпирале на уметничките принципи на школата во Фонтенбло. Синот на братучедот, Жан Помладиот, чии дела денес не се зачувани, и Антоан Карон ја следеле оваа традиција, создавајќи вознемирувачка варијанта на маниристичката естетика во контекст на француските религиозни војни. [[Иконографија|Иконографијата]] на фигуративните дела била претежно митолошка, со силен акцент на [[Дијана]], божица на ловот што била првобитната функција на Фонтенбло, и именачка на Дијана де Поатје, љубовница на [[Анри II]], а и самата страсна ловџика. Нејзината витки, долги нозе и атлетска фигура „станале фиксирана во еротската имагинарност“. Другите делови од Северна Европа немале предност од толку интензивен допир со италијанските уметници, но маниристичкиот стил го направил своето присуство почувствувано преку графики и илустрирани книги, купувања на италијански дела од страна на владетели и други, патувања на уметници во Италија и примерот на индивидуални италијански уметници кои работеле на Северот. [[File:BLW_Table.jpg|лево|мини| Француска или бургундска маса од [[Орев (плод)|орев]], втора половина на 16 век]] Голем дел од најважните дела во Фонтенбло биле во форма на штуко-[[Релјеф (вајарство)|релјефи]], честопати изведувани од француски уметници според цртежи од Италијанците (а потоа репродуцирани во графики), а стилот на Фонтенбло влијаел посилно врз француската скулптура отколку врз француското сликарство. Огромните рамки од штуко кои доминираат во нивните вметнати слики со смели релјефни ремени, парчиња овошје и дарежлив персонал од голи фигури слични на нимфи, имале големо влијание врз вокабуларот на маниристичкиот орнамент низ цела Европа, распространет преку книги за украси и графики од Андрое ди Серсо и други. Се смета дека Росо е основач на стилот Голем број области во декоративната уметност се приклучиле во стилот, особено таму каде што имало клиенти од дворот. Високостилниот мебел од орев, произведен во метрополитенски средини како [[Париз]] и [[Дижон]], користел рамки од ремен и скулпторски потпори во ''комоди'' и ''бифеа''. Мистериозните и софистицирани садови од Сен-Поршер, од кои се зачувани само околу шеесет парчиња, донеле слична естетика во грнчарството, а голем дел од нив носат кралски шифри. Потоа следела „рустичната“ грнчарија на [[Бернар Палиси]], со садови покриени со елаборирано моделирани релјефни животни и растенија. Насликаниотлиможски емајл го усвоил стилот со ентузијазам околу 1540 година, а многу работилници произведувале многу детални слики сè до околу 1580-тите. Освен самата палата Фонтенбло, други важни згради украсени во овој стил биле замокот Ане (1547–52) за Дајана де Поатје и делови од Палатата Лувр. Покровителството на уметноста од страна на [[Катерина Медичи|Катерина де Медичи]] го промовирало маниристичкиот стил, освен во портретите, а нејзините дворски свечености биле единствените редовни северни што можеле да се споредат со интермедиосите и влезовите на дворот на [[Медичи|Медичите]] во Фиренца; сите тие во голема мера се потпирале на визуелните уметности. По еден период кога работата на Фонтенбло била напуштена на врвот на француските религиозни војни, во 1590-тите била формирана „Втората школа на Фонтенбло“ од местни уметници.<gallery widths="200px" heights="200px"> File:Monument_du_coeur_d'Henri_II.jpg|алт=Monument containing the heart of Henry II of France, Germain Pilon| ''Споменик што го содржи срцето на [[Анри II|Анри II од Франција]]'', Жермен Пилон File:Shield_of_Henry_II_of_France.jpg|алт=Shield of Henry II of France, steel damascened in silver and gold, design attributed to Etienne Delaune| Штит на Анри II од Франција, челик дамасцениран во сребро и злато, дизајнот му се припишува на Етјен Делон File:Vessel_Presented_to_Henri_II,_design_by_Jean_Cousin_the_Elder.jpg|алт="Design for a Vessel Presented to Henry II", Jean Cousin the Elder, 1549| „Дизајн за брод подарен на Анри II“, Жан Кузен Постариот, 1549 година File:Waddesdon_bequest_British_Museum_DSCF9814_05.JPG|алт=Detail of dish in Limoges enamel, mid-16th century, attributed to Jean de Court| Детал од сад во лиможски емајл, средината на 16 век, кој му се припишува на Жан де Кур File:Salt_MET_LC-17_190_1744-006.jpg|алт=Saint-Porchaire ware, triangular salt, 1540s?, 6 7/8 in. (17.5 cm) high, with a (?) satyr, and (?) Venus at right| Сад од Сен-Поршер, триаголна сол, 1540-ти?, 6 7/8 инчи (17,5&nbsp;см) висок, со (?) сатир и (?) Венера од десно </gallery> == Прага под Рудолф II == [[File:Vertumnus_årstidernas_gud_målad_av_Giuseppe_Arcimboldo_1591_-_Skoklosters_slott_-_91503.jpg|мини| ''Вертумнус'' од [[Џузепе Арчимболдо]], портрет на кој е прикажан [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II, цар на Светото римско царство]] насликан како Вертумно, римскиот бог на годишните времиња, {{Околу|1590}} . Замокот Скоклостер, Шведска]] [[File:Hans_von_Aachen_-_Portrait_of_Emperor_Rudolf_II.jpg|лево|мини|317x317пкс| ''Портрет на царот Рудолф II'', {{Околу|1607}}, од Ханс фон Ахен]] [[Максимилијан II (Свето Римско Царство)|Максимилијан II, царот на Светото Римско Царство]] (владеел 1564–1576), кој се населил во [[Виена]], имал [[Хуманизам и ренесанса|хуманистички]] и уметнички вкус и бил покровител на голем број уметници, меѓу кои најпознати се [[Џамболоња]] и [[Џузепе Арчимболдо]], чии фантастични портрети составени од предмети биле малку посериозни во светот на филозофијата од доцната ренесанса отколку што изгледаат денес. На крајот од своето владеење, тој направил проект за нова палата, а непосредно пред да почине, младиот фламански сликар Бартоломеј Спрангер бил повикан од Рим, каде што направил успешна кариера. Синот на Максимилијан, [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II, свет римски цар,]] се покажал како уште подобар покровител отколку што би бил неговиот татко, а Спрангер никогаш не ја напуштил неговата служба. Дворот наскоро се префрлил во [[Прага]], побезбеден од редовните турски инвазии, а за време на неговото владеење од 1576 до 1612 година, Рудолф станал опсесивен колекционер на стара и нова уметност, неговите уметници се мешале со астрономи, часовничари, ботаничари и „волшебници, алхемичари и кабалисти“ кои Рудолф ги собрал околу себе. [[File:Bartholomäus_Spranger_017.jpg|мини| Бартоломеј Спрангер, ''[[Минерва]] триумфира над Незнаењето'', 1591, „зачудувачка преобразба... [Минерва] никогаш не изгледа толку гламурозно никаде на друго место“. ]] Уметничките преференции на Рудолф биле кон митолошки сцени со голи тела, како и кон алегорични пропагандни дела кои ги возвишувале доблестите на него како владетел. Дело што ги комбинира елементите на еротизам и пропаганда е ''„Минерва триумфира над незнаењето“'' ([[Уметничкоисториски музеј (Виена)|Уметностничкоисториски музеј]]), кое ја прикажува Минверва (римската божица на војната, мудроста, уметноста и трговијата) со откриени гради и шлем како го гази незнаењето, симболизирано со човек со уши на магаре. [[Белона (божица)|Белона]], друга римска божица на војната, и деветте [[музи]] ја опкружуваат Минерва. Пропагандната порака е дека царството е безбедно со Рудолф на негово чело, за да можат уметноста и трговијата да цветаат. {{Rp|68–69}}Фламанскиот скулптор Ханс Монт исто така работел за Рудолф и ја дизајнирал триумфалната капија за формалниот влез на Рудолф II во [[Виена]] во 1576 година. Делата од Рудолфова Прага биле високо завршени и рафинирани, при што најголемиот дел од сликите биле релативно мали. Издолжувањето на фигурите и впечатливо сложените пози на првиот бран на италијанскиот маниризам продолжиле, а елегантната оддалеченост на фигурите на [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] била посредувана преку делата на отсутниот Џамболоња, кој го претставувал идеалот на стилот. Графиките биле неопходни за ширење на стилот во Европа, Германија и Ниските Земји, а некои графичари, како најголемиот од тој период, Хендрик Голциус, работеле според цртежи испратени од Прага, додека други, како Агидиус Саделер, кој живеел во куќата на Спрангер, биле во искушение да го посетат самиот град. Рудолф, исто така, нарачал дела од Италија, пред сè од Џамболоња, на кого Медичите не му дозволиле да ја напушти Фиренца, а четири големи митолошки [[Алегорија|алегории]] биле испратени од [[Паоло Веронезе]]. Влијанието на царот влијаело врз уметноста во други германски дворови, особено во [[Минхен]] и [[Дрезден]], каде што се наоѓал златарот и уметник Јохан Келерталер. Рудолф не бил многу заинтересиран за религијата, а „во Прага се создала експлозија на митолошки слики каква што не била видена уште од времето на Фонтенбло“. Божиците обично биле голи, или речиси голи, а преовладувала поотворена атмосфера на еротизам отколку што се среќава во повеќето ренесансни митолошки дела, што очигледно ги одразува „посебните интереси“ на Рудолф. Доминантна фигура бил [[Херкул]], идентификуван со царот, како што претходно бил и со претходните [[Хабсбурговци|хабсбуршки]] и [[Валоа (династија)|валоански]] монарси. Но, другите богови не биле занемарени; нивните сврзници и преобразби имале значење во [[Ренесансен неоплатонизам|ренесансниот неоплатонизам]] и [[херметизам]], кои биле разбрани посериозно во Рудолфовата Прага отколку во кој било друг ренесансен двор. Сепак, се смета дека насликаните алегории од Прага не содржат ниту многу специфични комплицирани значења, ниту скриени рецепти за алхемија. Џамболоња често избирал, или дозволувал некој друг да избере, наслов за неговите скулптури по нивното завршување; за него единствено формите биле важни. === Влијание на Прага на други места === <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="3"> File:Hans_von_Aachen_-_Bacchus,_Ceres_and_Amor_(%3F)_-_Google_Art_Project.jpg|алт=Bacchus, Ceres and Amor (Sine Cerere et Baccho friget Venus), c. 1600, by Hans von Aachen| ''Бахус, Церера и Амор'' (''Sine Cerere et Baccho friget Venus''), {{Околу|1600}}, од Ханс фон Ахен File:Joachem_Wtewael_-_Venus_en_Mars_verrast_door_Vulcanus.jpg|алт=Utrecht – Joachim Wtewael, Venus and Mars surprised by Vulcan, 1601, 21 x 16 cm on copper.| [[Утрехт]] – Јоаким Втевел, ''[[Венера (божица)|Венера]] и [[Марс (митологија)|Марс]] изненадени од [[Вулкан (бог)|Вулкан]]'', 1601, 21 x 16&nbsp;см на бакар. File:Allegorie_des_Friedens_und_des_Überflusses_by_Hans_von_Aachen_001.jpg|алт=Hans von Aachen, Allegory of Peace and the Arts, 1602.| Ханс фон Ахен'', Алегорија за мирот и уметноста'', 1602. File:Karel_van_Mander_Garden_of_Love.jpg|алт=Haarlem – Karel van Mander, Garden of Love, 1602| [[Харлем]] – Карел ван Мандер, ''Градина на љубовта'', 1602 година File:Roelant_Savery_-_The_Garden_of_Eden_-_WGA20883.jpg|алт=Haarlem – Roelant Savery, Garden of Eden, a typical subject, 1622. Rudolf also had large menageries, including a dodo, seen in many paintings.| [[Харлем]] – Роелант Савери, ''Едемската градина'', типичен субјект, 1622 година. Рудолф имал и големи менажерии, вклучувајќи и [[додо]], што се гледа на многу слики. </gallery> == Холандски маниризам == [[File:Abraham_Bloemaert_-_Niobe_beweent_haar_kinderen.jpg|лево|мини| [[Абрахам Блумарт]], ''[[Ниоба]] ги оплакува своите деца'', 1591]] Додека уметниците од школите во Фонтенбло и Прага најчесто добивале пријатен прием и во интелектуална и во физичка смисла, што останале таму до крајот на својот живот, за уметниците од последната холандска фаза од движењето, маниризмот многу често бил фаза низ која поминале пред да преминат на стил под влијание на [[Караваџо]]. За Хендрик Голциус, најголемиот графичар на тоа време, неговата најманиристички период под влијание на Спрангер траел единствено петте години помеѓу 1585 година, кога го гравирал својот прв печат по еден од цртежите на Спрангер што ги донел од Прага [[Карел ван Мандер]], до неговото патување во Рим во 1590 година, од каде што „се вратил како променет уметник. Оттогаш повеќе не правел печати по екстраваганциите на Спрангер. Монструозните мускулести мажи и претерано издолжените женски голи тела со ситни глави... биле заменети со фигури со понормални пропорции и движења“. Делото на Спрангер „имало широк и непосреден ефект во Северна Холандија“, <ref name="Slive, 8-9" /> а групата позната како „Харлемски маниристи“, главно Голциус, ван Мандер и Корнелис ван Харлем, била иста како и уметниците од други градови. [[File:Kitchen_interior_with_the_parable_of_the_great_supper,_by_Joachim_Wtewael.jpg|мини| Елаборираната алегорија на Јоаким Втевел се претставува како ''кујнска сцена'' со виртуозни пасажи на [[мртва природа]], 1604]] Делумно затоа што поголемиот дел од неговите холандски следбеници ги виделе делата на Спренгер единствено преку графики и неговите претежно многу слободни цртежи, неговото посликарско ракување не било усвоено и тие ја задржале построгата и пореалистична техника во која биле обучени. Голем број на холандски маниристички сликари можеле да менуваат стилови во зависност од темата или нарачката и продолжиле да создаваат портрети и жанровски сцени во стилови основани на местните традиции, во исто време кога работеле на високо маниристички слики. По враќањето од Италија, Голциус се префрлил на потивок протобарокен класицизам, а неговото дело во тој стил влијаело врз многумина. [[Јоаким Втевел]], кој се населил во [[Утрехт]] по враќањето од Италија во 1590 година, привлекол поголемо внимание од италијанските маниристи отколку од [[Прага]], а исто така продолжил да создава кујнски сцени и портрети покрај своите голи божества. За разлика од многумина, особено неговиот колега од Утрехт, Абрахам Бломерт, откако репертоарот на стилови на Втевел бил формиран, тој никогаш не го променил сè до неговата смрт во 1631 година. [[File:Roelandt_Savery_-_Forest_with_Deer.jpg|лево|мини| Помалку типичен, но напреден, чист пејзаж од [[Роелант Савери]], ''Шума со елени'', 1608–1610.]] За сликарите во [[Ниските Земји]] постоела и алтернатива на традиционалните северни реалистички стилови, кои продолжиле да се развиваат преку [[Питер Бројгел Постариот]] (починал 1567) и други уметници, а во следниот век веќе доминирале во сликарството на холандското Златно доба. И покрај неговата посета на Италија, [[Питер Бројгел Постариот|Бројгел]] сигурно не може да се нарече манирист, но исто како што неговите слики биле внимателно собирани од Рудолф, така и маниристичките уметници, вклучувајќи ги Гилис ван Конинсло и синот на Бројгел, Јан, го следеле во развојот на пејзажот како тема. Пејзажното сликарство било признато како холандска специјалност во Италија, каде што работеле неколку северни пејзажисти, како што се Матијс и Пол Брил, и Германците Ханс Ротенхамер и Адам Елсхајмер, последниот важна фигура во раниот барок. Поголемиот дел сè уште сликале холандски панорами од висока точка на гледање, со мали фигури кои формираат специфичен субјект, но Гилис ван Конинсло ја следел пораната [[Дунавска школа]] и [[Албрехт Алтдорфер]] во развојот на чистиот и „крупниот план“ шумски пејзаж во неговите дела од околу 1600 година, кој го продолжиле неговиот ученик Роелант Савери и други. Блумерт насликал голем броја на пејзажи кои ги усогласуваат овие типови со комбинирање на дрвја во крупни планови, со фигури и мал далечен поглед одозгора кон едната страна (пример подолу). Раните пејзажи на Пол Брил биле изразито маниристички во нивната вештачка природа и преполни декоративни ефекти, но по смртта на неговиот брат, тој постепено развил поекономичен и пореалистичен стил, можеби под влијание на [[Анибале Карачи]]. [[File:Ambrosius_Bosschaert_the_Elder_(Dutch_-_Flower_Still_Life_-_Google_Art_Project.jpg|лево|мини| [[Амброзиус Босхарт]], [[мртва природа]], 1614]] Сликарството со [[мртва природа]], обично претежно на цвеќиња и инсекти, исто така се појавило како жанр во текот на овој период, пренаменувајќи ја наследената традиција на доцнохоландските минијатурни граници; [[Јан Бројгел Постариот]] исто така ги сликал. Ваквите поданици им се допаѓале и на аристократските покровители и на буржоаскиот пазар, кој бил далеку поголем во Холандија. Ова особено било случај на протестантскиот север, по движењето на населението за време на Востанието, каде што побарувачката за религиозни дела во голема мера отсуствувала. Јорис Хофнагел, дворски сликар на Рудолф II, одиграл голема улога во развојот на мртвата природа како независен жанр, а особено на мртвите природи со цвеќе. Недатирано дело од цвеќе, изработено од Хофнагел во форма на минијатура претставува првата позната независна мртва природа. Хофнагел ги оживеал своите цветни дела со инсекти и внимание на деталите, типично за неговите проучувања по природа. Ова може да се види во неговиот ''Amoris Monumentum Matri Chariss(imae)'' од 1589 година (ex-Nicolaas Teeuwisse 2008). Карел ван Мандер денес е запаметен главно како уметнички писател, а не како уметник. Иако ја поддржувал италијанската хиерархија на жанрови, со историското сликарство на врвот, тој бил поподготвен од [[Џорџо Вазари|Вазари]] и други италијански теоретичари (пред сè [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој грубо ги отфрнувал „пониските“ уметнички форми) да ја прифати вредноста на другите специјализирани уметнички жанрови и да прифати дека голем број на уметници треба да се специјализираат во нив, доколку таму лежел нивниот талент. Специјализацијата на голем број на уметници во различните жанрови била добро напредната до крајот на векот, и во Холандија и во Прага, што претставува пример за двата сина на Бројгел, [[Јан Бројгел Постариот|Јан]] и [[Питер Бројгел Помладиот|Питер]], иако за тој период било типично што двајцата имале повеќе од една специјалност во текот на нивните кариери. Иако пејзажите, сцените од селскиот живот, морските пејзажи и мртвите природи можеле да се купат од страна на трговците на залиха, а добрите портрети секогаш биле барани, побарувачката за историско сликарство не била еднаква на потенцијалната понуда, и многу уметници, како Корнелиус Кетел, биле принудени да се специјализираат за портретирање; „уметниците патуваат по овој пат без задоволство“, според ван Мандер. [[File:Marten_de_Vos_Seven_liberal_arts.jpg|мини| ''Седумте либерални уметности'' од Мартен де Вос, 1590 година]] Маниристичките сликари во веќе трајно одвоените јужни покраини на [[Хабсбурговци|Хабсбуршка]] [[Фландрија]] всушност биле помалку под влијание на Прага отколку оние во [[Холандска Република|Обединетите покраини]]. Тие имале полесен пристап до Италија, каде што [[Денис Калверт]] живеел од дваесетгодишна возраст во [[Болоња]], иако продавал голем дел од своите дела назад во Фландрија. И [[Мартен де Вос]] и [[Ото ван Вин]] патувале таму; Ван Вин, кој всушност работел во Рудолфовата Прага, бил основач на трговскиот еснаф на романисти, клуб во Антверпен за уметници кои го посетиле Рим. Тие биле посвесни за најновите трендови во италијанската уметност и појавата на [[Барок|барокниот]] стил, кој во рацете на [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], ученик на Ван Вин од 1594 до 1598 година, наскоро ја зафатил и фламанската уметност. Во религиозните дела, фламанските уметници биле подложени и на декретите на [[Трентски собор|Трентскиот собор]], што довело до реакција против поекстремните виртуозитети на маниризмот и до појасен, помонументален стил сличен на италијанската ''maniera grande''. Во ретаблите на де Вос, на пример, „умерениот маниризам е комбиниран со претпочитање на раскажување што е повеќе во согласност со холандската традиција“. Во [[Фландрија]], иако не во Обединетите покраини, претежно привремените изложби за кралските влезови овозможувале повремени можности за раскошни јавни изложби во маниристички стил. Фестивалските книги ги евидентирале влегувањата во [[Антверпен]] на француските принцови и хабсбуршките надвојводи. == Полска–Литванија == [[File:Tarnów._Plac_Katedralny_katedra_Narodzenia_NMP_A_228_nagrobek_Ostrogskich.jpg|мини| Гробницата Острогски, од Вилем ван ден Блок, <ref name="jasna">{{Наведена мрежна страница|url=http://matrix.jasna.tarnow.pl/~andrew/nagrobkitar/nagrobki.htm|title=Pomnik Ostrogskich|work=matrix.jasna.tarnow.pl|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820183607/http://matrix.jasna.tarnow.pl/~andrew/nagrobkitar/nagrobki.htm|archive-date=2011-08-20|accessdate=2009-12-28}}</ref> Тарновска катедрала, 1612 година]] Маниризмот бил доминантен во [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Државна Заедница]] помеѓу 1550 и 1650 година, кога конечно бил заменет со барокот. <ref name="dobrowolski">{{Наведена книга|title=Historia sztuki polskiej (History of Polish art)|last=Tadeusz Dobrowolski|last2=Helena Blumówna|publisher=Wydawnictwo Literackie|year=1965|pages=44, 346|language=pl}}</ref> Стилот вклучува различни маниристички традиции, <ref name="dobrowolski" /> кои се тесно поврзани со етничката и религиозната разновидност на земјата, како и со нејзината економска и политичка состојба во тоа време. <ref>{{Наведена книга|title=Mitteleuropa: between Europe and Germany|last=Peter J. Katzenstein|publisher=Berghahn Books|year=1997|isbn=1-57181-124-9|page=[https://books.google.com/books?id=BUXbwDN60VkC&pg=PA83 83]|author-link=Peter J. Katzenstein}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Space: in science, art and society|last=François Penz|last2=Gregory Radick|last3=Robert Howell|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=0-521-82376-5|page=137}}</ref> Периодот помеѓу 1550 и 1650 година претставувал Златно доба на [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската заедница]] (создадена во 1569 година) и Златно доба на Полска. <ref>{{Наведена книга|title=Iter Polono-Belgo-Ollandicum: cultural and literary relationships between the Commonwealth of Poland and the Netherlands in the 16th and 17th centuries|last=Andrzej Borowski|publisher=Księgarnia Akademicka|year=2007|isbn=978-83-7188-951-6|page=8}}</ref> Првата половина на 17 век е обележана со силна активност на [[Исусовци|језуитите]] и [[Контрареформација|контрареформацијата]], што довело до прогонство на прогресивните Аријанци (полски браќа) во 1658 година. Погледнете подолу за германско-шлезискиот сликар Бартоломеус Стробел, полски дворски уметник од 1639 година. == Распространување во печатени материјали и книги == [[File:Rudolf2c.jpg|лево|мини| Гравура на [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II]] од Егидиј Саделер (1603), заснована на цртеж (рамка) и насликан портрет од Бартоломеј Спрангер .]] Важноста на графиките како медиум за ширење на маниристичкиот стил веќе е спомената; Северниот маниризам „претставуваше стил кој восхитувачки се погоди за графиката и инспирираше создавање на низа ремек-дела на уметноста на графичарот“. Голциј веќе бил најпознатиот гравер во Холандија кога го погодил вирусот на маниризмот, и покрај прекините од војната, тој и останатите холандски гравери биле поврзани со добро подмачканата машинерија за распространување низ Европа што била изградена во текот на претходните педесет години, првично центрирана во [[Антверпен]]. Истото не важело за графиката во Фонтенбло, а графиките направени таму (невообичаено за тој период, сите во [[бакропис]]) биле технички прилично груби, произведени во помал број и главно влијателни во Франција. Тие биле направени во интензивен период на активност приближно од 1542 до 1548 година. Оние направени во Париз биле гравури и со повисок квалитет; произведени од околу 1540 до околу 1580 година, тие имале поширока распространетост. Голем дел од графиките од Фонтенбло очигледно биле направени директно од нацртани дизајни за украсите на палатата и се состоеле во голема мера или целосно од украсни рамки или картуши, иако размерот на Фонтенбло бил таков што тие можеби содржеле неколку фигури во цел раст. Варијации на сложените рамки, како да се направени од сечен, прободен и валан пергамент, се одвивале во декоративни модели на рамки, гравирани насловни страници и резбан и инкрустиран мебел сè до 17 век. Печатениот маниристички орнамент, во малку поширока смисла на зборот, бил многу полесен за производство отколку ризичната примена на екстремен маниристички стил на композиции со големи фигури и се ширел низ Европа многу пред сликарството во форма на рамки за портретни графики, фронтесписи на книги, како што се сложените врати и камини на маниристичката архитектура, книги со украси за уметници и занаетчии и книги со симболи. Од овие дела, златарите, изработувачите на рамки и мебел и работниците во многу други занаети го развиле речникот на маниристичкиот орнамент. Илустрациите со моделите прикажани во книгата ''„Архитектура“'' на [[Вендел Дитерлин]] од 1593–94 година, создадени во релативно зафрлената област на [[Стразбур]], биле едни од најекстремните примени на стилот во архитектонскиот орнамент. Северниот маниристички стил бил особено влијателен во велелепните дворци изградени во Англија од страна на дворјаните на Елизабета.<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Christus_erscheint_Magdalena_als_Gärtner.jpg|алт=Christ and Mary Magdalene in the garden. Sadeler engraving after Bartholomeus Spranger| ''Христос и [[Марија Магдалена]] во градината''. Гравура на Саделер по Бартоломеј Спрангер File:Jan_Saenredam14.jpg|алт=Jan Saenredam, Venus and Cupid, after Hendrick Goltzius| Јан Сенредам, ''Венера и Купидон'', според Хендрик Голциј File:Goltzius_Ikarus.jpg|алт=Icarus by Goltzius| ''[[Икар]]'' од Голциј File:Dietterlin,_Architectura,_Composita,_plate_178.jpg|алт=Composite order columns from Wendel Dietterlin's Architectura (1593–94).| Колони од [[Сложен ред|композитен ред]] од ''„Архитектура'' “ (1593–94) на Вендел Дитерлин. </gallery> == Во декоративните уметности == [[File:Arte_tedesca,_cavallo_marino,_1590-1600_ca.,_argento_dorato_e_conchiglia.JPG|мини| Непрактична чаша во форма на морски коњ (веројатно главата се откинува), [[Лајпциг]] 1590]] Визуелната духовитост и софистицираност на маниризмот во северните делови, што го направило претежно [[Монархиски двор|дворски]] стил, пронашло природни носители во работата на златарите, обележани со скапоцени камења и обоени емајли, во кои деформираните бисери кои се нарекуваат „ барокни“ би можеле да формираат човечки и животински торза, и како накит за личен украс и во предмети направени за ''Вундеркамер''. Бокалите и вазните добивале фантастични форми, како и стоечките чаши со чинии од [[оникс]] или агат, и раскошните солници како ''Салиерата'' на [[Бенвенуто Челини]], врвот на маниристичкото златарство, завршена во 1543 година за [[Франсоа I]] и подоцна дадена на чичкото на Рудолф, уште еден голем колекционер. [[Венцел Јамницер]] и неговиот син Ханс, златари на низа свети римски цареви, вклучувајќи го и Рудолф, биле ненадминливи на север. Сребрарите изработувале покриени чаши и богато изработени чаши и чинии, строго за изложување, можеби вклучувајќи ги големите морски школки што денес се враќаат од тропските предели, кои биле „ценети како уметност создадена од природата“. Во Холандија, семејството сребрари ван Вианен развило уникатен анаморфен „аурикуларен стил“, кој употребува извиткувања и антиархитектонски 'рскавични мотиви. [[File:Weltliche_Schatzkammer_Wien_(258c).JPG|лево|мини| Детал од царската круна на Рудолф, злато, [[емајл]] и скапоцени камења. Прага, 1602 година]] Иако маниристичките скулптори произведувале бронзени скулптури во природна големина, најголемиот дел од нивното производство по единица било од изданија на мали бронзени скулптури, честопати намалени варијанти на големите композиции, кои биле наменети да се ценат со држење и вртење во рацете, кога најдобрите „даваат естетски стимул од оној неволен вид што понекогаш доаѓа од слушање музика“. Плакети, мали [[Релјеф (вајарство)|нискорелјефни]] панели од бронза, често позлатени, биле употребувани во различни поставки, како на круната на Рудолф. [[Сфинга|Женски сфинги]] со екстравагантно издолжени вратови и истакнати гради од орев во колекцијата Фрик, Њујорк; наскоро [[Антверпен]] направил специјалитет од богато резбани и фурнирани кабинети инкрустирани со желкина школка, абанос и слонова коска, со архитектонски ентериери, огледувани за да се размножат рефлексиите во лажни простори. Во Англија, маниристичките ексцеси на јакобинскиот мебел биле изразени во екстремни ногарки свртени да имитираат наредени покриени стоечки чаши, и ширење на рамни површини покриени со прерамки. По успехот на бриселските таписерии ткаени по Рафаеловите цртежи, маниристичките сликари како [[Бернард ван Орлеј]] и [[Перино дел Вага]] биле повикани да дизајнираат цртежи во маниристички стил за работилниците за [[Таписерија|таписерии]] во Брисел и Фонтенбло. Сликарски композиции во маниристички вкус се појавиле и во лиможските емајли, приспособувајќи ги нивните композиции и орнаментирани рабови од графики. Морески, украсни ливчиња и [[Фестон|фестони]] од овошје инспирирани од повторно откриениот [[Гротеска|гротескен]] антички римски орнамент, првпат прикажан во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]], биле распространети преку [[Орнамент|украсни печати]]. Овој украсен речник на Северот бил изразен помалку во такви [[Фрескопис|фрески]], а повеќе во [[Таписерија|таписерии]] и [[Илуминиран ракопис|осветлени илуминирани ракописи]]. Во Франција, садовите од Сен-Поршер со маниристички форми и декор биле произведувани во ограничени количини за ограничена клиентела од 1520-тите до 1540-тите, додека преполните, вознемирувачки реалистични композиции на змии и жаби се карактеристични за маниристичките насликани земјени чинии на [[Бернар Палиси]] . Како и Јамницерите повремено, Палиси правел калапи од вистински мали суштества и растенија за да ги примени на своите креации. [[File:Platter_MET_DT574_(cropped).jpg|мини| „Рустичен“ глазиран земјен послужавник што му се припишува на Бернар Палиси, Париз]] == Северен маниризам, политика и религија == [[Категорија:Маниризам]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 3yslboklltw2xx9azparrdjzzapfrs9 5629542 5629541 2026-09-17T17:07:04Z Тиверополник 1815 5629542 wikitext text/x-wiki [[File:Bartholomäus_Spranger_007.jpg|мини| Бартоломеј Спренгер, ''[[Херкул]], [[Дејанира]] и Несус'', 1580-85]] '''Северниот маниризам''' претставува форма на [[маниризам]] кој се среќава во визуелните уметности северно од [[Алпи|Алпите]] во 16 и почетокот на 17 век. Стилови во голема мера изведени од италијанскиот маниризам се пронајдени во [[Холандија]] и на други места од околу средината на векот, особено маниристичкиот орнамент во архитектурата; оваа статија се концентрира на тие времиња и места каде што северниот маниризам го создал своето најоригинално и најкарактеристично дело. Трите главни средини на стилот се наоѓале во Франција, особено во периодот 1530–1550, во Прага од 1576 година и во Холандија од 1580-тите - првите две фази во голема мера предводени од кралското покровителство. Во последните 15 години од векот, стилот, кој дотогаш станал застарен во Италија, бил широко распространет низ [[северна Европа]], во голем дел преку графики. Во сликарството, тоа имало стремеж брзо да се повлече во новиот век, под новото влијание на [[Караваџо]] и раниот [[барок]], но во архитектурата и декоративните уметности, неговото влијание било поодржливо. == Позадина == [[File:Fontainebleau_escalier_roi.jpg|лево|мини| ]] Софистицираната уметност на италијанскиот маниризам започнала за време на [[Висока ренесанса|високата ренесанса]] во 1520-тите како реакција и обид да се надминат спокојно избалансираните триумфи на тој стил. Како што објаснува историчарот на уметност Анри Цернер: „Концептот на маниризам - толку важен за современата критика и особено за обновениот вкус за уметноста од Фонтенбло - означува стил спротивен на класицизмот на италијанската ренесанса, отелотворен пред сè од Андреа дел Сарто во Фиренца и [[Рафаело Санти|Рафаел]] во Рим“. Високата ренесанса претставувала чисто италијански феномен, а италијанскиот маниризам барал и уметници и публика високо обучена во претходните ренесансни стилови, чии конвенции честопати биле прекршувани на свесен начин. Меѓутоа, во Северна Европа, тешко дека би можело да се најдат такви уметници и таква публика. Преовладувачкиот стил останал [[Готска уметност|готски]], а различни синтези на овој и италијанскиот стил биле направени во првите децении на 16 век од страна на меѓународно попознати уметници како што се [[Албрехт Дирер]], Ханс Бургкмаир и други во Германија, како и погрешно именуваната школа [[Антверпенски маниризам]], всушност неповрзана со и претходна на италијанскиот маниризам. Романистите биле под поголемо влијание на италијанската уметност од високата ренесанса и аспекти на маниризмот, а многу од неговите водечки претставници патувале во Италија. [[Ранофламанско сликарство|Холандското сликарство]] генерално било најнапредно во северна Европа уште од пред 1400 година, а најдобрите холандски уметници биле поспособни од оние од другите региони да бидат во чекор со италијанскиот развој, иако заостанувале настрана. За секоја наредна генерација уметници, проблемот станувал поакутен, бидејќи голем дел од работата на Северот продолжила постепено да асимилира аспекти на ренесансниот стил, додека најнапредната италијанска уметност се втурнала во атмосфера на самосвесна софистицираност и сложеност што сигурно им изгледала како друг свет на северните покровители и уметници, но уживала углед и престиж што не можело да се игнорира. == Франција == [[File:Diana_the_Huntress_-_School_of_Fontainebleau,_attributed_to_Luca_Penni.jpg|мини| ''Дијана Ловџијата'', Училиште во Фонтенбло, 1550-ти]] Франција добила директно влијание на италијански стил во форма на првото училиште во Фонтенбло, каде што од 1530 година биле ангажирани неколку квалитетни фирентински уметници за да го украсат кралскиот [[Фонтенбло (дворец)|дворец во Фонтенбло]], а биле ангажирани и некои француски асистенти. Најзабележителни биле [[Росо Фиорентино]] (Џовани Батиста ди Јакопо ди Гаспаре, 1494–1540), [[Франческо Приматичо]] ({{Околу|1505}} – 1570), [[Николо дел Абате]] ({{Околу|1509}} –1571), од кои сите останале во Франција до нивната смрт. Оваа врска успеала да создаде изворен француски стил со силни маниристички елементи, кој потоа можел да се развие во голема мера самостојно. На пример, Жан Кузен Постариот создал слики, како што се ''„Ева Прима Пандора“'' и ''„Чудотијата“'', кои, со своите кривулести, издолжени голи слики, опипливо се потпирале на уметничките принципи на школата во Фонтенбло. Синот на братучедот, Жан Помладиот, чии дела денес не се зачувани, и Антоан Карон ја следеле оваа традиција, создавајќи вознемирувачка варијанта на маниристичката естетика во контекст на француските религиозни војни. [[Иконографија|Иконографијата]] на фигуративните дела била претежно митолошка, со силен акцент на [[Дијана]], божица на ловот што била првобитната функција на Фонтенбло, и именачка на Дијана де Поатје, љубовница на [[Анри II]], а и самата страсна ловџика. Нејзината витки, долги нозе и атлетска фигура „станале фиксирана во еротската имагинарност“. Другите делови од Северна Европа немале предност од толку интензивен допир со италијанските уметници, но маниристичкиот стил го направил своето присуство почувствувано преку графики и илустрирани книги, купувања на италијански дела од страна на владетели и други, патувања на уметници во Италија и примерот на индивидуални италијански уметници кои работеле на Северот. [[File:BLW_Table.jpg|лево|мини| Француска или бургундска маса од [[Орев (плод)|орев]], втора половина на 16 век]] Голем дел од најважните дела во Фонтенбло биле во форма на штуко-[[Релјеф (вајарство)|релјефи]], честопати изведувани од француски уметници според цртежи од Италијанците (а потоа репродуцирани во графики), а стилот на Фонтенбло влијаел посилно врз француската скулптура отколку врз француското сликарство. Огромните рамки од штуко кои доминираат во нивните вметнати слики со смели релјефни ремени, парчиња овошје и дарежлив персонал од голи фигури слични на нимфи, имале големо влијание врз вокабуларот на маниристичкиот орнамент низ цела Европа, распространет преку книги за украси и графики од Андрое ди Серсо и други. Се смета дека Росо е основач на стилот Голем број области во декоративната уметност се приклучиле во стилот, особено таму каде што имало клиенти од дворот. Високостилниот мебел од орев, произведен во метрополитенски средини како [[Париз]] и [[Дижон]], користел рамки од ремен и скулпторски потпори во ''комоди'' и ''бифеа''. Мистериозните и софистицирани садови од Сен-Поршер, од кои се зачувани само околу шеесет парчиња, донеле слична естетика во грнчарството, а голем дел од нив носат кралски шифри. Потоа следела „рустичната“ грнчарија на [[Бернар Палиси]], со садови покриени со елаборирано моделирани релјефни животни и растенија. Насликаниотлиможски емајл го усвоил стилот со ентузијазам околу 1540 година, а многу работилници произведувале многу детални слики сè до околу 1580-тите. Освен самата палата Фонтенбло, други важни згради украсени во овој стил биле замокот Ане (1547–52) за Дајана де Поатје и делови од Палатата Лувр. Покровителството на уметноста од страна на [[Катерина Медичи|Катерина де Медичи]] го промовирало маниристичкиот стил, освен во портретите, а нејзините дворски свечености биле единствените редовни северни што можеле да се споредат со интермедиосите и влезовите на дворот на [[Медичи|Медичите]] во Фиренца; сите тие во голема мера се потпирале на визуелните уметности. По еден период кога работата на Фонтенбло била напуштена на врвот на француските религиозни војни, во 1590-тите била формирана „Втората школа на Фонтенбло“ од местни уметници.<gallery widths="200px" heights="200px"> File:Monument_du_coeur_d'Henri_II.jpg|алт=Monument containing the heart of Henry II of France, Germain Pilon| ''Споменик што го содржи срцето на [[Анри II|Анри II од Франција]]'', Жермен Пилон File:Shield_of_Henry_II_of_France.jpg|алт=Shield of Henry II of France, steel damascened in silver and gold, design attributed to Etienne Delaune| Штит на Анри II од Франција, челик дамасцениран во сребро и злато, дизајнот му се припишува на Етјен Делон File:Vessel_Presented_to_Henri_II,_design_by_Jean_Cousin_the_Elder.jpg|алт="Design for a Vessel Presented to Henry II", Jean Cousin the Elder, 1549| „Дизајн за брод подарен на Анри II“, Жан Кузен Постариот, 1549 година File:Waddesdon_bequest_British_Museum_DSCF9814_05.JPG|алт=Detail of dish in Limoges enamel, mid-16th century, attributed to Jean de Court| Детал од сад во лиможски емајл, средината на 16 век, кој му се припишува на Жан де Кур File:Salt_MET_LC-17_190_1744-006.jpg|алт=Saint-Porchaire ware, triangular salt, 1540s?, 6 7/8 in. (17.5 cm) high, with a (?) satyr, and (?) Venus at right| Сад од Сен-Поршер, триаголна сол, 1540-ти?, 6 7/8 инчи (17,5&nbsp;см) висок, со (?) сатир и (?) Венера од десно </gallery> == Прага под Рудолф II == [[File:Vertumnus_årstidernas_gud_målad_av_Giuseppe_Arcimboldo_1591_-_Skoklosters_slott_-_91503.jpg|мини| ''Вертумнус'' од [[Џузепе Арчимболдо]], портрет на кој е прикажан [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II, цар на Светото римско царство]] насликан како Вертумно, римскиот бог на годишните времиња, {{Околу|1590}} . Замокот Скоклостер, Шведска]] [[File:Hans_von_Aachen_-_Portrait_of_Emperor_Rudolf_II.jpg|лево|мини|317x317пкс| ''Портрет на царот Рудолф II'', {{Околу|1607}}, од Ханс фон Ахен]] [[Максимилијан II (Свето Римско Царство)|Максимилијан II, царот на Светото Римско Царство]] (владеел 1564–1576), кој се населил во [[Виена]], имал [[Хуманизам и ренесанса|хуманистички]] и уметнички вкус и бил покровител на голем број уметници, меѓу кои најпознати се [[Џамболоња]] и [[Џузепе Арчимболдо]], чии фантастични портрети составени од предмети биле малку посериозни во светот на филозофијата од доцната ренесанса отколку што изгледаат денес. На крајот од своето владеење, тој направил проект за нова палата, а непосредно пред да почине, младиот фламански сликар Бартоломеј Спрангер бил повикан од Рим, каде што направил успешна кариера. Синот на Максимилијан, [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II, свет римски цар,]] се покажал како уште подобар покровител отколку што би бил неговиот татко, а Спрангер никогаш не ја напуштил неговата служба. Дворот наскоро се префрлил во [[Прага]], побезбеден од редовните турски инвазии, а за време на неговото владеење од 1576 до 1612 година, Рудолф станал опсесивен колекционер на стара и нова уметност, неговите уметници се мешале со астрономи, часовничари, ботаничари и „волшебници, алхемичари и кабалисти“ кои Рудолф ги собрал околу себе. [[File:Bartholomäus_Spranger_017.jpg|мини| Бартоломеј Спрангер, ''[[Минерва]] триумфира над Незнаењето'', 1591, „зачудувачка преобразба... [Минерва] никогаш не изгледа толку гламурозно никаде на друго место“. ]] Уметничките преференции на Рудолф биле кон митолошки сцени со голи тела, како и кон алегорични пропагандни дела кои ги возвишувале доблестите на него како владетел. Дело што ги комбинира елементите на еротизам и пропаганда е ''„Минерва триумфира над незнаењето“'' ([[Уметничкоисториски музеј (Виена)|Уметностничкоисториски музеј]]), кое ја прикажува Минверва (римската божица на војната, мудроста, уметноста и трговијата) со откриени гради и шлем како го гази незнаењето, симболизирано со човек со уши на магаре. [[Белона (божица)|Белона]], друга римска божица на војната, и деветте [[музи]] ја опкружуваат Минерва. Пропагандната порака е дека царството е безбедно со Рудолф на негово чело, за да можат уметноста и трговијата да цветаат. {{Rp|68–69}}Фламанскиот скулптор Ханс Монт исто така работел за Рудолф и ја дизајнирал триумфалната капија за формалниот влез на Рудолф II во [[Виена]] во 1576 година. Делата од Рудолфова Прага биле високо завршени и рафинирани, при што најголемиот дел од сликите биле релативно мали. Издолжувањето на фигурите и впечатливо сложените пози на првиот бран на италијанскиот маниризам продолжиле, а елегантната оддалеченост на фигурите на [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] била посредувана преку делата на отсутниот Џамболоња, кој го претставувал идеалот на стилот. Графиките биле неопходни за ширење на стилот во Европа, Германија и Ниските Земји, а некои графичари, како најголемиот од тој период, Хендрик Голциус, работеле според цртежи испратени од Прага, додека други, како Агидиус Саделер, кој живеел во куќата на Спрангер, биле во искушение да го посетат самиот град. Рудолф, исто така, нарачал дела од Италија, пред сè од Џамболоња, на кого Медичите не му дозволиле да ја напушти Фиренца, а четири големи митолошки [[Алегорија|алегории]] биле испратени од [[Паоло Веронезе]]. Влијанието на царот влијаело врз уметноста во други германски дворови, особено во [[Минхен]] и [[Дрезден]], каде што се наоѓал златарот и уметник Јохан Келерталер. Рудолф не бил многу заинтересиран за религијата, а „во Прага се создала експлозија на митолошки слики каква што не била видена уште од времето на Фонтенбло“. Божиците обично биле голи, или речиси голи, а преовладувала поотворена атмосфера на еротизам отколку што се среќава во повеќето ренесансни митолошки дела, што очигледно ги одразува „посебните интереси“ на Рудолф. Доминантна фигура бил [[Херкул]], идентификуван со царот, како што претходно бил и со претходните [[Хабсбурговци|хабсбуршки]] и [[Валоа (династија)|валоански]] монарси. Но, другите богови не биле занемарени; нивните сврзници и преобразби имале значење во [[Ренесансен неоплатонизам|ренесансниот неоплатонизам]] и [[херметизам]], кои биле разбрани посериозно во Рудолфовата Прага отколку во кој било друг ренесансен двор. Сепак, се смета дека насликаните алегории од Прага не содржат ниту многу специфични комплицирани значења, ниту скриени рецепти за алхемија. Џамболоња често избирал, или дозволувал некој друг да избере, наслов за неговите скулптури по нивното завршување; за него единствено формите биле важни. === Влијание на Прага на други места === <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="3"> File:Hans_von_Aachen_-_Bacchus,_Ceres_and_Amor_(%3F)_-_Google_Art_Project.jpg|алт=Bacchus, Ceres and Amor (Sine Cerere et Baccho friget Venus), c. 1600, by Hans von Aachen| ''Бахус, Церера и Амор'' (''Sine Cerere et Baccho friget Venus''), {{Околу|1600}}, од Ханс фон Ахен File:Joachem_Wtewael_-_Venus_en_Mars_verrast_door_Vulcanus.jpg|алт=Utrecht – Joachim Wtewael, Venus and Mars surprised by Vulcan, 1601, 21 x 16 cm on copper.| [[Утрехт]] – Јоаким Втевел, ''[[Венера (божица)|Венера]] и [[Марс (митологија)|Марс]] изненадени од [[Вулкан (бог)|Вулкан]]'', 1601, 21 x 16&nbsp;см на бакар. File:Allegorie_des_Friedens_und_des_Überflusses_by_Hans_von_Aachen_001.jpg|алт=Hans von Aachen, Allegory of Peace and the Arts, 1602.| Ханс фон Ахен'', Алегорија за мирот и уметноста'', 1602. File:Karel_van_Mander_Garden_of_Love.jpg|алт=Haarlem – Karel van Mander, Garden of Love, 1602| [[Харлем]] – Карел ван Мандер, ''Градина на љубовта'', 1602 година File:Roelant_Savery_-_The_Garden_of_Eden_-_WGA20883.jpg|алт=Haarlem – Roelant Savery, Garden of Eden, a typical subject, 1622. Rudolf also had large menageries, including a dodo, seen in many paintings.| [[Харлем]] – Роелант Савери, ''Едемската градина'', типичен субјект, 1622 година. Рудолф имал и големи менажерии, вклучувајќи и [[додо]], што се гледа на многу слики. </gallery> == Холандски маниризам == [[File:Abraham_Bloemaert_-_Niobe_beweent_haar_kinderen.jpg|лево|мини| [[Абрахам Блумарт]], ''[[Ниоба]] ги оплакува своите деца'', 1591]] Додека уметниците од школите во Фонтенбло и Прага најчесто добивале пријатен прием и во интелектуална и во физичка смисла, што останале таму до крајот на својот живот, за уметниците од последната холандска фаза од движењето, маниризмот многу често бил фаза низ која поминале пред да преминат на стил под влијание на [[Караваџо]]. За Хендрик Голциус, најголемиот графичар на тоа време, неговата најманиристички период под влијание на Спрангер траел единствено петте години помеѓу 1585 година, кога го гравирал својот прв печат по еден од цртежите на Спрангер што ги донел од Прага [[Карел ван Мандер]], до неговото патување во Рим во 1590 година, од каде што „се вратил како променет уметник. Оттогаш повеќе не правел печати по екстраваганциите на Спрангер. Монструозните мускулести мажи и претерано издолжените женски голи тела со ситни глави... биле заменети со фигури со понормални пропорции и движења“. Делото на Спрангер „имало широк и непосреден ефект во Северна Холандија“, <ref name="Slive, 8-9" /> а групата позната како „Харлемски маниристи“, главно Голциус, ван Мандер и Корнелис ван Харлем, била иста како и уметниците од други градови. [[File:Kitchen_interior_with_the_parable_of_the_great_supper,_by_Joachim_Wtewael.jpg|мини| Елаборираната алегорија на Јоаким Втевел се претставува како ''кујнска сцена'' со виртуозни пасажи на [[мртва природа]], 1604]] Делумно затоа што поголемиот дел од неговите холандски следбеници ги виделе делата на Спренгер единствено преку графики и неговите претежно многу слободни цртежи, неговото посликарско ракување не било усвоено и тие ја задржале построгата и пореалистична техника во која биле обучени. Голем број на холандски маниристички сликари можеле да менуваат стилови во зависност од темата или нарачката и продолжиле да создаваат портрети и жанровски сцени во стилови основани на местните традиции, во исто време кога работеле на високо маниристички слики. По враќањето од Италија, Голциус се префрлил на потивок протобарокен класицизам, а неговото дело во тој стил влијаело врз многумина. [[Јоаким Втевел]], кој се населил во [[Утрехт]] по враќањето од Италија во 1590 година, привлекол поголемо внимание од италијанските маниристи отколку од [[Прага]], а исто така продолжил да создава кујнски сцени и портрети покрај своите голи божества. За разлика од многумина, особено неговиот колега од Утрехт, Абрахам Бломерт, откако репертоарот на стилови на Втевел бил формиран, тој никогаш не го променил сè до неговата смрт во 1631 година. [[File:Roelandt_Savery_-_Forest_with_Deer.jpg|лево|мини| Помалку типичен, но напреден, чист пејзаж од [[Роелант Савери]], ''Шума со елени'', 1608–1610.]] За сликарите во [[Ниските Земји]] постоела и алтернатива на традиционалните северни реалистички стилови, кои продолжиле да се развиваат преку [[Питер Бројгел Постариот]] (починал 1567) и други уметници, а во следниот век веќе доминирале во сликарството на холандското Златно доба. И покрај неговата посета на Италија, [[Питер Бројгел Постариот|Бројгел]] сигурно не може да се нарече манирист, но исто како што неговите слики биле внимателно собирани од Рудолф, така и маниристичките уметници, вклучувајќи ги Гилис ван Конинсло и синот на Бројгел, Јан, го следеле во развојот на пејзажот како тема. Пејзажното сликарство било признато како холандска специјалност во Италија, каде што работеле неколку северни пејзажисти, како што се Матијс и Пол Брил, и Германците Ханс Ротенхамер и Адам Елсхајмер, последниот важна фигура во раниот барок. Поголемиот дел сè уште сликале холандски панорами од висока точка на гледање, со мали фигури кои формираат специфичен субјект, но Гилис ван Конинсло ја следел пораната [[Дунавска школа]] и [[Албрехт Алтдорфер]] во развојот на чистиот и „крупниот план“ шумски пејзаж во неговите дела од околу 1600 година, кој го продолжиле неговиот ученик Роелант Савери и други. Блумерт насликал голем броја на пејзажи кои ги усогласуваат овие типови со комбинирање на дрвја во крупни планови, со фигури и мал далечен поглед одозгора кон едната страна (пример подолу). Раните пејзажи на Пол Брил биле изразито маниристички во нивната вештачка природа и преполни декоративни ефекти, но по смртта на неговиот брат, тој постепено развил поекономичен и пореалистичен стил, можеби под влијание на [[Анибале Карачи]]. [[File:Ambrosius_Bosschaert_the_Elder_(Dutch_-_Flower_Still_Life_-_Google_Art_Project.jpg|лево|мини| [[Амброзиус Босхарт]], [[мртва природа]], 1614]] Сликарството со [[мртва природа]], обично претежно на цвеќиња и инсекти, исто така се појавило како жанр во текот на овој период, пренаменувајќи ја наследената традиција на доцнохоландските минијатурни граници; [[Јан Бројгел Постариот]] исто така ги сликал. Ваквите поданици им се допаѓале и на аристократските покровители и на буржоаскиот пазар, кој бил далеку поголем во Холандија. Ова особено било случај на протестантскиот север, по движењето на населението за време на Востанието, каде што побарувачката за религиозни дела во голема мера отсуствувала. Јорис Хофнагел, дворски сликар на Рудолф II, одиграл голема улога во развојот на мртвата природа како независен жанр, а особено на мртвите природи со цвеќе. Недатирано дело од цвеќе, изработено од Хофнагел во форма на минијатура претставува првата позната независна мртва природа. Хофнагел ги оживеал своите цветни дела со инсекти и внимание на деталите, типично за неговите проучувања по природа. Ова може да се види во неговиот ''Amoris Monumentum Matri Chariss(imae)'' од 1589 година (ex-Nicolaas Teeuwisse 2008). Карел ван Мандер денес е запаметен главно како уметнички писател, а не како уметник. Иако ја поддржувал италијанската хиерархија на жанрови, со историското сликарство на врвот, тој бил поподготвен од [[Џорџо Вазари|Вазари]] и други италијански теоретичари (пред сè [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој грубо ги отфрнувал „пониските“ уметнички форми) да ја прифати вредноста на другите специјализирани уметнички жанрови и да прифати дека голем број на уметници треба да се специјализираат во нив, доколку таму лежел нивниот талент. Специјализацијата на голем број на уметници во различните жанрови била добро напредната до крајот на векот, и во Холандија и во Прага, што претставува пример за двата сина на Бројгел, [[Јан Бројгел Постариот|Јан]] и [[Питер Бројгел Помладиот|Питер]], иако за тој период било типично што двајцата имале повеќе од една специјалност во текот на нивните кариери. Иако пејзажите, сцените од селскиот живот, морските пејзажи и мртвите природи можеле да се купат од страна на трговците на залиха, а добрите портрети секогаш биле барани, побарувачката за историско сликарство не била еднаква на потенцијалната понуда, и многу уметници, како Корнелиус Кетел, биле принудени да се специјализираат за портретирање; „уметниците патуваат по овој пат без задоволство“, според ван Мандер. [[File:Marten_de_Vos_Seven_liberal_arts.jpg|мини| ''Седумте либерални уметности'' од Мартен де Вос, 1590 година]] Маниристичките сликари во веќе трајно одвоените јужни покраини на [[Хабсбурговци|Хабсбуршка]] [[Фландрија]] всушност биле помалку под влијание на Прага отколку оние во [[Холандска Република|Обединетите покраини]]. Тие имале полесен пристап до Италија, каде што [[Денис Калверт]] живеел од дваесетгодишна возраст во [[Болоња]], иако продавал голем дел од своите дела назад во Фландрија. И [[Мартен де Вос]] и [[Ото ван Вин]] патувале таму; Ван Вин, кој всушност работел во Рудолфовата Прага, бил основач на трговскиот еснаф на романисти, клуб во Антверпен за уметници кои го посетиле Рим. Тие биле посвесни за најновите трендови во италијанската уметност и појавата на [[Барок|барокниот]] стил, кој во рацете на [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], ученик на Ван Вин од 1594 до 1598 година, наскоро ја зафатил и фламанската уметност. Во религиозните дела, фламанските уметници биле подложени и на декретите на [[Трентски собор|Трентскиот собор]], што довело до реакција против поекстремните виртуозитети на маниризмот и до појасен, помонументален стил сличен на италијанската ''maniera grande''. Во ретаблите на де Вос, на пример, „умерениот маниризам е комбиниран со претпочитање на раскажување што е повеќе во согласност со холандската традиција“. Во [[Фландрија]], иако не во Обединетите покраини, претежно привремените изложби за кралските влезови овозможувале повремени можности за раскошни јавни изложби во маниристички стил. Фестивалските книги ги евидентирале влегувањата во [[Антверпен]] на француските принцови и хабсбуршките надвојводи. == Полска–Литванија == [[File:Tarnów._Plac_Katedralny_katedra_Narodzenia_NMP_A_228_nagrobek_Ostrogskich.jpg|мини| Гробницата Острогски, од Вилем ван ден Блок, <ref name="jasna">{{Наведена мрежна страница|url=http://matrix.jasna.tarnow.pl/~andrew/nagrobkitar/nagrobki.htm|title=Pomnik Ostrogskich|work=matrix.jasna.tarnow.pl|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820183607/http://matrix.jasna.tarnow.pl/~andrew/nagrobkitar/nagrobki.htm|archive-date=2011-08-20|accessdate=2009-12-28}}</ref> Тарновска катедрала, 1612 година]] Маниризмот бил доминантен во [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Државна Заедница]] помеѓу 1550 и 1650 година, кога конечно бил заменет со барокот. <ref name="dobrowolski">{{Наведена книга|title=Historia sztuki polskiej (History of Polish art)|last=Tadeusz Dobrowolski|last2=Helena Blumówna|publisher=Wydawnictwo Literackie|year=1965|pages=44, 346|language=pl}}</ref> Стилот вклучува различни маниристички традиции, <ref name="dobrowolski" /> кои се тесно поврзани со етничката и религиозната разновидност на земјата, како и со нејзината економска и политичка состојба во тоа време. <ref>{{Наведена книга|title=Mitteleuropa: between Europe and Germany|last=Peter J. Katzenstein|publisher=Berghahn Books|year=1997|isbn=1-57181-124-9|page=[https://books.google.com/books?id=BUXbwDN60VkC&pg=PA83 83]|author-link=Peter J. Katzenstein}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Space: in science, art and society|last=François Penz|last2=Gregory Radick|last3=Robert Howell|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=0-521-82376-5|page=137}}</ref> Периодот помеѓу 1550 и 1650 година претставувал Златно доба на [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската заедница]] (создадена во 1569 година) и Златно доба на Полска. <ref>{{Наведена книга|title=Iter Polono-Belgo-Ollandicum: cultural and literary relationships between the Commonwealth of Poland and the Netherlands in the 16th and 17th centuries|last=Andrzej Borowski|publisher=Księgarnia Akademicka|year=2007|isbn=978-83-7188-951-6|page=8}}</ref> Првата половина на 17 век е обележана со силна активност на [[Исусовци|језуитите]] и [[Контрареформација|контрареформацијата]], што довело до прогонство на прогресивните Аријанци (полски браќа) во 1658 година. Погледнете подолу за германско-шлезискиот сликар Бартоломеус Стробел, полски дворски уметник од 1639 година. == Распространување во печатени материјали и книги == [[File:Rudolf2c.jpg|лево|мини| Гравура на [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II]] од Егидиј Саделер (1603), заснована на цртеж (рамка) и насликан портрет од Бартоломеј Спрангер .]] Важноста на графиките како медиум за ширење на маниристичкиот стил веќе е спомената; Северниот маниризам „претставуваше стил кој восхитувачки се погоди за графиката и инспирираше создавање на низа ремек-дела на уметноста на графичарот“. Голциј веќе бил најпознатиот гравер во Холандија кога го погодил вирусот на маниризмот, и покрај прекините од војната, тој и останатите холандски гравери биле поврзани со добро подмачканата машинерија за распространување низ Европа што била изградена во текот на претходните педесет години, првично центрирана во [[Антверпен]]. Истото не важело за графиката во Фонтенбло, а графиките направени таму (невообичаено за тој период, сите во [[бакропис]]) биле технички прилично груби, произведени во помал број и главно влијателни во Франција. Тие биле направени во интензивен период на активност приближно од 1542 до 1548 година. Оние направени во Париз биле гравури и со повисок квалитет; произведени од околу 1540 до околу 1580 година, тие имале поширока распространетост. Голем дел од графиките од Фонтенбло очигледно биле направени директно од нацртани дизајни за украсите на палатата и се состоеле во голема мера или целосно од украсни рамки или картуши, иако размерот на Фонтенбло бил таков што тие можеби содржеле неколку фигури во цел раст. Варијации на сложените рамки, како да се направени од сечен, прободен и валан пергамент, се одвивале во декоративни модели на рамки, гравирани насловни страници и резбан и инкрустиран мебел сè до 17 век. Печатениот маниристички орнамент, во малку поширока смисла на зборот, бил многу полесен за производство отколку ризичната примена на екстремен маниристички стил на композиции со големи фигури и се ширел низ Европа многу пред сликарството во форма на рамки за портретни графики, фронтесписи на книги, како што се сложените врати и камини на маниристичката архитектура, книги со украси за уметници и занаетчии и книги со симболи. Од овие дела, златарите, изработувачите на рамки и мебел и работниците во многу други занаети го развиле речникот на маниристичкиот орнамент. Илустрациите со моделите прикажани во книгата ''„Архитектура“'' на [[Вендел Дитерлин]] од 1593–94 година, создадени во релативно зафрлената област на [[Стразбур]], биле едни од најекстремните примени на стилот во архитектонскиот орнамент. Северниот маниристички стил бил особено влијателен во велелепните дворци изградени во Англија од страна на дворјаните на Елизабета.<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Christus_erscheint_Magdalena_als_Gärtner.jpg|алт=Christ and Mary Magdalene in the garden. Sadeler engraving after Bartholomeus Spranger| ''Христос и [[Марија Магдалена]] во градината''. Гравура на Саделер по Бартоломеј Спрангер File:Jan_Saenredam14.jpg|алт=Jan Saenredam, Venus and Cupid, after Hendrick Goltzius| Јан Сенредам, ''Венера и Купидон'', според Хендрик Голциј File:Goltzius_Ikarus.jpg|алт=Icarus by Goltzius| ''[[Икар]]'' од Голциј File:Dietterlin,_Architectura,_Composita,_plate_178.jpg|алт=Composite order columns from Wendel Dietterlin's Architectura (1593–94).| Колони од [[Сложен ред|композитен ред]] од ''„Архитектура'' “ (1593–94) на Вендел Дитерлин. </gallery> == Во декоративните уметности == [[File:Arte_tedesca,_cavallo_marino,_1590-1600_ca.,_argento_dorato_e_conchiglia.JPG|мини| Непрактична чаша во форма на морски коњ (веројатно главата се откинува), [[Лајпциг]] 1590]] Визуелната духовитост и софистицираност на маниризмот во северните делови, што го направило претежно [[Монархиски двор|дворски]] стил, пронашло природни носители во работата на златарите, обележани со скапоцени камења и обоени емајли, во кои деформираните бисери кои се нарекуваат „ барокни“ би можеле да формираат човечки и животински торза, и како накит за личен украс и во предмети направени за ''Вундеркамер''. Бокалите и вазните добивале фантастични форми, како и стоечките чаши со чинии од [[оникс]] или агат, и раскошните солници како ''Салиерата'' на [[Бенвенуто Челини]], врвот на маниристичкото златарство, завршена во 1543 година за [[Франсоа I]] и подоцна дадена на чичкото на Рудолф, уште еден голем колекционер. [[Венцел Јамницер]] и неговиот син Ханс, златари на низа свети римски цареви, вклучувајќи го и Рудолф, биле ненадминливи на север. Сребрарите изработувале покриени чаши и богато изработени чаши и чинии, строго за изложување, можеби вклучувајќи ги големите морски школки што денес се враќаат од тропските предели, кои биле „ценети како уметност создадена од природата“. Во Холандија, семејството сребрари ван Вианен развило уникатен анаморфен „аурикуларен стил“, кој употребува извиткувања и антиархитектонски 'рскавични мотиви. [[File:Weltliche_Schatzkammer_Wien_(258c).JPG|лево|мини| Детал од царската круна на Рудолф, злато, [[емајл]] и скапоцени камења. Прага, 1602 година]] Иако маниристичките скулптори произведувале бронзени скулптури во природна големина, најголемиот дел од нивното производство по единица било од изданија на мали бронзени скулптури, честопати намалени варијанти на големите композиции, кои биле наменети да се ценат со држење и вртење во рацете, кога најдобрите „даваат естетски стимул од оној неволен вид што понекогаш доаѓа од слушање музика“. Плакети, мали [[Релјеф (вајарство)|нискорелјефни]] панели од бронза, често позлатени, биле употребувани во различни поставки, како на круната на Рудолф. [[Сфинга|Женски сфинги]] со екстравагантно издолжени вратови и истакнати гради од орев во колекцијата Фрик, Њујорк; наскоро [[Антверпен]] направил специјалитет од богато резбани и фурнирани кабинети инкрустирани со желкина школка, абанос и слонова коска, со архитектонски ентериери, огледувани за да се размножат рефлексиите во лажни простори. Во Англија, маниристичките ексцеси на јакобинскиот мебел биле изразени во екстремни ногарки свртени да имитираат наредени покриени стоечки чаши, и ширење на рамни површини покриени со прерамки. По успехот на бриселските таписерии ткаени по Рафаеловите цртежи, маниристичките сликари како [[Бернард ван Орлеј]] и [[Перино дел Вага]] биле повикани да дизајнираат цртежи во маниристички стил за работилниците за [[Таписерија|таписерии]] во Брисел и Фонтенбло. Сликарски композиции во маниристички вкус се појавиле и во лиможските емајли, приспособувајќи ги нивните композиции и орнаментирани рабови од графики. Морески, украсни ливчиња и [[Фестон|фестони]] од овошје инспирирани од повторно откриениот [[Гротеска|гротескен]] антички римски орнамент, првпат прикажан во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]], биле распространети преку [[Орнамент|украсни печати]]. Овој украсен речник на Северот бил изразен помалку во такви [[Фрескопис|фрески]], а повеќе во [[Таписерија|таписерии]] и [[Илуминиран ракопис|осветлени илуминирани ракописи]]. Во Франција, садовите од Сен-Поршер со маниристички форми и декор биле произведувани во ограничени количини за ограничена клиентела од 1520-тите до 1540-тите, додека преполните, вознемирувачки реалистични композиции на змии и жаби се карактеристични за маниристичките насликани земјени чинии на [[Бернар Палиси]] . Како и Јамницерите повремено, Палиси правел калапи од вистински мали суштества и растенија за да ги примени на своите креации. [[File:Platter_MET_DT574_(cropped).jpg|мини| „Рустичен“ глазиран земјен послужавник што му се припишува на Бернар Палиси, Париз]] == Северен маниризам, политика и религија == Северна Европа во 16 век, а особено областите каде што маниризмот бил најсилно застапен, била погодена од големи превирања, вклучувајќи ги [[Протестантска реформација|Протестантската реформација]], [[Контрареформација|Контрареформацијата]], [[Француски верски војни|Француските верски војни]] и [[Осумдесетгодишна војна|Холандскиот бунт]]. Односот меѓу маниризмот, религијата и политиката бил многу сложен. Иако биле создадени религиозни дела, северниот маниризам ги ставал религиозните теми во втор план, а кога ги обработувал, тоа обично било спротивно и на духот на обидот на Контрареформацијата да ја контролира католичката уметност и на протестантските ставови кон религиозните претстави.<ref>Shearman, 168–170</ref> Во случајот со прашката уметност на Рудолф и француската уметност по средината на векот, се чини дека секуларната и митолошката маниристичка уметност делумно била намерен обид да се создаде уметност што ќе им се допаѓа на луѓето од различни религиозни и политички определби.<ref>Trevor-Roper, 98–101 on Rudolf, and Strong, Pt. 2, Chapter 3 on France, especially pp. 98–101, 112–113.</ref> Во исто време, маниризмот во својата најекстремна форма обично бил дворски стил, кој често се користел за пропагирање во корист на монархијата,<ref>The theme of Strong's book, see especially pp. 77, 85–7, 171–3</ref> и постоел ризик да биде дискредитиран поради поврзаноста со непопуларни владетели. Се чини дека вистинската толеранција на Рудолф го спречила тоа во Германија и [[Бохемија]], но до крајот на векот маниризмот се поврзувал од страна на [[Калвинизам|калвинистичките]] протестанти и другите патриоти во Франција и Холандија со нивните непопуларни католички владетели.<ref name="Wilenski">Wilenski</ref> Но, барем порано, многу од уметниците што создавале во екстремниот маниристички стил биле протестанти, а во Франција калвинисти, како на пример [[Бернар Палиси]] и голем дел од мајсторите во работилниците за линонски емајл. [[File:Antoine Caron 001.jpg|thumb|left|''Август и тибуртинската Сибила'', [[Антоан Карон]], околу 1580]] Одредени маниристички дела се смета дека ја одразувале насилноста на времето, но таа била прикажана во класична облека. [[Антоан Карон]] ја насликал необичната тема ''Масакри под Триумвиратот'' (1562, Лувр), во текот на Верските војни, кога масакрите биле честа појава, особено за време на [[Вартоломејска ноќ|масакрот на Вартоломејската ноќ]] во 1572 година, шест години по создавањето на сликата.<ref>[[:File:Antoine Caron 002.jpg|''Massacres Under the Triumvirate'']].[http://www.louvre.fr/llv/oeuvres/detail_notice.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&CURRENT_LLV_NOTICE%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500815&bmLocale=en Louvre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415025527/https://www.louvre.fr/llv/oeuvres/detail_notice.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&CURRENT_LLV_NOTICE%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500815&bmLocale=en |date=2021-04-15 }}</ref> Според историчарот на уметност [[Ентони Блант]], Карон го создал „она што можеби било најчистиот познат тип на маниризам во неговата елегантна форма, соодветен на префинето, но невротично аристократско општество“.<ref name =B100>Blunt, 100.</ref> Неговите картони за [[Валоаовски таписерии|Валоаовските таписерии]], кои се навраќале на триумфалистичките таписерии ''Историја на Скипион'', дизајнирани за [[Франсоа I]] од [[Џулио Романо]],<ref>Jardine and Brotton, 128. The royal tournament grandstand for the 1565 summit between the French and Spanish courts at [[Bayonne]] had been hung with this gold-and-silk tapestry, which illustrated the [[Roman Triumph|triumph]] of [[Scipio Aemilianus Africanus|Scipio].</ref> биле пропагандна активност во корист на монархијата на Валоа, нагласувајќи го нејзиниот дворски раскош во периодот кога била загрозена од уништување преку граѓанската војна. Единствената зачувана слика на [[Жан Кузен Помладиот]], ''Последниот суд'', исто така се осврнувала на граѓанската војна, откривајќи „типично маниристичка склоност кон минијатуризација“.<ref>Chastel, 252. [[:File:The Last Judgement. Jean Cousin..jpg|''The Last Judgement, by Jean Cousin the Younger.'']]</ref> Ситни, голи човечки фигури „врвеле по земјата како црви“, додека Бог одозгора гледал и судел.<ref name =B100>Blunt, 100.</ref> [[File:Cornelis van Haarlem - Bethlehemse kindermoord.jpg|thumb|[[Корнелис ван Харлем]], ''[[Масакр на невините]]'', 1590]] ''[[Колеж на витлеемските младенци]]'' (1590, [[Државен музеј (Амстердам)]]) на Корнелис ван Харлем, кој бил повеќе барокен отколку маниристички, можеби ги одразувал неговите детски сеќавања од убивањата (всушност само на гарнизонот) по [[Опсада на Харлем|опсадата на Харлем]] во 1572–1573 година, низ која тој поминал. Целосно неманиристичката верзија на Бригел на истата тема била купена од Рудолф, кој наредил некој од масакрираните деца да ги претвори во гуски, телиња, сирења и други помалку вознемирувачки пленови.<ref>Shawe-Taylor, 88–91. Rudolf's prime version is now in the [[Royal Collection]], other versions show the original details, some of which are now also showing through thin overpaint on the original.</ref> Општо земено, маниристичкото сликарство го нагласувало мирот и хармонијата и поретко избирало теми поврзани со битки отколку високата ренесанса или барокот. Друга тема што ја популаризирал Бригел, ''Свети Јован проповеда во пустината'', била маниристички обработувана од неколку уметници, како тема со бујна пејзажна композиција. Но, за холандските протестанти, оваа тема ги потсетувала на годините пред и за време на нивниот [[Осумдесетгодишна војна|бунт]], кога биле принудени да се собираат на богослужби на отворено, во селата надвор од градовите контролирани од Шпанците.<ref name="Wilenski"/> ==Други појави== [[File:The Holy Women at the Sepulchre.jpg|thumb|left|230px|Бакропис од [[Жак Беланж]], ''Трите Марии кај гробот'', 1610-ти]] [[Хенри VIII]] бил поттикнат, по примерот на Фонтенбло, да увезе сопствен, нешто помалку извонреден тим од италијански и француски уметници кои работеле на неговата нова [[Пала Нонсуч]], која исто така во голема мера се потпирала на штуко-декорацијата и била украсувана од околу 1541 година. Но, Хенри умрел пред да биде завршена, а една деценија подоцна неговата ќерка [[Марија I]] ја продала, без дворецот некогаш да бил позначајно користен од дворот. Палатата била урната пред 1700 година, а зачувани биле само мали фрагменти од делата поврзани со неа, како и слабото влијание што можело да се забележи во подоцнежната [[англиска уметност]], на пример во големите, но недоволно префинети штуко-декорации во [[Хардвик Хол]]. Некои (но не сите) од куќите на [[Елизабетанска архитектура|елизабетанската архитектура]] користеле орнаменти преземени од книгите на Вендел Дитерлин и [[Ханс Вредеман де Врис]] во рамките на препознатлив стил изведен од повеќе извори. Портретниот минијатурист [[Исак Оливер]] покажувал претпазливи влијанија на доцниот маниризам,<ref>Shearman, 28</ref> кои се појавувале и кај некои доселени портретисти, како што бил [[Вилијам Скрoтс]], но генерално Англија била една од земјите што најмалку биле погодени од движењето, освен во областа на орнаментот. Иако северниот маниризам развил пејзажен стил, портретното сликарство останало без северни еквиваленти на [[Ањоло Бронѕино]] или [[Пармиџанино]], освен ако извонредното, но донекаде наивно [[Портретирање на Елизабета I|портретирање на Елизабета I]] не се сметало за таков пример. Една од последните процветувања на северниот маниризам се појавиле во [[Лорена (провинција)|Лорена]], каде што дворскиот сликар [[Жак Беланж]] (околу 1575–1616) бил познат само по своите извонредни [[бакропис]]и, иако бил и сликар. Неговиот стил произлегувал од холандскиот маниризам, додека неговата техника била под влијание на италијанските бакрописци, особено [[Пармиджанино]] и [[Вентура Салимбени]].<ref>Griffiths, 36–39</ref> Необично било тоа што неговите теми главно биле религиозни, а иако костимите често биле раскошни, тие укажувале на силни религиозни чувства кај него. Дури и подоцна, германско-[[Шлезија|шлезискиот]] сликар [[Бартоломеј Стробел]], кој ги поминал последните години од владеењето на Рудолф како млад уметник во Прага, го продолжил рудолфинскиот стил до 1640-тите, и покрај ужасите што ја погодиле Шлезија за време на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], во дела како што била неговата огромна ''[[Гозба на Ирод со обезглавувањето на Свети Јован Крстител]]'' во [[Прадо]]. Од 1634 година тој се повлекол во побезбедната [[Полска]] како дворски уметник.<ref>Harosimowicz, Jan (2002), [http://www.lwl.org/westfaelischer-friede-download/wfe-t/wfe-txt2-30.htm ""What could be better now than the struggle for freedom and faith", Confessionalization and the Estates' Quest for Liberation as Reflected in the Silesian Arts of the Sixteenth and Seventeenth Centuries"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210424185259/https://www.lwl.org/westfaelischer-friede-download/wfe-t/wfe-txt2-30.htm |date=2021-04-24 }}, from the exhibition catalogue ''1648 – War and Peace in Europe'', 2002, Westfälisches Landesmuseum für Kunst und Kulturgeschichte, [[Минстер]]. See article for further references.</ref> ==Уметници== [[File:Abraham Bloemaert - Prediking van Johannes de Doper.jpg|thumb|[[Абрахам Бломарт]], ''Пејзаж со Свети Јован кој проповедал во пустината'', околу 1600]] [[Категорија:Маниризам]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] cuk1q9q1bo87dy2dsootdswtgbh3xu4 5629544 5629542 2026-09-17T17:08:18Z Тиверополник 1815 /* Уметници */ 5629544 wikitext text/x-wiki [[File:Bartholomäus_Spranger_007.jpg|мини| Бартоломеј Спренгер, ''[[Херкул]], [[Дејанира]] и Несус'', 1580-85]] '''Северниот маниризам''' претставува форма на [[маниризам]] кој се среќава во визуелните уметности северно од [[Алпи|Алпите]] во 16 и почетокот на 17 век. Стилови во голема мера изведени од италијанскиот маниризам се пронајдени во [[Холандија]] и на други места од околу средината на векот, особено маниристичкиот орнамент во архитектурата; оваа статија се концентрира на тие времиња и места каде што северниот маниризам го создал своето најоригинално и најкарактеристично дело. Трите главни средини на стилот се наоѓале во Франција, особено во периодот 1530–1550, во Прага од 1576 година и во Холандија од 1580-тите - првите две фази во голема мера предводени од кралското покровителство. Во последните 15 години од векот, стилот, кој дотогаш станал застарен во Италија, бил широко распространет низ [[северна Европа]], во голем дел преку графики. Во сликарството, тоа имало стремеж брзо да се повлече во новиот век, под новото влијание на [[Караваџо]] и раниот [[барок]], но во архитектурата и декоративните уметности, неговото влијание било поодржливо. == Позадина == [[File:Fontainebleau_escalier_roi.jpg|лево|мини| ]] Софистицираната уметност на италијанскиот маниризам започнала за време на [[Висока ренесанса|високата ренесанса]] во 1520-тите како реакција и обид да се надминат спокојно избалансираните триумфи на тој стил. Како што објаснува историчарот на уметност Анри Цернер: „Концептот на маниризам - толку важен за современата критика и особено за обновениот вкус за уметноста од Фонтенбло - означува стил спротивен на класицизмот на италијанската ренесанса, отелотворен пред сè од Андреа дел Сарто во Фиренца и [[Рафаело Санти|Рафаел]] во Рим“. Високата ренесанса претставувала чисто италијански феномен, а италијанскиот маниризам барал и уметници и публика високо обучена во претходните ренесансни стилови, чии конвенции честопати биле прекршувани на свесен начин. Меѓутоа, во Северна Европа, тешко дека би можело да се најдат такви уметници и таква публика. Преовладувачкиот стил останал [[Готска уметност|готски]], а различни синтези на овој и италијанскиот стил биле направени во првите децении на 16 век од страна на меѓународно попознати уметници како што се [[Албрехт Дирер]], Ханс Бургкмаир и други во Германија, како и погрешно именуваната школа [[Антверпенски маниризам]], всушност неповрзана со и претходна на италијанскиот маниризам. Романистите биле под поголемо влијание на италијанската уметност од високата ренесанса и аспекти на маниризмот, а многу од неговите водечки претставници патувале во Италија. [[Ранофламанско сликарство|Холандското сликарство]] генерално било најнапредно во северна Европа уште од пред 1400 година, а најдобрите холандски уметници биле поспособни од оние од другите региони да бидат во чекор со италијанскиот развој, иако заостанувале настрана. За секоја наредна генерација уметници, проблемот станувал поакутен, бидејќи голем дел од работата на Северот продолжила постепено да асимилира аспекти на ренесансниот стил, додека најнапредната италијанска уметност се втурнала во атмосфера на самосвесна софистицираност и сложеност што сигурно им изгледала како друг свет на северните покровители и уметници, но уживала углед и престиж што не можело да се игнорира. == Франција == [[File:Diana_the_Huntress_-_School_of_Fontainebleau,_attributed_to_Luca_Penni.jpg|мини| ''Дијана Ловџијата'', Училиште во Фонтенбло, 1550-ти]] Франција добила директно влијание на италијански стил во форма на првото училиште во Фонтенбло, каде што од 1530 година биле ангажирани неколку квалитетни фирентински уметници за да го украсат кралскиот [[Фонтенбло (дворец)|дворец во Фонтенбло]], а биле ангажирани и некои француски асистенти. Најзабележителни биле [[Росо Фиорентино]] (Џовани Батиста ди Јакопо ди Гаспаре, 1494–1540), [[Франческо Приматичо]] ({{Околу|1505}} – 1570), [[Николо дел Абате]] ({{Околу|1509}} –1571), од кои сите останале во Франција до нивната смрт. Оваа врска успеала да создаде изворен француски стил со силни маниристички елементи, кој потоа можел да се развие во голема мера самостојно. На пример, Жан Кузен Постариот создал слики, како што се ''„Ева Прима Пандора“'' и ''„Чудотијата“'', кои, со своите кривулести, издолжени голи слики, опипливо се потпирале на уметничките принципи на школата во Фонтенбло. Синот на братучедот, Жан Помладиот, чии дела денес не се зачувани, и Антоан Карон ја следеле оваа традиција, создавајќи вознемирувачка варијанта на маниристичката естетика во контекст на француските религиозни војни. [[Иконографија|Иконографијата]] на фигуративните дела била претежно митолошка, со силен акцент на [[Дијана]], божица на ловот што била првобитната функција на Фонтенбло, и именачка на Дијана де Поатје, љубовница на [[Анри II]], а и самата страсна ловџика. Нејзината витки, долги нозе и атлетска фигура „станале фиксирана во еротската имагинарност“. Другите делови од Северна Европа немале предност од толку интензивен допир со италијанските уметници, но маниристичкиот стил го направил своето присуство почувствувано преку графики и илустрирани книги, купувања на италијански дела од страна на владетели и други, патувања на уметници во Италија и примерот на индивидуални италијански уметници кои работеле на Северот. [[File:BLW_Table.jpg|лево|мини| Француска или бургундска маса од [[Орев (плод)|орев]], втора половина на 16 век]] Голем дел од најважните дела во Фонтенбло биле во форма на штуко-[[Релјеф (вајарство)|релјефи]], честопати изведувани од француски уметници според цртежи од Италијанците (а потоа репродуцирани во графики), а стилот на Фонтенбло влијаел посилно врз француската скулптура отколку врз француското сликарство. Огромните рамки од штуко кои доминираат во нивните вметнати слики со смели релјефни ремени, парчиња овошје и дарежлив персонал од голи фигури слични на нимфи, имале големо влијание врз вокабуларот на маниристичкиот орнамент низ цела Европа, распространет преку книги за украси и графики од Андрое ди Серсо и други. Се смета дека Росо е основач на стилот Голем број области во декоративната уметност се приклучиле во стилот, особено таму каде што имало клиенти од дворот. Високостилниот мебел од орев, произведен во метрополитенски средини како [[Париз]] и [[Дижон]], користел рамки од ремен и скулпторски потпори во ''комоди'' и ''бифеа''. Мистериозните и софистицирани садови од Сен-Поршер, од кои се зачувани само околу шеесет парчиња, донеле слична естетика во грнчарството, а голем дел од нив носат кралски шифри. Потоа следела „рустичната“ грнчарија на [[Бернар Палиси]], со садови покриени со елаборирано моделирани релјефни животни и растенија. Насликаниотлиможски емајл го усвоил стилот со ентузијазам околу 1540 година, а многу работилници произведувале многу детални слики сè до околу 1580-тите. Освен самата палата Фонтенбло, други важни згради украсени во овој стил биле замокот Ане (1547–52) за Дајана де Поатје и делови од Палатата Лувр. Покровителството на уметноста од страна на [[Катерина Медичи|Катерина де Медичи]] го промовирало маниристичкиот стил, освен во портретите, а нејзините дворски свечености биле единствените редовни северни што можеле да се споредат со интермедиосите и влезовите на дворот на [[Медичи|Медичите]] во Фиренца; сите тие во голема мера се потпирале на визуелните уметности. По еден период кога работата на Фонтенбло била напуштена на врвот на француските религиозни војни, во 1590-тите била формирана „Втората школа на Фонтенбло“ од местни уметници.<gallery widths="200px" heights="200px"> File:Monument_du_coeur_d'Henri_II.jpg|алт=Monument containing the heart of Henry II of France, Germain Pilon| ''Споменик што го содржи срцето на [[Анри II|Анри II од Франција]]'', Жермен Пилон File:Shield_of_Henry_II_of_France.jpg|алт=Shield of Henry II of France, steel damascened in silver and gold, design attributed to Etienne Delaune| Штит на Анри II од Франција, челик дамасцениран во сребро и злато, дизајнот му се припишува на Етјен Делон File:Vessel_Presented_to_Henri_II,_design_by_Jean_Cousin_the_Elder.jpg|алт="Design for a Vessel Presented to Henry II", Jean Cousin the Elder, 1549| „Дизајн за брод подарен на Анри II“, Жан Кузен Постариот, 1549 година File:Waddesdon_bequest_British_Museum_DSCF9814_05.JPG|алт=Detail of dish in Limoges enamel, mid-16th century, attributed to Jean de Court| Детал од сад во лиможски емајл, средината на 16 век, кој му се припишува на Жан де Кур File:Salt_MET_LC-17_190_1744-006.jpg|алт=Saint-Porchaire ware, triangular salt, 1540s?, 6 7/8 in. (17.5 cm) high, with a (?) satyr, and (?) Venus at right| Сад од Сен-Поршер, триаголна сол, 1540-ти?, 6 7/8 инчи (17,5&nbsp;см) висок, со (?) сатир и (?) Венера од десно </gallery> == Прага под Рудолф II == [[File:Vertumnus_årstidernas_gud_målad_av_Giuseppe_Arcimboldo_1591_-_Skoklosters_slott_-_91503.jpg|мини| ''Вертумнус'' од [[Џузепе Арчимболдо]], портрет на кој е прикажан [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II, цар на Светото римско царство]] насликан како Вертумно, римскиот бог на годишните времиња, {{Околу|1590}} . Замокот Скоклостер, Шведска]] [[File:Hans_von_Aachen_-_Portrait_of_Emperor_Rudolf_II.jpg|лево|мини|317x317пкс| ''Портрет на царот Рудолф II'', {{Околу|1607}}, од Ханс фон Ахен]] [[Максимилијан II (Свето Римско Царство)|Максимилијан II, царот на Светото Римско Царство]] (владеел 1564–1576), кој се населил во [[Виена]], имал [[Хуманизам и ренесанса|хуманистички]] и уметнички вкус и бил покровител на голем број уметници, меѓу кои најпознати се [[Џамболоња]] и [[Џузепе Арчимболдо]], чии фантастични портрети составени од предмети биле малку посериозни во светот на филозофијата од доцната ренесанса отколку што изгледаат денес. На крајот од своето владеење, тој направил проект за нова палата, а непосредно пред да почине, младиот фламански сликар Бартоломеј Спрангер бил повикан од Рим, каде што направил успешна кариера. Синот на Максимилијан, [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II, свет римски цар,]] се покажал како уште подобар покровител отколку што би бил неговиот татко, а Спрангер никогаш не ја напуштил неговата служба. Дворот наскоро се префрлил во [[Прага]], побезбеден од редовните турски инвазии, а за време на неговото владеење од 1576 до 1612 година, Рудолф станал опсесивен колекционер на стара и нова уметност, неговите уметници се мешале со астрономи, часовничари, ботаничари и „волшебници, алхемичари и кабалисти“ кои Рудолф ги собрал околу себе. [[File:Bartholomäus_Spranger_017.jpg|мини| Бартоломеј Спрангер, ''[[Минерва]] триумфира над Незнаењето'', 1591, „зачудувачка преобразба... [Минерва] никогаш не изгледа толку гламурозно никаде на друго место“. ]] Уметничките преференции на Рудолф биле кон митолошки сцени со голи тела, како и кон алегорични пропагандни дела кои ги возвишувале доблестите на него како владетел. Дело што ги комбинира елементите на еротизам и пропаганда е ''„Минерва триумфира над незнаењето“'' ([[Уметничкоисториски музеј (Виена)|Уметностничкоисториски музеј]]), кое ја прикажува Минверва (римската божица на војната, мудроста, уметноста и трговијата) со откриени гради и шлем како го гази незнаењето, симболизирано со човек со уши на магаре. [[Белона (божица)|Белона]], друга римска божица на војната, и деветте [[музи]] ја опкружуваат Минерва. Пропагандната порака е дека царството е безбедно со Рудолф на негово чело, за да можат уметноста и трговијата да цветаат. {{Rp|68–69}}Фламанскиот скулптор Ханс Монт исто така работел за Рудолф и ја дизајнирал триумфалната капија за формалниот влез на Рудолф II во [[Виена]] во 1576 година. Делата од Рудолфова Прага биле високо завршени и рафинирани, при што најголемиот дел од сликите биле релативно мали. Издолжувањето на фигурите и впечатливо сложените пози на првиот бран на италијанскиот маниризам продолжиле, а елегантната оддалеченост на фигурите на [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] била посредувана преку делата на отсутниот Џамболоња, кој го претставувал идеалот на стилот. Графиките биле неопходни за ширење на стилот во Европа, Германија и Ниските Земји, а некои графичари, како најголемиот од тој период, Хендрик Голциус, работеле според цртежи испратени од Прага, додека други, како Агидиус Саделер, кој живеел во куќата на Спрангер, биле во искушение да го посетат самиот град. Рудолф, исто така, нарачал дела од Италија, пред сè од Џамболоња, на кого Медичите не му дозволиле да ја напушти Фиренца, а четири големи митолошки [[Алегорија|алегории]] биле испратени од [[Паоло Веронезе]]. Влијанието на царот влијаело врз уметноста во други германски дворови, особено во [[Минхен]] и [[Дрезден]], каде што се наоѓал златарот и уметник Јохан Келерталер. Рудолф не бил многу заинтересиран за религијата, а „во Прага се создала експлозија на митолошки слики каква што не била видена уште од времето на Фонтенбло“. Божиците обично биле голи, или речиси голи, а преовладувала поотворена атмосфера на еротизам отколку што се среќава во повеќето ренесансни митолошки дела, што очигледно ги одразува „посебните интереси“ на Рудолф. Доминантна фигура бил [[Херкул]], идентификуван со царот, како што претходно бил и со претходните [[Хабсбурговци|хабсбуршки]] и [[Валоа (династија)|валоански]] монарси. Но, другите богови не биле занемарени; нивните сврзници и преобразби имале значење во [[Ренесансен неоплатонизам|ренесансниот неоплатонизам]] и [[херметизам]], кои биле разбрани посериозно во Рудолфовата Прага отколку во кој било друг ренесансен двор. Сепак, се смета дека насликаните алегории од Прага не содржат ниту многу специфични комплицирани значења, ниту скриени рецепти за алхемија. Џамболоња често избирал, или дозволувал некој друг да избере, наслов за неговите скулптури по нивното завршување; за него единствено формите биле важни. === Влијание на Прага на други места === <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="3"> File:Hans_von_Aachen_-_Bacchus,_Ceres_and_Amor_(%3F)_-_Google_Art_Project.jpg|алт=Bacchus, Ceres and Amor (Sine Cerere et Baccho friget Venus), c. 1600, by Hans von Aachen| ''Бахус, Церера и Амор'' (''Sine Cerere et Baccho friget Venus''), {{Околу|1600}}, од Ханс фон Ахен File:Joachem_Wtewael_-_Venus_en_Mars_verrast_door_Vulcanus.jpg|алт=Utrecht – Joachim Wtewael, Venus and Mars surprised by Vulcan, 1601, 21 x 16 cm on copper.| [[Утрехт]] – Јоаким Втевел, ''[[Венера (божица)|Венера]] и [[Марс (митологија)|Марс]] изненадени од [[Вулкан (бог)|Вулкан]]'', 1601, 21 x 16&nbsp;см на бакар. File:Allegorie_des_Friedens_und_des_Überflusses_by_Hans_von_Aachen_001.jpg|алт=Hans von Aachen, Allegory of Peace and the Arts, 1602.| Ханс фон Ахен'', Алегорија за мирот и уметноста'', 1602. File:Karel_van_Mander_Garden_of_Love.jpg|алт=Haarlem – Karel van Mander, Garden of Love, 1602| [[Харлем]] – Карел ван Мандер, ''Градина на љубовта'', 1602 година File:Roelant_Savery_-_The_Garden_of_Eden_-_WGA20883.jpg|алт=Haarlem – Roelant Savery, Garden of Eden, a typical subject, 1622. Rudolf also had large menageries, including a dodo, seen in many paintings.| [[Харлем]] – Роелант Савери, ''Едемската градина'', типичен субјект, 1622 година. Рудолф имал и големи менажерии, вклучувајќи и [[додо]], што се гледа на многу слики. </gallery> == Холандски маниризам == [[File:Abraham_Bloemaert_-_Niobe_beweent_haar_kinderen.jpg|лево|мини| [[Абрахам Блумарт]], ''[[Ниоба]] ги оплакува своите деца'', 1591]] Додека уметниците од школите во Фонтенбло и Прага најчесто добивале пријатен прием и во интелектуална и во физичка смисла, што останале таму до крајот на својот живот, за уметниците од последната холандска фаза од движењето, маниризмот многу често бил фаза низ која поминале пред да преминат на стил под влијание на [[Караваџо]]. За Хендрик Голциус, најголемиот графичар на тоа време, неговата најманиристички период под влијание на Спрангер траел единствено петте години помеѓу 1585 година, кога го гравирал својот прв печат по еден од цртежите на Спрангер што ги донел од Прага [[Карел ван Мандер]], до неговото патување во Рим во 1590 година, од каде што „се вратил како променет уметник. Оттогаш повеќе не правел печати по екстраваганциите на Спрангер. Монструозните мускулести мажи и претерано издолжените женски голи тела со ситни глави... биле заменети со фигури со понормални пропорции и движења“. Делото на Спрангер „имало широк и непосреден ефект во Северна Холандија“, <ref name="Slive, 8-9" /> а групата позната како „Харлемски маниристи“, главно Голциус, ван Мандер и Корнелис ван Харлем, била иста како и уметниците од други градови. [[File:Kitchen_interior_with_the_parable_of_the_great_supper,_by_Joachim_Wtewael.jpg|мини| Елаборираната алегорија на Јоаким Втевел се претставува како ''кујнска сцена'' со виртуозни пасажи на [[мртва природа]], 1604]] Делумно затоа што поголемиот дел од неговите холандски следбеници ги виделе делата на Спренгер единствено преку графики и неговите претежно многу слободни цртежи, неговото посликарско ракување не било усвоено и тие ја задржале построгата и пореалистична техника во која биле обучени. Голем број на холандски маниристички сликари можеле да менуваат стилови во зависност од темата или нарачката и продолжиле да создаваат портрети и жанровски сцени во стилови основани на местните традиции, во исто време кога работеле на високо маниристички слики. По враќањето од Италија, Голциус се префрлил на потивок протобарокен класицизам, а неговото дело во тој стил влијаело врз многумина. [[Јоаким Втевел]], кој се населил во [[Утрехт]] по враќањето од Италија во 1590 година, привлекол поголемо внимание од италијанските маниристи отколку од [[Прага]], а исто така продолжил да создава кујнски сцени и портрети покрај своите голи божества. За разлика од многумина, особено неговиот колега од Утрехт, Абрахам Бломерт, откако репертоарот на стилови на Втевел бил формиран, тој никогаш не го променил сè до неговата смрт во 1631 година. [[File:Roelandt_Savery_-_Forest_with_Deer.jpg|лево|мини| Помалку типичен, но напреден, чист пејзаж од [[Роелант Савери]], ''Шума со елени'', 1608–1610.]] За сликарите во [[Ниските Земји]] постоела и алтернатива на традиционалните северни реалистички стилови, кои продолжиле да се развиваат преку [[Питер Бројгел Постариот]] (починал 1567) и други уметници, а во следниот век веќе доминирале во сликарството на холандското Златно доба. И покрај неговата посета на Италија, [[Питер Бројгел Постариот|Бројгел]] сигурно не може да се нарече манирист, но исто како што неговите слики биле внимателно собирани од Рудолф, така и маниристичките уметници, вклучувајќи ги Гилис ван Конинсло и синот на Бројгел, Јан, го следеле во развојот на пејзажот како тема. Пејзажното сликарство било признато како холандска специјалност во Италија, каде што работеле неколку северни пејзажисти, како што се Матијс и Пол Брил, и Германците Ханс Ротенхамер и Адам Елсхајмер, последниот важна фигура во раниот барок. Поголемиот дел сè уште сликале холандски панорами од висока точка на гледање, со мали фигури кои формираат специфичен субјект, но Гилис ван Конинсло ја следел пораната [[Дунавска школа]] и [[Албрехт Алтдорфер]] во развојот на чистиот и „крупниот план“ шумски пејзаж во неговите дела од околу 1600 година, кој го продолжиле неговиот ученик Роелант Савери и други. Блумерт насликал голем броја на пејзажи кои ги усогласуваат овие типови со комбинирање на дрвја во крупни планови, со фигури и мал далечен поглед одозгора кон едната страна (пример подолу). Раните пејзажи на Пол Брил биле изразито маниристички во нивната вештачка природа и преполни декоративни ефекти, но по смртта на неговиот брат, тој постепено развил поекономичен и пореалистичен стил, можеби под влијание на [[Анибале Карачи]]. [[File:Ambrosius_Bosschaert_the_Elder_(Dutch_-_Flower_Still_Life_-_Google_Art_Project.jpg|лево|мини| [[Амброзиус Босхарт]], [[мртва природа]], 1614]] Сликарството со [[мртва природа]], обично претежно на цвеќиња и инсекти, исто така се појавило како жанр во текот на овој период, пренаменувајќи ја наследената традиција на доцнохоландските минијатурни граници; [[Јан Бројгел Постариот]] исто така ги сликал. Ваквите поданици им се допаѓале и на аристократските покровители и на буржоаскиот пазар, кој бил далеку поголем во Холандија. Ова особено било случај на протестантскиот север, по движењето на населението за време на Востанието, каде што побарувачката за религиозни дела во голема мера отсуствувала. Јорис Хофнагел, дворски сликар на Рудолф II, одиграл голема улога во развојот на мртвата природа како независен жанр, а особено на мртвите природи со цвеќе. Недатирано дело од цвеќе, изработено од Хофнагел во форма на минијатура претставува првата позната независна мртва природа. Хофнагел ги оживеал своите цветни дела со инсекти и внимание на деталите, типично за неговите проучувања по природа. Ова може да се види во неговиот ''Amoris Monumentum Matri Chariss(imae)'' од 1589 година (ex-Nicolaas Teeuwisse 2008). Карел ван Мандер денес е запаметен главно како уметнички писател, а не како уметник. Иако ја поддржувал италијанската хиерархија на жанрови, со историското сликарство на врвот, тој бил поподготвен од [[Џорџо Вазари|Вазари]] и други италијански теоретичари (пред сè [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој грубо ги отфрнувал „пониските“ уметнички форми) да ја прифати вредноста на другите специјализирани уметнички жанрови и да прифати дека голем број на уметници треба да се специјализираат во нив, доколку таму лежел нивниот талент. Специјализацијата на голем број на уметници во различните жанрови била добро напредната до крајот на векот, и во Холандија и во Прага, што претставува пример за двата сина на Бројгел, [[Јан Бројгел Постариот|Јан]] и [[Питер Бројгел Помладиот|Питер]], иако за тој период било типично што двајцата имале повеќе од една специјалност во текот на нивните кариери. Иако пејзажите, сцените од селскиот живот, морските пејзажи и мртвите природи можеле да се купат од страна на трговците на залиха, а добрите портрети секогаш биле барани, побарувачката за историско сликарство не била еднаква на потенцијалната понуда, и многу уметници, како Корнелиус Кетел, биле принудени да се специјализираат за портретирање; „уметниците патуваат по овој пат без задоволство“, според ван Мандер. [[File:Marten_de_Vos_Seven_liberal_arts.jpg|мини| ''Седумте либерални уметности'' од Мартен де Вос, 1590 година]] Маниристичките сликари во веќе трајно одвоените јужни покраини на [[Хабсбурговци|Хабсбуршка]] [[Фландрија]] всушност биле помалку под влијание на Прага отколку оние во [[Холандска Република|Обединетите покраини]]. Тие имале полесен пристап до Италија, каде што [[Денис Калверт]] живеел од дваесетгодишна возраст во [[Болоња]], иако продавал голем дел од своите дела назад во Фландрија. И [[Мартен де Вос]] и [[Ото ван Вин]] патувале таму; Ван Вин, кој всушност работел во Рудолфовата Прага, бил основач на трговскиот еснаф на романисти, клуб во Антверпен за уметници кои го посетиле Рим. Тие биле посвесни за најновите трендови во италијанската уметност и појавата на [[Барок|барокниот]] стил, кој во рацете на [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], ученик на Ван Вин од 1594 до 1598 година, наскоро ја зафатил и фламанската уметност. Во религиозните дела, фламанските уметници биле подложени и на декретите на [[Трентски собор|Трентскиот собор]], што довело до реакција против поекстремните виртуозитети на маниризмот и до појасен, помонументален стил сличен на италијанската ''maniera grande''. Во ретаблите на де Вос, на пример, „умерениот маниризам е комбиниран со претпочитање на раскажување што е повеќе во согласност со холандската традиција“. Во [[Фландрија]], иако не во Обединетите покраини, претежно привремените изложби за кралските влезови овозможувале повремени можности за раскошни јавни изложби во маниристички стил. Фестивалските книги ги евидентирале влегувањата во [[Антверпен]] на француските принцови и хабсбуршките надвојводи. == Полска–Литванија == [[File:Tarnów._Plac_Katedralny_katedra_Narodzenia_NMP_A_228_nagrobek_Ostrogskich.jpg|мини| Гробницата Острогски, од Вилем ван ден Блок, <ref name="jasna">{{Наведена мрежна страница|url=http://matrix.jasna.tarnow.pl/~andrew/nagrobkitar/nagrobki.htm|title=Pomnik Ostrogskich|work=matrix.jasna.tarnow.pl|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820183607/http://matrix.jasna.tarnow.pl/~andrew/nagrobkitar/nagrobki.htm|archive-date=2011-08-20|accessdate=2009-12-28}}</ref> Тарновска катедрала, 1612 година]] Маниризмот бил доминантен во [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Државна Заедница]] помеѓу 1550 и 1650 година, кога конечно бил заменет со барокот. <ref name="dobrowolski">{{Наведена книга|title=Historia sztuki polskiej (History of Polish art)|last=Tadeusz Dobrowolski|last2=Helena Blumówna|publisher=Wydawnictwo Literackie|year=1965|pages=44, 346|language=pl}}</ref> Стилот вклучува различни маниристички традиции, <ref name="dobrowolski" /> кои се тесно поврзани со етничката и религиозната разновидност на земјата, како и со нејзината економска и политичка состојба во тоа време. <ref>{{Наведена книга|title=Mitteleuropa: between Europe and Germany|last=Peter J. Katzenstein|publisher=Berghahn Books|year=1997|isbn=1-57181-124-9|page=[https://books.google.com/books?id=BUXbwDN60VkC&pg=PA83 83]|author-link=Peter J. Katzenstein}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Space: in science, art and society|last=François Penz|last2=Gregory Radick|last3=Robert Howell|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=0-521-82376-5|page=137}}</ref> Периодот помеѓу 1550 и 1650 година претставувал Златно доба на [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската заедница]] (создадена во 1569 година) и Златно доба на Полска. <ref>{{Наведена книга|title=Iter Polono-Belgo-Ollandicum: cultural and literary relationships between the Commonwealth of Poland and the Netherlands in the 16th and 17th centuries|last=Andrzej Borowski|publisher=Księgarnia Akademicka|year=2007|isbn=978-83-7188-951-6|page=8}}</ref> Првата половина на 17 век е обележана со силна активност на [[Исусовци|језуитите]] и [[Контрареформација|контрареформацијата]], што довело до прогонство на прогресивните Аријанци (полски браќа) во 1658 година. Погледнете подолу за германско-шлезискиот сликар Бартоломеус Стробел, полски дворски уметник од 1639 година. == Распространување во печатени материјали и книги == [[File:Rudolf2c.jpg|лево|мини| Гравура на [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II]] од Егидиј Саделер (1603), заснована на цртеж (рамка) и насликан портрет од Бартоломеј Спрангер .]] Важноста на графиките како медиум за ширење на маниристичкиот стил веќе е спомената; Северниот маниризам „претставуваше стил кој восхитувачки се погоди за графиката и инспирираше создавање на низа ремек-дела на уметноста на графичарот“. Голциј веќе бил најпознатиот гравер во Холандија кога го погодил вирусот на маниризмот, и покрај прекините од војната, тој и останатите холандски гравери биле поврзани со добро подмачканата машинерија за распространување низ Европа што била изградена во текот на претходните педесет години, првично центрирана во [[Антверпен]]. Истото не важело за графиката во Фонтенбло, а графиките направени таму (невообичаено за тој период, сите во [[бакропис]]) биле технички прилично груби, произведени во помал број и главно влијателни во Франција. Тие биле направени во интензивен период на активност приближно од 1542 до 1548 година. Оние направени во Париз биле гравури и со повисок квалитет; произведени од околу 1540 до околу 1580 година, тие имале поширока распространетост. Голем дел од графиките од Фонтенбло очигледно биле направени директно од нацртани дизајни за украсите на палатата и се состоеле во голема мера или целосно од украсни рамки или картуши, иако размерот на Фонтенбло бил таков што тие можеби содржеле неколку фигури во цел раст. Варијации на сложените рамки, како да се направени од сечен, прободен и валан пергамент, се одвивале во декоративни модели на рамки, гравирани насловни страници и резбан и инкрустиран мебел сè до 17 век. Печатениот маниристички орнамент, во малку поширока смисла на зборот, бил многу полесен за производство отколку ризичната примена на екстремен маниристички стил на композиции со големи фигури и се ширел низ Европа многу пред сликарството во форма на рамки за портретни графики, фронтесписи на книги, како што се сложените врати и камини на маниристичката архитектура, книги со украси за уметници и занаетчии и книги со симболи. Од овие дела, златарите, изработувачите на рамки и мебел и работниците во многу други занаети го развиле речникот на маниристичкиот орнамент. Илустрациите со моделите прикажани во книгата ''„Архитектура“'' на [[Вендел Дитерлин]] од 1593–94 година, создадени во релативно зафрлената област на [[Стразбур]], биле едни од најекстремните примени на стилот во архитектонскиот орнамент. Северниот маниристички стил бил особено влијателен во велелепните дворци изградени во Англија од страна на дворјаните на Елизабета.<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Christus_erscheint_Magdalena_als_Gärtner.jpg|алт=Christ and Mary Magdalene in the garden. Sadeler engraving after Bartholomeus Spranger| ''Христос и [[Марија Магдалена]] во градината''. Гравура на Саделер по Бартоломеј Спрангер File:Jan_Saenredam14.jpg|алт=Jan Saenredam, Venus and Cupid, after Hendrick Goltzius| Јан Сенредам, ''Венера и Купидон'', според Хендрик Голциј File:Goltzius_Ikarus.jpg|алт=Icarus by Goltzius| ''[[Икар]]'' од Голциј File:Dietterlin,_Architectura,_Composita,_plate_178.jpg|алт=Composite order columns from Wendel Dietterlin's Architectura (1593–94).| Колони од [[Сложен ред|композитен ред]] од ''„Архитектура'' “ (1593–94) на Вендел Дитерлин. </gallery> == Во декоративните уметности == [[File:Arte_tedesca,_cavallo_marino,_1590-1600_ca.,_argento_dorato_e_conchiglia.JPG|мини| Непрактична чаша во форма на морски коњ (веројатно главата се откинува), [[Лајпциг]] 1590]] Визуелната духовитост и софистицираност на маниризмот во северните делови, што го направило претежно [[Монархиски двор|дворски]] стил, пронашло природни носители во работата на златарите, обележани со скапоцени камења и обоени емајли, во кои деформираните бисери кои се нарекуваат „ барокни“ би можеле да формираат човечки и животински торза, и како накит за личен украс и во предмети направени за ''Вундеркамер''. Бокалите и вазните добивале фантастични форми, како и стоечките чаши со чинии од [[оникс]] или агат, и раскошните солници како ''Салиерата'' на [[Бенвенуто Челини]], врвот на маниристичкото златарство, завршена во 1543 година за [[Франсоа I]] и подоцна дадена на чичкото на Рудолф, уште еден голем колекционер. [[Венцел Јамницер]] и неговиот син Ханс, златари на низа свети римски цареви, вклучувајќи го и Рудолф, биле ненадминливи на север. Сребрарите изработувале покриени чаши и богато изработени чаши и чинии, строго за изложување, можеби вклучувајќи ги големите морски школки што денес се враќаат од тропските предели, кои биле „ценети како уметност создадена од природата“. Во Холандија, семејството сребрари ван Вианен развило уникатен анаморфен „аурикуларен стил“, кој употребува извиткувања и антиархитектонски 'рскавични мотиви. [[File:Weltliche_Schatzkammer_Wien_(258c).JPG|лево|мини| Детал од царската круна на Рудолф, злато, [[емајл]] и скапоцени камења. Прага, 1602 година]] Иако маниристичките скулптори произведувале бронзени скулптури во природна големина, најголемиот дел од нивното производство по единица било од изданија на мали бронзени скулптури, честопати намалени варијанти на големите композиции, кои биле наменети да се ценат со држење и вртење во рацете, кога најдобрите „даваат естетски стимул од оној неволен вид што понекогаш доаѓа од слушање музика“. Плакети, мали [[Релјеф (вајарство)|нискорелјефни]] панели од бронза, често позлатени, биле употребувани во различни поставки, како на круната на Рудолф. [[Сфинга|Женски сфинги]] со екстравагантно издолжени вратови и истакнати гради од орев во колекцијата Фрик, Њујорк; наскоро [[Антверпен]] направил специјалитет од богато резбани и фурнирани кабинети инкрустирани со желкина школка, абанос и слонова коска, со архитектонски ентериери, огледувани за да се размножат рефлексиите во лажни простори. Во Англија, маниристичките ексцеси на јакобинскиот мебел биле изразени во екстремни ногарки свртени да имитираат наредени покриени стоечки чаши, и ширење на рамни површини покриени со прерамки. По успехот на бриселските таписерии ткаени по Рафаеловите цртежи, маниристичките сликари како [[Бернард ван Орлеј]] и [[Перино дел Вага]] биле повикани да дизајнираат цртежи во маниристички стил за работилниците за [[Таписерија|таписерии]] во Брисел и Фонтенбло. Сликарски композиции во маниристички вкус се појавиле и во лиможските емајли, приспособувајќи ги нивните композиции и орнаментирани рабови од графики. Морески, украсни ливчиња и [[Фестон|фестони]] од овошје инспирирани од повторно откриениот [[Гротеска|гротескен]] антички римски орнамент, првпат прикажан во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]], биле распространети преку [[Орнамент|украсни печати]]. Овој украсен речник на Северот бил изразен помалку во такви [[Фрескопис|фрески]], а повеќе во [[Таписерија|таписерии]] и [[Илуминиран ракопис|осветлени илуминирани ракописи]]. Во Франција, садовите од Сен-Поршер со маниристички форми и декор биле произведувани во ограничени количини за ограничена клиентела од 1520-тите до 1540-тите, додека преполните, вознемирувачки реалистични композиции на змии и жаби се карактеристични за маниристичките насликани земјени чинии на [[Бернар Палиси]] . Како и Јамницерите повремено, Палиси правел калапи од вистински мали суштества и растенија за да ги примени на своите креации. [[File:Platter_MET_DT574_(cropped).jpg|мини| „Рустичен“ глазиран земјен послужавник што му се припишува на Бернар Палиси, Париз]] == Северен маниризам, политика и религија == Северна Европа во 16 век, а особено областите каде што маниризмот бил најсилно застапен, била погодена од големи превирања, вклучувајќи ги [[Протестантска реформација|Протестантската реформација]], [[Контрареформација|Контрареформацијата]], [[Француски верски војни|Француските верски војни]] и [[Осумдесетгодишна војна|Холандскиот бунт]]. Односот меѓу маниризмот, религијата и политиката бил многу сложен. Иако биле создадени религиозни дела, северниот маниризам ги ставал религиозните теми во втор план, а кога ги обработувал, тоа обично било спротивно и на духот на обидот на Контрареформацијата да ја контролира католичката уметност и на протестантските ставови кон религиозните претстави.<ref>Shearman, 168–170</ref> Во случајот со прашката уметност на Рудолф и француската уметност по средината на векот, се чини дека секуларната и митолошката маниристичка уметност делумно била намерен обид да се создаде уметност што ќе им се допаѓа на луѓето од различни религиозни и политички определби.<ref>Trevor-Roper, 98–101 on Rudolf, and Strong, Pt. 2, Chapter 3 on France, especially pp. 98–101, 112–113.</ref> Во исто време, маниризмот во својата најекстремна форма обично бил дворски стил, кој често се користел за пропагирање во корист на монархијата,<ref>The theme of Strong's book, see especially pp. 77, 85–7, 171–3</ref> и постоел ризик да биде дискредитиран поради поврзаноста со непопуларни владетели. Се чини дека вистинската толеранција на Рудолф го спречила тоа во Германија и [[Бохемија]], но до крајот на векот маниризмот се поврзувал од страна на [[Калвинизам|калвинистичките]] протестанти и другите патриоти во Франција и Холандија со нивните непопуларни католички владетели.<ref name="Wilenski">Wilenski</ref> Но, барем порано, многу од уметниците што создавале во екстремниот маниристички стил биле протестанти, а во Франција калвинисти, како на пример [[Бернар Палиси]] и голем дел од мајсторите во работилниците за линонски емајл. [[File:Antoine Caron 001.jpg|thumb|left|''Август и тибуртинската Сибила'', [[Антоан Карон]], околу 1580]] Одредени маниристички дела се смета дека ја одразувале насилноста на времето, но таа била прикажана во класична облека. [[Антоан Карон]] ја насликал необичната тема ''Масакри под Триумвиратот'' (1562, Лувр), во текот на Верските војни, кога масакрите биле честа појава, особено за време на [[Вартоломејска ноќ|масакрот на Вартоломејската ноќ]] во 1572 година, шест години по создавањето на сликата.<ref>[[:File:Antoine Caron 002.jpg|''Massacres Under the Triumvirate'']].[http://www.louvre.fr/llv/oeuvres/detail_notice.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&CURRENT_LLV_NOTICE%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500815&bmLocale=en Louvre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415025527/https://www.louvre.fr/llv/oeuvres/detail_notice.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&CURRENT_LLV_NOTICE%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500815&bmLocale=en |date=2021-04-15 }}</ref> Според историчарот на уметност [[Ентони Блант]], Карон го создал „она што можеби било најчистиот познат тип на маниризам во неговата елегантна форма, соодветен на префинето, но невротично аристократско општество“.<ref name =B100>Blunt, 100.</ref> Неговите картони за [[Валоаовски таписерии|Валоаовските таписерии]], кои се навраќале на триумфалистичките таписерии ''Историја на Скипион'', дизајнирани за [[Франсоа I]] од [[Џулио Романо]],<ref>Jardine and Brotton, 128. The royal tournament grandstand for the 1565 summit between the French and Spanish courts at [[Bayonne]] had been hung with this gold-and-silk tapestry, which illustrated the [[Roman Triumph|triumph]] of [[Scipio Aemilianus Africanus|Scipio].</ref> биле пропагандна активност во корист на монархијата на Валоа, нагласувајќи го нејзиниот дворски раскош во периодот кога била загрозена од уништување преку граѓанската војна. Единствената зачувана слика на [[Жан Кузен Помладиот]], ''Последниот суд'', исто така се осврнувала на граѓанската војна, откривајќи „типично маниристичка склоност кон минијатуризација“.<ref>Chastel, 252. [[:File:The Last Judgement. Jean Cousin..jpg|''The Last Judgement, by Jean Cousin the Younger.'']]</ref> Ситни, голи човечки фигури „врвеле по земјата како црви“, додека Бог одозгора гледал и судел.<ref name =B100>Blunt, 100.</ref> [[File:Cornelis van Haarlem - Bethlehemse kindermoord.jpg|thumb|[[Корнелис ван Харлем]], ''[[Масакр на невините]]'', 1590]] ''[[Колеж на витлеемските младенци]]'' (1590, [[Државен музеј (Амстердам)]]) на Корнелис ван Харлем, кој бил повеќе барокен отколку маниристички, можеби ги одразувал неговите детски сеќавања од убивањата (всушност само на гарнизонот) по [[Опсада на Харлем|опсадата на Харлем]] во 1572–1573 година, низ која тој поминал. Целосно неманиристичката верзија на Бригел на истата тема била купена од Рудолф, кој наредил некој од масакрираните деца да ги претвори во гуски, телиња, сирења и други помалку вознемирувачки пленови.<ref>Shawe-Taylor, 88–91. Rudolf's prime version is now in the [[Royal Collection]], other versions show the original details, some of which are now also showing through thin overpaint on the original.</ref> Општо земено, маниристичкото сликарство го нагласувало мирот и хармонијата и поретко избирало теми поврзани со битки отколку високата ренесанса или барокот. Друга тема што ја популаризирал Бригел, ''Свети Јован проповеда во пустината'', била маниристички обработувана од неколку уметници, како тема со бујна пејзажна композиција. Но, за холандските протестанти, оваа тема ги потсетувала на годините пред и за време на нивниот [[Осумдесетгодишна војна|бунт]], кога биле принудени да се собираат на богослужби на отворено, во селата надвор од градовите контролирани од Шпанците.<ref name="Wilenski"/> ==Други појави== [[File:The Holy Women at the Sepulchre.jpg|thumb|left|230px|Бакропис од [[Жак Беланж]], ''Трите Марии кај гробот'', 1610-ти]] [[Хенри VIII]] бил поттикнат, по примерот на Фонтенбло, да увезе сопствен, нешто помалку извонреден тим од италијански и француски уметници кои работеле на неговата нова [[Пала Нонсуч]], која исто така во голема мера се потпирала на штуко-декорацијата и била украсувана од околу 1541 година. Но, Хенри умрел пред да биде завршена, а една деценија подоцна неговата ќерка [[Марија I]] ја продала, без дворецот некогаш да бил позначајно користен од дворот. Палатата била урната пред 1700 година, а зачувани биле само мали фрагменти од делата поврзани со неа, како и слабото влијание што можело да се забележи во подоцнежната [[англиска уметност]], на пример во големите, но недоволно префинети штуко-декорации во [[Хардвик Хол]]. Некои (но не сите) од куќите на [[Елизабетанска архитектура|елизабетанската архитектура]] користеле орнаменти преземени од книгите на Вендел Дитерлин и [[Ханс Вредеман де Врис]] во рамките на препознатлив стил изведен од повеќе извори. Портретниот минијатурист [[Исак Оливер]] покажувал претпазливи влијанија на доцниот маниризам,<ref>Shearman, 28</ref> кои се појавувале и кај некои доселени портретисти, како што бил [[Вилијам Скрoтс]], но генерално Англија била една од земјите што најмалку биле погодени од движењето, освен во областа на орнаментот. Иако северниот маниризам развил пејзажен стил, портретното сликарство останало без северни еквиваленти на [[Ањоло Бронѕино]] или [[Пармиџанино]], освен ако извонредното, но донекаде наивно [[Портретирање на Елизабета I|портретирање на Елизабета I]] не се сметало за таков пример. Една од последните процветувања на северниот маниризам се појавиле во [[Лорена (провинција)|Лорена]], каде што дворскиот сликар [[Жак Беланж]] (околу 1575–1616) бил познат само по своите извонредни [[бакропис]]и, иако бил и сликар. Неговиот стил произлегувал од холандскиот маниризам, додека неговата техника била под влијание на италијанските бакрописци, особено [[Пармиджанино]] и [[Вентура Салимбени]].<ref>Griffiths, 36–39</ref> Необично било тоа што неговите теми главно биле религиозни, а иако костимите често биле раскошни, тие укажувале на силни религиозни чувства кај него. Дури и подоцна, германско-[[Шлезија|шлезискиот]] сликар [[Бартоломеј Стробел]], кој ги поминал последните години од владеењето на Рудолф како млад уметник во Прага, го продолжил рудолфинскиот стил до 1640-тите, и покрај ужасите што ја погодиле Шлезија за време на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], во дела како што била неговата огромна ''[[Гозба на Ирод со обезглавувањето на Свети Јован Крстител]]'' во [[Прадо]]. Од 1634 година тој се повлекол во побезбедната [[Полска]] како дворски уметник.<ref>Harosimowicz, Jan (2002), [http://www.lwl.org/westfaelischer-friede-download/wfe-t/wfe-txt2-30.htm ""What could be better now than the struggle for freedom and faith", Confessionalization and the Estates' Quest for Liberation as Reflected in the Silesian Arts of the Sixteenth and Seventeenth Centuries"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210424185259/https://www.lwl.org/westfaelischer-friede-download/wfe-t/wfe-txt2-30.htm |date=2021-04-24 }}, from the exhibition catalogue ''1648 – War and Peace in Europe'', 2002, Westfälisches Landesmuseum für Kunst und Kulturgeschichte, [[Минстер]]. See article for further references.</ref> ==Уметници== [[File:Abraham Bloemaert - Prediking van Johannes de Doper.jpg|thumb|[[Абрахам Бломарт]], ''Пејзаж со Свети Јован кој проповедал во пустината'', околу 1600]] Француски уметници под влијание на првата школа во Фонтенбло: :[[Жан Кузен Постариот]] (1500–{{circa|1590}}) :[[Жан Гужон]] ({{circa|1510}}–по 1572) вајар и архитект :[[Жист де Жист]] ({{circa|1505|1559}}) – вајар и бакрописец :[[Антоан Карон]] (1521–1599) Продолжување на француската традиција: :[[Жермен Пилон]] (околу 1537–1590), вајар :[[Андруе ди Серсо]], семејство архитекти; Жак I го вовел маниристичкиот орнамент :[[Жан Кузен Помладиот]] (околу 1522–1595), сликар :[[Тусен Дибреј]] (околу 1561–1602), втора школа во Фонтенбло: [[File:Matthijs Bril - Landscape.tiff|thumb|Пејзаж (масло на платно, 63,5 x 87 cm, Музеј Феш), припишано на [[Матијс Брил]]]] Работеле за Рудолф: :[[Џамболња]] (1529–1608), фламански вајар со седиште во Фиренца :[[Адријан де Врис]] (1556–1626), холандски вајар, ученик на Џамболња, кој отишол во Прага :[[Бартоломеус Шпрангер]] (1546–1611) – фламански сликар, главен сликар на Рудолф :[[Ханс фон Ахен]] (1552–1615) – Германец, митолошки теми и портрети за Рудолф :[[Јозеф Хајнц Постариот]] (1564–1609) – швајцарски ученик на Ханс фон Ахен :[[Паул ван Вианен]], холандски златар и уметник :[[Егидиус Саделер]] – главно графичар :[[Венцел Јамницер]] (1507/8–1585), и неговиот син Ханс II и внукот Кристоф, германски златари :[[Јорис Хуфнагел]], особено за минијатури со природонаучна тематика :[[Ролант Савери]], пејзажи со животни и мртви природи [[File:Cornelis_Cornelisz.van_Haarlem-The_Fall_of_the_Titans-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''[[Падот на титаните]]'' (1588–1590) од [[Корнелис ван Харлем]]]] Во Холандија: :[[Хери мет де Блес]], (1510–1555/60), пејзажист, постар од останатите :[[Карел ван Мандер]] – денес најпознат како биограф на холандските уметници :[[Хендрик Голциус]] (1558–1617) – водечкиот гравер во периодот, а подоцна сликар во помалку маниристички стил. :[[Корнелис ван Харлем]] (1562–1638)<ref>{{cite web |title=Cornelis Cornelisz. van Haarlem |url=https://rkd.nl/en/explore/artists/18412 |publisher=[[Netherlands Institute for Art History|RKD]] |access-date=10 August 2026}}</ref> :[[Хуберт Герхард]] холандски, (околу 1540/1550–1620) :[[Јоаким Втевал]] (1566–1638) :[[Јан Сендрам]] – главно графичар :[[Јакоб де Гејн II]] – главно графичар :[[Абрахам Бломарт]] (1566–1651), во раниот дел од неговата кариера :[[Ханс Вредеман де Врис]] (1527–околу 1607), архитект, дизајнер на орнаменти, кој пишувал за уредување на градини. Фламански: [[File:Strobel-bautista.jpg|thumb|600px|''[[Гозба на Ирод со обезглавувањето на Свети Јован Крстител]]'', околу 1630-тите, [[Прадо]]; широко речиси 10 метри, ремек-дело на [[Бартоломеус Стробел]] и алегорија на [[Триесетгодишна војна]]]] :[[Денис Калверт]] – работел главно во Италија, во претежно италијански стил, како и :[[Пол Брил|Пол]] и [[Матијс Брил|Матијс Брил]], главно сликале пејзажи :[[Мартен де Вос]], основач на [[Гилда на романистите]] :[[Ото ван Веен]] (1556–1629), сликар и цртач активен во Антверпен и Брисел Германски: :[[Ханс фон Ахен]] (1552–1615) – Германец, митолошки теми и портрети за Рудолф II :[[Венцел Јамницер]] (1507/8–1585), и неговиот син Ханс II и внукот Кристоф, германски златари :[[Ханс Ротенхамер]] (1564–1625), пејзажист од Минхен, кој поминал неколку години во Италија :[[Вендел Дитерлин]] (околу 1550–1599), германски сликар, најпознат по својата книга за архитектонска декорација :[[Бартоломеус Стробел]] (1591–околу 1550), дворски портретист, кој исто така сликал религиозни сцени, во Шлезија, а потоа во Полска. На други места: :[[Жак Беланж]] (околу 1575–1616), дворски сликар на Лорена, чие дело преживеало само во форма на [[бакропис]]. [[Категорија:Маниризам]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] jkk3u9byp1lgr3tinsj491urjjwzc5e 5629546 5629544 2026-09-17T17:15:20Z Тиверополник 1815 /* Уметници */ 5629546 wikitext text/x-wiki [[File:Bartholomäus_Spranger_007.jpg|мини| Бартоломеј Спренгер, ''[[Херкул]], [[Дејанира]] и Несус'', 1580-85]] '''Северниот маниризам''' претставува форма на [[маниризам]] кој се среќава во визуелните уметности северно од [[Алпи|Алпите]] во 16 и почетокот на 17 век. Стилови во голема мера изведени од италијанскиот маниризам се пронајдени во [[Холандија]] и на други места од околу средината на векот, особено маниристичкиот орнамент во архитектурата; оваа статија се концентрира на тие времиња и места каде што северниот маниризам го создал своето најоригинално и најкарактеристично дело. Трите главни средини на стилот се наоѓале во Франција, особено во периодот 1530–1550, во Прага од 1576 година и во Холандија од 1580-тите - првите две фази во голема мера предводени од кралското покровителство. Во последните 15 години од векот, стилот, кој дотогаш станал застарен во Италија, бил широко распространет низ [[северна Европа]], во голем дел преку графики. Во сликарството, тоа имало стремеж брзо да се повлече во новиот век, под новото влијание на [[Караваџо]] и раниот [[барок]], но во архитектурата и декоративните уметности, неговото влијание било поодржливо. == Позадина == [[File:Fontainebleau_escalier_roi.jpg|лево|мини| ]] Софистицираната уметност на италијанскиот маниризам започнала за време на [[Висока ренесанса|високата ренесанса]] во 1520-тите како реакција и обид да се надминат спокојно избалансираните триумфи на тој стил. Како што објаснува историчарот на уметност Анри Цернер: „Концептот на маниризам - толку важен за современата критика и особено за обновениот вкус за уметноста од Фонтенбло - означува стил спротивен на класицизмот на италијанската ренесанса, отелотворен пред сè од Андреа дел Сарто во Фиренца и [[Рафаело Санти|Рафаел]] во Рим“. Високата ренесанса претставувала чисто италијански феномен, а италијанскиот маниризам барал и уметници и публика високо обучена во претходните ренесансни стилови, чии конвенции честопати биле прекршувани на свесен начин. Меѓутоа, во Северна Европа, тешко дека би можело да се најдат такви уметници и таква публика. Преовладувачкиот стил останал [[Готска уметност|готски]], а различни синтези на овој и италијанскиот стил биле направени во првите децении на 16 век од страна на меѓународно попознати уметници како што се [[Албрехт Дирер]], Ханс Бургкмаир и други во Германија, како и погрешно именуваната школа [[Антверпенски маниризам]], всушност неповрзана со и претходна на италијанскиот маниризам. Романистите биле под поголемо влијание на италијанската уметност од високата ренесанса и аспекти на маниризмот, а многу од неговите водечки претставници патувале во Италија. [[Ранофламанско сликарство|Холандското сликарство]] генерално било најнапредно во северна Европа уште од пред 1400 година, а најдобрите холандски уметници биле поспособни од оние од другите региони да бидат во чекор со италијанскиот развој, иако заостанувале настрана. За секоја наредна генерација уметници, проблемот станувал поакутен, бидејќи голем дел од работата на Северот продолжила постепено да асимилира аспекти на ренесансниот стил, додека најнапредната италијанска уметност се втурнала во атмосфера на самосвесна софистицираност и сложеност што сигурно им изгледала како друг свет на северните покровители и уметници, но уживала углед и престиж што не можело да се игнорира. == Франција == [[File:Diana_the_Huntress_-_School_of_Fontainebleau,_attributed_to_Luca_Penni.jpg|мини| ''Дијана Ловџијата'', Училиште во Фонтенбло, 1550-ти]] Франција добила директно влијание на италијански стил во форма на првото училиште во Фонтенбло, каде што од 1530 година биле ангажирани неколку квалитетни фирентински уметници за да го украсат кралскиот [[Фонтенбло (дворец)|дворец во Фонтенбло]], а биле ангажирани и некои француски асистенти. Најзабележителни биле [[Росо Фиорентино]] (Џовани Батиста ди Јакопо ди Гаспаре, 1494–1540), [[Франческо Приматичо]] ({{Околу|1505}} – 1570), [[Николо дел Абате]] ({{Околу|1509}} –1571), од кои сите останале во Франција до нивната смрт. Оваа врска успеала да создаде изворен француски стил со силни маниристички елементи, кој потоа можел да се развие во голема мера самостојно. На пример, Жан Кузен Постариот создал слики, како што се ''„Ева Прима Пандора“'' и ''„Чудотијата“'', кои, со своите кривулести, издолжени голи слики, опипливо се потпирале на уметничките принципи на школата во Фонтенбло. Синот на братучедот, Жан Помладиот, чии дела денес не се зачувани, и Антоан Карон ја следеле оваа традиција, создавајќи вознемирувачка варијанта на маниристичката естетика во контекст на француските религиозни војни. [[Иконографија|Иконографијата]] на фигуративните дела била претежно митолошка, со силен акцент на [[Дијана]], божица на ловот што била првобитната функција на Фонтенбло, и именачка на Дијана де Поатје, љубовница на [[Анри II]], а и самата страсна ловџика. Нејзината витки, долги нозе и атлетска фигура „станале фиксирана во еротската имагинарност“. Другите делови од Северна Европа немале предност од толку интензивен допир со италијанските уметници, но маниристичкиот стил го направил своето присуство почувствувано преку графики и илустрирани книги, купувања на италијански дела од страна на владетели и други, патувања на уметници во Италија и примерот на индивидуални италијански уметници кои работеле на Северот. [[File:BLW_Table.jpg|лево|мини| Француска или бургундска маса од [[Орев (плод)|орев]], втора половина на 16 век]] Голем дел од најважните дела во Фонтенбло биле во форма на штуко-[[Релјеф (вајарство)|релјефи]], честопати изведувани од француски уметници според цртежи од Италијанците (а потоа репродуцирани во графики), а стилот на Фонтенбло влијаел посилно врз француската скулптура отколку врз француското сликарство. Огромните рамки од штуко кои доминираат во нивните вметнати слики со смели релјефни ремени, парчиња овошје и дарежлив персонал од голи фигури слични на нимфи, имале големо влијание врз вокабуларот на маниристичкиот орнамент низ цела Европа, распространет преку книги за украси и графики од Андрое ди Серсо и други. Се смета дека Росо е основач на стилот Голем број области во декоративната уметност се приклучиле во стилот, особено таму каде што имало клиенти од дворот. Високостилниот мебел од орев, произведен во метрополитенски средини како [[Париз]] и [[Дижон]], користел рамки од ремен и скулпторски потпори во ''комоди'' и ''бифеа''. Мистериозните и софистицирани садови од Сен-Поршер, од кои се зачувани само околу шеесет парчиња, донеле слична естетика во грнчарството, а голем дел од нив носат кралски шифри. Потоа следела „рустичната“ грнчарија на [[Бернар Палиси]], со садови покриени со елаборирано моделирани релјефни животни и растенија. Насликаниотлиможски емајл го усвоил стилот со ентузијазам околу 1540 година, а многу работилници произведувале многу детални слики сè до околу 1580-тите. Освен самата палата Фонтенбло, други важни згради украсени во овој стил биле замокот Ане (1547–52) за Дајана де Поатје и делови од Палатата Лувр. Покровителството на уметноста од страна на [[Катерина Медичи|Катерина де Медичи]] го промовирало маниристичкиот стил, освен во портретите, а нејзините дворски свечености биле единствените редовни северни што можеле да се споредат со интермедиосите и влезовите на дворот на [[Медичи|Медичите]] во Фиренца; сите тие во голема мера се потпирале на визуелните уметности. По еден период кога работата на Фонтенбло била напуштена на врвот на француските религиозни војни, во 1590-тите била формирана „Втората школа на Фонтенбло“ од местни уметници.<gallery widths="200px" heights="200px"> File:Monument_du_coeur_d'Henri_II.jpg|алт=Monument containing the heart of Henry II of France, Germain Pilon| ''Споменик што го содржи срцето на [[Анри II|Анри II од Франција]]'', Жермен Пилон File:Shield_of_Henry_II_of_France.jpg|алт=Shield of Henry II of France, steel damascened in silver and gold, design attributed to Etienne Delaune| Штит на Анри II од Франција, челик дамасцениран во сребро и злато, дизајнот му се припишува на Етјен Делон File:Vessel_Presented_to_Henri_II,_design_by_Jean_Cousin_the_Elder.jpg|алт="Design for a Vessel Presented to Henry II", Jean Cousin the Elder, 1549| „Дизајн за брод подарен на Анри II“, Жан Кузен Постариот, 1549 година File:Waddesdon_bequest_British_Museum_DSCF9814_05.JPG|алт=Detail of dish in Limoges enamel, mid-16th century, attributed to Jean de Court| Детал од сад во лиможски емајл, средината на 16 век, кој му се припишува на Жан де Кур File:Salt_MET_LC-17_190_1744-006.jpg|алт=Saint-Porchaire ware, triangular salt, 1540s?, 6 7/8 in. (17.5 cm) high, with a (?) satyr, and (?) Venus at right| Сад од Сен-Поршер, триаголна сол, 1540-ти?, 6 7/8 инчи (17,5&nbsp;см) висок, со (?) сатир и (?) Венера од десно </gallery> == Прага под Рудолф II == [[File:Vertumnus_årstidernas_gud_målad_av_Giuseppe_Arcimboldo_1591_-_Skoklosters_slott_-_91503.jpg|мини| ''Вертумнус'' од [[Џузепе Арчимболдо]], портрет на кој е прикажан [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II, цар на Светото римско царство]] насликан како Вертумно, римскиот бог на годишните времиња, {{Околу|1590}} . Замокот Скоклостер, Шведска]] [[File:Hans_von_Aachen_-_Portrait_of_Emperor_Rudolf_II.jpg|лево|мини|317x317пкс| ''Портрет на царот Рудолф II'', {{Околу|1607}}, од Ханс фон Ахен]] [[Максимилијан II (Свето Римско Царство)|Максимилијан II, царот на Светото Римско Царство]] (владеел 1564–1576), кој се населил во [[Виена]], имал [[Хуманизам и ренесанса|хуманистички]] и уметнички вкус и бил покровител на голем број уметници, меѓу кои најпознати се [[Џамболоња]] и [[Џузепе Арчимболдо]], чии фантастични портрети составени од предмети биле малку посериозни во светот на филозофијата од доцната ренесанса отколку што изгледаат денес. На крајот од своето владеење, тој направил проект за нова палата, а непосредно пред да почине, младиот фламански сликар Бартоломеј Спрангер бил повикан од Рим, каде што направил успешна кариера. Синот на Максимилијан, [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II, свет римски цар,]] се покажал како уште подобар покровител отколку што би бил неговиот татко, а Спрангер никогаш не ја напуштил неговата служба. Дворот наскоро се префрлил во [[Прага]], побезбеден од редовните турски инвазии, а за време на неговото владеење од 1576 до 1612 година, Рудолф станал опсесивен колекционер на стара и нова уметност, неговите уметници се мешале со астрономи, часовничари, ботаничари и „волшебници, алхемичари и кабалисти“ кои Рудолф ги собрал околу себе. [[File:Bartholomäus_Spranger_017.jpg|мини| Бартоломеј Спрангер, ''[[Минерва]] триумфира над Незнаењето'', 1591, „зачудувачка преобразба... [Минерва] никогаш не изгледа толку гламурозно никаде на друго место“. ]] Уметничките преференции на Рудолф биле кон митолошки сцени со голи тела, како и кон алегорични пропагандни дела кои ги возвишувале доблестите на него како владетел. Дело што ги комбинира елементите на еротизам и пропаганда е ''„Минерва триумфира над незнаењето“'' ([[Уметничкоисториски музеј (Виена)|Уметностничкоисториски музеј]]), кое ја прикажува Минверва (римската божица на војната, мудроста, уметноста и трговијата) со откриени гради и шлем како го гази незнаењето, симболизирано со човек со уши на магаре. [[Белона (божица)|Белона]], друга римска божица на војната, и деветте [[музи]] ја опкружуваат Минерва. Пропагандната порака е дека царството е безбедно со Рудолф на негово чело, за да можат уметноста и трговијата да цветаат. {{Rp|68–69}}Фламанскиот скулптор Ханс Монт исто така работел за Рудолф и ја дизајнирал триумфалната капија за формалниот влез на Рудолф II во [[Виена]] во 1576 година. Делата од Рудолфова Прага биле високо завршени и рафинирани, при што најголемиот дел од сликите биле релативно мали. Издолжувањето на фигурите и впечатливо сложените пози на првиот бран на италијанскиот маниризам продолжиле, а елегантната оддалеченост на фигурите на [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] била посредувана преку делата на отсутниот Џамболоња, кој го претставувал идеалот на стилот. Графиките биле неопходни за ширење на стилот во Европа, Германија и Ниските Земји, а некои графичари, како најголемиот од тој период, Хендрик Голциус, работеле според цртежи испратени од Прага, додека други, како Агидиус Саделер, кој живеел во куќата на Спрангер, биле во искушение да го посетат самиот град. Рудолф, исто така, нарачал дела од Италија, пред сè од Џамболоња, на кого Медичите не му дозволиле да ја напушти Фиренца, а четири големи митолошки [[Алегорија|алегории]] биле испратени од [[Паоло Веронезе]]. Влијанието на царот влијаело врз уметноста во други германски дворови, особено во [[Минхен]] и [[Дрезден]], каде што се наоѓал златарот и уметник Јохан Келерталер. Рудолф не бил многу заинтересиран за религијата, а „во Прага се создала експлозија на митолошки слики каква што не била видена уште од времето на Фонтенбло“. Божиците обично биле голи, или речиси голи, а преовладувала поотворена атмосфера на еротизам отколку што се среќава во повеќето ренесансни митолошки дела, што очигледно ги одразува „посебните интереси“ на Рудолф. Доминантна фигура бил [[Херкул]], идентификуван со царот, како што претходно бил и со претходните [[Хабсбурговци|хабсбуршки]] и [[Валоа (династија)|валоански]] монарси. Но, другите богови не биле занемарени; нивните сврзници и преобразби имале значење во [[Ренесансен неоплатонизам|ренесансниот неоплатонизам]] и [[херметизам]], кои биле разбрани посериозно во Рудолфовата Прага отколку во кој било друг ренесансен двор. Сепак, се смета дека насликаните алегории од Прага не содржат ниту многу специфични комплицирани значења, ниту скриени рецепти за алхемија. Џамболоња често избирал, или дозволувал некој друг да избере, наслов за неговите скулптури по нивното завршување; за него единствено формите биле важни. === Влијание на Прага на други места === <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="3"> File:Hans_von_Aachen_-_Bacchus,_Ceres_and_Amor_(%3F)_-_Google_Art_Project.jpg|алт=Bacchus, Ceres and Amor (Sine Cerere et Baccho friget Venus), c. 1600, by Hans von Aachen| ''Бахус, Церера и Амор'' (''Sine Cerere et Baccho friget Venus''), {{Околу|1600}}, од Ханс фон Ахен File:Joachem_Wtewael_-_Venus_en_Mars_verrast_door_Vulcanus.jpg|алт=Utrecht – Joachim Wtewael, Venus and Mars surprised by Vulcan, 1601, 21 x 16 cm on copper.| [[Утрехт]] – Јоаким Втевел, ''[[Венера (божица)|Венера]] и [[Марс (митологија)|Марс]] изненадени од [[Вулкан (бог)|Вулкан]]'', 1601, 21 x 16&nbsp;см на бакар. File:Allegorie_des_Friedens_und_des_Überflusses_by_Hans_von_Aachen_001.jpg|алт=Hans von Aachen, Allegory of Peace and the Arts, 1602.| Ханс фон Ахен'', Алегорија за мирот и уметноста'', 1602. File:Karel_van_Mander_Garden_of_Love.jpg|алт=Haarlem – Karel van Mander, Garden of Love, 1602| [[Харлем]] – Карел ван Мандер, ''Градина на љубовта'', 1602 година File:Roelant_Savery_-_The_Garden_of_Eden_-_WGA20883.jpg|алт=Haarlem – Roelant Savery, Garden of Eden, a typical subject, 1622. Rudolf also had large menageries, including a dodo, seen in many paintings.| [[Харлем]] – Роелант Савери, ''Едемската градина'', типичен субјект, 1622 година. Рудолф имал и големи менажерии, вклучувајќи и [[додо]], што се гледа на многу слики. </gallery> == Холандски маниризам == [[File:Abraham_Bloemaert_-_Niobe_beweent_haar_kinderen.jpg|лево|мини| [[Абрахам Блумарт]], ''[[Ниоба]] ги оплакува своите деца'', 1591]] Додека уметниците од школите во Фонтенбло и Прага најчесто добивале пријатен прием и во интелектуална и во физичка смисла, што останале таму до крајот на својот живот, за уметниците од последната холандска фаза од движењето, маниризмот многу често бил фаза низ која поминале пред да преминат на стил под влијание на [[Караваџо]]. За Хендрик Голциус, најголемиот графичар на тоа време, неговата најманиристички период под влијание на Спрангер траел единствено петте години помеѓу 1585 година, кога го гравирал својот прв печат по еден од цртежите на Спрангер што ги донел од Прага [[Карел ван Мандер]], до неговото патување во Рим во 1590 година, од каде што „се вратил како променет уметник. Оттогаш повеќе не правел печати по екстраваганциите на Спрангер. Монструозните мускулести мажи и претерано издолжените женски голи тела со ситни глави... биле заменети со фигури со понормални пропорции и движења“. Делото на Спрангер „имало широк и непосреден ефект во Северна Холандија“, <ref name="Slive, 8-9" /> а групата позната како „Харлемски маниристи“, главно Голциус, ван Мандер и Корнелис ван Харлем, била иста како и уметниците од други градови. [[File:Kitchen_interior_with_the_parable_of_the_great_supper,_by_Joachim_Wtewael.jpg|мини| Елаборираната алегорија на Јоаким Втевел се претставува како ''кујнска сцена'' со виртуозни пасажи на [[мртва природа]], 1604]] Делумно затоа што поголемиот дел од неговите холандски следбеници ги виделе делата на Спренгер единствено преку графики и неговите претежно многу слободни цртежи, неговото посликарско ракување не било усвоено и тие ја задржале построгата и пореалистична техника во која биле обучени. Голем број на холандски маниристички сликари можеле да менуваат стилови во зависност од темата или нарачката и продолжиле да создаваат портрети и жанровски сцени во стилови основани на местните традиции, во исто време кога работеле на високо маниристички слики. По враќањето од Италија, Голциус се префрлил на потивок протобарокен класицизам, а неговото дело во тој стил влијаело врз многумина. [[Јоаким Втевел]], кој се населил во [[Утрехт]] по враќањето од Италија во 1590 година, привлекол поголемо внимание од италијанските маниристи отколку од [[Прага]], а исто така продолжил да создава кујнски сцени и портрети покрај своите голи божества. За разлика од многумина, особено неговиот колега од Утрехт, Абрахам Бломерт, откако репертоарот на стилови на Втевел бил формиран, тој никогаш не го променил сè до неговата смрт во 1631 година. [[File:Roelandt_Savery_-_Forest_with_Deer.jpg|лево|мини| Помалку типичен, но напреден, чист пејзаж од [[Роелант Савери]], ''Шума со елени'', 1608–1610.]] За сликарите во [[Ниските Земји]] постоела и алтернатива на традиционалните северни реалистички стилови, кои продолжиле да се развиваат преку [[Питер Бројгел Постариот]] (починал 1567) и други уметници, а во следниот век веќе доминирале во сликарството на холандското Златно доба. И покрај неговата посета на Италија, [[Питер Бројгел Постариот|Бројгел]] сигурно не може да се нарече манирист, но исто како што неговите слики биле внимателно собирани од Рудолф, така и маниристичките уметници, вклучувајќи ги Гилис ван Конинсло и синот на Бројгел, Јан, го следеле во развојот на пејзажот како тема. Пејзажното сликарство било признато како холандска специјалност во Италија, каде што работеле неколку северни пејзажисти, како што се Матијс и Пол Брил, и Германците Ханс Ротенхамер и Адам Елсхајмер, последниот важна фигура во раниот барок. Поголемиот дел сè уште сликале холандски панорами од висока точка на гледање, со мали фигури кои формираат специфичен субјект, но Гилис ван Конинсло ја следел пораната [[Дунавска школа]] и [[Албрехт Алтдорфер]] во развојот на чистиот и „крупниот план“ шумски пејзаж во неговите дела од околу 1600 година, кој го продолжиле неговиот ученик Роелант Савери и други. Блумерт насликал голем броја на пејзажи кои ги усогласуваат овие типови со комбинирање на дрвја во крупни планови, со фигури и мал далечен поглед одозгора кон едната страна (пример подолу). Раните пејзажи на Пол Брил биле изразито маниристички во нивната вештачка природа и преполни декоративни ефекти, но по смртта на неговиот брат, тој постепено развил поекономичен и пореалистичен стил, можеби под влијание на [[Анибале Карачи]]. [[File:Ambrosius_Bosschaert_the_Elder_(Dutch_-_Flower_Still_Life_-_Google_Art_Project.jpg|лево|мини| [[Амброзиус Босхарт]], [[мртва природа]], 1614]] Сликарството со [[мртва природа]], обично претежно на цвеќиња и инсекти, исто така се појавило како жанр во текот на овој период, пренаменувајќи ја наследената традиција на доцнохоландските минијатурни граници; [[Јан Бројгел Постариот]] исто така ги сликал. Ваквите поданици им се допаѓале и на аристократските покровители и на буржоаскиот пазар, кој бил далеку поголем во Холандија. Ова особено било случај на протестантскиот север, по движењето на населението за време на Востанието, каде што побарувачката за религиозни дела во голема мера отсуствувала. Јорис Хофнагел, дворски сликар на Рудолф II, одиграл голема улога во развојот на мртвата природа како независен жанр, а особено на мртвите природи со цвеќе. Недатирано дело од цвеќе, изработено од Хофнагел во форма на минијатура претставува првата позната независна мртва природа. Хофнагел ги оживеал своите цветни дела со инсекти и внимание на деталите, типично за неговите проучувања по природа. Ова може да се види во неговиот ''Amoris Monumentum Matri Chariss(imae)'' од 1589 година (ex-Nicolaas Teeuwisse 2008). Карел ван Мандер денес е запаметен главно како уметнички писател, а не како уметник. Иако ја поддржувал италијанската хиерархија на жанрови, со историското сликарство на врвот, тој бил поподготвен од [[Џорџо Вазари|Вазари]] и други италијански теоретичари (пред сè [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој грубо ги отфрнувал „пониските“ уметнички форми) да ја прифати вредноста на другите специјализирани уметнички жанрови и да прифати дека голем број на уметници треба да се специјализираат во нив, доколку таму лежел нивниот талент. Специјализацијата на голем број на уметници во различните жанрови била добро напредната до крајот на векот, и во Холандија и во Прага, што претставува пример за двата сина на Бројгел, [[Јан Бројгел Постариот|Јан]] и [[Питер Бројгел Помладиот|Питер]], иако за тој период било типично што двајцата имале повеќе од една специјалност во текот на нивните кариери. Иако пејзажите, сцените од селскиот живот, морските пејзажи и мртвите природи можеле да се купат од страна на трговците на залиха, а добрите портрети секогаш биле барани, побарувачката за историско сликарство не била еднаква на потенцијалната понуда, и многу уметници, како Корнелиус Кетел, биле принудени да се специјализираат за портретирање; „уметниците патуваат по овој пат без задоволство“, според ван Мандер. [[File:Marten_de_Vos_Seven_liberal_arts.jpg|мини| ''Седумте либерални уметности'' од Мартен де Вос, 1590 година]] Маниристичките сликари во веќе трајно одвоените јужни покраини на [[Хабсбурговци|Хабсбуршка]] [[Фландрија]] всушност биле помалку под влијание на Прага отколку оние во [[Холандска Република|Обединетите покраини]]. Тие имале полесен пристап до Италија, каде што [[Денис Калверт]] живеел од дваесетгодишна возраст во [[Болоња]], иако продавал голем дел од своите дела назад во Фландрија. И [[Мартен де Вос]] и [[Ото ван Вин]] патувале таму; Ван Вин, кој всушност работел во Рудолфовата Прага, бил основач на трговскиот еснаф на романисти, клуб во Антверпен за уметници кои го посетиле Рим. Тие биле посвесни за најновите трендови во италијанската уметност и појавата на [[Барок|барокниот]] стил, кој во рацете на [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], ученик на Ван Вин од 1594 до 1598 година, наскоро ја зафатил и фламанската уметност. Во религиозните дела, фламанските уметници биле подложени и на декретите на [[Трентски собор|Трентскиот собор]], што довело до реакција против поекстремните виртуозитети на маниризмот и до појасен, помонументален стил сличен на италијанската ''maniera grande''. Во ретаблите на де Вос, на пример, „умерениот маниризам е комбиниран со претпочитање на раскажување што е повеќе во согласност со холандската традиција“. Во [[Фландрија]], иако не во Обединетите покраини, претежно привремените изложби за кралските влезови овозможувале повремени можности за раскошни јавни изложби во маниристички стил. Фестивалските книги ги евидентирале влегувањата во [[Антверпен]] на француските принцови и хабсбуршките надвојводи. == Полска–Литванија == [[File:Tarnów._Plac_Katedralny_katedra_Narodzenia_NMP_A_228_nagrobek_Ostrogskich.jpg|мини| Гробницата Острогски, од Вилем ван ден Блок, <ref name="jasna">{{Наведена мрежна страница|url=http://matrix.jasna.tarnow.pl/~andrew/nagrobkitar/nagrobki.htm|title=Pomnik Ostrogskich|work=matrix.jasna.tarnow.pl|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820183607/http://matrix.jasna.tarnow.pl/~andrew/nagrobkitar/nagrobki.htm|archive-date=2011-08-20|accessdate=2009-12-28}}</ref> Тарновска катедрала, 1612 година]] Маниризмот бил доминантен во [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Државна Заедница]] помеѓу 1550 и 1650 година, кога конечно бил заменет со барокот. <ref name="dobrowolski">{{Наведена книга|title=Historia sztuki polskiej (History of Polish art)|last=Tadeusz Dobrowolski|last2=Helena Blumówna|publisher=Wydawnictwo Literackie|year=1965|pages=44, 346|language=pl}}</ref> Стилот вклучува различни маниристички традиции, <ref name="dobrowolski" /> кои се тесно поврзани со етничката и религиозната разновидност на земјата, како и со нејзината економска и политичка состојба во тоа време. <ref>{{Наведена книга|title=Mitteleuropa: between Europe and Germany|last=Peter J. Katzenstein|publisher=Berghahn Books|year=1997|isbn=1-57181-124-9|page=[https://books.google.com/books?id=BUXbwDN60VkC&pg=PA83 83]|author-link=Peter J. Katzenstein}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Space: in science, art and society|last=François Penz|last2=Gregory Radick|last3=Robert Howell|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=0-521-82376-5|page=137}}</ref> Периодот помеѓу 1550 и 1650 година претставувал Златно доба на [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската заедница]] (создадена во 1569 година) и Златно доба на Полска. <ref>{{Наведена книга|title=Iter Polono-Belgo-Ollandicum: cultural and literary relationships between the Commonwealth of Poland and the Netherlands in the 16th and 17th centuries|last=Andrzej Borowski|publisher=Księgarnia Akademicka|year=2007|isbn=978-83-7188-951-6|page=8}}</ref> Првата половина на 17 век е обележана со силна активност на [[Исусовци|језуитите]] и [[Контрареформација|контрареформацијата]], што довело до прогонство на прогресивните Аријанци (полски браќа) во 1658 година. Погледнете подолу за германско-шлезискиот сликар Бартоломеус Стробел, полски дворски уметник од 1639 година. == Распространување во печатени материјали и книги == [[File:Rudolf2c.jpg|лево|мини| Гравура на [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II]] од Егидиј Саделер (1603), заснована на цртеж (рамка) и насликан портрет од Бартоломеј Спрангер .]] Важноста на графиките како медиум за ширење на маниристичкиот стил веќе е спомената; Северниот маниризам „претставуваше стил кој восхитувачки се погоди за графиката и инспирираше создавање на низа ремек-дела на уметноста на графичарот“. Голциј веќе бил најпознатиот гравер во Холандија кога го погодил вирусот на маниризмот, и покрај прекините од војната, тој и останатите холандски гравери биле поврзани со добро подмачканата машинерија за распространување низ Европа што била изградена во текот на претходните педесет години, првично центрирана во [[Антверпен]]. Истото не важело за графиката во Фонтенбло, а графиките направени таму (невообичаено за тој период, сите во [[бакропис]]) биле технички прилично груби, произведени во помал број и главно влијателни во Франција. Тие биле направени во интензивен период на активност приближно од 1542 до 1548 година. Оние направени во Париз биле гравури и со повисок квалитет; произведени од околу 1540 до околу 1580 година, тие имале поширока распространетост. Голем дел од графиките од Фонтенбло очигледно биле направени директно од нацртани дизајни за украсите на палатата и се состоеле во голема мера или целосно од украсни рамки или картуши, иако размерот на Фонтенбло бил таков што тие можеби содржеле неколку фигури во цел раст. Варијации на сложените рамки, како да се направени од сечен, прободен и валан пергамент, се одвивале во декоративни модели на рамки, гравирани насловни страници и резбан и инкрустиран мебел сè до 17 век. Печатениот маниристички орнамент, во малку поширока смисла на зборот, бил многу полесен за производство отколку ризичната примена на екстремен маниристички стил на композиции со големи фигури и се ширел низ Европа многу пред сликарството во форма на рамки за портретни графики, фронтесписи на книги, како што се сложените врати и камини на маниристичката архитектура, книги со украси за уметници и занаетчии и книги со симболи. Од овие дела, златарите, изработувачите на рамки и мебел и работниците во многу други занаети го развиле речникот на маниристичкиот орнамент. Илустрациите со моделите прикажани во книгата ''„Архитектура“'' на [[Вендел Дитерлин]] од 1593–94 година, создадени во релативно зафрлената област на [[Стразбур]], биле едни од најекстремните примени на стилот во архитектонскиот орнамент. Северниот маниристички стил бил особено влијателен во велелепните дворци изградени во Англија од страна на дворјаните на Елизабета.<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Christus_erscheint_Magdalena_als_Gärtner.jpg|алт=Christ and Mary Magdalene in the garden. Sadeler engraving after Bartholomeus Spranger| ''Христос и [[Марија Магдалена]] во градината''. Гравура на Саделер по Бартоломеј Спрангер File:Jan_Saenredam14.jpg|алт=Jan Saenredam, Venus and Cupid, after Hendrick Goltzius| Јан Сенредам, ''Венера и Купидон'', според Хендрик Голциј File:Goltzius_Ikarus.jpg|алт=Icarus by Goltzius| ''[[Икар]]'' од Голциј File:Dietterlin,_Architectura,_Composita,_plate_178.jpg|алт=Composite order columns from Wendel Dietterlin's Architectura (1593–94).| Колони од [[Сложен ред|композитен ред]] од ''„Архитектура'' “ (1593–94) на Вендел Дитерлин. </gallery> == Во декоративните уметности == [[File:Arte_tedesca,_cavallo_marino,_1590-1600_ca.,_argento_dorato_e_conchiglia.JPG|мини| Непрактична чаша во форма на морски коњ (веројатно главата се откинува), [[Лајпциг]] 1590]] Визуелната духовитост и софистицираност на маниризмот во северните делови, што го направило претежно [[Монархиски двор|дворски]] стил, пронашло природни носители во работата на златарите, обележани со скапоцени камења и обоени емајли, во кои деформираните бисери кои се нарекуваат „ барокни“ би можеле да формираат човечки и животински торза, и како накит за личен украс и во предмети направени за ''Вундеркамер''. Бокалите и вазните добивале фантастични форми, како и стоечките чаши со чинии од [[оникс]] или агат, и раскошните солници како ''Салиерата'' на [[Бенвенуто Челини]], врвот на маниристичкото златарство, завршена во 1543 година за [[Франсоа I]] и подоцна дадена на чичкото на Рудолф, уште еден голем колекционер. [[Венцел Јамницер]] и неговиот син Ханс, златари на низа свети римски цареви, вклучувајќи го и Рудолф, биле ненадминливи на север. Сребрарите изработувале покриени чаши и богато изработени чаши и чинии, строго за изложување, можеби вклучувајќи ги големите морски школки што денес се враќаат од тропските предели, кои биле „ценети како уметност создадена од природата“. Во Холандија, семејството сребрари ван Вианен развило уникатен анаморфен „аурикуларен стил“, кој употребува извиткувања и антиархитектонски 'рскавични мотиви. [[File:Weltliche_Schatzkammer_Wien_(258c).JPG|лево|мини| Детал од царската круна на Рудолф, злато, [[емајл]] и скапоцени камења. Прага, 1602 година]] Иако маниристичките скулптори произведувале бронзени скулптури во природна големина, најголемиот дел од нивното производство по единица било од изданија на мали бронзени скулптури, честопати намалени варијанти на големите композиции, кои биле наменети да се ценат со држење и вртење во рацете, кога најдобрите „даваат естетски стимул од оној неволен вид што понекогаш доаѓа од слушање музика“. Плакети, мали [[Релјеф (вајарство)|нискорелјефни]] панели од бронза, често позлатени, биле употребувани во различни поставки, како на круната на Рудолф. [[Сфинга|Женски сфинги]] со екстравагантно издолжени вратови и истакнати гради од орев во колекцијата Фрик, Њујорк; наскоро [[Антверпен]] направил специјалитет од богато резбани и фурнирани кабинети инкрустирани со желкина школка, абанос и слонова коска, со архитектонски ентериери, огледувани за да се размножат рефлексиите во лажни простори. Во Англија, маниристичките ексцеси на јакобинскиот мебел биле изразени во екстремни ногарки свртени да имитираат наредени покриени стоечки чаши, и ширење на рамни површини покриени со прерамки. По успехот на бриселските таписерии ткаени по Рафаеловите цртежи, маниристичките сликари како [[Бернард ван Орлеј]] и [[Перино дел Вага]] биле повикани да дизајнираат цртежи во маниристички стил за работилниците за [[Таписерија|таписерии]] во Брисел и Фонтенбло. Сликарски композиции во маниристички вкус се појавиле и во лиможските емајли, приспособувајќи ги нивните композиции и орнаментирани рабови од графики. Морески, украсни ливчиња и [[Фестон|фестони]] од овошје инспирирани од повторно откриениот [[Гротеска|гротескен]] антички римски орнамент, првпат прикажан во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]], биле распространети преку [[Орнамент|украсни печати]]. Овој украсен речник на Северот бил изразен помалку во такви [[Фрескопис|фрески]], а повеќе во [[Таписерија|таписерии]] и [[Илуминиран ракопис|осветлени илуминирани ракописи]]. Во Франција, садовите од Сен-Поршер со маниристички форми и декор биле произведувани во ограничени количини за ограничена клиентела од 1520-тите до 1540-тите, додека преполните, вознемирувачки реалистични композиции на змии и жаби се карактеристични за маниристичките насликани земјени чинии на [[Бернар Палиси]] . Како и Јамницерите повремено, Палиси правел калапи од вистински мали суштества и растенија за да ги примени на своите креации. [[File:Platter_MET_DT574_(cropped).jpg|мини| „Рустичен“ глазиран земјен послужавник што му се припишува на Бернар Палиси, Париз]] == Северен маниризам, политика и религија == Северна Европа во 16 век, а особено областите каде што маниризмот бил најсилно застапен, била погодена од големи превирања, вклучувајќи ги [[Протестантска реформација|Протестантската реформација]], [[Контрареформација|Контрареформацијата]], [[Француски верски војни|Француските верски војни]] и [[Осумдесетгодишна војна|Холандскиот бунт]]. Односот меѓу маниризмот, религијата и политиката бил многу сложен. Иако биле создадени религиозни дела, северниот маниризам ги ставал религиозните теми во втор план, а кога ги обработувал, тоа обично било спротивно и на духот на обидот на Контрареформацијата да ја контролира католичката уметност и на протестантските ставови кон религиозните претстави.<ref>Shearman, 168–170</ref> Во случајот со прашката уметност на Рудолф и француската уметност по средината на векот, се чини дека секуларната и митолошката маниристичка уметност делумно била намерен обид да се создаде уметност што ќе им се допаѓа на луѓето од различни религиозни и политички определби.<ref>Trevor-Roper, 98–101 on Rudolf, and Strong, Pt. 2, Chapter 3 on France, especially pp. 98–101, 112–113.</ref> Во исто време, маниризмот во својата најекстремна форма обично бил дворски стил, кој често се користел за пропагирање во корист на монархијата,<ref>The theme of Strong's book, see especially pp. 77, 85–7, 171–3</ref> и постоел ризик да биде дискредитиран поради поврзаноста со непопуларни владетели. Се чини дека вистинската толеранција на Рудолф го спречила тоа во Германија и [[Бохемија]], но до крајот на векот маниризмот се поврзувал од страна на [[Калвинизам|калвинистичките]] протестанти и другите патриоти во Франција и Холандија со нивните непопуларни католички владетели.<ref name="Wilenski">Wilenski</ref> Но, барем порано, многу од уметниците што создавале во екстремниот маниристички стил биле протестанти, а во Франција калвинисти, како на пример [[Бернар Палиси]] и голем дел од мајсторите во работилниците за линонски емајл. [[File:Antoine Caron 001.jpg|thumb|left|''Август и тибуртинската Сибила'', [[Антоан Карон]], околу 1580]] Одредени маниристички дела се смета дека ја одразувале насилноста на времето, но таа била прикажана во класична облека. [[Антоан Карон]] ја насликал необичната тема ''Масакри под Триумвиратот'' (1562, Лувр), во текот на Верските војни, кога масакрите биле честа појава, особено за време на [[Вартоломејска ноќ|масакрот на Вартоломејската ноќ]] во 1572 година, шест години по создавањето на сликата.<ref>[[:File:Antoine Caron 002.jpg|''Massacres Under the Triumvirate'']].[http://www.louvre.fr/llv/oeuvres/detail_notice.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&CURRENT_LLV_NOTICE%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500815&bmLocale=en Louvre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415025527/https://www.louvre.fr/llv/oeuvres/detail_notice.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&CURRENT_LLV_NOTICE%3C%3Ecnt_id=10134198673225166&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500815&bmLocale=en |date=2021-04-15 }}</ref> Според историчарот на уметност [[Ентони Блант]], Карон го создал „она што можеби било најчистиот познат тип на маниризам во неговата елегантна форма, соодветен на префинето, но невротично аристократско општество“.<ref name =B100>Blunt, 100.</ref> Неговите картони за [[Валоаовски таписерии|Валоаовските таписерии]], кои се навраќале на триумфалистичките таписерии ''Историја на Скипион'', дизајнирани за [[Франсоа I]] од [[Џулио Романо]],<ref>Jardine and Brotton, 128. The royal tournament grandstand for the 1565 summit between the French and Spanish courts at [[Bayonne]] had been hung with this gold-and-silk tapestry, which illustrated the [[Roman Triumph|triumph]] of [[Scipio Aemilianus Africanus|Scipio].</ref> биле пропагандна активност во корист на монархијата на Валоа, нагласувајќи го нејзиниот дворски раскош во периодот кога била загрозена од уништување преку граѓанската војна. Единствената зачувана слика на [[Жан Кузен Помладиот]], ''Последниот суд'', исто така се осврнувала на граѓанската војна, откривајќи „типично маниристичка склоност кон минијатуризација“.<ref>Chastel, 252. [[:File:The Last Judgement. Jean Cousin..jpg|''The Last Judgement, by Jean Cousin the Younger.'']]</ref> Ситни, голи човечки фигури „врвеле по земјата како црви“, додека Бог одозгора гледал и судел.<ref name =B100>Blunt, 100.</ref> [[File:Cornelis van Haarlem - Bethlehemse kindermoord.jpg|thumb|[[Корнелис ван Харлем]], ''[[Масакр на невините]]'', 1590]] ''[[Колеж на витлеемските младенци]]'' (1590, [[Државен музеј (Амстердам)]]) на Корнелис ван Харлем, кој бил повеќе барокен отколку маниристички, можеби ги одразувал неговите детски сеќавања од убивањата (всушност само на гарнизонот) по [[Опсада на Харлем|опсадата на Харлем]] во 1572–1573 година, низ која тој поминал. Целосно неманиристичката верзија на Бригел на истата тема била купена од Рудолф, кој наредил некој од масакрираните деца да ги претвори во гуски, телиња, сирења и други помалку вознемирувачки пленови.<ref>Shawe-Taylor, 88–91. Rudolf's prime version is now in the [[Royal Collection]], other versions show the original details, some of which are now also showing through thin overpaint on the original.</ref> Општо земено, маниристичкото сликарство го нагласувало мирот и хармонијата и поретко избирало теми поврзани со битки отколку високата ренесанса или барокот. Друга тема што ја популаризирал Бригел, ''Свети Јован проповеда во пустината'', била маниристички обработувана од неколку уметници, како тема со бујна пејзажна композиција. Но, за холандските протестанти, оваа тема ги потсетувала на годините пред и за време на нивниот [[Осумдесетгодишна војна|бунт]], кога биле принудени да се собираат на богослужби на отворено, во селата надвор од градовите контролирани од Шпанците.<ref name="Wilenski"/> ==Други појави== [[File:The Holy Women at the Sepulchre.jpg|thumb|left|230px|Бакропис од [[Жак Беланж]], ''Трите Марии кај гробот'', 1610-ти]] [[Хенри VIII]] бил поттикнат, по примерот на Фонтенбло, да увезе сопствен, нешто помалку извонреден тим од италијански и француски уметници кои работеле на неговата нова [[Пала Нонсуч]], која исто така во голема мера се потпирала на штуко-декорацијата и била украсувана од околу 1541 година. Но, Хенри умрел пред да биде завршена, а една деценија подоцна неговата ќерка [[Марија I]] ја продала, без дворецот некогаш да бил позначајно користен од дворот. Палатата била урната пред 1700 година, а зачувани биле само мали фрагменти од делата поврзани со неа, како и слабото влијание што можело да се забележи во подоцнежната [[англиска уметност]], на пример во големите, но недоволно префинети штуко-декорации во [[Хардвик Хол]]. Некои (но не сите) од куќите на [[Елизабетанска архитектура|елизабетанската архитектура]] користеле орнаменти преземени од книгите на Вендел Дитерлин и [[Ханс Вредеман де Врис]] во рамките на препознатлив стил изведен од повеќе извори. Портретниот минијатурист [[Исак Оливер]] покажувал претпазливи влијанија на доцниот маниризам,<ref>Shearman, 28</ref> кои се појавувале и кај некои доселени портретисти, како што бил [[Вилијам Скрoтс]], но генерално Англија била една од земјите што најмалку биле погодени од движењето, освен во областа на орнаментот. Иако северниот маниризам развил пејзажен стил, портретното сликарство останало без северни еквиваленти на [[Ањоло Бронѕино]] или [[Пармиџанино]], освен ако извонредното, но донекаде наивно [[Портретирање на Елизабета I|портретирање на Елизабета I]] не се сметало за таков пример. Една од последните процветувања на северниот маниризам се појавиле во [[Лорена (провинција)|Лорена]], каде што дворскиот сликар [[Жак Беланж]] (околу 1575–1616) бил познат само по своите извонредни [[бакропис]]и, иако бил и сликар. Неговиот стил произлегувал од холандскиот маниризам, додека неговата техника била под влијание на италијанските бакрописци, особено [[Пармиджанино]] и [[Вентура Салимбени]].<ref>Griffiths, 36–39</ref> Необично било тоа што неговите теми главно биле религиозни, а иако костимите често биле раскошни, тие укажувале на силни религиозни чувства кај него. Дури и подоцна, германско-[[Шлезија|шлезискиот]] сликар [[Бартоломеј Стробел]], кој ги поминал последните години од владеењето на Рудолф како млад уметник во Прага, го продолжил рудолфинскиот стил до 1640-тите, и покрај ужасите што ја погодиле Шлезија за време на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], во дела како што била неговата огромна ''[[Гозба на Ирод со обезглавувањето на Свети Јован Крстител]]'' во [[Прадо]]. Од 1634 година тој се повлекол во побезбедната [[Полска]] како дворски уметник.<ref>Harosimowicz, Jan (2002), [http://www.lwl.org/westfaelischer-friede-download/wfe-t/wfe-txt2-30.htm ""What could be better now than the struggle for freedom and faith", Confessionalization and the Estates' Quest for Liberation as Reflected in the Silesian Arts of the Sixteenth and Seventeenth Centuries"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210424185259/https://www.lwl.org/westfaelischer-friede-download/wfe-t/wfe-txt2-30.htm |date=2021-04-24 }}, from the exhibition catalogue ''1648 – War and Peace in Europe'', 2002, Westfälisches Landesmuseum für Kunst und Kulturgeschichte, [[Минстер]]. See article for further references.</ref> ==Уметници== [[File:Abraham Bloemaert - Prediking van Johannes de Doper.jpg|thumb|[[Абрахам Бломарт]], ''Пејзаж со Свети Јован кој проповедал во пустината'', околу 1600]] Француски уметници под влијание на првата школа во Фонтенбло: :[[Жан Кузен Постариот]] (1500–{{circa|1590}}) :[[Жан Гужон]] ({{circa|1510}}–по 1572) вајар и архитект :[[Жист де Жист]] ({{circa|1505|1559}}) – вајар и бакрописец :[[Антоан Карон]] (1521–1599) Продолжување на француската традиција: :[[Жермен Пилон]] (околу 1537–1590), вајар :[[Андруе ди Серсо]], семејство архитекти; Жак I го вовел маниристичкиот орнамент :[[Жан Кузен Помладиот]] (околу 1522–1595), сликар :[[Тусен Дибреј]] (околу 1561–1602), втора школа во Фонтенбло: [[File:Matthijs Bril - Landscape.tiff|thumb|Пејзаж (масло на платно, 63,5 x 87 cm, Музеј Феш), припишано на [[Матијс Брил]]]] Работеле за Рудолф: :[[Џамболња]] (1529–1608), фламански вајар со седиште во Фиренца :[[Адријан де Врис]] (1556–1626), холандски вајар, ученик на Џамболња, кој отишол во Прага :[[Бартоломеус Шпрангер]] (1546–1611) – фламански сликар, главен сликар на Рудолф :[[Ханс фон Ахен]] (1552–1615) – Германец, митолошки теми и портрети за Рудолф :[[Јозеф Хајнц Постариот]] (1564–1609) – швајцарски ученик на Ханс фон Ахен :[[Паул ван Вианен]], холандски златар и уметник :[[Егидиус Саделер]] – главно графичар :[[Венцел Јамницер]] (1507/8–1585), и неговиот син Ханс II и внукот Кристоф, германски златари :[[Јорис Хуфнагел]], особено за минијатури со природонаучна тематика :[[Ролант Савери]], пејзажи со животни и мртви природи Во Холандија: :[[Хери мет де Блес]], (1510–1555/60), пејзажист, постар од останатите :[[Карел ван Мандер]] – денес најпознат како биограф на холандските уметници :[[Хендрик Голциус]] (1558–1617) – водечкиот гравер во периодот, а подоцна сликар во помалку маниристички стил. :[[Корнелис ван Харлем]] (1562–1638)<ref>{{cite web |title=Cornelis Cornelisz. van Haarlem |url=https://rkd.nl/en/explore/artists/18412 |publisher=[[Netherlands Institute for Art History|RKD]] |access-date=10 August 2026}}</ref> :[[Хуберт Герхард]] холандски, (околу 1540/1550–1620) :[[Јоаким Втевал]] (1566–1638) :[[Јан Сендрам]] – главно графичар :[[Јакоб де Гејн II]] – главно графичар :[[Абрахам Бломарт]] (1566–1651), во раниот дел од неговата кариера :[[Ханс Вредеман де Врис]] (1527–околу 1607), архитект, дизајнер на орнаменти, кој пишувал за уредување на градини. Фламански: [[File:Strobel-bautista.jpg|thumb|600px|''[[Гозба на Ирод со обезглавувањето на Свети Јован Крстител]]'', околу 1630-тите, [[Прадо]]; широко речиси 10 метри, ремек-дело на [[Бартоломеус Стробел]] и алегорија на [[Триесетгодишна војна]]]] :[[Денис Калверт]] – работел главно во Италија, во претежно италијански стил, како и :[[Пол Брил|Пол]] и [[Матијс Брил|Матијс Брил]], главно сликале пејзажи :[[Мартен де Вос]], основач на [[Гилда на романистите]] :[[Ото ван Веен]] (1556–1629), сликар и цртач активен во Антверпен и Брисел Германски: :[[Ханс фон Ахен]] (1552–1615) – Германец, митолошки теми и портрети за Рудолф II :[[Венцел Јамницер]] (1507/8–1585), и неговиот син Ханс II и внукот Кристоф, германски златари :[[Ханс Ротенхамер]] (1564–1625), пејзажист од Минхен, кој поминал неколку години во Италија :[[Вендел Дитерлин]] (околу 1550–1599), германски сликар, најпознат по својата книга за архитектонска декорација :[[Бартоломеус Стробел]] (1591–околу 1550), дворски портретист, кој исто така сликал религиозни сцени, во Шлезија, а потоа во Полска. На други места: :[[Жак Беланж]] (околу 1575–1616), дворски сликар на Лорена, чие дело преживеало само во форма на [[бакропис]]. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *[[Anthony Blunt|Blunt, Anthony]], ''Art and Architecture in France: 1500–1700'', 1957, New Haven, CT: Yale University Press, 1999 edition, {{ISBN|0-300-07748-3}} *Malcolm Bull, ''The Mirror of the Gods, How Renaissance Artists Rediscovered the Pagan Gods'', Oxford UP, 2005, {{ISBN|0-19-521923-6}} *[[André Chastel]], ''French Art: The Renaissance, 1430–1620,'' translated by Deke Dusinberre, Paris: Flammarion, 1995, {{ISBN|2-08-013583-X}} *[[Sydney Joseph Freedberg|Freedberg, Sydney J.]], ''Painting in Italy, 1500–1600'', 3rd edn. 1993, Yale, {{ISBN|0-300-05587-0}} *Anthony Griffiths & Craig Hartley, ''Jacques Bellange, C. 1575–1616, Printmaker of Lorraine'', British Museum Press, 1997, {{ISBN|0-7141-2611-X}} *Jacobsen, Karen, ed. (often wrongly cat. as [[Georg Baselitz]]), ''The French Renaissance in Prints'', 1994, p.&nbsp;470; Grunwald Center, UCLA, {{ISBN|0-9628162-2-1}} *[[Lisa Jardine]] and [[Jerry Brotton]], [https://books.google.com/books?id=rHICihqcjUoC ''Global Interests: Renaissance Art Between East And West''], London: [[Reaktion Books]], 2005, {{ISBN|1-86189-166-0}} *Metzler, Sally, ''Artists, Alchemists and Mannerists in Courtly Prague'', Wamberg, Jacob, ed: ''Art & alchemy'', Museum Tusculanum Press, 2006, {{ISBN|87-635-0267-4}}, {{ISBN|978-87-635-0267-2}} *[[Desmond Shawe-Taylor|Shawe-Taylor, Desmond]] and Scott, Jennifer, ''Bruegel to Rubens, Masters of Flemish Painting'', Royal Collection Publications, London, 2008, {{ISBN|978-1-905686-00-1}} *[[Seymour Slive|Slive, Seymour]], ''Dutch Painting, 1600–1800'', Yale UP, 1995,{{ISBN|0-300-07451-4}} *Smyth, Craig Hugh, ''Mannerism and Maniera'', 1992, [[IRSA]], Vienna, {{ISBN|3-900731-33-0}} *[[John Shearman|Shearman, John]]. ''Mannerism'', 1967, Pelican, London, {{ISBN|0-14-020808-9}} *[[Roy Strong]]; ''Art and Power; Renaissance Festivals 1450–1650'', 1984, The Boydell Press; {{ISBN|0-85115-200-7}} *[[Hugh Trevor-Roper|Trevor-Roper, Hugh]]; ''Princes and Artists, Patronage and Ideology at Four Habsburg Courts 1517–1633'', Thames & Hudson, London, 1976, {{ISBN|0-500-23232-6}} *[[R. H. Wilenski|Wilenski, R. H.]]; ''Dutch Painting'', "Prologue" pp.&nbsp;27–43, 1945, Faber, London *Hans Vlieghe, ''Flemish Art and Architecture, 1585–1700'', New Haven (CT): Yale University Press/Pelican History of Art, 1998, {{ISBN|0-300-10469-3}} *[[Henri Zerner|Zerner, Henri]], ''Renaissance Art in France. The Invention of Classicism,'' translated by Deke Dusinberre, Scott Wilson, and Rachel Zerner, Paris: Flammarion, 2003, {{ISBN|2-08-011144-2}} == Надворешни врски == *[http://www.metmuseum.org/toah/hd/rupr/hd_rupr.htm Metropolitan Museum, Timeline of Art History] Prague during the Rule of Rudolph II (1583–1612) *[http://www.myarmoury.com/feature_armsarts.html Arms, Armour, and Fine Arts], An article by Peter Kren, with information on mannerist decoration. *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/94303/rec/1 ''Prints & People: A Social History of Printed Pictures''], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on and examples of Northern Mannerism {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Маниризам|.]] [[Категорија:Северна ренесанса|.]] [[Категорија:уметнички правци во Европа|Маниризам, Северна]] [[Категорија:Француски уметнички правци]] [[Категорија:Француска ренесанса]] [[Категорија:Германски уметнички правци]] [[Категорија:Германска ренесанса]] [[Категорија:Ренесанса во Ниските Земји]] [[Категорија:Полска ренесанса]] s7hwj1q691rui26x4ri5xtubr5qs7vy 0 1403468 5629543 2026-09-17T17:07:23Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1370353078|Wet-on-wet]]“ 5629543 wikitext text/x-wiki [[File:Velázquez_-_El_Bufón_Calabacillas_(Museo_del_Prado,_1636-37).jpg|мини| [[Диего Веласкес|Диего Веласкез]], ''„Шутот Калабасиљас“ (Мадрид)'' (1637-39) е одличен пример за техниката влажно на влажно.]] [[File:Frans_Hals_-_Portrait_of_Jasper_Schade_CZE_NG.O_638.jpg|мини| [[Франс Халс]], Јаспер Шаде ван Веструм (1645); обоена претежно влажно на влажно. Челото има делови од влажно (бело) преку суво (кафеаво/црно).]] [[File:Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_097.jpg|мини| [[Рембрант]], ''Портрет на Јан Шест'' (1654) има бројни употреби на методот влажно на влажно.]] [[File:Winslow_Homer_Rowing_Home.jpg|мини| Винслоу Хомер, ''Дом за веслање'' (1890), пример за техниката влажно на влажно во акварел, особено на небото]] '''Влажно на мокро''', или '''''ала прима''''' (италијански, што значи ''при прв обид''), '''директно боење''' или '''au premier coup,'''<ref>[http://painting.about.com/od/artglossarya/g/defallaprima.htm "Techniques for Creating a Painting"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170131212609/http://painting.about.com/od/artglossarya/g/defallaprima.htm|date=2017-01-31}}. ThoughtCo. Retrieved 29 October 2020.</ref> е техника [[Сликарство|на боење]] во која слоеви на влажна боја се нанесуваат врз претходно нанесени слоеви на влажна боја. Користена претежно во [[Маслено сликарство|сликарството со масло]], техниката бара брз начин на работа, бидејќи работата мора да се заврши пред да се исушат првите слоеви. == Техника == Традиционално, нов слој боја на база на масло се нанесува на повеќето делови од сликата само откако претходниот слој целосно ќе се исуши, овој процес на сушење може да трае од неколку дена па се до неколку недели, во зависност од дебелината на бојата. Спротивно на тоа, работата извршена со ''ала прима'' може да се изврши во една или повеќе сесии (во зависност од видовите на боја што се користат и нивното соодветно време на сушење), и вообичаено таквата работа се завршува само во една сесија или „седење“.<ref>{{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20110227092642/http://www.easy-oil-painting-techniques.org/oil-painting-process.html "Art Glossary: alla prima"]}}. easy-oil-painting-techniques.org.</ref> Сликањето со техниката влажно на влажно''',''' во [[Акварел|акварелот]] бара вештина за прифаќање на спонтаноста и непредвидливоста. Бидејќи акварелните бои се многу проѕирни и лесно се разлеваат, тие создаваат неочекувани облици и ефекти нешта кои, во зависност од визијата на уметникот, можат да бидат или одлична предност или вистински предизвик. == Историја == Сликањето „влажно на влажно“ се практикува заедно со други техники уште од развојот на сликањето со масло и го користеле неколку од главните [[Ранофламанско сликарство|ранохоландски сликари]] во делови од нивните слики, како што се [[Јан ван Ејк]] во [[Портрет на Арнолфиниеви|портретот на Арнолфини]] и Рогиер ван дер Вајден.<ref>National Gallery Publications: ''The Fifteenth Century Netherlandish Schools'' by Lorne Campbell, 1998, {{ISBN|1-85709-171-X}}.</ref> Од средината на 19 век, употребата на комерцијално произведени бои во мали склопливи цевки олесни лесно достапен спектар на бои што се користат за брзо и на самото место боење. [[Импресионизам|Импресионистите]] како [[Клод Моне]], пост-импресионистите како [[Винсент ван Гог]], реалистите како Џон Сингер Сарџент и Роберт Анри и Џорџ Белоус, [[Експресионизам|експресионистите]] како Хаим Сутин и Јицак Френкел и апстрактниот експресионист Вилем де Кунинг ја користеле оваа техника на различни начини, а таа сè уште е во голема мера користена и од фигуративни и од нефигуративни ликовни уметници.<ref name="Gury2008">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/allaprimacontemp00gury|title=Alla Prima: A Contemporary Guide to Traditional Direct Painting|last=Al Gury|publisher=Watson-Guptill Pub.|year=2008|isbn=978-0-8230-9834-7|url-access=registration}}</ref> Уметникот [[Боб Рос]] ја користел техниката за својата емисија ''„Радоста на сликањето“'' со цел да создаде комплетни дела во реално време, откако ја научил техниката од својот ментор Вилијам „Бил“ Александар. == Во индустријата == Апликациите „влажно на влажно“ се вообичаени во автомобилската индустрија.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://kta.com/kta-university/painting-wet-on-wet-exploring-myths/|title=Painting Wet on Wet...Really? [Exploring the Myths]|date=2016-04-25|work=KTA-Tator|language=en-US|accessdate=2021-07-09}}</ref> Постојат неколку производи што овозможуваат употреба на влажно на влажно нанесување при боење на куќи, но оваа практика не е широко распространета.<ref name=":0" /> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} [[Категорија:Сликарски техники]] 8zye1ato3855ox4b5mng4182yrwvll2 1 1403469 5629545 2026-09-17T17:10:17Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629545 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1403470 5629547 2026-09-17T17:16:37Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Category:Француска уметност|Правци]] [[Категорија:уметнички правци по земја]] [[Категорија:уметнички правци во Европа]] [[Категорија:француски уметници|,уметнички правци]] 5629547 wikitext text/x-wiki [[Category:Француска уметност|Правци]] [[Категорија:уметнички правци по земја]] [[Категорија:уметнички правци во Европа]] [[Категорија:француски уметници|,уметнички правци]] ma9amre41kzkqkqphvyonuhuuzi5kso 14 1403471 5629548 2026-09-17T17:17:26Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Category:Германска уметност|Правци]] [[Категорија:уметнички правци по земја]] [[Категорија:уметнички правци во Европа]] [[Категорија:Германски уметници|,уметнички правци]] 5629548 wikitext text/x-wiki [[Category:Германска уметност|Правци]] [[Категорија:уметнички правци по земја]] [[Категорија:уметнички правци во Европа]] [[Категорија:Германски уметници|,уметнички правци]] j603f1loomvscnuhh88gdwtg78a6ryi 14 1403472 5629549 2026-09-17T17:18:29Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Ренесанса]] 5629549 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Ренесанса]] avxrc08437mkt3bowkmeot7mxf8jgiw 14 1403473 5629550 2026-09-17T17:21:49Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{commonscat|Renaissance in France}} [[Category:Ренесанса по земја|Франција]] [[Category:Северна ренесанса|Франција]] [[Категорија:Франција во раниот нов век|Ренесанса]] [[Category:Културна историја на Франција|Ренесанса]] [[Категорија:Кралство Франција]] [[Category:Франција во 15 век]] [... 5629550 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Renaissance in France}} [[Category:Ренесанса по земја|Франција]] [[Category:Северна ренесанса|Франција]] [[Категорија:Франција во раниот нов век|Ренесанса]] [[Category:Културна историја на Франција|Ренесанса]] [[Категорија:Кралство Франција]] [[Category:Франција во 15 век]] [[Category:Франција во 16 век]] [[Category:Франција во 17 век]] ftvkmp1lkgfrlypymrkaq6y9oklgypn 14 1403474 5629551 2026-09-17T17:22:52Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Ренесанса | земја]] [[Категорија:Историја по земја|+04]] 5629551 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Ренесанса | земја]] [[Категорија:Историја по земја|+04]] 733sty4bbj8ayn01t4odpquuc6h3ap0 14 1403475 5629552 2026-09-17T17:23:57Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Ран нов век по земја]] [[Категорија:Историја на Франција по период|Ран нов век]] 5629552 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Ран нов век по земја]] [[Категорија:Историја на Франција по период|Ран нов век]] 5phdheufj9um7hj4rsg3eeyul3oo26h 14 1403476 5629553 2026-09-17T17:25:09Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Културна историја по земја|Франција]] [[Категорија:Историја на Франција по тема|Култура]] [[Категорија:Француска култура]] 5629553 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Културна историја по земја|Франција]] [[Категорија:Историја на Франција по тема|Култура]] [[Категорија:Француска култура]] 47juz2k48tserhyxmt2cy1i53inyzko 14 1403477 5629554 2026-09-17T17:25:56Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Историја на Франција | Тема]] [[Категорија:Историја по земја и тема|Франција ]] [[Категорија:Историја на Европа по тема|Франција ]] 5629554 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Историја на Франција | Тема]] [[Категорија:Историја по земја и тема|Франција ]] [[Категорија:Историја на Европа по тема|Франција ]] i74q0nn8ae21vci79o729yzcg44w8vw 14 1403478 5629555 2026-09-17T17:27:51Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Category:Ренесанса по земја|Германија]] [[Category:Северна ренесанса|Германија]] [[Категорија:Германија во раниот нов век|Ренесанса]] [[Category:Културна историја на Германија|Ренесанса]] [[Category:Германија во 15 век]] [[Category:Германија во 16 век]] Category:Германија во 17 в... 5629555 wikitext text/x-wiki [[Category:Ренесанса по земја|Германија]] [[Category:Северна ренесанса|Германија]] [[Категорија:Германија во раниот нов век|Ренесанса]] [[Category:Културна историја на Германија|Ренесанса]] [[Category:Германија во 15 век]] [[Category:Германија во 16 век]] [[Category:Германија во 17 век]] bwht1clviytni8v2j4iz0qw2q4qd6e6 14 1403479 5629556 2026-09-17T17:28:32Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Ран нов век по земја]] [[Категорија:Историја на Германија по период|Ран нов век]] 5629556 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Ран нов век по земја]] [[Категорија:Историја на Германија по период|Ран нов век]] 5izl3l6a3xgvb05ngaovghm0h9alyr0 0 1403480 5629583 2026-09-17T17:55:33Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Река Слимс]] на [[Слимс]] 5629583 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Слимс]] qamkd3eili8dl3hfuepb9hwwq2yd9n4 1 1403481 5629585 2026-09-17T17:55:33Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Река Слимс]] на [[Разговор:Слимс]] 5629585 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Слимс]] rmey4jibg82bupj1myc3y4pviofgwdn 1 1403484 5629593 2026-09-17T17:57:02Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629593 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403485 5629604 2026-09-17T18:35:22Z Vemaiknow 127225 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1371614737|Laminar flow]]“ 5629604 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Laminar_flow_profile.gif|мини| Профилот на брзината поврзан со ламинарниот проток наликува на шпил карти за играње. Овој профил, што соодветствува на протокот на флуид во цевка, покажува дека флуидот се однесува како да е поделен во тенки слоеви на флуид што се лизгаат еден врз друг.]] '''Ламинарен тек''' {{IPAc-en|ˈ|l|æ|m|ɪ|n|ər}} е својство на честиците на флуидот во [[Хидродинамика|динамиката на флуидите]] да се движат по глатки траектории, во слоеви, при што секој слој се движи мазно покрај соседните слоеви со малку или без мешање. При мали брзини, флуидот тежи да тече без странично мешање, а соседните слоеви притоа да се лизгаат непречено еден до друг. Нема попречни струи нормални на правецот на течење, ниту вртлози или виори на флуид.<ref name="Geankoplis, Christie John 2003">{{Наведена книга|url=http://www.pearsonhighered.com/educator/product/Transport-Processes-and-Separation-Process-Principles-Includes-Unit-Operations/9780131013674.page|title=Transport Processes and Separation Process Principles|last=Geankoplis|first=Christie John|publisher=Prentice Hall Professional Technical Reference|year=2003|isbn=978-0-13-101367-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501122109/http://www.pearsonhighered.com/educator/product/Transport-Processes-and-Separation-Process-Principles-Includes-Unit-Operations/9780131013674.page|archive-date=2015-05-01}}</ref> При ламинарниот тек, движењето на честиците на флуидот е многу одредено и притоа честиците што се блиску до цврста површина се движат по струјни линии што се паралелни со таа површина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efm.leeds.ac.uk/CIVE/CIVE1400/Section4/laminar_turbulent.htm|title=Real Fluids|last=Noakes|first=Cath|last2=Sleigh|first2=Andrew|date=January 2009|work=An Introduction to Fluid Mechanics|publisher=University of Leeds|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021003853/http://www.efm.leeds.ac.uk/CIVE/CIVE1400/Section4/laminar_turbulent.htm|archive-date=21 October 2010|accessdate=23 November 2010}}</ref> Ламинарниот тек е режим на тек што се карактеризира со висока дифузија на импулсот и ниска конвекција на импулсот. Кога флуид протекува низ затворен канал, како што е цевка или протекува помеѓу две рамни плочи, може да се појави еден од двата типа на проток во зависност од брзината и [[Вискозност|вискозноста]] на флуидот: ламинарен или турбулентен проток. Ламинарниот проток се јавува при помали брзини, брзини што се под прагот при којшто протокот станува турбулентен. Прагот на брзината на премин од ламинарен во турбулентен режим се опишува со бездимензионален параметар што го карактеризира протокот, наречен [[Reynolds number|Рејнолдсов број]]. Овој број зависи од вискозноста и густината на течноста и димензиите на каналот. Турбулентниот проток е помалку уреден режим на проток што се карактеризира со вртлози или мали пакети од честици на флуид, што резултира со странично мешање.<ref name="Geankoplis, Christie John 2003" /> Искажано со ненаучен јазик, ламинарниот проток е ''мазен'', додека турбулентниот проток е ''груб''. == Квантификација == [[File:Stokes_sphere.svg|мини| [[Сфера]] во Стоуксов проток, при многу низок Рејнолдсов број. Предмет што се движи низ флуид трпи сила на влечење во насока спротивна на неговото движење.]] Видот на проток што се јавува во флуид во канал е важен во проблемите сврзани со динамиката на флуидите. Тој влијае на преносот на топлина и маса во флуидните системи. [[Бездимензионална величина|Бездимензионалниот]] Рејнолдсов број е важен параметар во равенките што опишуваат дали целосно развиените услови на тек водат до ламинарен или турбулентен тек. Рејнолдсовиот број е однос на инерцијалната сила кон силата на смолкнување (тангенцијалната сила) на флуидот: колку брзо се движи флуидот во однос на неговата [[вискозност]], без оглед на големината на флуидниот систем. Општо, ламинарниот тек се јавува кога течноста се движи бавно или е многу вискозна. Со зголемувањето на Рејнолдсовиот број, како на пример со зголемувањето на брзината на тек на флуидот, тој преминува од ламинарен во турбулентен тек при одреден опсег на Рејнолдсовите броеви, при што опсегот на ламинарно-турбулентниот премин зависи од мали нарушувања во флуидот или несовршености во системот за проток. Ако Рејнолдсовиот број е многу помал од 1, тогаш флуидот ќе покаже Стоуксов, или ползечки, тек, каде што вискозните сили на флуидот доминираат над инерцијалните сили. Конкретното пресметување на Рејнолдсовиот број и вредностите за кои што се јавува ламинарен проток ќе зависат од геометријата на системот за проток и шемата на проток. Чест пример е проток низ цевка, каде што Рејнолдсовиот број е дефиниран како : <math> \mathrm{Re} = \frac{\rho u D_\text{H}}{\mu} = \frac{u D_\text{H}}{\nu} = \frac{Q D_\text{H}}{\nu A}, </math> каде: : {{Мат|''D''_H}} е [[Hydraulic diameter|хидрауличниот дијаметар]] на цевката (m); : {{Мат|''Q''}} е [[зафатнински проток|волуметриска брзина на проток]] (m³/s); : {{Мат|''A''}} е површината на напречниот пресек на цевката (m²); : {{Мат|''u''}} е средната брзина на флуидот ([[Меѓународен систем на мерни единици|SI единици]]: m/s); : {{Мат|''μ''}} е [[Вискозност|динамичката вискозност]] на флуидот (Pa·s = N·s/m² = kg/(m·s)); : {{Мат|''ν''}} е [[Вискозност|кинематската вискозност]] на флуидот, : {{Мат|''ν'' {{=}} ''{{sfrac|μ|ρ}}''}} (m²/s) : {{math|''ρ''}} е густина на флуидот (kg/m³) За вакви системи, ламинарен проток се јавува кога Рејнолдсовиот број е под критичната вредност од приближно 2.040, иако интервалот на премин е обично помеѓу 1.800 и 2.100. <ref name="Recrit">{{Наведено списание|last=Avila|first=K.|last2=Moxey|first2=D.|last3=de Lozar|first3=A.|last4=Avila|first4=M.|last5=Barkley|first5=D.|last6=Hof|first6=B.|date=July 2011|title=The Onset of Turbulence in Pipe Flow|journal=Science|volume=333|issue=6039|pages=192–196|bibcode=2011Sci...333..192A|doi=10.1126/science.1203223|pmid=21737736}}</ref> За флуидните системи што се јавуваат на надворешни површини, како што е протокот покрај предмети што се суспендирани во флуидот, можат да се употребуваат други дефиниции за Рејнолдсовите броеви за да се предвиди типот на проток околу објектот. На пример, честичниот Рејнолдсов број Re_p би се користел за честици суспендирани во течни флуиди. Како и со протокот во цевки, ламинарниот проток обично се јавува при пониски Рејнолдсови броеви, додека турбулентниот проток и сродните феномени, како што е вртложното исфрлање, се јавуваат со повисоки Рејнолдсови броеви. == Примери == [[File:Laminar_flow.gif|десно|мини| Случајот со подвижна плочка во течност открива дека постои слој од флуид (ламина) што се движи заедно со плочката и слој од стационарна течност до самата стационарна плоча.]] Честа примена на ламинарниот тек е во непреченото движење на вискозна течност низ цевка или цевковод. Во тој случај, брзината на проток варира од нула на ѕидовите до максимум по должината на напречниот пресек на садот. Профилот на проток на ламинарен проток во цевка може да се пресмета со делење на протокот на тенки цилиндрични елементи и примена на вискозна сила врз нив.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pfric.html|title=Laminar Flow|last=Nave|first=R.|year=2005|work=HyperPhysics|publisher=Georgia State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219090625/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pfric.html|archive-date=19 February 2011|accessdate=23 November 2010}} </ref> Друг пример е текот на воздух над авионското [[крило]]. Граничниот слој е многу тенок слој од воздух што лежи над површината на крилото (и сите други површини на авионот). Бидејќи воздухот има [[вискозност]], овој слој на воздух тежи да се залепи за крилото. Како што крилото се движи нанапред низ воздухот, граничниот слој на почетокот тече непречено преку аеродинамичната форма на аеропрофилот. Тука, протокот е ламинарен, а граничниот слој е ламинарен слој. Прандтл го применил концептот на ламинарен граничен слој на аеропрофилите во 1904 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?isbn=0521669553|title=A History of Aerodynamics and Its Impact on Flying Machines|last=Anderson|first=J. D.|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-66955-3}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?isbn=0521411521|title=Laminar flow analysis|last=Rogers|first=D. F.|publisher=Cambridge University Press|year=1992|isbn=0-521-41152-1}}</ref> [[File:Hyperbolic_rotation.gif|десно|мини|200x200пкс| Хиперболичната ротација претставува теоретски ламинарен тек во агол, со [[Хипербола|правоаголни хиперболи]] како струјни линии.]] Секојдневен пример е бавниот, мазен и оптички транспарентен тек на плитка вода преку мазна бариера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=uaqKFeqRLik|title=Laminar Flow in Nature|last=((sovereign578))|date=5 November 2016|work=YouTube|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> Кога водата, што е под мала сила на притисок, излегува од чешма без аератор, таа отпрвин покажува ламинарен тек, но бидејќи веднаш се јавува забрзувањето што е предизвикано од силата на гравитационото поле на Земјата, Рејнолдсовиот број на протокот се зголемува и затоа низводно од чешмата ламинарниот тек на водата може да премине во турбулентен тек. Оптичката транспарентност притоа се намалува или целосно се губи. == Ламинарни бариери на проток == [[File:Experimental_chamber_for_studying_chemotaxis_in_response_to_laminar_flow.ogv|десно|мини| Експериментална комора за проучување на хемотаксата како одговор на ламинарниот проток]] Ламинарниот проток на воздух се користи за раздвојување на воздушни волумени или за спречување на влез на загадувачи во воздухот во одредена област. Ламинарните проточни аспиратори се користат за исклучување на присуство на загадувачи во чувствителните процеси во науката, електрониката и медицината. Воздушните завеси често се користат во комерцијални услови за да се спречи минување на загреан или изладен воздух низ влезовите. Реакторот на ламинарен проток (LFR) е реактор што го користи ламинарниот проток за проучување на хемиските реакции и механизми на процесите. Дизајнот на ламинарен проток за [[Сточарство|одгледување]] стаорци за справување со болести бил развиен од Бил и соработниците во 1971 година и станал стандард за целиот свет<ref name="Suckow-2006">{{Наведена книга|title=The Laboratory Rat|last=Faith|first=Robert E.|last2=Hessler|first2=Jack R.|publisher=[[American College of Laboratory Animal Medicine]] ([[Academic Press|AP]])|year=2006|isbn=978-0-08-045432-0|editor-last=Suckow|editor-first=Mark A.|edition=2|publication-place=Amsterdam Boston|page=304/pp.{{spaces}}304{{ndash}}337/xvi+912|chapter=10. Housing and Environment|oclc=162569241|editor-last2=Weisbroth|editor-first2=Steven H.|editor-last3=Franklin|editor-first3=Craig L.}} {{ISBN|9780120749034}} {{ISBN|0120749033}}</ref>, вклучително и во тогашниот [[Источен блок]].<ref name="Travnicek-Mandel-1979">{{Наведено списание|last=Trávníček|first=J.|last2=Mandel|first2=L.|year=1979|title=Gnotobiotic techniques|journal=[[Folia Microbiologica]]|publisher=[[Czechoslovak Society for Microbiology]] ([[Springer Netherlands|Springer]])|volume=24|issue=1|pages=6–10|doi=10.1007/bf02927240|issn=0015-5632|pmid=374207}}</ref> == Видете исто така == {{Портал|Физика}} * Равенка на Хаген-Поазеј * Слојна рамнотежа * Турбуленција на брановите * Водна струја == Референци == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Нормативна контрола}} == Надворешни врск == {{Нормативна контрола}}<templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Викиречник|laminar}} * {{YouTube|Brvkwq-6oFo|Водопад со висина од 3 метри со ламинарен тек, 1:01, 2016,}} * {{YouTube|OV-IazRk0sU|Направете млазница за ламинарен тек за $15, 8:07, 2008,}} * {{YouTube|uaqKFeqRLik|Ламинарен тек при мал проток, 2016,}} * {{YouTube|1zw5h5IYlic|Фонтана во Чикаго, 2014,}} * {{YouTube|p08_KlTKP50|Реверзибилен ламинарен проток демонстриран со син и зелен сируп од пченка, 2007,}} * {{YouTube|KqqtOb30jWs|Ламинарен проток во цевка, 2006,}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Аеродинамика]] [[Категорија:Механика на континуум]] [[Категорија:Механика на флуиди]] [[Категорија:Хидродинамика]] qymo6t7dqvakil9d8sfk1iwi5l7kftt 5629608 5629604 2026-09-17T19:36:29Z Vemaiknow 127225 /* Надворешни врск */ додадено „а“ што беше испуштено претходно 5629608 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Laminar_flow_profile.gif|мини| Профилот на брзината поврзан со ламинарниот проток наликува на шпил карти за играње. Овој профил, што соодветствува на протокот на флуид во цевка, покажува дека флуидот се однесува како да е поделен во тенки слоеви на флуид што се лизгаат еден врз друг.]] '''Ламинарен тек''' {{IPAc-en|ˈ|l|æ|m|ɪ|n|ər}} е својство на честиците на флуидот во [[Хидродинамика|динамиката на флуидите]] да се движат по глатки траектории, во слоеви, при што секој слој се движи мазно покрај соседните слоеви со малку или без мешање. При мали брзини, флуидот тежи да тече без странично мешање, а соседните слоеви притоа да се лизгаат непречено еден до друг. Нема попречни струи нормални на правецот на течење, ниту вртлози или виори на флуид.<ref name="Geankoplis, Christie John 2003">{{Наведена книга|url=http://www.pearsonhighered.com/educator/product/Transport-Processes-and-Separation-Process-Principles-Includes-Unit-Operations/9780131013674.page|title=Transport Processes and Separation Process Principles|last=Geankoplis|first=Christie John|publisher=Prentice Hall Professional Technical Reference|year=2003|isbn=978-0-13-101367-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501122109/http://www.pearsonhighered.com/educator/product/Transport-Processes-and-Separation-Process-Principles-Includes-Unit-Operations/9780131013674.page|archive-date=2015-05-01}}</ref> При ламинарниот тек, движењето на честиците на флуидот е многу одредено и притоа честиците што се блиску до цврста површина се движат по струјни линии што се паралелни со таа површина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efm.leeds.ac.uk/CIVE/CIVE1400/Section4/laminar_turbulent.htm|title=Real Fluids|last=Noakes|first=Cath|last2=Sleigh|first2=Andrew|date=January 2009|work=An Introduction to Fluid Mechanics|publisher=University of Leeds|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021003853/http://www.efm.leeds.ac.uk/CIVE/CIVE1400/Section4/laminar_turbulent.htm|archive-date=21 October 2010|accessdate=23 November 2010}}</ref> Ламинарниот тек е режим на тек што се карактеризира со висока дифузија на импулсот и ниска конвекција на импулсот. Кога флуид протекува низ затворен канал, како што е цевка или протекува помеѓу две рамни плочи, може да се појави еден од двата типа на проток во зависност од брзината и [[Вискозност|вискозноста]] на флуидот: ламинарен или турбулентен проток. Ламинарниот проток се јавува при помали брзини, брзини што се под прагот при којшто протокот станува турбулентен. Прагот на брзината на премин од ламинарен во турбулентен режим се опишува со бездимензионален параметар што го карактеризира протокот, наречен [[Reynolds number|Рејнолдсов број]]. Овој број зависи од вискозноста и густината на течноста и димензиите на каналот. Турбулентниот проток е помалку уреден режим на проток што се карактеризира со вртлози или мали пакети од честици на флуид, што резултира со странично мешање.<ref name="Geankoplis, Christie John 2003" /> Изразено со поедноставен јазик, ламинарниот проток е ''мазен'', додека турбулентниот проток е ''груб''. == Квантификација == [[File:Stokes_sphere.svg|мини| [[Сфера]] во Стоуксов проток, при многу низок Рејнолдсов број. Предмет што се движи низ флуид трпи сила на влечење во насока спротивна на неговото движење.]] Видот на проток што се јавува во флуид во канал е важен во проблемите сврзани со динамиката на флуидите. Тој влијае на преносот на топлина и маса во флуидните системи. [[Бездимензионална величина|Бездимензионалниот]] Рејнолдсов број е важен параметар во равенките што опишуваат дали целосно развиените услови на тек водат до ламинарен или турбулентен тек. Рејнолдсовиот број е однос на инерцијалната сила кон силата на смолкнување (тангенцијалната сила) на флуидот: колку брзо се движи флуидот во однос на неговата [[вискозност]], без оглед на големината на флуидниот систем. Општо, ламинарниот тек се јавува кога течноста се движи бавно или е многу вискозна. Со зголемувањето на Рејнолдсовиот број, како на пример со зголемувањето на брзината на тек на флуидот, тој преминува од ламинарен во турбулентен тек при одреден опсег на Рејнолдсовите броеви, при што опсегот на ламинарно-турбулентниот премин зависи од мали нарушувања во флуидот или несовршености во системот за проток. Ако Рејнолдсовиот број е многу помал од 1, тогаш флуидот ќе покаже Стоуксов, или ползечки, тек, каде што вискозните сили на флуидот доминираат над инерцијалните сили. Конкретното пресметување на Рејнолдсовиот број и вредностите за кои што се јавува ламинарен проток ќе зависат од геометријата на системот за проток и шемата на проток. Чест пример е проток низ цевка, каде што Рејнолдсовиот број е дефиниран како : <math> \mathrm{Re} = \frac{\rho u D_\text{H}}{\mu} = \frac{u D_\text{H}}{\nu} = \frac{Q D_\text{H}}{\nu A}, </math> каде: : {{Мат|''D''_H}} е [[Hydraulic diameter|хидрауличниот дијаметар]] на цевката (m); : {{Мат|''Q''}} е [[зафатнински проток|волуметриска брзина на проток]] (m³/s); : {{Мат|''A''}} е површината на напречниот пресек на цевката (m²); : {{Мат|''u''}} е средната брзина на флуидот ([[Меѓународен систем на мерни единици|SI единици]]: m/s); : {{Мат|''μ''}} е [[Вискозност|динамичката вискозност]] на флуидот (Pa·s = N·s/m² = kg/(m·s)); : {{Мат|''ν''}} е [[Вискозност|кинематската вискозност]] на флуидот, : {{Мат|''ν'' {{=}} ''{{sfrac|μ|ρ}}''}} (m²/s) : {{math|''ρ''}} е густина на флуидот (kg/m³) За вакви системи, ламинарен проток се јавува кога Рејнолдсовиот број е под критичната вредност од приближно 2.040, иако интервалот на премин е обично помеѓу 1.800 и 2.100.<ref name="Recrit">{{Наведено списание|last=Avila|first=K.|last2=Moxey|first2=D.|last3=de Lozar|first3=A.|last4=Avila|first4=M.|last5=Barkley|first5=D.|last6=Hof|first6=B.|date=July 2011|title=The Onset of Turbulence in Pipe Flow|journal=Science|volume=333|issue=6039|pages=192–196|bibcode=2011Sci...333..192A|doi=10.1126/science.1203223|pmid=21737736}}</ref> За флуидните системи што се јавуваат на надворешни површини, како што е протокот покрај предмети што се суспендирани во флуидот, можат да се употребуваат други дефиниции за Рејнолдсовите броеви за да се предвиди типот на проток околу објектот. На пример, честичниот Рејнолдсов број Re_p би се користел за честици суспендирани во течни флуиди. Како и со протокот во цевки, ламинарниот проток обично се јавува при пониски Рејнолдсови броеви, додека турбулентниот проток и сродните феномени, како што е вртложното исфрлање, се јавуваат со повисоки Рејнолдсови броеви. == Примери == [[File:Laminar_flow.gif|десно|мини| Случајот со подвижна плочка во течност открива дека постои слој од флуид (ламина) што се движи заедно со плочката и слој од стационарна течност до самата стационарна плоча.]] Честа примена на ламинарниот тек е во непреченото движење на вискозна течност низ цевка или цевковод. Во тој случај, брзината на проток варира од нула на ѕидовите до максимум по должината на напречниот пресек на садот. Профилот на проток на ламинарен проток во цевка може да се пресмета со делење на протокот на тенки цилиндрични елементи и примена на вискозна сила врз нив.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pfric.html|title=Laminar Flow|last=Nave|first=R.|year=2005|work=HyperPhysics|publisher=Georgia State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219090625/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pfric.html|archive-date=19 February 2011|accessdate=23 November 2010}} </ref> Друг пример е текот на воздух над авионското [[крило]]. Граничниот слој е многу тенок слој од воздух што лежи над површината на крилото (и сите други површини на авионот). Бидејќи воздухот има [[вискозност]], овој слој на воздух тежи да се залепи за крилото. Како што крилото се движи нанапред низ воздухот, граничниот слој на почетокот тече непречено преку аеродинамичната форма на аеропрофилот. Тука, протокот е ламинарен, а граничниот слој е ламинарен слој. Прандтл го применил концептот на ламинарен граничен слој на аеропрофилите во 1904 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?isbn=0521669553|title=A History of Aerodynamics and Its Impact on Flying Machines|last=Anderson|first=J. D.|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-66955-3}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?isbn=0521411521|title=Laminar flow analysis|last=Rogers|first=D. F.|publisher=Cambridge University Press|year=1992|isbn=0-521-41152-1}}</ref> [[File:Hyperbolic_rotation.gif|десно|мини|200x200пкс| Хиперболичната ротација претставува теоретски ламинарен тек во агол, со [[Хипербола|правоаголни хиперболи]] како струјни линии.]] Секојдневен пример е бавниот, мазен и оптички транспарентен тек на плитка вода преку мазна бариера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=uaqKFeqRLik|title=Laminar Flow in Nature|last=((sovereign578))|date=5 November 2016|work=YouTube|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> Кога водата, што е под мала сила на притисок, излегува од чешма без аератор, таа отпрвин покажува ламинарен тек, но бидејќи веднаш се јавува забрзувањето што е предизвикано од силата на гравитационото поле на Земјата, Рејнолдсовиот број на протокот се зголемува и затоа низводно од чешмата ламинарниот тек на водата може да премине во турбулентен тек. Оптичката транспарентност притоа се намалува или целосно се губи. == Ламинарни бариери на проток == [[File:Experimental_chamber_for_studying_chemotaxis_in_response_to_laminar_flow.ogv|десно|мини| Експериментална комора за проучување на хемотаксата како одговор на ламинарниот проток]] Ламинарниот проток на воздух се користи за раздвојување на воздушни волумени или за спречување на влез на загадувачи во воздухот во одредена област. Ламинарните проточни аспиратори се користат за исклучување на присуство на загадувачи во чувствителните процеси во науката, електрониката и медицината. Воздушните завеси често се користат во комерцијални услови за да се спречи минување на загреан или изладен воздух низ влезовите. Реакторот на ламинарен проток (LFR) е реактор што го користи ламинарниот проток за проучување на хемиските реакции и механизми на процесите. Дизајнот на ламинарен проток за [[Сточарство|одгледување]] стаорци за справување со болести бил развиен од Бил и соработниците во 1971 година и станал стандард за целиот свет<ref name="Suckow-2006">{{Наведена книга|title=The Laboratory Rat|last=Faith|first=Robert E.|last2=Hessler|first2=Jack R.|publisher=[[American College of Laboratory Animal Medicine]] ([[Academic Press|AP]])|year=2006|isbn=978-0-08-045432-0|editor-last=Suckow|editor-first=Mark A.|edition=2|publication-place=Amsterdam Boston|page=304/pp.{{spaces}}304{{ndash}}337/xvi+912|chapter=10. Housing and Environment|oclc=162569241|editor-last2=Weisbroth|editor-first2=Steven H.|editor-last3=Franklin|editor-first3=Craig L.}} {{ISBN|9780120749034}} {{ISBN|0120749033}}</ref>, вклучително и во тогашниот [[Источен блок]].<ref name="Travnicek-Mandel-1979">{{Наведено списание|last=Trávníček|first=J.|last2=Mandel|first2=L.|year=1979|title=Gnotobiotic techniques|journal=[[Folia Microbiologica]]|publisher=[[Czechoslovak Society for Microbiology]] ([[Springer Netherlands|Springer]])|volume=24|issue=1|pages=6–10|doi=10.1007/bf02927240|issn=0015-5632|pmid=374207}}</ref> == Видете исто така == {{Портал|Физика}} * Равенка на Хаген-Поазеј * Слојна рамнотежа * Турбуленција на брановите * Водна струја == Референци == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Нормативна контрола}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}}<templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Викиречник|laminar}} * {{YouTube|Brvkwq-6oFo|Водопад со висина од 3 метри со ламинарен тек, 1:01, 2016,}} * {{YouTube|OV-IazRk0sU|Направете млазница за ламинарен тек за $15, 8:07, 2008,}} * {{YouTube|uaqKFeqRLik|Ламинарен тек при мал проток, 2016,}} * {{YouTube|1zw5h5IYlic|Фонтана во Чикаго, 2014,}} * {{YouTube|p08_KlTKP50|Реверзибилен ламинарен проток демонстриран со син и зелен сируп од пченка, 2007,}} * {{YouTube|KqqtOb30jWs|Ламинарен проток во цевка, 2006,}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Аеродинамика]] [[Категорија:Динамика на флуиди]] [[Категорија:Механика на континуум]] [[Категорија:Механика на флуиди]] [[Категорија:Хидродинамика]] alk9s19ogqvqwc4m9vpvqtku919jhla 14 1403486 5629607 2026-09-17T19:18:49Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Category:Ренесанса по земја|Полска ]] [[Category:Северна ренесанса|Полска ]] [[Категорија:Полска во раниот нов век|Ренесанса]] [[Category:Културна историја на Полска |Ренесанса]] [[Category:Полска во 15 век]] [[Category:Полска во 16 век]] 5629607 wikitext text/x-wiki [[Category:Ренесанса по земја|Полска ]] [[Category:Северна ренесанса|Полска ]] [[Категорија:Полска во раниот нов век|Ренесанса]] [[Category:Културна историја на Полска |Ренесанса]] [[Category:Полска во 15 век]] [[Category:Полска во 16 век]] 5ntcn54kj73ty4fdt4cvjhl21uxuxpa 0 1403487 5629616 2026-09-17T20:51:37Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361278277|Landscape near Arles]]“ 5629616 wikitext text/x-wiki '''''„Предел близу Арл“''''' - [[Маслено сликарство|слика со масло]] од 1888 година на [[Франција|францускиот]] уметник [[Пол Гоген|Пол Гоген,]] која прикажува селска сцена во [[Прованса]]. Сега се наоѓа во [[Музеј на уметноста во Индијанаполис|Музејот на уметноста]] во [[Индијанаполис (Индијана)|Индијанаполис]], [[Индијана]].<ref name="day">{{Наведена книга|title=Indianapolis Museum of Art Collections Handbook|last=Day|first=Holliday T.|publisher=[[Indianapolis Museum of Art]]|year=1988|isbn=0936260203|location=[[Indianapolis]]}}</ref> == Опис == ''Предел близу Арл'' прикажува типична сцена од таа област: селската куќа е традиционална за тој крај, [[Чемпрес|чемпресите]] се вообичаени во областа, а стогот [[сено]] е погоден за време на жетва. Пристапот на Гоген кон темата многу му должи на [[Пол Сезан]], кого Гоген го почитувал. Неговиот акцент на геометриските облици и начинот на кој неговата внимателна мрежа од прецизно поставени потези со четка ги спојува стогот сено и селската куќа создава високо уредена средина која многу му должи на Сезан.<ref name="lee">{{Наведена книга|title=Indianapolis Museum of Art: Highlights of the Collection|last=Lee|first=Ellen Wardwell|last2=Robinson|first2=Anne|publisher=[[Indianapolis Museum of Art]]|year=2005|isbn=0936260777|location=Indianapolis}}</ref> Начинот на кој тој го организира традиционалниот француски селски простор ја прави самата природа да се приспособи на неговиот сопствен структурен режим.<ref name="day" /> Само светлите, кисели нијанси укажуваат дека Гоген сликал покрај [[Винсент ван Гог]]. == Историски информации == Два месеци, заклучно со Божиќ 1888 година, Гоген и Ван Гог живееле заедно во Арл. Нивниот бурен однос довел до предвремен крај на нивната соработка, а тоа раздобје имало мало влијание врз уметноста на Гоген.<ref name="blog2">{{cite web|url=https://gauguin-art.blogspot.com/2007/09/landscape-near-arles.html|title=Landscape Near Arles|date=25 Sep 2007|publisher=Gauguin Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304123351/http://gauguin-art.blogspot.com/2007/09/landscape-near-arles.html|archive-date=4 March 2016|access-date=20 January 2013|url-status=dead}}{{self-published source|date=November 2021}}</ref> И покрај судирот на нивните силни карактери, тоа било мошне продуктивно раздобје и за двајцата. Ван Гог силно посакувал да основа уметничка енклава во тој крај – желба што довела до одредено меѓусебно прилагодување. Ова било првото дело што Гоген го насликал во текот на тие месеци, на [[Лен|ленено]] платно што Ван Гог го подготвил за него. Мотивот бил еден од омилените на Ван Гог: рамниците на Кро.<ref name="ima2">{{cite web|url=http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|title=Landscape near Arles|publisher=[[Indianapolis Museum of Art]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102110651/http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|archive-date=2 November 2012|access-date=20 January 2013|url-status=dead}}</ref> === Аквизиција === Во февруари 1944 година, г-ѓа Џулијан Бобс го купила ''„Пределот близу Арл“'' за Уметничкото училиште „Џон Херон“ како подарок во спомен на Вилијам Реј Адамс, нејзиниот прв сопруг. Сликата останала кај IMA за време на поделбата,{{Појасни|датум=November 2021}} и моментално е изложена во галеријата „Сидни и Кети Торел“. Има број на аквизиција 44.10.<ref name="ima">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|title=Landscape near Arles|publisher=[[Indianapolis Museum of Art]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102110651/http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|archive-date=2 November 2012|accessdate=20 January 2013}}</ref> == Поврзано == * ''[[Сликарот на сончогледи]]'' * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == == Надворешни врски == * [http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul IMA page]. Archived 2012-11-02 at the Wayback Machine {{Пол Гоген}} [[Категорија:Постимпресионистички слики]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Уметнички слики од 1888 година]] [[Категорија:Слики во Музејот на уметноста во Индијанаполис]] 1mjnauxt4y8p57xqumyea37vf16nzfa 5629618 5629616 2026-09-17T20:59:47Z P.Nedelkovski 47736 дополнување, поправки 5629618 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork | image_file = Gauguin, Paul - Landscape near Arles - Google Art Project.jpg | painting_alignment = | title = Предел близу Арл | alt = | other_language_1 = French | other_title_1 = Ferme à Arles | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Пол Гоген]] | year = 1888 | type = [[Маслено сликарство|масло на платно]] | height_metric = 36 | width_metric = 28,5 | length_metric = | imperial_unit = in | metric_unit = cm | city = [[Индијанаполис]] | museum = [[Музеј на уметноста во Индијанаполис]] }} '''''„Предел близу Арл“''''' — слика [[Маслено сликарство|масло на платно]] од 1888 година на [[Франција|францускиот]] уметник [[Пол Гоген|Пол Гоген,]] која прикажува селска сцена во [[Прованса]]. Сега се наоѓа во [[Музеј на уметноста во Индијанаполис|Музејот на уметноста]] во [[Индијанаполис (Индијана)|Индијанаполис]], [[Индијана]].<ref name="day">{{Наведена книга|title=Indianapolis Museum of Art Collections Handbook|last=Day|first=Holliday T.|publisher=Indianapolis Museum of Art|year=1988|isbn=0936260203|location=Indianapolis}}</ref> == Опис == ''Предел близу Арл'' прикажува типична сцена од таа област: селската куќа е традиционална за тој крај, [[Чемпрес|чемпресите]] се вообичаени во областа, а стогот [[сено]] е погоден за време на жетва. Пристапот на Гоген кон темата многу му должи на [[Пол Сезан]], кого Гоген го почитувал. Неговиот акцент на геометриските облици и начинот на кој неговата внимателна мрежа од прецизно поставени потези со четка ги спојува стогот сено и селската куќа создава високо уредена средина која многу му должи на Сезан.<ref name="lee">{{Наведена книга|title=Indianapolis Museum of Art: Highlights of the Collection|last=Lee|first=Ellen Wardwell|last2=Robinson|first2=Anne|publisher=Indianapolis Museum of Art|year=2005|isbn=0936260777|location=Indianapolis}}</ref> Начинот на кој тој го организира традиционалниот француски селски простор ја прави самата природа да се приспособи на неговиот сопствен структурен режим.<ref name="day" /> Само светлите, кисели нијанси укажуваат дека Гоген сликал покрај [[Винсент ван Гог]]. == Историски информации == Два месеци, заклучно со Божиќ 1888 година, Гоген и Ван Гог живееле заедно во Арл. Нивниот бурен однос довел до предвремен крај на нивната соработка, а тоа раздобје имало мало влијание врз уметноста на Гоген.<ref name="blog2">{{cite web|url=https://gauguin-art.blogspot.com/2007/09/landscape-near-arles.html|title=Landscape Near Arles|date=25 Sep 2007|publisher=Gauguin Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304123351/http://gauguin-art.blogspot.com/2007/09/landscape-near-arles.html|archive-date=4 March 2016|access-date=20 January 2013|url-status=dead}}</ref> И покрај судирот на нивните силни карактери, тоа било мошне продуктивно раздобје и за двајцата. Ван Гог силно посакувал да основа уметничка енклава во тој крај – желба што довела до одредено меѓусебно адаптирање. Ова било првото дело што Гоген го насликал во текот на тие месеци, на [[Лен|ленено]] платно што Ван Гог го подготвил за него. Мотивот бил еден од омилените на Ван Гог: рамниците на Кро.<ref name="ima2">{{cite web|url=http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|title=Landscape near Arles|publisher=Indianapolis Museum of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102110651/http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|archive-date=2 November 2012|access-date=20 January 2013|url-status=dead}}</ref> === Аквизиција === Во февруари 1944 година, г-ѓа Џулијан Бобс го купила ''„Пределот близу Арл“'' за Уметничкото училиште „Џон Херон“ како подарок во спомен на Вилијам Реј Адамс, нејзиниот прв сопруг. Сликата останала кај IMA за време на поделбата,{{Појасни|датум=November 2021}} и моментално е изложена во галеријата „Сидни и Кети Торел“. Има број на аквизиција 44.10.<ref name="ima">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|title=Landscape near Arles|publisher=Indianapolis Museum of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102110651/http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|archive-date=2 November 2012|accessdate=20 January 2013}}</ref> == Поврзано == * ''[[Сликарот на сончогледи]]'' * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul IMA page]. Archived 2012-11-02 at the Wayback Machine {{Пол Гоген}} [[Категорија:Постимпресионистички слики]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Уметнички слики од 1888 година]] [[Категорија:Слики во Музејот на уметноста во Индијанаполис]] 1we675mof6wo9q5gi4mugpy8dld57o9 5629619 5629618 2026-09-17T21:01:26Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5629619 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Уметничко дело | image_file = Gauguin, Paul - Landscape near Arles - Google Art Project.jpg | painting_alignment = | title = Предел близу Арл | alt = | other_language_1 = French | other_title_1 = Ferme à Arles | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Пол Гоген]] | year = 1888 | type = [[Маслено сликарство|масло на платно]] | height_metric = 36 | width_metric = 28,5 | length_metric = | imperial_unit = in | metric_unit = cm | city = [[Индијанаполис]] | museum = [[Музеј на уметноста во Индијанаполис]] }} '''''„Предел близу Арл“''''' — слика [[Маслено сликарство|масло на платно]] од 1888 година на [[Франција|францускиот]] уметник [[Пол Гоген|Пол Гоген,]] која прикажува селска сцена во [[Прованса]]. Сега се наоѓа во [[Музеј на уметноста во Индијанаполис|Музејот на уметноста]] во [[Индијанаполис (Индијана)|Индијанаполис]], [[Индијана]].<ref name="day">{{Наведена книга|title=Indianapolis Museum of Art Collections Handbook|last=Day|first=Holliday T.|publisher=Indianapolis Museum of Art|year=1988|isbn=0936260203|location=Indianapolis}}</ref> == Опис == ''Предел близу Арл'' прикажува типична сцена од таа област: селската куќа е традиционална за тој крај, [[Чемпрес|чемпресите]] се вообичаени во областа, а стогот [[сено]] е погоден за време на жетва. Пристапот на Гоген кон темата многу му должи на [[Пол Сезан]], кого Гоген го почитувал. Неговиот акцент на геометриските облици и начинот на кој неговата внимателна мрежа од прецизно поставени потези со четка ги спојува стогот сено и селската куќа создава високо уредена средина која многу му должи на Сезан.<ref name="lee">{{Наведена книга|title=Indianapolis Museum of Art: Highlights of the Collection|last=Lee|first=Ellen Wardwell|last2=Robinson|first2=Anne|publisher=Indianapolis Museum of Art|year=2005|isbn=0936260777|location=Indianapolis}}</ref> Начинот на кој тој го организира традиционалниот француски селски простор ја прави самата природа да се приспособи на неговиот сопствен структурен режим.<ref name="day" /> Само светлите, кисели нијанси укажуваат дека Гоген сликал покрај [[Винсент ван Гог]]. == Историски информации == Два месеци, заклучно со Божиќ 1888 година, Гоген и Ван Гог живееле заедно во Арл. Нивниот бурен однос довел до предвремен крај на нивната соработка, а тоа раздобје имало мало влијание врз уметноста на Гоген.<ref name="blog2">{{cite web|url=https://gauguin-art.blogspot.com/2007/09/landscape-near-arles.html|title=Landscape Near Arles|date=25 Sep 2007|publisher=Gauguin Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304123351/http://gauguin-art.blogspot.com/2007/09/landscape-near-arles.html|archive-date=4 March 2016|access-date=20 January 2013|url-status=dead}}</ref> И покрај судирот на нивните силни карактери, тоа било мошне продуктивно раздобје и за двајцата. Ван Гог силно посакувал да основа уметничка енклава во тој крај – желба што довела до одредено меѓусебно адаптирање. Ова било првото дело што Гоген го насликал во текот на тие месеци, на [[Лен|ленено]] платно што Ван Гог го подготвил за него. Мотивот бил еден од омилените на Ван Гог: рамниците на Кро.<ref name="ima2">{{cite web|url=http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|title=Landscape near Arles|publisher=Indianapolis Museum of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102110651/http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|archive-date=2 November 2012|access-date=20 January 2013|url-status=dead}}</ref> === Аквизиција === Во февруари 1944 година, г-ѓа Џулијан Бобс го купила ''„Пределот близу Арл“'' за Уметничкото училиште „Џон Херон“ како подарок во спомен на Вилијам Реј Адамс, нејзиниот прв сопруг. Сликата останала кај IMA за време на поделбата,{{Појасни|датум=November 2021}} и моментално е изложена во галеријата „Сидни и Кети Торел“. Има број на аквизиција 44.10.<ref name="ima">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|title=Landscape near Arles|publisher=Indianapolis Museum of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102110651/http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul|archive-date=2 November 2012|accessdate=20 January 2013}}</ref> == Поврзано == * ''[[Сликарот на сончогледи]]'' * [[Список на слики од Пол Гоген]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/landscape-near-arles-gauguin-paul IMA page]. Archived 2012-11-02 at the Wayback Machine {{Пол Гоген}} [[Категорија:Постимпресионистички слики]] [[Категорија:Слики од Пол Гоген]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Уметнички слики од 1888 година]] [[Категорија:Слики во Музејот на уметноста во Индијанаполис]] 4nhpz0tfp51jxp4ck4ont7bsy83vs4o 1 1403488 5629620 2026-09-17T21:01:40Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629620 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1403489 5629624 2026-09-17T21:15:09Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = плакат на цртан |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/3JxBwfBrvaM28K7LdNTGckHpef7.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Обична емисија |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5629624 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = плакат на цртан |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/3JxBwfBrvaM28K7LdNTGckHpef7.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Обична емисија |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од ТВ}} ku93rprktjhp1xh4jcdhvx98zdykp72 0 1403490 5629627 2026-09-17T21:31:27Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1371057395|Paul René Gauguin]]“ 5629627 wikitext text/x-wiki '''Пол Рене Гоген''' (27 февруари 1911 - 14 февруари 1976) бил француски сликар, графички уметник, скулптор, илустратор на книги и сценограф. Бил роден во [[Копенхаген]], син на Пола Гоген и внук на [[Пол Гоген]]. Тој е особено познат по своите обоени дрворезби. Меѓу неговите илустрации за книги се и книги од Ингер Хагеруп, а тој изработувал и сценски дизајни за разни театри.<ref name="nbl">{{Наведена енциклопедија|location=Oslo}}</ref><ref name="snl">{{Наведена енциклопедија|location=Oslo}}</ref><ref name="mutual">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mutualart.com/Artist/Paul-Rene-Gauguin/E8DF6E1C1C920040|title=Paul René Gauguin|publisher=mutualart.com|accessdate=18 September 2013}}</ref><ref name="artnet">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.artnet.com/artists/paul-ren%C3%A9-gauguin/past-auction-results|title=Paul Rene Gauguin|publisher=artnet.com|accessdate=18 September 2013}}</ref><ref name="elke">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elke-rehder.de/Druckgrafik_Kunst/Paul-Rene-Gauguin.htm|title=.elke-rehder.de|publisher=elke-rehder.de|accessdate=18 September 2013}}</ref> == Кариера == Бил роден на 27 февруари 1911 година во [[Копенхаген]], Пол бил иноватор во типична форма на норвешка уметност која подоцна го добила името како школа за норвешка дрворезба во боја. Во 1924 година, тој мигрирал во [[Прованса]], а подоцна во [[Руан]], каде што во 1930 година се пријавил за приемен испит за норвешкиот лицеј „Пјер Корнеј“. Пол првпат го научил резбарењето дрво од 1930 до 1935 година, додека бил на риболов на [[Мајорка]] и [[Ибица]]. Своето деби во уметноста на дрворез го имал на Есенската изложба во 1936 година. Во 1938 година, тој работел и како новинар за ''„Дагбладет“'' додека бил во Шпанија и ја завршил својата „Барселона“ додека сè уште работел таму. Во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во 1949 година, неговото дело, ''„Маската“'', оставило белег како протест против [[НАТО]]. По повеќе изложби, тој ја направи илустрацијата за ''„Чудното“'' на Ингер Хагеруп во 1950 година. По неговата смрт во 1976 година, неговата прва самостојна изложба ја организирала неговата трета сопруга, Марта Поулсен, во 1981 година, кога во Националниот музеј биле изложени дури 107 уметнички предмети. Во текот на својата кариера, од 1939 до 1945 година, тој создал театарски мотиви и декорации за театарот „Јанг Тронделаг“, а во 1951 година за Националниот театар. Освен драматизацијата на Националниот театар, неговите декоративни дела, заедно со неговиот ко-уметник, Кнут Румор, вклучуваат: Олимписката зграда, хотелот Викинг и крајбрежниот пароброд МС ''Нордстјернен.'' Во 1955 година во [[Грција]], Гоген работел со емајл, железни скулптури и старо железо. Неговите дела биле инспирирани од [[Пабло Пикасо]], [[Макс Ернст]], [[Винсент ван Гог]] и [[Жорж Брак]]. Внук на познатиот [[Импресионизам|француски импресионист]], [[Пол Гоген]], тој добро ги владеел јазиците како [[Англија|англиски]], [[Француски јазик|француски]], [[Руски јазик|руски]], [[Италијански јазик|италијански]] и [[каталонски јазик]].<ref name="rog">{{Наведена мрежна страница|url=http://rogallery.com/Gauguin_Paul_Rene/Gaugin-Paul_Rene-biography.html|title=Paul Rene Gaugin, Norwegian (1911–1976)|publisher=rogallery.com|accessdate=18 September 2013}}</ref><ref name="arcadja">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arcadja.com/auctions/en/gauguin_paul_rene/artist/38536/|title=Paul Rene Gauguin|publisher=arcadja.com|accessdate=18 September 2013}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Пол Гоген]] [[Категорија:Починати во 1976 година]] [[Категорија:Родени во 1911 година]] ncxoyp4wh0e8g4l7eo9ssafyu1xzhaz 0 1403491 5629630 2026-09-17T21:59:30Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1363319198|Lust for Life (1956 film)]]“ 5629630 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Желба за живот | слика = Lust for Life 1956 poster.png | опис = Постер за кино-премиера | режисер = [[Винсент Минели]] | продуцент = [[Џон Хаусман]] | сценарио = [[Норман Корвин]] | заснован_на = {{Based on|''[[Lust for Life (novel)|Lust for Life]]''<br />1934 novel|[[Irving Stone]]}} | улоги = [[Кирк Даглас]]<br />[[Ентони Квин]]<br />[[Џејмс Доналд]] | музика = [[Миклош Рожа]] | кинематографија = [[Расел Харлан]]<br />[[Фреди Јанг|Ф]] | монтажа = [[Адриен Фазан]] | дистрибутер = [[Метро-Голдвин-Мајер]] | премиера = {{Film date|1956|09|17}} | времетраење = 122 минути | земја = Соединетите Американски Држави | јазик = Англиски | буџет = $3,227,000<ref name="Mannix">{{cite book |last=Mannix |first=Eddie |author-link=Eddie Mannix |title=The E.J. Mannix ledger |year=1962 |publisher=[[Margaret Herrick Library]] |oclc=801258228}}{{Page needed|date=January 2022}}</ref> | заработка = $2,695,000 (rentals)<ref name="Mannix" /><ref>{{cite magazine |title=Top Grosses of 1957 |url=https://archive.org/details/variety209-1958-01/page/n85/mode/2up |magazine=Variety |date=January 8, 1958 |page=30 |via=[[Internet Archive]]}}</ref> }}'''''„Желба за живот“''''' е американски [[биографски филм]] од 1956 година за животот на [[Холандија|холандскиот]] сликар [[Винсент ван Гог]], базиран на истоимениот роман од Ирвинг Стоун од 1934 година, кој бил адаптиран за екран од Норман Корвин. Режисер бил [[Винсент Минели|Винсенте Минели]], а продуцент бил Џон Хаусман. Во филмот главните улоги ги играле [[Кирк Даглас]] како и Ван Гог, Џејмс Доналд како неговиот брат Тео, а покрај нив се појавувиле и Памела Браун, Еверет Слоун и [[Ентони Квин]]. Даглас ја освои и наградата „Златен глобус“ за најдобар глумец во филм - драма и наградата на „Њујоршкиот круг на филмски критичари“ за најдобар глумец за неговата изведба, додека Квин ја освои наградата „Оскар“ за најдобар глумец во споредна улога.<ref name="allmovie.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allmovie.com/work/lust-for-life-30494|title=Lust for Life (1956) - Vincente Minnelli {{!}} Synopsis, Characteristics, Moods, Themes and Related|work=AllMovie|accessdate=January 9, 2018}}</ref> == Заплет == Винсент се обучил да биде свештеник, како неговиот татко, но црковните власти го сметаат за несоодветен. Тој ги моли да му биде дозволена некоја позиција и тие го сместуваат во многу сиромашна рударска заедница. Тука тој длабоко се апсорбира во тешката состојба на рударите и почнува да го скицира нивниот секојдневен живот. Верските водачи го отфрлаат поради неговите необични сфаќања, навредени од неговиот социјален активизам и посветеноста кон сиромашните. Разочаран, тој се враќа во домот на својот татко. Таму, жената во која е опсесивно вљубен — неговата братучетка — го одбива бидејќи тој нема финансиска стабилност. Сепак, очајниот Винсент заминува по неа во нејзиниот семеен дом. Во обид да ја докаже својата љубов, тој ја држи раката над запалена свеќа, но на крајот само дознава дека таа чувствува одбојност кон него и не сака никогаш повеќе да го види. Се занимавал со цртање. Неговиот братучед Антон Маув му давал бои и уметнички материјали и го охрабрувал да слика. Неговиот брат, Тео ван Гог, му обезбедувал финансиска и морална поддршка. Винсент се зближува со проститутка која на крајот исто така си заминувал затоа што е премногу сиромашен. Неговата страст потоа целосно се свртила кон сликарството, кое го продолжува додека се мачи што не е во состојба да го наслика прецизно она што го гледа. По смртта на неговиот татко, тој оди во Париз со Тео, каде што ги открива [[Импресионизам|импресионистите]]. Тео не можел да поднесе да живее со него и Винсент заминува за сончевиот [[Арл|Арл, Франција]]. [[Пол Гоген]] (кого го запознал во Париз) му се придружува таму, и за некое време животот е добар. Сепак, Винсент бил премногу опсесивен дури и за вкусот на Гоген и тие се расправаат, што го поттикнува вториот да си замине, по што Винсент си го отсекува увото. Винсент почнал да доживува напади и доброволно се приклучува на ментална институција, каде што му е дозволено да слика. Тој се одјавува и со помош на Тео се враќа во рурална област за да продолжи со сликањето. Додека слика пченкарни полиња, тој е фрустрирал од враните и, очаен што никогаш не можел да го нацрта она што го гледа на платно, вади револвер и се застрелува во себе. Тој умира во кревет неколку дена подоцна.<ref name="allmovie.com" /> == Екипи == * [[Кирк Даглас]] како [[Винсент ван Гог]], сликар во борба * [[Ентони Квин]] како [[Пол Гоген]], сликар и пријател на Винсент * Џејмс Доналд како Тео ван Гог, братот на Винсент * Памела Браун како Кристин, љубовницата на Винсент, базирана на Сиен * Еверет Слоун како д-р Пол Гаше * Хенри Даниел како Теодорус ван Гог, татко на Винсент и Тео * Меџ Кенеди како Ана Корнелија ван Гог, мајка на Винсент и Тео * Ноел Персел како Антон Мов, познат сликар и братучед на Винсент и Тео * Ниал Мекгинис како Рулин * Џил Бенет како Вилемиен * Лајонел Џефрис како д-р Пејрон * Лоренс Нејсмит како д-р Босман * Ерик Полман како Колберт * Жанет Стерке како Кеј (Корнелија „Ки“ Вос-Стрикер), роднина на Винсент и Тео * Тони Гери како Јохана (Јохана ван Гог-Бонгер) == Продукција == Филмот бил базиран на романот од Ирвинг Стоун од 1934 година, а адаптација е од Норман Корвин. [[Винсент Минели|Винсенте Минели]] го режирал филмот, додека Џон Хаусман го продуцираше. Тие работеа со Даглас на мелодрамата од 1952 година ''„Лошиот и убавиот“'', за која тој бил номиниран за [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] за [[Оскар за најдобар глумец|најдобар глумец]]. Во 1954 година, Даглас ги обезбедил правата за снимање на биографијата на Ван Гог и имал намера да ја глуми и продуцира преку својата филмска продукциска компанија, Bryna Productions, со режија на Жан Негулеско и финансиска поддршка за дистрибуција од United Artists. Винсент Минели конечно бил избран за режисер. Покојниот сценарист Норман Корвин се присети на соработката со Минели: „Имал режисери кои би ја презеле работата. Минели го почитуваше сценариото. Тој пристапи кон него речиси како што би пристапил писател за да ја сфати суштината и да биде верен на материјалот, верен на историјата, верен на буквите [Ван Гог му го напишал на својот брат, Тео], верен на она што јас го напишав.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://americanlegends.com/Interviews/norman_corwin.html|title=Norman Corwin - Lust for Life|work=American Legends|accessdate=April 5, 2025}}</ref> Главното снимање започна во август и заврши во декември 1955 година, а снимањето беше на локации во [[Франција]], [[Белгија]] и [[Холандија]] . Беа користени двесте зголемени фотографии во боја што ги претставуваа завршените платна на Винсент; овие беа покрај копиите што ги направил американскиот наставник по уметност, Роберт Паркер. За да се подготви за својата улога како проблематичен сликар, Даглас вежбал сликање врани за да може разумно да го имитира ван Гог на работа. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 12, 2010}}</ref> Според неговата сопруга Ана, Даглас се враќал дома од работа сè уште во карактерот . Кога го прашале дали повторно би направил такво нешто, Даглас одговорил дека нема. == Рецепција == [[File:Self-Portrait9_Van_Gogh.jpg|мини| Винсент ван Гог, ''Автопортрет'', средината на 1887 година, Париз<br /> Музеј Ван Гог, [[Амстердам]] (F77v)]] === Критична реакција === Критичарот ''[[The New York Times|на „Њујорк тајмс“]]'', Босли Краутер, ја пофалил концепцијата, глумата и шемата на бои на филмот, истакнувајќи дека дизајнерскиот тим „свесно го направил протокот на бои и меѓусебното дејствување на композициите и нијансите најсилните средства за пренесување на филмското разбирање на ван Гог“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1956/09/18/archives/screen-colorfull-life-of-van-gogh-lust-for-life-tells-story-through.html|title=Screen: Color-Full Life of van Gogh|last=Crowther|first=Bosley|date=September 18, 1956|work=[[The New York Times]]|page=39}}</ref> Витни Вилијамс од ''„Варајети“'' рекол: „Ова е бавно движечка слика чија единствена акција е во самиот дијалог. Всушност, ''„Желба за живот'' “ е верен портрет на Ван Гог, но сепак не е возбудлив. Пропушта да ја пренесе бојата и забавата на оригиналниот роман на Ирвинг Стоун.“ ''„Харисонс Рипортс“'' напишал дека филмот добил „одлична продукција“ и дека „Кирк Даглас одлично ја игра улогата на Ван Гог, а Ентони Квин е многу добар како Пол Гоген, неговиот пријател“. Џон Мекартен од ''„Њујоркер“'' напиша: „Дури и ако филмот не навлегува толку длабоко колку што би можел во менталните процеси што го натерале Ван Гог да се однесува на тој начин, сепак, во ликот на Кирк Даглас, нè соочува со лик достоен за нашето апсорбирано внимание. Г-дин Даглас, кој, носејќи црвени мустаќи, има впечатлива сличност со автопортретите на Ван Гог, успеал највешто да разбуди убедување дека тој е, всушност, сликар вон себе за да ја фати светлината и да ја задржи засекогаш на платно.“ Ричард Л. Коу од ''„Вашингтон пост“'' го нарекол филмот „извонредно достигнување, кое комбинира богата авантура во уметноста на бојата со перцептивна студија на креативна личност. Во оваа биографија на Винсент ван Гог, Кирк Даглас, на својата предност на впечатлива сличност, додава и изведба на моќна чувствителност“.<ref>{{Наведени вести|title='Lust for Life' Real Triumph|last=Coe|first=Richard L.|date=September 21, 1956|work=[[The Washington Post]]|page=79}}</ref> Едвин Шалерт од „ ''Лос Анџелес Тајмс“'' го нарекол филмот „извонредна и трогателна студија“ и предвидел дека „ѕвезденото портретирање“ на уметникот од страна на Кирк Даглас „ќе биде признаено за почести на Академијата“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/newspage/381176894/|title='Lust for Life' Reveals Saga of Tortured Artist|last=Schallert|first=Edwin|date=September 22, 1956|work=[[Los Angeles Times]]|page=8}}</ref> ''„Месечниот филмски билтен“'' објавил донекаде негативна рецензија, пишувајќи: „Иако се чувствува дека одговорните биле решени да „постапат правилно“ со Ван Гог, овој биографски почит никогаш не се издигал над нивото на популарниот роман на кој се базира... И покрај извонредната физичка сличност, изведбата на Кирк Даглас остануваат во суштина американска студија за невротизмот; исто така, презентацијата на естетската контроверзност помеѓу Ван Гог (хуман и интуитивен) и Гоген (интелектуален и грубо циничен) е премногу поедноставена и донекаде заведувачка“.<ref>{{Наведено списание|date=March 1957|title=Lust for Life|journal=[[The Monthly Film Bulletin]]|volume=24|issue=278|page=29}}</ref> === Билетарница === Светската премиера се одржала во „Кејли Пикчер Хаус“ како дел од Филмскиот фестивал во Единбург на 19 август 1956 година. Потоа била отворена на 17 септември во театарот Плаза на Ист 58-та улица во Њујорк како добротворна организација за студентската програма на [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музејот на уметност]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1956/09/15/archives/museum-lends-van-gogh-to-premiere-of-film-on-artist.html|title=Museum Lends van Gogh to Premiere of Film on Artist|date=September 15, 1956|work=The New York Times|page=23}}</ref> Се прикажувал таму рекордни 37 недели, заработувајќи 450.000 долари.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 19, 2019}}</ref> И покрај сите признанија, филмот бил финансиски неуспех. Според евиденцијата на MGM, филмот заработил изнајмување од 1.595.000 долари во САД и Канада и 1.100.000 долари на други места, што резултирало со загуба од 2.072.000 долари. === Пофалби === {| class="wikitable plainrowheaders" !Награда ! Категорија ! Номиниран/и ! Резултат ! Реф. |- | rowspan="4" | Награди на Академијата | [[Оскар за најдобар глумец|Најдобар актер]] | [[Кирк Даглас]]| {{Победничка}} | rowspan="4" align="center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1957|title=The 29th Academy Awards (1957) Nominees and Winners|publisher=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706094056/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/29th-winners.html|archive-date=July 6, 2011|accessdate=August 21, 2011}}</ref> |- | Најдобар спореден глумец | [[Ентони Квин]] | {{Won}} |- | [[Оскар за најдобро адаптирано сценарио|Најдобро сценарио – адаптирано]] | Норман Корвин | {{Победничка}} |- | Најдобра уметничка режија – боја | Уметнички директор: Седрик Гибонс, Ханс Питерс и Е. Престон Ејмс ;<br /><br /><br /><br /> Декорација на сценографијата: Едвин Б. Вилис и Ф. Кеог Глисон| {{Победничка}} |- | rowspan="4" | Награди „Златен глобус“ | colspan="2" | Најдобар филм – Драма| {{Победничка}} | rowspan="4" align="center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://goldenglobes.com/film/lust-for-life/|title=Lust for Life|publisher=[[Golden Globe Awards]]|accessdate=April 1, 2021}}</ref> |- | Најдобар глумец во филм - драма | Кирк Даглас | {{Won}} |- | Најдобар спореден глумец - филм | Ентони Квин | {{Победничка}} |- | Најдобар режисер - филм | [[Винсент Минели|Винсенте Минели]] | {{Победничка}} |- | Награди од Националниот одбор за критичари | colspan="2" | Десет најдобри филмови| {{Draw Bar|4th Place}} | align="center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalboardofreview.org/award-years/1956/|title=1956 Award Winners|publisher=[[National Board of Review]]|accessdate=July 5, 2021}}</ref> |- | Награди од кругот на филмските критичари во Њујорк | Најдобар актер | Кирк Даглас| {{Won}} | align="center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nyfcc.com/awards/?awardyear=1956|title=1956 New York Film Critics Circle Awards|publisher=[[New York Film Critics Circle]]|accessdate=July 5, 2021}}</ref> |} МГМ продуцирал краток филм „ ''Ван Гог: Темнина во светлина“'', нариран од Дор Шари и прикажувајќи ги европските локации користени за снимањето, за да го промовира ''филмот „Желба за живот“''. Во филмот, 75-годишна жена од Овер-сур-Оаз (не Жан Калман, која живеела во [[Арл]] неколку стотици километри јужно), која тврди дека го познавала Ван Гог кога била млада девојка, се среќава со ѕвездата Кирк Даглас и коментира колку многу личи на сликарот. Овој краток промотивен филм повремено се прикажува на Turner Classic Movies. На почетокот и на крајот од филмот, креаторите им се заблагодаруваат на голем број галерии, колекционери и историчари кои дозволиле делата на Ван Гог да бидат фотографирани за филмот. == Поврзано == * Список на американски филмови од 1956 година * Смртта на Винсент ван Гог * ''Винсент'' (документарец од 1987 година) * ''Винсент и Тео'' (биографски филм од 1990 година за ван Гог, кој често се споредува со ''„Желба за живот'' “) * ''[[Со љубов, Винсент|„Љубов кон Винсент“]]'' (филм за Ван Гог од 2017 година) * ''[[На портата на вечноста]]'' (биографски филм за ван Гог од 2018 година) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|0049456}} * {{Tcmdb title|291}} * {{AFI film|51908}} * {{IMDb title|0240164|Van Gogh: Darkness Into Light}}, a short companion film [[Категорија:Филмови на MGM]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Франција]] [[Категорија:Филмови од 1956 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] phblkhh41av6gxv66csec5o922zymzz 10 1403492 5629632 2026-09-17T22:06:39Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:600px diagonal White HEX-BF0000.svg|20px|Монс]] {{fb team |t=Монс |tan=ФК Монс |tc=BEL |abb={{#if:{{{abb|}}}|MON}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Белгија|Монс]] </noinclude> 5629632 wikitext text/x-wiki [[Податотека:600px diagonal White HEX-BF0000.svg|20px|Монс]] {{fb team |t=Монс |tan=ФК Монс |tc=BEL |abb={{#if:{{{abb|}}}|MON}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Белгија|Монс]] </noinclude> 62amid47fynv88urve60cc02638rk9f 0 1403493 5629634 2026-09-17T22:40:41Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Хашки случаи''' или '''хашки предмети''' е неформален назив во [[Северна Македонија]] за четири предмети за наводни [[воено злосторство|воени злосторства]] поврзани со [[ОНА|Ослободителната народна армија]] (ОНА) за време на Воен конфликт во Македонија... 5629634 wikitext text/x-wiki '''Хашки случаи''' или '''хашки предмети''' е неформален назив во [[Северна Македонија]] за четири предмети за наводни [[воено злосторство|воени злосторства]] поврзани со [[ОНА|Ослободителната народна армија]] (ОНА) за време на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во Македонија во 2001 година]]. Предметите се познати како „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“ и „Непроштено“. Тие биле истражувани од [[Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ), но ниту еден од четирите предмети не довел до обвинителен акт и судење пред Трибуналот. Во 2008 година предметните списи биле вратени на македонското правосудство, а во 2011 година домашното кривично гонење било прекинато по донесувањето на автентично толкување на Законот за амнестија од 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во поширока смисла, во македонската јавност понекогаш под „Хашки случаи“ се опфаќа и предметот „[[Љуботен]]“, кој исто така бил меѓу петте предмети за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Меѓутоа, „Љуботен“ се разликува од четирите предмети по тоа што МКТЈ подигнал обвинение и спровел судска постапка против [[Љубе Бошкоски]] и [[Јохан Тарчуловски]].<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Потекло на предметите == По избувнувањето на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|вооружениот конфликт во 2001 година]], македонските власти започнале истраги за повеќе случаи во кои постоеле сомневања за сериозни прекршувања на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]]. Во истрагите биле опфатени наводи за дејствија извршени и од припадници на ОНА и од припадници на македонските безбедносни сили. Во септември 2002 година, обвинителството на МКТЈ побарало од Судскиот совет да му бидат отстапени пет конкретни истраги и постапки поврзани со конфликтот во Македонија: „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“, „Љуботен“ и „Непроштено“. Барањето било одобрено на 4 октомври 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ, сепак, не побарал да му бидат отстапени сите истраги за наводни злосторства извршени за време на конфликтот. Судскиот совет оценил дека, имајќи ја предвид стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, тој треба првенствено да се концентрира на предмети против највисоки сторители, а домашните судови да продолжат со постапувањето по останатите предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Од петте предмети, само „Љуботен“ резултирал со обвинение и судење пред МКТЈ. Останатите четири предмети биле истражувани, но не биле подигнати обвиненија пред Трибуналот. == Четирите предмети == === „Раководство на ОНА“ === Предметот „Раководство на ОНА“ се однесувал на истрага за наводната кривична одговорност на високи припадници на раководството на ОНА за дејствија извршени во текот на вооружениот конфликт во 2001 година. Истрагата имала поширок карактер од останатите предмети, бидејќи не била ограничена на еден конкретен настан или едно место, туку се однесувала на наводната одговорност на раководството на ОНА за дејствувањето на нејзините припадници. Во јавноста предметот бил поврзуван со прашања за [[командна одговорност]] и со улогата на највисокото раководство на ОНА за време на конфликтот. МКТЈ го презел предметот во рамките на својата истражна работа во Македонија, но не подигнал обвинение пред Трибуналот. Како и останатите три предмети поврзани со ОНА, предметот подоцна бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во јавноста како едно од лицата поврзувани со овој предмет се споменувал и [[Али Ахмети]], кој во текот на конфликтот бил еден од политичките водачи на ОНА. Самото опфаќање на некое лице во истрага, меѓутоа, не претставува утврдена кривична одговорност, а во овој предмет пред МКТЈ не била донесена пресуда со која би била утврдена вина. === „Мавровски работници“ === Предметот „Мавровски работници“ се однесувал на настаните од август 2001 година во кои биле киднапирани и малтретирани работници на градежното претпријатие „Маврово“. Работниците биле ангажирани на изградбата на патот [[Скопје]]–[[Тетово]] кога биле киднапирани од припадници на ОНА. Според обвинителните наводи во домашната постапка, работниците биле одведени во објект под контрола на ОНА, каде што биле физички малтретирани, испрашувани и изложени на закани. Подоцна биле ослободени.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ го презел предметот во 2002 година заедно со останатите четири истраги поврзани со конфликтот. Во 2008 година предметот бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето од Хаг, домашната постапка продолжила. Според извештајот на Амнести интернешенел за 2009 година, во септември 2008 година била отворена судска постапка во која биле опфатени 22 обвинети. Во извештајот предметот е опишан како еден од четирите случаи вратени од МКТЈ и како единствен од нив што во тоа време стигнал до судење.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> Во 2011 година, по донесувањето на автентичното толкување на членот 1 од Законот за амнестија, постапувањето во предметот било прекинато. Амнести интернешенел наведува дека одлуката на Собранието имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети вратени од МКТЈ.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Липковски воден резервоар“ === Предметот „Липковски воден резервоар“, познат и како „Липковска брана“, се однесувал на настаните поврзани со [[Липковско Езеро|Липковското Езеро]] и системот за водоснабдување на [[Куманово]] во текот на конфликтот во 2001 година. Според наводите опфатени во истрагата, припадници на ОНА воспоставиле контрола врз објектите на водоснабдителниот систем и го прекинале протокот на вода кон Куманово. Со тоа било нарушено снабдувањето со вода на населението во Кумановско во периодот на најинтензивните борби во регионот. Предметот бил меѓу петте случаи за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Трибуналот не подигнал обвинение во предметот, а во 2008 година предметниот спис бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето на предметот во Македонија, истрагата продолжила пред домашните органи. Во 2011 година предметот бил опфатен со примената на автентичното толкување на Законот за амнестија. Комитетот на Обединетите нации против тортура подоцна ги навел „Lipkovo Water Reserve“ и останатите три предмети како случаи за кои понатамошното гонење било прекинато по донесувањето на автентичното толкување.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Непроштено“ === Предметот „Непроштено“ се однесувал на исчезнувањето и киднапирањето на цивили за време на конфликтот во 2001 година во поширокиот тетовско-кичевски регион. Во центарот на предметот биле наводите за киднапирање на **12 етнички Македонци и еден бугарски државјанин** од страна на припадници на албанските вооружени формации. Семејствата на исчезнатите подоцна пријавувале дека не ја знаат нивната судбина. Предметот бил поврзан и со сомневањата за постоење масовна гробница во близина на селото [[Непроштено]], во Тетовско.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Во текот на истрагата биле разгледувани наводи дека дел од исчезнатите лица можеби биле убиени по нивното киднапирање. Меѓутоа, бидејќи истрагата не завршила со судски процес и правосилна пресуда, овие наводи не резултирале со судски утврдена индивидуална кривична одговорност. МКТЈ го презел предметот во 2002 година, но не подигнал обвинение. Во 2008 година списите биле вратени на македонските органи, заедно со останатите три предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Амнести интернешенел во 2011 година посочила дека одлуката за проширување на примената на амнестијата врз четирите предмети фактички го прекинала нивното гонење, вклучувајќи го и предметот „Непроштено“. Организацијата истовремено нагласила дека семејствата на исчезнатите имаат право да ја дознаат судбината на своите блиски.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Враќање на предметите во Македонија == МКТЈ во текот на својата истражна работа заклучил дека четирите предмети поврзани со ОНА не треба да продолжат како судски постапки пред Трибуналот. Во јануари 2008 година Судскиот совет наредил предметните списи да бидат вратени на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Со тоа четирите предмети повторно потпаднале под надлежност на домашните институции. Одлуката не претставувала ослободителна пресуда и не значела дека МКТЈ утврдил дека наводните злосторства не се случиле. Таа значела дека предметите не продолжиле до обвинение и судење пред МКТЈ и дека понатамошното процесирање било оставено на домашното правосудство. Во 2008 година македонското Собрание во свој извештај навело дека четирите предмети биле вратени во надлежност на домашните власти и дека се наоѓале пред домашниот судски систем.<ref>{{cite web |title=Извештај за регионални прашања и меѓународни обврски |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> == Автентично толкување на Законот за амнестија == [[Закон за амнестија (Северна Македонија)|Законот за амнестија]] од 2002 година предвидувал амнестија за лица за кои постоело основано сомневање дека подготвиле или сториле кривични дела поврзани со конфликтот во 2001 година, со исклучоци утврдени со законот. Прашањето дали оваа амнестија се однесува и на четирите предмети вратени од МКТЈ станало предмет на политички и правни спорови. На 19 јули 2011 година [[Собрание на Северна Македонија|Собранието на Република Македонија]] усвоило '''автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија'''. Актот бил објавен во „Службен весник на Република Македонија“ бр. 99/2011.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Со толкувањето било определено дека амнестијата се применува и на лица поврзани со кривични дела од конфликтот во 2001 година за кои не била поведена постапка пред МКТЈ. Бидејќи четирите предмети биле вратени на домашното правосудство и во нив немало обвинение пред Трибуналот, толкувањето било применето и врз нив.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Собранието во својот извештај за 2011 година го наведува автентичното толкување како акт усвоен на седницата одржана на 19 јули 2011 година.<ref>{{cite web |title=Извештај за работата на Собранието на Република Македонија во 2011 година |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> Според [[Амнести интернешенел]], одлуката имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети. Организацијата оценила дека со тоа жртвите и нивните семејства биле лишени од можноста за судско утврдување на одговорноста и за целосна правна заштита.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> [[Комитет против тортура на Обединетите нации|Комитетот против тортура на Обединетите нации]] во своите заклучни согледувања од 2015 година исто така ги навел четирите предмети како случаи на воени злосторства чие понатамошно гонење било прекинато поради автентичното толкување од 2011 година.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> == Правен статус == Четирите хашки случаи треба да се разликуваат од судските предмети во кои постои правосилна пресуда. Иако МКТЈ ги истражувал предметите и во 2002 година побарал нивно отстапување на Трибуналот, ниту еден од четирите не завршил со обвинение и судење пред МКТЈ. Во 2008 година предметите биле вратени на домашните институции, а во 2011 година нивното понатамошно кривично гонење било прекинато поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Оттука, во однос на четирите предмети **не постои пресуда на МКТЈ со која би била утврдена индивидуална кривична одговорност на конкретни лица**. Самото водење истрага или постоењето на основано сомнение не е исто што и правосилно утврдена вина. Ова е особено важно и за предметот „Непроштено“, каде што постоеле сериозни наводи за киднапирање и можно убиство на цивили, но без завршен судски процес не може да се претстават тие наводи како правосилно утврдени факти во однос на конкретни сторители. == „Љуботен“ == Предметот „Љуботен“ има различен правен исход од четирите хашки случаи. МКТЈ во 2005 година подигнал обвинение против [[Љубе Бошкоски]], тогашен министер за внатрешни работи, и [[Јохан Тарчуловски]], полициски службеник, во врска со настаните во селото [[Љуботен]] во август 2001 година.<ref>{{cite web |title=Boškoski & Tarčulovski (IT-04-82) |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Судењето започнало на 16 април 2007 година. На 10 јули 2008 година Судскиот совет го прогласил Тарчуловски за виновен и му изрекол казна затвор од 12 години, додека Бошкоски бил ослободен од обвиненијата.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Жалбениот совет на 19 мај 2010 година ја потврдил пресудата против Тарчуловски и неговата казна од 12 години, како и ослободителната пресуда за Бошкоски.<ref>{{cite web |title=Appeals Chamber Affirms Conviction of Johan Tarčulovski and Acquittal of Ljube Boškoski |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> „Љуботен“ бил единствениот предмет поврзан со конфликтот во Македонија во кој МКТЈ спровел целосно судење.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Значење == Хашките случаи претставуваат важен дел од правната историја на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|конфликтот во Македонија во 2001 година]]. Тие се поврзани со обидите на македонските и меѓународните институции да ги истражат наводите за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право извршени за време на конфликтот. Нивната правна историја, сепак, се разликува од онаа на предметот „Љуботен“. Четирите предмети поврзани со ОНА биле преземени во истражната надлежност на МКТЈ, но не резултирале со обвиненија пред Трибуналот. По нивното враќање во Македонија во 2008 година, домашните постапки биле прекинати во 2011 година поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Поради тоа, четирите случаи останале без судски епилог во кој би била утврдена индивидуална кривична одговорност на лицата опфатени со истрагите. Во исто време, судбината на дел од исчезнатите лица и прашањето за целосно расветлување на настаните останале предмет на јавни и политички дебати и по прекинот на постапките.<ref>{{cite web |title=Balkans: Thousands still missing two decades after conflicts |website=Amnesty International |date=2012 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Воен конфликт во Македонија (2001)]] * [[Ослободителна народна армија]] * [[Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јохан Тарчуловски]] * [[Љуботен]] * [[Закон за амнестија (Северна Македонија)]] == Надворешни врски == * [https://www.icty.org/ Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија] * [https://www.icty.org/en/case/boskoski_tarculovski Предмет „Бошкоски и Тарчуловски“] * [https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2011/09/macedonia-time-deliver-justice-victims-war-crimes/ Извештај на Амнести интернешенел за четирите случаи] llinvl132551mk302sutmsfaewfacp3 5629635 5629634 2026-09-17T22:42:45Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5629635 wikitext text/x-wiki '''Хашки случаи''' или '''хашки предмети''' е неформален назив во [[Северна Македонија]] за четири предмети за наводни [[воено злосторство|воени злосторства]] поврзани со [[ОНА|Ослободителната народна армија]] (ОНА) за време на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во Македонија во 2001 година]]. Предметите се познати како „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“ и „Непроштено“. Тие биле истражувани од [[Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ), но ниту еден од четирите предмети не довел до обвинителен акт и судење пред Трибуналот. Во 2008 година предметните списи биле вратени на македонското правосудство, а во 2011 година домашното кривично гонење било прекинато по донесувањето на автентично толкување на Законот за амнестија од 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во поширока смисла, во македонската јавност понекогаш под „Хашки случаи“ се опфаќа и предметот „[[Љуботен]]“, кој исто така бил меѓу петте предмети за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Меѓутоа, „Љуботен“ се разликува од четирите предмети по тоа што МКТЈ подигнал обвинение и спровел судска постапка против [[Љубе Бошкоски]] и [[Јохан Тарчуловски]].<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Потекло на предметите == По избувнувањето на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|вооружениот конфликт во 2001 година]], македонските власти започнале истраги за повеќе случаи во кои постоеле сомневања за сериозни прекршувања на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]]. Во истрагите биле опфатени наводи за дејствија извршени и од припадници на ОНА и од припадници на македонските безбедносни сили. Во септември 2002 година, обвинителството на МКТЈ побарало од Судскиот совет да му бидат отстапени пет конкретни истраги и постапки поврзани со конфликтот во Македонија: „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“, „Љуботен“ и „Непроштено“. Барањето било одобрено на 4 октомври 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ, сепак, не побарал да му бидат отстапени сите истраги за наводни злосторства извршени за време на конфликтот. Судскиот совет оценил дека, имајќи ја предвид стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, тој треба првенствено да се концентрира на предмети против највисоки сторители, а домашните судови да продолжат со постапувањето по останатите предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Од петте предмети, само „Љуботен“ резултирал со обвинение и судење пред МКТЈ. Останатите четири предмети биле истражувани, но не биле подигнати обвиненија пред Трибуналот. == Четирите предмети == === „Раководство на ОНА“ === Предметот „Раководство на ОНА“ се однесувал на истрага за наводната кривична одговорност на високи припадници на раководството на ОНА за дејствија извршени во текот на вооружениот конфликт во 2001 година. Истрагата имала поширок карактер од останатите предмети, бидејќи не била ограничена на еден конкретен настан или едно место, туку се однесувала на наводната одговорност на раководството на ОНА за дејствувањето на нејзините припадници. Во јавноста предметот бил поврзуван со прашања за [[командна одговорност]] и со улогата на највисокото раководство на ОНА за време на конфликтот. МКТЈ го презел предметот во рамките на својата истражна работа во Македонија, но не подигнал обвинение пред Трибуналот. Како и останатите три предмети поврзани со ОНА, предметот подоцна бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во јавноста како едно од лицата поврзувани со овој предмет се споменувал и [[Али Ахмети]], кој во текот на конфликтот бил еден од политичките водачи на ОНА. Самото опфаќање на некое лице во истрага, меѓутоа, не претставува утврдена кривична одговорност, а во овој предмет пред МКТЈ не била донесена пресуда со која би била утврдена вина. === „Мавровски работници“ === Предметот „Мавровски работници“ се однесувал на настаните од август 2001 година во кои биле киднапирани и малтретирани работници на градежното претпријатие „Маврово“. Работниците биле ангажирани на изградбата на патот [[Скопје]]–[[Тетово]] кога биле киднапирани од припадници на ОНА. Според обвинителните наводи во домашната постапка, работниците биле одведени во објект под контрола на ОНА, каде што биле физички малтретирани, испрашувани и изложени на закани. Подоцна биле ослободени.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ го презел предметот во 2002 година заедно со останатите четири истраги поврзани со конфликтот. Во 2008 година предметот бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето од Хаг, домашната постапка продолжила. Според извештајот на Амнести интернешенел за 2009 година, во септември 2008 година била отворена судска постапка во која биле опфатени 22 обвинети. Во извештајот предметот е опишан како еден од четирите случаи вратени од МКТЈ и како единствен од нив што во тоа време стигнал до судење.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> Во 2011 година, по донесувањето на автентичното толкување на членот 1 од Законот за амнестија, постапувањето во предметот било прекинато. Амнести интернешенел наведува дека одлуката на Собранието имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети вратени од МКТЈ.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Липковски воден резервоар“ === Предметот „Липковски воден резервоар“, познат и како „Липковска брана“, се однесувал на настаните поврзани со [[Липковско Езеро|Липковското Езеро]] и системот за водоснабдување на [[Куманово]] во текот на конфликтот во 2001 година. Според наводите опфатени во истрагата, припадници на ОНА воспоставиле контрола врз објектите на водоснабдителниот систем и го прекинале протокот на вода кон Куманово. Со тоа било нарушено снабдувањето со вода на населението во Кумановско во периодот на најинтензивните борби во регионот. Предметот бил меѓу петте случаи за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Трибуналот не подигнал обвинение во предметот, а во 2008 година предметниот спис бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето на предметот во Македонија, истрагата продолжила пред домашните органи. Во 2011 година предметот бил опфатен со примената на автентичното толкување на Законот за амнестија. Комитетот на Обединетите нации против тортура подоцна ги навел „Lipkovo Water Reserve“ и останатите три предмети како случаи за кои понатамошното гонење било прекинато по донесувањето на автентичното толкување.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Непроштено“ === Предметот „Непроштено“ се однесувал на исчезнувањето и киднапирањето на цивили за време на конфликтот во 2001 година во поширокиот тетовско-кичевски регион. Во центарот на предметот биле наводите за киднапирање на **12 етнички Македонци и еден бугарски државјанин** од страна на припадници на албанските вооружени формации. Семејствата на исчезнатите подоцна пријавувале дека не ја знаат нивната судбина. Предметот бил поврзан и со сомневањата за постоење масовна гробница во близина на селото [[Непроштено]], во Тетовско.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Во текот на истрагата биле разгледувани наводи дека дел од исчезнатите лица можеби биле убиени по нивното киднапирање. Меѓутоа, бидејќи истрагата не завршила со судски процес и правосилна пресуда, овие наводи не резултирале со судски утврдена индивидуална кривична одговорност. МКТЈ го презел предметот во 2002 година, но не подигнал обвинение. Во 2008 година списите биле вратени на македонските органи, заедно со останатите три предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Амнести интернешенел во 2011 година посочила дека одлуката за проширување на примената на амнестијата врз четирите предмети фактички го прекинала нивното гонење, вклучувајќи го и предметот „Непроштено“. Организацијата истовремено нагласила дека семејствата на исчезнатите имаат право да ја дознаат судбината на своите блиски.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Враќање на предметите во Македонија == МКТЈ во текот на својата истражна работа заклучил дека четирите предмети поврзани со ОНА не треба да продолжат како судски постапки пред Трибуналот. Во јануари 2008 година Судскиот совет наредил предметните списи да бидат вратени на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Со тоа четирите предмети повторно потпаднале под надлежност на домашните институции. Одлуката не претставувала ослободителна пресуда и не значела дека МКТЈ утврдил дека наводните злосторства не се случиле. Таа значела дека предметите не продолжиле до обвинение и судење пред МКТЈ и дека понатамошното процесирање било оставено на домашното правосудство. Во 2008 година македонското Собрание во свој извештај навело дека четирите предмети биле вратени во надлежност на домашните власти и дека се наоѓале пред домашниот судски систем.<ref>{{cite web |title=Извештај за регионални прашања и меѓународни обврски |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> == Автентично толкување на Законот за амнестија == [[Закон за амнестија (Северна Македонија)|Законот за амнестија]] од 2002 година предвидувал амнестија за лица за кои постоело основано сомневање дека подготвиле или сториле кривични дела поврзани со конфликтот во 2001 година, со исклучоци утврдени со законот. Прашањето дали оваа амнестија се однесува и на четирите предмети вратени од МКТЈ станало предмет на политички и правни спорови. На 19 јули 2011 година [[Собрание на Северна Македонија|Собранието на Република Македонија]] усвоило '''автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија'''. Актот бил објавен во „Службен весник на Република Македонија“ бр. 99/2011.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Со толкувањето било определено дека амнестијата се применува и на лица поврзани со кривични дела од конфликтот во 2001 година за кои не била поведена постапка пред МКТЈ. Бидејќи четирите предмети биле вратени на домашното правосудство и во нив немало обвинение пред Трибуналот, толкувањето било применето и врз нив.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Собранието во својот извештај за 2011 година го наведува автентичното толкување како акт усвоен на седницата одржана на 19 јули 2011 година.<ref>{{cite web |title=Извештај за работата на Собранието на Република Македонија во 2011 година |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> Според [[Амнести интернешенел]], одлуката имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети. Организацијата оценила дека со тоа жртвите и нивните семејства биле лишени од можноста за судско утврдување на одговорноста и за целосна правна заштита.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> [[Комитет против тортура на Обединетите нации|Комитетот против тортура на Обединетите нации]] во своите заклучни согледувања од 2015 година исто така ги навел четирите предмети како случаи на воени злосторства чие понатамошно гонење било прекинато поради автентичното толкување од 2011 година.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> == Правен статус == Четирите хашки случаи треба да се разликуваат од судските предмети во кои постои правосилна пресуда. Иако МКТЈ ги истражувал предметите и во 2002 година побарал нивно отстапување на Трибуналот, ниту еден од четирите не завршил со обвинение и судење пред МКТЈ. Во 2008 година предметите биле вратени на домашните институции, а во 2011 година нивното понатамошно кривично гонење било прекинато поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Оттука, во однос на четирите предмети **не постои пресуда на МКТЈ со која би била утврдена индивидуална кривична одговорност на конкретни лица**. Самото водење истрага или постоењето на основано сомнение не е исто што и правосилно утврдена вина. Ова е особено важно и за предметот „Непроштено“, каде што постоеле сериозни наводи за киднапирање и можно убиство на цивили, но без завршен судски процес не може да се претстават тие наводи како правосилно утврдени факти во однос на конкретни сторители. == „Љуботен“ == Предметот „Љуботен“ има различен правен исход од четирите хашки случаи. МКТЈ во 2005 година подигнал обвинение против [[Љубе Бошкоски]], тогашен министер за внатрешни работи, и [[Јохан Тарчуловски]], полициски службеник, во врска со настаните во селото [[Љуботен]] во август 2001 година.<ref>{{cite web |title=Boškoski & Tarčulovski (IT-04-82) |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Судењето започнало на 16 април 2007 година. На 10 јули 2008 година Судскиот совет го прогласил Тарчуловски за виновен и му изрекол казна затвор од 12 години, додека Бошкоски бил ослободен од обвиненијата.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Жалбениот совет на 19 мај 2010 година ја потврдил пресудата против Тарчуловски и неговата казна од 12 години, како и ослободителната пресуда за Бошкоски.<ref>{{cite web |title=Appeals Chamber Affirms Conviction of Johan Tarčulovski and Acquittal of Ljube Boškoski |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> „Љуботен“ бил единствениот предмет поврзан со конфликтот во Македонија во кој МКТЈ спровел целосно судење.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Значење == Хашките случаи претставуваат важен дел од правната историја на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|конфликтот во Македонија во 2001 година]]. Тие се поврзани со обидите на македонските и меѓународните институции да ги истражат наводите за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право извршени за време на конфликтот. Нивната правна историја, сепак, се разликува од онаа на предметот „Љуботен“. Четирите предмети поврзани со ОНА биле преземени во истражната надлежност на МКТЈ, но не резултирале со обвиненија пред Трибуналот. По нивното враќање во Македонија во 2008 година, домашните постапки биле прекинати во 2011 година поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Поради тоа, четирите случаи останале без судски епилог во кој би била утврдена индивидуална кривична одговорност на лицата опфатени со истрагите. Во исто време, судбината на дел од исчезнатите лица и прашањето за целосно расветлување на настаните останале предмет на јавни и политички дебати и по прекинот на постапките.<ref>{{cite web |title=Balkans: Thousands still missing two decades after conflicts |website=Amnesty International |date=2012 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Воен конфликт во Македонија (2001)]] * [[Ослободителна народна армија]] * [[Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јохан Тарчуловски]] * [[Љуботен]] * [[Закон за амнестија (Северна Македонија)]] == Надворешни врски == * [https://www.icty.org/ Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија] * [https://www.icty.org/en/case/boskoski_tarculovski Предмет „Бошкоски и Тарчуловски“] * [https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2011/09/macedonia-time-deliver-justice-victims-war-crimes/ Извештај на Амнести интернешенел за четирите случаи] [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] 0z8srsf44gqizl5aizc6v1s3g1iwhh1 5629722 5629635 2026-09-18T07:56:01Z Buli 2648 /* Враќање на предметите во Македонија */ 5629722 wikitext text/x-wiki '''Хашки случаи''' или '''хашки предмети''' е неформален назив во [[Северна Македонија]] за четири предмети за наводни [[воено злосторство|воени злосторства]] поврзани со [[ОНА|Ослободителната народна армија]] (ОНА) за време на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во Македонија во 2001 година]]. Предметите се познати како „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“ и „Непроштено“. Тие биле истражувани од [[Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ), но ниту еден од четирите предмети не довел до обвинителен акт и судење пред Трибуналот. Во 2008 година предметните списи биле вратени на македонското правосудство, а во 2011 година домашното кривично гонење било прекинато по донесувањето на автентично толкување на Законот за амнестија од 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во поширока смисла, во македонската јавност понекогаш под „Хашки случаи“ се опфаќа и предметот „[[Љуботен]]“, кој исто така бил меѓу петте предмети за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Меѓутоа, „Љуботен“ се разликува од четирите предмети по тоа што МКТЈ подигнал обвинение и спровел судска постапка против [[Љубе Бошкоски]] и [[Јохан Тарчуловски]].<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Потекло на предметите == По избувнувањето на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|вооружениот конфликт во 2001 година]], македонските власти започнале истраги за повеќе случаи во кои постоеле сомневања за сериозни прекршувања на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]]. Во истрагите биле опфатени наводи за дејствија извршени и од припадници на ОНА и од припадници на македонските безбедносни сили. Во септември 2002 година, обвинителството на МКТЈ побарало од Судскиот совет да му бидат отстапени пет конкретни истраги и постапки поврзани со конфликтот во Македонија: „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“, „Љуботен“ и „Непроштено“. Барањето било одобрено на 4 октомври 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ, сепак, не побарал да му бидат отстапени сите истраги за наводни злосторства извршени за време на конфликтот. Судскиот совет оценил дека, имајќи ја предвид стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, тој треба првенствено да се концентрира на предмети против највисоки сторители, а домашните судови да продолжат со постапувањето по останатите предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Од петте предмети, само „Љуботен“ резултирал со обвинение и судење пред МКТЈ. Останатите четири предмети биле истражувани, но не биле подигнати обвиненија пред Трибуналот. == Четирите предмети == === „Раководство на ОНА“ === Предметот „Раководство на ОНА“ се однесувал на истрага за наводната кривична одговорност на високи припадници на раководството на ОНА за дејствија извршени во текот на вооружениот конфликт во 2001 година. Истрагата имала поширок карактер од останатите предмети, бидејќи не била ограничена на еден конкретен настан или едно место, туку се однесувала на наводната одговорност на раководството на ОНА за дејствувањето на нејзините припадници. Во јавноста предметот бил поврзуван со прашања за [[командна одговорност]] и со улогата на највисокото раководство на ОНА за време на конфликтот. МКТЈ го презел предметот во рамките на својата истражна работа во Македонија, но не подигнал обвинение пред Трибуналот. Како и останатите три предмети поврзани со ОНА, предметот подоцна бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во јавноста како едно од лицата поврзувани со овој предмет се споменувал и [[Али Ахмети]], кој во текот на конфликтот бил еден од политичките водачи на ОНА. Самото опфаќање на некое лице во истрага, меѓутоа, не претставува утврдена кривична одговорност, а во овој предмет пред МКТЈ не била донесена пресуда со која би била утврдена вина. === „Мавровски работници“ === Предметот „Мавровски работници“ се однесувал на настаните од август 2001 година во кои биле киднапирани и малтретирани работници на градежното претпријатие „Маврово“. Работниците биле ангажирани на изградбата на патот [[Скопје]]–[[Тетово]] кога биле киднапирани од припадници на ОНА. Според обвинителните наводи во домашната постапка, работниците биле одведени во објект под контрола на ОНА, каде што биле физички малтретирани, испрашувани и изложени на закани. Подоцна биле ослободени.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ го презел предметот во 2002 година заедно со останатите четири истраги поврзани со конфликтот. Во 2008 година предметот бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето од Хаг, домашната постапка продолжила. Според извештајот на Амнести интернешенел за 2009 година, во септември 2008 година била отворена судска постапка во која биле опфатени 22 обвинети. Во извештајот предметот е опишан како еден од четирите случаи вратени од МКТЈ и како единствен од нив што во тоа време стигнал до судење.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> Во 2011 година, по донесувањето на автентичното толкување на членот 1 од Законот за амнестија, постапувањето во предметот било прекинато. Амнести интернешенел наведува дека одлуката на Собранието имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети вратени од МКТЈ.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Липковски воден резервоар“ === Предметот „Липковски воден резервоар“, познат и како „Липковска брана“, се однесувал на настаните поврзани со [[Липковско Езеро|Липковското Езеро]] и системот за водоснабдување на [[Куманово]] во текот на конфликтот во 2001 година. Според наводите опфатени во истрагата, припадници на ОНА воспоставиле контрола врз објектите на водоснабдителниот систем и го прекинале протокот на вода кон Куманово. Со тоа било нарушено снабдувањето со вода на населението во Кумановско во периодот на најинтензивните борби во регионот. Предметот бил меѓу петте случаи за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Трибуналот не подигнал обвинение во предметот, а во 2008 година предметниот спис бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето на предметот во Македонија, истрагата продолжила пред домашните органи. Во 2011 година предметот бил опфатен со примената на автентичното толкување на Законот за амнестија. Комитетот на Обединетите нации против тортура подоцна ги навел „Lipkovo Water Reserve“ и останатите три предмети како случаи за кои понатамошното гонење било прекинато по донесувањето на автентичното толкување.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Непроштено“ === Предметот „Непроштено“ се однесувал на исчезнувањето и киднапирањето на цивили за време на конфликтот во 2001 година во поширокиот тетовско-кичевски регион. Во центарот на предметот биле наводите за киднапирање на **12 етнички Македонци и еден бугарски државјанин** од страна на припадници на албанските вооружени формации. Семејствата на исчезнатите подоцна пријавувале дека не ја знаат нивната судбина. Предметот бил поврзан и со сомневањата за постоење масовна гробница во близина на селото [[Непроштено]], во Тетовско.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Во текот на истрагата биле разгледувани наводи дека дел од исчезнатите лица можеби биле убиени по нивното киднапирање. Меѓутоа, бидејќи истрагата не завршила со судски процес и правосилна пресуда, овие наводи не резултирале со судски утврдена индивидуална кривична одговорност. МКТЈ го презел предметот во 2002 година, но не подигнал обвинение. Во 2008 година списите биле вратени на македонските органи, заедно со останатите три предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Амнести интернешенел во 2011 година посочила дека одлуката за проширување на примената на амнестијата врз четирите предмети фактички го прекинала нивното гонење, вклучувајќи го и предметот „Непроштено“. Организацијата истовремено нагласила дека семејствата на исчезнатите имаат право да ја дознаат судбината на своите блиски.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Враќање на предметите во Македонија == [[МКТЈ]] во текот на својата истражна работа заклучил дека четирите предмети поврзани со ОНА не треба да продолжат како судски постапки пред Трибуналот. Во јануари 2008 година Судскиот совет наредил предметните списи да бидат вратени на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Со тоа четирите предмети повторно потпаднале под надлежност на домашните институции. Одлуката не претставувала ослободителна пресуда и не значела дека МКТЈ утврдил дека наводните злосторства не се случиле. Таа значела дека предметите не продолжиле до обвинение и судење пред МКТЈ и дека понатамошното процесирање било оставено на домашното правосудство. Во 2008 година македонското Собрание во свој извештај навело дека четирите предмети биле вратени во надлежност на домашните власти и дека се наоѓале пред домашниот судски систем.<ref>{{cite web |title=Извештај за регионални прашања и меѓународни обврски |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> == Автентично толкување на Законот за амнестија == [[Закон за амнестија (Северна Македонија)|Законот за амнестија]] од 2002 година предвидувал амнестија за лица за кои постоело основано сомневање дека подготвиле или сториле кривични дела поврзани со конфликтот во 2001 година, со исклучоци утврдени со законот. Прашањето дали оваа амнестија се однесува и на четирите предмети вратени од МКТЈ станало предмет на политички и правни спорови. На 19 јули 2011 година [[Собрание на Северна Македонија|Собранието на Република Македонија]] усвоило '''автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија'''. Актот бил објавен во „Службен весник на Република Македонија“ бр. 99/2011.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Со толкувањето било определено дека амнестијата се применува и на лица поврзани со кривични дела од конфликтот во 2001 година за кои не била поведена постапка пред МКТЈ. Бидејќи четирите предмети биле вратени на домашното правосудство и во нив немало обвинение пред Трибуналот, толкувањето било применето и врз нив.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Собранието во својот извештај за 2011 година го наведува автентичното толкување како акт усвоен на седницата одржана на 19 јули 2011 година.<ref>{{cite web |title=Извештај за работата на Собранието на Република Македонија во 2011 година |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> Според [[Амнести интернешенел]], одлуката имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети. Организацијата оценила дека со тоа жртвите и нивните семејства биле лишени од можноста за судско утврдување на одговорноста и за целосна правна заштита.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> [[Комитет против тортура на Обединетите нации|Комитетот против тортура на Обединетите нации]] во своите заклучни согледувања од 2015 година исто така ги навел четирите предмети како случаи на воени злосторства чие понатамошно гонење било прекинато поради автентичното толкување од 2011 година.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> == Правен статус == Четирите хашки случаи треба да се разликуваат од судските предмети во кои постои правосилна пресуда. Иако МКТЈ ги истражувал предметите и во 2002 година побарал нивно отстапување на Трибуналот, ниту еден од четирите не завршил со обвинение и судење пред МКТЈ. Во 2008 година предметите биле вратени на домашните институции, а во 2011 година нивното понатамошно кривично гонење било прекинато поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Оттука, во однос на четирите предмети **не постои пресуда на МКТЈ со која би била утврдена индивидуална кривична одговорност на конкретни лица**. Самото водење истрага или постоењето на основано сомнение не е исто што и правосилно утврдена вина. Ова е особено важно и за предметот „Непроштено“, каде што постоеле сериозни наводи за киднапирање и можно убиство на цивили, но без завршен судски процес не може да се претстават тие наводи како правосилно утврдени факти во однос на конкретни сторители. == „Љуботен“ == Предметот „Љуботен“ има различен правен исход од четирите хашки случаи. МКТЈ во 2005 година подигнал обвинение против [[Љубе Бошкоски]], тогашен министер за внатрешни работи, и [[Јохан Тарчуловски]], полициски службеник, во врска со настаните во селото [[Љуботен]] во август 2001 година.<ref>{{cite web |title=Boškoski & Tarčulovski (IT-04-82) |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Судењето започнало на 16 април 2007 година. На 10 јули 2008 година Судскиот совет го прогласил Тарчуловски за виновен и му изрекол казна затвор од 12 години, додека Бошкоски бил ослободен од обвиненијата.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Жалбениот совет на 19 мај 2010 година ја потврдил пресудата против Тарчуловски и неговата казна од 12 години, како и ослободителната пресуда за Бошкоски.<ref>{{cite web |title=Appeals Chamber Affirms Conviction of Johan Tarčulovski and Acquittal of Ljube Boškoski |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> „Љуботен“ бил единствениот предмет поврзан со конфликтот во Македонија во кој МКТЈ спровел целосно судење.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Значење == Хашките случаи претставуваат важен дел од правната историја на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|конфликтот во Македонија во 2001 година]]. Тие се поврзани со обидите на македонските и меѓународните институции да ги истражат наводите за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право извршени за време на конфликтот. Нивната правна историја, сепак, се разликува од онаа на предметот „Љуботен“. Четирите предмети поврзани со ОНА биле преземени во истражната надлежност на МКТЈ, но не резултирале со обвиненија пред Трибуналот. По нивното враќање во Македонија во 2008 година, домашните постапки биле прекинати во 2011 година поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Поради тоа, четирите случаи останале без судски епилог во кој би била утврдена индивидуална кривична одговорност на лицата опфатени со истрагите. Во исто време, судбината на дел од исчезнатите лица и прашањето за целосно расветлување на настаните останале предмет на јавни и политички дебати и по прекинот на постапките.<ref>{{cite web |title=Balkans: Thousands still missing two decades after conflicts |website=Amnesty International |date=2012 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Воен конфликт во Македонија (2001)]] * [[Ослободителна народна армија]] * [[Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јохан Тарчуловски]] * [[Љуботен]] * [[Закон за амнестија (Северна Македонија)]] == Надворешни врски == * [https://www.icty.org/ Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија] * [https://www.icty.org/en/case/boskoski_tarculovski Предмет „Бошкоски и Тарчуловски“] * [https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2011/09/macedonia-time-deliver-justice-victims-war-crimes/ Извештај на Амнести интернешенел за четирите случаи] [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] qc5qnrhz2nmyydcru5rd9xxfgit9356 3 1403494 5629637 2026-09-18T02:39:35Z Max 112577 Max ја премести страницата [[Разговор со корисник:SHB2000]] на [[Разговор со корисник:SHB]]: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]“ во „[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]“ 5629637 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор со корисник:SHB]] is4um5zrp1jkgc5p5j0sdca24uhlswj 0 1403495 5629639 2026-09-18T04:05:24Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1369036218|Lysimachia foemina]]“ 5629639 wikitext text/x-wiki '''''Lysimachia foemina''''' ([[Синоним (таксономија)|син]]''.'' ''Anagallis foemina'') ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lysimachia]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Генетските анализи и споредбата на [[Нуклеотидна низа|ДНК секвенците]] покажуваат дека видот ''[[Lysimachia]]'' ''foemina'' има најголема генетска блискост со ''Lysimachia monelli''.<ref name="manns2007">{{Наведено списание|last=Manns|first=Ulrika|last2=Anderberg, AA|date=Dec 2007|title=Relationships of ''Anagallis foemina'' and ''Anagallis arvensis'' (Myrsinaceae): New insights inferred from DNA sequence data|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=45|issue=3|pages=971–980|doi=10.1016/j.ympev.2007.07.022|pmid=17869544}}</ref> Порано општо се верувало дека овој вид бил најсроден со ''L. arvensis''. Поради тоа, одредени ботаничари го класифицирале L. foemina само како подвид на ''L. arvensis'' (под научниот назив ''Anagallis arvensis subsp. foemina'').<ref>{{Наведено списание|last=Manns, Ulrika|last2=Anderberg, Arne A.|date=July 2009|title=New combinations and names in ''Lysimachia'' (Myrsinaceae) for species of ''Anagallis'', ''Pelletiera'' and ''Trientalis''|journal=Willdenowia|volume=39|issue=1|pages=49–54|doi=10.3372/wi.39.39103|jstor=20699148|doi-access=free}}</ref> == Етимологија == Името на некогашниот род ''Anagallis'' потекнува од [[Грчки јазик|грчките]] поими ана („повторно“) и агалеин („радување“), што најверојатно се поврзува со тоа што растението цути двапати во годината и ги отвора своите цветови на сончева светлина. Специфичниот епитет ''foemina'' значи „женски“, опис што произлегува од ситниот раст и суптилниот изглед на билката. == Опис == ''Lysimachia foemina'' е нискорастечко голо [[Растенија|растение]], високо 5–30 см, разгрането од [[Корен|коренот]], со исправени или прилегнати стеблени гранчиња. Неговите [[Лист|листови]] се поставени спротивно, а поретко и во пршлени од по три. Тие имаат јајцевиден до ланцетен облик со димензии од 12–17 мм во должина и 5–8 мм во ширина, при што горните листови се најчесто ланцетни со заострен врв. Нивниот раб е ципест и ситно назабен, немаат [[лисна дршка]] (приседнати се) и на двете страни имаат изразени жлездести точки. [[Цвет|Цветовите]] се развиваат од лисните пазуви, поставени на дршки со должина од 5 до 20 мм, кои најчесто се покуси или еднакви по должина со самиот лист, а поретко го надминуваат. За време на цветањето овие дршки се исправени, но по прецветањето лачно се виткаат и се насочуваат надолу. Чашката е долга 4–5 мм, поделена до основата на пет делови, кои се долги колку венчето или покуси; во основата проширени, со широк кожест раб, а на врвот остро завршени. Венчето е синкаво, со пречник 4–5,5 мм, рабовите неправилно назабени, без влакна или со многу ретки жлездести влакненца. [[Прашник|Прашниците]] се покуси од венчето и нееднакви по должина; филаментите имаат ретки влакна, а во основата се споени во прстен и поврзани со долниот дел на венечната трубичка (цевка). Плодната кутијка е топчеста, долга 4–6 мм, со столпче на врвот, и се отвора со попречно распукнување. [[Семе|Семките]] се темнокафеави и густо покриени со брадавички.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=818-819}}</ref> === Слични видови === Видот ''Lysimachia foemina'' често се меша со ''Lysimachia loeflingii'' (порано ''L. arvensis'' var. ''azurea/caerulea''), но се разликува по плодната чашка со значително повеќе нерви (наспроти 5–6), потесните и раздвоени венчни ливчиња со ретки 3–4-клеточни жлезди со елипсовидна крајна клетка (напроти широки, допирни ливчиња со многубројни 3-клеточни жлезди со топчеста клетка), пократките цветни дршки кои ретко ја надминуваат должината на подцветните листови, како и по потесните и потемни горни листови.<ref name="FoT">{{Наведена книга|title=Flora of Turkey and the East Aegean Islands, vol. 6|last=Davis}}</ref><ref name="FBI3">{{Наведена книга|title=Flora of the British Isles, ed. 3|last=Tutin}}</ref> == Распространетост == Овој широко распространето растение потекнува од централните и јужните делови на [[Европа]], но со тек на време е пренесено и натурализирано на речиси сите континенти, вклучувајќи ги [[Африка]], [[Азија]] (северните и источните предели), двете [[Америка|Америки]] и Западна [[Австралија]]. Во [[Македонија]] се среќава на влажни места: пасишта, ниви, ливади, ѓубришта и други слични живеалишта. Овој вид е често застапен ширум нашата земја, каде што се среќава на надморска височина сè до 1000 метри.<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница}} * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id39304/ Биолиб] * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=anagallis+foemina Ботаничка шема] * [http://www.cretanvista.co.uk/Galleryflowers5/Flower015.htm Критвиста] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1768 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] kmwrg7y9retmmit9s71i5lh31htak56 5629640 5629639 2026-09-18T04:15:56Z Orce Wiki 121850 5629640 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = Lysimachia foemina | status = | image = Anagallis foemina1.jpg | image_caption = Lysimachia foemina | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | domain_sv = | domain = Eukaryota | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Spermatophyta | subdivisio_sv = | subdivisio = Angiospermae | classis_sv = | classis = Eudicotyledonae | ordo_sv = | ordo = Ericales | familia_sv = | familia = [[јаглики]] (Primulaceae) | genus_sv = | genus = [[Lysimachia]] | species_sv = | species = L. foemina | taxon = Lysimachia foemina | taxon_authority = [[L.]] }} '''''Lysimachia foemina''''' ([[Синоним (таксономија)|син]]''.'' ''Anagallis foemina'') ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lysimachia]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Генетските анализи и споредбата на [[Нуклеотидна низа|ДНК секвенците]] покажуваат дека видот ''[[Lysimachia]]'' ''foemina'' има најголема генетска блискост со ''Lysimachia monelli''.<ref name="manns2007">{{Наведено списание|last=Manns|first=Ulrika|last2=Anderberg, AA|date=Dec 2007|title=Relationships of ''Anagallis foemina'' and ''Anagallis arvensis'' (Myrsinaceae): New insights inferred from DNA sequence data|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=45|issue=3|pages=971–980|doi=10.1016/j.ympev.2007.07.022|pmid=17869544}}</ref> Порано општо се верувало дека овој вид бил најсроден со ''L. arvensis''. Поради тоа, одредени ботаничари го класифицирале L. foemina само како подвид на ''L. arvensis'' (под научниот назив ''Anagallis arvensis subsp. foemina'').<ref>{{Наведено списание|last=Manns, Ulrika|last2=Anderberg, Arne A.|date=July 2009|title=New combinations and names in ''Lysimachia'' (Myrsinaceae) for species of ''Anagallis'', ''Pelletiera'' and ''Trientalis''|journal=Willdenowia|volume=39|issue=1|pages=49–54|doi=10.3372/wi.39.39103|jstor=20699148|doi-access=free}}</ref> == Етимологија == Името на некогашниот род ''Anagallis'' потекнува од [[Грчки јазик|грчките]] поими ана („повторно“) и агалеин („радување“), што најверојатно се поврзува со тоа што растението цути двапати во годината и ги отвора своите цветови на сончева светлина. Специфичниот епитет ''foemina'' значи „женски“, опис што произлегува од ситниот раст и суптилниот изглед на билката. == Опис == ''Lysimachia foemina'' е нискорастечко голо [[Растенија|растение]], високо 5–30 см, разгрането од [[Корен|коренот]], со исправени или прилегнати стеблени гранчиња. Неговите [[Лист|листови]] се поставени спротивно, а поретко и во пршлени од по три. Тие имаат јајцевиден до ланцетен облик со димензии од 12–17 мм во должина и 5–8 мм во ширина, при што горните листови се најчесто ланцетни со заострен врв. Нивниот раб е ципест и ситно назабен, немаат [[лисна дршка]] (приседнати се) и на двете страни имаат изразени жлездести точки. [[Цвет|Цветовите]] се развиваат од лисните пазуви, поставени на дршки со должина од 5 до 20 мм, кои најчесто се покуси или еднакви по должина со самиот лист, а поретко го надминуваат. За време на цветањето овие дршки се исправени, но по прецветањето лачно се виткаат и се насочуваат надолу. Чашката е долга 4–5 мм, поделена до основата на пет делови, кои се долги колку венчето или покуси; во основата проширени, со широк кожест раб, а на врвот остро завршени. Венчето е синкаво, со пречник 4–5,5 мм, рабовите неправилно назабени, без влакна или со многу ретки жлездести влакненца. [[Прашник|Прашниците]] се покуси од венчето и нееднакви по должина; филаментите имаат ретки влакна, а во основата се споени во прстен и поврзани со долниот дел на венечната трубичка (цевка). Плодната кутијка е топчеста, долга 4–6 мм, со столпче на врвот, и се отвора со попречно распукнување. [[Семе|Семките]] се темнокафеави и густо покриени со брадавички.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=818-819}}</ref> === Слични видови === Видот ''Lysimachia foemina'' често се меша со ''Lysimachia loeflingii'' (порано ''L. arvensis'' var. ''azurea/caerulea''), но се разликува по плодната чашка со значително повеќе нерви (наспроти 5–6), потесните и раздвоени венчни ливчиња со ретки 3–4-клеточни жлезди со елипсовидна крајна клетка (напроти широки, допирни ливчиња со многубројни 3-клеточни жлезди со топчеста клетка), пократките цветни дршки кои ретко ја надминуваат должината на подцветните листови, како и по потесните и потемни горни листови.<ref name="FoT">{{Наведена книга|title=Flora of Turkey and the East Aegean Islands, vol. 6|last=Davis}}</ref><ref name="FBI3">{{Наведена книга|title=Flora of the British Isles, ed. 3|last=Tutin}}</ref> == Распространетост == Овој широко распространето растение потекнува од централните и јужните делови на [[Европа]], но со тек на време е пренесено и натурализирано на речиси сите континенти, вклучувајќи ги [[Африка]], [[Азија]] (северните и источните предели), двете [[Америка|Америки]] и Западна [[Австралија]]. Во [[Македонија]] се среќава на влажни места: пасишта, ниви, ливади, ѓубришта и други слични живеалишта. Овој вид е често застапен ширум нашата земја, каде што се среќава на надморска височина сè до 1000 метри.<ref name=":1" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Anagallis foemina 220613.JPG|Lysimachia foemina Податотека:Anagallis foemina sl17.jpg|Работ на венчињата е покриен со претежно четириклеточни жлездести влакна со издолжена крајна клетка. Податотека:Anagallis foemina (habitus).jpg|Lysimachia foemina Податотека:Anagallis foemina EnfoqueFlor 2011-4-11 SierraMadrona.jpg|Цвет на Lysimachia foemina Податотека:Anagallis foemina.jpg|Детал од цвет на Lysimachia foemina </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id39304/ Биолиб] * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=anagallis+foemina Ботаничка шема] * [http://www.cretanvista.co.uk/Galleryflowers5/Flower015.htm Критвиста] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1768 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] e1hhw2dozwzt27y2xs395fm09opp0ug 1 1403496 5629641 2026-09-18T04:16:16Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5629641 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1403497 5629643 2026-09-18T05:07:24Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354942028|Tilia tomentosa]]“ 5629643 wikitext text/x-wiki '''''Tilia tomentosa''' или'' '''сребрена липа''' ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[слезови]] (''Malvaceae''), [[Домороден вид|по потекло]] од југоисточна [[Европа]] и југозападна [[Азија]], од [[Романија]] и [[Балкански Полуостров|Балканот]] источно до западна [[Турција]], кое расте на умерени надморски височини. Претставува еден од денес 43 признаени видови липа (''Tilia''). == Опис и распространетост == [[File:Tilia_tomentosa_1JPG.jpg|лево|мини| Сребрена липа во јавен парк во Белгија]] [[File:Tilia_tomentosa_coupe_MHNT.jpg|лево|мини| ''Tilia tomentosa -'' пресек на стебло]] ''Tilia tomentosa'' е [[Листопадни растенија|листопадно]] [[Дрво (растение)|дрво]] со пирамидална форма кое достигнува височина до 30 метри. Неговите млади гранчиња се сивкасти и густо покриени со ѕвездести влакненца. [[Лист|Листовите]] имаат широко-јајцевидна до речиси тркалезна форма со кус и заострен врв. На рабниот дел се назабени со остри запци, а нивната должина од 8 до 10 см е речиси еднаква на ширината. Во основата се срцевидни или симетрично асиметрични. Кај младите листови од двете страни се забележуваат ѕвездести влакненца, додека кај позрелите горната површина станува зелена и мазна (или со ретки прости влакна), а долната останува густо покриена со белузлави ѕвездести влакненца. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се со должина од 2 до 6 см и се прекриени со ретки влакна. При [[Соцветие|соцветието]] има издолжено ланцетно ливче, речиси приседнато, кое може да биде влакнесто или голо. Соцветието содржи 6–10 цветови и е свртено надолу. Чашкините ливчиња се долги 3–5 мм и однадвор се покриени со влакненца. Венечните ливчиња се жолтеникави, елипсовидни и долги 4–7 мм. [[Плод|Плодот]] е оревче со јајцевидна или округла форма, густо покриен со ѕвездести влакненца.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=820-821}}</ref> Во [[Македонија]], овој широко распространет вид се среќава во [[Даб|дабови шуми]], на суви и топли станишта, како и во клисури.<ref name=":1" /> == Одгледување и употреба == Ова дрво е популарно украсно растение ширум [[Европа]], застапено со неколку специфични сорти. Сортата „Брабант“ (Brabant) се одликува со изразено централно стебло и правилна конусна крошна, додека „Петиоларис“ (Petiolaris или висечка сребрена липа) се препознава по висечките листови и значително подолгите лисни дршки. Овој вариетет е со непознато потекло, вообичаено е стерилен и најверојатно настанал со вкрстување со друг вид липа. Покажува исклучителна толерантност кон неповолните услови во градските средини, како што се загадениот воздух, збиената почва, високите температури и сушните периоди. Поради овие карактеристики, претставува одличен избор за засадување долж градските улици и булевари.<ref name="rushforth" /> [[Чај|Чајот]] подготвен од цветовите на оваа липа делува смирувачки, помага при грчеви и поттикнува потење. Ова лековито дејство се должи на присутните активни состојки кои делуваат на бензодиазепинските рецептори во организмот.<ref name="pmid7990504">{{Наведено списание|last=Viola|last2=H.|last3=Wolfman|last4=C.|last5=Levi de Stein|last6=M.|last7=Paladini|first7=A|displayauthors=6|year=1994|title=Isolation of pharmacologically active benzodiazepine receptor ligands from Tilia tomentosa (Tiliaceae)|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=44|issue=1|pages=47–53|doi=10.1016/0378-8741(94)90098-1|pmid=7990504}}</ref> Постои општоприфатено, но погрешно мислење дека нектарот од ова дрво содржи маноза која ги труе пчелите. Всушност, појавата на голем број зашеметени и истоштени пчели под стеблото за време на цветањето не се должи на отровност, туку на недостигот на други извори на храна и нектар во градските средини во овој доцен летен период.<ref>{{Наведено списание|last=Illies|first=Ingrid|year=2007|title=The Foraging Behaviour of Honeybees and Bumblebees on Late Blooming Lime Trees|url=http://www.schweizerbart.de/papers/entomologia/detail/30/74490/The_Foraging_Behaviour_of_Honeybees_and_Bumblebees?l=EN|journal=Entomologia Generalis|publisher=Schweizerbart|pages=155–165|doi=10.1127/entom.gen/30/2007/155|url-access=subscription|access-date=6 June 2013}}</ref> Наодите на Кох и Стивенсон (2017) додатно ја побиваат теоријата дека отров во нектарот ги убива пчелите под липите. Тие укажуваат дека кофеинот во нектарот всушност хемиски ги привлекува и манипулира пчелите, наведувајќи ги нерационално да се враќаат кај истите дрвја дури и кога тие веќе немаат храна, што на крајот доведува до нивно исцрпување и умирање од глад.<ref>{{Наведено списание|last=Koch H & Stevenson PC|date=2017|title=Do Linden trees kill bees? Reviewing the causes of bee deaths on Silver Linden (Tilia tomentosa).|journal=Biology Letters|volume=13|issue=9|doi=10.1098/rsbl.2017.0484|pmc=5627179|pmid=28954857}}</ref> Иако во пролетните месеци шири пријатен мирис, ова растение испушта полен и ги губи своите пупки и во пролет и во есен.{{Среди}} == Референци == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/tilia-tomentosa/ ''Tilia tomentosa''] - информации, генетски конзервациски единици и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Липа]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] is3hhpo2aowsxd2fo4mo1pdzp9hgawt 5629644 5629643 2026-09-18T05:20:06Z Orce Wiki 121850 5629644 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = Сребрена липа | status = | image = Tilia-tomentosa.JPG | image_caption = Tilia tomentosa | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = | familia_sv = | familia = [[Слезови]] (Malvaceae) | genus_sv = [[Липа]] | genus = [[Липа]] (Tilia) | species_sv = | species = '''Tilia tomentosa''' | taxon = Tilia tomentosa | taxon_authority = [[Moench]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Tilia tomentosa'' subsp.'' petiolaris'' <small>(Petzold &amp; Kirchner) R. Soo</small><br>''Tilia tomentosa'' var.'' petiolaris'' <small></small><br>''Tilia rotundifolia'' <small>[[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]]</small><br>''Tilia peduncularis'' <small>[[Alire Raffeneau Delile|Delile]] ex [[Johann Nepomuk Bayer|Bayer]]</small><br>''Tilia orbicularis'' <small>[[Hort. (auktor)|Hort.]] ex V. Engl.</small><br>''Tilia macrophylla'' <small>[[Hort. (auktor)|Hort.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Tilia glauca'' <small>[[Ludwig David von Schweinitz|Schwein.]] ex Bayer.</small><br>''Tilia gigantea'' <small>[[Hort. (auktor)|Hort.]] ex [[Leopold Dippel|Dippel]]</small><br>''Tilia argentea'' f.'' subglobularis'' <small>Wagn. ex L.Zs. Vöröss</small><br>''Tilia argentea'' f.'' subglobularis'' <small>[[János Johannes Wagner|J. Wagner]] ex L.Z. Vöröss</small><br>''Tilia argentea'' <small>[[René Louiche Desfontaines|Desf.]] ex DC.</small><br>''Tilia alba'' <small>[[Franz de Paula Adam von Waldstein-Wartemberg|Waldst.]] &amp; Kit.</small><br>''Tilia alba'' <small>[[William Aiton|Ait.]]</small><br>''Lindnera alba'' <small>[[Johann Mihály Michael Fuss|Fuss]]</small> }} '''''Tilia tomentosa''' или'' '''сребрена липа''' ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[слезови]] (''Malvaceae''), [[Домороден вид|по потекло]] од југоисточна [[Европа]] и југозападна [[Азија]], од [[Романија]] и [[Балкански Полуостров|Балканот]] источно до западна [[Турција]], кое расте на умерени надморски височини. Претставува еден од денес 43 признаени видови липа (''Tilia''). == Опис и распространетост == [[File:Tilia_tomentosa_1JPG.jpg|лево|мини| Сребрена липа во јавен парк во Белгија]] [[File:Tilia_tomentosa_coupe_MHNT.jpg|лево|мини| ''Tilia tomentosa -'' пресек на стебло]] ''Tilia tomentosa'' е [[Листопадни растенија|листопадно]] [[Дрво (растение)|дрво]] со пирамидална форма кое достигнува височина до 30 метри. Неговите млади гранчиња се сивкасти и густо покриени со ѕвездести влакненца. [[Лист|Листовите]] имаат широко-јајцевидна до речиси тркалезна форма со кус и заострен врв. На рабниот дел се назабени со остри запци, а нивната должина од 8 до 10 см е речиси еднаква на ширината. Во основата се срцевидни или симетрично асиметрични. Кај младите листови од двете страни се забележуваат ѕвездести влакненца, додека кај позрелите горната површина станува зелена и мазна (или со ретки прости влакна), а долната останува густо покриена со белузлави ѕвездести влакненца. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се со должина од 2 до 6 см и се прекриени со ретки влакна. При [[Соцветие|соцветието]] има издолжено ланцетно ливче, речиси приседнато, кое може да биде влакнесто или голо. Соцветието содржи 6–10 цветови и е свртено надолу. Чашкините ливчиња се долги 3–5 мм и однадвор се покриени со влакненца. Венечните ливчиња се жолтеникави, елипсовидни и долги 4–7 мм. [[Плод|Плодот]] е оревче со јајцевидна или округла форма, густо покриен со ѕвездести влакненца.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=820-821}}</ref> Во [[Македонија]], овој широко распространет вид се среќава во [[Даб|дабови шуми]], на суви и топли станишта, како и во клисури.<ref name=":1" /> == Одгледување и употреба == Ова дрво е популарно украсно растение ширум [[Европа]], застапено со неколку специфични сорти. Сортата „Брабант“ (Brabant) се одликува со изразено централно стебло и правилна конусна крошна, додека „Петиоларис“ (Petiolaris или висечка сребрена липа) се препознава по висечките листови и значително подолгите лисни дршки. Овој вариетет е со непознато потекло, вообичаено е стерилен и најверојатно настанал со вкрстување со друг вид липа. Покажува исклучителна толерантност кон неповолните услови во градските средини, како што се загадениот воздух, збиената почва, високите температури и сушните периоди. Поради овие карактеристики, претставува одличен избор за засадување долж градските улици и булевари.<ref name="rushforth" /> [[Чај|Чајот]] подготвен од цветовите на оваа липа делува смирувачки, помага при грчеви и поттикнува потење. Ова лековито дејство се должи на присутните активни состојки кои делуваат на бензодиазепинските рецептори во организмот.<ref name="pmid7990504">{{Наведено списание|last=Viola|last2=H.|last3=Wolfman|last4=C.|last5=Levi de Stein|last6=M.|last7=Paladini|first7=A|displayauthors=6|year=1994|title=Isolation of pharmacologically active benzodiazepine receptor ligands from Tilia tomentosa (Tiliaceae)|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=44|issue=1|pages=47–53|doi=10.1016/0378-8741(94)90098-1|pmid=7990504}}</ref> Постои општоприфатено, но погрешно мислење дека нектарот од ова дрво содржи маноза која ги труе пчелите. Всушност, појавата на голем број зашеметени и истоштени пчели под стеблото за време на цветањето не се должи на отровност, туку на недостигот на други извори на храна и нектар во градските средини во овој доцен летен период.<ref>{{Наведено списание|last=Illies|first=Ingrid|year=2007|title=The Foraging Behaviour of Honeybees and Bumblebees on Late Blooming Lime Trees|url=http://www.schweizerbart.de/papers/entomologia/detail/30/74490/The_Foraging_Behaviour_of_Honeybees_and_Bumblebees?l=EN|journal=Entomologia Generalis|publisher=Schweizerbart|pages=155–165|doi=10.1127/entom.gen/30/2007/155|url-access=subscription|access-date=6 June 2013}}</ref> Наодите на Кох и Стивенсон (2017) додатно ја побиваат теоријата дека отров во нектарот ги убива пчелите под липите. Тие укажуваат дека кофеинот во нектарот всушност хемиски ги привлекува и манипулира пчелите, наведувајќи ги нерационално да се враќаат кај истите дрвја дури и кога тие веќе немаат храна, што на крајот доведува до нивно исцрпување и умирање од глад.<ref>{{Наведено списание|last=Koch H & Stevenson PC|date=2017|title=Do Linden trees kill bees? Reviewing the causes of bee deaths on Silver Linden (Tilia tomentosa).|journal=Biology Letters|volume=13|issue=9|doi=10.1098/rsbl.2017.0484|pmc=5627179|pmid=28954857}}</ref> Иако во пролетните месеци шири пријатен мирис, ова растение испушта полен и ги губи своите пупки и во пролет и во есен.{{Среди}} == Галерија == <gallery> Податотека:Tilia petiolaris JPG1Aa.jpg|Сребрена липа петиоларис Податотека:Tilia petiolaris JPG1Fa.jpg|Сребрена липа петиоларис Податотека:Morlanwelz Mariemont JPG18.jpg|Сребрена липа Податотека:T. platy3.jpg|Соцветија на сребрена липа Податотека:Tilia tomentosa range.svg|Распространетост на сребрената липа </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/tilia-tomentosa/ ''Tilia tomentosa''] - информации, генетски конзервациски единици и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Липа]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 43bl3fetbe04co40nf3rgt6dw5ik7vf 5629674 5629644 2026-09-18T07:14:49Z Виолетова 1975 5629674 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = Сребрена липа | status = | image = Tilia-tomentosa.JPG | image_caption = Tilia tomentosa | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = | familia_sv = | familia = [[Слезови]] (Malvaceae) | genus_sv = [[Липа]] | genus = [[Липа]] (Tilia) | species_sv = | species = '''Tilia tomentosa''' | taxon = Tilia tomentosa | taxon_authority = [[Moench]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Tilia tomentosa'' subsp.'' petiolaris'' <small>(Petzold &amp; Kirchner) R. Soo</small><br>''Tilia tomentosa'' var.'' petiolaris'' <small></small><br>''Tilia rotundifolia'' <small>[[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]]</small><br>''Tilia peduncularis'' <small>[[Alire Raffeneau Delile|Delile]] ex [[Johann Nepomuk Bayer|Bayer]]</small><br>''Tilia orbicularis'' <small>[[Hort. (auktor)|Hort.]] ex V. Engl.</small><br>''Tilia macrophylla'' <small>[[Hort. (auktor)|Hort.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Tilia glauca'' <small>[[Ludwig David von Schweinitz|Schwein.]] ex Bayer.</small><br>''Tilia gigantea'' <small>[[Hort. (auktor)|Hort.]] ex [[Leopold Dippel|Dippel]]</small><br>''Tilia argentea'' f.'' subglobularis'' <small>Wagn. ex L.Zs. Vöröss</small><br>''Tilia argentea'' f.'' subglobularis'' <small>[[János Johannes Wagner|J. Wagner]] ex L.Z. Vöröss</small><br>''Tilia argentea'' <small>[[René Louiche Desfontaines|Desf.]] ex DC.</small><br>''Tilia alba'' <small>[[Franz de Paula Adam von Waldstein-Wartemberg|Waldst.]] &amp; Kit.</small><br>''Tilia alba'' <small>[[William Aiton|Ait.]]</small><br>''Lindnera alba'' <small>[[Johann Mihály Michael Fuss|Fuss]]</small> }} '''''Tilia tomentosa''' или'' '''сребрена липа''' ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[слезови]] (''Malvaceae''), [[Домороден вид|по потекло]] од југоисточна [[Европа]] и југозападна [[Азија]], од [[Романија]] и [[Балкански Полуостров|Балканот]] источно до западна [[Турција]], кое расте на умерени надморски височини. Претставува еден од денес 43 признаени видови липа (''Tilia''). == Опис и распространетост == [[File:Tilia_tomentosa_1JPG.jpg|лево|мини| Сребрена липа во јавен парк во Белгија]] [[File:Tilia_tomentosa_coupe_MHNT.jpg|лево|мини| ''Tilia tomentosa -'' пресек на стебло]] ''Tilia tomentosa'' е [[Листопадни растенија|листопадно]] [[Дрво (растение)|дрво]] со пирамидална форма кое достигнува височина до 30 метри. Неговите млади гранчиња се сивкасти и густо покриени со ѕвездести влакненца. [[Лист|Листовите]] имаат широко-јајцевидна до речиси тркалезна форма со кус и заострен врв. На рабниот дел се назабени со остри запци, а нивната должина од 8 до 10 см е речиси еднаква на ширината. Во основата се срцевидни или симетрично асиметрични. Кај младите листови од двете страни се забележуваат ѕвездести влакненца, додека кај позрелите горната површина станува зелена и мазна (или со ретки прости влакна), а долната останува густо покриена со белузлави ѕвездести влакненца. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се со должина од 2 до 6 см и се прекриени со ретки влакна. При [[Соцветие|соцветието]] има издолжено ланцетно ливче, речиси приседнато, кое може да биде влакнесто или голо. Соцветието содржи 6–10 цветови и е свртено надолу. Чашкините ливчиња се долги 3–5 мм и однадвор се покриени со влакненца. Венечните ливчиња се жолтеникави, елипсовидни и долги 4–7 мм. [[Плод|Плодот]] е оревче со јајцевидна или округла форма, густо покриен со ѕвездести влакненца.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=820-821}}</ref> Во [[Македонија]], овој широко распространет вид се среќава во [[Даб|дабови шуми]], на суви и топли станишта, како и во клисури.<ref name=":1" /> == Одгледување и употреба == Ова дрво е популарно украсно растение ширум [[Европа]], застапено со неколку специфични сорти. Сортата „Брабант“ (Brabant) се одликува со изразено централно стебло и правилна конусна крошна, додека „Петиоларис“ (Petiolaris или висечка сребрена липа) се препознава по висечките листови и значително подолгите лисни дршки. Овој вариетет е со непознато потекло, вообичаено е стерилен и најверојатно настанал со вкрстување со друг вид липа. Покажува исклучителна толерантност кон неповолните услови во градските средини, како што се загадениот воздух, збиената почва, високите температури и сушните периоди. Поради овие карактеристики, претставува одличен избор за засадување долж градските улици и булевари. [[Чај|Чајот]] подготвен од цветовите на оваа липа делува смирувачки, помага при грчеви и поттикнува потење. Ова лековито дејство се должи на присутните активни состојки кои делуваат на бензодиазепинските рецептори во организмот.<ref name="pmid7990504">{{Наведено списание|last=Viola|last2=H.|last3=Wolfman|last4=C.|last5=Levi de Stein|last6=M.|last7=Paladini|first7=A|displayauthors=6|year=1994|title=Isolation of pharmacologically active benzodiazepine receptor ligands from Tilia tomentosa (Tiliaceae)|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=44|issue=1|pages=47–53|doi=10.1016/0378-8741(94)90098-1|pmid=7990504}}</ref> Постои општоприфатено, но погрешно мислење дека нектарот од ова дрво содржи маноза која ги труе пчелите. Всушност, појавата на голем број зашеметени и истоштени пчели под стеблото за време на цветањето не се должи на отровност, туку на недостигот на други извори на храна и нектар во градските средини во овој доцен летен период.<ref>{{Наведено списание|last=Illies|first=Ingrid|year=2007|title=The Foraging Behaviour of Honeybees and Bumblebees on Late Blooming Lime Trees|url=http://www.schweizerbart.de/papers/entomologia/detail/30/74490/The_Foraging_Behaviour_of_Honeybees_and_Bumblebees?l=EN|journal=Entomologia Generalis|publisher=Schweizerbart|pages=155–165|doi=10.1127/entom.gen/30/2007/155|url-access=subscription|access-date=6 June 2013}}</ref> Наодите на Кох и Стивенсон (2017) додатно ја побиваат теоријата дека отров во нектарот ги убива пчелите под липите. Тие укажуваат дека кофеинот во нектарот всушност хемиски ги привлекува и манипулира пчелите, наведувајќи ги нерационално да се враќаат кај истите дрвја дури и кога тие веќе немаат храна, што на крајот доведува до нивно исцрпување и умирање од глад.<ref>{{Наведено списание|last=Koch H & Stevenson PC|date=2017|title=Do Linden trees kill bees? Reviewing the causes of bee deaths on Silver Linden (Tilia tomentosa).|journal=Biology Letters|volume=13|issue=9|doi=10.1098/rsbl.2017.0484|pmc=5627179|pmid=28954857}}</ref> Иако во пролетните месеци шири пријатен мирис, ова растение испушта полен и ги губи своите пупки и во пролет и во есен.{{Среди}} == Галерија == <gallery> Податотека:Tilia petiolaris JPG1Aa.jpg|Сребрена липа петиоларис Податотека:Tilia petiolaris JPG1Fa.jpg|Сребрена липа петиоларис Податотека:Morlanwelz Mariemont JPG18.jpg|Сребрена липа Податотека:T. platy3.jpg|Соцветија на сребрена липа Податотека:Tilia tomentosa range.svg|Распространетост на сребрената липа </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/tilia-tomentosa/ ''Tilia tomentosa''] - информации, генетски конзервациски единици и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Липа]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ltfb879zcm66hzn4uatqe88b4xsjp8j 5629675 5629674 2026-09-18T07:16:08Z Виолетова 1975 5629675 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = Сребрена липа | status = | image = Tilia-tomentosa.JPG | image_caption = Tilia tomentosa | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = | familia_sv = | familia = [[Слезови]] (Malvaceae) | genus_sv = [[Липа]] | genus = [[Липа]] (Tilia) | species_sv = | species = '''Tilia tomentosa''' | taxon = Tilia tomentosa | taxon_authority = [[Moench]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Tilia tomentosa'' subsp.'' petiolaris'' <small>(Petzold &amp; Kirchner) R. Soo</small><br>''Tilia tomentosa'' var.'' petiolaris'' <small></small><br>''Tilia rotundifolia'' <small>[[Vent.]]</small><br>''Tilia peduncularis'' <small>[[Delile]] ex [[Bayer]]</small><br>''Tilia orbicularis'' <small>[[Hort.]] ex V. Engl.</small><br>''Tilia macrophylla'' <small>[[Hort.]] ex [[Steud.]]</small><br>''Tilia glauca'' <small>[[Schwein.]] ex Bayer.</small><br>''Tilia gigantea'' <small>[[Hort.]] ex [[Dippel]]</small><br>''Tilia argentea'' f.'' subglobularis'' <small>Wagn. ex L.Zs. Vöröss</small><br>''Tilia argentea'' f.'' subglobularis'' <small>[[J. Wagner]] ex L.Z. Vöröss</small><br>''Tilia argentea'' <small>[[Desf.]] ex DC.</small><br>''Tilia alba'' <small>[[Waldst.]] &amp; Kit.</small><br>''Tilia alba'' <small>[[Ait.]]</small><br>''Lindnera alba'' <small>[[Fuss]]</small> }} '''''Tilia tomentosa''' или'' '''сребрена липа''' ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[слезови]] (''Malvaceae''), [[Домороден вид|по потекло]] од југоисточна [[Европа]] и југозападна [[Азија]], од [[Романија]] и [[Балкански Полуостров|Балканот]] источно до западна [[Турција]], кое расте на умерени надморски височини. Претставува еден од денес 43 признаени видови липа (''Tilia''). == Опис и распространетост == [[File:Tilia_tomentosa_1JPG.jpg|лево|мини| Сребрена липа во јавен парк во Белгија]] [[File:Tilia_tomentosa_coupe_MHNT.jpg|лево|мини| ''Tilia tomentosa -'' пресек на стебло]] ''Tilia tomentosa'' е [[Листопадни растенија|листопадно]] [[Дрво (растение)|дрво]] со пирамидална форма кое достигнува височина до 30 метри. Неговите млади гранчиња се сивкасти и густо покриени со ѕвездести влакненца. [[Лист|Листовите]] имаат широко-јајцевидна до речиси тркалезна форма со кус и заострен врв. На рабниот дел се назабени со остри запци, а нивната должина од 8 до 10 см е речиси еднаква на ширината. Во основата се срцевидни или симетрично асиметрични. Кај младите листови од двете страни се забележуваат ѕвездести влакненца, додека кај позрелите горната површина станува зелена и мазна (или со ретки прости влакна), а долната останува густо покриена со белузлави ѕвездести влакненца. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се со должина од 2 до 6 см и се прекриени со ретки влакна. При [[Соцветие|соцветието]] има издолжено ланцетно ливче, речиси приседнато, кое може да биде влакнесто или голо. Соцветието содржи 6–10 цветови и е свртено надолу. Чашкините ливчиња се долги 3–5 мм и однадвор се покриени со влакненца. Венечните ливчиња се жолтеникави, елипсовидни и долги 4–7 мм. [[Плод|Плодот]] е оревче со јајцевидна или округла форма, густо покриен со ѕвездести влакненца.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=820-821}}</ref> Во [[Македонија]], овој широко распространет вид се среќава во [[Даб|дабови шуми]], на суви и топли станишта, како и во клисури.<ref name=":1" /> == Одгледување и употреба == Ова дрво е популарно украсно растение ширум [[Европа]], застапено со неколку специфични сорти. Сортата „Брабант“ (Brabant) се одликува со изразено централно стебло и правилна конусна крошна, додека „Петиоларис“ (Petiolaris или висечка сребрена липа) се препознава по висечките листови и значително подолгите лисни дршки. Овој вариетет е со непознато потекло, вообичаено е стерилен и најверојатно настанал со вкрстување со друг вид липа. Покажува исклучителна толерантност кон неповолните услови во градските средини, како што се загадениот воздух, збиената почва, високите температури и сушните периоди. Поради овие карактеристики, претставува одличен избор за засадување долж градските улици и булевари. [[Чај|Чајот]] подготвен од цветовите на оваа липа делува смирувачки, помага при грчеви и поттикнува потење. Ова лековито дејство се должи на присутните активни состојки кои делуваат на бензодиазепинските рецептори во организмот.<ref name="pmid7990504">{{Наведено списание|last=Viola|last2=H.|last3=Wolfman|last4=C.|last5=Levi de Stein|last6=M.|last7=Paladini|first7=A|displayauthors=6|year=1994|title=Isolation of pharmacologically active benzodiazepine receptor ligands from Tilia tomentosa (Tiliaceae)|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=44|issue=1|pages=47–53|doi=10.1016/0378-8741(94)90098-1|pmid=7990504}}</ref> Постои општоприфатено, но погрешно мислење дека нектарот од ова дрво содржи маноза која ги труе пчелите. Всушност, појавата на голем број зашеметени и истоштени пчели под стеблото за време на цветањето не се должи на отровност, туку на недостигот на други извори на храна и нектар во градските средини во овој доцен летен период.<ref>{{Наведено списание|last=Illies|first=Ingrid|year=2007|title=The Foraging Behaviour of Honeybees and Bumblebees on Late Blooming Lime Trees|url=http://www.schweizerbart.de/papers/entomologia/detail/30/74490/The_Foraging_Behaviour_of_Honeybees_and_Bumblebees?l=EN|journal=Entomologia Generalis|publisher=Schweizerbart|pages=155–165|doi=10.1127/entom.gen/30/2007/155|url-access=subscription|access-date=6 June 2013}}</ref> Наодите на Кох и Стивенсон (2017) додатно ја побиваат теоријата дека отров во нектарот ги убива пчелите под липите. Тие укажуваат дека кофеинот во нектарот всушност хемиски ги привлекува и манипулира пчелите, наведувајќи ги нерационално да се враќаат кај истите дрвја дури и кога тие веќе немаат храна, што на крајот доведува до нивно исцрпување и умирање од глад.<ref>{{Наведено списание|last=Koch H & Stevenson PC|date=2017|title=Do Linden trees kill bees? Reviewing the causes of bee deaths on Silver Linden (Tilia tomentosa).|journal=Biology Letters|volume=13|issue=9|doi=10.1098/rsbl.2017.0484|pmc=5627179|pmid=28954857}}</ref> Иако во пролетните месеци шири пријатен мирис, ова растение испушта полен и ги губи своите пупки и во пролет и во есен.{{Среди}} == Галерија == <gallery> Податотека:Tilia petiolaris JPG1Aa.jpg|Сребрена липа петиоларис Податотека:Tilia petiolaris JPG1Fa.jpg|Сребрена липа петиоларис Податотека:Morlanwelz Mariemont JPG18.jpg|Сребрена липа Податотека:T. platy3.jpg|Соцветија на сребрена липа Податотека:Tilia tomentosa range.svg|Распространетост на сребрената липа </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/tilia-tomentosa/ ''Tilia tomentosa''] - информации, генетски конзервациски единици и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Липа]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] nrnljma03gmrc9ry7fbz1t82tuvnytw 1 1403498 5629645 2026-09-18T05:20:25Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5629645 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 14 1403499 5629646 2026-09-18T05:33:02Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|188|8}} 5629646 wikitext text/x-wiki {{сликагод|188|8}} 3atrsta67kjey6shvtaobd714rtkjh5 14 1403500 5629647 2026-09-18T05:33:44Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|189|0}} 5629647 wikitext text/x-wiki {{сликагод|189|0}} f8ul0gcopzv1ryzvu1l6l377p3egknc 14 1403501 5629648 2026-09-18T05:34:11Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|188|7}} 5629648 wikitext text/x-wiki {{сликагод|188|7}} ihdo5r5z2lyz3cpzo8zdau9r1a08xbv 14 1403502 5629649 2026-09-18T05:34:25Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|188|6}} 5629649 wikitext text/x-wiki {{сликагод|188|6}} bnr7nwt05nyzq199h4qdmfy6refbf5b 14 1403503 5629650 2026-09-18T05:34:43Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|188|5}} 5629650 wikitext text/x-wiki {{сликагод|188|5}} 465ej3lk1iig7rmnqbkkb49679wo77u 14 1403504 5629651 2026-09-18T05:34:59Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|188|4}} 5629651 wikitext text/x-wiki {{сликагод|188|4}} smntc6gbh6m0q90setkg5cfqjm6ugo3 14 1403505 5629652 2026-09-18T05:35:25Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|188|2}} 5629652 wikitext text/x-wiki {{сликагод|188|2}} cvruf2dys52yqg1xobskjhwe62qa7eq 14 1403506 5629653 2026-09-18T05:35:43Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|188|1}} 5629653 wikitext text/x-wiki {{сликагод|188|1}} si3i7jgae3zo3j8rdsanplc1v36mp0f 14 1403507 5629654 2026-09-18T05:36:01Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|188|0}} 5629654 wikitext text/x-wiki {{сликагод|188|0}} sbr54o85nclaevdde01m5slyuyo7uiy 14 1403508 5629655 2026-09-18T05:36:17Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|187|9}} 5629655 wikitext text/x-wiki {{сликагод|187|9}} nnnb60is3e4rlev4aoermifha05a2jm 14 1403509 5629656 2026-09-18T05:36:43Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|187|8}} 5629656 wikitext text/x-wiki {{сликагод|187|8}} t34i0v0cl69vdoeyar340bsu914rjym 14 1403510 5629657 2026-09-18T05:37:24Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|187|3}} 5629657 wikitext text/x-wiki {{сликагод|187|3}} 2a8gr74ez164lunejs680lw5wlpvp9y 14 1403511 5629658 2026-09-18T05:38:10Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|186|9}} 5629658 wikitext text/x-wiki {{сликагод|186|9}} pyknmz87u9p116jee36pkofcmqs87hp 14 1403512 5629659 2026-09-18T05:38:39Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|186|8}} 5629659 wikitext text/x-wiki {{сликагод|186|8}} fj4vshuecqo6fufv8u6a5shjmhsrvsj 14 1403513 5629660 2026-09-18T05:39:14Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{сликагод|186|5}} 5629660 wikitext text/x-wiki {{сликагод|186|5}} pqkto1q1qsjk03690nvj0hxbp9mlofi 0 1403514 5629665 2026-09-18T06:31:04Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sl:Special:Redirect/revision/6256932|Grizaj]]“ 5629665 wikitext text/x-wiki [[Slika:Pieter_Bruegel_the_Elder_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_WGA03469.jpg|мини|270x270пкс| ''Христос и жената фатена во прељуба'', [[Питер Бројгел Постариот]], 1565, 24 x 34 см]] [[Slika:Del_sarto_Battesimo_della_gente.jpg|мини|270x270пкс| ''Battesimo della gente'', една сива и кафеава фреска во гризај од Андреа дел Сарто во Чиостро дело Скалцо, Фиренца (1511-26).]] '''Гризај''' '''(grisaille''' „сива“) - слика изработена целосно во нијанси на сива или друга неутрална сивкаста боја.<ref>Chilvers, Ian (ed.), ''The Oxford Dictionary of Art'', 3rd edition, Oxford University Press, 2004, p. 314</ref> Се користи особено во големи декоративни шеми при имитација на скулптура. Многу од сликите во техниката гризај вклучуваат малку поширок спектар на бои, како што е илустрираната фреска [[Andrea del Sarto|од Андреа дел Сарто]]. Сликите во кафеава боја се нарекуваат '''брунај''' (''brunaille''), а сликите во зелена боја се нарекуваат '''вердај''' (''verdaille'').<ref>Christie’s, ''Sale 1380, Old Master Paintings'', lot 49, New York, Christie’s, 17 June 2004.</ref> Гризајот може да се изработи како самостојно дело, како [[подсликување]] за слика со масло (како подготовка за глазирање слоеви боја врз него) или како модел за работа на граверот. „[[Питер Паул Рубенс|Рубенс]] и неговата школа понекогаш користеле монохроматски техники при скицирање композиции за гравери.“<ref>'''Oxford Companion to Art.''' Ed. Harold Osborne; Clarendon Press. Oxford, 1970.</ref> Сликањето со полн спектар на бои бара многу повеќе од уметникот, па затоа работењето во техниката гризај често било избирано како побрзо и поевтино решение, иако овој ефект понекогаш се применувал намерно од естетски причини. Сликите во гризај наликуваат на цртежи, обично во монохроматска боја, кои ренесансните уметници ги подготвувале за понатамошна обработка; исто како и кај цртежите, тие многу полесно можат да ја откријат помалку вештата рака на некој асистент отколку една целосно обоена слика. == Историја == [[Slika:Hans_Memling_016.jpg|лево|мини|321x321пкс| Крило од Ханс Мемлинг, со портрет на дарителот во боја, под гризај на Марија која е прикажана како статуа.]] [[Џото]] користел гризај во долните појаси на неговите фрески во [[Капела Скровењи|капелата Скровењи]] во [[Падова]] (околу 1304), а [[Робер Кампен]], [[Јан ван Ејк]] и нивните наследници сликале фигури во техниката гризај на надворешните крила на [[Триптих|триптисите]], вклучувајќи го и [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]]. Првично, во поголемиот дел од времето токму тие делови биле видливи, бидејќи крилата на олтарот обично биле затворени, освен за време на празници или по (платено) барање на посетителите. Сепак, денес овие сцени често се невидливи во музеите, бидејќи триптисите се изложени отворени и потпрени на ѕидот. Во овие случаи, техниката претставува имитација на скулптура, која во тоа време била поскапа дури и од слика изработена од познат мајстор. Илуминаторите често изработувале [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] со пенкало и ги нијансирале со многу ограничен спектар на бои. Многу уметници, како што се [[Жан Писeл]] (активен околу 1320–1350) и [[Метју Парис]], се специјализирале за овој вид работа, што било особено честа појава во [[Англија]] уште од англосаксонско време. Ренесансните уметници како [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Полидоро да Караваџо]] често користеле гризај за да постигнат класичен ефект, односно за да го подражаваат изгледот на античкиот скулпторски релјеф или на староримското сликарство. Во [[Холандија]], континуираната традиција на слики во техниката гризај може да се проследи од [[Ранофламанско сликарство|ранофламанското сликарство]] па сè до [[Мартен ван Хемскерк]] (1498–1574), [[Питер Бројгел Постариот]] (со делото „''Христос и жената фатена во прељуба''“, 1565) и [[Хендрик Голциус]], а преку богатото творештво на [[Адријан ван де Вене]], па сè до кругот на [[Рембрант]] и [[Јан ван Гојен]]. Таванските фрески во [[Систинска капела|Систинската капела]] делумно се изведени во техниката гризај, како што е случајот и со долниот дел од големата декорација на скалилата на [[Антонио Верио]] (околу 1636–1707) во палатата [[Хемптон Корт]]. === Современи примери === Гризајот, иако помалку распространет во [[XX век|20. век]], сепак опстојува како уметничка техника. Монументалната слика „[[Герника (слика)|''Герника'']]“ (1937) на [[Пабло Пикасо]] е еден таков пример. [[Хуго Бастидас]] (1955–), современ американски сликар, станал познат по своите црно-бели слики кои го подражаваат ефектот на гризај и честопати наликуваат на црно-бели фотографии.<ref name="carvalho">{{cite magazine|last1=Carvalho|first1=Denise|title=Hugo Bastidas at Nohra Haime|magazine=Art in America|date=April 2008|page=169}}</ref> Сликите на Бастидас често прикажуваат архитектура, вода, вегетација и мотиви од историјата на уметноста, изразувајќи ја неговата загриженост за состојбата на животната средина, глобализацијата и нивното влијание врз опстанокот на Земјата.<ref name="gallerybio">{{navedi splet|title=Hugo Bastidas|url=https://www.nohrahaimegallery.com/hugo-bastidas.html|publisher=Nohra Haime Gallery|accessdate=16 February 2017|archive-date=2019-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721035204/https://www.nohrahaimegallery.com/hugo-bastidas.html|url-status=dead}}</ref> Откако се вратил во [[Њујорк]] по престојот во неговиот роден [[Еквадор]] како стипендист на [[Фулбрајтова програма|Фулбрајтовата програма]] во раните 1990-ти, Бастидас почнал да користи ограничена палета на бои — исклучиво црна и бела. Неговите платна со среден и голем формат асоцираат на црно-бела фотографија и се одликуваат со контрастни зони исполнети со ситни детали.<ref>{{navedi novice|last1=Dawson|first1=Jessica|title=Without Hue: A Rainbow of Grays|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2000/12/14/without-hue-a-rainbow-of-grays/23de1b30-cba4-4f12-bb05-bd11f9fda6ac/|newspaper=Washington Post|accessdate=16 February 2017}}</ref> Користејќи специјални четки со илјадници свински влакна (број 1), тој постигнува исклучително високо ниво на резолуција и прецизност на сликата. Бастидас се занимава и со дигитална фотографија, преку која ја пренесува својата содржина без притоа да создава класичен фотореалистичен ефект.<ref>{{navedi splet|title=Hugo Bastidas|url=https://www.mattmuseum.org/exhibition/hugo-bastidas/|publisher=Mattatuck Museum|accessdate=16 February 2017}}</ref> == Академски студии == Поради подемот на директното (''[[Влажно на влажно|alla prima]]'') сликарство во [[XX век|20 век]], техниката гризај ја изгубила својата популарност кај тогашните уметници. Сепак, овој историски метод сè уште е вклучен во наставните програми на некои приватни уметнички школи и ателјеа.<ref>For example, at The Contemporary Realist Academy, in Memphis, Tennessee, The Ryder Studio in Santa Fe, New Mexico and Ecole Albert Defois in France.</ref> == Во емајл и витраж == [[Slika:Magi_Herod_MNMA_Cl23532.jpg|мини|140x140пкс| Витраж во гризај (15 век)]] Поимот се користи и за монохроматско сликање во други техники, како што е изработката на [[емајл]], со што се постигнува ефект сличен на сребрен релјеф. Оваа техника е честа појава и кај [[Витраж|витражот]], каде што значително ја намалува потребата од парчиња стакло во различни бои. Одделни делови од прозорецот можат да се изработат во техниката гризај — на пример, со користење на сребрен лазур или специјални бои за стакло — додека останатите делови се изведуваат во класичен витраж. == Галерија == <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="5"> Slika:WLA_brooklynmuseum_Molded_Tile_mid19th_century.jpg|алт=Oblikovane ploščice, Iran sredi 19. stoletja. Brooklyn Museum| Обликувани плочки, Иран, средината на 19 век. Музеј во Бруклин Slika:Master_of_Frankfurt,_Two_Saints,_St._Odilia_and_St._Cecilia,_ca._1503–1506,_oil_on_panel,_44_1-2_x_26_3-4_in.,_Historisches_Museum,_Frankfurt..jpg|алт=Frankfurtski mojster, Sv. Odila in sv. Cecilija, ca. 1503–1506, olje na plošči, Zgodovinski muzej, Frankfurt.| Франкфуртски мајстор, ''Света Одилија и Света Цецилија'', околу 1503–1506, масло на панел, Историски музеј, Франкфурт. Slika:Giotto_-_Scrovegni_-_-49-_-_Infidelity.jpg|алт=Giotto, kapela Scrovegni, Nezvestoba| Џото, капела Скровењи, ''Неверство'' Slika:Andrea_del_castagno,_momumento_a_niccolò_da_tolentino.jpg|алт=Andrea del Castagno, spomenik Niccolu da Tolentinu| Андреа дел Кастањо, споменик на Николо да Толентино Slika:Jan_van_Eyck_054.jpg|алт=Jan An Eyck Oznanjenje (Gabriel je na nasprotnem krilu)| [[Јан ван Ејк]] ''[[Благовештени (Ван Ејк, Вашингтон)|„Благовештение“]]'' (Гаврил е на спротивното крило) Slika:Hieronymus_Bosch_010.jpg|алт=Zunanja plošča triptiha Hieronymusa Boscha| Надворешен панел на триптих од [[Јероним Бос|Хиеронимус Бош]] Slika:Frans_Francken_II_by_Anthony_van_Dyck.jpg|алт=Frans Francken II., Anthonis van Dyck, ena v vrsti študij portretnih odtisov| Франс Франкен II, [[Антонис ван Дајк]], една од низата студии за графики на портрети Slika:Willet-holthuysen-jdewit.jpg|алт=Trompe l'oeil stenski grizaj v Amsterdamu, Jacob de Wit, 1730-ih.| Ѕиден гризај Trompe l'oeil во Амстердам, Јакоб де Вит, 1730-ти. Slika:2290_-_Milano_-_Palazzo_Greppi_(1776)_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_20-May-2007.jpg|алт=Italijansko palačno stopnišče, 18. stoletje| Скалите во италијанската палата, 18 век Slika:David_patroclus_mimsstudios_grisaille.jpg|алт=Študija v grizaju po Jacquesu-Louisu Davidu| ''Студија во гризај по Жак-Луј Давид'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mimsstudios.com/|title=Mims Studios School of Fine Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805195954/http://www.mimsstudios.com/|archive-date=2019-08-05|accessdate=2019-08-07}}</ref> Slika:Jacques_Vigoureux_Duplessis_-_Painted_Fire_Screen_-_Walters_372479.jpg|алт=Slikan ognjeni zaslon Jacques Vigoureux Duplessis. Par figur, naslikanih na desni strani, je v slogu grizaj. Muzej Walters Art.| Насликан огнеа параван од Жак Вигуро Диплеси. Парот фигури насликани од десно се во техника гризај. Музеј на уметност Волтерс. Slika:Tondo_St_Peter_MNMA_Cl23759.jpg|алт=Okno svetega Petra: vitraj (belo steklo, grizaj in srebrni sulfid) in svinec, Francija, ca. 1500–1510| ''Окно „Свети Петар“'' : витраж (бело стакло, гравура и сребро сулфид) и олово, Франција, околу 1500–1510 година Slika:Ingres_Odalisque_in_Grisaille.jpg|алт=Jean Auguste Dominique Ingres in delo, Odaliska s sužnjem v grizaju| [[Жан Огист Доминик Енгр]] и делото „''Одалиска со роб“'' во гризај </gallery> == Наводи == == Надворешни врски == [[Категорија:Украсна уметност]] [[Категорија:Ренесансна уметност]] [[Категорија:Фрески]] [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 1vv59owtk72f36yrtuy6hwpeb72v237 5629666 5629665 2026-09-18T06:34:24Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5629666 wikitext text/x-wiki [[Слика:Pieter_Bruegel_the_Elder_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_WGA03469.jpg|мини|270x270пкс| ''Христос и жената фатена во прељуба'', [[Питер Бројгел Постариот]], 1565, 24 x 34 см]] [[Слика:Del_sarto_Battesimo_della_gente.jpg|мини|270x270пкс| ''Battesimo della gente'', една сива и кафеава фреска во гризај од Андреа дел Сарто во Чиостро дело Скалцо, Фиренца (1511-26).]] '''Гризај''' ({{langx|fr|grisaille}} „сива“) — слика изработена целосно во нијанси на сива или друга неутрална сивкаста боја.<ref>Chilvers, Ian (ed.), ''The Oxford Dictionary of Art'', 3rd edition, Oxford University Press, 2004, p. 314</ref> Се користи особено во големи декоративни шеми при имитација на скулптура. Многу од сликите во техниката гризај вклучуваат малку поширок спектар на бои, како што е илустрираната фреска [[Andrea del Sarto|од Андреа дел Сарто]]. Сликите во кафеава боја се нарекуваат '''брунај''' (''brunaille''), а сликите во зелена боја се нарекуваат '''вердај''' (''verdaille'').<ref>Christie’s, ''Sale 1380, Old Master Paintings'', lot 49, New York, Christie’s, 17 June 2004.</ref> Гризајот може да се изработи како самостојно дело, како [[подсликување]] за слика со масло (како подготовка за глазирање слоеви боја врз него) или како модел за работа на граверот. „[[Питер Паул Рубенс|Рубенс]] и неговата школа понекогаш користеле монохроматски техники при скицирање композиции за гравери.“<ref>'''Oxford Companion to Art.''' Ed. Harold Osborne; Clarendon Press. Oxford, 1970.</ref> Сликањето со полн спектар на бои бара многу повеќе од уметникот, па затоа работењето во техниката гризај често било избирано како побрзо и поевтино решение, иако овој ефект понекогаш се применувал намерно од естетски причини. Сликите во гризај наликуваат на цртежи, обично во монохроматска боја, кои ренесансните уметници ги подготвувале за понатамошна обработка; исто како и кај цртежите, тие многу полесно можат да ја откријат помалку вештата рака на некој асистент отколку една целосно обоена слика. == Историја == [[Слика:Hans_Memling_016.jpg|лево|мини|321x321пкс| Крило од Ханс Мемлинг, со портрет на дарителот во боја, под гризај на Марија која е прикажана како статуа.]] [[Џото]] користел гризај во долните појаси на неговите фрески во [[Капела Скровењи|капелата Скровењи]] во [[Падова]] (околу 1304), а [[Робер Кампен]], [[Јан ван Ејк]] и нивните наследници сликале фигури во техниката гризај на надворешните крила на [[Триптих|триптисите]], вклучувајќи го и [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]]. Првично, во поголемиот дел од времето токму тие делови биле видливи, бидејќи крилата на олтарот обично биле затворени, освен за време на празници или по (платено) барање на посетителите. Сепак, денес овие сцени често се невидливи во музеите, бидејќи триптисите се изложени отворени и потпрени на ѕидот. Во овие случаи, техниката претставува имитација на скулптура, која во тоа време била поскапа дури и од слика изработена од познат мајстор. Илуминаторите често изработувале [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] со пенкало и ги нијансирале со многу ограничен спектар на бои. Многу уметници, како што се [[Жан Писeл]] (активен околу 1320–1350) и [[Метју Парис]], се специјализирале за овој вид работа, што било особено честа појава во [[Англија]] уште од англосаксонско време. Ренесансните уметници како [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Полидоро да Караваџо]] често користеле гризај за да постигнат класичен ефект, односно за да го подражаваат изгледот на античкиот скулпторски релјеф или на староримското сликарство. Во [[Холандија]], континуираната традиција на слики во техниката гризај може да се проследи од [[Ранофламанско сликарство|ранофламанското сликарство]] па сè до [[Мартен ван Хемскерк]] (1498–1574), [[Питер Бројгел Постариот]] (со делото „''Христос и жената фатена во прељуба''“, 1565) и [[Хендрик Голциус]], а преку богатото творештво на [[Адријан ван де Вене]], па сè до кругот на [[Рембрант]] и [[Јан ван Гојен]]. Таванските фрески во [[Систинска капела|Систинската капела]] делумно се изведени во техниката гризај, како што е случајот и со долниот дел од големата декорација на скалилата на [[Антонио Верио]] (околу 1636–1707) во палатата [[Хемптон Корт]]. === Современи примери === Гризајот, иако помалку распространет во [[XX век|20. век]], сепак опстојува како уметничка техника. Монументалната слика „[[Герника (слика)|''Герника'']]“ (1937) на [[Пабло Пикасо]] е еден таков пример. [[Хуго Бастидас]] (1955–), современ американски сликар, станал познат по своите црно-бели слики кои го подражаваат ефектот на гризај и честопати наликуваат на црно-бели фотографии.<ref name="carvalho">{{cite magazine|last1=Carvalho|first1=Denise|title=Hugo Bastidas at Nohra Haime|magazine=Art in America|date=April 2008|page=169}}</ref> Сликите на Бастидас често прикажуваат архитектура, вода, вегетација и мотиви од историјата на уметноста, изразувајќи ја неговата загриженост за состојбата на животната средина, глобализацијата и нивното влијание врз опстанокот на Земјата.<ref name="gallerybio">{{navedi splet|title=Hugo Bastidas|url=https://www.nohrahaimegallery.com/hugo-bastidas.html|publisher=Nohra Haime Gallery|accessdate=16 February 2017|archive-date=2019-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721035204/https://www.nohrahaimegallery.com/hugo-bastidas.html|url-status=dead}}</ref> Откако се вратил во [[Њујорк]] по престојот во неговиот роден [[Еквадор]] како стипендист на [[Фулбрајтова програма|Фулбрајтовата програма]] во раните 1990-ти, Бастидас почнал да користи ограничена палета на бои — исклучиво црна и бела. Неговите платна со среден и голем формат асоцираат на црно-бела фотографија и се одликуваат со контрастни зони исполнети со ситни детали.<ref>{{navedi novice|last1=Dawson|first1=Jessica|title=Without Hue: A Rainbow of Grays|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2000/12/14/without-hue-a-rainbow-of-grays/23de1b30-cba4-4f12-bb05-bd11f9fda6ac/|newspaper=Washington Post|accessdate=16 February 2017}}</ref> Користејќи специјални четки со илјадници свински влакна (број 1), тој постигнува исклучително високо ниво на резолуција и прецизност на сликата. Бастидас се занимава и со дигитална фотографија, преку која ја пренесува својата содржина без притоа да создава класичен фотореалистичен ефект.<ref>{{navedi splet|title=Hugo Bastidas|url=https://www.mattmuseum.org/exhibition/hugo-bastidas/|publisher=Mattatuck Museum|accessdate=16 February 2017}}</ref> == Академски студии == Поради подемот на директното (''[[Влажно на влажно|alla prima]]'') сликарство во [[XX век|20 век]], техниката гризај ја изгубила својата популарност кај тогашните уметници. Сепак, овој историски метод сè уште е вклучен во наставните програми на некои приватни уметнички школи и ателјеа.<ref>For example, at The Contemporary Realist Academy, in Memphis, Tennessee, The Ryder Studio in Santa Fe, New Mexico and Ecole Albert Defois in France.</ref> == Во емајл и витраж == [[Слика:Magi_Herod_MNMA_Cl23532.jpg|мини|140x140пкс| Витраж во гризај (15 век)]] Поимот се користи и за монохроматско сликање во други техники, како што е изработката на [[емајл]], со што се постигнува ефект сличен на сребрен релјеф. Оваа техника е честа појава и кај [[Витраж|витражот]], каде што значително ја намалува потребата од парчиња стакло во различни бои. Одделни делови од прозорецот можат да се изработат во техниката гризај — на пример, со користење на сребрен лазур или специјални бои за стакло — додека останатите делови се изведуваат во класичен витраж. == Галерија == <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="5"> Слика:WLA_brooklynmuseum_Molded_Tile_mid19th_century.jpg|алт=Oblikovane ploščice, Iran sredi 19. stoletja. Brooklyn Museum| Обликувани плочки, Иран, средината на 19 век. Музеј во Бруклин Слика:Master_of_Frankfurt,_Two_Saints,_St._Odilia_and_St._Cecilia,_ca._1503–1506,_oil_on_panel,_44_1-2_x_26_3-4_in.,_Historisches_Museum,_Frankfurt..jpg|алт=Frankfurtski mojster, Sv. Odila in sv. Cecilija, ca. 1503–1506, olje na plošči, Zgodovinski muzej, Frankfurt.| Франкфуртски мајстор, ''Света Одилија и Света Цецилија'', околу 1503–1506, масло на панел, Историски музеј, Франкфурт. Слика:Giotto_-_Scrovegni_-_-49-_-_Infidelity.jpg|алт=Giotto, kapela Scrovegni, Nezvestoba| Џото, капела Скровењи, ''Неверство'' Слика:Andrea_del_castagno,_momumento_a_niccolò_da_tolentino.jpg|алт=Andrea del Castagno, spomenik Niccolu da Tolentinu| Андреа дел Кастањо, споменик на Николо да Толентино Слика:Jan_van_Eyck_054.jpg|алт=Jan An Eyck Oznanjenje (Gabriel je na nasprotnem krilu)| [[Јан ван Ејк]] ''[[Благовештени (Ван Ејк, Вашингтон)|„Благовештение“]]'' (Гаврил е на спротивното крило) Слика:Hieronymus_Bosch_010.jpg|алт=Zunanja plošča triptiha Hieronymusa Boscha| Надворешен панел на триптих од [[Јероним Бос|Хиеронимус Бош]] Слика:Frans_Francken_II_by_Anthony_van_Dyck.jpg|алт=Frans Francken II., Anthonis van Dyck, ena v vrsti študij portretnih odtisov| Франс Франкен II, [[Антонис ван Дајк]], една од низата студии за графики на портрети Слика:Willet-holthuysen-jdewit.jpg|алт=Trompe l'oeil stenski grizaj v Amsterdamu, Jacob de Wit, 1730-ih.| Ѕиден гризај Trompe l'oeil во Амстердам, Јакоб де Вит, 1730-ти. Слика:2290_-_Milano_-_Palazzo_Greppi_(1776)_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_20-May-2007.jpg|алт=Italijansko palačno stopnišče, 18. stoletje| Скалите во италијанската палата, 18 век Слика:David_patroclus_mimsstudios_grisaille.jpg|алт=Študija v grizaju po Jacquesu-Louisu Davidu| ''Студија во гризај по Жак-Луј Давид'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mimsstudios.com/|title=Mims Studios School of Fine Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805195954/http://www.mimsstudios.com/|archive-date=2019-08-05|accessdate=2019-08-07}}</ref> Слика:Jacques_Vigoureux_Duplessis_-_Painted_Fire_Screen_-_Walters_372479.jpg|алт=Slikan ognjeni zaslon Jacques Vigoureux Duplessis. Par figur, naslikanih na desni strani, je v slogu grizaj. Muzej Walters Art.| Насликан огнеа параван од Жак Вигуро Диплеси. Парот фигури насликани од десно се во техника гризај. Музеј на уметност Волтерс. Слика:Tondo_St_Peter_MNMA_Cl23759.jpg|алт=Okno svetega Petra: vitraj (belo steklo, grizaj in srebrni sulfid) in svinec, Francija, ca. 1500–1510| ''Окно „Свети Петар“'' : витраж (бело стакло, гравура и сребро сулфид) и олово, Франција, околу 1500–1510 година Слика:Ingres_Odalisque_in_Grisaille.jpg|алт=Jean Auguste Dominique Ingres in delo, Odaliska s sužnjem v grizaju| [[Жан Огист Доминик Енгр]] и делото „''Одалиска со роб“'' во гризај </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Украсна уметност]] [[Категорија:Ренесансна уметност]] [[Категорија:Фрески]] [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] pdpi2w33nankjbkbshggl389v22iayg 5629667 5629666 2026-09-18T06:34:44Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Галицизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5629667 wikitext text/x-wiki [[Слика:Pieter_Bruegel_the_Elder_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_WGA03469.jpg|мини|270x270пкс| ''Христос и жената фатена во прељуба'', [[Питер Бројгел Постариот]], 1565, 24 x 34 см]] [[Слика:Del_sarto_Battesimo_della_gente.jpg|мини|270x270пкс| ''Battesimo della gente'', една сива и кафеава фреска во гризај од Андреа дел Сарто во Чиостро дело Скалцо, Фиренца (1511-26).]] '''Гризај''' ({{langx|fr|grisaille}} „сива“) — слика изработена целосно во нијанси на сива или друга неутрална сивкаста боја.<ref>Chilvers, Ian (ed.), ''The Oxford Dictionary of Art'', 3rd edition, Oxford University Press, 2004, p. 314</ref> Се користи особено во големи декоративни шеми при имитација на скулптура. Многу од сликите во техниката гризај вклучуваат малку поширок спектар на бои, како што е илустрираната фреска [[Andrea del Sarto|од Андреа дел Сарто]]. Сликите во кафеава боја се нарекуваат '''брунај''' (''brunaille''), а сликите во зелена боја се нарекуваат '''вердај''' (''verdaille'').<ref>Christie’s, ''Sale 1380, Old Master Paintings'', lot 49, New York, Christie’s, 17 June 2004.</ref> Гризајот може да се изработи како самостојно дело, како [[подсликување]] за слика со масло (како подготовка за глазирање слоеви боја врз него) или како модел за работа на граверот. „[[Питер Паул Рубенс|Рубенс]] и неговата школа понекогаш користеле монохроматски техники при скицирање композиции за гравери.“<ref>'''Oxford Companion to Art.''' Ed. Harold Osborne; Clarendon Press. Oxford, 1970.</ref> Сликањето со полн спектар на бои бара многу повеќе од уметникот, па затоа работењето во техниката гризај често било избирано како побрзо и поевтино решение, иако овој ефект понекогаш се применувал намерно од естетски причини. Сликите во гризај наликуваат на цртежи, обично во монохроматска боја, кои ренесансните уметници ги подготвувале за понатамошна обработка; исто како и кај цртежите, тие многу полесно можат да ја откријат помалку вештата рака на некој асистент отколку една целосно обоена слика. == Историја == [[Слика:Hans_Memling_016.jpg|лево|мини|321x321пкс| Крило од Ханс Мемлинг, со портрет на дарителот во боја, под гризај на Марија која е прикажана како статуа.]] [[Џото]] користел гризај во долните појаси на неговите фрески во [[Капела Скровењи|капелата Скровењи]] во [[Падова]] (околу 1304), а [[Робер Кампен]], [[Јан ван Ејк]] и нивните наследници сликале фигури во техниката гризај на надворешните крила на [[Триптих|триптисите]], вклучувајќи го и [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]]. Првично, во поголемиот дел од времето токму тие делови биле видливи, бидејќи крилата на олтарот обично биле затворени, освен за време на празници или по (платено) барање на посетителите. Сепак, денес овие сцени често се невидливи во музеите, бидејќи триптисите се изложени отворени и потпрени на ѕидот. Во овие случаи, техниката претставува имитација на скулптура, која во тоа време била поскапа дури и од слика изработена од познат мајстор. Илуминаторите често изработувале [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] со пенкало и ги нијансирале со многу ограничен спектар на бои. Многу уметници, како што се [[Жан Писeл]] (активен околу 1320–1350) и [[Метју Парис]], се специјализирале за овој вид работа, што било особено честа појава во [[Англија]] уште од англосаксонско време. Ренесансните уметници како [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Полидоро да Караваџо]] често користеле гризај за да постигнат класичен ефект, односно за да го подражаваат изгледот на античкиот скулпторски релјеф или на староримското сликарство. Во [[Холандија]], континуираната традиција на слики во техниката гризај може да се проследи од [[Ранофламанско сликарство|ранофламанското сликарство]] па сè до [[Мартен ван Хемскерк]] (1498–1574), [[Питер Бројгел Постариот]] (со делото „''Христос и жената фатена во прељуба''“, 1565) и [[Хендрик Голциус]], а преку богатото творештво на [[Адријан ван де Вене]], па сè до кругот на [[Рембрант]] и [[Јан ван Гојен]]. Таванските фрески во [[Систинска капела|Систинската капела]] делумно се изведени во техниката гризај, како што е случајот и со долниот дел од големата декорација на скалилата на [[Антонио Верио]] (околу 1636–1707) во палатата [[Хемптон Корт]]. === Современи примери === Гризајот, иако помалку распространет во [[XX век|20. век]], сепак опстојува како уметничка техника. Монументалната слика „[[Герника (слика)|''Герника'']]“ (1937) на [[Пабло Пикасо]] е еден таков пример. [[Хуго Бастидас]] (1955–), современ американски сликар, станал познат по своите црно-бели слики кои го подражаваат ефектот на гризај и честопати наликуваат на црно-бели фотографии.<ref name="carvalho">{{cite magazine|last1=Carvalho|first1=Denise|title=Hugo Bastidas at Nohra Haime|magazine=Art in America|date=April 2008|page=169}}</ref> Сликите на Бастидас често прикажуваат архитектура, вода, вегетација и мотиви од историјата на уметноста, изразувајќи ја неговата загриженост за состојбата на животната средина, глобализацијата и нивното влијание врз опстанокот на Земјата.<ref name="gallerybio">{{navedi splet|title=Hugo Bastidas|url=https://www.nohrahaimegallery.com/hugo-bastidas.html|publisher=Nohra Haime Gallery|accessdate=16 February 2017|archive-date=2019-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721035204/https://www.nohrahaimegallery.com/hugo-bastidas.html|url-status=dead}}</ref> Откако се вратил во [[Њујорк]] по престојот во неговиот роден [[Еквадор]] како стипендист на [[Фулбрајтова програма|Фулбрајтовата програма]] во раните 1990-ти, Бастидас почнал да користи ограничена палета на бои — исклучиво црна и бела. Неговите платна со среден и голем формат асоцираат на црно-бела фотографија и се одликуваат со контрастни зони исполнети со ситни детали.<ref>{{navedi novice|last1=Dawson|first1=Jessica|title=Without Hue: A Rainbow of Grays|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2000/12/14/without-hue-a-rainbow-of-grays/23de1b30-cba4-4f12-bb05-bd11f9fda6ac/|newspaper=Washington Post|accessdate=16 February 2017}}</ref> Користејќи специјални четки со илјадници свински влакна (број 1), тој постигнува исклучително високо ниво на резолуција и прецизност на сликата. Бастидас се занимава и со дигитална фотографија, преку која ја пренесува својата содржина без притоа да создава класичен фотореалистичен ефект.<ref>{{navedi splet|title=Hugo Bastidas|url=https://www.mattmuseum.org/exhibition/hugo-bastidas/|publisher=Mattatuck Museum|accessdate=16 February 2017}}</ref> == Академски студии == Поради подемот на директното (''[[Влажно на влажно|alla prima]]'') сликарство во [[XX век|20 век]], техниката гризај ја изгубила својата популарност кај тогашните уметници. Сепак, овој историски метод сè уште е вклучен во наставните програми на некои приватни уметнички школи и ателјеа.<ref>For example, at The Contemporary Realist Academy, in Memphis, Tennessee, The Ryder Studio in Santa Fe, New Mexico and Ecole Albert Defois in France.</ref> == Во емајл и витраж == [[Слика:Magi_Herod_MNMA_Cl23532.jpg|мини|140x140пкс| Витраж во гризај (15 век)]] Поимот се користи и за монохроматско сликање во други техники, како што е изработката на [[емајл]], со што се постигнува ефект сличен на сребрен релјеф. Оваа техника е честа појава и кај [[Витраж|витражот]], каде што значително ја намалува потребата од парчиња стакло во различни бои. Одделни делови од прозорецот можат да се изработат во техниката гризај — на пример, со користење на сребрен лазур или специјални бои за стакло — додека останатите делови се изведуваат во класичен витраж. == Галерија == <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="5"> Слика:WLA_brooklynmuseum_Molded_Tile_mid19th_century.jpg|алт=Oblikovane ploščice, Iran sredi 19. stoletja. Brooklyn Museum| Обликувани плочки, Иран, средината на 19 век. Музеј во Бруклин Слика:Master_of_Frankfurt,_Two_Saints,_St._Odilia_and_St._Cecilia,_ca._1503–1506,_oil_on_panel,_44_1-2_x_26_3-4_in.,_Historisches_Museum,_Frankfurt..jpg|алт=Frankfurtski mojster, Sv. Odila in sv. Cecilija, ca. 1503–1506, olje na plošči, Zgodovinski muzej, Frankfurt.| Франкфуртски мајстор, ''Света Одилија и Света Цецилија'', околу 1503–1506, масло на панел, Историски музеј, Франкфурт. Слика:Giotto_-_Scrovegni_-_-49-_-_Infidelity.jpg|алт=Giotto, kapela Scrovegni, Nezvestoba| Џото, капела Скровењи, ''Неверство'' Слика:Andrea_del_castagno,_momumento_a_niccolò_da_tolentino.jpg|алт=Andrea del Castagno, spomenik Niccolu da Tolentinu| Андреа дел Кастањо, споменик на Николо да Толентино Слика:Jan_van_Eyck_054.jpg|алт=Jan An Eyck Oznanjenje (Gabriel je na nasprotnem krilu)| [[Јан ван Ејк]] ''[[Благовештени (Ван Ејк, Вашингтон)|„Благовештение“]]'' (Гаврил е на спротивното крило) Слика:Hieronymus_Bosch_010.jpg|алт=Zunanja plošča triptiha Hieronymusa Boscha| Надворешен панел на триптих од [[Јероним Бос|Хиеронимус Бош]] Слика:Frans_Francken_II_by_Anthony_van_Dyck.jpg|алт=Frans Francken II., Anthonis van Dyck, ena v vrsti študij portretnih odtisov| Франс Франкен II, [[Антонис ван Дајк]], една од низата студии за графики на портрети Слика:Willet-holthuysen-jdewit.jpg|алт=Trompe l'oeil stenski grizaj v Amsterdamu, Jacob de Wit, 1730-ih.| Ѕиден гризај Trompe l'oeil во Амстердам, Јакоб де Вит, 1730-ти. Слика:2290_-_Milano_-_Palazzo_Greppi_(1776)_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_20-May-2007.jpg|алт=Italijansko palačno stopnišče, 18. stoletje| Скалите во италијанската палата, 18 век Слика:David_patroclus_mimsstudios_grisaille.jpg|алт=Študija v grizaju po Jacquesu-Louisu Davidu| ''Студија во гризај по Жак-Луј Давид'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mimsstudios.com/|title=Mims Studios School of Fine Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805195954/http://www.mimsstudios.com/|archive-date=2019-08-05|accessdate=2019-08-07}}</ref> Слика:Jacques_Vigoureux_Duplessis_-_Painted_Fire_Screen_-_Walters_372479.jpg|алт=Slikan ognjeni zaslon Jacques Vigoureux Duplessis. Par figur, naslikanih na desni strani, je v slogu grizaj. Muzej Walters Art.| Насликан огнеа параван од Жак Вигуро Диплеси. Парот фигури насликани од десно се во техника гризај. Музеј на уметност Волтерс. Слика:Tondo_St_Peter_MNMA_Cl23759.jpg|алт=Okno svetega Petra: vitraj (belo steklo, grizaj in srebrni sulfid) in svinec, Francija, ca. 1500–1510| ''Окно „Свети Петар“'' : витраж (бело стакло, гравура и сребро сулфид) и олово, Франција, околу 1500–1510 година Слика:Ingres_Odalisque_in_Grisaille.jpg|алт=Jean Auguste Dominique Ingres in delo, Odaliska s sužnjem v grizaju| [[Жан Огист Доминик Енгр]] и делото „''Одалиска со роб“'' во гризај </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Украсна уметност]] [[Категорија:Ренесансна уметност]] [[Категорија:Фрески]] [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Галицизми]] 9jhza3ay8injkq8q7ac4houbn8erp1t 0 1403515 5629670 2026-09-18T06:38:41Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1374014103|German art]]“ 5629670 wikitext text/x-wiki    '''Германската уметност''' има долга и истакната традиција во [[Ликовна уметност|ликовните уметности]], од најраните познати дела на фигуративната уметност до нејзиното денешно творештво на [[современа уметност]]. Германија била обединета во една држава само од 19 век, а дефинирањето на нејзините граници е познато како тежок и болен процес. За претходните периоди, германската уметност честопати ефикасно вклучувала уметност која е создадена во германските региони, вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Алзас]] и поголемиот дел од [[Швајцарија]], како и во голема мера германските градови или региони источно од современите германски граници. Иако има стремеж да биде занемарена во однос на италијанските и француските придонеси од гледна точка на англофонскиот свет, германската уметност одиграла клучна улога во развојот на [[Европска уметност|западната уметност]], особено [[Келтска уметност|келтската уметност]], [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. Од развојот на [[Романика|романската уметност]], Франција и Италија почнале да го водат развојот во остатокот од [[Среден век|средниот век]], но производството на сè побогата Германија останало многу важно. [[Германска ренесанса|Германската ренесанса]] се развила во прилично различни насоки од италијанската ренесанса и првично била доминирана од средишната фигура на [[Албрехт Дирер]] и раната германска доминација на печатењето. Последната фаза на ренесансата, [[северен маниризам]], била центрирана околу периферијата на германските земји, во [[Фландрија]] и царската престолнина [[Прага]], но, особено во архитектурата, германскиот [[барок]] и [[рококо]] ги прифатиле овие увезени стилови со ентузијазам. Германското потекло на [[Романтизам|романтизмот]] не довело до подеднаква средишно место во визуелните уметности, но придонесите на Германија кон многуте широко [[Модернизам|модернистички]] движења по пропаѓањето на академската уметност во форма на [[експресионизам]], [[дадаизам]], Нова објективност и [[Баухаус]] одиграле голема улога во појавата на [[Современа уметност|современата уметност]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theshortcourse.org/modern-art-in-germany-from-kandinsky-to-keiffer#:~:text=Modern%20art%20in%20Germany%20has%20been%20at%20the,work%20of%20Beuys%20and%20Kiefer%20that%20have%20challe|title=Modern Art in Germany: Kandinksy to Keiffer — the Short Course}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecollector.com/german-expressionism-legacy/|title=The Powerful Legacy of German Expressionism|date=26 April 2023}}</ref> == Праисторија до доцна антика == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Каролиншка уметност}}<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Отонска уметност}} [[File:Venus-of-Schelklingen.jpg|лево|мини| Венера од Холе Фелс, 42.000 до 40.000 п.н.е., најстарото познато фигуративно уметничко дело (вистинска висина е 6 см )]] Областа на современа [[Германија]] е богата со наоди од [[праисториска уметност]], вклучувајќи ја Левенменш, најстарата статуа во светот, и Венера од Холе Фелс, пронајдена во Швапските Алпи. Ова се смета дека е најстариот неоспорен пример за уметност од Горниот Палеолит и фигуративна скулптура на човечка форма воопшто, од пред повеќе од 42.000 години п.н.е., која е откриена дури во 2008 година; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|title=Archäologie erleben - Mission Eiszeit &#124; SWR Geschichte & Entdeckungen|work=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216224639/https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|archive-date=2023-12-16|accessdate=2023-12-16}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|title="It must be a woman" - The female depictions from Hohle Fels date to 40,000 years ago...|date=July 22, 2016|publisher=Universität Tübingen|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011145105/https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|archive-date=October 11, 2016|accessdate=July 26, 2016}}</ref> попознатата [[Вилендорфска Венера]] (24–22.000 п.н.е.) доаѓа од малку подалеку од австриската граница. Спектакуларните наоди на [[Златна капа|златни капи]] од бронзеното доба се наоѓаат во Германија, како и „централната“ форма на културата Урнфилд и културата Халштат. [[File:Hochdorf_Chieftain's_Grave_reconstruction.jpg|мини|250x250пкс| Реконструкција на гробот на војводата Хохдорф, [[Штутгарт]]]] Во [[Железно време|железното доба]], „келтската“ [[Латенска култура]] се центрирала во Западна Германија и Источна Франција, а Германија произвела многу големи наоди од [[келтска уметност]], како што се елитните погребувања во Рајнхајм и Хохдорф, и градовите на ''[[Опидум|опидите]]'' како [[Глауберг]], [[Опидум Манхинг|Манхинг]] и Хојнебург. По долги војни, [[Римско Царство|Римското Царство]] ги утврдило своите граници во Германија со [[Лимес Германикус]], вклучувајќи го поголемиот дел од југот и западот на денешна Германија. Германските покраини произведувале уметност во покраински верзии на римски стилови, но центрите таму, како преку Рајна во Франција, биле големи производители на фина античка римска грнчарија, извезена низ целото Царство.Рајнцаберн бил еден од најголемите, кој е добро ископан и има посебен музеј. Нероманизираните области од подоцнежниот римски период спаѓаат во уметноста од периодот на преселбата, значајна по металните изработки, особено накитот (најголемите парчиња очигледно главно ги носеле мажи).  == Среден век == === Каролиншка уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Романска уметност}} [[File:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|десно|мини| Корица обложена со скапоцени камења на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, 870]] Германската средновековна уметност всушност започнува со [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] на [[Карло Велики]] (починал во 814 година), првата држава која владеела со голем дел од современата територија на Германија, како и со Франција и голем дел од Италија. [[Каролиншка уметност|Каролиншката уметност]] била ограничена на релативно мал број предмети произведени за мал круг околу дворот и голем број царски манастири кои ги спонзорирале, но имала огромно влијание врз подоцнежната [[средновековна уметност]] низ [[Европа]]. Најчестиот вид предмет што преживеал е [[Илуминиран ракопис|илуминираниот ракопис]]; ѕидните слики очигледно биле вообичаени, но, како и зградите во кои се наоѓале, речиси сите исчезнале. Пораните центри се наоѓале во современа Франција, но подоцна [[Мец]] во Лорена и опатијата Сен Гал во современа [[Швајцарија]] им се придружиле како конкуренти. „Сакраментарот на Дрого“ и „Фолчардскиот псалтир“ се меѓу ракописите што ги создале. Ниту една каролиншка монументална скулптура денес не е зачувана, иако можеби најважното покровителство на Карло Велики било неговото нарачување на златна фигура на [[Исус Христос|Христос]] во природна големина на распетие за неговата [[Палатинска капела во Ахен]]; ова е познато единствено од книжевните извори и веројатно била златна фолија околу дрвена основа, веројатно моделирана со слој од гесо, како подоцнежната и прилично збрчкана [[Златна Мадона од Есен]]. [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанската уметност]] не содржела монументални скулптури на религиозни личности, за разлика од владетели, бидејќи тие биле силно поврзани од страна на [[Црковни отци|црковните отци]] со култните идоли на [[Римска религија|античката римска религија]]. [[Византиска уметност|Византиската уметност]] и современата [[Православие|источноправославна]] религиозна уметност ја одржуваат забраната до ден-денес, но западната уметност очигледно била решително под влијание на примерот на Карло Велики да ја напушти. Кругот на Карло Велики сакал да ја оживее славата на класичниот стил, кој го познавале претежно во неговата [[Доцна антика|доцноантичка]] форма, а исто така и да се натпреварува со [[Византиска уметност|византиската уметност]], во која се смета дека им помогнале уметници бегалци во времето на [[Византиско иконоборство|византискиското иконоборство]]. Бидејќи самиот Карло Велики не изгледа дека бил многу заинтересиран за визуелната уметност, неговото политичко соперништво со [[Византија]], поддржано од [[Папа|папството]], можеби придонело за силната позиција за слики изразена во „Карилоншките книги“, кои го изложуваат ставот за сликите што го држела Западната црква со мали варијации во остатокот од [[Среден век|средниот век]], па и понатаму. === Отонска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Готска уметност}} [[File:BambergApocalypseFolio025vAngelWithLittleBook.JPG|десно|мини| Бамбершката апокалипса, од Отонската школа во Рајхенау, постигнува монументалност во мал обем. 1000–1020.]] Под следната [[Отонска династија]], чија основна територија се приближувала поблиску до современа Германија, Австрија и германско говорна Швајцарија, [[Отонска уметност|отонската уметност]] била главно производ на големите манастири, особено [[Рајхенау]], кој бил водечки западен уметнички центар во втората половина на 10 век. Стилот на Рајхенау употребува поедноставени и шарени форми за да создаде силно експресивни слики, далеку од класичните аспирации на каролиншката уметност, а со нетрпение го очекува романескниот стил. Дрвениот [[Геронов крст]] од 965–970 година во [[Келнска катедрала|Келнската катедрала]] е и најстарата и најфината фигура на распетие во природна големина од раниот средновековен период; историчарите на уметноста не сакале да ги припишат записите што го даваат неговиот датум сè додека не биле потврдени со [[дендрохронологија]] во 1976 година. Како и во остатокот од Европа, металоделството сè уште било најпрестижната форма на уметност, во дела како скапоцениот крст на Лотар, направен околу 1000 година, веројатно во [[Келн]]. [[File:Maria_laach_teufel_schriftrolle.jpg|мини| [[Романика|Романска]] резба од опатијата Марија Лах]] === Романска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Северна ренесанса|Германска ренесанса}}[[Романика|Романската уметност]] била првото уметничко движење што ја опфатило цела [[Западна Европа]], иако со регионални варијации. Германија претставувала средишен дел од движењето, иако германската романска архитектура користела скулптура помалку отколку француската. Со зголемувањето на просперитетот, масивни цркви биле изградени во градовите низ цела Германија, не само оние кои биле под покровителство на царскиот круг. Германската романска уметност, која се протега од 10 до 12 век, одиграла значајна улога во поширокиот развој на европската романска архитектура и уметност. Додека романската архитектура често се поврзува со големи, утврдени цркви, манастири и замоци, германската итерација имала свои посебни карактеристики, под влијание на политичката и религиозната рамка на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Romanesque-art|title=Romanesque art &#124; European Architecture & Sculpture &#124; Britannica}}</ref> Една од основните карактеристики на германската романска архитектура претставува нејзиниот нагласок на монументална скала. Црквите обично се граделе со силен акцент на вертикалноста и грандиозните пропорции, со дебели ѕидови, масивни кули и мали, длабоко поставени прозорци. Овие згради честопати имале крстовидни планови (обликувани како крст), што овозможувало организирана поделба на просторот што служела и за литургиски цели. Внатрешноста на овие цркви често се карактеризирала со цилиндрични сводови и бедрени сводови, кои се употребувале за потпирање на тешки камени конструкции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://victorianweb.org/art/architecture/romanesque/german.html|title=Characteristics of German Romanesque Architecture}}</ref> === Готска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Гравура|Албрехт Дирер}}Французите го измислиле [[Готска уметност|готскиот стил]], а Германија бавно го усвоила, но откако го сторила тоа, Германците го направиле свој и продолжиле да го употребуваат долго откако остатокот од Европа го напуштил. Според Анри Фосијон, готската уметност ѝ дозволила на германската уметност „за прв пат да дефинира одредени аспекти на својот роден гениј - енергична и емпатична концепција за животот и формата, во која театарското претставување се мешало со жестока емоционална искреност“. [[Бамбершки коњаник|Бамбершкиот коњаник]] од 1330-тите, во [[Бамбершка катедрала|Бамбершката катедрала]], е најстарата голема пост-античка камена статуа на коњаник; поголемиот дел на средновековни кнежевски надгробни споменици се зачувани од Германија отколку од Франција или Англија. Романските и раноготските цркви имале ѕидни слики во местни верзии на меѓународни стилови, од кои се познати имињата на малку уметници. [[File:ThreeFoolishVirginsMagdeburg.jpg|лево|мини| Три [[Парабола за десетте девојки|луди девици]], [[Магдебуршка катедрала]], околу 1250 година]] Дворот на [[Цар на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], тогаш со седиште во [[Прага]], имал важна улога во формирањето на [[Меѓународен готски стил|меѓународниот готски стил]] кон крајот на 14 век. Стилот се расширил низ богатите градови на Северна Германија од уметници како [[Конрад фон Зоест]] во [[Вестфалија]], [[Мајстер Бертрам]] во [[Хамбург]], а подоцна и [[Стефан Лохнер]] во [[Келн]]. Хамбург бил еден од градовите во [[Ханза]], кога Лигата била на врвот на својот просперитет. Бертрам бил наследен во градот од уметници како што се мајсторот Франке, мајсторот на Малхинскиот олтар, Ханс Борнеман, Хинрик Фунхоф и Вилм Дедеке, кои преживеале во периодот на ренесансата. Ханзинските уметници сликале нарачки за балтичките градови во [[Скандинавија]] и современите [[балтички држави]] на исток. На југ, Мајсторот на Бамбершкиот олтар претставува првиот значаен сликар со седиште во [[Нирнберг]], додека Мајсторот на Хајлигенкројц, а потоа и Михаел Пахер, работеле во Австрија.  Како и онаа на Пахер, работилницата на [[Бернт Нотке]], сликар од градот [[Либек]], сликал [[Олтарник|олтарски слики]] или ги резбал во сè пораскошниот насликан и позлатен стил што се употребувал како рамки или алтернативи за насликани панели. Јужногерманската скулптура од дрво била важна во развојот на нови теми кои го одразувале интензивно емоционалниот побожен живот поттикнат од движењата во доцносредновековниот католицизам, како што е [[Германски мистицизам|германскиот мистицизам]]. Овие често се познати на англиски како andachtsbilder (побожни слики) и вклучуваат ''[[Пиета]]'', ''Замислениот Христос'', ''Човек на тагите'', ''Орудјата на страдањето'', ''[[Превез на Вероника|Превезот на Вероника]]'', отсечената глава на [[Јован Крстител]] и ''Ожалостена Богородица'', од кои многу ќе се рашират низ Европа и ќе останат популарни до [[Барок|барокот]], а во популарните религиозни слики и понатаму. Всушност, „доцен готски барок“ е термин што понекогаш се употребува за да се опише хипердекорираната и емотивна уметност од 15 век, пред сè во Германија. [[Мартин Шонгауер]], кој работел во Алзас во вториот дел од 15 век, бил кулминација на доцноготското германско сликарство, со софистициран и хармоничен стил, но тој сè повеќе го поминувал времето создавајќи гравури, за кои се развиле национални и меѓународни канали на распространување, така што неговите графики биле познати во Италија и други земји. Неговите претходници биле Мајсторот на картите за играње и Мајсторот Е.С., двајцата исто така од регионот на Горна Рајна. Германскиот конзервативизам е прикажан во доцната употреба на златни позадини, кои сè уште ги користеле многу уметници и во 15 век. == Ренесансно сликарство и графики == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Дунавска школа|Северен маниризам}} [[File:HMF_Duerer_Gruenewald_Harrich_Heller-Altar_DSC_6312.jpg|мини| Олтарот на Хелер од [[Албрехт Дирер]]]] Концептот на [[Северна ренесанса|Северната ренесанса]] или [[Германска ренесанса|германската ренесанса]] е донекаде збунет поради продолжената употреба на елаборираниот готски орнамент сè до 16 век, дури и во дела кои несомнено се ренесансни во нивниот третман на човечката фигура и други аспекти. Класичниот орнамент имал мала историска резонанца во поголемиот дел од Германија, но во други аспекти Германија многу брзо го следела развојот, особено во усвојувањето на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви, германски изум кој останал речиси германски монопол неколку децении и првпат бил донесен во поголемиот дел од Европа, вклучувајќи ги Франција и Италија, од страна на Германците.  === Гравура и Дирер === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Весобрунска школа|Мајсенски порцелан}} [[File:Dürer_Melancholia_I.jpg|десно|мини| ''[[Меланхолија I|Меленколија I]]'', 1514, гравура од [[Албрехт Дирер]]]] Гравурирањето со [[дрвопис]], [[бакропис]], измислено од Даниел Хопфер, и гравурата (можеби уште еден германски изум) веќе било поразвиено во Германија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]] отколку на кое било друго место, а Германците ја презеле водечката улога во развојот на илустрации на книги, типично со релативно низок уметнички стандард, но видливи низ цела Европа, при што дрвените блокови честопати им биле позајмувани на печатари на изданија во други градови или јазици. Најголемиот уметник на германската ренесанса, [[Албрехт Дирер]], ја започнал својата кариера како чирак во водечката работилница во [[Нирнберг]], онаа на [[Михаел Волгемут]], кој во голема мера го напуштил своето сликарство за да го искористи новиот изум. Дирер работел на најекстравагантно илустрираната книга од тој период, „[[Нирнбершката хроника]]“, објавена од неговиот кум [[Антон Кобергер]], најголемиот европски печатар-издавач во тоа време. По завршувањето на своето чиракување во 1490 година, Дирер заминал во Германија четири години и во Италија неколку месеци, пред да ја основа својата работилница во Нирнберг. Тој брзо станал познат низ цела [[Европа]] по своите енергични и избалансирани дрворези и гравури, додека истовремено сликал. Иако задржува карактеристичен германски стил, неговото дело покажува силно италијанско влијание и често се смета за почеток на германската ренесанса во визуелната уметност, која во следните четириесет години ги заменил Холандија и Франција како област што ја создале најголемата иновација во северноевропската уметност. Дирер го поддржувал [[Мартин Лутер]], но продолжил да создава [[Мадона (уметност)|Мадони]] и други католички слики, и да слика портрети на водачи од двете страни на новонастанатиот раскол на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]]. [[File:Mathis_Gothart_Grünewald_022.jpg|десно|мини| ''[[Распнување на крст|Распетието]]'', среден панел на Исенхејмискиот олтар од [[Матијас Гриневалд]]]] Дирер починал во 1528 година, пред да стане јасно дека поделбата на Реформацијата станала трајна, но неговите ученици од следната генерација не можеле да избегнат да заземат страна. Поголемиот дел од водечките германски уметници станале протестанти, но ова ги лишило од сликањето на повеќето религиозни дела, што претходно претставувало главен извор на приходи за уметниците. [[Мартин Лутер]] се противел на неколку католички слики, но не и на самите слики, а [[Лукас Кранах Постариот]], близок пријател на Лутер, насликал голем број „лутерански олтарски слики“, најчесто на кои е прикажана [[Тајна вечера|Тајната вечера]], некои со портрети на водечките протестантски богослужбеници како [[Апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Оваа фаза на лутеранската уметност завршила пред 1550 година, веројатно под пожестокото аниконско влијание на [[Калвинизам|калвинизмот]], а религиозните дела за јавно прикажување практично престанале да се создаваат во протестантските области. Веројатно во голема мера поради ова, развојот на германската уметност практично престанал до околу 1550 година, но во претходните децении германските уметници биле многу плодни во развојот на алтернативни теми за да го надоместат празнината во нивните книги за нарачки. [[Лукас Кранах Помладиот]], покрај портретите, развил и формат на тенки вертикални портрети на провокативни голи тела, со класични или библиски наслови. Нешто надвор од овие случувања е [[Матијас Гриневалд]], кој оставил многу малку дела, но чие ремек-дело, неговиот''„Исенхајмски олтар“'' (завршен 1515), е нашироко сметано за најголемо германско ренесансно сликарство откако било реставрирано и привлечено критичко внимание во 19 век. Станува збор за интензивно емотивно дело кое ја продолжува германската готска традиција на неограничен гест и израз, употребувајќи ги ренесансните композициски принципи, но сè во таа најготска форма, [[Триптих|триптихот]] со повеќе крила. [[File:Albrecht_Altdorfer_007.jpg|лево|мини|310x310пкс| [[Албрехт Алтдорфер]] (околу 1480–1538), ''Дунавски пејзаж во близина на Регенсбург'', околу 1528 година, еден од најраните западни чисти пејзажи, од [[Дунавска школа|Дунавската школа]] во јужна [[Германија]]]] === Дунавската школа и северниот маниризам === <div class="thumb tmulti floatright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:311px;max-width:311px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:150px;max-width:150px"><div class="thumbimage">[[File:Steinhausen_Kapitell-1.jpg|148x148пкс]]</div><div class="thumbcaption"> Весобрунски штуко во Шусенридската опатија</div></div><div class="tsingle" style="width:157px;max-width:157px"><div class="thumbimage">[[File:MeissenGroup-JohannKaendler-BMA.jpg|155x155пкс]]</div><div class="thumbcaption">Порцелански фигури од Мајсен, околу.&#x2009;1740, 1744, 1735, моделирано од Јохан Јоаким Кендлер</div></div></div></div></div>[[Дунавска школа|Дунавската школа]] претставува името на круг уметници од првата третина од 16 век во [[Баварија]] и [[Австрија]], меѓу кои се [[Албрехт Алтдорфер]], [[Волф Хубер]] и [[Аугустин Хиршвогел]]. Со Алтдорфер на чело, школата ги создала првите примери на независна [[Пределно сликарство|пејзажна уметност]] на Запад (речиси 1.000 години по Кина), и во слики и во графики. Нивните религиозни слики имале [[Експресионизам|експресионистички]] стил донекаде сличен на Гриневалдовиот. Учениците на Дирер, Ханс Бургкмаир и Ханс Балдунг Грин, работеле главно на графики, при што Балдунг ја развил тематската тема на [[Маѓесништво|маѓепсништво]] во голем број енигматични графики. [[File:Darmstadtmadonna.jpg|мини| ''Дармштатска Мадона'', со портрети од дарители, слика со масло од [[Ханс Холбајн Помладиот]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/4Sh830CWkx8sbgHxt5kGHx0/dark-arts-holbein-and-the-court-of-henry-viii|title=BBC - Dark arts: Holbein and the court of Henry VIII|work=BBC|language=en-GB|accessdate=2021-12-30}}</ref> на Холбајнскиот тепих, 1525–26 и 1528 година. Масло и темпера на варовник, колекција Вурц]] [[Ханс Холбајн Постариот]] и неговиот брат Сигизмунд Холбајн сликале религиозни дела во доцноготски стил. Ханс Постариот станал пионер и водач во преобразбата на германската уметност од готски во ренесансен стил. Неговиот син, [[Ханс Холбајн Помладиот|Ханс Холбајн Помладиот,]] станал важен сликар на портрети и неколку религиозни дела, работејќи главно во Англија и Швајцарија. Добро познатата серија мали дрворезби на Холбајн за „''Танцот на смртта“'' се однесува на делата на [[Малите мајстори]], група графичарки кои се специјализирале за многу мали и многу детални гравури за буржоаски колекционери, вклучувајќи многу еротски теми. По извонредните достигнувања од првата половина на 16 век следеле неколку децении со забележително отсуство на значајна германска уметност, освен остварени портрети кои никогаш не можат да се споредат со достигнувањата на Холбајн или Дирер. Следните значајни германски уметници работеле во прилично вештачкиот стил на [[северен маниризам]], кој морале да го научат во Италија или Фландрија. [[Ханс фон Ахен]] и холандскиот [[Бартоломеј Спрангер]] станале водечки сликари на царските дворови во [[Виена]] и [[Прага]], а продуктивното холандско семејство гравери Саделери се проширило низ Германија, меѓу другите земји. Овој стил го продолжил Бартоломеј Стробел уште една генерација, пример за суштински германски уметник роден и кој работел во [[Шлеска|Шлезија]], во денешна [[Полска]], сè додека не се иселил поради [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] и да стане сликар на полскиот двор. [[Адам Елсхајмер]], највлијателниот германски уметник во 17 век, ја поминал целата своја зрела кариера во Италија, каде што започнал работејќи за друг емигрант, [[Ханс Ротенхамер]]. И двајцата создале висококвалитетни кабинетни слики, претежно на бакар, со класични теми и пејзажни позадини.  == Готска и ренесансна скулптура == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Весобрунска школа|Мејсенски порцелан}}<div class="thumb tmulti floatright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:311px;max-width:311px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:150px;max-width:150px"><div class="thumbimage">[[File:Steinhausen_Kapitell-1.jpg|148x148пкс]]</div><div class="thumbcaption"> Весобрунски штуко во Шусенридската опатија</div></div><div class="tsingle" style="width:157px;max-width:157px"><div class="thumbimage">[[File:MeissenGroup-JohannKaendler-BMA.jpg|155x155пкс]]</div><div class="thumbcaption">Порцелански фигури од Мејсен, околу.&#x2009;1740, 1744, 1735, моделирано од Јохан Јоаким Кендлер</div></div></div></div></div>Во католичките делови на Јужна Германија, готската традиција на резбање дрво продолжила да се развива до крајот на 18 век, прилагодувајќи се на промените во стилот низ вековите. [[Фајт Штос]] (починал 1533), [[Тилман Рименшнајдер]] (починал 1531) и [[Петер Вишер Постариот]] (починал 1529) станале современици на Дирер, а нивните долги кариери го опфаќале преминот помеѓу готскиот и ренесансниот период, иако нивниот орнамент честопати останал готски дури и откако нивните композиции почнале да ги одразуваат ренесансните принципи. Два и пол века подоцна, [[Јохан Јозеф Кристијан]] и [[Игнац Гинтер]] станале водечки мајстори во доцниот барокен период, двајцата починале кон крајот на 1770-тите, едвај една деценија пред [[Француска револуција|Француската револуција]]. Витален елемент во ефектот на германските барокни ентериери било делото на [[Весобрунската школа]], подоцнежен термин за штукоистите од крајот на 17 и 18 век. Друго изразување на германската скулпторска вештина била кај [[Порцелан|порцеланот]]; најпознатиот моделар е [[Јохан Јоаким Кендлер]] од фабриката [[Мејсенски порцелан|Мејсен]] во [[Дрезден]], но најдоброто дело на Франц Антон Бустели за фабриката за порцелан Нимфенбург во [[Минхен]] често се смета за најголемо достигнување на порцеланот од 18 век. == 17 до 19 век == === Барок, рококо и неокласицизам === [[File:Johann_Liss_006.jpg|лево|мини| ''Падот на [[Фаетон]]'' од Јохан Лис]] [[File:Christian_Gottlieb_Schick_003.jpg|лево|мини| Готлиб Шик, ''Фрау фон Кота'', 1802 година]] [[Барокна уметност|Барокното сликарство]] бавно пристигнувало во Германија, со многу малку пред околу 1650 година, но откако се воспоставило, се смета дека добро одговарало на германскиот вкус. Во [[Барок|барокните]] и [[рококо]] периоди, германската уметност создавала претежно дела изведени од развојот на други места, иако биле активни голем број вешти уметници од различни жанрови. Периодот останува малку познат надвор од Германија, и иако „никогаш не тврдел дека е меѓу големите школи за сликарство“, неговото занемарување од страна на негерманската историја на уметност останува впечатливо. Голем број на истакнати странски сликари поминале периоди работејќи во Германија за принцови, меѓу нив [[Бернардо Белото]] во [[Дрезден]] и на други места, и [[Џовани Батиста Тјеполо]], кој поминал три години сликајќи го [[Вирцбуршки дворец|Вирцбуршкиот дворец]] со својот син. Голем број на германски сликари работеле во странство, вклучувајќи го Јохан Лис, кој работел главно во [[Венеција]], Јоаким фон Сандрарт и Лудолф Бакхајзен, водечкиот морски уметник од последните години на [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]]. Кон крајот на 18 век, портретистот Хајнрих Фигер и неговиот ученик Јохан Петер Крафт, чии најпознати дела се три големи мурали во [[Хофбург]], се преселиле во Виена како студенти и останале таму. [[Неокласицизмот]], кој се родил во голема мера благодарение на делата на [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], се појавил доста порано во Германија отколку во Франција, сосликари како [[Антон Рафаел Менгс]] (1728–79), данскиот сликар [[Асмус Јакоб Карстенс]] (1754–98) и скулпторот [[Готфрид Шадов]] (1764–1850). Менгс бил еден од најценетите уметници од своето време, работејќи во градови како Рим, Мадрид и на други места, и пронаоѓајќи еден ран неокласичен стил кој денес изгледа прилично истрошен, иако неговите портрети се поефективни. Кратката кариера на Карстенс била турбулентна и проблематична, оставајќи трага од недовршени дела, но преку ученици и пријатели како што се Готлиб Шик, Јозеф Антон Кох и Бонавентура Џенели, повлијателни. Кох бил роден во планините на австрискиот [[Тирол (покраина)|Тирол]] и станал водечки континентален сликар на [[Пределно сликарство|пејзажи]], концентрирајќи се на планинските погледи, и покрај тоа што голем дел од својата кариера го поминал во Рим.  [[Даниел Ходовјецки]] бил роден во [[Гдањск|Данциг]] и барем делумно се идентификувал како Полјак, иако зборувал само германски и француски. Неговите слики и стотици графики, илустрации на книги и политички карикатури претставуваат непроценлив визуелен запис за секојдневниот живот и сè посложениот менталитет на [[Просветителство|просветителска]] Германија и нејзиниот [[национализам]] во подем. [[Антон Граф]], роден во Швајцарија, бил плоден портретист во Дрезден, кој сликал книжевни личности, како и дворски личности. Династијата на семејството Тишбајн била солидна сестрана личност која го опфатила поголемиот дел од 18 век заедно, како и семејството Цик, првично главно сликари на големи барокни тавани, кои сè уште биле активни во 20 век во лицето на илустраторот [[Александар Цик]] . И браќата Асам, и [[Јохан Цимерман|Јохан Баптист Цимерман]] и [[Доминикус Цимерман|неговиот брат]], биле во можност заедно да обезбедат комплетна услуга за нарачки за цркви и палати, дизајнирајќи ја зградата и изведувајќи го штукото и ѕидното сликарство. Комбинираниот ефект на сите елементи на овие згради во Јужна Германија, Австрија и [[Чешка (историска област)|Бохемија]], особено нивните ентериери, претставуваат некои од најкомплетните и најекстремните реализации на барокниот стремеж да го преплави гледачот со „сјајниот свет на самовилите на домот на благородникот“ или „претвкусот на славата на Рајот“ во случајот со црквите. Најраната германска академија била [[Берлинска академија на уметностите|Берлинската академија на уметностите]] основана во [[Берлин]] во 1696 година, а во текот на следните два векови, голем број други градови основале свои институции, паралелно со развојот на настаните во другите европски земји. Во Германија, непознатиот пазар за уметност во земја поделена на мноштво мали држави значело дека значајните германски уметници до ден-денес се посклонети да прифатат наставнички места во академиите и нивните наследнички институции отколку нивните еквиваленти во Англија или Франција. Општо земено, германските академии наметнувале одреден стил помалку ригидно отколку што долго време било случај во Париз, Лондон, Москва или на други места. === Пишување за уметноста === [[File:Johann_Joachim_Winckelmann_(Anton_von_Maron_1768).jpg|мини| [[Антон фон Марон]], ''Портрет на Јохан Јоаким Винкелман'', 1768 година]] Периодот на просветителството ги означил германските писатели како водечки теоретичари и критичари на уметноста, предводени од [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], кој ја возвишувал [[Старогрчка уметност|античката грчка уметност]] и, и покрај тоа што никогаш не ја посетил Грција или всушност не видел многу антички грчки статуи, поставил анализа правејќи разлика помеѓу главните периоди на старогрчката уметност и поврзувајќи ги со пошироките историски движења. Делото на Винкелман го означило влегувањето на историјата на уметноста во високофилозофскиот дискурс на германската култура; тој бил со страст читан од [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]] и [[Фридрих Шилер]], кои двајцата почнале да пишуваат за историјата на уметноста, а неговиот опис на Лаконовата група предизвикал одговор од [[Готхолд Ефрајм Лесинг|Лесинг]]. Гете направил обид да се обучи како уметник, а неговите пејзажни скици покажуваат „повремени блесоци на емоции во присуство на природата кои се доста изолирани во тој период“. Појавата на уметноста како главна тема на филозофска спекулација била зацврстена со појавата на „[[Критика на моќта на судењето]]“ од [[Имануел Кант]] во 1790 година, а била продлабочена и со ''„[[Предавања за естетиката]]“'' на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]]. Во следниот век, германските универзитети станале првите што ја предавале историјата на уметноста како академски предмет, со што започнал период на водечката позиција што Германија (и Австрија) ја зазеле во проучувањето на [[Историја на уметноста|историјата на уметноста]] сè до распрснување на научниците во странство во нацистичкиот период. [[Јохан Готфрид Хердер]] се залагал за она што го идентификувал во готската уметност и Дирер како специфично германски стилови, започнувајќи расправија околу соодветните модели за еден германски уметник против таканаречената „тиранија на Грција над Германија“ што ќе трае речиси два века. === Романтизмот и Назарејците === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Германски романтизам|Назаренско движење}} [[File:Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_Sea_of_Fog.jpeg|мини|321x321пкс| [[Каспар Давид Фридрих]], ''[[Талкач над морето од магла]]'' (1818)]] [[Германски романтизам|Германскиот романтизам]] доживеал оживување на иновацијата и препознатливоста во германската уметност. Надвор од Германија, единствено [[Каспар Давид Фридрих]] станал добро познат, но имало голем број уметници со многу индивидуални стилови, особено [[Филип Ото Рунге]], кој, како и Фридрих, се школувал на Копенхашката академија и бил заборавен по неговата смрт сè до оживувањето во 20 век. Фридрих сликал речиси целосно пејзажи, со препознатлив северен допир и секогаш чувство на квази-религиозна тишина. Честопати неговите фигури се гледаат одзади - тие, како и гледачот, се изгубени во размислувањето за пејзажот. Портретите на Рунге, претежно од неговиот круг, се натуралистички, освен неговите деца со огромни лица, но другите дела во неговата кратка кариера сè повеќе одразуваа визионерски [[пантеизам]]. [[Адријан Лудвиг Рихтер]] е главно запаметен по неговите портрети, а [[Карл Вилхелм Колбе]] бил чисто [[Бакропис|бакрограф]] (како и [[Филологија|филолог]]), чии подоцнежни графики прикажуваат фигури речиси проголтани од гигантска вегетација. [[File:Friedrich_Overbeck_008.jpg|лево|мини| [[Јохан Фридрих Овербек]] од Назаренското движење, ''Италија и Германија'']] [[Назарени|Назаренското движење]], кованица на еден потсмевачки критичар, означува група германски романтичарски сликари од почетокот на 19 век кои имале за цел да ја оживеат чесноста и духовноста во [[Христијанска уметност|христијанската уметност]]. Главната мотивација на Назарените била реакција против неокласицизмот и рутинското уметничко образование на академскиот систем. Тие се надевале дека ќе се вратат на уметноста која отелотворува духовни вредности и барале инспирација кај уметниците од доцниот среден век и раната ренесанса, отфрлајќи го она што го сметале за површна виртуозност на подоцнежната уметност. Нивната програма не се разликувала од онаа на англиското [[прерафаелитско братство]] во 1850-тите, иако основната група заминала дотаму што носела посебна псевдосредновековна облека. Во 1810 година, Јохан Фридрих Овербек, Франц Пфор, Лудвиг Фогел и Швајцарецот Јохан Конрад Хотингер се преселиле во [[Рим]], каде што го окупирале напуштениот манастир Сан Исидоро. Ним им се придружиле Филип Вејт, Питер фон Корнелиј, Јулиј Шнор фон Каролсфелд, Фридрих Вилхелм Шадов и лабава групација на други германски уметници. Тие се сретнале со австрискиот романтичен пејзажист Јозеф Антон Кох (1768–1839), кој станал неофицијален старател на групата. Во 1827 година им се придружил Јозеф фон Фирих, а Еберхард Вехтер подоцна се поврзал со групата. За разлика од силната поддршка што им ја давал на прерафаелитите доминантниот уметнички критичар од тоа време, [[Џон Раскин]], Гете ги отфрнувал Назарените: „Ова е прв случај во историјата на уметноста кога вистинските таленти си посакале да се формираат наназад со повлекување во утробата на својата мајка, и на тој начин пронашле нова период во уметноста.“ Предводена од Назареецот Шадов, син на скулпторот, Диселдорфската школа претставувала група уметници кои сликале претежно пејзажи и кои студирале на [[Диселдорфска академија|Диселдорфската академија]], основана во 1767 година, или биле под влијание на неа. Влијанието на академијата растело во 1830-тите и 1840-тите години, а имало голем број на американски студенти, од кои неколку се поврзале со [[Школа на реката Хадсон|школата на реката Хадсон]]. [[File:Ritratto_della_famiglia_Begas.jpg|мини| Семејството на сликарот Карл Бегас, 1808 година, славејќи го домаќинството во стилот на [[бидермаер]]]] === Натурализам и пошироко === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Бидермаер|Југендштил}} [[Бидермаер]] е уметничко движење во [[Германски Сојуз|германската]] и [[Австриско Царство|австриската]] уметност, главно во [[Сликарство|сликарството]], [[Графика|графиката]], уредувањето на ентериерот и [[Применета уметност|украсно-применетата уметност]], кое се развило во периодот од 1815 г. до 1848 година односно во периодот помеѓу крајот на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] во 1815 година и [[Револуции од 1848 година|револуциите од 1848 година]]. Уметноста на Бидермаер им се допаднала на просперитетните средни класи преку детален, но дотеран [[Реализам (уметност)|реализам]], честопати славејќи ги домашните доблести, и доминирала над француските аристократски вкусови, како и копнежите кон романтизмот. [[Карл Шпицвег]] станал водечки германски уметник во овој стил. <ref>Doyle, Margaret, in ''Encyclopedia of the Romantic Era, 1760–1850, Volume 1'', ed. Christopher John Murray, p. 89, Taylor & Francis, 2004 {{ISBN|1-57958-361-X}}, [https://books.google.com/books?id=bXnMs-YDEF4C&dq=Biedermeier+painting&pg=PA89 Google books]</ref> ''Цимербилд'' или „портретот“ на празна соба станал популарна форма. [[File:Suende_Franz_Stuck_ohne_Rahmen.jpg|лево|мини| Франц Стак (1873) ''Зунде'' (''Грев'')]] Во втората половина на 19 век се развиле голем број стилови, паралелно со трендовите во другите европски земји, иако недостатокот на доминантен главен град веројатно придонел за уште поголема разновидност на стилови отколку во другите земји. [[Адолф Менцел]] уживал огромна популарност и помеѓу германската јавност и меѓу службените лица; на неговиот погреб германскиот цар [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] одел зад неговиот ковчег. Тој ги драматизирал минатите и современите [[Прусија|пруски]] воени успеси, како во слики, така и во брилијантни дрворезби што се прикажуваат книги, но неговите домашни теми се интимни и трогателни. Тој го следел развојот на раниот [[импресионизам]] за да создаде стил што го употребувал за прикажување на големи јавни пригоди, меѓу другите теми како што е неговиот [[Студиски Ѕид]]. [[Карл фон Пилоти]] станал водечки академски сликар по историски предмети во вториот дел од векот, кој предавал во Минхен; меѓу неговите попознати ученици биле Ханс Макарт, Франц фон Ленбах, Франц Дефрегер, Габриел фон Макс и Едуард фон Грицнер. Терминот „Минхенска школа“ се употребува и за германското и за грчкото сликарство, откако Грци како Георгиос Јакобидес студирале кај него. Највлијателниот ученик на Пилоти бил Вилхелм Лајбл. Како раководител на таканаречениот Лајбл-Круг, неформална група уметници со неакадемски пристап кон уметноста, тој извршил големо влијание врз реализмот во Германија. [[File:La_colonie_dartistes_jugendstil_(Mathildenhöhe,_Darmstadt)_(7882268852).jpg|десно|мини| Куќата на Ернст Лудвиг во колонијата на уметниците во [[Дармштат]], Германија, од Џозеф Марија Олбрих (1900)]] [[Берлинска сецесија|Берлинската сецесија]] претставувала група основана во 1898 година од сликари, меѓу кои и [[Макс Либерман]], кој во голема мера го споделувал уметничкиот пристап на [[Едуар Мане|Мане]] и француските [[Импресионизам|импресионисти]], и [[Ловис Коринт]], кој тогаш сè уште сликал во натуралистички стил. Групата преживеала до 1930-тите, и покрај поделбите, а нејзините редовни изложби помогнале да се појават следните две генерации берлински уметници, без да наметнат одреден стил. Кон крајот на векот, бенедиктанското уметничкото училиште развило стил, претежно за религиозни мурали, во прилично пригушени бои, со [[Медиевистика|средновековен]] интерес за шари што црпеле од [[Наби|Ле Наби]] и во некои аспекти се надевале на [[Југендстил|Арт Нуво]] или [[Југендстил]] („младешки стил“) како што е познат на германски. Франц фон Штук и [[Макс Клингер]] станале водечките германски симболистички сликари.  == 20 век == [[Категорија:Германска уметност]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] mpzsdbi6m5mfbz2j1h9oguna1362dnx 5629671 5629670 2026-09-18T06:52:16Z Тиверополник 1815 /* 20 век */ 5629671 wikitext text/x-wiki    '''Германската уметност''' има долга и истакната традиција во [[Ликовна уметност|ликовните уметности]], од најраните познати дела на фигуративната уметност до нејзиното денешно творештво на [[современа уметност]]. Германија била обединета во една држава само од 19 век, а дефинирањето на нејзините граници е познато како тежок и болен процес. За претходните периоди, германската уметност честопати ефикасно вклучувала уметност која е создадена во германските региони, вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Алзас]] и поголемиот дел од [[Швајцарија]], како и во голема мера германските градови или региони источно од современите германски граници. Иако има стремеж да биде занемарена во однос на италијанските и француските придонеси од гледна точка на англофонскиот свет, германската уметност одиграла клучна улога во развојот на [[Европска уметност|западната уметност]], особено [[Келтска уметност|келтската уметност]], [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. Од развојот на [[Романика|романската уметност]], Франција и Италија почнале да го водат развојот во остатокот од [[Среден век|средниот век]], но производството на сè побогата Германија останало многу важно. [[Германска ренесанса|Германската ренесанса]] се развила во прилично различни насоки од италијанската ренесанса и првично била доминирана од средишната фигура на [[Албрехт Дирер]] и раната германска доминација на печатењето. Последната фаза на ренесансата, [[северен маниризам]], била центрирана околу периферијата на германските земји, во [[Фландрија]] и царската престолнина [[Прага]], но, особено во архитектурата, германскиот [[барок]] и [[рококо]] ги прифатиле овие увезени стилови со ентузијазам. Германското потекло на [[Романтизам|романтизмот]] не довело до подеднаква средишно место во визуелните уметности, но придонесите на Германија кон многуте широко [[Модернизам|модернистички]] движења по пропаѓањето на академската уметност во форма на [[експресионизам]], [[дадаизам]], Нова објективност и [[Баухаус]] одиграле голема улога во појавата на [[Современа уметност|современата уметност]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theshortcourse.org/modern-art-in-germany-from-kandinsky-to-keiffer#:~:text=Modern%20art%20in%20Germany%20has%20been%20at%20the,work%20of%20Beuys%20and%20Kiefer%20that%20have%20challe|title=Modern Art in Germany: Kandinksy to Keiffer — the Short Course}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecollector.com/german-expressionism-legacy/|title=The Powerful Legacy of German Expressionism|date=26 April 2023}}</ref> == Праисторија до доцна антика == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Каролиншка уметност}}<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Отонска уметност}} [[File:Venus-of-Schelklingen.jpg|лево|мини| Венера од Холе Фелс, 42.000 до 40.000 п.н.е., најстарото познато фигуративно уметничко дело (вистинска висина е 6 см )]] Областа на современа [[Германија]] е богата со наоди од [[праисториска уметност]], вклучувајќи ја Левенменш, најстарата статуа во светот, и Венера од Холе Фелс, пронајдена во Швапските Алпи. Ова се смета дека е најстариот неоспорен пример за уметност од Горниот Палеолит и фигуративна скулптура на човечка форма воопшто, од пред повеќе од 42.000 години п.н.е., која е откриена дури во 2008 година; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|title=Archäologie erleben - Mission Eiszeit &#124; SWR Geschichte & Entdeckungen|work=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216224639/https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|archive-date=2023-12-16|accessdate=2023-12-16}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|title="It must be a woman" - The female depictions from Hohle Fels date to 40,000 years ago...|date=July 22, 2016|publisher=Universität Tübingen|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011145105/https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|archive-date=October 11, 2016|accessdate=July 26, 2016}}</ref> попознатата [[Вилендорфска Венера]] (24–22.000 п.н.е.) доаѓа од малку подалеку од австриската граница. Спектакуларните наоди на [[Златна капа|златни капи]] од бронзеното доба се наоѓаат во Германија, како и „централната“ форма на културата Урнфилд и културата Халштат. [[File:Hochdorf_Chieftain's_Grave_reconstruction.jpg|мини|250x250пкс| Реконструкција на гробот на војводата Хохдорф, [[Штутгарт]]]] Во [[Железно време|железното доба]], „келтската“ [[Латенска култура]] се центрирала во Западна Германија и Источна Франција, а Германија произвела многу големи наоди од [[келтска уметност]], како што се елитните погребувања во Рајнхајм и Хохдорф, и градовите на ''[[Опидум|опидите]]'' како [[Глауберг]], [[Опидум Манхинг|Манхинг]] и Хојнебург. По долги војни, [[Римско Царство|Римското Царство]] ги утврдило своите граници во Германија со [[Лимес Германикус]], вклучувајќи го поголемиот дел од југот и западот на денешна Германија. Германските покраини произведувале уметност во покраински верзии на римски стилови, но центрите таму, како преку Рајна во Франција, биле големи производители на фина античка римска грнчарија, извезена низ целото Царство.Рајнцаберн бил еден од најголемите, кој е добро ископан и има посебен музеј. Нероманизираните области од подоцнежниот римски период спаѓаат во уметноста од периодот на преселбата, значајна по металните изработки, особено накитот (најголемите парчиња очигледно главно ги носеле мажи).  == Среден век == === Каролиншка уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Романска уметност}} [[File:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|десно|мини| Корица обложена со скапоцени камења на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, 870]] Германската средновековна уметност всушност започнува со [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] на [[Карло Велики]] (починал во 814 година), првата држава која владеела со голем дел од современата територија на Германија, како и со Франција и голем дел од Италија. [[Каролиншка уметност|Каролиншката уметност]] била ограничена на релативно мал број предмети произведени за мал круг околу дворот и голем број царски манастири кои ги спонзорирале, но имала огромно влијание врз подоцнежната [[средновековна уметност]] низ [[Европа]]. Најчестиот вид предмет што преживеал е [[Илуминиран ракопис|илуминираниот ракопис]]; ѕидните слики очигледно биле вообичаени, но, како и зградите во кои се наоѓале, речиси сите исчезнале. Пораните центри се наоѓале во современа Франција, но подоцна [[Мец]] во Лорена и опатијата Сен Гал во современа [[Швајцарија]] им се придружиле како конкуренти. „Сакраментарот на Дрого“ и „Фолчардскиот псалтир“ се меѓу ракописите што ги создале. Ниту една каролиншка монументална скулптура денес не е зачувана, иако можеби најважното покровителство на Карло Велики било неговото нарачување на златна фигура на [[Исус Христос|Христос]] во природна големина на распетие за неговата [[Палатинска капела во Ахен]]; ова е познато единствено од книжевните извори и веројатно била златна фолија околу дрвена основа, веројатно моделирана со слој од гесо, како подоцнежната и прилично збрчкана [[Златна Мадона од Есен]]. [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанската уметност]] не содржела монументални скулптури на религиозни личности, за разлика од владетели, бидејќи тие биле силно поврзани од страна на [[Црковни отци|црковните отци]] со култните идоли на [[Римска религија|античката римска религија]]. [[Византиска уметност|Византиската уметност]] и современата [[Православие|источноправославна]] религиозна уметност ја одржуваат забраната до ден-денес, но западната уметност очигледно била решително под влијание на примерот на Карло Велики да ја напушти. Кругот на Карло Велики сакал да ја оживее славата на класичниот стил, кој го познавале претежно во неговата [[Доцна антика|доцноантичка]] форма, а исто така и да се натпреварува со [[Византиска уметност|византиската уметност]], во која се смета дека им помогнале уметници бегалци во времето на [[Византиско иконоборство|византискиското иконоборство]]. Бидејќи самиот Карло Велики не изгледа дека бил многу заинтересиран за визуелната уметност, неговото политичко соперништво со [[Византија]], поддржано од [[Папа|папството]], можеби придонело за силната позиција за слики изразена во „Карилоншките книги“, кои го изложуваат ставот за сликите што го држела Западната црква со мали варијации во остатокот од [[Среден век|средниот век]], па и понатаму. === Отонска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Готска уметност}} [[File:BambergApocalypseFolio025vAngelWithLittleBook.JPG|десно|мини| Бамбершката апокалипса, од Отонската школа во Рајхенау, постигнува монументалност во мал обем. 1000–1020.]] Под следната [[Отонска династија]], чија основна територија се приближувала поблиску до современа Германија, Австрија и германско говорна Швајцарија, [[Отонска уметност|отонската уметност]] била главно производ на големите манастири, особено [[Рајхенау]], кој бил водечки западен уметнички центар во втората половина на 10 век. Стилот на Рајхенау употребува поедноставени и шарени форми за да создаде силно експресивни слики, далеку од класичните аспирации на каролиншката уметност, а со нетрпение го очекува романескниот стил. Дрвениот [[Геронов крст]] од 965–970 година во [[Келнска катедрала|Келнската катедрала]] е и најстарата и најфината фигура на распетие во природна големина од раниот средновековен период; историчарите на уметноста не сакале да ги припишат записите што го даваат неговиот датум сè додека не биле потврдени со [[дендрохронологија]] во 1976 година. Како и во остатокот од Европа, металоделството сè уште било најпрестижната форма на уметност, во дела како скапоцениот крст на Лотар, направен околу 1000 година, веројатно во [[Келн]]. [[File:Maria_laach_teufel_schriftrolle.jpg|мини| [[Романика|Романска]] резба од опатијата Марија Лах]] === Романска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Северна ренесанса|Германска ренесанса}}[[Романика|Романската уметност]] била првото уметничко движење што ја опфатило цела [[Западна Европа]], иако со регионални варијации. Германија претставувала средишен дел од движењето, иако германската романска архитектура користела скулптура помалку отколку француската. Со зголемувањето на просперитетот, масивни цркви биле изградени во градовите низ цела Германија, не само оние кои биле под покровителство на царскиот круг. Германската романска уметност, која се протега од 10 до 12 век, одиграла значајна улога во поширокиот развој на европската романска архитектура и уметност. Додека романската архитектура често се поврзува со големи, утврдени цркви, манастири и замоци, германската итерација имала свои посебни карактеристики, под влијание на политичката и религиозната рамка на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Romanesque-art|title=Romanesque art &#124; European Architecture & Sculpture &#124; Britannica}}</ref> Една од основните карактеристики на германската романска архитектура претставува нејзиниот нагласок на монументална скала. Црквите обично се граделе со силен акцент на вертикалноста и грандиозните пропорции, со дебели ѕидови, масивни кули и мали, длабоко поставени прозорци. Овие згради честопати имале крстовидни планови (обликувани како крст), што овозможувало организирана поделба на просторот што служела и за литургиски цели. Внатрешноста на овие цркви често се карактеризирала со цилиндрични сводови и бедрени сводови, кои се употребувале за потпирање на тешки камени конструкции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://victorianweb.org/art/architecture/romanesque/german.html|title=Characteristics of German Romanesque Architecture}}</ref> === Готска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Гравура|Албрехт Дирер}}Французите го измислиле [[Готска уметност|готскиот стил]], а Германија бавно го усвоила, но откако го сторила тоа, Германците го направиле свој и продолжиле да го употребуваат долго откако остатокот од Европа го напуштил. Според Анри Фосијон, готската уметност ѝ дозволила на германската уметност „за прв пат да дефинира одредени аспекти на својот роден гениј - енергична и емпатична концепција за животот и формата, во која театарското претставување се мешало со жестока емоционална искреност“. [[Бамбершки коњаник|Бамбершкиот коњаник]] од 1330-тите, во [[Бамбершка катедрала|Бамбершката катедрала]], е најстарата голема пост-античка камена статуа на коњаник; поголемиот дел на средновековни кнежевски надгробни споменици се зачувани од Германија отколку од Франција или Англија. Романските и раноготските цркви имале ѕидни слики во местни верзии на меѓународни стилови, од кои се познати имињата на малку уметници. [[File:ThreeFoolishVirginsMagdeburg.jpg|лево|мини| Три [[Парабола за десетте девојки|луди девици]], [[Магдебуршка катедрала]], околу 1250 година]] Дворот на [[Цар на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], тогаш со седиште во [[Прага]], имал важна улога во формирањето на [[Меѓународен готски стил|меѓународниот готски стил]] кон крајот на 14 век. Стилот се расширил низ богатите градови на Северна Германија од уметници како [[Конрад фон Зоест]] во [[Вестфалија]], [[Мајстер Бертрам]] во [[Хамбург]], а подоцна и [[Стефан Лохнер]] во [[Келн]]. Хамбург бил еден од градовите во [[Ханза]], кога Лигата била на врвот на својот просперитет. Бертрам бил наследен во градот од уметници како што се мајсторот Франке, мајсторот на Малхинскиот олтар, Ханс Борнеман, Хинрик Фунхоф и Вилм Дедеке, кои преживеале во периодот на ренесансата. Ханзинските уметници сликале нарачки за балтичките градови во [[Скандинавија]] и современите [[балтички држави]] на исток. На југ, Мајсторот на Бамбершкиот олтар претставува првиот значаен сликар со седиште во [[Нирнберг]], додека Мајсторот на Хајлигенкројц, а потоа и Михаел Пахер, работеле во Австрија.  Како и онаа на Пахер, работилницата на [[Бернт Нотке]], сликар од градот [[Либек]], сликал [[Олтарник|олтарски слики]] или ги резбал во сè пораскошниот насликан и позлатен стил што се употребувал како рамки или алтернативи за насликани панели. Јужногерманската скулптура од дрво била важна во развојот на нови теми кои го одразувале интензивно емоционалниот побожен живот поттикнат од движењата во доцносредновековниот католицизам, како што е [[Германски мистицизам|германскиот мистицизам]]. Овие често се познати на англиски како andachtsbilder (побожни слики) и вклучуваат ''[[Пиета]]'', ''Замислениот Христос'', ''Човек на тагите'', ''Орудјата на страдањето'', ''[[Превез на Вероника|Превезот на Вероника]]'', отсечената глава на [[Јован Крстител]] и ''Ожалостена Богородица'', од кои многу ќе се рашират низ Европа и ќе останат популарни до [[Барок|барокот]], а во популарните религиозни слики и понатаму. Всушност, „доцен готски барок“ е термин што понекогаш се употребува за да се опише хипердекорираната и емотивна уметност од 15 век, пред сè во Германија. [[Мартин Шонгауер]], кој работел во Алзас во вториот дел од 15 век, бил кулминација на доцноготското германско сликарство, со софистициран и хармоничен стил, но тој сè повеќе го поминувал времето создавајќи гравури, за кои се развиле национални и меѓународни канали на распространување, така што неговите графики биле познати во Италија и други земји. Неговите претходници биле Мајсторот на картите за играње и Мајсторот Е.С., двајцата исто така од регионот на Горна Рајна. Германскиот конзервативизам е прикажан во доцната употреба на златни позадини, кои сè уште ги користеле многу уметници и во 15 век. == Ренесансно сликарство и графики == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Дунавска школа|Северен маниризам}} [[File:HMF_Duerer_Gruenewald_Harrich_Heller-Altar_DSC_6312.jpg|мини| Олтарот на Хелер од [[Албрехт Дирер]]]] Концептот на [[Северна ренесанса|Северната ренесанса]] или [[Германска ренесанса|германската ренесанса]] е донекаде збунет поради продолжената употреба на елаборираниот готски орнамент сè до 16 век, дури и во дела кои несомнено се ренесансни во нивниот третман на човечката фигура и други аспекти. Класичниот орнамент имал мала историска резонанца во поголемиот дел од Германија, но во други аспекти Германија многу брзо го следела развојот, особено во усвојувањето на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви, германски изум кој останал речиси германски монопол неколку децении и првпат бил донесен во поголемиот дел од Европа, вклучувајќи ги Франција и Италија, од страна на Германците.  === Гравура и Дирер === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Весобрунска школа|Мајсенски порцелан}} [[File:Dürer_Melancholia_I.jpg|десно|мини| ''[[Меланхолија I|Меленколија I]]'', 1514, гравура од [[Албрехт Дирер]]]] Гравурирањето со [[дрвопис]], [[бакропис]], измислено од Даниел Хопфер, и гравурата (можеби уште еден германски изум) веќе било поразвиено во Германија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]] отколку на кое било друго место, а Германците ја презеле водечката улога во развојот на илустрации на книги, типично со релативно низок уметнички стандард, но видливи низ цела Европа, при што дрвените блокови честопати им биле позајмувани на печатари на изданија во други градови или јазици. Најголемиот уметник на германската ренесанса, [[Албрехт Дирер]], ја започнал својата кариера како чирак во водечката работилница во [[Нирнберг]], онаа на [[Михаел Волгемут]], кој во голема мера го напуштил своето сликарство за да го искористи новиот изум. Дирер работел на најекстравагантно илустрираната книга од тој период, „[[Нирнбершката хроника]]“, објавена од неговиот кум [[Антон Кобергер]], најголемиот европски печатар-издавач во тоа време. По завршувањето на своето чиракување во 1490 година, Дирер заминал во Германија четири години и во Италија неколку месеци, пред да ја основа својата работилница во Нирнберг. Тој брзо станал познат низ цела [[Европа]] по своите енергични и избалансирани дрворези и гравури, додека истовремено сликал. Иако задржува карактеристичен германски стил, неговото дело покажува силно италијанско влијание и често се смета за почеток на германската ренесанса во визуелната уметност, која во следните четириесет години ги заменил Холандија и Франција како област што ја создале најголемата иновација во северноевропската уметност. Дирер го поддржувал [[Мартин Лутер]], но продолжил да создава [[Мадона (уметност)|Мадони]] и други католички слики, и да слика портрети на водачи од двете страни на новонастанатиот раскол на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]]. [[File:Mathis_Gothart_Grünewald_022.jpg|десно|мини| ''[[Распнување на крст|Распетието]]'', среден панел на Исенхејмискиот олтар од [[Матијас Гриневалд]]]] Дирер починал во 1528 година, пред да стане јасно дека поделбата на Реформацијата станала трајна, но неговите ученици од следната генерација не можеле да избегнат да заземат страна. Поголемиот дел од водечките германски уметници станале протестанти, но ова ги лишило од сликањето на повеќето религиозни дела, што претходно претставувало главен извор на приходи за уметниците. [[Мартин Лутер]] се противел на неколку католички слики, но не и на самите слики, а [[Лукас Кранах Постариот]], близок пријател на Лутер, насликал голем број „лутерански олтарски слики“, најчесто на кои е прикажана [[Тајна вечера|Тајната вечера]], некои со портрети на водечките протестантски богослужбеници како [[Апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Оваа фаза на лутеранската уметност завршила пред 1550 година, веројатно под пожестокото аниконско влијание на [[Калвинизам|калвинизмот]], а религиозните дела за јавно прикажување практично престанале да се создаваат во протестантските области. Веројатно во голема мера поради ова, развојот на германската уметност практично престанал до околу 1550 година, но во претходните децении германските уметници биле многу плодни во развојот на алтернативни теми за да го надоместат празнината во нивните книги за нарачки. [[Лукас Кранах Помладиот]], покрај портретите, развил и формат на тенки вертикални портрети на провокативни голи тела, со класични или библиски наслови. Нешто надвор од овие случувања е [[Матијас Гриневалд]], кој оставил многу малку дела, но чие ремек-дело, неговиот''„Исенхајмски олтар“'' (завршен 1515), е нашироко сметано за најголемо германско ренесансно сликарство откако било реставрирано и привлечено критичко внимание во 19 век. Станува збор за интензивно емотивно дело кое ја продолжува германската готска традиција на неограничен гест и израз, употребувајќи ги ренесансните композициски принципи, но сè во таа најготска форма, [[Триптих|триптихот]] со повеќе крила. [[File:Albrecht_Altdorfer_007.jpg|лево|мини|310x310пкс| [[Албрехт Алтдорфер]] (околу 1480–1538), ''Дунавски пејзаж во близина на Регенсбург'', околу 1528 година, еден од најраните западни чисти пејзажи, од [[Дунавска школа|Дунавската школа]] во јужна [[Германија]]]] === Дунавската школа и северниот маниризам === <div class="thumb tmulti floatright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:311px;max-width:311px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:150px;max-width:150px"><div class="thumbimage">[[File:Steinhausen_Kapitell-1.jpg|148x148пкс]]</div><div class="thumbcaption"> Весобрунски штуко во Шусенридската опатија</div></div><div class="tsingle" style="width:157px;max-width:157px"><div class="thumbimage">[[File:MeissenGroup-JohannKaendler-BMA.jpg|155x155пкс]]</div><div class="thumbcaption">Порцелански фигури од Мајсен, околу.&#x2009;1740, 1744, 1735, моделирано од Јохан Јоаким Кендлер</div></div></div></div></div>[[Дунавска школа|Дунавската школа]] претставува името на круг уметници од првата третина од 16 век во [[Баварија]] и [[Австрија]], меѓу кои се [[Албрехт Алтдорфер]], [[Волф Хубер]] и [[Аугустин Хиршвогел]]. Со Алтдорфер на чело, школата ги создала првите примери на независна [[Пределно сликарство|пејзажна уметност]] на Запад (речиси 1.000 години по Кина), и во слики и во графики. Нивните религиозни слики имале [[Експресионизам|експресионистички]] стил донекаде сличен на Гриневалдовиот. Учениците на Дирер, Ханс Бургкмаир и Ханс Балдунг Грин, работеле главно на графики, при што Балдунг ја развил тематската тема на [[Маѓесништво|маѓепсништво]] во голем број енигматични графики. [[File:Darmstadtmadonna.jpg|мини| ''Дармштатска Мадона'', со портрети од дарители, слика со масло од [[Ханс Холбајн Помладиот]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/4Sh830CWkx8sbgHxt5kGHx0/dark-arts-holbein-and-the-court-of-henry-viii|title=BBC - Dark arts: Holbein and the court of Henry VIII|work=BBC|language=en-GB|accessdate=2021-12-30}}</ref> на Холбајнскиот тепих, 1525–26 и 1528 година. Масло и темпера на варовник, колекција Вурц]] [[Ханс Холбајн Постариот]] и неговиот брат Сигизмунд Холбајн сликале религиозни дела во доцноготски стил. Ханс Постариот станал пионер и водач во преобразбата на германската уметност од готски во ренесансен стил. Неговиот син, [[Ханс Холбајн Помладиот|Ханс Холбајн Помладиот,]] станал важен сликар на портрети и неколку религиозни дела, работејќи главно во Англија и Швајцарија. Добро познатата серија мали дрворезби на Холбајн за „''Танцот на смртта“'' се однесува на делата на [[Малите мајстори]], група графичарки кои се специјализирале за многу мали и многу детални гравури за буржоаски колекционери, вклучувајќи многу еротски теми. По извонредните достигнувања од првата половина на 16 век следеле неколку децении со забележително отсуство на значајна германска уметност, освен остварени портрети кои никогаш не можат да се споредат со достигнувањата на Холбајн или Дирер. Следните значајни германски уметници работеле во прилично вештачкиот стил на [[северен маниризам]], кој морале да го научат во Италија или Фландрија. [[Ханс фон Ахен]] и холандскиот [[Бартоломеј Спрангер]] станале водечки сликари на царските дворови во [[Виена]] и [[Прага]], а продуктивното холандско семејство гравери Саделери се проширило низ Германија, меѓу другите земји. Овој стил го продолжил Бартоломеј Стробел уште една генерација, пример за суштински германски уметник роден и кој работел во [[Шлеска|Шлезија]], во денешна [[Полска]], сè додека не се иселил поради [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] и да стане сликар на полскиот двор. [[Адам Елсхајмер]], највлијателниот германски уметник во 17 век, ја поминал целата своја зрела кариера во Италија, каде што започнал работејќи за друг емигрант, [[Ханс Ротенхамер]]. И двајцата создале висококвалитетни кабинетни слики, претежно на бакар, со класични теми и пејзажни позадини.  == Готска и ренесансна скулптура == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Весобрунска школа|Мејсенски порцелан}}<div class="thumb tmulti floatright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:311px;max-width:311px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:150px;max-width:150px"><div class="thumbimage">[[File:Steinhausen_Kapitell-1.jpg|148x148пкс]]</div><div class="thumbcaption"> Весобрунски штуко во Шусенридската опатија</div></div><div class="tsingle" style="width:157px;max-width:157px"><div class="thumbimage">[[File:MeissenGroup-JohannKaendler-BMA.jpg|155x155пкс]]</div><div class="thumbcaption">Порцелански фигури од Мејсен, околу.&#x2009;1740, 1744, 1735, моделирано од Јохан Јоаким Кендлер</div></div></div></div></div>Во католичките делови на Јужна Германија, готската традиција на резбање дрво продолжила да се развива до крајот на 18 век, прилагодувајќи се на промените во стилот низ вековите. [[Фајт Штос]] (починал 1533), [[Тилман Рименшнајдер]] (починал 1531) и [[Петер Вишер Постариот]] (починал 1529) станале современици на Дирер, а нивните долги кариери го опфаќале преминот помеѓу готскиот и ренесансниот период, иако нивниот орнамент честопати останал готски дури и откако нивните композиции почнале да ги одразуваат ренесансните принципи. Два и пол века подоцна, [[Јохан Јозеф Кристијан]] и [[Игнац Гинтер]] станале водечки мајстори во доцниот барокен период, двајцата починале кон крајот на 1770-тите, едвај една деценија пред [[Француска револуција|Француската револуција]]. Витален елемент во ефектот на германските барокни ентериери било делото на [[Весобрунската школа]], подоцнежен термин за штукоистите од крајот на 17 и 18 век. Друго изразување на германската скулпторска вештина била кај [[Порцелан|порцеланот]]; најпознатиот моделар е [[Јохан Јоаким Кендлер]] од фабриката [[Мејсенски порцелан|Мејсен]] во [[Дрезден]], но најдоброто дело на Франц Антон Бустели за фабриката за порцелан Нимфенбург во [[Минхен]] често се смета за најголемо достигнување на порцеланот од 18 век. == 17 до 19 век == === Барок, рококо и неокласицизам === [[File:Johann_Liss_006.jpg|лево|мини| ''Падот на [[Фаетон]]'' од Јохан Лис]] [[File:Christian_Gottlieb_Schick_003.jpg|лево|мини| Готлиб Шик, ''Фрау фон Кота'', 1802 година]] [[Барокна уметност|Барокното сликарство]] бавно пристигнувало во Германија, со многу малку пред околу 1650 година, но откако се воспоставило, се смета дека добро одговарало на германскиот вкус. Во [[Барок|барокните]] и [[рококо]] периоди, германската уметност создавала претежно дела изведени од развојот на други места, иако биле активни голем број вешти уметници од различни жанрови. Периодот останува малку познат надвор од Германија, и иако „никогаш не тврдел дека е меѓу големите школи за сликарство“, неговото занемарување од страна на негерманската историја на уметност останува впечатливо. Голем број на истакнати странски сликари поминале периоди работејќи во Германија за принцови, меѓу нив [[Бернардо Белото]] во [[Дрезден]] и на други места, и [[Џовани Батиста Тјеполо]], кој поминал три години сликајќи го [[Вирцбуршки дворец|Вирцбуршкиот дворец]] со својот син. Голем број на германски сликари работеле во странство, вклучувајќи го Јохан Лис, кој работел главно во [[Венеција]], Јоаким фон Сандрарт и Лудолф Бакхајзен, водечкиот морски уметник од последните години на [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]]. Кон крајот на 18 век, портретистот Хајнрих Фигер и неговиот ученик Јохан Петер Крафт, чии најпознати дела се три големи мурали во [[Хофбург]], се преселиле во Виена како студенти и останале таму. [[Неокласицизмот]], кој се родил во голема мера благодарение на делата на [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], се појавил доста порано во Германија отколку во Франција, сосликари како [[Антон Рафаел Менгс]] (1728–79), данскиот сликар [[Асмус Јакоб Карстенс]] (1754–98) и скулпторот [[Готфрид Шадов]] (1764–1850). Менгс бил еден од најценетите уметници од своето време, работејќи во градови како Рим, Мадрид и на други места, и пронаоѓајќи еден ран неокласичен стил кој денес изгледа прилично истрошен, иако неговите портрети се поефективни. Кратката кариера на Карстенс била турбулентна и проблематична, оставајќи трага од недовршени дела, но преку ученици и пријатели како што се Готлиб Шик, Јозеф Антон Кох и Бонавентура Џенели, повлијателни. Кох бил роден во планините на австрискиот [[Тирол (покраина)|Тирол]] и станал водечки континентален сликар на [[Пределно сликарство|пејзажи]], концентрирајќи се на планинските погледи, и покрај тоа што голем дел од својата кариера го поминал во Рим.  [[Даниел Ходовјецки]] бил роден во [[Гдањск|Данциг]] и барем делумно се идентификувал како Полјак, иако зборувал само германски и француски. Неговите слики и стотици графики, илустрации на книги и политички карикатури претставуваат непроценлив визуелен запис за секојдневниот живот и сè посложениот менталитет на [[Просветителство|просветителска]] Германија и нејзиниот [[национализам]] во подем. [[Антон Граф]], роден во Швајцарија, бил плоден портретист во Дрезден, кој сликал книжевни личности, како и дворски личности. Династијата на семејството Тишбајн била солидна сестрана личност која го опфатила поголемиот дел од 18 век заедно, како и семејството Цик, првично главно сликари на големи барокни тавани, кои сè уште биле активни во 20 век во лицето на илустраторот [[Александар Цик]] . И браќата Асам, и [[Јохан Цимерман|Јохан Баптист Цимерман]] и [[Доминикус Цимерман|неговиот брат]], биле во можност заедно да обезбедат комплетна услуга за нарачки за цркви и палати, дизајнирајќи ја зградата и изведувајќи го штукото и ѕидното сликарство. Комбинираниот ефект на сите елементи на овие згради во Јужна Германија, Австрија и [[Чешка (историска област)|Бохемија]], особено нивните ентериери, претставуваат некои од најкомплетните и најекстремните реализации на барокниот стремеж да го преплави гледачот со „сјајниот свет на самовилите на домот на благородникот“ или „претвкусот на славата на Рајот“ во случајот со црквите. Најраната германска академија била [[Берлинска академија на уметностите|Берлинската академија на уметностите]] основана во [[Берлин]] во 1696 година, а во текот на следните два векови, голем број други градови основале свои институции, паралелно со развојот на настаните во другите европски земји. Во Германија, непознатиот пазар за уметност во земја поделена на мноштво мали држави значело дека значајните германски уметници до ден-денес се посклонети да прифатат наставнички места во академиите и нивните наследнички институции отколку нивните еквиваленти во Англија или Франција. Општо земено, германските академии наметнувале одреден стил помалку ригидно отколку што долго време било случај во Париз, Лондон, Москва или на други места. === Пишување за уметноста === [[File:Johann_Joachim_Winckelmann_(Anton_von_Maron_1768).jpg|мини| [[Антон фон Марон]], ''Портрет на Јохан Јоаким Винкелман'', 1768 година]] Периодот на просветителството ги означил германските писатели како водечки теоретичари и критичари на уметноста, предводени од [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], кој ја возвишувал [[Старогрчка уметност|античката грчка уметност]] и, и покрај тоа што никогаш не ја посетил Грција или всушност не видел многу антички грчки статуи, поставил анализа правејќи разлика помеѓу главните периоди на старогрчката уметност и поврзувајќи ги со пошироките историски движења. Делото на Винкелман го означило влегувањето на историјата на уметноста во високофилозофскиот дискурс на германската култура; тој бил со страст читан од [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]] и [[Фридрих Шилер]], кои двајцата почнале да пишуваат за историјата на уметноста, а неговиот опис на Лаконовата група предизвикал одговор од [[Готхолд Ефрајм Лесинг|Лесинг]]. Гете направил обид да се обучи како уметник, а неговите пејзажни скици покажуваат „повремени блесоци на емоции во присуство на природата кои се доста изолирани во тој период“. Појавата на уметноста како главна тема на филозофска спекулација била зацврстена со појавата на „[[Критика на моќта на судењето]]“ од [[Имануел Кант]] во 1790 година, а била продлабочена и со ''„[[Предавања за естетиката]]“'' на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]]. Во следниот век, германските универзитети станале првите што ја предавале историјата на уметноста како академски предмет, со што започнал период на водечката позиција што Германија (и Австрија) ја зазеле во проучувањето на [[Историја на уметноста|историјата на уметноста]] сè до распрснување на научниците во странство во нацистичкиот период. [[Јохан Готфрид Хердер]] се залагал за она што го идентификувал во готската уметност и Дирер како специфично германски стилови, започнувајќи расправија околу соодветните модели за еден германски уметник против таканаречената „тиранија на Грција над Германија“ што ќе трае речиси два века. === Романтизмот и Назарејците === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Германски романтизам|Назаренско движење}} [[File:Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_Sea_of_Fog.jpeg|мини|321x321пкс| [[Каспар Давид Фридрих]], ''[[Талкач над морето од магла]]'' (1818)]] [[Германски романтизам|Германскиот романтизам]] доживеал оживување на иновацијата и препознатливоста во германската уметност. Надвор од Германија, единствено [[Каспар Давид Фридрих]] станал добро познат, но имало голем број уметници со многу индивидуални стилови, особено [[Филип Ото Рунге]], кој, како и Фридрих, се школувал на Копенхашката академија и бил заборавен по неговата смрт сè до оживувањето во 20 век. Фридрих сликал речиси целосно пејзажи, со препознатлив северен допир и секогаш чувство на квази-религиозна тишина. Честопати неговите фигури се гледаат одзади - тие, како и гледачот, се изгубени во размислувањето за пејзажот. Портретите на Рунге, претежно од неговиот круг, се натуралистички, освен неговите деца со огромни лица, но другите дела во неговата кратка кариера сè повеќе одразуваа визионерски [[пантеизам]]. [[Адријан Лудвиг Рихтер]] е главно запаметен по неговите портрети, а [[Карл Вилхелм Колбе]] бил чисто [[Бакропис|бакрограф]] (како и [[Филологија|филолог]]), чии подоцнежни графики прикажуваат фигури речиси проголтани од гигантска вегетација. [[File:Friedrich_Overbeck_008.jpg|лево|мини| [[Јохан Фридрих Овербек]] од Назаренското движење, ''Италија и Германија'']] [[Назарени|Назаренското движење]], кованица на еден потсмевачки критичар, означува група германски романтичарски сликари од почетокот на 19 век кои имале за цел да ја оживеат чесноста и духовноста во [[Христијанска уметност|христијанската уметност]]. Главната мотивација на Назарените била реакција против неокласицизмот и рутинското уметничко образование на академскиот систем. Тие се надевале дека ќе се вратат на уметноста која отелотворува духовни вредности и барале инспирација кај уметниците од доцниот среден век и раната ренесанса, отфрлајќи го она што го сметале за површна виртуозност на подоцнежната уметност. Нивната програма не се разликувала од онаа на англиското [[прерафаелитско братство]] во 1850-тите, иако основната група заминала дотаму што носела посебна псевдосредновековна облека. Во 1810 година, Јохан Фридрих Овербек, Франц Пфор, Лудвиг Фогел и Швајцарецот Јохан Конрад Хотингер се преселиле во [[Рим]], каде што го окупирале напуштениот манастир Сан Исидоро. Ним им се придружиле Филип Вејт, Питер фон Корнелиј, Јулиј Шнор фон Каролсфелд, Фридрих Вилхелм Шадов и лабава групација на други германски уметници. Тие се сретнале со австрискиот романтичен пејзажист Јозеф Антон Кох (1768–1839), кој станал неофицијален старател на групата. Во 1827 година им се придружил Јозеф фон Фирих, а Еберхард Вехтер подоцна се поврзал со групата. За разлика од силната поддршка што им ја давал на прерафаелитите доминантниот уметнички критичар од тоа време, [[Џон Раскин]], Гете ги отфрнувал Назарените: „Ова е прв случај во историјата на уметноста кога вистинските таленти си посакале да се формираат наназад со повлекување во утробата на својата мајка, и на тој начин пронашле нова период во уметноста.“ Предводена од Назареецот Шадов, син на скулпторот, Диселдорфската школа претставувала група уметници кои сликале претежно пејзажи и кои студирале на [[Диселдорфска академија|Диселдорфската академија]], основана во 1767 година, или биле под влијание на неа. Влијанието на академијата растело во 1830-тите и 1840-тите години, а имало голем број на американски студенти, од кои неколку се поврзале со [[Школа на реката Хадсон|школата на реката Хадсон]]. [[File:Ritratto_della_famiglia_Begas.jpg|мини| Семејството на сликарот Карл Бегас, 1808 година, славејќи го домаќинството во стилот на [[бидермаер]]]] === Натурализам и пошироко === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Бидермаер|Југендштил}} [[Бидермаер]] е уметничко движење во [[Германски Сојуз|германската]] и [[Австриско Царство|австриската]] уметност, главно во [[Сликарство|сликарството]], [[Графика|графиката]], уредувањето на ентериерот и [[Применета уметност|украсно-применетата уметност]], кое се развило во периодот од 1815 г. до 1848 година односно во периодот помеѓу крајот на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] во 1815 година и [[Револуции од 1848 година|револуциите од 1848 година]]. Уметноста на Бидермаер им се допаднала на просперитетните средни класи преку детален, но дотеран [[Реализам (уметност)|реализам]], честопати славејќи ги домашните доблести, и доминирала над француските аристократски вкусови, како и копнежите кон романтизмот. [[Карл Шпицвег]] станал водечки германски уметник во овој стил. <ref>Doyle, Margaret, in ''Encyclopedia of the Romantic Era, 1760–1850, Volume 1'', ed. Christopher John Murray, p. 89, Taylor & Francis, 2004 {{ISBN|1-57958-361-X}}, [https://books.google.com/books?id=bXnMs-YDEF4C&dq=Biedermeier+painting&pg=PA89 Google books]</ref> ''Цимербилд'' или „портретот“ на празна соба станал популарна форма. [[File:Suende_Franz_Stuck_ohne_Rahmen.jpg|лево|мини| Франц Стак (1873) ''Зунде'' (''Грев'')]] Во втората половина на 19 век се развиле голем број стилови, паралелно со трендовите во другите европски земји, иако недостатокот на доминантен главен град веројатно придонел за уште поголема разновидност на стилови отколку во другите земји. [[Адолф Менцел]] уживал огромна популарност и помеѓу германската јавност и меѓу службените лица; на неговиот погреб германскиот цар [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] одел зад неговиот ковчег. Тој ги драматизирал минатите и современите [[Прусија|пруски]] воени успеси, како во слики, така и во брилијантни дрворезби што се прикажуваат книги, но неговите домашни теми се интимни и трогателни. Тој го следел развојот на раниот [[импресионизам]] за да создаде стил што го употребувал за прикажување на големи јавни пригоди, меѓу другите теми како што е неговиот [[Студиски Ѕид]]. [[Карл фон Пилоти]] станал водечки академски сликар по историски предмети во вториот дел од векот, кој предавал во Минхен; меѓу неговите попознати ученици биле Ханс Макарт, Франц фон Ленбах, Франц Дефрегер, Габриел фон Макс и Едуард фон Грицнер. Терминот „Минхенска школа“ се употребува и за германското и за грчкото сликарство, откако Грци како Георгиос Јакобидес студирале кај него. Највлијателниот ученик на Пилоти бил Вилхелм Лајбл. Како раководител на таканаречениот Лајбл-Круг, неформална група уметници со неакадемски пристап кон уметноста, тој извршил големо влијание врз реализмот во Германија. [[File:La_colonie_dartistes_jugendstil_(Mathildenhöhe,_Darmstadt)_(7882268852).jpg|десно|мини| Куќата на Ернст Лудвиг во колонијата на уметниците во [[Дармштат]], Германија, од Џозеф Марија Олбрих (1900)]] [[Берлинска сецесија|Берлинската сецесија]] претставувала група основана во 1898 година од сликари, меѓу кои и [[Макс Либерман]], кој во голема мера го споделувал уметничкиот пристап на [[Едуар Мане|Мане]] и француските [[Импресионизам|импресионисти]], и [[Ловис Коринт]], кој тогаш сè уште сликал во натуралистички стил. Групата преживеала до 1930-тите, и покрај поделбите, а нејзините редовни изложби помогнале да се појават следните две генерации берлински уметници, без да наметнат одреден стил. Кон крајот на векот, бенедиктанското уметничкото училиште развило стил, претежно за религиозни мурали, во прилично пригушени бои, со [[Медиевистика|средновековен]] интерес за шари што црпеле од [[Наби|Ле Наби]] и во некои аспекти се надевале на [[Југендстил|Арт Нуво]] или [[Југендстил]] („младешки стил“) како што е познат на германски. Франц фон Штук и [[Макс Клингер]] станале водечките германски симболистички сликари.  == 20 век == === Експресионизам и Бахаус === {{Main|Германски експресионизам |Бахаус}} [[File:Franz Marc 020.jpg|thumb|„Рехе им Валде“ („Срни во шумата“) од [[Франц Марк]], 1914 година]] Уште повеќе отколку во другите земји, германската уметност во почетокот на XX век се развивала преку голем број лабаво организирани групи и движења, од кои многу опфаќале и други уметнички медиуми, а честопати имале и специфична политичка компонента, како што биле Работничкиот совет за уметност и [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриската група]], и двете основани во 1918 година. Во 1922 година, Ноемвриската група, Дрезденската сецесија и неколку други прогресивни групи го формирале „Картелот на напредните уметнички групи во Германија“ (Kartell fortschrittlicher Künstlergruppen in Deutschland), со цел да стекнат поголема јавна афирмација.<ref>Crockett, Dennis (1999). ''[https://books.google.com/books?id=EQzdp1zN--oC&pg=PA76 German Post-Expressionism : The Art of the Great Disorder 1918–1924]''. University Park, Pa: Pennsylvania State University Press. p. 76. {{ISBN|0271043164}}.</ref> ===Вајмарски период; Дада и понатаму=== [[Категорија:Германска уметност| ]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] dfx9gguyewq5zeg007kjvcfqq7wpyjz 5629742 5629671 2026-09-18T08:51:50Z Тиверополник 1815 5629742 wikitext text/x-wiki    '''Германската уметност''' има долга и истакната традиција во [[Ликовна уметност|ликовните уметности]], од најраните познати дела на фигуративната уметност до нејзиното денешно творештво на [[современа уметност]]. Германија била обединета во една држава само од 19 век, а дефинирањето на нејзините граници е познато како тежок и болен процес. За претходните периоди, германската уметност честопати ефикасно вклучувала уметност која е создадена во германските региони, вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Алзас]] и поголемиот дел од [[Швајцарија]], како и во голема мера германските градови или региони источно од современите германски граници. Иако има стремеж да биде занемарена во однос на италијанските и француските придонеси од гледна точка на англофонскиот свет, германската уметност одиграла клучна улога во развојот на [[Европска уметност|западната уметност]], особено [[Келтска уметност|келтската уметност]], [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. Од развојот на [[Романика|романската уметност]], Франција и Италија почнале да го водат развојот во остатокот од [[Среден век|средниот век]], но производството на сè побогата Германија останало многу важно. [[Германска ренесанса|Германската ренесанса]] се развила во прилично различни насоки од италијанската ренесанса и првично била доминирана од средишната фигура на [[Албрехт Дирер]] и раната германска доминација на печатењето. Последната фаза на ренесансата, [[северен маниризам]], била центрирана околу периферијата на германските земји, во [[Фландрија]] и царската престолнина [[Прага]], но, особено во архитектурата, германскиот [[барок]] и [[рококо]] ги прифатиле овие увезени стилови со ентузијазам. Германското потекло на [[Романтизам|романтизмот]] не довело до подеднаква средишно место во визуелните уметности, но придонесите на Германија кон многуте широко [[Модернизам|модернистички]] движења по пропаѓањето на академската уметност во форма на [[експресионизам]], [[дадаизам]], Нова објективност и [[Баухаус]] одиграле голема улога во појавата на [[Современа уметност|современата уметност]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theshortcourse.org/modern-art-in-germany-from-kandinsky-to-keiffer#:~:text=Modern%20art%20in%20Germany%20has%20been%20at%20the,work%20of%20Beuys%20and%20Kiefer%20that%20have%20challe|title=Modern Art in Germany: Kandinksy to Keiffer — the Short Course}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecollector.com/german-expressionism-legacy/|title=The Powerful Legacy of German Expressionism|date=26 April 2023}}</ref> == Праисторија до доцна антика == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Каролиншка уметност}}<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Отонска уметност}} [[File:Venus-of-Schelklingen.jpg|лево|мини| Венера од Холе Фелс, 42.000 до 40.000 п.н.е., најстарото познато фигуративно уметничко дело (вистинска висина е 6 см )]] Областа на современа [[Германија]] е богата со наоди од [[праисториска уметност]], вклучувајќи ја Левенменш, најстарата статуа во светот, и Венера од Холе Фелс, пронајдена во Швапските Алпи. Ова се смета дека е најстариот неоспорен пример за уметност од Горниот Палеолит и фигуративна скулптура на човечка форма воопшто, од пред повеќе од 42.000 години п.н.е., која е откриена дури во 2008 година; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|title=Archäologie erleben - Mission Eiszeit &#124; SWR Geschichte & Entdeckungen|work=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216224639/https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|archive-date=2023-12-16|accessdate=2023-12-16}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|title="It must be a woman" - The female depictions from Hohle Fels date to 40,000 years ago...|date=July 22, 2016|publisher=Universität Tübingen|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011145105/https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|archive-date=October 11, 2016|accessdate=July 26, 2016}}</ref> попознатата [[Вилендорфска Венера]] (24–22.000 п.н.е.) доаѓа од малку подалеку од австриската граница. Спектакуларните наоди на [[Златна капа|златни капи]] од бронзеното доба се наоѓаат во Германија, како и „централната“ форма на културата Урнфилд и културата Халштат. [[File:Hochdorf_Chieftain's_Grave_reconstruction.jpg|мини|250x250пкс| Реконструкција на гробот на војводата Хохдорф, [[Штутгарт]]]] Во [[Железно време|железното доба]], „келтската“ [[Латенска култура]] се центрирала во Западна Германија и Источна Франција, а Германија произвела многу големи наоди од [[келтска уметност]], како што се елитните погребувања во Рајнхајм и Хохдорф, и градовите на ''[[Опидум|опидите]]'' како [[Глауберг]], [[Опидум Манхинг|Манхинг]] и Хојнебург. По долги војни, [[Римско Царство|Римското Царство]] ги утврдило своите граници во Германија со [[Лимес Германикус]], вклучувајќи го поголемиот дел од југот и западот на денешна Германија. Германските покраини произведувале уметност во покраински верзии на римски стилови, но центрите таму, како преку Рајна во Франција, биле големи производители на фина античка римска грнчарија, извезена низ целото Царство.Рајнцаберн бил еден од најголемите, кој е добро ископан и има посебен музеј. Нероманизираните области од подоцнежниот римски период спаѓаат во уметноста од периодот на преселбата, значајна по металните изработки, особено накитот (најголемите парчиња очигледно главно ги носеле мажи).  == Среден век == === Каролиншка уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Романска уметност}} [[File:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|десно|мини| Корица обложена со скапоцени камења на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, 870]] Германската средновековна уметност всушност започнува со [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] на [[Карло Велики]] (починал во 814 година), првата држава која владеела со голем дел од современата територија на Германија, како и со Франција и голем дел од Италија. [[Каролиншка уметност|Каролиншката уметност]] била ограничена на релативно мал број предмети произведени за мал круг околу дворот и голем број царски манастири кои ги спонзорирале, но имала огромно влијание врз подоцнежната [[средновековна уметност]] низ [[Европа]]. Најчестиот вид предмет што преживеал е [[Илуминиран ракопис|илуминираниот ракопис]]; ѕидните слики очигледно биле вообичаени, но, како и зградите во кои се наоѓале, речиси сите исчезнале. Пораните центри се наоѓале во современа Франција, но подоцна [[Мец]] во Лорена и опатијата Сен Гал во современа [[Швајцарија]] им се придружиле како конкуренти. „Сакраментарот на Дрого“ и „Фолчардскиот псалтир“ се меѓу ракописите што ги создале. Ниту една каролиншка монументална скулптура денес не е зачувана, иако можеби најважното покровителство на Карло Велики било неговото нарачување на златна фигура на [[Исус Христос|Христос]] во природна големина на распетие за неговата [[Палатинска капела во Ахен]]; ова е познато единствено од книжевните извори и веројатно била златна фолија околу дрвена основа, веројатно моделирана со слој од гесо, како подоцнежната и прилично збрчкана [[Златна Мадона од Есен]]. [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанската уметност]] не содржела монументални скулптури на религиозни личности, за разлика од владетели, бидејќи тие биле силно поврзани од страна на [[Црковни отци|црковните отци]] со култните идоли на [[Римска религија|античката римска религија]]. [[Византиска уметност|Византиската уметност]] и современата [[Православие|источноправославна]] религиозна уметност ја одржуваат забраната до ден-денес, но западната уметност очигледно била решително под влијание на примерот на Карло Велики да ја напушти. Кругот на Карло Велики сакал да ја оживее славата на класичниот стил, кој го познавале претежно во неговата [[Доцна антика|доцноантичка]] форма, а исто така и да се натпреварува со [[Византиска уметност|византиската уметност]], во која се смета дека им помогнале уметници бегалци во времето на [[Византиско иконоборство|византискиското иконоборство]]. Бидејќи самиот Карло Велики не изгледа дека бил многу заинтересиран за визуелната уметност, неговото политичко соперништво со [[Византија]], поддржано од [[Папа|папството]], можеби придонело за силната позиција за слики изразена во „Карилоншките книги“, кои го изложуваат ставот за сликите што го држела Западната црква со мали варијации во остатокот од [[Среден век|средниот век]], па и понатаму. === Отонска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Готска уметност}} [[File:BambergApocalypseFolio025vAngelWithLittleBook.JPG|десно|мини| Бамбершката апокалипса, од Отонската школа во Рајхенау, постигнува монументалност во мал обем. 1000–1020.]] Под следната [[Отонска династија]], чија основна територија се приближувала поблиску до современа Германија, Австрија и германско говорна Швајцарија, [[Отонска уметност|отонската уметност]] била главно производ на големите манастири, особено [[Рајхенау]], кој бил водечки западен уметнички центар во втората половина на 10 век. Стилот на Рајхенау употребува поедноставени и шарени форми за да создаде силно експресивни слики, далеку од класичните аспирации на каролиншката уметност, а со нетрпение го очекува романескниот стил. Дрвениот [[Геронов крст]] од 965–970 година во [[Келнска катедрала|Келнската катедрала]] е и најстарата и најфината фигура на распетие во природна големина од раниот средновековен период; историчарите на уметноста не сакале да ги припишат записите што го даваат неговиот датум сè додека не биле потврдени со [[дендрохронологија]] во 1976 година. Како и во остатокот од Европа, металоделството сè уште било најпрестижната форма на уметност, во дела како скапоцениот крст на Лотар, направен околу 1000 година, веројатно во [[Келн]]. [[File:Maria_laach_teufel_schriftrolle.jpg|мини| [[Романика|Романска]] резба од опатијата Марија Лах]] === Романска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Северна ренесанса|Германска ренесанса}}[[Романика|Романската уметност]] била првото уметничко движење што ја опфатило цела [[Западна Европа]], иако со регионални варијации. Германија претставувала средишен дел од движењето, иако германската романска архитектура користела скулптура помалку отколку француската. Со зголемувањето на просперитетот, масивни цркви биле изградени во градовите низ цела Германија, не само оние кои биле под покровителство на царскиот круг. Германската романска уметност, која се протега од 10 до 12 век, одиграла значајна улога во поширокиот развој на европската романска архитектура и уметност. Додека романската архитектура често се поврзува со големи, утврдени цркви, манастири и замоци, германската итерација имала свои посебни карактеристики, под влијание на политичката и религиозната рамка на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Romanesque-art|title=Romanesque art &#124; European Architecture & Sculpture &#124; Britannica}}</ref> Една од основните карактеристики на германската романска архитектура претставува нејзиниот нагласок на монументална скала. Црквите обично се граделе со силен акцент на вертикалноста и грандиозните пропорции, со дебели ѕидови, масивни кули и мали, длабоко поставени прозорци. Овие згради честопати имале крстовидни планови (обликувани како крст), што овозможувало организирана поделба на просторот што служела и за литургиски цели. Внатрешноста на овие цркви често се карактеризирала со цилиндрични сводови и бедрени сводови, кои се употребувале за потпирање на тешки камени конструкции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://victorianweb.org/art/architecture/romanesque/german.html|title=Characteristics of German Romanesque Architecture}}</ref> === Готска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Гравура|Албрехт Дирер}}Французите го измислиле [[Готска уметност|готскиот стил]], а Германија бавно го усвоила, но откако го сторила тоа, Германците го направиле свој и продолжиле да го употребуваат долго откако остатокот од Европа го напуштил. Според Анри Фосијон, готската уметност ѝ дозволила на германската уметност „за прв пат да дефинира одредени аспекти на својот роден гениј - енергична и емпатична концепција за животот и формата, во која театарското претставување се мешало со жестока емоционална искреност“. [[Бамбершки коњаник|Бамбершкиот коњаник]] од 1330-тите, во [[Бамбершка катедрала|Бамбершката катедрала]], е најстарата голема пост-античка камена статуа на коњаник; поголемиот дел на средновековни кнежевски надгробни споменици се зачувани од Германија отколку од Франција или Англија. Романските и раноготските цркви имале ѕидни слики во местни верзии на меѓународни стилови, од кои се познати имињата на малку уметници. [[File:ThreeFoolishVirginsMagdeburg.jpg|лево|мини| Три [[Парабола за десетте девојки|луди девици]], [[Магдебуршка катедрала]], околу 1250 година]] Дворот на [[Цар на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], тогаш со седиште во [[Прага]], имал важна улога во формирањето на [[Меѓународен готски стил|меѓународниот готски стил]] кон крајот на 14 век. Стилот се расширил низ богатите градови на Северна Германија од уметници како [[Конрад фон Зоест]] во [[Вестфалија]], [[Мајстер Бертрам]] во [[Хамбург]], а подоцна и [[Стефан Лохнер]] во [[Келн]]. Хамбург бил еден од градовите во [[Ханза]], кога Лигата била на врвот на својот просперитет. Бертрам бил наследен во градот од уметници како што се мајсторот Франке, мајсторот на Малхинскиот олтар, Ханс Борнеман, Хинрик Фунхоф и Вилм Дедеке, кои преживеале во периодот на ренесансата. Ханзинските уметници сликале нарачки за балтичките градови во [[Скандинавија]] и современите [[балтички држави]] на исток. На југ, Мајсторот на Бамбершкиот олтар претставува првиот значаен сликар со седиште во [[Нирнберг]], додека Мајсторот на Хајлигенкројц, а потоа и Михаел Пахер, работеле во Австрија.  Како и онаа на Пахер, работилницата на [[Бернт Нотке]], сликар од градот [[Либек]], сликал [[Олтарник|олтарски слики]] или ги резбал во сè пораскошниот насликан и позлатен стил што се употребувал како рамки или алтернативи за насликани панели. Јужногерманската скулптура од дрво била важна во развојот на нови теми кои го одразувале интензивно емоционалниот побожен живот поттикнат од движењата во доцносредновековниот католицизам, како што е [[Германски мистицизам|германскиот мистицизам]]. Овие често се познати на англиски како andachtsbilder (побожни слики) и вклучуваат ''[[Пиета]]'', ''Замислениот Христос'', ''Човек на тагите'', ''Орудјата на страдањето'', ''[[Превез на Вероника|Превезот на Вероника]]'', отсечената глава на [[Јован Крстител]] и ''Ожалостена Богородица'', од кои многу ќе се рашират низ Европа и ќе останат популарни до [[Барок|барокот]], а во популарните религиозни слики и понатаму. Всушност, „доцен готски барок“ е термин што понекогаш се употребува за да се опише хипердекорираната и емотивна уметност од 15 век, пред сè во Германија. [[Мартин Шонгауер]], кој работел во Алзас во вториот дел од 15 век, бил кулминација на доцноготското германско сликарство, со софистициран и хармоничен стил, но тој сè повеќе го поминувал времето создавајќи гравури, за кои се развиле национални и меѓународни канали на распространување, така што неговите графики биле познати во Италија и други земји. Неговите претходници биле Мајсторот на картите за играње и Мајсторот Е.С., двајцата исто така од регионот на Горна Рајна. Германскиот конзервативизам е прикажан во доцната употреба на златни позадини, кои сè уште ги користеле многу уметници и во 15 век. == Ренесансно сликарство и графики == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Дунавска школа|Северен маниризам}} [[File:HMF_Duerer_Gruenewald_Harrich_Heller-Altar_DSC_6312.jpg|мини| Олтарот на Хелер од [[Албрехт Дирер]]]] Концептот на [[Северна ренесанса|Северната ренесанса]] или [[Германска ренесанса|германската ренесанса]] е донекаде збунет поради продолжената употреба на елаборираниот готски орнамент сè до 16 век, дури и во дела кои несомнено се ренесансни во нивниот третман на човечката фигура и други аспекти. Класичниот орнамент имал мала историска резонанца во поголемиот дел од Германија, но во други аспекти Германија многу брзо го следела развојот, особено во усвојувањето на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви, германски изум кој останал речиси германски монопол неколку децении и првпат бил донесен во поголемиот дел од Европа, вклучувајќи ги Франција и Италија, од страна на Германците.  === Гравура и Дирер === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Весобрунска школа|Мајсенски порцелан}} [[File:Dürer_Melancholia_I.jpg|десно|мини| ''[[Меланхолија I|Меленколија I]]'', 1514, гравура од [[Албрехт Дирер]]]] Гравурирањето со [[дрвопис]], [[бакропис]], измислено од Даниел Хопфер, и гравурата (можеби уште еден германски изум) веќе било поразвиено во Германија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]] отколку на кое било друго место, а Германците ја презеле водечката улога во развојот на илустрации на книги, типично со релативно низок уметнички стандард, но видливи низ цела Европа, при што дрвените блокови честопати им биле позајмувани на печатари на изданија во други градови или јазици. Најголемиот уметник на германската ренесанса, [[Албрехт Дирер]], ја започнал својата кариера како чирак во водечката работилница во [[Нирнберг]], онаа на [[Михаел Волгемут]], кој во голема мера го напуштил своето сликарство за да го искористи новиот изум. Дирер работел на најекстравагантно илустрираната книга од тој период, „[[Нирнбершката хроника]]“, објавена од неговиот кум [[Антон Кобергер]], најголемиот европски печатар-издавач во тоа време. По завршувањето на своето чиракување во 1490 година, Дирер заминал во Германија четири години и во Италија неколку месеци, пред да ја основа својата работилница во Нирнберг. Тој брзо станал познат низ цела [[Европа]] по своите енергични и избалансирани дрворези и гравури, додека истовремено сликал. Иако задржува карактеристичен германски стил, неговото дело покажува силно италијанско влијание и често се смета за почеток на германската ренесанса во визуелната уметност, која во следните четириесет години ги заменил Холандија и Франција како област што ја создале најголемата иновација во северноевропската уметност. Дирер го поддржувал [[Мартин Лутер]], но продолжил да создава [[Мадона (уметност)|Мадони]] и други католички слики, и да слика портрети на водачи од двете страни на новонастанатиот раскол на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]]. [[File:Mathis_Gothart_Grünewald_022.jpg|десно|мини| ''[[Распнување на крст|Распетието]]'', среден панел на Исенхејмискиот олтар од [[Матијас Гриневалд]]]] Дирер починал во 1528 година, пред да стане јасно дека поделбата на Реформацијата станала трајна, но неговите ученици од следната генерација не можеле да избегнат да заземат страна. Поголемиот дел од водечките германски уметници станале протестанти, но ова ги лишило од сликањето на повеќето религиозни дела, што претходно претставувало главен извор на приходи за уметниците. [[Мартин Лутер]] се противел на неколку католички слики, но не и на самите слики, а [[Лукас Кранах Постариот]], близок пријател на Лутер, насликал голем број „лутерански олтарски слики“, најчесто на кои е прикажана [[Тајна вечера|Тајната вечера]], некои со портрети на водечките протестантски богослужбеници како [[Апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Оваа фаза на лутеранската уметност завршила пред 1550 година, веројатно под пожестокото аниконско влијание на [[Калвинизам|калвинизмот]], а религиозните дела за јавно прикажување практично престанале да се создаваат во протестантските области. Веројатно во голема мера поради ова, развојот на германската уметност практично престанал до околу 1550 година, но во претходните децении германските уметници биле многу плодни во развојот на алтернативни теми за да го надоместат празнината во нивните книги за нарачки. [[Лукас Кранах Помладиот]], покрај портретите, развил и формат на тенки вертикални портрети на провокативни голи тела, со класични или библиски наслови. Нешто надвор од овие случувања е [[Матијас Гриневалд]], кој оставил многу малку дела, но чие ремек-дело, неговиот''„Исенхајмски олтар“'' (завршен 1515), е нашироко сметано за најголемо германско ренесансно сликарство откако било реставрирано и привлечено критичко внимание во 19 век. Станува збор за интензивно емотивно дело кое ја продолжува германската готска традиција на неограничен гест и израз, употребувајќи ги ренесансните композициски принципи, но сè во таа најготска форма, [[Триптих|триптихот]] со повеќе крила. [[File:Albrecht_Altdorfer_007.jpg|лево|мини|310x310пкс| [[Албрехт Алтдорфер]] (околу 1480–1538), ''Дунавски пејзаж во близина на Регенсбург'', околу 1528 година, еден од најраните западни чисти пејзажи, од [[Дунавска школа|Дунавската школа]] во јужна [[Германија]]]] === Дунавската школа и северниот маниризам === <div class="thumb tmulti floatright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:311px;max-width:311px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:150px;max-width:150px"><div class="thumbimage">[[File:Steinhausen_Kapitell-1.jpg|148x148пкс]]</div><div class="thumbcaption"> Весобрунски штуко во Шусенридската опатија</div></div><div class="tsingle" style="width:157px;max-width:157px"><div class="thumbimage">[[File:MeissenGroup-JohannKaendler-BMA.jpg|155x155пкс]]</div><div class="thumbcaption">Порцелански фигури од Мајсен, околу.&#x2009;1740, 1744, 1735, моделирано од Јохан Јоаким Кендлер</div></div></div></div></div>[[Дунавска школа|Дунавската школа]] претставува името на круг уметници од првата третина од 16 век во [[Баварија]] и [[Австрија]], меѓу кои се [[Албрехт Алтдорфер]], [[Волф Хубер]] и [[Аугустин Хиршвогел]]. Со Алтдорфер на чело, школата ги создала првите примери на независна [[Пределно сликарство|пејзажна уметност]] на Запад (речиси 1.000 години по Кина), и во слики и во графики. Нивните религиозни слики имале [[Експресионизам|експресионистички]] стил донекаде сличен на Гриневалдовиот. Учениците на Дирер, Ханс Бургкмаир и Ханс Балдунг Грин, работеле главно на графики, при што Балдунг ја развил тематската тема на [[Маѓесништво|маѓепсништво]] во голем број енигматични графики. [[File:Darmstadtmadonna.jpg|мини| ''Дармштатска Мадона'', со портрети од дарители, слика со масло од [[Ханс Холбајн Помладиот]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/4Sh830CWkx8sbgHxt5kGHx0/dark-arts-holbein-and-the-court-of-henry-viii|title=BBC - Dark arts: Holbein and the court of Henry VIII|work=BBC|language=en-GB|accessdate=2021-12-30}}</ref> на Холбајнскиот тепих, 1525–26 и 1528 година. Масло и темпера на варовник, колекција Вурц]] [[Ханс Холбајн Постариот]] и неговиот брат Сигизмунд Холбајн сликале религиозни дела во доцноготски стил. Ханс Постариот станал пионер и водач во преобразбата на германската уметност од готски во ренесансен стил. Неговиот син, [[Ханс Холбајн Помладиот|Ханс Холбајн Помладиот,]] станал важен сликар на портрети и неколку религиозни дела, работејќи главно во Англија и Швајцарија. Добро познатата серија мали дрворезби на Холбајн за „''Танцот на смртта“'' се однесува на делата на [[Малите мајстори]], група графичарки кои се специјализирале за многу мали и многу детални гравури за буржоаски колекционери, вклучувајќи многу еротски теми. По извонредните достигнувања од првата половина на 16 век следеле неколку децении со забележително отсуство на значајна германска уметност, освен остварени портрети кои никогаш не можат да се споредат со достигнувањата на Холбајн или Дирер. Следните значајни германски уметници работеле во прилично вештачкиот стил на [[северен маниризам]], кој морале да го научат во Италија или Фландрија. [[Ханс фон Ахен]] и холандскиот [[Бартоломеј Спрангер]] станале водечки сликари на царските дворови во [[Виена]] и [[Прага]], а продуктивното холандско семејство гравери Саделери се проширило низ Германија, меѓу другите земји. Овој стил го продолжил Бартоломеј Стробел уште една генерација, пример за суштински германски уметник роден и кој работел во [[Шлеска|Шлезија]], во денешна [[Полска]], сè додека не се иселил поради [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] и да стане сликар на полскиот двор. [[Адам Елсхајмер]], највлијателниот германски уметник во 17 век, ја поминал целата своја зрела кариера во Италија, каде што започнал работејќи за друг емигрант, [[Ханс Ротенхамер]]. И двајцата создале висококвалитетни кабинетни слики, претежно на бакар, со класични теми и пејзажни позадини.  == Готска и ренесансна скулптура == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Весобрунска школа|Мејсенски порцелан}}<div class="thumb tmulti floatright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:311px;max-width:311px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:150px;max-width:150px"><div class="thumbimage">[[File:Steinhausen_Kapitell-1.jpg|148x148пкс]]</div><div class="thumbcaption"> Весобрунски штуко во Шусенридската опатија</div></div><div class="tsingle" style="width:157px;max-width:157px"><div class="thumbimage">[[File:MeissenGroup-JohannKaendler-BMA.jpg|155x155пкс]]</div><div class="thumbcaption">Порцелански фигури од Мејсен, околу.&#x2009;1740, 1744, 1735, моделирано од Јохан Јоаким Кендлер</div></div></div></div></div>Во католичките делови на Јужна Германија, готската традиција на резбање дрво продолжила да се развива до крајот на 18 век, прилагодувајќи се на промените во стилот низ вековите. [[Фајт Штос]] (починал 1533), [[Тилман Рименшнајдер]] (починал 1531) и [[Петер Вишер Постариот]] (починал 1529) станале современици на Дирер, а нивните долги кариери го опфаќале преминот помеѓу готскиот и ренесансниот период, иако нивниот орнамент честопати останал готски дури и откако нивните композиции почнале да ги одразуваат ренесансните принципи. Два и пол века подоцна, [[Јохан Јозеф Кристијан]] и [[Игнац Гинтер]] станале водечки мајстори во доцниот барокен период, двајцата починале кон крајот на 1770-тите, едвај една деценија пред [[Француска револуција|Француската револуција]]. Витален елемент во ефектот на германските барокни ентериери било делото на [[Весобрунската школа]], подоцнежен термин за штукоистите од крајот на 17 и 18 век. Друго изразување на германската скулпторска вештина била кај [[Порцелан|порцеланот]]; најпознатиот моделар е [[Јохан Јоаким Кендлер]] од фабриката [[Мејсенски порцелан|Мејсен]] во [[Дрезден]], но најдоброто дело на Франц Антон Бустели за фабриката за порцелан Нимфенбург во [[Минхен]] често се смета за најголемо достигнување на порцеланот од 18 век. == 17 до 19 век == === Барок, рококо и неокласицизам === [[File:Johann_Liss_006.jpg|лево|мини| ''Падот на [[Фаетон]]'' од Јохан Лис]] [[File:Christian_Gottlieb_Schick_003.jpg|лево|мини| Готлиб Шик, ''Фрау фон Кота'', 1802 година]] [[Барокна уметност|Барокното сликарство]] бавно пристигнувало во Германија, со многу малку пред околу 1650 година, но откако се воспоставило, се смета дека добро одговарало на германскиот вкус. Во [[Барок|барокните]] и [[рококо]] периоди, германската уметност создавала претежно дела изведени од развојот на други места, иако биле активни голем број вешти уметници од различни жанрови. Периодот останува малку познат надвор од Германија, и иако „никогаш не тврдел дека е меѓу големите школи за сликарство“, неговото занемарување од страна на негерманската историја на уметност останува впечатливо. Голем број на истакнати странски сликари поминале периоди работејќи во Германија за принцови, меѓу нив [[Бернардо Белото]] во [[Дрезден]] и на други места, и [[Џовани Батиста Тјеполо]], кој поминал три години сликајќи го [[Вирцбуршки дворец|Вирцбуршкиот дворец]] со својот син. Голем број на германски сликари работеле во странство, вклучувајќи го Јохан Лис, кој работел главно во [[Венеција]], Јоаким фон Сандрарт и Лудолф Бакхајзен, водечкиот морски уметник од последните години на [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]]. Кон крајот на 18 век, портретистот Хајнрих Фигер и неговиот ученик Јохан Петер Крафт, чии најпознати дела се три големи мурали во [[Хофбург]], се преселиле во Виена како студенти и останале таму. [[Неокласицизмот]], кој се родил во голема мера благодарение на делата на [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], се појавил доста порано во Германија отколку во Франција, сосликари како [[Антон Рафаел Менгс]] (1728–79), данскиот сликар [[Асмус Јакоб Карстенс]] (1754–98) и скулпторот [[Готфрид Шадов]] (1764–1850). Менгс бил еден од најценетите уметници од своето време, работејќи во градови како Рим, Мадрид и на други места, и пронаоѓајќи еден ран неокласичен стил кој денес изгледа прилично истрошен, иако неговите портрети се поефективни. Кратката кариера на Карстенс била турбулентна и проблематична, оставајќи трага од недовршени дела, но преку ученици и пријатели како што се Готлиб Шик, Јозеф Антон Кох и Бонавентура Џенели, повлијателни. Кох бил роден во планините на австрискиот [[Тирол (покраина)|Тирол]] и станал водечки континентален сликар на [[Пределно сликарство|пејзажи]], концентрирајќи се на планинските погледи, и покрај тоа што голем дел од својата кариера го поминал во Рим.  [[Даниел Ходовјецки]] бил роден во [[Гдањск|Данциг]] и барем делумно се идентификувал како Полјак, иако зборувал само германски и француски. Неговите слики и стотици графики, илустрации на книги и политички карикатури претставуваат непроценлив визуелен запис за секојдневниот живот и сè посложениот менталитет на [[Просветителство|просветителска]] Германија и нејзиниот [[национализам]] во подем. [[Антон Граф]], роден во Швајцарија, бил плоден портретист во Дрезден, кој сликал книжевни личности, како и дворски личности. Династијата на семејството Тишбајн била солидна сестрана личност која го опфатила поголемиот дел од 18 век заедно, како и семејството Цик, првично главно сликари на големи барокни тавани, кои сè уште биле активни во 20 век во лицето на илустраторот [[Александар Цик]] . И браќата Асам, и [[Јохан Цимерман|Јохан Баптист Цимерман]] и [[Доминикус Цимерман|неговиот брат]], биле во можност заедно да обезбедат комплетна услуга за нарачки за цркви и палати, дизајнирајќи ја зградата и изведувајќи го штукото и ѕидното сликарство. Комбинираниот ефект на сите елементи на овие згради во Јужна Германија, Австрија и [[Чешка (историска област)|Бохемија]], особено нивните ентериери, претставуваат некои од најкомплетните и најекстремните реализации на барокниот стремеж да го преплави гледачот со „сјајниот свет на самовилите на домот на благородникот“ или „претвкусот на славата на Рајот“ во случајот со црквите. Најраната германска академија била [[Берлинска академија на уметностите|Берлинската академија на уметностите]] основана во [[Берлин]] во 1696 година, а во текот на следните два векови, голем број други градови основале свои институции, паралелно со развојот на настаните во другите европски земји. Во Германија, непознатиот пазар за уметност во земја поделена на мноштво мали држави значело дека значајните германски уметници до ден-денес се посклонети да прифатат наставнички места во академиите и нивните наследнички институции отколку нивните еквиваленти во Англија или Франција. Општо земено, германските академии наметнувале одреден стил помалку ригидно отколку што долго време било случај во Париз, Лондон, Москва или на други места. === Пишување за уметноста === [[File:Johann_Joachim_Winckelmann_(Anton_von_Maron_1768).jpg|мини| [[Антон фон Марон]], ''Портрет на Јохан Јоаким Винкелман'', 1768 година]] Периодот на просветителството ги означил германските писатели како водечки теоретичари и критичари на уметноста, предводени од [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], кој ја возвишувал [[Старогрчка уметност|античката грчка уметност]] и, и покрај тоа што никогаш не ја посетил Грција или всушност не видел многу антички грчки статуи, поставил анализа правејќи разлика помеѓу главните периоди на старогрчката уметност и поврзувајќи ги со пошироките историски движења. Делото на Винкелман го означило влегувањето на историјата на уметноста во високофилозофскиот дискурс на германската култура; тој бил со страст читан од [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]] и [[Фридрих Шилер]], кои двајцата почнале да пишуваат за историјата на уметноста, а неговиот опис на Лаконовата група предизвикал одговор од [[Готхолд Ефрајм Лесинг|Лесинг]]. Гете направил обид да се обучи како уметник, а неговите пејзажни скици покажуваат „повремени блесоци на емоции во присуство на природата кои се доста изолирани во тој период“. Појавата на уметноста како главна тема на филозофска спекулација била зацврстена со појавата на „[[Критика на моќта на судењето]]“ од [[Имануел Кант]] во 1790 година, а била продлабочена и со ''„[[Предавања за естетиката]]“'' на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]]. Во следниот век, германските универзитети станале првите што ја предавале историјата на уметноста како академски предмет, со што започнал период на водечката позиција што Германија (и Австрија) ја зазеле во проучувањето на [[Историја на уметноста|историјата на уметноста]] сè до распрснување на научниците во странство во нацистичкиот период. [[Јохан Готфрид Хердер]] се залагал за она што го идентификувал во готската уметност и Дирер како специфично германски стилови, започнувајќи расправија околу соодветните модели за еден германски уметник против таканаречената „тиранија на Грција над Германија“ што ќе трае речиси два века. === Романтизмот и Назарејците === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Германски романтизам|Назаренско движење}} [[File:Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_Sea_of_Fog.jpeg|мини|321x321пкс| [[Каспар Давид Фридрих]], ''[[Талкач над морето од магла]]'' (1818)]] [[Германски романтизам|Германскиот романтизам]] доживеал оживување на иновацијата и препознатливоста во германската уметност. Надвор од Германија, единствено [[Каспар Давид Фридрих]] станал добро познат, но имало голем број уметници со многу индивидуални стилови, особено [[Филип Ото Рунге]], кој, како и Фридрих, се школувал на Копенхашката академија и бил заборавен по неговата смрт сè до оживувањето во 20 век. Фридрих сликал речиси целосно пејзажи, со препознатлив северен допир и секогаш чувство на квази-религиозна тишина. Честопати неговите фигури се гледаат одзади - тие, како и гледачот, се изгубени во размислувањето за пејзажот. Портретите на Рунге, претежно од неговиот круг, се натуралистички, освен неговите деца со огромни лица, но другите дела во неговата кратка кариера сè повеќе одразуваа визионерски [[пантеизам]]. [[Адријан Лудвиг Рихтер]] е главно запаметен по неговите портрети, а [[Карл Вилхелм Колбе]] бил чисто [[Бакропис|бакрограф]] (како и [[Филологија|филолог]]), чии подоцнежни графики прикажуваат фигури речиси проголтани од гигантска вегетација. [[File:Friedrich_Overbeck_008.jpg|лево|мини| [[Јохан Фридрих Овербек]] од Назаренското движење, ''Италија и Германија'']] [[Назарени|Назаренското движење]], кованица на еден потсмевачки критичар, означува група германски романтичарски сликари од почетокот на 19 век кои имале за цел да ја оживеат чесноста и духовноста во [[Христијанска уметност|христијанската уметност]]. Главната мотивација на Назарените била реакција против неокласицизмот и рутинското уметничко образование на академскиот систем. Тие се надевале дека ќе се вратат на уметноста која отелотворува духовни вредности и барале инспирација кај уметниците од доцниот среден век и раната ренесанса, отфрлајќи го она што го сметале за површна виртуозност на подоцнежната уметност. Нивната програма не се разликувала од онаа на англиското [[прерафаелитско братство]] во 1850-тите, иако основната група заминала дотаму што носела посебна псевдосредновековна облека. Во 1810 година, Јохан Фридрих Овербек, Франц Пфор, Лудвиг Фогел и Швајцарецот Јохан Конрад Хотингер се преселиле во [[Рим]], каде што го окупирале напуштениот манастир Сан Исидоро. Ним им се придружиле Филип Вејт, Питер фон Корнелиј, Јулиј Шнор фон Каролсфелд, Фридрих Вилхелм Шадов и лабава групација на други германски уметници. Тие се сретнале со австрискиот романтичен пејзажист Јозеф Антон Кох (1768–1839), кој станал неофицијален старател на групата. Во 1827 година им се придружил Јозеф фон Фирих, а Еберхард Вехтер подоцна се поврзал со групата. За разлика од силната поддршка што им ја давал на прерафаелитите доминантниот уметнички критичар од тоа време, [[Џон Раскин]], Гете ги отфрнувал Назарените: „Ова е прв случај во историјата на уметноста кога вистинските таленти си посакале да се формираат наназад со повлекување во утробата на својата мајка, и на тој начин пронашле нова период во уметноста.“ Предводена од Назареецот Шадов, син на скулпторот, Диселдорфската школа претставувала група уметници кои сликале претежно пејзажи и кои студирале на [[Диселдорфска академија|Диселдорфската академија]], основана во 1767 година, или биле под влијание на неа. Влијанието на академијата растело во 1830-тите и 1840-тите години, а имало голем број на американски студенти, од кои неколку се поврзале со [[Школа на реката Хадсон|школата на реката Хадсон]]. [[File:Ritratto_della_famiglia_Begas.jpg|мини| Семејството на сликарот Карл Бегас, 1808 година, славејќи го домаќинството во стилот на [[бидермаер]]]] === Натурализам и пошироко === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Бидермаер|Југендштил}} [[Бидермаер]] е уметничко движење во [[Германски Сојуз|германската]] и [[Австриско Царство|австриската]] уметност, главно во [[Сликарство|сликарството]], [[Графика|графиката]], уредувањето на ентериерот и [[Применета уметност|украсно-применетата уметност]], кое се развило во периодот од 1815 г. до 1848 година односно во периодот помеѓу крајот на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] во 1815 година и [[Револуции од 1848 година|револуциите од 1848 година]]. Уметноста на Бидермаер им се допаднала на просперитетните средни класи преку детален, но дотеран [[Реализам (уметност)|реализам]], честопати славејќи ги домашните доблести, и доминирала над француските аристократски вкусови, како и копнежите кон романтизмот. [[Карл Шпицвег]] станал водечки германски уметник во овој стил. <ref>Doyle, Margaret, in ''Encyclopedia of the Romantic Era, 1760–1850, Volume 1'', ed. Christopher John Murray, p. 89, Taylor & Francis, 2004 {{ISBN|1-57958-361-X}}, [https://books.google.com/books?id=bXnMs-YDEF4C&dq=Biedermeier+painting&pg=PA89 Google books]</ref> ''Цимербилд'' или „портретот“ на празна соба станал популарна форма. [[File:Suende_Franz_Stuck_ohne_Rahmen.jpg|лево|мини| Франц Стак (1873) ''Зунде'' (''Грев'')]] Во втората половина на 19 век се развиле голем број стилови, паралелно со трендовите во другите европски земји, иако недостатокот на доминантен главен град веројатно придонел за уште поголема разновидност на стилови отколку во другите земји. [[Адолф Менцел]] уживал огромна популарност и помеѓу германската јавност и меѓу службените лица; на неговиот погреб германскиот цар [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] одел зад неговиот ковчег. Тој ги драматизирал минатите и современите [[Прусија|пруски]] воени успеси, како во слики, така и во брилијантни дрворезби што се прикажуваат книги, но неговите домашни теми се интимни и трогателни. Тој го следел развојот на раниот [[импресионизам]] за да создаде стил што го употребувал за прикажување на големи јавни пригоди, меѓу другите теми како што е неговиот [[Студиски Ѕид]]. [[Карл фон Пилоти]] станал водечки академски сликар по историски предмети во вториот дел од векот, кој предавал во Минхен; меѓу неговите попознати ученици биле Ханс Макарт, Франц фон Ленбах, Франц Дефрегер, Габриел фон Макс и Едуард фон Грицнер. Терминот „Минхенска школа“ се употребува и за германското и за грчкото сликарство, откако Грци како Георгиос Јакобидес студирале кај него. Највлијателниот ученик на Пилоти бил Вилхелм Лајбл. Како раководител на таканаречениот Лајбл-Круг, неформална група уметници со неакадемски пристап кон уметноста, тој извршил големо влијание врз реализмот во Германија. [[File:La_colonie_dartistes_jugendstil_(Mathildenhöhe,_Darmstadt)_(7882268852).jpg|десно|мини| Куќата на Ернст Лудвиг во колонијата на уметниците во [[Дармштат]], Германија, од Џозеф Марија Олбрих (1900)]] [[Берлинска сецесија|Берлинската сецесија]] претставувала група основана во 1898 година од сликари, меѓу кои и [[Макс Либерман]], кој во голема мера го споделувал уметничкиот пристап на [[Едуар Мане|Мане]] и француските [[Импресионизам|импресионисти]], и [[Ловис Коринт]], кој тогаш сè уште сликал во натуралистички стил. Групата преживеала до 1930-тите, и покрај поделбите, а нејзините редовни изложби помогнале да се појават следните две генерации берлински уметници, без да наметнат одреден стил. Кон крајот на векот, бенедиктанското уметничкото училиште развило стил, претежно за религиозни мурали, во прилично пригушени бои, со [[Медиевистика|средновековен]] интерес за шари што црпеле од [[Наби|Ле Наби]] и во некои аспекти се надевале на [[Југендстил|Арт Нуво]] или [[Југендстил]] („младешки стил“) како што е познат на германски. Франц фон Штук и [[Макс Клингер]] станале водечките германски симболистички сликари.  == 20 век == === Експресионизам и Бахаус === {{Main|Германски експресионизам |Бахаус}} [[File:Franz Marc 020.jpg|thumb|„Рехе им Валде“ („Срни во шумата“) од [[Франц Марк]], 1914 година]] Уште повеќе отколку во другите земји, германската уметност во почетокот на XX век се развивала преку голем број лабаво организирани групи и движења, од кои многу опфаќале и други уметнички медиуми, а честопати имале и специфична политичка компонента, како што биле Работничкиот совет за уметност и [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриската група]], и двете основани во 1918 година. Во 1922 година, Ноемвриската група, Дрезденската сецесија и неколку други прогресивни групи го формирале „Картелот на напредните уметнички групи во Германија“ (Kartell fortschrittlicher Künstlergruppen in Deutschland), со цел да стекнат поголема јавна афирмација.<ref>Crockett, Dennis (1999). ''[https://books.google.com/books?id=EQzdp1zN--oC&pg=PA76 German Post-Expressionism : The Art of the Great Disorder 1918–1924]''. University Park, Pa: Pennsylvania State University Press. p. 76. {{ISBN|0271043164}}.</ref> ===Вајмарски период; Дадаизам и понатаму=== {{Главна|Дадаизам|Нова објективност}} {{multiple image |align=right |width1=182 |image1=Made in Germany by George Grosz 1920.jpg |caption1= ''Произведено во Германија'' ([[германски]]: ''Den macht uns keiner nach''), од Георг Грос, нацртано со пенкало 1919 година, фото-литографија 1920 година |width2=180 |image2=Hoch-Cut With the Kitchen Knife.jpg |caption2=Хана Хох, ''Сечење со кујнски нож низ последниот период на вајмарската култура'', 1919 година, колаж од залепени хартии, 90×144&nbsp;cm, Државен музеј во Берлин }} Главна карактеристика на германската уметност на почетокот на 20 век до 1933 година бил бумот во производството на уметнички дела во [[Гротеска|гротескен]] стил. <ref>[[Esti Sheinberg]] (2000) ''Irony, Satire, Parody and the Grotesque in the Music of Dmitrii Shostakovich'', pp.248–9, {{ISBN|978-0-7546-0226-2}}</ref> <ref>[[Pamela Kort]] (2004) ''Comic Grotesque'', Prestel Publishing {{ISBN|978-3-7913-3195-9}}</ref> Уметници кои го употребувале [[Сатира|сатирично]] - [[Гротеска|гротескниот]] жанр биле [[Георг Грос]], [[Ото Дикс]] и [[Макс Бекман]], барем во нивните дела од 1920-тите. [[Дадаизам|Дадаизмот]] во Германија, чии водечки практичари биле Курт Швитерс и Хана Хох, бил центриран во Берлин, каде што постоел стремеж да биде повеќе политички ориентиран од дадаистичките групи на други места. Тие дале значаен придонес во развојот на колажот како медиум за политички коментар - Швитерс подоцна го развил својот ''„Мерцбау“'', претходник на уметничката инсталација. <ref name="Hunter et all on Dada" /> Дикс и Грос биле поврзани и со Берлинската дадаистичка група. [[Макс Ернст]] водел [[Дадаизам|дадаистичка]] група во [[Келн]], каде што се занимавал и со колаж, но со поголем интерес за готската фантастика отколку за отворената политичка содржина &#x2014; ова го забрзало неговиот премин во [[надреализам]], од кој тој станал водечки германски практичар. [[Паул Кле]], Лионел Фајнингер и други експериментирале со [[Кубизам|кубизмот]] . Новата објективност или стварност, или Neue Sachlichkeit (нова фактичка суштина), претставувало уметничко движење кое се појавило во Германија во текот на 1920-тите како резултат на и во спротивност со експресионизмот. Затоа е пост-експресионистичко и се применува на дела од визуелната уметност, како и на книжевноста, музиката и архитектурата. Го опишува поедноставениот стил на градење на [[Баухаус]] и [[Вајсенхоф]], урбанистичкото планирање и проектите за јавно домување на Бруно Таут и Ернст Мај, како и индустријализацијата на домаќинството типизирана од франкфуртската кујна. Грос и Дикс станале водечки фигури, формирајќи ја „веристичката“ страна на движењето со Бекман и Кристијан Шад, Рудолф Шлихтер, Георг Шолц (во неговата рана работа), Елфриде Лохсе-Вахтлер и Карл Хабух. Друг стремеж понекогаш се нарекува [[магичен реализам]], а ги вклучува Антон Редершајдт, Георг Шримпф, Александар Канолдт и Карл Гросберг. За разлика од некои други групи, Новата објективност никогаш не била формална група, а нејзините уметници биле поврзани со други групи; терминот го измислил симпатичен куратор, а „Магичен реализам“ уметнички критичар. [[Плакастил]] или „стил на постери“ на германски, бил ран стил на дизајнирање [[Плакат|постери]] кој започнал на почетокот на 20 век, користејќи задебелени, прави фонтови со многу едноставни дизајни, за разлика од постерите во [[Југендстил|стилот на Арт Нуво]]. Луцијан Бернхард станал водечка фигура. === Уметност во Третиот Рајх === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Уметност во Третиот Рајх}} Нацистичкиот режим ја забранил современата уметност, осудувајќи ја како [[Дегенеративна уметност (|дегенеративна уметност]] (од германското: entartete Kunst). Според нацистичката идеологија, современата уметност отстапувала од пропишаната норма за [[Убавина|класична убавина]]. Иако периодот од 1920-тите до 1940-тите се смета за најславен период на движењата во современата уметност, постоеле спротивставени националистички движења кои биле против апстрактната уметност, а Германија не била исклучок. Авангардните германски уметници веќе станале жигосани и како непријатели на државата и како закана за германската нација. Многумина заминале во егзил, а релативно малкумина се вратиле по [[Втората светска војна]]. Дикс бил еден од оние кои останале, бидејќи бил регрутиран во милицијата на Домостражната гарда „Фолксштурм“; Пехштајн се држел наведната во рурална [[Померанија]]. Нолде исто така останал, создавајќи ги своите „ненасликани слики“ во тајност откако му било забрането да слика. Бекман, Ернст, Грос, Фајнингер и други заминале во Америка, Кле во Швајцарија, каде што починал. Кирхнер извршил самоубиство. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theartstory.org/artist-kirchner-ernst-ludwig.htm|title=Ernst Ludwig Kirchner Biography, Art, and Analysis of Works|accessdate=2015-09-29}}</ref> Во јули 1937 година, нацистите организирале полемичка изложба насловена како „[[Дегенерирана уметност]]''“'' во [[Минхен]]; таа потоа патувала во единаесет други градови во Германија и Австрија. Изложбата била замислена како официјална осуда на современата уметност и вклучувала над 650 слики, скулптури, графики и книги од колекциите на триесет и два германски музеи. Експресионизмот, кој потекнува од Германија, имал најголем дел од претставените слики. Истовремено, и со многу величественост, нацистите ја претставиле ''Grosse deutsche Kunstausstellung'' (Големата германска уметничка изложба) во дворецот ''Haus der deutschen Kunst'' (Куќа на германската уметност). На оваа изложба биле прикажани делата на официјално одобрени уметници како што се [[Арно Брекер]] и [[Адолф Висел]]. На крајот од четири месеци, ''„Entartete Kunst“'' привлекол над два милиони посетители, речиси три и пол пати повеќе од бројот на посетители што ја посетиле блиската ''„Grosse deutsche Kunstausstellung“'' . == Уметност по Втората светска војна == === Неоекспресионизам, Рихтер и социјалистички реализам === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Неоекспресионизам|Герхард Рихтер|Социјалистички реализам}} [[File:Mosaik_Alexanderstr_9_(Mitte)_Unser_Leben&Walter_Womacka&19642.jpg|мини| Валтер Вомацка, ''Нашиот живот'', [[Социјалистички реализам|социјалистички реалистички]] мозаик од [[Источен Берлин]], 1964]] [[File:Berlin_-_Frankfurter_Tor.jpg|мини| Карл-Маркс-Але]] Повоените уметнички трендови во Германија можат широко да се поделат на [[социјалистички реализам]] во ДДР (комунистичка [[Источна Германија]]) и во [[Западна Германија]] различни, во голема мера меѓународни движења, вклучувајќи [[неоекспресионизам]] и [[концептуализам]]. [[File:BeuysAchberg78.jpg|мини| [[Јозеф Бојс]], облечен во својата сеприсутна федора, држи предавање за својата теорија за социјална скулптура, 1978 година.]] Значајни социјалистички реалисти се Валтер Вомацка, Вили Сите, Вернер Тибке и Бернхард Хајзиг . [[File:Gerhard_Richter_by_Lothar_Wolleh.jpg|лево|мини| [[Герхард Рихтер]] околу 1970 година, фотографија од Лотар Волех]] Посебно значајни неоекспресионисти ги вклучуваат Георг Базелиц, Анселм Кифер, Јорг Имендорф, А.Р. Пенк, Маркус Липерц, Питер Роберт Кеил и Рајнер Фетинг. Други значајни уметници кои работат со традиционални медиуми или фигуративна сликовитост се Мартин Кипенбергер, Герхард Рихтер, Зигмар Полке и Нео Раух. Водечките германски концептуални уметници се [[Бернхард и Хила Бехер|Бернд и Хила Бехер]], Хане Дарбовен, Ханс-Петер Фелдман, Ханс Хаке и Шарлот Посененске. [[File:Trash_People_at_Cologne.jpg|лево|мини| HA Schult, ''Trash People'', прикажан во Келн]] === Перформанс, хепенинг, видео уметност и Јозеф Бојс === [[Перформанс|Перформанс уметникот]], скулптор и теоретичар [[Јозеф Бојс]] станал можеби највлијателниот германски уметник од крајот на 20 век. Неговиот главен придонес кон теоријата било проширувањето на Гезамткунстверк за да го вклучи целото општество, како што е изразено во неговиот познат израз „Секој е уметник“. Овој проширен концепт на уметност, познат како [[социјална скулптура]], го дефинира сè што креативно придонесува за општеството како уметничко по природа. Формата што ја добило ова во неговиот опус варирала од богато метафорични, речиси шамански изведби засновани на неговата лична митологија (''Како да му објасниш слики на мртов зајак'', ''Ми се допаѓа Америка и Америка ме сака мене'') до подиректни и утилитарни изрази, како што се 7000 дабови и неговите активности во [[Сојуз 90/Зелени|Зелената партија]].  Познати по своите настани се Ханс Шулт и Волф Востел. Волф Востел е познат и по своите рани инсталации со телевизија. Неговите први инсталации со телевизија, „ ''Циклус Црна соба“'' од 1958 година, биле прикажани во [[Вупертал]] во Галеријата Парнас во 1963 година, а неговата инсталација ''6 TV Dé-coll/age'' била прикажана во Галеријата Смолин <ref>Rolf Wedewer. Wolf Vostell. Retrospektive, 1992, {{ISBN|3-925520-44-9}}</ref> во Њујорк, исто така во 1963 година. Уметничката група Групе СПУР ги вклучувала: Лотар Фишер (1933–2004), Хајмрад Прем (1934–1978), Ханс-Петер Цимер (1936–1992) и Хелмут Штурм (1932). Уметниците на СПУР најпрвин се сретнале на Академијата за ликовни уметности во Минхен и, пред да се скараат со нив, биле поврзани со Ситуационистичката интернационала. Други групи се Јунг Вајлд од крајот на 1970-тите до почетокот на 1980-тите. === Германско пејзажно сликарство по 1945 година === Репрезентативното пејзажно сликарство во германската повоена уметност зазема посебно место во уметничкиот развој по 1945 година. Во период обележан со длабоки политички превирања и неизвесност, пејзажот, за некои уметници, стана простор на проекција за сеќавање, загуба, обнова и општествена рефлексија. Веднаш по [[Втората светска војна]], неколку уметници се вратиле на претходните реалистички, импресионистички и експресионистички традиции. Пејзажите честопати изгледале ранети, неплодни или лишени од човечко присуство, одразувајќи ги искуствата од војната и уништувањето. Значаен претставник на оваа тенденција е [[Франц Радзивил]], чии пејзажи - кои се наоѓаат помеѓу реализмот и магичниот реализам - пренесуваат угнетувачка, често апокалиптична атмосфера. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://taz.de/Franz-Radziwill-in-Dangast/!5043599/|title=Franz Radziwill in Dangast - Der Maler als Lobbyist der Natur|date=2014-04-25|work=taz.de|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Во [[ГДР]], репрезентативното пејзажно сликарство се развило под различни политички услови. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/ns-vergangenheit-und-moderne-die-westdeutsche-kunstszene-nach-100.html|title=Westdeutsche Kunstszene nach 1945 - Neubeginn mit Altlasten|date=2022-04-20|work=Deutschlandfunk Kultur|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Некои уметници го употребувале жанрот за да изведат лични или општествено критички теми на индиректен начин. Особено влијателна била таканаречената „Лајпцишка школа“, чии главни фигури, иако првенствено познати по фигуративните композиции, често го употребувале пејзажот како симболично наелектризиран простор. [[Волфганг Матеуер]] создал пејзажи кои можат да се толкуваат како симболи на внатрешен судир, политичка ограниченост или еколошка закана. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundestag.de/besuche/kunst/kuenstler/mattheuer|title=Wolfgang Mattheuer|work=Deutscher Bundestag|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/leipziger-schule-ddr-maler-wolfgang-mattheuer-gestorben-a-294446.html|title=DDR-Maler Wolfgang Mattheuer gestorben|date=2004-04-07|work=Der Spiegel|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[Вернер Тибке]] ги поврзал пејзажите во своите сложени сликовни светови, создадени од историски и алегориски слоеви. Неговите детални панорами алудираат на уметнички историски преседани и комбинираат прикази на природата со општествена критика и размислувања за историјата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.staedelmuseum.de/en/werner-tuebke|title=Werner Tübke Metamorphoses|work=Städel Museum|accessdate=2026-02-23}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weltkunst.de/kunstwissen/2024/05/leben-und-schaffen-werner-tuebkes|title=Leben und Schaffen Werner Tübkes|date=2024-05-22|work=Weltkunst|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Харалд Мецкес, пак, развил поетски и меланхоличен визуелен јазик во кој пејзажите често се појавувале како тивки, безвременски простори кои му нудат на гледачот контемплативна оддалеченост од сегашноста. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.saechsische.de/lokales/bautzen-lk/bautzen/harald-und-robert-metzkes-gemeinsame-ausstellung-in-bautzen-zeigt-malerei-und-skulptur-ASRX5LNDIRCOZBJHMDAUODEGJQ.html|title=Vater, Sohn, Künstler: Harald und Robert Metzkes stellen in Bautzen aus|date=2025-05-22|work=Sächsische Zeitung|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[File:Milano_-_HangarBicocca_-_2024-09-30_00-30-11_016.jpg|мини| Анселм Кифер - Пирели ХангарБикока (Детали)]] Во [[Западна Германија]], репрезентативното пејзажно сликарство долго време останало во сенка на апстракцијата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rudolfzwirner.com/1997-deutsche-nachkriegskunst/|title=Deutsche Nachkriegskunst im Kontext des internationalen Kunstgeschehens|date=1988|work=Rudolf Zwirner|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref>, но од 1960-тите па наваму добило нови импулси. Во своите рани пејзажни дела, [[Герхард Рихтер]] се потпирал на фотографски извори и ги преобразил преку замаглување во амбивалентни сликовни простори што лебдат помеѓу реалноста и сеќавањето. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.welt.de/kultur/article68ef96d90dc4b85759d384f5/gerhard-richter-in-paris-er-hat-aufgehoert-zu-malen-und-erschafft-doch-noch-immer-neue-bilder.html|title=Er hat aufgehört zu malen – und erschafft doch noch immer neue Bilder|date=2025-11-17|work=Die Welt|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[Анселм Кифер]] подоцна го употребил и пејзажот како централен мотив, при што неговите претежно темни, материјално густи прикази на германски шуми, полиња и урнатини станале носители на колективна меморија, митологија и историја на вината. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/wim-wenders-film-ueber-ausnahmekuenstler-anselm-kiefer-100.html|title=80. Geburtstag von Anselm Kiefer - Der ewige Störer|date=2025-03-08|work=Deutschlandfunk Kultur|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Накратко, репрезентативното пејзажно сликарство во германската повоена уметност било повеќе од продолжение на традиционалните прикажувања на природата. Функционирало како огледало на општествените услови, како симболичен простор за историска траума и како средство за индивидуално самопозиционирање, честопати наспроти несомнено хегемонија на апстрактните движења. [[File:Sommergewitter_in_Algerien_1971.jpg|мини| Бетина Хајнен-Ајех, Летна бура во Алжир во 1974 година]] Уметничките исто така дале свој важен придонес во овој контекст, иако долго време добивале помалку признание. <ref>{{Наведена книга|title=Soviel Anfang! Künstlerinnen der Moderne und ihr Werk nach 1945|last=Patruno|first=Stefanie|publisher=Wienand|year=2023|isbn=978-3-86832-761-8|location=Cologne|page=8|language=de}}</ref> Помеѓу нив се Ингрид Голче-Шварц, Ида Керковиус, Хал Бусе, Габриеле Минтер, Лоте Лазерштајн и Бетина Хајнен-Ајех, при што втората се поврзува со уметничката колонија во Солинген и е ориентирана кон фигуративно сликарство на отворено, en plein air, во традицијата на англиското пејзажно сликарство од почетокот на 19 век, Барбизонската школа од средината на 19 век, [[Импресионизам|импресионизмот]], Скагенските сликари и Уметничката колонија во Дахау. Делото создадено од сликарката Лоте Ласерштајн по 1945 година е исто така фигуративно. Живеејќи во егзил во Шведска, таа работела по нарачка, создавајќи портрети, цветни дела и пејзажи. Габриеле Минтер постојано се враќала на репрезентативното пејзажно сликарство во повоениот период, заедно со нејзините апстрактни „импровизации“. По завршувањето на војната, Ида Керковиус исто така усвоила свој репрезентативен пристап, создавајќи патни впечатоци и цветни мртви природи. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://staedtische-galerie.de/exhibition/so-viel-anfangkuenstlerinnen-der-moderne-und-ihr-werk-nach-1945/|title=So viel Anfang! Künstlerinnen der Moderne und ihr Werk nach 1945|work=Städtische Galerie Karlsruhe|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> === Важни институции на германската уметничка сцена === documenta (sic) е голема изложба на современа уметност која се одржува во [[Касел]] на секои пет години, Арт Келн е годишен уметнички саем, повторно претежно за современа уметност, а Трансмедијале е годишен фестивал за уметност и дигитална култура, што се одржува во [[Берлин]].  === Важни германски современи уметници === Други современи германски уметници се Џонатан Миз, Даниел Рихтер, Алберт Олен, Маркус Олен, Розмари Трокел, Андреас Гурски, Томас Раф, Блинки Палермо, Ханс - Јирген Шликер, Гинтер Укер, Арис Калаицс Швелер, Катартрина, Катарина Сивердинг и Иса Гензкен.  <nowiki> [[Категорија:Германска уметност]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]]</nowiki> [[Категорија:Германска уметност| ]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] eosc7fgqwbsv35hoo0uw8n11klquh0l 5629744 5629742 2026-09-18T08:56:07Z Тиверополник 1815 5629744 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | image1 = Creglingen-002.JPG | width1 = 210 | alt1 = | caption1 = Олтар на Богородица во стилот на [[Меѓународна готика|доцната готика]] од [[Тилман Рименшнајдер]], 1505–1508 г., Херготскирхе, [[Креглинген]] | image2 = Franz Marc - The Foxes - Google Art Project.jpg | width2 = 210 | alt2 = | caption2 = Die Füchse ([[Лисиците (слика)|Лисиците]]), 1913, од [[Франц Марк]] | footer = }} '''Германската уметност''' има долга и истакната традиција во [[Ликовна уметност|ликовните уметности]], од најраните познати дела на фигуративната уметност до нејзиното денешно творештво на [[современа уметност]]. Германија била обединета во една држава само од 19 век, а дефинирањето на нејзините граници е познато како тежок и болен процес. За претходните периоди, германската уметност честопати ефикасно вклучувала уметност која е создадена во германските региони, вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Алзас]] и поголемиот дел од [[Швајцарија]], како и во голема мера германските градови или региони источно од современите германски граници. Иако има стремеж да биде занемарена во однос на италијанските и француските придонеси од гледна точка на англофонскиот свет, германската уметност одиграла клучна улога во развојот на [[Европска уметност|западната уметност]], особено [[Келтска уметност|келтската уметност]], [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. Од развојот на [[Романика|романската уметност]], Франција и Италија почнале да го водат развојот во остатокот од [[Среден век|средниот век]], но производството на сè побогата Германија останало многу важно. [[Германска ренесанса|Германската ренесанса]] се развила во прилично различни насоки од италијанската ренесанса и првично била доминирана од средишната фигура на [[Албрехт Дирер]] и раната германска доминација на печатењето. Последната фаза на ренесансата, [[северен маниризам]], била центрирана околу периферијата на германските земји, во [[Фландрија]] и царската престолнина [[Прага]], но, особено во архитектурата, германскиот [[барок]] и [[рококо]] ги прифатиле овие увезени стилови со ентузијазам. Германското потекло на [[Романтизам|романтизмот]] не довело до подеднаква средишно место во визуелните уметности, но придонесите на Германија кон многуте широко [[Модернизам|модернистички]] движења по пропаѓањето на академската уметност во форма на [[експресионизам]], [[дадаизам]], Нова објективност и [[Баухаус]] одиграле голема улога во појавата на [[Современа уметност|современата уметност]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theshortcourse.org/modern-art-in-germany-from-kandinsky-to-keiffer#:~:text=Modern%20art%20in%20Germany%20has%20been%20at%20the,work%20of%20Beuys%20and%20Kiefer%20that%20have%20challe|title=Modern Art in Germany: Kandinksy to Keiffer — the Short Course}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecollector.com/german-expressionism-legacy/|title=The Powerful Legacy of German Expressionism|date=26 April 2023}}</ref> == Праисторија до доцна антика == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Каролиншка уметност}}<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Отонска уметност}} [[File:Venus-of-Schelklingen.jpg|лево|мини| Венера од Холе Фелс, 42.000 до 40.000 п.н.е., најстарото познато фигуративно уметничко дело (вистинска висина е 6 см )]] Областа на современа [[Германија]] е богата со наоди од [[праисториска уметност]], вклучувајќи ја Левенменш, најстарата статуа во светот, и Венера од Холе Фелс, пронајдена во Швапските Алпи. Ова се смета дека е најстариот неоспорен пример за уметност од Горниот Палеолит и фигуративна скулптура на човечка форма воопшто, од пред повеќе од 42.000 години п.н.е., која е откриена дури во 2008 година; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|title=Archäologie erleben - Mission Eiszeit &#124; SWR Geschichte & Entdeckungen|work=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216224639/https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|archive-date=2023-12-16|accessdate=2023-12-16}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|title="It must be a woman" - The female depictions from Hohle Fels date to 40,000 years ago...|date=July 22, 2016|publisher=Universität Tübingen|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011145105/https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|archive-date=October 11, 2016|accessdate=July 26, 2016}}</ref> попознатата [[Вилендорфска Венера]] (24–22.000 п.н.е.) доаѓа од малку подалеку од австриската граница. Спектакуларните наоди на [[Златна капа|златни капи]] од бронзеното доба се наоѓаат во Германија, како и „централната“ форма на културата Урнфилд и културата Халштат. [[File:Hochdorf_Chieftain's_Grave_reconstruction.jpg|мини|250x250пкс| Реконструкција на гробот на војводата Хохдорф, [[Штутгарт]]]] Во [[Железно време|железното доба]], „келтската“ [[Латенска култура]] се центрирала во Западна Германија и Источна Франција, а Германија произвела многу големи наоди од [[келтска уметност]], како што се елитните погребувања во Рајнхајм и Хохдорф, и градовите на ''[[Опидум|опидите]]'' како [[Глауберг]], [[Опидум Манхинг|Манхинг]] и Хојнебург. По долги војни, [[Римско Царство|Римското Царство]] ги утврдило своите граници во Германија со [[Лимес Германикус]], вклучувајќи го поголемиот дел од југот и западот на денешна Германија. Германските покраини произведувале уметност во покраински верзии на римски стилови, но центрите таму, како преку Рајна во Франција, биле големи производители на фина античка римска грнчарија, извезена низ целото Царство.Рајнцаберн бил еден од најголемите, кој е добро ископан и има посебен музеј. Нероманизираните области од подоцнежниот римски период спаѓаат во уметноста од периодот на преселбата, значајна по металните изработки, особено накитот (најголемите парчиња очигледно главно ги носеле мажи).  == Среден век == === Каролиншка уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Романска уметност}} [[File:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|десно|мини| Корица обложена со скапоцени камења на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, 870]] Германската средновековна уметност всушност започнува со [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] на [[Карло Велики]] (починал во 814 година), првата држава која владеела со голем дел од современата територија на Германија, како и со Франција и голем дел од Италија. [[Каролиншка уметност|Каролиншката уметност]] била ограничена на релативно мал број предмети произведени за мал круг околу дворот и голем број царски манастири кои ги спонзорирале, но имала огромно влијание врз подоцнежната [[средновековна уметност]] низ [[Европа]]. Најчестиот вид предмет што преживеал е [[Илуминиран ракопис|илуминираниот ракопис]]; ѕидните слики очигледно биле вообичаени, но, како и зградите во кои се наоѓале, речиси сите исчезнале. Пораните центри се наоѓале во современа Франција, но подоцна [[Мец]] во Лорена и опатијата Сен Гал во современа [[Швајцарија]] им се придружиле како конкуренти. „Сакраментарот на Дрого“ и „Фолчардскиот псалтир“ се меѓу ракописите што ги создале. Ниту една каролиншка монументална скулптура денес не е зачувана, иако можеби најважното покровителство на Карло Велики било неговото нарачување на златна фигура на [[Исус Христос|Христос]] во природна големина на распетие за неговата [[Палатинска капела во Ахен]]; ова е познато единствено од книжевните извори и веројатно била златна фолија околу дрвена основа, веројатно моделирана со слој од гесо, како подоцнежната и прилично збрчкана [[Златна Мадона од Есен]]. [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанската уметност]] не содржела монументални скулптури на религиозни личности, за разлика од владетели, бидејќи тие биле силно поврзани од страна на [[Црковни отци|црковните отци]] со култните идоли на [[Римска религија|античката римска религија]]. [[Византиска уметност|Византиската уметност]] и современата [[Православие|источноправославна]] религиозна уметност ја одржуваат забраната до ден-денес, но западната уметност очигледно била решително под влијание на примерот на Карло Велики да ја напушти. Кругот на Карло Велики сакал да ја оживее славата на класичниот стил, кој го познавале претежно во неговата [[Доцна антика|доцноантичка]] форма, а исто така и да се натпреварува со [[Византиска уметност|византиската уметност]], во која се смета дека им помогнале уметници бегалци во времето на [[Византиско иконоборство|византискиското иконоборство]]. Бидејќи самиот Карло Велики не изгледа дека бил многу заинтересиран за визуелната уметност, неговото политичко соперништво со [[Византија]], поддржано од [[Папа|папството]], можеби придонело за силната позиција за слики изразена во „Карилоншките книги“, кои го изложуваат ставот за сликите што го држела Западната црква со мали варијации во остатокот од [[Среден век|средниот век]], па и понатаму. === Отонска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Готска уметност}} [[File:BambergApocalypseFolio025vAngelWithLittleBook.JPG|десно|мини| Бамбершката апокалипса, од Отонската школа во Рајхенау, постигнува монументалност во мал обем. 1000–1020.]] Под следната [[Отонска династија]], чија основна територија се приближувала поблиску до современа Германија, Австрија и германско говорна Швајцарија, [[Отонска уметност|отонската уметност]] била главно производ на големите манастири, особено [[Рајхенау]], кој бил водечки западен уметнички центар во втората половина на 10 век. Стилот на Рајхенау употребува поедноставени и шарени форми за да создаде силно експресивни слики, далеку од класичните аспирации на каролиншката уметност, а со нетрпение го очекува романескниот стил. Дрвениот [[Геронов крст]] од 965–970 година во [[Келнска катедрала|Келнската катедрала]] е и најстарата и најфината фигура на распетие во природна големина од раниот средновековен период; историчарите на уметноста не сакале да ги припишат записите што го даваат неговиот датум сè додека не биле потврдени со [[дендрохронологија]] во 1976 година. Како и во остатокот од Европа, металоделството сè уште било најпрестижната форма на уметност, во дела како скапоцениот крст на Лотар, направен околу 1000 година, веројатно во [[Келн]]. [[File:Maria_laach_teufel_schriftrolle.jpg|мини| [[Романика|Романска]] резба од опатијата Марија Лах]] === Романска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Северна ренесанса|Германска ренесанса}}[[Романика|Романската уметност]] била првото уметничко движење што ја опфатило цела [[Западна Европа]], иако со регионални варијации. Германија претставувала средишен дел од движењето, иако германската романска архитектура користела скулптура помалку отколку француската. Со зголемувањето на просперитетот, масивни цркви биле изградени во градовите низ цела Германија, не само оние кои биле под покровителство на царскиот круг. Германската романска уметност, која се протега од 10 до 12 век, одиграла значајна улога во поширокиот развој на европската романска архитектура и уметност. Додека романската архитектура често се поврзува со големи, утврдени цркви, манастири и замоци, германската итерација имала свои посебни карактеристики, под влијание на политичката и религиозната рамка на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Romanesque-art|title=Romanesque art &#124; European Architecture & Sculpture &#124; Britannica}}</ref> Една од основните карактеристики на германската романска архитектура претставува нејзиниот нагласок на монументална скала. Црквите обично се граделе со силен акцент на вертикалноста и грандиозните пропорции, со дебели ѕидови, масивни кули и мали, длабоко поставени прозорци. Овие згради честопати имале крстовидни планови (обликувани како крст), што овозможувало организирана поделба на просторот што служела и за литургиски цели. Внатрешноста на овие цркви често се карактеризирала со цилиндрични сводови и бедрени сводови, кои се употребувале за потпирање на тешки камени конструкции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://victorianweb.org/art/architecture/romanesque/german.html|title=Characteristics of German Romanesque Architecture}}</ref> === Готска уметност === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Гравура|Албрехт Дирер}}Французите го измислиле [[Готска уметност|готскиот стил]], а Германија бавно го усвоила, но откако го сторила тоа, Германците го направиле свој и продолжиле да го употребуваат долго откако остатокот од Европа го напуштил. Според Анри Фосијон, готската уметност ѝ дозволила на германската уметност „за прв пат да дефинира одредени аспекти на својот роден гениј - енергична и емпатична концепција за животот и формата, во која театарското претставување се мешало со жестока емоционална искреност“. [[Бамбершки коњаник|Бамбершкиот коњаник]] од 1330-тите, во [[Бамбершка катедрала|Бамбершката катедрала]], е најстарата голема пост-античка камена статуа на коњаник; поголемиот дел на средновековни кнежевски надгробни споменици се зачувани од Германија отколку од Франција или Англија. Романските и раноготските цркви имале ѕидни слики во местни верзии на меѓународни стилови, од кои се познати имињата на малку уметници. [[File:ThreeFoolishVirginsMagdeburg.jpg|лево|мини| Три [[Парабола за десетте девојки|луди девици]], [[Магдебуршка катедрала]], околу 1250 година]] Дворот на [[Цар на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], тогаш со седиште во [[Прага]], имал важна улога во формирањето на [[Меѓународен готски стил|меѓународниот готски стил]] кон крајот на 14 век. Стилот се расширил низ богатите градови на Северна Германија од уметници како [[Конрад фон Зоест]] во [[Вестфалија]], [[Мајстер Бертрам]] во [[Хамбург]], а подоцна и [[Стефан Лохнер]] во [[Келн]]. Хамбург бил еден од градовите во [[Ханза]], кога Лигата била на врвот на својот просперитет. Бертрам бил наследен во градот од уметници како што се мајсторот Франке, мајсторот на Малхинскиот олтар, Ханс Борнеман, Хинрик Фунхоф и Вилм Дедеке, кои преживеале во периодот на ренесансата. Ханзинските уметници сликале нарачки за балтичките градови во [[Скандинавија]] и современите [[балтички држави]] на исток. На југ, Мајсторот на Бамбершкиот олтар претставува првиот значаен сликар со седиште во [[Нирнберг]], додека Мајсторот на Хајлигенкројц, а потоа и Михаел Пахер, работеле во Австрија.  Како и онаа на Пахер, работилницата на [[Бернт Нотке]], сликар од градот [[Либек]], сликал [[Олтарник|олтарски слики]] или ги резбал во сè пораскошниот насликан и позлатен стил што се употребувал како рамки или алтернативи за насликани панели. Јужногерманската скулптура од дрво била важна во развојот на нови теми кои го одразувале интензивно емоционалниот побожен живот поттикнат од движењата во доцносредновековниот католицизам, како што е [[Германски мистицизам|германскиот мистицизам]]. Овие често се познати на англиски како andachtsbilder (побожни слики) и вклучуваат ''[[Пиета]]'', ''Замислениот Христос'', ''Човек на тагите'', ''Орудјата на страдањето'', ''[[Превез на Вероника|Превезот на Вероника]]'', отсечената глава на [[Јован Крстител]] и ''Ожалостена Богородица'', од кои многу ќе се рашират низ Европа и ќе останат популарни до [[Барок|барокот]], а во популарните религиозни слики и понатаму. Всушност, „доцен готски барок“ е термин што понекогаш се употребува за да се опише хипердекорираната и емотивна уметност од 15 век, пред сè во Германија. [[Мартин Шонгауер]], кој работел во Алзас во вториот дел од 15 век, бил кулминација на доцноготското германско сликарство, со софистициран и хармоничен стил, но тој сè повеќе го поминувал времето создавајќи гравури, за кои се развиле национални и меѓународни канали на распространување, така што неговите графики биле познати во Италија и други земји. Неговите претходници биле Мајсторот на картите за играње и Мајсторот Е.С., двајцата исто така од регионот на Горна Рајна. Германскиот конзервативизам е прикажан во доцната употреба на златни позадини, кои сè уште ги користеле многу уметници и во 15 век. == Ренесансно сликарство и графики == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Дунавска школа|Северен маниризам}} [[File:HMF_Duerer_Gruenewald_Harrich_Heller-Altar_DSC_6312.jpg|мини| Олтарот на Хелер од [[Албрехт Дирер]]]] Концептот на [[Северна ренесанса|Северната ренесанса]] или [[Германска ренесанса|германската ренесанса]] е донекаде збунет поради продолжената употреба на елаборираниот готски орнамент сè до 16 век, дури и во дела кои несомнено се ренесансни во нивниот третман на човечката фигура и други аспекти. Класичниот орнамент имал мала историска резонанца во поголемиот дел од Германија, но во други аспекти Германија многу брзо го следела развојот, особено во усвојувањето на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви, германски изум кој останал речиси германски монопол неколку децении и првпат бил донесен во поголемиот дел од Европа, вклучувајќи ги Франција и Италија, од страна на Германците.  === Гравура и Дирер === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Весобрунска школа|Мајсенски порцелан}} [[File:Dürer_Melancholia_I.jpg|десно|мини| ''[[Меланхолија I|Меленколија I]]'', 1514, гравура од [[Албрехт Дирер]]]] Гравурирањето со [[дрвопис]], [[бакропис]], измислено од Даниел Хопфер, и гравурата (можеби уште еден германски изум) веќе било поразвиено во Германија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]] отколку на кое било друго место, а Германците ја презеле водечката улога во развојот на илустрации на книги, типично со релативно низок уметнички стандард, но видливи низ цела Европа, при што дрвените блокови честопати им биле позајмувани на печатари на изданија во други градови или јазици. Најголемиот уметник на германската ренесанса, [[Албрехт Дирер]], ја започнал својата кариера како чирак во водечката работилница во [[Нирнберг]], онаа на [[Михаел Волгемут]], кој во голема мера го напуштил своето сликарство за да го искористи новиот изум. Дирер работел на најекстравагантно илустрираната книга од тој период, „[[Нирнбершката хроника]]“, објавена од неговиот кум [[Антон Кобергер]], најголемиот европски печатар-издавач во тоа време. По завршувањето на своето чиракување во 1490 година, Дирер заминал во Германија четири години и во Италија неколку месеци, пред да ја основа својата работилница во Нирнберг. Тој брзо станал познат низ цела [[Европа]] по своите енергични и избалансирани дрворези и гравури, додека истовремено сликал. Иако задржува карактеристичен германски стил, неговото дело покажува силно италијанско влијание и често се смета за почеток на германската ренесанса во визуелната уметност, која во следните четириесет години ги заменил Холандија и Франција како област што ја создале најголемата иновација во северноевропската уметност. Дирер го поддржувал [[Мартин Лутер]], но продолжил да создава [[Мадона (уметност)|Мадони]] и други католички слики, и да слика портрети на водачи од двете страни на новонастанатиот раскол на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]]. [[File:Mathis_Gothart_Grünewald_022.jpg|десно|мини| ''[[Распнување на крст|Распетието]]'', среден панел на Исенхејмискиот олтар од [[Матијас Гриневалд]]]] Дирер починал во 1528 година, пред да стане јасно дека поделбата на Реформацијата станала трајна, но неговите ученици од следната генерација не можеле да избегнат да заземат страна. Поголемиот дел од водечките германски уметници станале протестанти, но ова ги лишило од сликањето на повеќето религиозни дела, што претходно претставувало главен извор на приходи за уметниците. [[Мартин Лутер]] се противел на неколку католички слики, но не и на самите слики, а [[Лукас Кранах Постариот]], близок пријател на Лутер, насликал голем број „лутерански олтарски слики“, најчесто на кои е прикажана [[Тајна вечера|Тајната вечера]], некои со портрети на водечките протестантски богослужбеници како [[Апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Оваа фаза на лутеранската уметност завршила пред 1550 година, веројатно под пожестокото аниконско влијание на [[Калвинизам|калвинизмот]], а религиозните дела за јавно прикажување практично престанале да се создаваат во протестантските области. Веројатно во голема мера поради ова, развојот на германската уметност практично престанал до околу 1550 година, но во претходните децении германските уметници биле многу плодни во развојот на алтернативни теми за да го надоместат празнината во нивните книги за нарачки. [[Лукас Кранах Помладиот]], покрај портретите, развил и формат на тенки вертикални портрети на провокативни голи тела, со класични или библиски наслови. Нешто надвор од овие случувања е [[Матијас Гриневалд]], кој оставил многу малку дела, но чие ремек-дело, неговиот''„Исенхајмски олтар“'' (завршен 1515), е нашироко сметано за најголемо германско ренесансно сликарство откако било реставрирано и привлечено критичко внимание во 19 век. Станува збор за интензивно емотивно дело кое ја продолжува германската готска традиција на неограничен гест и израз, употребувајќи ги ренесансните композициски принципи, но сè во таа најготска форма, [[Триптих|триптихот]] со повеќе крила. [[File:Albrecht_Altdorfer_007.jpg|лево|мини|310x310пкс| [[Албрехт Алтдорфер]] (околу 1480–1538), ''Дунавски пејзаж во близина на Регенсбург'', околу 1528 година, еден од најраните западни чисти пејзажи, од [[Дунавска школа|Дунавската школа]] во јужна [[Германија]]]] === Дунавската школа и северниот маниризам === <div class="thumb tmulti floatright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:311px;max-width:311px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:150px;max-width:150px"><div class="thumbimage">[[File:Steinhausen_Kapitell-1.jpg|148x148пкс]]</div><div class="thumbcaption"> Весобрунски штуко во Шусенридската опатија</div></div><div class="tsingle" style="width:157px;max-width:157px"><div class="thumbimage">[[File:MeissenGroup-JohannKaendler-BMA.jpg|155x155пкс]]</div><div class="thumbcaption">Порцелански фигури од Мајсен, околу.&#x2009;1740, 1744, 1735, моделирано од Јохан Јоаким Кендлер</div></div></div></div></div>[[Дунавска школа|Дунавската школа]] претставува името на круг уметници од првата третина од 16 век во [[Баварија]] и [[Австрија]], меѓу кои се [[Албрехт Алтдорфер]], [[Волф Хубер]] и [[Аугустин Хиршвогел]]. Со Алтдорфер на чело, школата ги создала првите примери на независна [[Пределно сликарство|пејзажна уметност]] на Запад (речиси 1.000 години по Кина), и во слики и во графики. Нивните религиозни слики имале [[Експресионизам|експресионистички]] стил донекаде сличен на Гриневалдовиот. Учениците на Дирер, Ханс Бургкмаир и Ханс Балдунг Грин, работеле главно на графики, при што Балдунг ја развил тематската тема на [[Маѓесништво|маѓепсништво]] во голем број енигматични графики. [[File:Darmstadtmadonna.jpg|мини| ''Дармштатска Мадона'', со портрети од дарители, слика со масло од [[Ханс Холбајн Помладиот]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/4Sh830CWkx8sbgHxt5kGHx0/dark-arts-holbein-and-the-court-of-henry-viii|title=BBC - Dark arts: Holbein and the court of Henry VIII|work=BBC|language=en-GB|accessdate=2021-12-30}}</ref> на Холбајнскиот тепих, 1525–26 и 1528 година. Масло и темпера на варовник, колекција Вурц]] [[Ханс Холбајн Постариот]] и неговиот брат Сигизмунд Холбајн сликале религиозни дела во доцноготски стил. Ханс Постариот станал пионер и водач во преобразбата на германската уметност од готски во ренесансен стил. Неговиот син, [[Ханс Холбајн Помладиот|Ханс Холбајн Помладиот,]] станал важен сликар на портрети и неколку религиозни дела, работејќи главно во Англија и Швајцарија. Добро познатата серија мали дрворезби на Холбајн за „''Танцот на смртта“'' се однесува на делата на [[Малите мајстори]], група графичарки кои се специјализирале за многу мали и многу детални гравури за буржоаски колекционери, вклучувајќи многу еротски теми. По извонредните достигнувања од првата половина на 16 век следеле неколку децении со забележително отсуство на значајна германска уметност, освен остварени портрети кои никогаш не можат да се споредат со достигнувањата на Холбајн или Дирер. Следните значајни германски уметници работеле во прилично вештачкиот стил на [[северен маниризам]], кој морале да го научат во Италија или Фландрија. [[Ханс фон Ахен]] и холандскиот [[Бартоломеј Спрангер]] станале водечки сликари на царските дворови во [[Виена]] и [[Прага]], а продуктивното холандско семејство гравери Саделери се проширило низ Германија, меѓу другите земји. Овој стил го продолжил Бартоломеј Стробел уште една генерација, пример за суштински германски уметник роден и кој работел во [[Шлеска|Шлезија]], во денешна [[Полска]], сè додека не се иселил поради [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] и да стане сликар на полскиот двор. [[Адам Елсхајмер]], највлијателниот германски уметник во 17 век, ја поминал целата своја зрела кариера во Италија, каде што започнал работејќи за друг емигрант, [[Ханс Ротенхамер]]. И двајцата создале висококвалитетни кабинетни слики, претежно на бакар, со класични теми и пејзажни позадини.  == Готска и ренесансна скулптура == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Весобрунска школа|Мејсенски порцелан}}<div class="thumb tmulti floatright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:311px;max-width:311px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:150px;max-width:150px"><div class="thumbimage">[[File:Steinhausen_Kapitell-1.jpg|148x148пкс]]</div><div class="thumbcaption"> Весобрунски штуко во Шусенридската опатија</div></div><div class="tsingle" style="width:157px;max-width:157px"><div class="thumbimage">[[File:MeissenGroup-JohannKaendler-BMA.jpg|155x155пкс]]</div><div class="thumbcaption">Порцелански фигури од Мејсен, околу.&#x2009;1740, 1744, 1735, моделирано од Јохан Јоаким Кендлер</div></div></div></div></div>Во католичките делови на Јужна Германија, готската традиција на резбање дрво продолжила да се развива до крајот на 18 век, прилагодувајќи се на промените во стилот низ вековите. [[Фајт Штос]] (починал 1533), [[Тилман Рименшнајдер]] (починал 1531) и [[Петер Вишер Постариот]] (починал 1529) станале современици на Дирер, а нивните долги кариери го опфаќале преминот помеѓу готскиот и ренесансниот период, иако нивниот орнамент честопати останал готски дури и откако нивните композиции почнале да ги одразуваат ренесансните принципи. Два и пол века подоцна, [[Јохан Јозеф Кристијан]] и [[Игнац Гинтер]] станале водечки мајстори во доцниот барокен период, двајцата починале кон крајот на 1770-тите, едвај една деценија пред [[Француска револуција|Француската револуција]]. Витален елемент во ефектот на германските барокни ентериери било делото на [[Весобрунската школа]], подоцнежен термин за штукоистите од крајот на 17 и 18 век. Друго изразување на германската скулпторска вештина била кај [[Порцелан|порцеланот]]; најпознатиот моделар е [[Јохан Јоаким Кендлер]] од фабриката [[Мејсенски порцелан|Мејсен]] во [[Дрезден]], но најдоброто дело на Франц Антон Бустели за фабриката за порцелан Нимфенбург во [[Минхен]] често се смета за најголемо достигнување на порцеланот од 18 век. == 17 до 19 век == === Барок, рококо и неокласицизам === [[File:Johann_Liss_006.jpg|лево|мини| ''Падот на [[Фаетон]]'' од Јохан Лис]] [[File:Christian_Gottlieb_Schick_003.jpg|лево|мини| Готлиб Шик, ''Фрау фон Кота'', 1802 година]] [[Барокна уметност|Барокното сликарство]] бавно пристигнувало во Германија, со многу малку пред околу 1650 година, но откако се воспоставило, се смета дека добро одговарало на германскиот вкус. Во [[Барок|барокните]] и [[рококо]] периоди, германската уметност создавала претежно дела изведени од развојот на други места, иако биле активни голем број вешти уметници од различни жанрови. Периодот останува малку познат надвор од Германија, и иако „никогаш не тврдел дека е меѓу големите школи за сликарство“, неговото занемарување од страна на негерманската историја на уметност останува впечатливо. Голем број на истакнати странски сликари поминале периоди работејќи во Германија за принцови, меѓу нив [[Бернардо Белото]] во [[Дрезден]] и на други места, и [[Џовани Батиста Тјеполо]], кој поминал три години сликајќи го [[Вирцбуршки дворец|Вирцбуршкиот дворец]] со својот син. Голем број на германски сликари работеле во странство, вклучувајќи го Јохан Лис, кој работел главно во [[Венеција]], Јоаким фон Сандрарт и Лудолф Бакхајзен, водечкиот морски уметник од последните години на [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]]. Кон крајот на 18 век, портретистот Хајнрих Фигер и неговиот ученик Јохан Петер Крафт, чии најпознати дела се три големи мурали во [[Хофбург]], се преселиле во Виена како студенти и останале таму. [[Неокласицизмот]], кој се родил во голема мера благодарение на делата на [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], се појавил доста порано во Германија отколку во Франција, сосликари како [[Антон Рафаел Менгс]] (1728–79), данскиот сликар [[Асмус Јакоб Карстенс]] (1754–98) и скулпторот [[Готфрид Шадов]] (1764–1850). Менгс бил еден од најценетите уметници од своето време, работејќи во градови како Рим, Мадрид и на други места, и пронаоѓајќи еден ран неокласичен стил кој денес изгледа прилично истрошен, иако неговите портрети се поефективни. Кратката кариера на Карстенс била турбулентна и проблематична, оставајќи трага од недовршени дела, но преку ученици и пријатели како што се Готлиб Шик, Јозеф Антон Кох и Бонавентура Џенели, повлијателни. Кох бил роден во планините на австрискиот [[Тирол (покраина)|Тирол]] и станал водечки континентален сликар на [[Пределно сликарство|пејзажи]], концентрирајќи се на планинските погледи, и покрај тоа што голем дел од својата кариера го поминал во Рим.  [[Даниел Ходовјецки]] бил роден во [[Гдањск|Данциг]] и барем делумно се идентификувал како Полјак, иако зборувал само германски и француски. Неговите слики и стотици графики, илустрации на книги и политички карикатури претставуваат непроценлив визуелен запис за секојдневниот живот и сè посложениот менталитет на [[Просветителство|просветителска]] Германија и нејзиниот [[национализам]] во подем. [[Антон Граф]], роден во Швајцарија, бил плоден портретист во Дрезден, кој сликал книжевни личности, како и дворски личности. Династијата на семејството Тишбајн била солидна сестрана личност која го опфатила поголемиот дел од 18 век заедно, како и семејството Цик, првично главно сликари на големи барокни тавани, кои сè уште биле активни во 20 век во лицето на илустраторот [[Александар Цик]] . И браќата Асам, и [[Јохан Цимерман|Јохан Баптист Цимерман]] и [[Доминикус Цимерман|неговиот брат]], биле во можност заедно да обезбедат комплетна услуга за нарачки за цркви и палати, дизајнирајќи ја зградата и изведувајќи го штукото и ѕидното сликарство. Комбинираниот ефект на сите елементи на овие згради во Јужна Германија, Австрија и [[Чешка (историска област)|Бохемија]], особено нивните ентериери, претставуваат некои од најкомплетните и најекстремните реализации на барокниот стремеж да го преплави гледачот со „сјајниот свет на самовилите на домот на благородникот“ или „претвкусот на славата на Рајот“ во случајот со црквите. Најраната германска академија била [[Берлинска академија на уметностите|Берлинската академија на уметностите]] основана во [[Берлин]] во 1696 година, а во текот на следните два векови, голем број други градови основале свои институции, паралелно со развојот на настаните во другите европски земји. Во Германија, непознатиот пазар за уметност во земја поделена на мноштво мали држави значело дека значајните германски уметници до ден-денес се посклонети да прифатат наставнички места во академиите и нивните наследнички институции отколку нивните еквиваленти во Англија или Франција. Општо земено, германските академии наметнувале одреден стил помалку ригидно отколку што долго време било случај во Париз, Лондон, Москва или на други места. === Пишување за уметноста === [[File:Johann_Joachim_Winckelmann_(Anton_von_Maron_1768).jpg|мини| [[Антон фон Марон]], ''Портрет на Јохан Јоаким Винкелман'', 1768 година]] Периодот на просветителството ги означил германските писатели како водечки теоретичари и критичари на уметноста, предводени од [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], кој ја возвишувал [[Старогрчка уметност|античката грчка уметност]] и, и покрај тоа што никогаш не ја посетил Грција или всушност не видел многу антички грчки статуи, поставил анализа правејќи разлика помеѓу главните периоди на старогрчката уметност и поврзувајќи ги со пошироките историски движења. Делото на Винкелман го означило влегувањето на историјата на уметноста во високофилозофскиот дискурс на германската култура; тој бил со страст читан од [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]] и [[Фридрих Шилер]], кои двајцата почнале да пишуваат за историјата на уметноста, а неговиот опис на Лаконовата група предизвикал одговор од [[Готхолд Ефрајм Лесинг|Лесинг]]. Гете направил обид да се обучи како уметник, а неговите пејзажни скици покажуваат „повремени блесоци на емоции во присуство на природата кои се доста изолирани во тој период“. Појавата на уметноста како главна тема на филозофска спекулација била зацврстена со појавата на „[[Критика на моќта на судењето]]“ од [[Имануел Кант]] во 1790 година, а била продлабочена и со ''„[[Предавања за естетиката]]“'' на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]]. Во следниот век, германските универзитети станале првите што ја предавале историјата на уметноста како академски предмет, со што започнал период на водечката позиција што Германија (и Австрија) ја зазеле во проучувањето на [[Историја на уметноста|историјата на уметноста]] сè до распрснување на научниците во странство во нацистичкиот период. [[Јохан Готфрид Хердер]] се залагал за она што го идентификувал во готската уметност и Дирер како специфично германски стилови, започнувајќи расправија околу соодветните модели за еден германски уметник против таканаречената „тиранија на Грција над Германија“ што ќе трае речиси два века. === Романтизмот и Назарејците === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Германски романтизам|Назаренско движење}} [[File:Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_Sea_of_Fog.jpeg|мини|321x321пкс| [[Каспар Давид Фридрих]], ''[[Талкач над морето од магла]]'' (1818)]] [[Германски романтизам|Германскиот романтизам]] доживеал оживување на иновацијата и препознатливоста во германската уметност. Надвор од Германија, единствено [[Каспар Давид Фридрих]] станал добро познат, но имало голем број уметници со многу индивидуални стилови, особено [[Филип Ото Рунге]], кој, како и Фридрих, се школувал на Копенхашката академија и бил заборавен по неговата смрт сè до оживувањето во 20 век. Фридрих сликал речиси целосно пејзажи, со препознатлив северен допир и секогаш чувство на квази-религиозна тишина. Честопати неговите фигури се гледаат одзади - тие, како и гледачот, се изгубени во размислувањето за пејзажот. Портретите на Рунге, претежно од неговиот круг, се натуралистички, освен неговите деца со огромни лица, но другите дела во неговата кратка кариера сè повеќе одразуваа визионерски [[пантеизам]]. [[Адријан Лудвиг Рихтер]] е главно запаметен по неговите портрети, а [[Карл Вилхелм Колбе]] бил чисто [[Бакропис|бакрограф]] (како и [[Филологија|филолог]]), чии подоцнежни графики прикажуваат фигури речиси проголтани од гигантска вегетација. [[File:Friedrich_Overbeck_008.jpg|лево|мини| [[Јохан Фридрих Овербек]] од Назаренското движење, ''Италија и Германија'']] [[Назарени|Назаренското движење]], кованица на еден потсмевачки критичар, означува група германски романтичарски сликари од почетокот на 19 век кои имале за цел да ја оживеат чесноста и духовноста во [[Христијанска уметност|христијанската уметност]]. Главната мотивација на Назарените била реакција против неокласицизмот и рутинското уметничко образование на академскиот систем. Тие се надевале дека ќе се вратат на уметноста која отелотворува духовни вредности и барале инспирација кај уметниците од доцниот среден век и раната ренесанса, отфрлајќи го она што го сметале за површна виртуозност на подоцнежната уметност. Нивната програма не се разликувала од онаа на англиското [[прерафаелитско братство]] во 1850-тите, иако основната група заминала дотаму што носела посебна псевдосредновековна облека. Во 1810 година, Јохан Фридрих Овербек, Франц Пфор, Лудвиг Фогел и Швајцарецот Јохан Конрад Хотингер се преселиле во [[Рим]], каде што го окупирале напуштениот манастир Сан Исидоро. Ним им се придружиле Филип Вејт, Питер фон Корнелиј, Јулиј Шнор фон Каролсфелд, Фридрих Вилхелм Шадов и лабава групација на други германски уметници. Тие се сретнале со австрискиот романтичен пејзажист Јозеф Антон Кох (1768–1839), кој станал неофицијален старател на групата. Во 1827 година им се придружил Јозеф фон Фирих, а Еберхард Вехтер подоцна се поврзал со групата. За разлика од силната поддршка што им ја давал на прерафаелитите доминантниот уметнички критичар од тоа време, [[Џон Раскин]], Гете ги отфрнувал Назарените: „Ова е прв случај во историјата на уметноста кога вистинските таленти си посакале да се формираат наназад со повлекување во утробата на својата мајка, и на тој начин пронашле нова период во уметноста.“ Предводена од Назареецот Шадов, син на скулпторот, Диселдорфската школа претставувала група уметници кои сликале претежно пејзажи и кои студирале на [[Диселдорфска академија|Диселдорфската академија]], основана во 1767 година, или биле под влијание на неа. Влијанието на академијата растело во 1830-тите и 1840-тите години, а имало голем број на американски студенти, од кои неколку се поврзале со [[Школа на реката Хадсон|школата на реката Хадсон]]. [[File:Ritratto_della_famiglia_Begas.jpg|мини| Семејството на сликарот Карл Бегас, 1808 година, славејќи го домаќинството во стилот на [[бидермаер]]]] === Натурализам и пошироко === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Бидермаер|Југендштил}} [[Бидермаер]] е уметничко движење во [[Германски Сојуз|германската]] и [[Австриско Царство|австриската]] уметност, главно во [[Сликарство|сликарството]], [[Графика|графиката]], уредувањето на ентериерот и [[Применета уметност|украсно-применетата уметност]], кое се развило во периодот од 1815 г. до 1848 година односно во периодот помеѓу крајот на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] во 1815 година и [[Револуции од 1848 година|револуциите од 1848 година]]. Уметноста на Бидермаер им се допаднала на просперитетните средни класи преку детален, но дотеран [[Реализам (уметност)|реализам]], честопати славејќи ги домашните доблести, и доминирала над француските аристократски вкусови, како и копнежите кон романтизмот. [[Карл Шпицвег]] станал водечки германски уметник во овој стил. <ref>Doyle, Margaret, in ''Encyclopedia of the Romantic Era, 1760–1850, Volume 1'', ed. Christopher John Murray, p. 89, Taylor & Francis, 2004 {{ISBN|1-57958-361-X}}, [https://books.google.com/books?id=bXnMs-YDEF4C&dq=Biedermeier+painting&pg=PA89 Google books]</ref> ''Цимербилд'' или „портретот“ на празна соба станал популарна форма. [[File:Suende_Franz_Stuck_ohne_Rahmen.jpg|лево|мини| Франц Стак (1873) ''Зунде'' (''Грев'')]] Во втората половина на 19 век се развиле голем број стилови, паралелно со трендовите во другите европски земји, иако недостатокот на доминантен главен град веројатно придонел за уште поголема разновидност на стилови отколку во другите земји. [[Адолф Менцел]] уживал огромна популарност и помеѓу германската јавност и меѓу службените лица; на неговиот погреб германскиот цар [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] одел зад неговиот ковчег. Тој ги драматизирал минатите и современите [[Прусија|пруски]] воени успеси, како во слики, така и во брилијантни дрворезби што се прикажуваат книги, но неговите домашни теми се интимни и трогателни. Тој го следел развојот на раниот [[импресионизам]] за да создаде стил што го употребувал за прикажување на големи јавни пригоди, меѓу другите теми како што е неговиот [[Студиски Ѕид]]. [[Карл фон Пилоти]] станал водечки академски сликар по историски предмети во вториот дел од векот, кој предавал во Минхен; меѓу неговите попознати ученици биле Ханс Макарт, Франц фон Ленбах, Франц Дефрегер, Габриел фон Макс и Едуард фон Грицнер. Терминот „Минхенска школа“ се употребува и за германското и за грчкото сликарство, откако Грци како Георгиос Јакобидес студирале кај него. Највлијателниот ученик на Пилоти бил Вилхелм Лајбл. Како раководител на таканаречениот Лајбл-Круг, неформална група уметници со неакадемски пристап кон уметноста, тој извршил големо влијание врз реализмот во Германија. [[File:La_colonie_dartistes_jugendstil_(Mathildenhöhe,_Darmstadt)_(7882268852).jpg|десно|мини| Куќата на Ернст Лудвиг во колонијата на уметниците во [[Дармштат]], Германија, од Џозеф Марија Олбрих (1900)]] [[Берлинска сецесија|Берлинската сецесија]] претставувала група основана во 1898 година од сликари, меѓу кои и [[Макс Либерман]], кој во голема мера го споделувал уметничкиот пристап на [[Едуар Мане|Мане]] и француските [[Импресионизам|импресионисти]], и [[Ловис Коринт]], кој тогаш сè уште сликал во натуралистички стил. Групата преживеала до 1930-тите, и покрај поделбите, а нејзините редовни изложби помогнале да се појават следните две генерации берлински уметници, без да наметнат одреден стил. Кон крајот на векот, бенедиктанското уметничкото училиште развило стил, претежно за религиозни мурали, во прилично пригушени бои, со [[Медиевистика|средновековен]] интерес за шари што црпеле од [[Наби|Ле Наби]] и во некои аспекти се надевале на [[Југендстил|Арт Нуво]] или [[Југендстил]] („младешки стил“) како што е познат на германски. Франц фон Штук и [[Макс Клингер]] станале водечките германски симболистички сликари.  == 20 век == === Експресионизам и Бахаус === {{Main|Германски експресионизам |Бахаус}} [[File:Franz Marc 020.jpg|thumb|„Рехе им Валде“ („Срни во шумата“) од [[Франц Марк]], 1914 година]] Уште повеќе отколку во другите земји, германската уметност во почетокот на XX век се развивала преку голем број лабаво организирани групи и движења, од кои многу опфаќале и други уметнички медиуми, а честопати имале и специфична политичка компонента, како што биле Работничкиот совет за уметност и [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриската група]], и двете основани во 1918 година. Во 1922 година, Ноемвриската група, Дрезденската сецесија и неколку други прогресивни групи го формирале „Картелот на напредните уметнички групи во Германија“ (Kartell fortschrittlicher Künstlergruppen in Deutschland), со цел да стекнат поголема јавна афирмација.<ref>Crockett, Dennis (1999). ''[https://books.google.com/books?id=EQzdp1zN--oC&pg=PA76 German Post-Expressionism : The Art of the Great Disorder 1918–1924]''. University Park, Pa: Pennsylvania State University Press. p. 76. {{ISBN|0271043164}}.</ref> ===Вајмарски период; Дадаизам и понатаму=== {{Главна|Дадаизам|Нова објективност}} {{multiple image |align=right |width1=182 |image1=Made in Germany by George Grosz 1920.jpg |caption1= ''Произведено во Германија'' ([[германски]]: ''Den macht uns keiner nach''), од Георг Грос, нацртано со пенкало 1919 година, фото-литографија 1920 година |width2=180 |image2=Hoch-Cut With the Kitchen Knife.jpg |caption2=Хана Хох, ''Сечење со кујнски нож низ последниот период на вајмарската култура'', 1919 година, колаж од залепени хартии, 90×144&nbsp;cm, Државен музеј во Берлин }} Главна карактеристика на германската уметност на почетокот на 20 век до 1933 година бил бумот во производството на уметнички дела во [[Гротеска|гротескен]] стил. <ref>[[Esti Sheinberg]] (2000) ''Irony, Satire, Parody and the Grotesque in the Music of Dmitrii Shostakovich'', pp.248–9, {{ISBN|978-0-7546-0226-2}}</ref> <ref>[[Pamela Kort]] (2004) ''Comic Grotesque'', Prestel Publishing {{ISBN|978-3-7913-3195-9}}</ref> Уметници кои го употребувале [[Сатира|сатирично]] - [[Гротеска|гротескниот]] жанр биле [[Георг Грос]], [[Ото Дикс]] и [[Макс Бекман]], барем во нивните дела од 1920-тите. [[Дадаизам|Дадаизмот]] во Германија, чии водечки практичари биле Курт Швитерс и Хана Хох, бил центриран во Берлин, каде што постоел стремеж да биде повеќе политички ориентиран од дадаистичките групи на други места. Тие дале значаен придонес во развојот на колажот како медиум за политички коментар - Швитерс подоцна го развил својот ''„Мерцбау“'', претходник на уметничката инсталација. <ref name="Hunter et all on Dada" /> Дикс и Грос биле поврзани и со Берлинската дадаистичка група. [[Макс Ернст]] водел [[Дадаизам|дадаистичка]] група во [[Келн]], каде што се занимавал и со колаж, но со поголем интерес за готската фантастика отколку за отворената политичка содржина &#x2014; ова го забрзало неговиот премин во [[надреализам]], од кој тој станал водечки германски практичар. [[Паул Кле]], Лионел Фајнингер и други експериментирале со [[Кубизам|кубизмот]] . Новата објективност или стварност, или Neue Sachlichkeit (нова фактичка суштина), претставувало уметничко движење кое се појавило во Германија во текот на 1920-тите како резултат на и во спротивност со експресионизмот. Затоа е пост-експресионистичко и се применува на дела од визуелната уметност, како и на книжевноста, музиката и архитектурата. Го опишува поедноставениот стил на градење на [[Баухаус]] и [[Вајсенхоф]], урбанистичкото планирање и проектите за јавно домување на Бруно Таут и Ернст Мај, како и индустријализацијата на домаќинството типизирана од франкфуртската кујна. Грос и Дикс станале водечки фигури, формирајќи ја „веристичката“ страна на движењето со Бекман и Кристијан Шад, Рудолф Шлихтер, Георг Шолц (во неговата рана работа), Елфриде Лохсе-Вахтлер и Карл Хабух. Друг стремеж понекогаш се нарекува [[магичен реализам]], а ги вклучува Антон Редершајдт, Георг Шримпф, Александар Канолдт и Карл Гросберг. За разлика од некои други групи, Новата објективност никогаш не била формална група, а нејзините уметници биле поврзани со други групи; терминот го измислил симпатичен куратор, а „Магичен реализам“ уметнички критичар. [[Плакастил]] или „стил на постери“ на германски, бил ран стил на дизајнирање [[Плакат|постери]] кој започнал на почетокот на 20 век, користејќи задебелени, прави фонтови со многу едноставни дизајни, за разлика од постерите во [[Југендстил|стилот на Арт Нуво]]. Луцијан Бернхард станал водечка фигура. === Уметност во Третиот Рајх === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Уметност во Третиот Рајх}} Нацистичкиот режим ја забранил современата уметност, осудувајќи ја како [[Дегенеративна уметност (|дегенеративна уметност]] (од германското: entartete Kunst). Според нацистичката идеологија, современата уметност отстапувала од пропишаната норма за [[Убавина|класична убавина]]. Иако периодот од 1920-тите до 1940-тите се смета за најславен период на движењата во современата уметност, постоеле спротивставени националистички движења кои биле против апстрактната уметност, а Германија не била исклучок. Авангардните германски уметници веќе станале жигосани и како непријатели на државата и како закана за германската нација. Многумина заминале во егзил, а релативно малкумина се вратиле по [[Втората светска војна]]. Дикс бил еден од оние кои останале, бидејќи бил регрутиран во милицијата на Домостражната гарда „Фолксштурм“; Пехштајн се држел наведната во рурална [[Померанија]]. Нолде исто така останал, создавајќи ги своите „ненасликани слики“ во тајност откако му било забрането да слика. Бекман, Ернст, Грос, Фајнингер и други заминале во Америка, Кле во Швајцарија, каде што починал. Кирхнер извршил самоубиство. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theartstory.org/artist-kirchner-ernst-ludwig.htm|title=Ernst Ludwig Kirchner Biography, Art, and Analysis of Works|accessdate=2015-09-29}}</ref> Во јули 1937 година, нацистите организирале полемичка изложба насловена како „[[Дегенерирана уметност]]''“'' во [[Минхен]]; таа потоа патувала во единаесет други градови во Германија и Австрија. Изложбата била замислена како официјална осуда на современата уметност и вклучувала над 650 слики, скулптури, графики и книги од колекциите на триесет и два германски музеи. Експресионизмот, кој потекнува од Германија, имал најголем дел од претставените слики. Истовремено, и со многу величественост, нацистите ја претставиле ''Grosse deutsche Kunstausstellung'' (Големата германска уметничка изложба) во дворецот ''Haus der deutschen Kunst'' (Куќа на германската уметност). На оваа изложба биле прикажани делата на официјално одобрени уметници како што се [[Арно Брекер]] и [[Адолф Висел]]. На крајот од четири месеци, ''„Entartete Kunst“'' привлекол над два милиони посетители, речиси три и пол пати повеќе од бројот на посетители што ја посетиле блиската ''„Grosse deutsche Kunstausstellung“'' . == Уметност по Втората светска војна == === Неоекспресионизам, Рихтер и социјалистички реализам === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Неоекспресионизам|Герхард Рихтер|Социјалистички реализам}} [[File:Mosaik_Alexanderstr_9_(Mitte)_Unser_Leben&Walter_Womacka&19642.jpg|мини| Валтер Вомацка, ''Нашиот живот'', [[Социјалистички реализам|социјалистички реалистички]] мозаик од [[Источен Берлин]], 1964]] [[File:Berlin_-_Frankfurter_Tor.jpg|мини| Карл-Маркс-Але]] Повоените уметнички трендови во Германија можат широко да се поделат на [[социјалистички реализам]] во ДДР (комунистичка [[Источна Германија]]) и во [[Западна Германија]] различни, во голема мера меѓународни движења, вклучувајќи [[неоекспресионизам]] и [[концептуализам]]. [[File:BeuysAchberg78.jpg|мини| [[Јозеф Бојс]], облечен во својата сеприсутна федора, држи предавање за својата теорија за социјална скулптура, 1978 година.]] Значајни социјалистички реалисти се Валтер Вомацка, Вили Сите, Вернер Тибке и Бернхард Хајзиг . [[File:Gerhard_Richter_by_Lothar_Wolleh.jpg|лево|мини| [[Герхард Рихтер]] околу 1970 година, фотографија од Лотар Волех]] Посебно значајни неоекспресионисти ги вклучуваат Георг Базелиц, Анселм Кифер, Јорг Имендорф, А.Р. Пенк, Маркус Липерц, Питер Роберт Кеил и Рајнер Фетинг. Други значајни уметници кои работат со традиционални медиуми или фигуративна сликовитост се Мартин Кипенбергер, Герхард Рихтер, Зигмар Полке и Нео Раух. Водечките германски концептуални уметници се [[Бернхард и Хила Бехер|Бернд и Хила Бехер]], Хане Дарбовен, Ханс-Петер Фелдман, Ханс Хаке и Шарлот Посененске. [[File:Trash_People_at_Cologne.jpg|лево|мини| HA Schult, ''Trash People'', прикажан во Келн]] === Перформанс, хепенинг, видео уметност и Јозеф Бојс === [[Перформанс|Перформанс уметникот]], скулптор и теоретичар [[Јозеф Бојс]] станал можеби највлијателниот германски уметник од крајот на 20 век. Неговиот главен придонес кон теоријата било проширувањето на Гезамткунстверк за да го вклучи целото општество, како што е изразено во неговиот познат израз „Секој е уметник“. Овој проширен концепт на уметност, познат како [[социјална скулптура]], го дефинира сè што креативно придонесува за општеството како уметничко по природа. Формата што ја добило ова во неговиот опус варирала од богато метафорични, речиси шамански изведби засновани на неговата лична митологија (''Како да му објасниш слики на мртов зајак'', ''Ми се допаѓа Америка и Америка ме сака мене'') до подиректни и утилитарни изрази, како што се 7000 дабови и неговите активности во [[Сојуз 90/Зелени|Зелената партија]].  Познати по своите настани се Ханс Шулт и Волф Востел. Волф Востел е познат и по своите рани инсталации со телевизија. Неговите први инсталации со телевизија, „ ''Циклус Црна соба“'' од 1958 година, биле прикажани во [[Вупертал]] во Галеријата Парнас во 1963 година, а неговата инсталација ''6 TV Dé-coll/age'' била прикажана во Галеријата Смолин <ref>Rolf Wedewer. Wolf Vostell. Retrospektive, 1992, {{ISBN|3-925520-44-9}}</ref> во Њујорк, исто така во 1963 година. Уметничката група Групе СПУР ги вклучувала: Лотар Фишер (1933–2004), Хајмрад Прем (1934–1978), Ханс-Петер Цимер (1936–1992) и Хелмут Штурм (1932). Уметниците на СПУР најпрвин се сретнале на Академијата за ликовни уметности во Минхен и, пред да се скараат со нив, биле поврзани со Ситуационистичката интернационала. Други групи се Јунг Вајлд од крајот на 1970-тите до почетокот на 1980-тите. === Германско пејзажно сликарство по 1945 година === Репрезентативното пејзажно сликарство во германската повоена уметност зазема посебно место во уметничкиот развој по 1945 година. Во период обележан со длабоки политички превирања и неизвесност, пејзажот, за некои уметници, стана простор на проекција за сеќавање, загуба, обнова и општествена рефлексија. Веднаш по [[Втората светска војна]], неколку уметници се вратиле на претходните реалистички, импресионистички и експресионистички традиции. Пејзажите честопати изгледале ранети, неплодни или лишени од човечко присуство, одразувајќи ги искуствата од војната и уништувањето. Значаен претставник на оваа тенденција е [[Франц Радзивил]], чии пејзажи - кои се наоѓаат помеѓу реализмот и магичниот реализам - пренесуваат угнетувачка, често апокалиптична атмосфера. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://taz.de/Franz-Radziwill-in-Dangast/!5043599/|title=Franz Radziwill in Dangast - Der Maler als Lobbyist der Natur|date=2014-04-25|work=taz.de|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Во [[ГДР]], репрезентативното пејзажно сликарство се развило под различни политички услови. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/ns-vergangenheit-und-moderne-die-westdeutsche-kunstszene-nach-100.html|title=Westdeutsche Kunstszene nach 1945 - Neubeginn mit Altlasten|date=2022-04-20|work=Deutschlandfunk Kultur|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Некои уметници го употребувале жанрот за да изведат лични или општествено критички теми на индиректен начин. Особено влијателна била таканаречената „Лајпцишка школа“, чии главни фигури, иако првенствено познати по фигуративните композиции, често го употребувале пејзажот како симболично наелектризиран простор. [[Волфганг Матеуер]] создал пејзажи кои можат да се толкуваат како симболи на внатрешен судир, политичка ограниченост или еколошка закана. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundestag.de/besuche/kunst/kuenstler/mattheuer|title=Wolfgang Mattheuer|work=Deutscher Bundestag|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/leipziger-schule-ddr-maler-wolfgang-mattheuer-gestorben-a-294446.html|title=DDR-Maler Wolfgang Mattheuer gestorben|date=2004-04-07|work=Der Spiegel|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[Вернер Тибке]] ги поврзал пејзажите во своите сложени сликовни светови, создадени од историски и алегориски слоеви. Неговите детални панорами алудираат на уметнички историски преседани и комбинираат прикази на природата со општествена критика и размислувања за историјата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.staedelmuseum.de/en/werner-tuebke|title=Werner Tübke Metamorphoses|work=Städel Museum|accessdate=2026-02-23}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weltkunst.de/kunstwissen/2024/05/leben-und-schaffen-werner-tuebkes|title=Leben und Schaffen Werner Tübkes|date=2024-05-22|work=Weltkunst|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Харалд Мецкес, пак, развил поетски и меланхоличен визуелен јазик во кој пејзажите често се појавувале како тивки, безвременски простори кои му нудат на гледачот контемплативна оддалеченост од сегашноста. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.saechsische.de/lokales/bautzen-lk/bautzen/harald-und-robert-metzkes-gemeinsame-ausstellung-in-bautzen-zeigt-malerei-und-skulptur-ASRX5LNDIRCOZBJHMDAUODEGJQ.html|title=Vater, Sohn, Künstler: Harald und Robert Metzkes stellen in Bautzen aus|date=2025-05-22|work=Sächsische Zeitung|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[File:Milano_-_HangarBicocca_-_2024-09-30_00-30-11_016.jpg|мини| Анселм Кифер - Пирели ХангарБикока (Детали)]] Во [[Западна Германија]], репрезентативното пејзажно сликарство долго време останало во сенка на апстракцијата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rudolfzwirner.com/1997-deutsche-nachkriegskunst/|title=Deutsche Nachkriegskunst im Kontext des internationalen Kunstgeschehens|date=1988|work=Rudolf Zwirner|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref>, но од 1960-тите па наваму добило нови импулси. Во своите рани пејзажни дела, [[Герхард Рихтер]] се потпирал на фотографски извори и ги преобразил преку замаглување во амбивалентни сликовни простори што лебдат помеѓу реалноста и сеќавањето. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.welt.de/kultur/article68ef96d90dc4b85759d384f5/gerhard-richter-in-paris-er-hat-aufgehoert-zu-malen-und-erschafft-doch-noch-immer-neue-bilder.html|title=Er hat aufgehört zu malen – und erschafft doch noch immer neue Bilder|date=2025-11-17|work=Die Welt|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[Анселм Кифер]] подоцна го употребил и пејзажот како централен мотив, при што неговите претежно темни, материјално густи прикази на германски шуми, полиња и урнатини станале носители на колективна меморија, митологија и историја на вината. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/wim-wenders-film-ueber-ausnahmekuenstler-anselm-kiefer-100.html|title=80. Geburtstag von Anselm Kiefer - Der ewige Störer|date=2025-03-08|work=Deutschlandfunk Kultur|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Накратко, репрезентативното пејзажно сликарство во германската повоена уметност било повеќе од продолжение на традиционалните прикажувања на природата. Функционирало како огледало на општествените услови, како симболичен простор за историска траума и како средство за индивидуално самопозиционирање, честопати наспроти несомнено хегемонија на апстрактните движења. [[File:Sommergewitter_in_Algerien_1971.jpg|мини| Бетина Хајнен-Ајех, Летна бура во Алжир во 1974 година]] Уметничките исто така дале свој важен придонес во овој контекст, иако долго време добивале помалку признание. <ref>{{Наведена книга|title=Soviel Anfang! Künstlerinnen der Moderne und ihr Werk nach 1945|last=Patruno|first=Stefanie|publisher=Wienand|year=2023|isbn=978-3-86832-761-8|location=Cologne|page=8|language=de}}</ref> Помеѓу нив се Ингрид Голче-Шварц, Ида Керковиус, Хал Бусе, Габриеле Минтер, Лоте Лазерштајн и Бетина Хајнен-Ајех, при што втората се поврзува со уметничката колонија во Солинген и е ориентирана кон фигуративно сликарство на отворено, en plein air, во традицијата на англиското пејзажно сликарство од почетокот на 19 век, Барбизонската школа од средината на 19 век, [[Импресионизам|импресионизмот]], Скагенските сликари и Уметничката колонија во Дахау. Делото создадено од сликарката Лоте Ласерштајн по 1945 година е исто така фигуративно. Живеејќи во егзил во Шведска, таа работела по нарачка, создавајќи портрети, цветни дела и пејзажи. Габриеле Минтер постојано се враќала на репрезентативното пејзажно сликарство во повоениот период, заедно со нејзините апстрактни „импровизации“. По завршувањето на војната, Ида Керковиус исто така усвоила свој репрезентативен пристап, создавајќи патни впечатоци и цветни мртви природи. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://staedtische-galerie.de/exhibition/so-viel-anfangkuenstlerinnen-der-moderne-und-ihr-werk-nach-1945/|title=So viel Anfang! Künstlerinnen der Moderne und ihr Werk nach 1945|work=Städtische Galerie Karlsruhe|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> === Важни институции на германската уметничка сцена === documenta (sic) е голема изложба на современа уметност која се одржува во [[Касел]] на секои пет години, Арт Келн е годишен уметнички саем, повторно претежно за современа уметност, а Трансмедијале е годишен фестивал за уметност и дигитална култура, што се одржува во [[Берлин]].  === Важни германски современи уметници === Други современи германски уметници се Џонатан Миз, Даниел Рихтер, Алберт Олен, Маркус Олен, Розмари Трокел, Андреас Гурски, Томас Раф, Блинки Палермо, Ханс - Јирген Шликер, Гинтер Укер, Арис Калаицс Швелер, Катартрина, Катарина Сивердинг и Иса Гензкен.  <nowiki> [[Категорија:Германска уметност]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]]</nowiki> [[Категорија:Германска уметност| ]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] kofuv3x4q8fmrey61mjms3n4182pasv 5629745 5629744 2026-09-18T09:03:10Z Тиверополник 1815 5629745 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | image1 = Creglingen-002.JPG | width1 = 210 | alt1 = | caption1 = Олтар на Богородица во стилот на [[Меѓународна готика|доцната готика]] од [[Тилман Рименшнајдер]], 1505–1508 г., Херготскирхе, [[Креглинген]] | image2 = Franz Marc - The Foxes - Google Art Project.jpg | width2 = 210 | alt2 = | caption2 = Die Füchse ([[Лисиците (слика)|Лисиците]]), 1913, од [[Франц Марк]] | footer = }} '''Германската уметност''' има долга и истакната традиција во [[Ликовна уметност|ликовните уметности]], од најраните познати дела на фигуративната уметност до нејзиното денешно творештво на [[современа уметност]]. Германија била обединета во една држава само од 19 век, а дефинирањето на нејзините граници е познато како тежок и болен процес. За претходните периоди, германската уметност честопати ефикасно вклучувала уметност која е создадена во германските региони, вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Алзас]] и поголемиот дел од [[Швајцарија]], како и во голема мера германските градови или региони источно од современите германски граници. Иако има стремеж да биде занемарена во однос на италијанските и француските придонеси од гледна точка на англофонскиот свет, германската уметност одиграла клучна улога во развојот на [[Европска уметност|западната уметност]], особено [[Келтска уметност|келтската уметност]], [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. Од развојот на [[Романика|романската уметност]], Франција и Италија почнале да го водат развојот во остатокот од [[Среден век|средниот век]], но производството на сè побогата Германија останало многу важно. [[Германска ренесанса|Германската ренесанса]] се развила во прилично различни насоки од италијанската ренесанса и првично била доминирана од средишната фигура на [[Албрехт Дирер]] и раната германска доминација на печатењето. Последната фаза на ренесансата, [[северен маниризам]], била центрирана околу периферијата на германските земји, во [[Фландрија]] и царската престолнина [[Прага]], но, особено во архитектурата, германскиот [[барок]] и [[рококо]] ги прифатиле овие увезени стилови со ентузијазам. Германското потекло на [[Романтизам|романтизмот]] не довело до подеднаква средишно место во визуелните уметности, но придонесите на Германија кон многуте широко [[Модернизам|модернистички]] движења по пропаѓањето на академската уметност во форма на [[експресионизам]], [[дадаизам]], Нова објективност и [[Баухаус]] одиграле голема улога во појавата на [[Современа уметност|современата уметност]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theshortcourse.org/modern-art-in-germany-from-kandinsky-to-keiffer#:~:text=Modern%20art%20in%20Germany%20has%20been%20at%20the,work%20of%20Beuys%20and%20Kiefer%20that%20have%20challe|title=Modern Art in Germany: Kandinksy to Keiffer — the Short Course}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecollector.com/german-expressionism-legacy/|title=The Powerful Legacy of German Expressionism|date=26 April 2023}}</ref> == Праисторија до доцна антика == {{Главна|Каролиншка уметност|Отонска уметност}} Областа на современа [[Германија]] е богата со наоди од [[праисториска уметност]], вклучувајќи ја Левенменш, најстарата статуа во светот, и Венера од Холе Фелс, пронајдена во Швапските Алпи. Ова се смета дека е најстариот неоспорен пример за уметност од Горниот Палеолит и фигуративна скулптура на човечка форма воопшто, од пред повеќе од 42.000 години п.н.е., која е откриена дури во 2008 година; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|title=Archäologie erleben - Mission Eiszeit &#124; SWR Geschichte & Entdeckungen|work=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216224639/https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|archive-date=2023-12-16|accessdate=2023-12-16}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|title="It must be a woman" - The female depictions from Hohle Fels date to 40,000 years ago...|date=July 22, 2016|publisher=Universität Tübingen|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011145105/https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|archive-date=October 11, 2016|accessdate=July 26, 2016}}</ref> попознатата [[Вилендорфска Венера]] (24–22.000 п.н.е.) доаѓа од малку подалеку од австриската граница. Спектакуларните наоди на [[Златна капа|златни капи]] од бронзеното доба се наоѓаат во Германија, како и „централната“ форма на културата Урнфилд и културата Халштат. [[File:Hochdorf_Chieftain's_Grave_reconstruction.jpg|мини|250x250пкс| Реконструкција на гробот на војводата Хохдорф, [[Штутгарт]]]] Во [[Железно време|железното доба]], „келтската“ [[Латенска култура]] се центрирала во Западна Германија и Источна Франција, а Германија произвела многу големи наоди од [[келтска уметност]], како што се елитните погребувања во Рајнхајм и Хохдорф, и градовите на ''[[Опидум|опидите]]'' како [[Глауберг]], [[Опидум Манхинг|Манхинг]] и Хојнебург. По долги војни, [[Римско Царство|Римското Царство]] ги утврдило своите граници во Германија со [[Лимес Германикус]], вклучувајќи го поголемиот дел од југот и западот на денешна Германија. Германските покраини произведувале уметност во покраински верзии на римски стилови, но центрите таму, како преку Рајна во Франција, биле големи производители на фина античка римска грнчарија, извезена низ целото Царство.Рајнцаберн бил еден од најголемите, кој е добро ископан и има посебен музеј. Нероманизираните области од подоцнежниот римски период спаѓаат во уметноста од периодот на преселбата, значајна по металните изработки, особено накитот (најголемите парчиња очигледно главно ги носеле мажи).  == Среден век == === Каролиншка уметност === {{Главна|Романска уметност}} [[File:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|десно|мини| Корица обложена со скапоцени камења на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, 870]] Германската средновековна уметност всушност започнува со [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] на [[Карло Велики]] (починал во 814 година), првата држава која владеела со голем дел од современата територија на Германија, како и со Франција и голем дел од Италија. [[Каролиншка уметност|Каролиншката уметност]] била ограничена на релативно мал број предмети произведени за мал круг околу дворот и голем број царски манастири кои ги спонзорирале, но имала огромно влијание врз подоцнежната [[средновековна уметност]] низ [[Европа]]. Најчестиот вид предмет што преживеал е [[Илуминиран ракопис|илуминираниот ракопис]]; ѕидните слики очигледно биле вообичаени, но, како и зградите во кои се наоѓале, речиси сите исчезнале. Пораните центри се наоѓале во современа Франција, но подоцна [[Мец]] во Лорена и опатијата Сен Гал во современа [[Швајцарија]] им се придружиле како конкуренти. „Сакраментарот на Дрого“ и „Фолчардскиот псалтир“ се меѓу ракописите што ги создале. Ниту една каролиншка монументална скулптура денес не е зачувана, иако можеби најважното покровителство на Карло Велики било неговото нарачување на златна фигура на [[Исус Христос|Христос]] во природна големина на распетие за неговата [[Палатинска капела во Ахен]]; ова е познато единствено од книжевните извори и веројатно била златна фолија околу дрвена основа, веројатно моделирана со слој од гесо, како подоцнежната и прилично збрчкана [[Златна Мадона од Есен]]. [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанската уметност]] не содржела монументални скулптури на религиозни личности, за разлика од владетели, бидејќи тие биле силно поврзани од страна на [[Црковни отци|црковните отци]] со култните идоли на [[Римска религија|античката римска религија]]. [[Византиска уметност|Византиската уметност]] и современата [[Православие|источноправославна]] религиозна уметност ја одржуваат забраната до ден-денес, но западната уметност очигледно била решително под влијание на примерот на Карло Велики да ја напушти. Кругот на Карло Велики сакал да ја оживее славата на класичниот стил, кој го познавале претежно во неговата [[Доцна антика|доцноантичка]] форма, а исто така и да се натпреварува со [[Византиска уметност|византиската уметност]], во која се смета дека им помогнале уметници бегалци во времето на [[Византиско иконоборство|византискиското иконоборство]]. Бидејќи самиот Карло Велики не изгледа дека бил многу заинтересиран за визуелната уметност, неговото политичко соперништво со [[Византија]], поддржано од [[Папа|папството]], можеби придонело за силната позиција за слики изразена во „Карилоншките книги“, кои го изложуваат ставот за сликите што го држела Западната црква со мали варијации во остатокот од [[Среден век|средниот век]], па и понатаму. === Отонска уметност === {{Главна|Готска уметност}} [[File:BambergApocalypseFolio025vAngelWithLittleBook.JPG|десно|мини| Бамбершката апокалипса, од Отонската школа во Рајхенау, постигнува монументалност во мал обем. 1000–1020.]] Под следната [[Отонска династија]], чија основна територија се приближувала поблиску до современа Германија, Австрија и германско говорна Швајцарија, [[Отонска уметност|отонската уметност]] била главно производ на големите манастири, особено [[Рајхенау]], кој бил водечки западен уметнички центар во втората половина на 10 век. Стилот на Рајхенау употребува поедноставени и шарени форми за да создаде силно експресивни слики, далеку од класичните аспирации на каролиншката уметност, а со нетрпение го очекува романескниот стил. Дрвениот [[Геронов крст]] од 965–970 година во [[Келнска катедрала|Келнската катедрала]] е и најстарата и најфината фигура на распетие во природна големина од раниот средновековен период; историчарите на уметноста не сакале да ги припишат записите што го даваат неговиот датум сè додека не биле потврдени со [[дендрохронологија]] во 1976 година. Како и во остатокот од Европа, металоделството сè уште било најпрестижната форма на уметност, во дела како скапоцениот крст на Лотар, направен околу 1000 година, веројатно во [[Келн]]. [[File:Maria_laach_teufel_schriftrolle.jpg|мини| [[Романика|Романска]] резба од опатијата Марија Лах]] === Романска уметност === {{Главна|Северна ренесанса|Германска ренесанса}} [[Романика|Романската уметност]] била првото уметничко движење што ја опфатило цела [[Западна Европа]], иако со регионални варијации. Германија претставувала средишен дел од движењето, иако германската романска архитектура користела скулптура помалку отколку француската. Со зголемувањето на просперитетот, масивни цркви биле изградени во градовите низ цела Германија, не само оние кои биле под покровителство на царскиот круг. Германската романска уметност, која се протега од 10 до 12 век, одиграла значајна улога во поширокиот развој на европската романска архитектура и уметност. Додека романската архитектура често се поврзува со големи, утврдени цркви, манастири и замоци, германската итерација имала свои посебни карактеристики, под влијание на политичката и религиозната рамка на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Romanesque-art|title=Romanesque art &#124; European Architecture & Sculpture &#124; Britannica}}</ref> Една од основните карактеристики на германската романска архитектура претставува нејзиниот нагласок на монументална скала. Црквите обично се граделе со силен акцент на вертикалноста и грандиозните пропорции, со дебели ѕидови, масивни кули и мали, длабоко поставени прозорци. Овие згради честопати имале крстовидни планови (обликувани како крст), што овозможувало организирана поделба на просторот што служела и за литургиски цели. Внатрешноста на овие цркви често се карактеризирала со цилиндрични сводови и бедрени сводови, кои се употребувале за потпирање на тешки камени конструкции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://victorianweb.org/art/architecture/romanesque/german.html|title=Characteristics of German Romanesque Architecture}}</ref> === Готска уметност === {{Главна|Гравура|Албрехт Дирер}} Французите го измислиле [[Готска уметност|готскиот стил]], а Германија бавно го усвоила, но откако го сторила тоа, Германците го направиле свој и продолжиле да го употребуваат долго откако остатокот од Европа го напуштил. Според Анри Фосијон, готската уметност ѝ дозволила на германската уметност „за прв пат да дефинира одредени аспекти на својот роден гениј - енергична и емпатична концепција за животот и формата, во која театарското претставување се мешало со жестока емоционална искреност“. [[Бамбершки коњаник|Бамбершкиот коњаник]] од 1330-тите, во [[Бамбершка катедрала|Бамбершката катедрала]], е најстарата голема пост-античка камена статуа на коњаник; поголемиот дел на средновековни кнежевски надгробни споменици се зачувани од Германија отколку од Франција или Англија. Романските и раноготските цркви имале ѕидни слики во местни верзии на меѓународни стилови, од кои се познати имињата на малку уметници. [[File:ThreeFoolishVirginsMagdeburg.jpg|лево|мини| Три [[Парабола за десетте девојки|луди девици]], [[Магдебуршка катедрала]], околу 1250 година]] Дворот на [[Цар на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], тогаш со седиште во [[Прага]], имал важна улога во формирањето на [[Меѓународен готски стил|меѓународниот готски стил]] кон крајот на 14 век. Стилот се расширил низ богатите градови на Северна Германија од уметници како [[Конрад фон Зоест]] во [[Вестфалија]], [[Мајстер Бертрам]] во [[Хамбург]], а подоцна и [[Стефан Лохнер]] во [[Келн]]. Хамбург бил еден од градовите во [[Ханза]], кога Лигата била на врвот на својот просперитет. Бертрам бил наследен во градот од уметници како што се мајсторот Франке, мајсторот на Малхинскиот олтар, Ханс Борнеман, Хинрик Фунхоф и Вилм Дедеке, кои преживеале во периодот на ренесансата. Ханзинските уметници сликале нарачки за балтичките градови во [[Скандинавија]] и современите [[балтички држави]] на исток. На југ, Мајсторот на Бамбершкиот олтар претставува првиот значаен сликар со седиште во [[Нирнберг]], додека Мајсторот на Хајлигенкројц, а потоа и Михаел Пахер, работеле во Австрија.  Како и онаа на Пахер, работилницата на [[Бернт Нотке]], сликар од градот [[Либек]], сликал [[Олтарник|олтарски слики]] или ги резбал во сè пораскошниот насликан и позлатен стил што се употребувал како рамки или алтернативи за насликани панели. Јужногерманската скулптура од дрво била важна во развојот на нови теми кои го одразувале интензивно емоционалниот побожен живот поттикнат од движењата во доцносредновековниот католицизам, како што е [[Германски мистицизам|германскиот мистицизам]]. Овие често се познати на англиски како andachtsbilder (побожни слики) и вклучуваат ''[[Пиета]]'', ''Замислениот Христос'', ''Човек на тагите'', ''Орудјата на страдањето'', ''[[Превез на Вероника|Превезот на Вероника]]'', отсечената глава на [[Јован Крстител]] и ''Ожалостена Богородица'', од кои многу ќе се рашират низ Европа и ќе останат популарни до [[Барок|барокот]], а во популарните религиозни слики и понатаму. Всушност, „доцен готски барок“ е термин што понекогаш се употребува за да се опише хипердекорираната и емотивна уметност од 15 век, пред сè во Германија. [[Мартин Шонгауер]], кој работел во Алзас во вториот дел од 15 век, бил кулминација на доцноготското германско сликарство, со софистициран и хармоничен стил, но тој сè повеќе го поминувал времето создавајќи гравури, за кои се развиле национални и меѓународни канали на распространување, така што неговите графики биле познати во Италија и други земји. Неговите претходници биле Мајсторот на картите за играње и Мајсторот Е.С., двајцата исто така од регионот на Горна Рајна. Германскиот конзервативизам е прикажан во доцната употреба на златни позадини, кои сè уште ги користеле многу уметници и во 15 век. == Ренесансно сликарство и графики == {{Главна|Дунавска школа|Северен маниризам}} [[File:HMF_Duerer_Gruenewald_Harrich_Heller-Altar_DSC_6312.jpg|мини| Олтарот на Хелер од [[Албрехт Дирер]]]] Концептот на [[Северна ренесанса|Северната ренесанса]] или [[Германска ренесанса|германската ренесанса]] е донекаде збунет поради продолжената употреба на елаборираниот готски орнамент сè до 16 век, дури и во дела кои несомнено се ренесансни во нивниот третман на човечката фигура и други аспекти. Класичниот орнамент имал мала историска резонанца во поголемиот дел од Германија, но во други аспекти Германија многу брзо го следела развојот, особено во усвојувањето на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви, германски изум кој останал речиси германски монопол неколку децении и првпат бил донесен во поголемиот дел од Европа, вклучувајќи ги Франција и Италија, од страна на Германците.  === Гравура и Дирер === {{Главна|Весобрунска школа|Мајсенски порцелан}} [[File:Dürer_Melancholia_I.jpg|десно|мини| ''[[Меланхолија I|Меленколија I]]'', 1514, гравура од [[Албрехт Дирер]]]] Гравурирањето со [[дрвопис]], [[бакропис]], измислено од Даниел Хопфер, и гравурата (можеби уште еден германски изум) веќе било поразвиено во Германија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]] отколку на кое било друго место, а Германците ја презеле водечката улога во развојот на илустрации на книги, типично со релативно низок уметнички стандард, но видливи низ цела Европа, при што дрвените блокови честопати им биле позајмувани на печатари на изданија во други градови или јазици. Најголемиот уметник на германската ренесанса, [[Албрехт Дирер]], ја започнал својата кариера како чирак во водечката работилница во [[Нирнберг]], онаа на [[Михаел Волгемут]], кој во голема мера го напуштил своето сликарство за да го искористи новиот изум. Дирер работел на најекстравагантно илустрираната книга од тој период, „[[Нирнбершката хроника]]“, објавена од неговиот кум [[Антон Кобергер]], најголемиот европски печатар-издавач во тоа време. По завршувањето на своето чиракување во 1490 година, Дирер заминал во Германија четири години и во Италија неколку месеци, пред да ја основа својата работилница во Нирнберг. Тој брзо станал познат низ цела [[Европа]] по своите енергични и избалансирани дрворези и гравури, додека истовремено сликал. Иако задржува карактеристичен германски стил, неговото дело покажува силно италијанско влијание и често се смета за почеток на германската ренесанса во визуелната уметност, која во следните четириесет години ги заменил Холандија и Франција како област што ја создале најголемата иновација во северноевропската уметност. Дирер го поддржувал [[Мартин Лутер]], но продолжил да создава [[Мадона (уметност)|Мадони]] и други католички слики, и да слика портрети на водачи од двете страни на новонастанатиот раскол на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]]. [[File:Mathis_Gothart_Grünewald_022.jpg|десно|мини| ''[[Распнување на крст|Распетието]]'', среден панел на Исенхејмискиот олтар од [[Матијас Гриневалд]]]] Дирер починал во 1528 година, пред да стане јасно дека поделбата на Реформацијата станала трајна, но неговите ученици од следната генерација не можеле да избегнат да заземат страна. Поголемиот дел од водечките германски уметници станале протестанти, но ова ги лишило од сликањето на повеќето религиозни дела, што претходно претставувало главен извор на приходи за уметниците. [[Мартин Лутер]] се противел на неколку католички слики, но не и на самите слики, а [[Лукас Кранах Постариот]], близок пријател на Лутер, насликал голем број „лутерански олтарски слики“, најчесто на кои е прикажана [[Тајна вечера|Тајната вечера]], некои со портрети на водечките протестантски богослужбеници како [[Апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Оваа фаза на лутеранската уметност завршила пред 1550 година, веројатно под пожестокото аниконско влијание на [[Калвинизам|калвинизмот]], а религиозните дела за јавно прикажување практично престанале да се создаваат во протестантските области. Веројатно во голема мера поради ова, развојот на германската уметност практично престанал до околу 1550 година, но во претходните децении германските уметници биле многу плодни во развојот на алтернативни теми за да го надоместат празнината во нивните книги за нарачки. [[Лукас Кранах Помладиот]], покрај портретите, развил и формат на тенки вертикални портрети на провокативни голи тела, со класични или библиски наслови. Нешто надвор од овие случувања е [[Матијас Гриневалд]], кој оставил многу малку дела, но чие ремек-дело, неговиот''„Исенхајмски олтар“'' (завршен 1515), е нашироко сметано за најголемо германско ренесансно сликарство откако било реставрирано и привлечено критичко внимание во 19 век. Станува збор за интензивно емотивно дело кое ја продолжува германската готска традиција на неограничен гест и израз, употребувајќи ги ренесансните композициски принципи, но сè во таа најготска форма, [[Триптих|триптихот]] со повеќе крила. [[File:Albrecht_Altdorfer_007.jpg|лево|мини|310x310пкс| [[Албрехт Алтдорфер]] (околу 1480–1538), ''Дунавски пејзаж во близина на Регенсбург'', околу 1528 година, еден од најраните западни чисти пејзажи, од [[Дунавска школа|Дунавската школа]] во јужна [[Германија]]]] === Дунавската школа и северниот маниризам === [[Дунавска школа|Дунавската школа]] претставува името на круг уметници од првата третина од 16 век во [[Баварија]] и [[Австрија]], меѓу кои се [[Албрехт Алтдорфер]], [[Волф Хубер]] и [[Аугустин Хиршвогел]]. Со Алтдорфер на чело, школата ги создала првите примери на независна [[Пределно сликарство|пејзажна уметност]] на Запад (речиси 1.000 години по Кина), и во слики и во графики. Нивните религиозни слики имале [[Експресионизам|експресионистички]] стил донекаде сличен на Гриневалдовиот. Учениците на Дирер, Ханс Бургкмаир и Ханс Балдунг Грин, работеле главно на графики, при што Балдунг ја развил тематската тема на [[Маѓесништво|маѓепсништво]] во голем број енигматични графики. [[File:Darmstadtmadonna.jpg|мини| ''Дармштатска Мадона'', со портрети од дарители, слика со масло од [[Ханс Холбајн Помладиот]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/4Sh830CWkx8sbgHxt5kGHx0/dark-arts-holbein-and-the-court-of-henry-viii|title=BBC - Dark arts: Holbein and the court of Henry VIII|work=BBC|language=en-GB|accessdate=2021-12-30}}</ref> на Холбајнскиот тепих, 1525–26 и 1528 година. Масло и темпера на варовник, колекција Вурц]] [[Ханс Холбајн Постариот]] и неговиот брат Сигизмунд Холбајн сликале религиозни дела во доцноготски стил. Ханс Постариот станал пионер и водач во преобразбата на германската уметност од готски во ренесансен стил. Неговиот син, [[Ханс Холбајн Помладиот|Ханс Холбајн Помладиот,]] станал важен сликар на портрети и неколку религиозни дела, работејќи главно во Англија и Швајцарија. Добро познатата серија мали дрворезби на Холбајн за „''Танцот на смртта“'' се однесува на делата на [[Малите мајстори]], група графичарки кои се специјализирале за многу мали и многу детални гравури за буржоаски колекционери, вклучувајќи многу еротски теми. По извонредните достигнувања од првата половина на 16 век следеле неколку децении со забележително отсуство на значајна германска уметност, освен остварени портрети кои никогаш не можат да се споредат со достигнувањата на Холбајн или Дирер. Следните значајни германски уметници работеле во прилично вештачкиот стил на [[северен маниризам]], кој морале да го научат во Италија или Фландрија. [[Ханс фон Ахен]] и холандскиот [[Бартоломеј Спрангер]] станале водечки сликари на царските дворови во [[Виена]] и [[Прага]], а продуктивното холандско семејство гравери Саделери се проширило низ Германија, меѓу другите земји. Овој стил го продолжил Бартоломеј Стробел уште една генерација, пример за суштински германски уметник роден и кој работел во [[Шлеска|Шлезија]], во денешна [[Полска]], сè додека не се иселил поради [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] и да стане сликар на полскиот двор. [[Адам Елсхајмер]], највлијателниот германски уметник во 17 век, ја поминал целата своја зрела кариера во Италија, каде што започнал работејќи за друг емигрант, [[Ханс Ротенхамер]]. И двајцата создале висококвалитетни кабинетни слики, претежно на бакар, со класични теми и пејзажни позадини.  == Готска и ренесансна скулптура == {{Главна|Весобрунска школа|Мејсенски порцелан}} Во католичките делови на Јужна Германија, готската традиција на резбање дрво продолжила да се развива до крајот на 18 век, прилагодувајќи се на промените во стилот низ вековите. [[Фајт Штос]] (починал 1533), [[Тилман Рименшнајдер]] (починал 1531) и [[Петер Вишер Постариот]] (починал 1529) станале современици на Дирер, а нивните долги кариери го опфаќале преминот помеѓу готскиот и ренесансниот период, иако нивниот орнамент честопати останал готски дури и откако нивните композиции почнале да ги одразуваат ренесансните принципи. Два и пол века подоцна, [[Јохан Јозеф Кристијан]] и [[Игнац Гинтер]] станале водечки мајстори во доцниот барокен период, двајцата починале кон крајот на 1770-тите, едвај една деценија пред [[Француска револуција|Француската револуција]]. Витален елемент во ефектот на германските барокни ентериери било делото на [[Весобрунската школа]], подоцнежен термин за штукоистите од крајот на 17 и 18 век. Друго изразување на германската скулпторска вештина била кај [[Порцелан|порцеланот]]; најпознатиот моделар е [[Јохан Јоаким Кендлер]] од фабриката [[Мејсенски порцелан|Мејсен]] во [[Дрезден]], но најдоброто дело на Франц Антон Бустели за фабриката за порцелан Нимфенбург во [[Минхен]] често се смета за најголемо достигнување на порцеланот од 18 век. == 17 до 19 век == === Барок, рококо и неокласицизам === [[File:Johann_Liss_006.jpg|лево|мини| ''Падот на [[Фаетон]]'' од Јохан Лис]] [[File:Christian_Gottlieb_Schick_003.jpg|лево|мини| Готлиб Шик, ''Фрау фон Кота'', 1802 година]] [[Барокна уметност|Барокното сликарство]] бавно пристигнувало во Германија, со многу малку пред околу 1650 година, но откако се воспоставило, се смета дека добро одговарало на германскиот вкус. Во [[Барок|барокните]] и [[рококо]] периоди, германската уметност создавала претежно дела изведени од развојот на други места, иако биле активни голем број вешти уметници од различни жанрови. Периодот останува малку познат надвор од Германија, и иако „никогаш не тврдел дека е меѓу големите школи за сликарство“, неговото занемарување од страна на негерманската историја на уметност останува впечатливо. Голем број на истакнати странски сликари поминале периоди работејќи во Германија за принцови, меѓу нив [[Бернардо Белото]] во [[Дрезден]] и на други места, и [[Џовани Батиста Тјеполо]], кој поминал три години сликајќи го [[Вирцбуршки дворец|Вирцбуршкиот дворец]] со својот син. Голем број на германски сликари работеле во странство, вклучувајќи го Јохан Лис, кој работел главно во [[Венеција]], Јоаким фон Сандрарт и Лудолф Бакхајзен, водечкиот морски уметник од последните години на [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]]. Кон крајот на 18 век, портретистот Хајнрих Фигер и неговиот ученик Јохан Петер Крафт, чии најпознати дела се три големи мурали во [[Хофбург]], се преселиле во Виена како студенти и останале таму. [[Неокласицизмот]], кој се родил во голема мера благодарение на делата на [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], се појавил доста порано во Германија отколку во Франција, сосликари како [[Антон Рафаел Менгс]] (1728–79), данскиот сликар [[Асмус Јакоб Карстенс]] (1754–98) и скулпторот [[Готфрид Шадов]] (1764–1850). Менгс бил еден од најценетите уметници од своето време, работејќи во градови како Рим, Мадрид и на други места, и пронаоѓајќи еден ран неокласичен стил кој денес изгледа прилично истрошен, иако неговите портрети се поефективни. Кратката кариера на Карстенс била турбулентна и проблематична, оставајќи трага од недовршени дела, но преку ученици и пријатели како што се Готлиб Шик, Јозеф Антон Кох и Бонавентура Џенели, повлијателни. Кох бил роден во планините на австрискиот [[Тирол (покраина)|Тирол]] и станал водечки континентален сликар на [[Пределно сликарство|пејзажи]], концентрирајќи се на планинските погледи, и покрај тоа што голем дел од својата кариера го поминал во Рим.  [[Даниел Ходовјецки]] бил роден во [[Гдањск|Данциг]] и барем делумно се идентификувал како Полјак, иако зборувал само германски и француски. Неговите слики и стотици графики, илустрации на книги и политички карикатури претставуваат непроценлив визуелен запис за секојдневниот живот и сè посложениот менталитет на [[Просветителство|просветителска]] Германија и нејзиниот [[национализам]] во подем. [[Антон Граф]], роден во Швајцарија, бил плоден портретист во Дрезден, кој сликал книжевни личности, како и дворски личности. Династијата на семејството Тишбајн била солидна сестрана личност која го опфатила поголемиот дел од 18 век заедно, како и семејството Цик, првично главно сликари на големи барокни тавани, кои сè уште биле активни во 20 век во лицето на илустраторот [[Александар Цик]]. И браќата Асам, и [[Јохан Цимерман|Јохан Баптист Цимерман]] и [[Доминикус Цимерман|неговиот брат]], биле во можност заедно да обезбедат комплетна услуга за нарачки за цркви и палати, дизајнирајќи ја зградата и изведувајќи го штукото и ѕидното сликарство. Комбинираниот ефект на сите елементи на овие згради во Јужна Германија, Австрија и [[Чешка (историска област)|Бохемија]], особено нивните ентериери, претставуваат некои од најкомплетните и најекстремните реализации на барокниот стремеж да го преплави гледачот со „сјајниот свет на самовилите на домот на благородникот“ или „претвкусот на славата на Рајот“ во случајот со црквите. Најраната германска академија била [[Берлинска академија на уметностите|Берлинската академија на уметностите]] основана во [[Берлин]] во 1696 година, а во текот на следните два векови, голем број други градови основале свои институции, паралелно со развојот на настаните во другите европски земји. Во Германија, непознатиот пазар за уметност во земја поделена на мноштво мали држави значело дека значајните германски уметници до ден-денес се посклонети да прифатат наставнички места во академиите и нивните наследнички институции отколку нивните еквиваленти во Англија или Франција. Општо земено, германските академии наметнувале одреден стил помалку ригидно отколку што долго време било случај во Париз, Лондон, Москва или на други места. === Пишување за уметноста === [[File:Johann_Joachim_Winckelmann_(Anton_von_Maron_1768).jpg|мини| [[Антон фон Марон]], ''Портрет на Јохан Јоаким Винкелман'', 1768 година]] Периодот на просветителството ги означил германските писатели како водечки теоретичари и критичари на уметноста, предводени од [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], кој ја возвишувал [[Старогрчка уметност|античката грчка уметност]] и, и покрај тоа што никогаш не ја посетил Грција или всушност не видел многу антички грчки статуи, поставил анализа правејќи разлика помеѓу главните периоди на старогрчката уметност и поврзувајќи ги со пошироките историски движења. Делото на Винкелман го означило влегувањето на историјата на уметноста во високофилозофскиот дискурс на германската култура; тој бил со страст читан од [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]] и [[Фридрих Шилер]], кои двајцата почнале да пишуваат за историјата на уметноста, а неговиот опис на Лаконовата група предизвикал одговор од [[Готхолд Ефрајм Лесинг|Лесинг]]. Гете направил обид да се обучи како уметник, а неговите пејзажни скици покажуваат „повремени блесоци на емоции во присуство на природата кои се доста изолирани во тој период“. Појавата на уметноста како главна тема на филозофска спекулација била зацврстена со појавата на „[[Критика на моќта на судењето]]“ од [[Имануел Кант]] во 1790 година, а била продлабочена и со ''„[[Предавања за естетиката]]“'' на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]]. Во следниот век, германските универзитети станале првите што ја предавале историјата на уметноста како академски предмет, со што започнал период на водечката позиција што Германија (и Австрија) ја зазеле во проучувањето на [[Историја на уметноста|историјата на уметноста]] сè до распрснување на научниците во странство во нацистичкиот период. [[Јохан Готфрид Хердер]] се залагал за она што го идентификувал во готската уметност и Дирер како специфично германски стилови, започнувајќи расправија околу соодветните модели за еден германски уметник против таканаречената „тиранија на Грција над Германија“ што ќе трае речиси два века. === Романтизмот и Назарејците === {{Главна|Германски романтизам|Назаренско движење}} [[File:Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_Sea_of_Fog.jpeg|мини|321x321пкс| [[Каспар Давид Фридрих]], ''[[Талкач над морето од магла]]'' (1818)]] [[Германски романтизам|Германскиот романтизам]] доживеал оживување на иновацијата и препознатливоста во германската уметност. Надвор од Германија, единствено [[Каспар Давид Фридрих]] станал добро познат, но имало голем број уметници со многу индивидуални стилови, особено [[Филип Ото Рунге]], кој, како и Фридрих, се школувал на Копенхашката академија и бил заборавен по неговата смрт сè до оживувањето во 20 век. Фридрих сликал речиси целосно пејзажи, со препознатлив северен допир и секогаш чувство на квази-религиозна тишина. Честопати неговите фигури се гледаат одзади - тие, како и гледачот, се изгубени во размислувањето за пејзажот. Портретите на Рунге, претежно од неговиот круг, се натуралистички, освен неговите деца со огромни лица, но другите дела во неговата кратка кариера сè повеќе одразуваа визионерски [[пантеизам]]. [[Адријан Лудвиг Рихтер]] е главно запаметен по неговите портрети, а [[Карл Вилхелм Колбе]] бил чисто [[Бакропис|бакрограф]] (како и [[Филологија|филолог]]), чии подоцнежни графики прикажуваат фигури речиси проголтани од гигантска вегетација. [[File:Friedrich_Overbeck_008.jpg|лево|мини| [[Јохан Фридрих Овербек]] од Назаренското движење, ''Италија и Германија'']] [[Назарени|Назаренското движење]], кованица на еден потсмевачки критичар, означува група германски романтичарски сликари од почетокот на 19 век кои имале за цел да ја оживеат чесноста и духовноста во [[Христијанска уметност|христијанската уметност]]. Главната мотивација на Назарените била реакција против неокласицизмот и рутинското уметничко образование на академскиот систем. Тие се надевале дека ќе се вратат на уметноста која отелотворува духовни вредности и барале инспирација кај уметниците од доцниот среден век и раната ренесанса, отфрлајќи го она што го сметале за површна виртуозност на подоцнежната уметност. Нивната програма не се разликувала од онаа на англиското [[прерафаелитско братство]] во 1850-тите, иако основната група заминала дотаму што носела посебна псевдосредновековна облека. Во 1810 година, Јохан Фридрих Овербек, Франц Пфор, Лудвиг Фогел и Швајцарецот Јохан Конрад Хотингер се преселиле во [[Рим]], каде што го окупирале напуштениот манастир Сан Исидоро. Ним им се придружиле Филип Вејт, Питер фон Корнелиј, Јулиј Шнор фон Каролсфелд, Фридрих Вилхелм Шадов и лабава групација на други германски уметници. Тие се сретнале со австрискиот романтичен пејзажист Јозеф Антон Кох (1768–1839), кој станал неофицијален старател на групата. Во 1827 година им се придружил Јозеф фон Фирих, а Еберхард Вехтер подоцна се поврзал со групата. За разлика од силната поддршка што им ја давал на прерафаелитите доминантниот уметнички критичар од тоа време, [[Џон Раскин]], Гете ги отфрнувал Назарените: „Ова е прв случај во историјата на уметноста кога вистинските таленти си посакале да се формираат наназад со повлекување во утробата на својата мајка, и на тој начин пронашле нова период во уметноста.“ Предводена од Назареецот Шадов, син на скулпторот, Диселдорфската школа претставувала група уметници кои сликале претежно пејзажи и кои студирале на [[Диселдорфска академија|Диселдорфската академија]], основана во 1767 година, или биле под влијание на неа. Влијанието на академијата растело во 1830-тите и 1840-тите години, а имало голем број на американски студенти, од кои неколку се поврзале со [[Школа на реката Хадсон|школата на реката Хадсон]]. [[File:Ritratto_della_famiglia_Begas.jpg|мини| Семејството на сликарот Карл Бегас, 1808 година, славејќи го домаќинството во стилот на [[бидермаер]]]] === Натурализам и пошироко === {{Главна|Бидермаер|Југендштил}} [[Бидермаер]] е уметничко движење во [[Германски Сојуз|германската]] и [[Австриско Царство|австриската]] уметност, главно во [[Сликарство|сликарството]], [[Графика|графиката]], уредувањето на ентериерот и [[Применета уметност|украсно-применетата уметност]], кое се развило во периодот од 1815 г. до 1848 година односно во периодот помеѓу крајот на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] во 1815 година и [[Револуции од 1848 година|револуциите од 1848 година]]. Уметноста на Бидермаер им се допаднала на просперитетните средни класи преку детален, но дотеран [[Реализам (уметност)|реализам]], честопати славејќи ги домашните доблести, и доминирала над француските аристократски вкусови, како и копнежите кон романтизмот. [[Карл Шпицвег]] станал водечки германски уметник во овој стил. <ref>Doyle, Margaret, in ''Encyclopedia of the Romantic Era, 1760–1850, Volume 1'', ed. Christopher John Murray, p. 89, Taylor & Francis, 2004 {{ISBN|1-57958-361-X}}, [https://books.google.com/books?id=bXnMs-YDEF4C&dq=Biedermeier+painting&pg=PA89 Google books]</ref> ''Цимербилд'' или „портретот“ на празна соба станал популарна форма. [[File:Suende_Franz_Stuck_ohne_Rahmen.jpg|лево|мини| Франц Стак (1873) ''Зунде'' (''Грев'')]] Во втората половина на 19 век се развиле голем број стилови, паралелно со трендовите во другите европски земји, иако недостатокот на доминантен главен град веројатно придонел за уште поголема разновидност на стилови отколку во другите земји. [[Адолф Менцел]] уживал огромна популарност и помеѓу германската јавност и меѓу службените лица; на неговиот погреб германскиот цар [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] одел зад неговиот ковчег. Тој ги драматизирал минатите и современите [[Прусија|пруски]] воени успеси, како во слики, така и во брилијантни дрворезби што се прикажуваат книги, но неговите домашни теми се интимни и трогателни. Тој го следел развојот на раниот [[импресионизам]] за да создаде стил што го употребувал за прикажување на големи јавни пригоди, меѓу другите теми како што е неговиот [[Студиски Ѕид]]. [[Карл фон Пилоти]] станал водечки академски сликар по историски предмети во вториот дел од векот, кој предавал во Минхен; меѓу неговите попознати ученици биле Ханс Макарт, Франц фон Ленбах, Франц Дефрегер, Габриел фон Макс и Едуард фон Грицнер. Терминот „Минхенска школа“ се употребува и за германското и за грчкото сликарство, откако Грци како Георгиос Јакобидес студирале кај него. Највлијателниот ученик на Пилоти бил Вилхелм Лајбл. Како раководител на таканаречениот Лајбл-Круг, неформална група уметници со неакадемски пристап кон уметноста, тој извршил големо влијание врз реализмот во Германија. [[File:La_colonie_dartistes_jugendstil_(Mathildenhöhe,_Darmstadt)_(7882268852).jpg|десно|мини| Куќата на Ернст Лудвиг во колонијата на уметниците во [[Дармштат]], Германија, од Џозеф Марија Олбрих (1900)]] [[Берлинска сецесија|Берлинската сецесија]] претставувала група основана во 1898 година од сликари, меѓу кои и [[Макс Либерман]], кој во голема мера го споделувал уметничкиот пристап на [[Едуар Мане|Мане]] и француските [[Импресионизам|импресионисти]], и [[Ловис Коринт]], кој тогаш сè уште сликал во натуралистички стил. Групата преживеала до 1930-тите, и покрај поделбите, а нејзините редовни изложби помогнале да се појават следните две генерации берлински уметници, без да наметнат одреден стил. Кон крајот на векот, бенедиктанското уметничкото училиште развило стил, претежно за религиозни мурали, во прилично пригушени бои, со [[Медиевистика|средновековен]] интерес за шари што црпеле од [[Наби|Ле Наби]] и во некои аспекти се надевале на [[Југендстил|Арт Нуво]] или [[Југендстил]] („младешки стил“) како што е познат на германски. Франц фон Штук и [[Макс Клингер]] станале водечките германски симболистички сликари.  == 20 век == === Експресионизам и Бахаус === {{Main|Германски експресионизам |Бахаус}} [[File:Franz Marc 020.jpg|thumb|„Рехе им Валде“ („Срни во шумата“) од [[Франц Марк]], 1914 година]] Уште повеќе отколку во другите земји, германската уметност во почетокот на XX век се развивала преку голем број лабаво организирани групи и движења, од кои многу опфаќале и други уметнички медиуми, а честопати имале и специфична политичка компонента, како што биле Работничкиот совет за уметност и [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриската група]], и двете основани во 1918 година. Во 1922 година, Ноемвриската група, Дрезденската сецесија и неколку други прогресивни групи го формирале „Картелот на напредните уметнички групи во Германија“ (Kartell fortschrittlicher Künstlergruppen in Deutschland), со цел да стекнат поголема јавна афирмација.<ref>Crockett, Dennis (1999). ''[https://books.google.com/books?id=EQzdp1zN--oC&pg=PA76 German Post-Expressionism : The Art of the Great Disorder 1918–1924]''. University Park, Pa: Pennsylvania State University Press. p. 76. {{ISBN|0271043164}}.</ref> ===Вајмарски период; Дадаизам и понатаму=== Главна карактеристика на германската уметност на почетокот на 20 век до 1933 година бил бумот во производството на уметнички дела во [[Гротеска|гротескен]] стил. <ref>[[Esti Sheinberg]] (2000) ''Irony, Satire, Parody and the Grotesque in the Music of Dmitrii Shostakovich'', pp.248–9, {{ISBN|978-0-7546-0226-2}}</ref> <ref>[[Pamela Kort]] (2004) ''Comic Grotesque'', Prestel Publishing {{ISBN|978-3-7913-3195-9}}</ref> Уметници кои го употребувале [[Сатира|сатирично]] - [[Гротеска|гротескниот]] жанр биле [[Георг Грос]], [[Ото Дикс]] и [[Макс Бекман]], барем во нивните дела од 1920-тите. [[Дадаизам|Дадаизмот]] во Германија, чии водечки практичари биле Курт Швитерс и Хана Хох, бил центриран во Берлин, каде што постоел стремеж да биде повеќе политички ориентиран од дадаистичките групи на други места. Тие дале значаен придонес во развојот на колажот како медиум за политички коментар - Швитерс подоцна го развил својот ''„Мерцбау“'', претходник на уметничката инсталација. <ref name="Hunter et all on Dada" /> Дикс и Грос биле поврзани и со Берлинската дадаистичка група. [[Макс Ернст]] водел [[Дадаизам|дадаистичка]] група во [[Келн]], каде што се занимавал и со колаж, но со поголем интерес за готската фантастика отколку за отворената политичка содржина &#x2014; ова го забрзало неговиот премин во [[надреализам]], од кој тој станал водечки германски практичар. [[Паул Кле]], Лионел Фајнингер и други експериментирале со [[Кубизам|кубизмот]]. Новата објективност или стварност, или Neue Sachlichkeit (нова фактичка суштина), претставувало уметничко движење кое се појавило во Германија во текот на 1920-тите како резултат на и во спротивност со експресионизмот. Затоа е пост-експресионистичко и се применува на дела од визуелната уметност, како и на книжевноста, музиката и архитектурата. Го опишува поедноставениот стил на градење на [[Баухаус]] и [[Вајсенхоф]], урбанистичкото планирање и проектите за јавно домување на Бруно Таут и Ернст Мај, како и индустријализацијата на домаќинството типизирана од франкфуртската кујна. Грос и Дикс станале водечки фигури, формирајќи ја „веристичката“ страна на движењето со Бекман и Кристијан Шад, Рудолф Шлихтер, Георг Шолц (во неговата рана работа), Елфриде Лохсе-Вахтлер и Карл Хабух. Друг стремеж понекогаш се нарекува [[магичен реализам]], а ги вклучува Антон Редершајдт, Георг Шримпф, Александар Канолдт и Карл Гросберг. За разлика од некои други групи, Новата објективност никогаш не била формална група, а нејзините уметници биле поврзани со други групи; терминот го измислил симпатичен куратор, а „Магичен реализам“ уметнички критичар. [[Плакастил]] или „стил на постери“ на германски, бил ран стил на дизајнирање [[Плакат|постери]] кој започнал на почетокот на 20 век, користејќи задебелени, прави фонтови со многу едноставни дизајни, за разлика од постерите во [[Југендстил|стилот на Арт Нуво]]. Луцијан Бернхард станал водечка фигура. === Уметност во Третиот Рајх === {{Главна|Уметност во Третиот Рајх}} Нацистичкиот режим ја забранил современата уметност, осудувајќи ја како [[Дегенеративна уметност (|дегенеративна уметност]] (од германското: entartete Kunst). Според нацистичката идеологија, современата уметност отстапувала од пропишаната норма за [[Убавина|класична убавина]]. Иако периодот од 1920-тите до 1940-тите се смета за најславен период на движењата во современата уметност, постоеле спротивставени националистички движења кои биле против апстрактната уметност, а Германија не била исклучок. Авангардните германски уметници веќе станале жигосани и како непријатели на државата и како закана за германската нација. Многумина заминале во егзил, а релативно малкумина се вратиле по [[Втората светска војна]]. Дикс бил еден од оние кои останале, бидејќи бил регрутиран во милицијата на Домостражната гарда „Фолксштурм“; Пехштајн се држел наведната во рурална [[Померанија]]. Нолде исто така останал, создавајќи ги своите „ненасликани слики“ во тајност откако му било забрането да слика. Бекман, Ернст, Грос, Фајнингер и други заминале во Америка, Кле во Швајцарија, каде што починал. Кирхнер извршил самоубиство. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theartstory.org/artist-kirchner-ernst-ludwig.htm|title=Ernst Ludwig Kirchner Biography, Art, and Analysis of Works|accessdate=2015-09-29}}</ref> Во јули 1937 година, нацистите организирале полемичка изложба насловена како „[[Дегенерирана уметност]]''“'' во [[Минхен]]; таа потоа патувала во единаесет други градови во Германија и Австрија. Изложбата била замислена како официјална осуда на современата уметност и вклучувала над 650 слики, скулптури, графики и книги од колекциите на триесет и два германски музеи. Експресионизмот, кој потекнува од Германија, имал најголем дел од претставените слики. Истовремено, и со многу величественост, нацистите ја претставиле ''Grosse deutsche Kunstausstellung'' (Големата германска уметничка изложба) во дворецот ''Haus der deutschen Kunst'' (Куќа на германската уметност). На оваа изложба биле прикажани делата на официјално одобрени уметници како што се [[Арно Брекер]] и [[Адолф Висел]]. На крајот од четири месеци, ''„Entartete Kunst“'' привлекол над два милиони посетители, речиси три и пол пати повеќе од бројот на посетители што ја посетиле блиската ''„Grosse deutsche Kunstausstellung“''. == Уметност по Втората светска војна == === Неоекспресионизам, Рихтер и социјалистички реализам === {{Главна|Неоекспресионизам|Герхард Рихтер|Социјалистички реализам}} [[File:Mosaik_Alexanderstr_9_(Mitte)_Unser_Leben&Walter_Womacka&19642.jpg|мини| Валтер Вомацка, ''Нашиот живот'', [[Социјалистички реализам|социјалистички реалистички]] мозаик од [[Источен Берлин]], 1964]] [[File:Berlin_-_Frankfurter_Tor.jpg|мини| Карл-Маркс-Але]] Повоените уметнички трендови во Германија можат широко да се поделат на [[социјалистички реализам]] во ДДР (комунистичка [[Источна Германија]]) и во [[Западна Германија]] различни, во голема мера меѓународни движења, вклучувајќи [[неоекспресионизам]] и [[концептуализам]]. [[File:BeuysAchberg78.jpg|мини| [[Јозеф Бојс]], облечен во својата сеприсутна федора, држи предавање за својата теорија за социјална скулптура, 1978 година.]] Значајни социјалистички реалисти се Валтер Вомацка, Вили Сите, Вернер Тибке и Бернхард Хајзиг. [[File:Gerhard_Richter_by_Lothar_Wolleh.jpg|лево|мини| [[Герхард Рихтер]] околу 1970 година, фотографија од Лотар Волех]] Посебно значајни неоекспресионисти ги вклучуваат Георг Базелиц, Анселм Кифер, Јорг Имендорф, А.Р. Пенк, Маркус Липерц, Питер Роберт Кеил и Рајнер Фетинг. Други значајни уметници кои работат со традиционални медиуми или фигуративна сликовитост се Мартин Кипенбергер, Герхард Рихтер, Зигмар Полке и Нео Раух. Водечките германски концептуални уметници се [[Бернхард и Хила Бехер|Бернд и Хила Бехер]], Хане Дарбовен, Ханс-Петер Фелдман, Ханс Хаке и Шарлот Посененске. [[File:Trash_People_at_Cologne.jpg|лево|мини| HA Schult, ''Trash People'', прикажан во Келн]] === Перформанс, хепенинг, видео уметност и Јозеф Бојс === [[Перформанс|Перформанс уметникот]], скулптор и теоретичар [[Јозеф Бојс]] станал можеби највлијателниот германски уметник од крајот на 20 век. Неговиот главен придонес кон теоријата било проширувањето на Гезамткунстверк за да го вклучи целото општество, како што е изразено во неговиот познат израз „Секој е уметник“. Овој проширен концепт на уметност, познат како [[социјална скулптура]], го дефинира сè што креативно придонесува за општеството како уметничко по природа. Формата што ја добило ова во неговиот опус варирала од богато метафорични, речиси шамански изведби засновани на неговата лична митологија (''Како да му објасниш слики на мртов зајак'', ''Ми се допаѓа Америка и Америка ме сака мене'') до подиректни и утилитарни изрази, како што се 7000 дабови и неговите активности во [[Сојуз 90/Зелени|Зелената партија]].  Познати по своите настани се Ханс Шулт и Волф Востел. Волф Востел е познат и по своите рани инсталации со телевизија. Неговите први инсталации со телевизија, „ ''Циклус Црна соба“'' од 1958 година, биле прикажани во [[Вупертал]] во Галеријата Парнас во 1963 година, а неговата инсталација ''6 TV Dé-coll/age'' била прикажана во Галеријата Смолин <ref>Rolf Wedewer. Wolf Vostell. Retrospektive, 1992, {{ISBN|3-925520-44-9}}</ref> во Њујорк, исто така во 1963 година. Уметничката група Групе СПУР ги вклучувала: Лотар Фишер (1933–2004), Хајмрад Прем (1934–1978), Ханс-Петер Цимер (1936–1992) и Хелмут Штурм (1932). Уметниците на СПУР најпрвин се сретнале на Академијата за ликовни уметности во Минхен и, пред да се скараат со нив, биле поврзани со Ситуационистичката интернационала. Други групи се Јунг Вајлд од крајот на 1970-тите до почетокот на 1980-тите. === Германско пејзажно сликарство по 1945 година === Репрезентативното пејзажно сликарство во германската повоена уметност зазема посебно место во уметничкиот развој по 1945 година. Во период обележан со длабоки политички превирања и неизвесност, пејзажот, за некои уметници, стана простор на проекција за сеќавање, загуба, обнова и општествена рефлексија. Веднаш по [[Втората светска војна]], неколку уметници се вратиле на претходните реалистички, импресионистички и експресионистички традиции. Пејзажите честопати изгледале ранети, неплодни или лишени од човечко присуство, одразувајќи ги искуствата од војната и уништувањето. Значаен претставник на оваа тенденција е [[Франц Радзивил]], чии пејзажи - кои се наоѓаат помеѓу реализмот и магичниот реализам - пренесуваат угнетувачка, често апокалиптична атмосфера. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://taz.de/Franz-Radziwill-in-Dangast/!5043599/|title=Franz Radziwill in Dangast - Der Maler als Lobbyist der Natur|date=2014-04-25|work=taz.de|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Во [[ГДР]], репрезентативното пејзажно сликарство се развило под различни политички услови. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/ns-vergangenheit-und-moderne-die-westdeutsche-kunstszene-nach-100.html|title=Westdeutsche Kunstszene nach 1945 - Neubeginn mit Altlasten|date=2022-04-20|work=Deutschlandfunk Kultur|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Некои уметници го употребувале жанрот за да изведат лични или општествено критички теми на индиректен начин. Особено влијателна била таканаречената „Лајпцишка школа“, чии главни фигури, иако првенствено познати по фигуративните композиции, често го употребувале пејзажот како симболично наелектризиран простор. [[Волфганг Матеуер]] создал пејзажи кои можат да се толкуваат како симболи на внатрешен судир, политичка ограниченост или еколошка закана. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundestag.de/besuche/kunst/kuenstler/mattheuer|title=Wolfgang Mattheuer|work=Deutscher Bundestag|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/leipziger-schule-ddr-maler-wolfgang-mattheuer-gestorben-a-294446.html|title=DDR-Maler Wolfgang Mattheuer gestorben|date=2004-04-07|work=Der Spiegel|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[Вернер Тибке]] ги поврзал пејзажите во своите сложени сликовни светови, создадени од историски и алегориски слоеви. Неговите детални панорами алудираат на уметнички историски преседани и комбинираат прикази на природата со општествена критика и размислувања за историјата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.staedelmuseum.de/en/werner-tuebke|title=Werner Tübke Metamorphoses|work=Städel Museum|accessdate=2026-02-23}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weltkunst.de/kunstwissen/2024/05/leben-und-schaffen-werner-tuebkes|title=Leben und Schaffen Werner Tübkes|date=2024-05-22|work=Weltkunst|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Харалд Мецкес, пак, развил поетски и меланхоличен визуелен јазик во кој пејзажите често се појавувале како тивки, безвременски простори кои му нудат на гледачот контемплативна оддалеченост од сегашноста. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.saechsische.de/lokales/bautzen-lk/bautzen/harald-und-robert-metzkes-gemeinsame-ausstellung-in-bautzen-zeigt-malerei-und-skulptur-ASRX5LNDIRCOZBJHMDAUODEGJQ.html|title=Vater, Sohn, Künstler: Harald und Robert Metzkes stellen in Bautzen aus|date=2025-05-22|work=Sächsische Zeitung|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[File:Milano_-_HangarBicocca_-_2024-09-30_00-30-11_016.jpg|мини| Анселм Кифер - Пирели ХангарБикока (Детали)]] Во [[Западна Германија]], репрезентативното пејзажно сликарство долго време останало во сенка на апстракцијата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rudolfzwirner.com/1997-deutsche-nachkriegskunst/|title=Deutsche Nachkriegskunst im Kontext des internationalen Kunstgeschehens|date=1988|work=Rudolf Zwirner|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref>, но од 1960-тите па наваму добило нови импулси. Во своите рани пејзажни дела, [[Герхард Рихтер]] се потпирал на фотографски извори и ги преобразил преку замаглување во амбивалентни сликовни простори што лебдат помеѓу реалноста и сеќавањето. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.welt.de/kultur/article68ef96d90dc4b85759d384f5/gerhard-richter-in-paris-er-hat-aufgehoert-zu-malen-und-erschafft-doch-noch-immer-neue-bilder.html|title=Er hat aufgehört zu malen – und erschafft doch noch immer neue Bilder|date=2025-11-17|work=Die Welt|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[Анселм Кифер]] подоцна го употребил и пејзажот како централен мотив, при што неговите претежно темни, материјално густи прикази на германски шуми, полиња и урнатини станале носители на колективна меморија, митологија и историја на вината. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/wim-wenders-film-ueber-ausnahmekuenstler-anselm-kiefer-100.html|title=80. Geburtstag von Anselm Kiefer - Der ewige Störer|date=2025-03-08|work=Deutschlandfunk Kultur|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Накратко, репрезентативното пејзажно сликарство во германската повоена уметност било повеќе од продолжение на традиционалните прикажувања на природата. Функционирало како огледало на општествените услови, како симболичен простор за историска траума и како средство за индивидуално самопозиционирање, честопати наспроти несомнено хегемонија на апстрактните движења. [[File:Sommergewitter_in_Algerien_1971.jpg|мини| Бетина Хајнен-Ајех, Летна бура во Алжир во 1974 година]] Уметничките исто така дале свој важен придонес во овој контекст, иако долго време добивале помалку признание. <ref>{{Наведена книга|title=Soviel Anfang! Künstlerinnen der Moderne und ihr Werk nach 1945|last=Patruno|first=Stefanie|publisher=Wienand|year=2023|isbn=978-3-86832-761-8|location=Cologne|page=8|language=de}}</ref> Помеѓу нив се Ингрид Голче-Шварц, Ида Керковиус, Хал Бусе, Габриеле Минтер, Лоте Лазерштајн и Бетина Хајнен-Ајех, при што втората се поврзува со уметничката колонија во Солинген и е ориентирана кон фигуративно сликарство на отворено, en plein air, во традицијата на англиското пејзажно сликарство од почетокот на 19 век, Барбизонската школа од средината на 19 век, [[Импресионизам|импресионизмот]], Скагенските сликари и Уметничката колонија во Дахау. Делото создадено од сликарката Лоте Ласерштајн по 1945 година е исто така фигуративно. Живеејќи во егзил во Шведска, таа работела по нарачка, создавајќи портрети, цветни дела и пејзажи. Габриеле Минтер постојано се враќала на репрезентативното пејзажно сликарство во повоениот период, заедно со нејзините апстрактни „импровизации“. По завршувањето на војната, Ида Керковиус исто така усвоила свој репрезентативен пристап, создавајќи патни впечатоци и цветни мртви природи. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://staedtische-galerie.de/exhibition/so-viel-anfangkuenstlerinnen-der-moderne-und-ihr-werk-nach-1945/|title=So viel Anfang! Künstlerinnen der Moderne und ihr Werk nach 1945|work=Städtische Galerie Karlsruhe|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> === Важни институции на германската уметничка сцена === documenta (sic) е голема изложба на современа уметност која се одржува во [[Касел]] на секои пет години, Арт Келн е годишен уметнички саем, повторно претежно за современа уметност, а Трансмедијале е годишен фестивал за уметност и дигитална култура, што се одржува во [[Берлин]].  === Важни германски современи уметници === Други современи германски уметници се Џонатан Миз, Даниел Рихтер, Алберт Олен, Маркус Олен, Розмари Трокел, Андреас Гурски, Томас Раф, Блинки Палермо, Ханс - Јирген Шликер, Гинтер Укер, Арис Калаицс Швелер, Катартрина, Катарина Сивердинг и Иса Гензкен.  == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *[[Giulia Bartrum|Bartrum, Giulia]] (1995); ''German Renaissance Prints, 1490–1550''; British Museum Press, 1995, {{ISBN|0-7141-2604-7}} *[[Giulia Bartrum|Bartrum, Giulia]] (2002), ''Albrecht Dürer and his legacy: the graphic work of a Renaissance artist'', British Museum Press, 2002, {{ISBN|978-0-7141-2633-3}} *Beckwith, John. ''Early Medieval Art: Carolingian, Ottonian, Romanesque'', Thames & Hudson, 1964 (rev. 1969), {{ISBN|0-500-20019-X}} *[[Kenneth Clark|Clark, Sir Kenneth]], ''Landscape into Art'', 1949, page refs to Penguin edn of 1961 *Dodwell, C.R.; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *[[Henri Focillon|Focillon, Henri]], ''The Art of the West in the Middle Ages, Volume II, Gothic Art'', Phaidon/Oxford University Press, 3rd edn, 1980, {{ISBN|0-7148-2100-4}} *[[Ernst Gombrich|Gombrich, E.H.]], ''The Story of Art'', Phaidon, 13th edn. 1982. {{ISBN|0-7148-1841-0}} *[[Lionel Gossman|Gossman, Lionel]], ''Making of a Romantic Icon: The Religious Context of Friedrich Overbeck’s ‘Italia und Germania.''' American Philosophical Society, 2007. {{ISBN|0-87169-975-3}}. [http://dianepub.wordpress.com/2010/06/30/lionel-gossman-making-of-a-romantic-icon-the-religious-context-of-friedrich-overbeck%E2%80%99s-italia-und-germaniaamerican-philosophical-society-transaction-97-5-isbn-0871699753/] *Griffiths, Antony and Carey, Francis; ''German Printmaking in the Age of Goethe'', 1994, British Museum Press, {{ISBN|0-7141-1659-9}} * Hamilton, George Heard, ''Painting and Sculpture in Europe, 1880–1940'' (Pelican History of Art), Yale University Press, revised 3rd edn. 1983 {{ISBN|0-14-056129-3}} *Harbison, Craig. ''The Art of the Northern Renaissance'', 1995, Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|0-297-83512-2}} *[[Hugh Honour]] and John Fleming, A World History of Art,1st edn. 1982 & later editions, Macmillan, London, page refs to 1984 Macmillan 1st edn. paperback. {{ISBN|0-333-37185-2}} *[[Sam Hunter (art historian)|Hunter, Sam]]; John Jacobus, Daniel Wheeler (2000) ''Modern Art: Painting, Sculpture, Architecture''. New York: Prentice Hall and Harry N. Abrams *[[Ernst Kitzinger|Kitzinger, Ernst]], ''Early Medieval Art at the British Museum'', (1940) 2nd edn, 1955, British Museum *[[Michael Levey]], ''Painting at Court'', Weidenfeld and Nicolson, London, 1971 *[[Fritz Novotny|Novotny, Fritz]], ''Painting and Sculpture in Europe, 1780–1880'' (Pelican History of Art), Yale University Press, 2nd edn. 1971 {{ISBN|0-14-056120-X}} *George Savage, ''Porcelain Through the Ages'', Penguin, (2nd edn.) 1963 *Schultz, Ellen (ed). ''Gothic and Renaissance Art in Nuremberg'', 1986, New York, Metropolitan Museum of Art, {{ISBN|978-0-87099-466-1}} *Scheyer, Ernst, ''Baroque Painting in Germany and Austria: A Gap in American Studies'', ''Art Journal'', Vol. 20, No. 1 (Autumn, 1960), pp.&nbsp;9–18, [https://www.jstor.org/stable/774314 JSTOR online text] *[[James Snyder (art historian)|Snyder, James]]; ''Northern Renaissance Art'', 1985, Harry N. Abrams, {{ISBN|0-13-623596-4}} *[[Hugh Trevor-Roper|Trevor-Roper, Hugh]]; ''Princes and Artists, Patronage and Ideology at Four Habsburg Courts 1517–1633'', Thames & Hudson, London, 1976, {{ISBN|0-500-23232-6}} *[[Christopher Wood (art historian)|Wood, Christopher]], ''Albrecht Altdorfer and the Origins of Landscape'', 1993, Reaktion Books, London, {{ISBN|0-948462-46-9}} ==Дополнително читање== {{Commons category|Art of Germany}} *{{cite book | title= ''German masters of the nineteenth century: paintings and drawings from the Federal Republic of Germany''| location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=1981 | isbn=978-0-87099-263-6 | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/71300}} *Nancy Marmer, "Isms on the Rhine: Westkunst," ''Art in America,'' Vol. 69, November 1981, pp.&nbsp;112–123. {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Германска уметност| ]] o1fv6g253vhcwemw8l202ggpkxldiw4 5629746 5629745 2026-09-18T09:03:51Z Тиверополник 1815 5629746 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | image1 = Creglingen-002.JPG | width1 = 210 | alt1 = | caption1 = Олтар на Богородица во стилот на [[Меѓународна готика|доцната готика]] од [[Тилман Рименшнајдер]], 1505–1508 г., Херготскирхе, [[Креглинген]] | image2 = Franz Marc - The Foxes - Google Art Project.jpg | width2 = 210 | alt2 = | caption2 = Die Füchse ([[Лисиците (слика)|Лисиците]]), 1913, од [[Франц Марк]] | footer = }} '''Германската уметност''' има долга и истакната традиција во [[Ликовна уметност|ликовните уметности]], од најраните познати дела на фигуративната уметност до нејзиното денешно творештво на [[современа уметност]]. Германија била обединета во една држава само од 19 век, а дефинирањето на нејзините граници е познато како тежок и болен процес. За претходните периоди, германската уметност честопати ефикасно вклучувала уметност која е создадена во германските региони, вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Алзас]] и поголемиот дел од [[Швајцарија]], како и во голема мера германските градови или региони источно од современите германски граници. Иако има стремеж да биде занемарена во однос на италијанските и француските придонеси од гледна точка на англофонскиот свет, германската уметност одиграла клучна улога во развојот на [[Европска уметност|западната уметност]], особено [[Келтска уметност|келтската уметност]], [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. Од развојот на [[Романика|романската уметност]], Франција и Италија почнале да го водат развојот во остатокот од [[Среден век|средниот век]], но производството на сè побогата Германија останало многу важно. [[Германска ренесанса|Германската ренесанса]] се развила во прилично различни насоки од италијанската ренесанса и првично била доминирана од средишната фигура на [[Албрехт Дирер]] и раната германска доминација на печатењето. Последната фаза на ренесансата, [[северен маниризам]], била центрирана околу периферијата на германските земји, во [[Фландрија]] и царската престолнина [[Прага]], но, особено во архитектурата, германскиот [[барок]] и [[рококо]] ги прифатиле овие увезени стилови со ентузијазам. Германското потекло на [[Романтизам|романтизмот]] не довело до подеднаква средишно место во визуелните уметности, но придонесите на Германија кон многуте широко [[Модернизам|модернистички]] движења по пропаѓањето на академската уметност во форма на [[експресионизам]], [[дадаизам]], Нова објективност и [[Баухаус]] одиграле голема улога во појавата на [[Современа уметност|современата уметност]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theshortcourse.org/modern-art-in-germany-from-kandinsky-to-keiffer#:~:text=Modern%20art%20in%20Germany%20has%20been%20at%20the,work%20of%20Beuys%20and%20Kiefer%20that%20have%20challe|title=Modern Art in Germany: Kandinksy to Keiffer — the Short Course}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecollector.com/german-expressionism-legacy/|title=The Powerful Legacy of German Expressionism|date=26 April 2023}}</ref> == Праисторија до доцна антика == {{Главна|Каролиншка уметност|Отонска уметност}} Областа на современа [[Германија]] е богата со наоди од [[праисториска уметност]], вклучувајќи ја Левенменш, најстарата статуа во светот, и Венера од Холе Фелс, пронајдена во Швапските Алпи. Ова се смета дека е најстариот неоспорен пример за уметност од Горниот Палеолит и фигуративна скулптура на човечка форма воопшто, од пред повеќе од 42.000 години п.н.е., која е откриена дури во 2008 година; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|title=Archäologie erleben - Mission Eiszeit &#124; SWR Geschichte & Entdeckungen|work=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216224639/https://www.youtube.com/watch?v=iEVKY8v3yuw&t=281s|archive-date=2023-12-16|accessdate=2023-12-16}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|title="It must be a woman" - The female depictions from Hohle Fels date to 40,000 years ago...|date=July 22, 2016|publisher=Universität Tübingen|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011145105/https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html|archive-date=October 11, 2016|accessdate=July 26, 2016}}</ref> попознатата [[Вилендорфска Венера]] (24–22.000 п.н.е.) доаѓа од малку подалеку од австриската граница. Спектакуларните наоди на [[Златна капа|златни капи]] од бронзеното доба се наоѓаат во Германија, како и „централната“ форма на културата Урнфилд и културата Халштат. [[File:Hochdorf_Chieftain's_Grave_reconstruction.jpg|мини|250x250пкс| Реконструкција на гробот на војводата Хохдорф, [[Штутгарт]]]] Во [[Железно време|железното доба]], „келтската“ [[Латенска култура]] се центрирала во Западна Германија и Источна Франција, а Германија произвела многу големи наоди од [[келтска уметност]], како што се елитните погребувања во Рајнхајм и Хохдорф, и градовите на ''[[Опидум|опидите]]'' како [[Глауберг]], [[Опидум Манхинг|Манхинг]] и Хојнебург. По долги војни, [[Римско Царство|Римското Царство]] ги утврдило своите граници во Германија со [[Лимес Германикус]], вклучувајќи го поголемиот дел од југот и западот на денешна Германија. Германските покраини произведувале уметност во покраински верзии на римски стилови, но центрите таму, како преку Рајна во Франција, биле големи производители на фина античка римска грнчарија, извезена низ целото Царство.Рајнцаберн бил еден од најголемите, кој е добро ископан и има посебен музеј. Нероманизираните области од подоцнежниот римски период спаѓаат во уметноста од периодот на преселбата, значајна по металните изработки, особено накитот (најголемите парчиња очигледно главно ги носеле мажи).  == Среден век == === Каролиншка уметност === {{Главна|Романска уметност}} [[File:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|десно|мини| Корица обложена со скапоцени камења на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, 870]] Германската средновековна уметност всушност започнува со [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] на [[Карло Велики]] (починал во 814 година), првата држава која владеела со голем дел од современата територија на Германија, како и со Франција и голем дел од Италија. [[Каролиншка уметност|Каролиншката уметност]] била ограничена на релативно мал број предмети произведени за мал круг околу дворот и голем број царски манастири кои ги спонзорирале, но имала огромно влијание врз подоцнежната [[средновековна уметност]] низ [[Европа]]. Најчестиот вид предмет што преживеал е [[Илуминиран ракопис|илуминираниот ракопис]]; ѕидните слики очигледно биле вообичаени, но, како и зградите во кои се наоѓале, речиси сите исчезнале. Пораните центри се наоѓале во современа Франција, но подоцна [[Мец]] во Лорена и опатијата Сен Гал во современа [[Швајцарија]] им се придружиле како конкуренти. „Сакраментарот на Дрого“ и „Фолчардскиот псалтир“ се меѓу ракописите што ги создале. Ниту една каролиншка монументална скулптура денес не е зачувана, иако можеби најважното покровителство на Карло Велики било неговото нарачување на златна фигура на [[Исус Христос|Христос]] во природна големина на распетие за неговата [[Палатинска капела во Ахен]]; ова е познато единствено од книжевните извори и веројатно била златна фолија околу дрвена основа, веројатно моделирана со слој од гесо, како подоцнежната и прилично збрчкана [[Златна Мадона од Есен]]. [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанската уметност]] не содржела монументални скулптури на религиозни личности, за разлика од владетели, бидејќи тие биле силно поврзани од страна на [[Црковни отци|црковните отци]] со култните идоли на [[Римска религија|античката римска религија]]. [[Византиска уметност|Византиската уметност]] и современата [[Православие|источноправославна]] религиозна уметност ја одржуваат забраната до ден-денес, но западната уметност очигледно била решително под влијание на примерот на Карло Велики да ја напушти. Кругот на Карло Велики сакал да ја оживее славата на класичниот стил, кој го познавале претежно во неговата [[Доцна антика|доцноантичка]] форма, а исто така и да се натпреварува со [[Византиска уметност|византиската уметност]], во која се смета дека им помогнале уметници бегалци во времето на [[Византиско иконоборство|византискиското иконоборство]]. Бидејќи самиот Карло Велики не изгледа дека бил многу заинтересиран за визуелната уметност, неговото политичко соперништво со [[Византија]], поддржано од [[Папа|папството]], можеби придонело за силната позиција за слики изразена во „Карилоншките книги“, кои го изложуваат ставот за сликите што го држела Западната црква со мали варијации во остатокот од [[Среден век|средниот век]], па и понатаму. === Отонска уметност === {{Главна|Готска уметност}} [[File:BambergApocalypseFolio025vAngelWithLittleBook.JPG|десно|мини| Бамбершката апокалипса, од Отонската школа во Рајхенау, постигнува монументалност во мал обем. 1000–1020.]] Под следната [[Отонска династија]], чија основна територија се приближувала поблиску до современа Германија, Австрија и германско говорна Швајцарија, [[Отонска уметност|отонската уметност]] била главно производ на големите манастири, особено [[Рајхенау]], кој бил водечки западен уметнички центар во втората половина на 10 век. Стилот на Рајхенау употребува поедноставени и шарени форми за да создаде силно експресивни слики, далеку од класичните аспирации на каролиншката уметност, а со нетрпение го очекува романескниот стил. Дрвениот [[Геронов крст]] од 965–970 година во [[Келнска катедрала|Келнската катедрала]] е и најстарата и најфината фигура на распетие во природна големина од раниот средновековен период; историчарите на уметноста не сакале да ги припишат записите што го даваат неговиот датум сè додека не биле потврдени со [[дендрохронологија]] во 1976 година. Како и во остатокот од Европа, металоделството сè уште било најпрестижната форма на уметност, во дела како скапоцениот крст на Лотар, направен околу 1000 година, веројатно во [[Келн]]. [[File:Maria_laach_teufel_schriftrolle.jpg|мини| [[Романика|Романска]] резба од опатијата Марија Лах]] === Романска уметност === {{Главна|Северна ренесанса|Германска ренесанса}} [[Романика|Романската уметност]] била првото уметничко движење што ја опфатило цела [[Западна Европа]], иако со регионални варијации. Германија претставувала средишен дел од движењето, иако германската романска архитектура користела скулптура помалку отколку француската. Со зголемувањето на просперитетот, масивни цркви биле изградени во градовите низ цела Германија, не само оние кои биле под покровителство на царскиот круг. Германската романска уметност, која се протега од 10 до 12 век, одиграла значајна улога во поширокиот развој на европската романска архитектура и уметност. Додека романската архитектура често се поврзува со големи, утврдени цркви, манастири и замоци, германската итерација имала свои посебни карактеристики, под влијание на политичката и религиозната рамка на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Romanesque-art|title=Romanesque art &#124; European Architecture & Sculpture &#124; Britannica}}</ref> Една од основните карактеристики на германската романска архитектура претставува нејзиниот нагласок на монументална скала. Црквите обично се граделе со силен акцент на вертикалноста и грандиозните пропорции, со дебели ѕидови, масивни кули и мали, длабоко поставени прозорци. Овие згради честопати имале крстовидни планови (обликувани како крст), што овозможувало организирана поделба на просторот што служела и за литургиски цели. Внатрешноста на овие цркви често се карактеризирала со цилиндрични сводови и бедрени сводови, кои се употребувале за потпирање на тешки камени конструкции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://victorianweb.org/art/architecture/romanesque/german.html|title=Characteristics of German Romanesque Architecture}}</ref> === Готска уметност === {{Главна|Гравура|Албрехт Дирер}} Французите го измислиле [[Готска уметност|готскиот стил]], а Германија бавно го усвоила, но откако го сторила тоа, Германците го направиле свој и продолжиле да го употребуваат долго откако остатокот од Европа го напуштил. Според Анри Фосијон, готската уметност ѝ дозволила на германската уметност „за прв пат да дефинира одредени аспекти на својот роден гениј - енергична и емпатична концепција за животот и формата, во која театарското претставување се мешало со жестока емоционална искреност“. [[Бамбершки коњаник|Бамбершкиот коњаник]] од 1330-тите, во [[Бамбершка катедрала|Бамбершката катедрала]], е најстарата голема пост-античка камена статуа на коњаник; поголемиот дел на средновековни кнежевски надгробни споменици се зачувани од Германија отколку од Франција или Англија. Романските и раноготските цркви имале ѕидни слики во местни верзии на меѓународни стилови, од кои се познати имињата на малку уметници. [[File:ThreeFoolishVirginsMagdeburg.jpg|лево|мини| Три [[Парабола за десетте девојки|луди девици]], [[Магдебуршка катедрала]], околу 1250 година]] Дворот на [[Цар на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], тогаш со седиште во [[Прага]], имал важна улога во формирањето на [[Меѓународен готски стил|меѓународниот готски стил]] кон крајот на 14 век. Стилот се расширил низ богатите градови на Северна Германија од уметници како [[Конрад фон Зоест]] во [[Вестфалија]], [[Мајстер Бертрам]] во [[Хамбург]], а подоцна и [[Стефан Лохнер]] во [[Келн]]. Хамбург бил еден од градовите во [[Ханза]], кога Лигата била на врвот на својот просперитет. Бертрам бил наследен во градот од уметници како што се мајсторот Франке, мајсторот на Малхинскиот олтар, Ханс Борнеман, Хинрик Фунхоф и Вилм Дедеке, кои преживеале во периодот на ренесансата. Ханзинските уметници сликале нарачки за балтичките градови во [[Скандинавија]] и современите [[балтички држави]] на исток. На југ, Мајсторот на Бамбершкиот олтар претставува првиот значаен сликар со седиште во [[Нирнберг]], додека Мајсторот на Хајлигенкројц, а потоа и Михаел Пахер, работеле во Австрија.  Како и онаа на Пахер, работилницата на [[Бернт Нотке]], сликар од градот [[Либек]], сликал [[Олтарник|олтарски слики]] или ги резбал во сè пораскошниот насликан и позлатен стил што се употребувал како рамки или алтернативи за насликани панели. Јужногерманската скулптура од дрво била важна во развојот на нови теми кои го одразувале интензивно емоционалниот побожен живот поттикнат од движењата во доцносредновековниот католицизам, како што е [[Германски мистицизам|германскиот мистицизам]]. Овие често се познати на англиски како andachtsbilder (побожни слики) и вклучуваат ''[[Пиета]]'', ''Замислениот Христос'', ''Човек на тагите'', ''Орудјата на страдањето'', ''[[Превез на Вероника|Превезот на Вероника]]'', отсечената глава на [[Јован Крстител]] и ''Ожалостена Богородица'', од кои многу ќе се рашират низ Европа и ќе останат популарни до [[Барок|барокот]], а во популарните религиозни слики и понатаму. Всушност, „доцен готски барок“ е термин што понекогаш се употребува за да се опише хипердекорираната и емотивна уметност од 15 век, пред сè во Германија. [[Мартин Шонгауер]], кој работел во Алзас во вториот дел од 15 век, бил кулминација на доцноготското германско сликарство, со софистициран и хармоничен стил, но тој сè повеќе го поминувал времето создавајќи гравури, за кои се развиле национални и меѓународни канали на распространување, така што неговите графики биле познати во Италија и други земји. Неговите претходници биле Мајсторот на картите за играње и Мајсторот Е.С., двајцата исто така од регионот на Горна Рајна. Германскиот конзервативизам е прикажан во доцната употреба на златни позадини, кои сè уште ги користеле многу уметници и во 15 век. == Ренесансно сликарство и графики == {{Главна|Дунавска школа|Северен маниризам}} [[File:HMF_Duerer_Gruenewald_Harrich_Heller-Altar_DSC_6312.jpg|мини| Олтарот на Хелер од [[Албрехт Дирер]]]] Концептот на [[Северна ренесанса|Северната ренесанса]] или [[Германска ренесанса|германската ренесанса]] е донекаде збунет поради продолжената употреба на елаборираниот готски орнамент сè до 16 век, дури и во дела кои несомнено се ренесансни во нивниот третман на човечката фигура и други аспекти. Класичниот орнамент имал мала историска резонанца во поголемиот дел од Германија, но во други аспекти Германија многу брзо го следела развојот, особено во усвојувањето на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви, германски изум кој останал речиси германски монопол неколку децении и првпат бил донесен во поголемиот дел од Европа, вклучувајќи ги Франција и Италија, од страна на Германците.  === Гравура и Дирер === {{Главна|Весобрунска школа|Мајсенски порцелан}} [[File:Dürer_Melancholia_I.jpg|десно|мини| ''[[Меланхолија I|Меленколија I]]'', 1514, гравура од [[Албрехт Дирер]]]] Гравурирањето со [[дрвопис]], [[бакропис]], измислено од Даниел Хопфер, и гравурата (можеби уште еден германски изум) веќе било поразвиено во Германија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]] отколку на кое било друго место, а Германците ја презеле водечката улога во развојот на илустрации на книги, типично со релативно низок уметнички стандард, но видливи низ цела Европа, при што дрвените блокови честопати им биле позајмувани на печатари на изданија во други градови или јазици. Најголемиот уметник на германската ренесанса, [[Албрехт Дирер]], ја започнал својата кариера како чирак во водечката работилница во [[Нирнберг]], онаа на [[Михаел Волгемут]], кој во голема мера го напуштил своето сликарство за да го искористи новиот изум. Дирер работел на најекстравагантно илустрираната книга од тој период, „[[Нирнбершката хроника]]“, објавена од неговиот кум [[Антон Кобергер]], најголемиот европски печатар-издавач во тоа време. По завршувањето на своето чиракување во 1490 година, Дирер заминал во Германија четири години и во Италија неколку месеци, пред да ја основа својата работилница во Нирнберг. Тој брзо станал познат низ цела [[Европа]] по своите енергични и избалансирани дрворези и гравури, додека истовремено сликал. Иако задржува карактеристичен германски стил, неговото дело покажува силно италијанско влијание и често се смета за почеток на германската ренесанса во визуелната уметност, која во следните четириесет години ги заменил Холандија и Франција како област што ја создале најголемата иновација во северноевропската уметност. Дирер го поддржувал [[Мартин Лутер]], но продолжил да создава [[Мадона (уметност)|Мадони]] и други католички слики, и да слика портрети на водачи од двете страни на новонастанатиот раскол на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]]. [[File:Mathis_Gothart_Grünewald_022.jpg|десно|мини| ''[[Распнување на крст|Распетието]]'', среден панел на Исенхејмискиот олтар од [[Матијас Гриневалд]]]] Дирер починал во 1528 година, пред да стане јасно дека поделбата на Реформацијата станала трајна, но неговите ученици од следната генерација не можеле да избегнат да заземат страна. Поголемиот дел од водечките германски уметници станале протестанти, но ова ги лишило од сликањето на повеќето религиозни дела, што претходно претставувало главен извор на приходи за уметниците. [[Мартин Лутер]] се противел на неколку католички слики, но не и на самите слики, а [[Лукас Кранах Постариот]], близок пријател на Лутер, насликал голем број „лутерански олтарски слики“, најчесто на кои е прикажана [[Тајна вечера|Тајната вечера]], некои со портрети на водечките протестантски богослужбеници како [[Апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Оваа фаза на лутеранската уметност завршила пред 1550 година, веројатно под пожестокото аниконско влијание на [[Калвинизам|калвинизмот]], а религиозните дела за јавно прикажување практично престанале да се создаваат во протестантските области. Веројатно во голема мера поради ова, развојот на германската уметност практично престанал до околу 1550 година, но во претходните децении германските уметници биле многу плодни во развојот на алтернативни теми за да го надоместат празнината во нивните книги за нарачки. [[Лукас Кранах Помладиот]], покрај портретите, развил и формат на тенки вертикални портрети на провокативни голи тела, со класични или библиски наслови. Нешто надвор од овие случувања е [[Матијас Гриневалд]], кој оставил многу малку дела, но чие ремек-дело, неговиот''„Исенхајмски олтар“'' (завршен 1515), е нашироко сметано за најголемо германско ренесансно сликарство откако било реставрирано и привлечено критичко внимание во 19 век. Станува збор за интензивно емотивно дело кое ја продолжува германската готска традиција на неограничен гест и израз, употребувајќи ги ренесансните композициски принципи, но сè во таа најготска форма, [[Триптих|триптихот]] со повеќе крила. [[File:Albrecht_Altdorfer_007.jpg|лево|мини|310x310пкс| [[Албрехт Алтдорфер]] (околу 1480–1538), ''Дунавски пејзаж во близина на Регенсбург'', околу 1528 година, еден од најраните западни чисти пејзажи, од [[Дунавска школа|Дунавската школа]] во јужна [[Германија]]]] === Дунавската школа и северниот маниризам === [[Дунавска школа|Дунавската школа]] претставува името на круг уметници од првата третина од 16 век во [[Баварија]] и [[Австрија]], меѓу кои се [[Албрехт Алтдорфер]], [[Волф Хубер]] и [[Аугустин Хиршвогел]]. Со Алтдорфер на чело, школата ги создала првите примери на независна [[Пределно сликарство|пејзажна уметност]] на Запад (речиси 1.000 години по Кина), и во слики и во графики. Нивните религиозни слики имале [[Експресионизам|експресионистички]] стил донекаде сличен на Гриневалдовиот. Учениците на Дирер, Ханс Бургкмаир и Ханс Балдунг Грин, работеле главно на графики, при што Балдунг ја развил тематската тема на [[Маѓесништво|маѓепсништво]] во голем број енигматични графики. [[File:Darmstadtmadonna.jpg|мини| ''Дармштатска Мадона'', со портрети од дарители, слика со масло од [[Ханс Холбајн Помладиот]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/4Sh830CWkx8sbgHxt5kGHx0/dark-arts-holbein-and-the-court-of-henry-viii|title=BBC - Dark arts: Holbein and the court of Henry VIII|work=BBC|language=en-GB|accessdate=2021-12-30}}</ref> на Холбајнскиот тепих, 1525–26 и 1528 година. Масло и темпера на варовник, колекција Вурц]] [[Ханс Холбајн Постариот]] и неговиот брат Сигизмунд Холбајн сликале религиозни дела во доцноготски стил. Ханс Постариот станал пионер и водач во преобразбата на германската уметност од готски во ренесансен стил. Неговиот син, [[Ханс Холбајн Помладиот|Ханс Холбајн Помладиот,]] станал важен сликар на портрети и неколку религиозни дела, работејќи главно во Англија и Швајцарија. Добро познатата серија мали дрворезби на Холбајн за „''Танцот на смртта“'' се однесува на делата на [[Малите мајстори]], група графичарки кои се специјализирале за многу мали и многу детални гравури за буржоаски колекционери, вклучувајќи многу еротски теми. По извонредните достигнувања од првата половина на 16 век следеле неколку децении со забележително отсуство на значајна германска уметност, освен остварени портрети кои никогаш не можат да се споредат со достигнувањата на Холбајн или Дирер. Следните значајни германски уметници работеле во прилично вештачкиот стил на [[северен маниризам]], кој морале да го научат во Италија или Фландрија. [[Ханс фон Ахен]] и холандскиот [[Бартоломеј Спрангер]] станале водечки сликари на царските дворови во [[Виена]] и [[Прага]], а продуктивното холандско семејство гравери Саделери се проширило низ Германија, меѓу другите земји. Овој стил го продолжил Бартоломеј Стробел уште една генерација, пример за суштински германски уметник роден и кој работел во [[Шлеска|Шлезија]], во денешна [[Полска]], сè додека не се иселил поради [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] и да стане сликар на полскиот двор. [[Адам Елсхајмер]], највлијателниот германски уметник во 17 век, ја поминал целата своја зрела кариера во Италија, каде што започнал работејќи за друг емигрант, [[Ханс Ротенхамер]]. И двајцата создале висококвалитетни кабинетни слики, претежно на бакар, со класични теми и пејзажни позадини.  == Готска и ренесансна скулптура == {{Главна|Весобрунска школа|Мејсенски порцелан}} Во католичките делови на Јужна Германија, готската традиција на резбање дрво продолжила да се развива до крајот на 18 век, прилагодувајќи се на промените во стилот низ вековите. [[Фајт Штос]] (починал 1533), [[Тилман Рименшнајдер]] (починал 1531) и [[Петер Вишер Постариот]] (починал 1529) станале современици на Дирер, а нивните долги кариери го опфаќале преминот помеѓу готскиот и ренесансниот период, иако нивниот орнамент честопати останал готски дури и откако нивните композиции почнале да ги одразуваат ренесансните принципи. Два и пол века подоцна, [[Јохан Јозеф Кристијан]] и [[Игнац Гинтер]] станале водечки мајстори во доцниот барокен период, двајцата починале кон крајот на 1770-тите, едвај една деценија пред [[Француска револуција|Француската револуција]]. Витален елемент во ефектот на германските барокни ентериери било делото на [[Весобрунската школа]], подоцнежен термин за штукоистите од крајот на 17 и 18 век. Друго изразување на германската скулпторска вештина била кај [[Порцелан|порцеланот]]; најпознатиот моделар е [[Јохан Јоаким Кендлер]] од фабриката [[Мејсенски порцелан|Мејсен]] во [[Дрезден]], но најдоброто дело на Франц Антон Бустели за фабриката за порцелан Нимфенбург во [[Минхен]] често се смета за најголемо достигнување на порцеланот од 18 век. == 17 до 19 век == === Барок, рококо и неокласицизам === [[File:Johann_Liss_006.jpg|лево|мини| ''Падот на [[Фаетон]]'' од Јохан Лис]] [[File:Christian_Gottlieb_Schick_003.jpg|лево|мини| Готлиб Шик, ''Фрау фон Кота'', 1802 година]] [[Барокна уметност|Барокното сликарство]] бавно пристигнувало во Германија, со многу малку пред околу 1650 година, но откако се воспоставило, се смета дека добро одговарало на германскиот вкус. Во [[Барок|барокните]] и [[рококо]] периоди, германската уметност создавала претежно дела изведени од развојот на други места, иако биле активни голем број вешти уметници од различни жанрови. Периодот останува малку познат надвор од Германија, и иако „никогаш не тврдел дека е меѓу големите школи за сликарство“, неговото занемарување од страна на негерманската историја на уметност останува впечатливо. Голем број на истакнати странски сликари поминале периоди работејќи во Германија за принцови, меѓу нив [[Бернардо Белото]] во [[Дрезден]] и на други места, и [[Џовани Батиста Тјеполо]], кој поминал три години сликајќи го [[Вирцбуршки дворец|Вирцбуршкиот дворец]] со својот син. Голем број на германски сликари работеле во странство, вклучувајќи го Јохан Лис, кој работел главно во [[Венеција]], Јоаким фон Сандрарт и Лудолф Бакхајзен, водечкиот морски уметник од последните години на [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]]. Кон крајот на 18 век, портретистот Хајнрих Фигер и неговиот ученик Јохан Петер Крафт, чии најпознати дела се три големи мурали во [[Хофбург]], се преселиле во Виена како студенти и останале таму. [[Неокласицизмот]], кој се родил во голема мера благодарение на делата на [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], се појавил доста порано во Германија отколку во Франција, сосликари како [[Антон Рафаел Менгс]] (1728–79), данскиот сликар [[Асмус Јакоб Карстенс]] (1754–98) и скулпторот [[Готфрид Шадов]] (1764–1850). Менгс бил еден од најценетите уметници од своето време, работејќи во градови како Рим, Мадрид и на други места, и пронаоѓајќи еден ран неокласичен стил кој денес изгледа прилично истрошен, иако неговите портрети се поефективни. Кратката кариера на Карстенс била турбулентна и проблематична, оставајќи трага од недовршени дела, но преку ученици и пријатели како што се Готлиб Шик, Јозеф Антон Кох и Бонавентура Џенели, повлијателни. Кох бил роден во планините на австрискиот [[Тирол (покраина)|Тирол]] и станал водечки континентален сликар на [[Пределно сликарство|пејзажи]], концентрирајќи се на планинските погледи, и покрај тоа што голем дел од својата кариера го поминал во Рим.  [[Даниел Ходовјецки]] бил роден во [[Гдањск|Данциг]] и барем делумно се идентификувал како Полјак, иако зборувал само германски и француски. Неговите слики и стотици графики, илустрации на книги и политички карикатури претставуваат непроценлив визуелен запис за секојдневниот живот и сè посложениот менталитет на [[Просветителство|просветителска]] Германија и нејзиниот [[национализам]] во подем. [[Антон Граф]], роден во Швајцарија, бил плоден портретист во Дрезден, кој сликал книжевни личности, како и дворски личности. Династијата на семејството Тишбајн била солидна сестрана личност која го опфатила поголемиот дел од 18 век заедно, како и семејството Цик, првично главно сликари на големи барокни тавани, кои сè уште биле активни во 20 век во лицето на илустраторот [[Александар Цик]]. И браќата Асам, и [[Јохан Цимерман|Јохан Баптист Цимерман]] и [[Доминикус Цимерман|неговиот брат]], биле во можност заедно да обезбедат комплетна услуга за нарачки за цркви и палати, дизајнирајќи ја зградата и изведувајќи го штукото и ѕидното сликарство. Комбинираниот ефект на сите елементи на овие згради во Јужна Германија, Австрија и [[Чешка (историска област)|Бохемија]], особено нивните ентериери, претставуваат некои од најкомплетните и најекстремните реализации на барокниот стремеж да го преплави гледачот со „сјајниот свет на самовилите на домот на благородникот“ или „претвкусот на славата на Рајот“ во случајот со црквите. Најраната германска академија била [[Берлинска академија на уметностите|Берлинската академија на уметностите]] основана во [[Берлин]] во 1696 година, а во текот на следните два векови, голем број други градови основале свои институции, паралелно со развојот на настаните во другите европски земји. Во Германија, непознатиот пазар за уметност во земја поделена на мноштво мали држави значело дека значајните германски уметници до ден-денес се посклонети да прифатат наставнички места во академиите и нивните наследнички институции отколку нивните еквиваленти во Англија или Франција. Општо земено, германските академии наметнувале одреден стил помалку ригидно отколку што долго време било случај во Париз, Лондон, Москва или на други места. === Пишување за уметноста === [[File:Johann_Joachim_Winckelmann_(Anton_von_Maron_1768).jpg|мини| [[Антон фон Марон]], ''Портрет на Јохан Јоаким Винкелман'', 1768 година]] Периодот на просветителството ги означил германските писатели како водечки теоретичари и критичари на уметноста, предводени од [[Јохан Винкелман|Јохан Јоаким Винкелман]], кој ја возвишувал [[Старогрчка уметност|античката грчка уметност]] и, и покрај тоа што никогаш не ја посетил Грција или всушност не видел многу антички грчки статуи, поставил анализа правејќи разлика помеѓу главните периоди на старогрчката уметност и поврзувајќи ги со пошироките историски движења. Делото на Винкелман го означило влегувањето на историјата на уметноста во високофилозофскиот дискурс на германската култура; тој бил со страст читан од [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]] и [[Фридрих Шилер]], кои двајцата почнале да пишуваат за историјата на уметноста, а неговиот опис на Лаконовата група предизвикал одговор од [[Готхолд Ефрајм Лесинг|Лесинг]]. Гете направил обид да се обучи како уметник, а неговите пејзажни скици покажуваат „повремени блесоци на емоции во присуство на природата кои се доста изолирани во тој период“. Појавата на уметноста како главна тема на филозофска спекулација била зацврстена со појавата на „[[Критика на моќта на судењето]]“ од [[Имануел Кант]] во 1790 година, а била продлабочена и со ''„[[Предавања за естетиката]]“'' на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]]. Во следниот век, германските универзитети станале првите што ја предавале историјата на уметноста како академски предмет, со што започнал период на водечката позиција што Германија (и Австрија) ја зазеле во проучувањето на [[Историја на уметноста|историјата на уметноста]] сè до распрснување на научниците во странство во нацистичкиот период. [[Јохан Готфрид Хердер]] се залагал за она што го идентификувал во готската уметност и Дирер како специфично германски стилови, започнувајќи расправија околу соодветните модели за еден германски уметник против таканаречената „тиранија на Грција над Германија“ што ќе трае речиси два века. === Романтизмот и Назарејците === {{Главна|Германски романтизам|Назаренско движење}} [[File:Caspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_Sea_of_Fog.jpeg|мини|321x321пкс| [[Каспар Давид Фридрих]], ''[[Талкач над морето од магла]]'' (1818)]] [[Германски романтизам|Германскиот романтизам]] доживеал оживување на иновацијата и препознатливоста во германската уметност. Надвор од Германија, единствено [[Каспар Давид Фридрих]] станал добро познат, но имало голем број уметници со многу индивидуални стилови, особено [[Филип Ото Рунге]], кој, како и Фридрих, се школувал на Копенхашката академија и бил заборавен по неговата смрт сè до оживувањето во 20 век. Фридрих сликал речиси целосно пејзажи, со препознатлив северен допир и секогаш чувство на квази-религиозна тишина. Честопати неговите фигури се гледаат одзади - тие, како и гледачот, се изгубени во размислувањето за пејзажот. Портретите на Рунге, претежно од неговиот круг, се натуралистички, освен неговите деца со огромни лица, но другите дела во неговата кратка кариера сè повеќе одразуваа визионерски [[пантеизам]]. [[Адријан Лудвиг Рихтер]] е главно запаметен по неговите портрети, а [[Карл Вилхелм Колбе]] бил чисто [[Бакропис|бакрограф]] (како и [[Филологија|филолог]]), чии подоцнежни графики прикажуваат фигури речиси проголтани од гигантска вегетација. [[File:Friedrich_Overbeck_008.jpg|лево|мини| [[Јохан Фридрих Овербек]] од Назаренското движење, ''Италија и Германија'']] [[Назарени|Назаренското движење]], кованица на еден потсмевачки критичар, означува група германски романтичарски сликари од почетокот на 19 век кои имале за цел да ја оживеат чесноста и духовноста во [[Христијанска уметност|христијанската уметност]]. Главната мотивација на Назарените била реакција против неокласицизмот и рутинското уметничко образование на академскиот систем. Тие се надевале дека ќе се вратат на уметноста која отелотворува духовни вредности и барале инспирација кај уметниците од доцниот среден век и раната ренесанса, отфрлајќи го она што го сметале за површна виртуозност на подоцнежната уметност. Нивната програма не се разликувала од онаа на англиското [[прерафаелитско братство]] во 1850-тите, иако основната група заминала дотаму што носела посебна псевдосредновековна облека. Во 1810 година, Јохан Фридрих Овербек, Франц Пфор, Лудвиг Фогел и Швајцарецот Јохан Конрад Хотингер се преселиле во [[Рим]], каде што го окупирале напуштениот манастир Сан Исидоро. Ним им се придружиле Филип Вејт, Питер фон Корнелиј, Јулиј Шнор фон Каролсфелд, Фридрих Вилхелм Шадов и лабава групација на други германски уметници. Тие се сретнале со австрискиот романтичен пејзажист Јозеф Антон Кох (1768–1839), кој станал неофицијален старател на групата. Во 1827 година им се придружил Јозеф фон Фирих, а Еберхард Вехтер подоцна се поврзал со групата. За разлика од силната поддршка што им ја давал на прерафаелитите доминантниот уметнички критичар од тоа време, [[Џон Раскин]], Гете ги отфрнувал Назарените: „Ова е прв случај во историјата на уметноста кога вистинските таленти си посакале да се формираат наназад со повлекување во утробата на својата мајка, и на тој начин пронашле нова период во уметноста.“ Предводена од Назареецот Шадов, син на скулпторот, Диселдорфската школа претставувала група уметници кои сликале претежно пејзажи и кои студирале на [[Диселдорфска академија|Диселдорфската академија]], основана во 1767 година, или биле под влијание на неа. Влијанието на академијата растело во 1830-тите и 1840-тите години, а имало голем број на американски студенти, од кои неколку се поврзале со [[Школа на реката Хадсон|школата на реката Хадсон]]. [[File:Ritratto_della_famiglia_Begas.jpg|мини| Семејството на сликарот Карл Бегас, 1808 година, славејќи го домаќинството во стилот на [[бидермаер]]]] === Натурализам и пошироко === {{Главна|Бидермаер|Југендштил}} [[Бидермаер]] е уметничко движење во [[Германски Сојуз|германската]] и [[Австриско Царство|австриската]] уметност, главно во [[Сликарство|сликарството]], [[Графика|графиката]], уредувањето на ентериерот и [[Применета уметност|украсно-применетата уметност]], кое се развило во периодот од 1815 г. до 1848 година односно во периодот помеѓу крајот на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] во 1815 година и [[Револуции од 1848 година|револуциите од 1848 година]]. Уметноста на Бидермаер им се допаднала на просперитетните средни класи преку детален, но дотеран [[Реализам (уметност)|реализам]], честопати славејќи ги домашните доблести, и доминирала над француските аристократски вкусови, како и копнежите кон романтизмот. [[Карл Шпицвег]] станал водечки германски уметник во овој стил. <ref>Doyle, Margaret, in ''Encyclopedia of the Romantic Era, 1760–1850, Volume 1'', ed. Christopher John Murray, p. 89, Taylor & Francis, 2004 {{ISBN|1-57958-361-X}}, [https://books.google.com/books?id=bXnMs-YDEF4C&dq=Biedermeier+painting&pg=PA89 Google books]</ref> ''Цимербилд'' или „портретот“ на празна соба станал популарна форма. [[File:Suende_Franz_Stuck_ohne_Rahmen.jpg|лево|мини| Франц Стак (1873) ''Зунде'' (''Грев'')]] Во втората половина на 19 век се развиле голем број стилови, паралелно со трендовите во другите европски земји, иако недостатокот на доминантен главен град веројатно придонел за уште поголема разновидност на стилови отколку во другите земји. [[Адолф Менцел]] уживал огромна популарност и помеѓу германската јавност и меѓу службените лица; на неговиот погреб германскиот цар [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] одел зад неговиот ковчег. Тој ги драматизирал минатите и современите [[Прусија|пруски]] воени успеси, како во слики, така и во брилијантни дрворезби што се прикажуваат книги, но неговите домашни теми се интимни и трогателни. Тој го следел развојот на раниот [[импресионизам]] за да создаде стил што го употребувал за прикажување на големи јавни пригоди, меѓу другите теми како што е неговиот [[Студиски Ѕид]]. [[Карл фон Пилоти]] станал водечки академски сликар по историски предмети во вториот дел од векот, кој предавал во Минхен; меѓу неговите попознати ученици биле Ханс Макарт, Франц фон Ленбах, Франц Дефрегер, Габриел фон Макс и Едуард фон Грицнер. Терминот „Минхенска школа“ се употребува и за германското и за грчкото сликарство, откако Грци како Георгиос Јакобидес студирале кај него. Највлијателниот ученик на Пилоти бил Вилхелм Лајбл. Како раководител на таканаречениот Лајбл-Круг, неформална група уметници со неакадемски пристап кон уметноста, тој извршил големо влијание врз реализмот во Германија. [[File:La_colonie_dartistes_jugendstil_(Mathildenhöhe,_Darmstadt)_(7882268852).jpg|десно|мини| Куќата на Ернст Лудвиг во колонијата на уметниците во [[Дармштат]], Германија, од Џозеф Марија Олбрих (1900)]] [[Берлинска сецесија|Берлинската сецесија]] претставувала група основана во 1898 година од сликари, меѓу кои и [[Макс Либерман]], кој во голема мера го споделувал уметничкиот пристап на [[Едуар Мане|Мане]] и француските [[Импресионизам|импресионисти]], и [[Ловис Коринт]], кој тогаш сè уште сликал во натуралистички стил. Групата преживеала до 1930-тите, и покрај поделбите, а нејзините редовни изложби помогнале да се појават следните две генерации берлински уметници, без да наметнат одреден стил. Кон крајот на векот, бенедиктанското уметничкото училиште развило стил, претежно за религиозни мурали, во прилично пригушени бои, со [[Медиевистика|средновековен]] интерес за шари што црпеле од [[Наби|Ле Наби]] и во некои аспекти се надевале на [[Југендстил|Арт Нуво]] или [[Југендстил]] („младешки стил“) како што е познат на германски. Франц фон Штук и [[Макс Клингер]] станале водечките германски симболистички сликари.  == 20 век == === Експресионизам и Бахаус === {{Main|Германски експресионизам |Бахаус}} [[File:Franz Marc 020.jpg|thumb|„Рехе им Валде“ („Срни во шумата“) од [[Франц Марк]], 1914 година]] Уште повеќе отколку во другите земји, германската уметност во почетокот на XX век се развивала преку голем број лабаво организирани групи и движења, од кои многу опфаќале и други уметнички медиуми, а честопати имале и специфична политичка компонента, како што биле Работничкиот совет за уметност и [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриската група]], и двете основани во 1918 година. Во 1922 година, Ноемвриската група, Дрезденската сецесија и неколку други прогресивни групи го формирале „Картелот на напредните уметнички групи во Германија“ (Kartell fortschrittlicher Künstlergruppen in Deutschland), со цел да стекнат поголема јавна афирмација.<ref>Crockett, Dennis (1999). ''[https://books.google.com/books?id=EQzdp1zN--oC&pg=PA76 German Post-Expressionism : The Art of the Great Disorder 1918–1924]''. University Park, Pa: Pennsylvania State University Press. p. 76. {{ISBN|0271043164}}.</ref> ===Вајмарски период; Дадаизам и понатаму=== Главна карактеристика на германската уметност на почетокот на 20 век до 1933 година бил бумот во производството на уметнички дела во [[Гротеска|гротескен]] стил. <ref>[[Esti Sheinberg]] (2000) ''Irony, Satire, Parody and the Grotesque in the Music of Dmitrii Shostakovich'', pp.248–9, {{ISBN|978-0-7546-0226-2}}</ref> <ref>[[Pamela Kort]] (2004) ''Comic Grotesque'', Prestel Publishing {{ISBN|978-3-7913-3195-9}}</ref> Уметници кои го употребувале [[Сатира|сатирично]] - [[Гротеска|гротескниот]] жанр биле [[Георг Грос]], [[Ото Дикс]] и [[Макс Бекман]], барем во нивните дела од 1920-тите. [[Дадаизам|Дадаизмот]] во Германија, чии водечки практичари биле Курт Швитерс и Хана Хох, бил центриран во Берлин, каде што постоел стремеж да биде повеќе политички ориентиран од дадаистичките групи на други места. Тие дале значаен придонес во развојот на колажот како медиум за политички коментар - Швитерс подоцна го развил својот ''„Мерцбау“'', претходник на уметничката инсталација.<ref name="Hunter et all on Dada">Hunter, Jacobus, and Wheeler (2000) pp. 173–77</ref> Дикс и Грос биле поврзани и со Берлинската дадаистичка група. [[Макс Ернст]] водел [[Дадаизам|дадаистичка]] група во [[Келн]], каде што се занимавал и со колаж, но со поголем интерес за готската фантастика отколку за отворената политичка содржина &#x2014; ова го забрзало неговиот премин во [[надреализам]], од кој тој станал водечки германски практичар. [[Паул Кле]], Лионел Фајнингер и други експериментирале со [[Кубизам|кубизмот]]. Новата објективност или стварност, или Neue Sachlichkeit (нова фактичка суштина), претставувало уметничко движење кое се појавило во Германија во текот на 1920-тите како резултат на и во спротивност со експресионизмот. Затоа е пост-експресионистичко и се применува на дела од визуелната уметност, како и на книжевноста, музиката и архитектурата. Го опишува поедноставениот стил на градење на [[Баухаус]] и [[Вајсенхоф]], урбанистичкото планирање и проектите за јавно домување на Бруно Таут и Ернст Мај, како и индустријализацијата на домаќинството типизирана од франкфуртската кујна. Грос и Дикс станале водечки фигури, формирајќи ја „веристичката“ страна на движењето со Бекман и Кристијан Шад, Рудолф Шлихтер, Георг Шолц (во неговата рана работа), Елфриде Лохсе-Вахтлер и Карл Хабух. Друг стремеж понекогаш се нарекува [[магичен реализам]], а ги вклучува Антон Редершајдт, Георг Шримпф, Александар Канолдт и Карл Гросберг. За разлика од некои други групи, Новата објективност никогаш не била формална група, а нејзините уметници биле поврзани со други групи; терминот го измислил симпатичен куратор, а „Магичен реализам“ уметнички критичар. [[Плакастил]] или „стил на постери“ на германски, бил ран стил на дизајнирање [[Плакат|постери]] кој започнал на почетокот на 20 век, користејќи задебелени, прави фонтови со многу едноставни дизајни, за разлика од постерите во [[Југендстил|стилот на Арт Нуво]]. Луцијан Бернхард станал водечка фигура. === Уметност во Третиот Рајх === {{Главна|Уметност во Третиот Рајх}} Нацистичкиот режим ја забранил современата уметност, осудувајќи ја како [[Дегенеративна уметност (|дегенеративна уметност]] (од германското: entartete Kunst). Според нацистичката идеологија, современата уметност отстапувала од пропишаната норма за [[Убавина|класична убавина]]. Иако периодот од 1920-тите до 1940-тите се смета за најславен период на движењата во современата уметност, постоеле спротивставени националистички движења кои биле против апстрактната уметност, а Германија не била исклучок. Авангардните германски уметници веќе станале жигосани и како непријатели на државата и како закана за германската нација. Многумина заминале во егзил, а релативно малкумина се вратиле по [[Втората светска војна]]. Дикс бил еден од оние кои останале, бидејќи бил регрутиран во милицијата на Домостражната гарда „Фолксштурм“; Пехштајн се држел наведната во рурална [[Померанија]]. Нолде исто така останал, создавајќи ги своите „ненасликани слики“ во тајност откако му било забрането да слика. Бекман, Ернст, Грос, Фајнингер и други заминале во Америка, Кле во Швајцарија, каде што починал. Кирхнер извршил самоубиство. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theartstory.org/artist-kirchner-ernst-ludwig.htm|title=Ernst Ludwig Kirchner Biography, Art, and Analysis of Works|accessdate=2015-09-29}}</ref> Во јули 1937 година, нацистите организирале полемичка изложба насловена како „[[Дегенерирана уметност]]''“'' во [[Минхен]]; таа потоа патувала во единаесет други градови во Германија и Австрија. Изложбата била замислена како официјална осуда на современата уметност и вклучувала над 650 слики, скулптури, графики и книги од колекциите на триесет и два германски музеи. Експресионизмот, кој потекнува од Германија, имал најголем дел од претставените слики. Истовремено, и со многу величественост, нацистите ја претставиле ''Grosse deutsche Kunstausstellung'' (Големата германска уметничка изложба) во дворецот ''Haus der deutschen Kunst'' (Куќа на германската уметност). На оваа изложба биле прикажани делата на официјално одобрени уметници како што се [[Арно Брекер]] и [[Адолф Висел]]. На крајот од четири месеци, ''„Entartete Kunst“'' привлекол над два милиони посетители, речиси три и пол пати повеќе од бројот на посетители што ја посетиле блиската ''„Grosse deutsche Kunstausstellung“''. == Уметност по Втората светска војна == === Неоекспресионизам, Рихтер и социјалистички реализам === {{Главна|Неоекспресионизам|Герхард Рихтер|Социјалистички реализам}} [[File:Mosaik_Alexanderstr_9_(Mitte)_Unser_Leben&Walter_Womacka&19642.jpg|мини| Валтер Вомацка, ''Нашиот живот'', [[Социјалистички реализам|социјалистички реалистички]] мозаик од [[Источен Берлин]], 1964]] [[File:Berlin_-_Frankfurter_Tor.jpg|мини| Карл-Маркс-Але]] Повоените уметнички трендови во Германија можат широко да се поделат на [[социјалистички реализам]] во ДДР (комунистичка [[Источна Германија]]) и во [[Западна Германија]] различни, во голема мера меѓународни движења, вклучувајќи [[неоекспресионизам]] и [[концептуализам]]. [[File:BeuysAchberg78.jpg|мини| [[Јозеф Бојс]], облечен во својата сеприсутна федора, држи предавање за својата теорија за социјална скулптура, 1978 година.]] Значајни социјалистички реалисти се Валтер Вомацка, Вили Сите, Вернер Тибке и Бернхард Хајзиг. [[File:Gerhard_Richter_by_Lothar_Wolleh.jpg|лево|мини| [[Герхард Рихтер]] околу 1970 година, фотографија од Лотар Волех]] Посебно значајни неоекспресионисти ги вклучуваат Георг Базелиц, Анселм Кифер, Јорг Имендорф, А.Р. Пенк, Маркус Липерц, Питер Роберт Кеил и Рајнер Фетинг. Други значајни уметници кои работат со традиционални медиуми или фигуративна сликовитост се Мартин Кипенбергер, Герхард Рихтер, Зигмар Полке и Нео Раух. Водечките германски концептуални уметници се [[Бернхард и Хила Бехер|Бернд и Хила Бехер]], Хане Дарбовен, Ханс-Петер Фелдман, Ханс Хаке и Шарлот Посененске. [[File:Trash_People_at_Cologne.jpg|лево|мини| HA Schult, ''Trash People'', прикажан во Келн]] === Перформанс, хепенинг, видео уметност и Јозеф Бојс === [[Перформанс|Перформанс уметникот]], скулптор и теоретичар [[Јозеф Бојс]] станал можеби највлијателниот германски уметник од крајот на 20 век. Неговиот главен придонес кон теоријата било проширувањето на Гезамткунстверк за да го вклучи целото општество, како што е изразено во неговиот познат израз „Секој е уметник“. Овој проширен концепт на уметност, познат како [[социјална скулптура]], го дефинира сè што креативно придонесува за општеството како уметничко по природа. Формата што ја добило ова во неговиот опус варирала од богато метафорични, речиси шамански изведби засновани на неговата лична митологија (''Како да му објасниш слики на мртов зајак'', ''Ми се допаѓа Америка и Америка ме сака мене'') до подиректни и утилитарни изрази, како што се 7000 дабови и неговите активности во [[Сојуз 90/Зелени|Зелената партија]].  Познати по своите настани се Ханс Шулт и Волф Востел. Волф Востел е познат и по своите рани инсталации со телевизија. Неговите први инсталации со телевизија, „ ''Циклус Црна соба“'' од 1958 година, биле прикажани во [[Вупертал]] во Галеријата Парнас во 1963 година, а неговата инсталација ''6 TV Dé-coll/age'' била прикажана во Галеријата Смолин <ref>Rolf Wedewer. Wolf Vostell. Retrospektive, 1992, {{ISBN|3-925520-44-9}}</ref> во Њујорк, исто така во 1963 година. Уметничката група Групе СПУР ги вклучувала: Лотар Фишер (1933–2004), Хајмрад Прем (1934–1978), Ханс-Петер Цимер (1936–1992) и Хелмут Штурм (1932). Уметниците на СПУР најпрвин се сретнале на Академијата за ликовни уметности во Минхен и, пред да се скараат со нив, биле поврзани со Ситуационистичката интернационала. Други групи се Јунг Вајлд од крајот на 1970-тите до почетокот на 1980-тите. === Германско пејзажно сликарство по 1945 година === Репрезентативното пејзажно сликарство во германската повоена уметност зазема посебно место во уметничкиот развој по 1945 година. Во период обележан со длабоки политички превирања и неизвесност, пејзажот, за некои уметници, стана простор на проекција за сеќавање, загуба, обнова и општествена рефлексија. Веднаш по [[Втората светска војна]], неколку уметници се вратиле на претходните реалистички, импресионистички и експресионистички традиции. Пејзажите честопати изгледале ранети, неплодни или лишени од човечко присуство, одразувајќи ги искуствата од војната и уништувањето. Значаен претставник на оваа тенденција е [[Франц Радзивил]], чии пејзажи - кои се наоѓаат помеѓу реализмот и магичниот реализам - пренесуваат угнетувачка, често апокалиптична атмосфера. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://taz.de/Franz-Radziwill-in-Dangast/!5043599/|title=Franz Radziwill in Dangast - Der Maler als Lobbyist der Natur|date=2014-04-25|work=taz.de|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Во [[ГДР]], репрезентативното пејзажно сликарство се развило под различни политички услови. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/ns-vergangenheit-und-moderne-die-westdeutsche-kunstszene-nach-100.html|title=Westdeutsche Kunstszene nach 1945 - Neubeginn mit Altlasten|date=2022-04-20|work=Deutschlandfunk Kultur|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Некои уметници го употребувале жанрот за да изведат лични или општествено критички теми на индиректен начин. Особено влијателна била таканаречената „Лајпцишка школа“, чии главни фигури, иако првенствено познати по фигуративните композиции, често го употребувале пејзажот како симболично наелектризиран простор. [[Волфганг Матеуер]] создал пејзажи кои можат да се толкуваат како симболи на внатрешен судир, политичка ограниченост или еколошка закана. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundestag.de/besuche/kunst/kuenstler/mattheuer|title=Wolfgang Mattheuer|work=Deutscher Bundestag|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/leipziger-schule-ddr-maler-wolfgang-mattheuer-gestorben-a-294446.html|title=DDR-Maler Wolfgang Mattheuer gestorben|date=2004-04-07|work=Der Spiegel|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[Вернер Тибке]] ги поврзал пејзажите во своите сложени сликовни светови, создадени од историски и алегориски слоеви. Неговите детални панорами алудираат на уметнички историски преседани и комбинираат прикази на природата со општествена критика и размислувања за историјата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.staedelmuseum.de/en/werner-tuebke|title=Werner Tübke Metamorphoses|work=Städel Museum|accessdate=2026-02-23}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weltkunst.de/kunstwissen/2024/05/leben-und-schaffen-werner-tuebkes|title=Leben und Schaffen Werner Tübkes|date=2024-05-22|work=Weltkunst|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Харалд Мецкес, пак, развил поетски и меланхоличен визуелен јазик во кој пејзажите често се појавувале како тивки, безвременски простори кои му нудат на гледачот контемплативна оддалеченост од сегашноста. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.saechsische.de/lokales/bautzen-lk/bautzen/harald-und-robert-metzkes-gemeinsame-ausstellung-in-bautzen-zeigt-malerei-und-skulptur-ASRX5LNDIRCOZBJHMDAUODEGJQ.html|title=Vater, Sohn, Künstler: Harald und Robert Metzkes stellen in Bautzen aus|date=2025-05-22|work=Sächsische Zeitung|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[File:Milano_-_HangarBicocca_-_2024-09-30_00-30-11_016.jpg|мини| Анселм Кифер - Пирели ХангарБикока (Детали)]] Во [[Западна Германија]], репрезентативното пејзажно сликарство долго време останало во сенка на апстракцијата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rudolfzwirner.com/1997-deutsche-nachkriegskunst/|title=Deutsche Nachkriegskunst im Kontext des internationalen Kunstgeschehens|date=1988|work=Rudolf Zwirner|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref>, но од 1960-тите па наваму добило нови импулси. Во своите рани пејзажни дела, [[Герхард Рихтер]] се потпирал на фотографски извори и ги преобразил преку замаглување во амбивалентни сликовни простори што лебдат помеѓу реалноста и сеќавањето. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.welt.de/kultur/article68ef96d90dc4b85759d384f5/gerhard-richter-in-paris-er-hat-aufgehoert-zu-malen-und-erschafft-doch-noch-immer-neue-bilder.html|title=Er hat aufgehört zu malen – und erschafft doch noch immer neue Bilder|date=2025-11-17|work=Die Welt|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> [[Анселм Кифер]] подоцна го употребил и пејзажот како централен мотив, при што неговите претежно темни, материјално густи прикази на германски шуми, полиња и урнатини станале носители на колективна меморија, митологија и историја на вината. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/wim-wenders-film-ueber-ausnahmekuenstler-anselm-kiefer-100.html|title=80. Geburtstag von Anselm Kiefer - Der ewige Störer|date=2025-03-08|work=Deutschlandfunk Kultur|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> Накратко, репрезентативното пејзажно сликарство во германската повоена уметност било повеќе од продолжение на традиционалните прикажувања на природата. Функционирало како огледало на општествените услови, како симболичен простор за историска траума и како средство за индивидуално самопозиционирање, честопати наспроти несомнено хегемонија на апстрактните движења. [[File:Sommergewitter_in_Algerien_1971.jpg|мини| Бетина Хајнен-Ајех, Летна бура во Алжир во 1974 година]] Уметничките исто така дале свој важен придонес во овој контекст, иако долго време добивале помалку признание. <ref>{{Наведена книга|title=Soviel Anfang! Künstlerinnen der Moderne und ihr Werk nach 1945|last=Patruno|first=Stefanie|publisher=Wienand|year=2023|isbn=978-3-86832-761-8|location=Cologne|page=8|language=de}}</ref> Помеѓу нив се Ингрид Голче-Шварц, Ида Керковиус, Хал Бусе, Габриеле Минтер, Лоте Лазерштајн и Бетина Хајнен-Ајех, при што втората се поврзува со уметничката колонија во Солинген и е ориентирана кон фигуративно сликарство на отворено, en plein air, во традицијата на англиското пејзажно сликарство од почетокот на 19 век, Барбизонската школа од средината на 19 век, [[Импресионизам|импресионизмот]], Скагенските сликари и Уметничката колонија во Дахау. Делото создадено од сликарката Лоте Ласерштајн по 1945 година е исто така фигуративно. Живеејќи во егзил во Шведска, таа работела по нарачка, создавајќи портрети, цветни дела и пејзажи. Габриеле Минтер постојано се враќала на репрезентативното пејзажно сликарство во повоениот период, заедно со нејзините апстрактни „импровизации“. По завршувањето на војната, Ида Керковиус исто така усвоила свој репрезентативен пристап, создавајќи патни впечатоци и цветни мртви природи. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://staedtische-galerie.de/exhibition/so-viel-anfangkuenstlerinnen-der-moderne-und-ihr-werk-nach-1945/|title=So viel Anfang! Künstlerinnen der Moderne und ihr Werk nach 1945|work=Städtische Galerie Karlsruhe|language=de|accessdate=2026-02-23}}</ref> === Важни институции на германската уметничка сцена === documenta (sic) е голема изложба на современа уметност која се одржува во [[Касел]] на секои пет години, Арт Келн е годишен уметнички саем, повторно претежно за современа уметност, а Трансмедијале е годишен фестивал за уметност и дигитална култура, што се одржува во [[Берлин]].  === Важни германски современи уметници === Други современи германски уметници се Џонатан Миз, Даниел Рихтер, Алберт Олен, Маркус Олен, Розмари Трокел, Андреас Гурски, Томас Раф, Блинки Палермо, Ханс - Јирген Шликер, Гинтер Укер, Арис Калаицс Швелер, Катартрина, Катарина Сивердинг и Иса Гензкен.  == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *[[Giulia Bartrum|Bartrum, Giulia]] (1995); ''German Renaissance Prints, 1490–1550''; British Museum Press, 1995, {{ISBN|0-7141-2604-7}} *[[Giulia Bartrum|Bartrum, Giulia]] (2002), ''Albrecht Dürer and his legacy: the graphic work of a Renaissance artist'', British Museum Press, 2002, {{ISBN|978-0-7141-2633-3}} *Beckwith, John. ''Early Medieval Art: Carolingian, Ottonian, Romanesque'', Thames & Hudson, 1964 (rev. 1969), {{ISBN|0-500-20019-X}} *[[Kenneth Clark|Clark, Sir Kenneth]], ''Landscape into Art'', 1949, page refs to Penguin edn of 1961 *Dodwell, C.R.; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *[[Henri Focillon|Focillon, Henri]], ''The Art of the West in the Middle Ages, Volume II, Gothic Art'', Phaidon/Oxford University Press, 3rd edn, 1980, {{ISBN|0-7148-2100-4}} *[[Ernst Gombrich|Gombrich, E.H.]], ''The Story of Art'', Phaidon, 13th edn. 1982. {{ISBN|0-7148-1841-0}} *[[Lionel Gossman|Gossman, Lionel]], ''Making of a Romantic Icon: The Religious Context of Friedrich Overbeck’s ‘Italia und Germania.''' American Philosophical Society, 2007. {{ISBN|0-87169-975-3}}. [http://dianepub.wordpress.com/2010/06/30/lionel-gossman-making-of-a-romantic-icon-the-religious-context-of-friedrich-overbeck%E2%80%99s-italia-und-germaniaamerican-philosophical-society-transaction-97-5-isbn-0871699753/] *Griffiths, Antony and Carey, Francis; ''German Printmaking in the Age of Goethe'', 1994, British Museum Press, {{ISBN|0-7141-1659-9}} * Hamilton, George Heard, ''Painting and Sculpture in Europe, 1880–1940'' (Pelican History of Art), Yale University Press, revised 3rd edn. 1983 {{ISBN|0-14-056129-3}} *Harbison, Craig. ''The Art of the Northern Renaissance'', 1995, Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|0-297-83512-2}} *[[Hugh Honour]] and John Fleming, A World History of Art,1st edn. 1982 & later editions, Macmillan, London, page refs to 1984 Macmillan 1st edn. paperback. {{ISBN|0-333-37185-2}} *[[Sam Hunter (art historian)|Hunter, Sam]]; John Jacobus, Daniel Wheeler (2000) ''Modern Art: Painting, Sculpture, Architecture''. New York: Prentice Hall and Harry N. Abrams *[[Ernst Kitzinger|Kitzinger, Ernst]], ''Early Medieval Art at the British Museum'', (1940) 2nd edn, 1955, British Museum *[[Michael Levey]], ''Painting at Court'', Weidenfeld and Nicolson, London, 1971 *[[Fritz Novotny|Novotny, Fritz]], ''Painting and Sculpture in Europe, 1780–1880'' (Pelican History of Art), Yale University Press, 2nd edn. 1971 {{ISBN|0-14-056120-X}} *George Savage, ''Porcelain Through the Ages'', Penguin, (2nd edn.) 1963 *Schultz, Ellen (ed). ''Gothic and Renaissance Art in Nuremberg'', 1986, New York, Metropolitan Museum of Art, {{ISBN|978-0-87099-466-1}} *Scheyer, Ernst, ''Baroque Painting in Germany and Austria: A Gap in American Studies'', ''Art Journal'', Vol. 20, No. 1 (Autumn, 1960), pp.&nbsp;9–18, [https://www.jstor.org/stable/774314 JSTOR online text] *[[James Snyder (art historian)|Snyder, James]]; ''Northern Renaissance Art'', 1985, Harry N. Abrams, {{ISBN|0-13-623596-4}} *[[Hugh Trevor-Roper|Trevor-Roper, Hugh]]; ''Princes and Artists, Patronage and Ideology at Four Habsburg Courts 1517–1633'', Thames & Hudson, London, 1976, {{ISBN|0-500-23232-6}} *[[Christopher Wood (art historian)|Wood, Christopher]], ''Albrecht Altdorfer and the Origins of Landscape'', 1993, Reaktion Books, London, {{ISBN|0-948462-46-9}} ==Дополнително читање== {{Commons category|Art of Germany}} *{{cite book | title= ''German masters of the nineteenth century: paintings and drawings from the Federal Republic of Germany''| location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=1981 | isbn=978-0-87099-263-6 | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/71300}} *Nancy Marmer, "Isms on the Rhine: Westkunst," ''Art in America,'' Vol. 69, November 1981, pp.&nbsp;112–123. {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Германска уметност| ]] 4gfl5tcbpndahqor0u7v0b76mnmn03y 0 1403516 5629673 2026-09-18T07:14:03Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Lysimachia foemina]] 5629673 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Lysimachia foemina]] 0h9hwip1d0no3s2w92dbxczfi45rwzd 10 1403517 5629676 2026-09-18T07:16:39Z Buli 2648 Создадена страница со: {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбе... 5629676 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна национална армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Гезим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка кај Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Општ рамковен договор од 5 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Северна Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] bbhio3au4q5zw8ftvyvl5eewii7zv0w 5629678 5629676 2026-09-18T07:19:31Z Buli 2648 5629678 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна национална армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка кај Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Општ рамковен договор од 5 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Северна Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] g83vnx36xgr88thhoe959eabsyavivb 5629679 5629678 2026-09-18T07:21:28Z Buli 2648 5629679 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна национална армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Општ рамковен договор од 5 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] tl3nsbvtbl2mgv896rhemebvi474cml 5629681 5629679 2026-09-18T07:22:05Z Buli 2648 5629681 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна национална армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Општ рамковен договор од 5 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] tarf406919eew88rz9s5tiw4u6wh476 5629684 5629681 2026-09-18T07:23:21Z Buli 2648 5629684 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна национална армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Општ рамковен договор од 5 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] 9xfw50fvo27v8o8yt4w2lyg9quodxi8 5629685 5629684 2026-09-18T07:26:17Z Buli 2648 5629685 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна национална армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Општ рамковен договор од 5 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] * [[Хашки случаи]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] mvd7052hqwtwvswhev2haehce397nhu 5629686 5629685 2026-09-18T07:27:30Z Buli 2648 5629686 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна национална армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Масакр кај Карпалак|Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Општ рамковен договор од 5 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] * [[Хашки случаи]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] k1etiznf1h8e8arc443tkaohou0c6o1 5629687 5629686 2026-09-18T07:28:52Z Buli 2648 5629687 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна народна</br> армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Масакр кај Карпалак|Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Општ рамковен договор од 5 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] * [[Хашки случаи]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] hdlobtuxos37oyknnfmq2qxqdjet9kg 5629694 5629687 2026-09-18T07:38:19Z Buli 2648 5629694 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна народна</br> армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Масакр кај Карпалак|Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Прекин на огнот од 5 јули 2001 година]] * [[Рамковен документ од 7 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] * [[Хашки случаи]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] 3axh22hzc279efa1sibvvjggznd5nmp 5629701 5629694 2026-09-18T07:41:43Z Buli 2648 5629701 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија (2001) | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна народна</br> армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Масакр кај Вејце|Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Масакр кај Карпалак|Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Прекин на огнот од 5 јули 2001 година]] * [[Рамковен документ од 7 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] * [[Хашки случаи]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] 3plaizp8b1sy151rg0c3fcjhot305u5 5629704 5629701 2026-09-18T07:42:40Z Buli 2648 5629704 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија во 2001 година | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна народна</br> армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Масакр кај Вејце|Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Масакр кај Карпалак|Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Прекин на огнот од 5 јули 2001 година]] * [[Рамковен документ од 7 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] * [[Хашки случаи]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] s7qdlft2lo5243j3dvqux4rcabb3nm6 5629710 5629704 2026-09-18T07:45:26Z Buli 2648 5629710 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија во 2001 година | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна народна</br> армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Масакр кај Вејце|Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка за Радуша (2001)|Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Масакр кај Карпалак|Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Прекин на огнот од 5 јули 2001 година]] * [[Рамковен документ од 7 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] * [[Хашки случаи]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] quwf3aphb854dbcgxxmdwmhwke6lkuz 5629714 5629710 2026-09-18T07:48:12Z Buli 2648 5629714 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија во 2001 година | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна народна</br> армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Напад на Теарце|Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Масакр кај Вејце|Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка за Радуша (2001)|Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Масакр кај Карпалак|Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Прекин на огнот од 5 јули 2001 година]] * [[Рамковен документ од 7 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] * [[Хашки случаи]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија (2001)|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] lx5kxyt0o8qmtju2oq7hwoxak1tnjz0 0 1403518 5629683 2026-09-18T07:23:16Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Верн Грант]] 5629683 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Верн Грант]] 30w72m9xawahdum59k3kjvbeelgnjib 0 1403519 5629693 2026-09-18T07:34:34Z Buli 2648 Пренасочување кон [[Баталјон на специјални сили]] 5629693 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Баталјон на специјални сили]] 1l1jm2p51hl22me06w35v6e9dlvdell 0 1403520 5629696 2026-09-18T07:39:06Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Жан-Жак де Гранвил]] 5629696 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Жан-Жак де Гранвил]] rt3wyrj1llsgckraari6lgz3wd64iai 0 1403521 5629700 2026-09-18T07:40:35Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Август Гремли]] 5629700 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Август Гремли]] qk4rzb8i12qdejpz735g0e0brpphdhd 0 1403523 5629718 2026-09-18T07:51:26Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Емил Бурна]] 5629718 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Емил Бурна]] q7hrjpl85lshu2w3t2zyhqjsjg2n6dw 0 1403525 5629723 2026-09-18T07:56:35Z Buli 2648 Пренасочување кон [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија]] 5629723 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија]] qdimaue755jf2axkn00n8yixllw4g3n 0 1403526 5629725 2026-09-18T07:59:33Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Џастин Гудо]] 5629725 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џастин Гудо]] hiw2biwqzxlnrpbr4fk3sl2nksa1hqo 0 1403528 5629740 2026-09-18T08:50:05Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Гризај]] 5629740 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Гризај]] [[Категорија:Галицизми]] cg4vwx1rvix96rwkvglims7y673yevi 0 1403529 5629741 2026-09-18T08:50:19Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Гризај]] 5629741 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Гризај]] [[Категорија:Галицизми]] cg4vwx1rvix96rwkvglims7y673yevi 1 1403530 5629743 2026-09-18T08:52:45Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629743 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403531 5629752 2026-09-18T09:45:12Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1375171936|Carolingian art]]“ 5629752 wikitext text/x-wiki [[File:Karolingischer_Buchmaler_um_820_001.jpg|мини|375x375пкс| Ахенски евангелија, почеток на 9 век, црковна ризница на Палатинската капела на [[Карло Велики]], денес [[Ахенска катедрала]], [[Ахен]], [[Германија]]]] '''Каролиншката уметност''' - уметност која потекнува од [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] во период од приближно 120 години, од околу 780 до 900 година - за време на владеењето на [[Карло Велики]] и неговите непосредни наследници - популарно позната како [[Каролиншка ренесанса]]. Уметничкото дело е создадено од и за дворскиот круг и група важни [[Манастир|манастири]] под царско покровителство; остатоците од надвор од овој шармантен круг покажуваат значителен пад во квалитетот на изработката и софистицираноста на дизајнот. Уметноста е создавана во неколку центри во денешна Франција, Германија, Австрија, северна Италија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]], и добила значително влијание, преку континенталните мисионерски центри, од островската уметност на [[Британските Острови]], како и од голем број византиски уметници кои се мета дека живееле во каролиншките центри. [[File:Lothair_Crystal_AD_855-869_(Carolingian_Empire).jpg|мини| [[Лотар кристал]], гравиран камен кристал, средината на 9 век]] За прв пат во Северна Европа имало темелен обид да се оживеат и имитираат класичните средоземноморски уметнички форми и стилови, што резултирало со мешање на класичните и северните елементи во раскошен и достоинствен стил, особено воведувајќи му на Северот доверба во претставувањето на човечката фигура и поставувајќи ја сцената за подемот на [[Романика|романската уметност]], а на крајот и на [[Готска уметност|готската уметност]] на Запад. Каролиншкиот период е дел од периодот во [[Средновековна уметност|средновековната уметност]] понекогаш наречен „предромански“. По прилично хаотичен интервал по каролиншкиот период, новата отонска династија ја оживеала царската уметност од околу 950 година, градејќи го и понатаму развивајќи го каролиншкиот стил во отонската уметност. == Преглед == [[File:Musée_Picardie_Médiéval_01.jpg|мини|427x427пкс| Плоча од слонова коска, веројатно од корица на книга, [[Ремс|Ремс,]] крајот на 9 век, со две сцени од животот на Свети Реми и Крштевањето на [[Хлодовик I|Хлодовик]]]] Откако воспоставиле царство големо колку [[Византија]] од тоа време, и кое по големина се натпреварувало со старото [[Западно Римско Царство]] , каролиншкиот двор сигурно бил свесен дека им недостасува уметнички стил што би одговарал на оваа или дури и на постантичката (или „субантичката“ како што ја нарекувал Ернст Кицингер) уметност, која сè уште се произведувала во мали количини во [[Рим]] и неколку други центри во Италија, што [[Карло Велики]] го знаел од своите походи и каде што бил крунисан за [[Цар на Светото Римско Царство|Свет римски цар]] во Рим во 800 година. Како симболичен претставник на Рим, тој барал <nowiki><i id="mwOQ">renovatio</i></nowiki> (оживување) на римската култура и учење на Западот, и му била потребна уметност способна да раскажува приказни и да претставува фигури со ефикасност каква што уметноста од периодот на орнаменталната германска миграција не можела. Тој сакал да се етаблира како наследник на големите владетели од минатото, да ги имитира и симболично да ги поврзе уметничките достигнувања на [[Ранохристијанска уметност и архитектура|ранохристијанската]] и [[Византиска уметност|византиската]] култура со своите. Но, тоа било повеќе од свесна желба за оживување на античката римска култура. За време на владеењето на [[Карло Велики]], спорот околу [[Византиско иконоборство|византиското иконоборство]] го поделил [[Византија|Византиското Царство]]. Тој го поддржувал доследното одбивање на Западната црква да го следи иконоборството; [[Libri Carolini]] го изложува местото на неговиот дворски круг, несомнено под негово водство. Без никакви инхибиции од културното сеќавање на медитеранското паганско [[идолопоклонство]], тој ја вовел првата христијанска монументална религиозна скулптура, значаен преседан за западната уметност. Сочуван е разумен број каролиншки [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и скулптури во мал обем, претежно од слонова коска, но многу помалку примери на метални изработки, мозаици и фрески и други видови дела. Голем број на ракописи, особено, се копии или реинтерпретации на доцноантички или византиски модели, од кои речиси сите денес се изгубени, а природата на влијанието на специфичните модели врз поединечните каролиншки дела останува вечна тема во историјата на уметноста. Покрај овие влијанија, екстравагантната енергија на [[Островска уметност|островската уметност]] додала дефинитивен шмек на каролиншкото дело, кое понекогаш користела испреплетена декорација и повнимателно ја следела островската слобода дозволувајќи декорацијата да се шири околу и во текстот на страницата од ракописот. Со крајот на каролиншкото владеење околу 900 година, висококвалитетното уметничко производство значително се намалило во текот на околу три генерации во царството. До крајот на 10 век, со реформското движење во Клуни и оживеаниот дух за идејата за царството, уметничкото производство повторно започнало. Нови предромански стилови се појавиле во Германија со отонската уметност на следната стабилна династија, во Англија со доцната [[англосаксонска уметност]], откако била отстранета заканата од [[Викинзи|Викинзите]], и во Шпанија. == Илуминирани ракописи == [[File:DrogoSacramentaryFol71vAscension.jpg|лево|мини|372x372пкс| Дрого Сакраментари, околу 850: историски запишаната иницијала „C“ го содржи [[Вознесение Христово|Вознесението Христово]] . Текстот е со златно мастило. ([[Национална библиотека на Франција]])]] Најбројните зачувани дела од каролиншката ренесанса се [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]]. Голем број луксузни ракописи, претежно [[Евангелистар|евангелија]], се зачувани, украсени со релативно мал број минијатури на цела страница, честопати вклучувајќи портрети на евангелисти, и раскошни канонски табели, следејќи го преседанот на островската уметност на [[Британија]] и [[Ирска]]. Наративните слики, а особено циклусите, се поретки, но постојат многу, претежно од [[Стар завет|Стариот завет]], особено од библиската книга од [[Битие (библиска книга)|Битие]]; сцените од [[Нов завет|Новиот завет]] почесто се наоѓаат на [[Релјеф (вајарство)|релјефите]] од слонова коска на кориците. Преголемите и силно украсени иницијали на островската уметност биле усвоени, а историцираната иницијала понатаму се развивала, со мали наративни сцени видени за прв пат кон крајот на периодот - особено во Сакраментарот на Дрого. Луксузните ракописи добивале повези со богатство или богати корици со скапоцени камења поставени во злато и резбани панели од слонова коска, и, како во островската уметност, биле престижни предмети чувани во црквата или ризницата, и претставувале различна класа на предмети од работните ракописи чувани во библиотеката, каде што можеле да бидат украсени некои иницијали, а на неколку места биле додавани цртежи со пенкало. Неколку од највеличествените царски ракописи биле напишани на пурпурен пергамент. Бернскиот физиолог е релативно редок пример за секуларен ракопис обилно прикажен со целосно насликани минијатури, кој се наоѓа помеѓу овие две класи и можеби е напишан за приватната библиотека на важна личност, како што бил ватиканскиот Теренциј. [[Утрехтски псалтир|Утрехтскиот псалтир]] се издвојува како многу силно илустрирана библиотечна верзија на Псалмите, напишана со перо, и речиси сигурно е копирана од многу постар ракопис. Други литургиски дела понекогаш биле создавани во луксузни ракописи, како што се сакраментарите, но ниту една каролиншка Библија не е толку обилно украсена како примерите од доцната антика што се зачувани во фрагменти. Наставните книги како што се теолошки, историски, книжевни и научни дела од антички автори биле копирани и генерално прикажувани само со мастило, ако воопшто и биле илустрирани. Хронографија од 354 година била доцноримски ракопис кој очигледно бил копиран во каролиншкиот период, иако се смета дека овој примерок е изгубен во 17 век. === Центри на илуминирани ракописи === Се претпоставува дека каролиншките ракописи биле создадени во голема мера или целосно од страна на свештеници, во неколку работилници низ Каролиншкото Царство, секоја со свој стил кој се развил врз основа на уметниците и влијанијата од тоа конкретно место и време. Ракописите често имаат натписи, не мора да значи дека се современи, за тоа кој ги нарачал и на која црква или манастир биле дадени, но имаат малку датуми или имиња и места на оние што ги изработиле. Преживеаните ракописи биле доделени, и честопати прераспределени, на работилници од страна на научниците, а контроверзиите што го придружувале овој процес во голема мера се намалиле. Најраната работилница била Дворската школа на Карло Велики; потоа [[Ремс|ремски]] стил, кој станал највлијателен во каролиншкиот период; туронски стил; стил на свештеникот Дрого; и конечно Дворската школа на Карло Ќелавиот. Ова се главните центри, но постојат и други, карактеризирани со уметничките дела создадени таму. [[File:Codexaureus_25.jpg|лево|мини| [[Лоршови евангелија]] 778–820. Дворското училиште на Карло Велики.]] Дворското училиште на Карло Велики (исто така познато како '''Ада школа''') ги создало најраните ракописи, вклучувајќи го Годескалките еваангелија (781–783); Лоршовите евангелија (778–820); Ада евангелијата; Соасоновите евангелија ; Харли Голденските евангелија (800-820); и Виенските крунисувачки евангелија; обично се препознаваат вкупно десет ракописи. Ракописите на Дворското училиште биле украсени и раскошни, и потсетувале на слонова коска и мозаици од 6 век од [[Равена]], Италија. Тие биле најраните каролиншки ракописи и иницирале оживување на римскиот класицизам, но сепак ги одржувале уметничките традиции од [[Уметност од периодот на Голема преселба на народите|периодот на миграција]] во нивната основа линеарна презентација, без грижа за волуменот и просторните односи. На почетокот на 9 век, надбискупот Ебо од Ремс, во Хаутвилерс (во близина [[Ремс|на Ремс]]), собрал уметници и ја преобразил каролиншката уметност во нешто сосема ново. Евангелието на Ебо (816–835) било насликано со брзи, свежи и живи потези со четката, евоцирајќи инспирација и енергија непознати во класичните средоземноморски форми. Други книги поврзани со школата од Ремс се [[Утрехтски псалтир|Утрехтскиот псалтир]], кој можеби е најважниот од сите каролиншки ракописи, и ''Бернскиот физиолог'', најраното латинско издание на христијанскиот [[Алегорија|алегориски]] текст за животните. Експресивните анимации на Ремската школа, особено Утрехтскиот псалтир со неговите натуралистички експресивни цртежи на фигурини, ќе имаат влијание врз северната средновековна уметност со векови што следувале, сè до романескниот период. Друг стил се развил во манастирот [[Мартин Турски|Свети Мартин Турски]], во кој големи Библии биле прикажувани врз основа на илустрации на библии од доцната антика. Биле создадени три големи Туронски Библии, а последниот и најдобар примерок бил направен околу 845/846 година за [[Карло Ќелавиот]], наречен Вивијанска Библија. [[Тур|Турскаѝта]] школа била прекината поради инвазијата на [[Нормани|Норманите]] во 853 година, но нејзиниот стил веќе оставил траен белег во другите центри во Каролиншкото Царство. [[File:Utrecht_15v_2.jpg|десно|мини| Од Утрехтскиот псалтир, натуралистичките и енергични цртежи на фигурини од 9 век биле сосема нови и требало да станат највлијателната иновација на каролинската уметност во подоцнежните периоди.]] [[Диецеза Мец|Диецезата Мец]] претставувала уште еден центар на каролиншката уметност. Помеѓу 850 и 855 година, за епископот Дрого бил направен сакраментар, наречен Дрого Сакраментар. Осветлените „историски“ украсени иницијали (погледнете ја сликата на оваа страница) имале влијание врз романскиот период и претставуваа хармоничен спој на класичното писмо и фигуралните сцени. Во втората половина на 9 век традициите од првата половина продолжиле. За Карло Ќелавиот биле направени голем број богато украсени Библии, спојувајќи ги формите од доцната антика со стиловите развиени во градовите [[Ремс]] и [[Тур]]. Во тоа време, на северот од Франција се појавил француско-саксонски стил, интегрирајќи го хиберно-саксонското преплетување, и кој ги надживеал сите други каролиншки стилови во текот на следниот век. [[Карло Ќелавиот]], како и неговиот дедо, исто така основал Дворско училиште. Неговата местоположба денес е неизвесна, но му се припишуваат неколку ракописи, а Кодексот Ауреус на Свети Емерам (870) е последниот и најспектакуларен. Содржел туронски и ремски елементи, но споен со стилот што ги карактеризирал поформалните ракописи на Дворската школа на Карло Велики. Со смртта на Карло Ќелавиот, покровителството за ракописи се намалило, сигнализирајќи го почетокот на крајот, но дел од работата продолжила некое време. Опатијата во Сент Гал го создала Фолчардскиот псалтир (872) и Златниот псалтир (883). Овој галски стил бил уникатен, но му недостасувало нивото на техничко мајсторство што се гледа во другите региони. == Скулптура и метална изработка == [[File:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|лево|мини| Корица обложена со скапоцени камења на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, 870]] Луксузните каролиншки ракописи биле наменети да имаат повези со богатство — украсни корици од скапоцен метал украсени со скапоцени камења околу средишните резбани панели од слонова коска — понекогаш тие биле донирани некое време откако бил направен самиот ракопис. Единствено неколку такви корици преживеале недопрени, но голем дел од панелите од слонова коска преживеале одвоени, каде што кориците биле скршени поради нивниот материјал. Субјектите често биле со раскажувачки религиозни сцени во вертикални делови, во голема мера изведени од доцноантички слики и резби, како и оние со похиератски слики изведени од конзуларни диптис и друга царска уметност, како што се предните и задните корици на Лорските евангелија, кои го приспособуваат царскот триумф од 6 век на триумфот на Христос и Дева Марија. Важни каролиншки примери за златарска работа вклучуваат горна корица на Евангелијата од Линдау; корицата на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, кој може прецизно да се датира во 870 година, веројатно е производ на истата работилница, иако постојат разлики во стилот. Оваа работилница е поврзана со [[Цар на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]] [[Карло Ќелавиот|Карло II (Ќелавиот)]] и често се нарекува негово „Дворско училиште“. Неговата местоположба (доколку имала постојана) останува непозната и многу дискутирана, но опатијата Сен Дени надвор од Париз е една од водечките можности. Арнулфскиот цибориум (минијатурен архитектонски цибориум), денес во [[Минхенска резиденција|Минхенската резиденција]], е третото големо дело во групата; сите три имаат фини релјефни фигури во репусирано злато. Друго дело поврзано со работилницата е рамката на антички [[Серпентинска подгрупа|змиски]] сад во [[Лувр]]. Неодамнешните научници имаат стремеж да ги групираат Евангелијата од Линдау и Арнулфскиот Цибориум во потесна врска едни со други отколку Кодекс Ауреус со нив. Карло Велики го оживеал леењето бронза во големи размери кога создал леарница во [[Ахен]], која ги излила вратите за неговата палата, имитирајќи ги римските дизајни. Капелата, исто така, поседувала денес изгубено распетие во природна големина, со фигурата на Христос во злато, првото познато дело од овој тип, кое станало толку важна карактеристика на средновековната црковна уметност. Веројатно дрвена фигура била механички позлатена, како кај Отонската Златна Мадона од Есен. Еден од најдобрите примери на работата на каролиншките златари е Златниот олтар (824–859), ''палиото'', во базиликата Сант Амброзио во [[Милано]]. Олтарите од четирите страни се украсени со ликови во златна и сребрена репуза, врамени со рабови од [[филигран]], скапоцени камења и [[емајл]]. Кристалот Лотер, од средината на 9 век, е еден од најголемите од групата од околу 20 гравирани парчиња [[Кварц|камен кристал]] кои се зачувани; ова прикажува голем број фигури во неколку сцени што го прикажуваат необичниот субјект од приказната за Сузана . == Мозаици и фрески == [[File:Germigny_Des_Pres_2007_01.jpg|мини| Мозаик од [[Заветен ковчег|Заветниот ковчег]], Жермињи де Пре, околу 806 година, но реставриран. Темата се чини дека е извлечена од илуминирани еврејски Библии и се поврзува со Libri Carolini, веројатно напишани од Теодулф, каде што Ковчегот се наведува како божествено одобрување на светите ликови.]] [[File:Digitale_Rekonstruktion_-_Geometrische_Ausmalung,_Innenansicht.jpg|мини| Дигитална реконструкција на аула регијата на царскиот дворец Ингелхајм (околу 790 година)]] Изворите сведочат за изобилството на ѕидни слики кои се гледаат во црквите и палатите, од кои поголемиот дел не се зачувани. Записите од натписите покажуваат дека нивната тематика била првенствено религиозна. [[Мозаик|Мозаиците]] поставени во палатинската капела на Карло Велики го прикажуваат востоличениот Христос, обожаван од [[Евангелисти|симболите на евангелистот]] и дваесет и четирите старешини на Апокалипсата. Овој мозаик повеќе не е зачуван, но еден премногу реставриран останува во [[Апсида|апсидата]] на ораторијата во Жермињи-де-Пре (806) кој го прикажува [[Заветен ковчег|Заветниот ковчег]] обожаван од ангели, откриен во 1820 година под слој гипс. Вилата кон која било припоено ораторството му припаѓала на клучен соработник на Карло Велики, епископот Теодулф од Орлеан. Подоцна во векот бил уништен, но имал [[Фрескопис|фрески]] од Седумте уметности, [[Годишно време|Четирите годишни времиња]] и [[Мапа Мунди]]. Од пишани извори денеска е познато за други [[Фрескопис|фрески]] во цркви и палати, речиси сите целосно изгубени. Во палатата на Карло Велики во Ахен имало ѕидна слика од Либералните уметности, како и наративни сцени од неговата војна во Шпанија. Дворецот на [[Лудвиг Побожниот]] во Ингелхајм содржел историски слики од антиката до времето на Карло Велики, а црквата во дворецот содржела типолошки сцени од Стариот и Новиот завет поставени една покрај друга. Фрагментарни слики преживеале во Оксер, Кобленц, Лорш, [[Келн]], [[Фулда]], [[Корвеј]], [[Трир]], Мустер, Малс, Натурнс, Цивидал, [[Бреша]] и [[Милано]]. == Сполија == ''[[Сполија]]'' претставува латински термин за „плен“ и се употребува за земање или присвојување на антички монументални или други уметнички дела за нови употреби или места. Познато е дека многу мермери и столбови биле донесени од Рим на север во овој период. Можеби најпознатиот пример за каролиншки сполии е приказната за коњаничка статуа. Во Рим, Карло Велики ја видел коњаничката статуа на Марко Аврелиј во Латеранската палата. Таа била единствената преживеана коњаничка статуа на претхристијански римски цар бидејќи во тоа време погрешно се сметало дека е на [[Константин Велики|Константин]] и затоа имала голема припадност - Карло Велики затоа донел коњаничка статуа од [[Равена]], за која тогаш се верувало дека е на [[Теодорих Велики|Теодорик Велики]], во Ахен, за да се спореди со статуата на „Константин“ во Рим. Античките резбани скапоцени камења биле повторно употребени во различни услови, без многу внимание на нивната оригинална [[иконографија]].{{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Каролиншка уметност]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] l6zqekd6c55fo7bmdevbu5thjp5o949 5629754 5629752 2026-09-18T09:53:26Z Тиверополник 1815 5629754 wikitext text/x-wiki [[File:Karolingischer_Buchmaler_um_820_001.jpg|мини|375x375пкс| Ахенски евангелија, почеток на 9 век, црковна ризница на Палатинската капела на [[Карло Велики]], денес [[Ахенска катедрала]], [[Ахен]], [[Германија]]]] '''Каролиншката уметност''' — уметност која потекнува од [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] во период од приближно 120 години, од околу 780 до 900 година - за време на владеењето на [[Карло Велики]] и неговите непосредни наследници - популарно позната како [[Каролиншка ренесанса]]. Уметничкото дело е создадено од и за дворскиот круг и група важни [[Манастир|манастири]] под царско покровителство; остатоците од надвор од овој шармантен круг покажуваат значителен пад во квалитетот на изработката и софистицираноста на дизајнот. Уметноста е создавана во неколку центри во денешна Франција, Германија, Австрија, северна Италија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]], и добила значително влијание, преку континенталните мисионерски центри, од островската уметност на [[Британските Острови]], како и од голем број византиски уметници кои се мета дека живееле во каролиншките центри. [[File:Lothair_Crystal_AD_855-869_(Carolingian_Empire).jpg|мини| [[Лотар кристал]], гравиран камен кристал, средината на 9 век]] За прв пат во Северна Европа имало темелен обид да се оживеат и имитираат класичните средоземноморски уметнички форми и стилови, што резултирало со мешање на класичните и северните елементи во раскошен и достоинствен стил, особено воведувајќи му на Северот доверба во претставувањето на човечката фигура и поставувајќи ја сцената за подемот на [[Романика|романската уметност]], а на крајот и на [[Готска уметност|готската уметност]] на Запад. Каролиншкиот период е дел од периодот во [[Средновековна уметност|средновековната уметност]] понекогаш наречен „предромански“. По прилично хаотичен интервал по каролиншкиот период, новата отонска династија ја оживеала царската уметност од околу 950 година, градејќи го и понатаму развивајќи го каролиншкиот стил во отонската уметност. == Преглед == [[File:Musée_Picardie_Médiéval_01.jpg|мини|427x427пкс| Плоча од слонова коска, веројатно од корица на книга, [[Ремс|Ремс,]] крајот на 9 век, со две сцени од животот на Свети Реми и Крштевањето на [[Хлодовик I|Хлодовик]]]] Откако воспоставиле царство големо колку [[Византија]] од тоа време, и кое по големина се натпреварувало со старото [[Западно Римско Царство]] , каролиншкиот двор сигурно бил свесен дека им недостасува уметнички стил што би одговарал на оваа или дури и на постантичката (или „субантичката“ како што ја нарекувал Ернст Кицингер) уметност, која сè уште се произведувала во мали количини во [[Рим]] и неколку други центри во Италија, што [[Карло Велики]] го знаел од своите походи и каде што бил крунисан за [[Цар на Светото Римско Царство|Свет римски цар]] во Рим во 800 година. Како симболичен претставник на Рим, тој барал ''renovatio'' (оживување) на римската култура и учење на Западот, и му била потребна уметност способна да раскажува приказни и да претставува фигури со ефикасност каква што уметноста од периодот на орнаменталната германска миграција не можела. Тој сакал да се етаблира како наследник на големите владетели од минатото, да ги имитира и симболично да ги поврзе уметничките достигнувања на [[Ранохристијанска уметност и архитектура|ранохристијанската]] и [[Византиска уметност|византиската]] култура со своите. Но, тоа било повеќе од свесна желба за оживување на античката римска култура. За време на владеењето на [[Карло Велики]], спорот околу [[Византиско иконоборство|византиското иконоборство]] го поделил [[Византија|Византиското Царство]]. Тој го поддржувал доследното одбивање на Западната црква да го следи иконоборството; [[Libri Carolini]] го изложува местото на неговиот дворски круг, несомнено под негово водство. Без никакви инхибиции од културното сеќавање на медитеранското паганско [[идолопоклонство]], тој ја вовел првата христијанска монументална религиозна скулптура, значаен преседан за западната уметност. Сочуван е разумен број каролиншки [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и скулптури во мал обем, претежно од слонова коска, но многу помалку примери на метални изработки, мозаици и фрески и други видови дела. Голем број на ракописи, особено, се копии или реинтерпретации на доцноантички или византиски модели, од кои речиси сите денес се изгубени, а природата на влијанието на специфичните модели врз поединечните каролиншки дела останува вечна тема во историјата на уметноста. Покрај овие влијанија, екстравагантната енергија на [[Островска уметност|островската уметност]] додала дефинитивен шмек на каролиншкото дело, кое понекогаш користела испреплетена декорација и повнимателно ја следела островската слобода дозволувајќи декорацијата да се шири околу и во текстот на страницата од ракописот. Со крајот на каролиншкото владеење околу 900 година, висококвалитетното уметничко производство значително се намалило во текот на околу три генерации во царството. До крајот на 10 век, со реформското движење во Клуни и оживеаниот дух за идејата за царството, уметничкото производство повторно започнало. Нови предромански стилови се појавиле во Германија со отонската уметност на следната стабилна династија, во Англија со доцната [[англосаксонска уметност]], откако била отстранета заканата од [[Викинзи|Викинзите]], и во Шпанија. == Илуминирани ракописи == [[File:DrogoSacramentaryFol71vAscension.jpg|лево|мини|372x372пкс| Дрого Сакраментари, околу 850: историски запишаната иницијала „C“ го содржи [[Вознесение Христово|Вознесението Христово]] . Текстот е со златно мастило. ([[Национална библиотека на Франција]])]] Најбројните зачувани дела од каролиншката ренесанса се [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]]. Голем број луксузни ракописи, претежно [[Евангелистар|евангелија]], се зачувани, украсени со релативно мал број минијатури на цела страница, честопати вклучувајќи портрети на евангелисти, и раскошни канонски табели, следејќи го преседанот на островската уметност на [[Британија]] и [[Ирска]]. Наративните слики, а особено циклусите, се поретки, но постојат многу, претежно од [[Стар завет|Стариот завет]], особено од библиската книга од [[Битие (библиска книга)|Битие]]; сцените од [[Нов завет|Новиот завет]] почесто се наоѓаат на [[Релјеф (вајарство)|релјефите]] од слонова коска на кориците. Преголемите и силно украсени иницијали на островската уметност биле усвоени, а историцираната иницијала понатаму се развивала, со мали наративни сцени видени за прв пат кон крајот на периодот - особено во Сакраментарот на Дрого. Луксузните ракописи добивале повези со богатство или богати корици со скапоцени камења поставени во злато и резбани панели од слонова коска, и, како во островската уметност, биле престижни предмети чувани во црквата или ризницата, и претставувале различна класа на предмети од работните ракописи чувани во библиотеката, каде што можеле да бидат украсени некои иницијали, а на неколку места биле додавани цртежи со пенкало. Неколку од највеличествените царски ракописи биле напишани на пурпурен пергамент. Бернскиот физиолог е релативно редок пример за секуларен ракопис обилно прикажен со целосно насликани минијатури, кој се наоѓа помеѓу овие две класи и можеби е напишан за приватната библиотека на важна личност, како што бил ватиканскиот Теренциј. [[Утрехтски псалтир|Утрехтскиот псалтир]] се издвојува како многу силно илустрирана библиотечна верзија на Псалмите, напишана со перо, и речиси сигурно е копирана од многу постар ракопис. Други литургиски дела понекогаш биле создавани во луксузни ракописи, како што се сакраментарите, но ниту една каролиншка Библија не е толку обилно украсена како примерите од доцната антика што се зачувани во фрагменти. Наставните книги како што се теолошки, историски, книжевни и научни дела од антички автори биле копирани и генерално прикажувани само со мастило, ако воопшто и биле илустрирани. Хронографија од 354 година била доцноримски ракопис кој очигледно бил копиран во каролиншкиот период, иако се смета дека овој примерок е изгубен во 17 век. === Центри на илуминирани ракописи === Се претпоставува дека каролиншките ракописи биле создадени во голема мера или целосно од страна на свештеници, во неколку работилници низ Каролиншкото Царство, секоја со свој стил кој се развил врз основа на уметниците и влијанијата од тоа конкретно место и време. Ракописите често имаат натписи, не мора да значи дека се современи, за тоа кој ги нарачал и на која црква или манастир биле дадени, но имаат малку датуми или имиња и места на оние што ги изработиле. Преживеаните ракописи биле доделени, и честопати прераспределени, на работилници од страна на научниците, а контроверзиите што го придружувале овој процес во голема мера се намалиле. Најраната работилница била Дворската школа на Карло Велики; потоа [[Ремс|ремски]] стил, кој станал највлијателен во каролиншкиот период; туронски стил; стил на свештеникот Дрого; и конечно Дворската школа на Карло Ќелавиот. Ова се главните центри, но постојат и други, карактеризирани со уметничките дела создадени таму. [[File:Codexaureus_25.jpg|лево|мини| [[Лоршови евангелија]] 778–820. Дворското училиште на Карло Велики.]] Дворското училиште на Карло Велики (исто така познато како '''Ада школа''') ги создало најраните ракописи, вклучувајќи го Годескалките еваангелија (781–783); Лоршовите евангелија (778–820); Ада евангелијата; Соасоновите евангелија ; Харли Голденските евангелија (800-820); и Виенските крунисувачки евангелија; обично се препознаваат вкупно десет ракописи. Ракописите на Дворското училиште биле украсени и раскошни, и потсетувале на слонова коска и мозаици од 6 век од [[Равена]], Италија. Тие биле најраните каролиншки ракописи и иницирале оживување на римскиот класицизам, но сепак ги одржувале уметничките традиции од [[Уметност од периодот на Голема преселба на народите|периодот на миграција]] во нивната основа линеарна презентација, без грижа за волуменот и просторните односи. На почетокот на 9 век, надбискупот Ебо од Ремс, во Хаутвилерс (во близина [[Ремс|на Ремс]]), собрал уметници и ја преобразил каролиншката уметност во нешто сосема ново. Евангелието на Ебо (816–835) било насликано со брзи, свежи и живи потези со четката, евоцирајќи инспирација и енергија непознати во класичните средоземноморски форми. Други книги поврзани со школата од Ремс се [[Утрехтски псалтир|Утрехтскиот псалтир]], кој можеби е најважниот од сите каролиншки ракописи, и ''Бернскиот физиолог'', најраното латинско издание на христијанскиот [[Алегорија|алегориски]] текст за животните. Експресивните анимации на Ремската школа, особено Утрехтскиот псалтир со неговите натуралистички експресивни цртежи на фигурини, ќе имаат влијание врз северната средновековна уметност со векови што следувале, сè до романескниот период. Друг стил се развил во манастирот [[Мартин Турски|Свети Мартин Турски]], во кој големи Библии биле прикажувани врз основа на илустрации на библии од доцната антика. Биле создадени три големи Туронски Библии, а последниот и најдобар примерок бил направен околу 845/846 година за [[Карло Ќелавиот]], наречен Вивијанска Библија. [[Тур|Турскаѝта]] школа била прекината поради инвазијата на [[Нормани|Норманите]] во 853 година, но нејзиниот стил веќе оставил траен белег во другите центри во Каролиншкото Царство. [[File:Utrecht_15v_2.jpg|десно|мини| Од Утрехтскиот псалтир, натуралистичките и енергични цртежи на фигурини од 9 век биле сосема нови и требало да станат највлијателната иновација на каролинската уметност во подоцнежните периоди.]] [[Диецеза Мец|Диецезата Мец]] претставувала уште еден центар на каролиншката уметност. Помеѓу 850 и 855 година, за епископот Дрого бил направен сакраментар, наречен Дрого Сакраментар. Осветлените „историски“ украсени иницијали (погледнете ја сликата на оваа страница) имале влијание врз романскиот период и претставуваа хармоничен спој на класичното писмо и фигуралните сцени. Во втората половина на 9 век традициите од првата половина продолжиле. За Карло Ќелавиот биле направени голем број богато украсени Библии, спојувајќи ги формите од доцната антика со стиловите развиени во градовите [[Ремс]] и [[Тур]]. Во тоа време, на северот од Франција се појавил француско-саксонски стил, интегрирајќи го хиберно-саксонското преплетување, и кој ги надживеал сите други каролиншки стилови во текот на следниот век. [[Карло Ќелавиот]], како и неговиот дедо, исто така основал Дворско училиште. Неговата местоположба денес е неизвесна, но му се припишуваат неколку ракописи, а Кодексот Ауреус на Свети Емерам (870) е последниот и најспектакуларен. Содржел туронски и ремски елементи, но споен со стилот што ги карактеризирал поформалните ракописи на Дворската школа на Карло Велики. Со смртта на Карло Ќелавиот, покровителството за ракописи се намалило, сигнализирајќи го почетокот на крајот, но дел од работата продолжила некое време. Опатијата во Сент Гал го создала Фолчардскиот псалтир (872) и Златниот псалтир (883). Овој галски стил бил уникатен, но му недостасувало нивото на техничко мајсторство што се гледа во другите региони. == Скулптура и метална изработка == [[File:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|лево|мини| Корица обложена со скапоцени камења на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, 870]] Луксузните каролиншки ракописи биле наменети да имаат повези со богатство — украсни корици од скапоцен метал украсени со скапоцени камења околу средишните резбани панели од слонова коска — понекогаш тие биле донирани некое време откако бил направен самиот ракопис. Единствено неколку такви корици преживеале недопрени, но голем дел од панелите од слонова коска преживеале одвоени, каде што кориците биле скршени поради нивниот материјал. Субјектите често биле со раскажувачки религиозни сцени во вертикални делови, во голема мера изведени од доцноантички слики и резби, како и оние со похиератски слики изведени од конзуларни диптис и друга царска уметност, како што се предните и задните корици на Лорските евангелија, кои го приспособуваат царскот триумф од 6 век на триумфот на Христос и Дева Марија. Важни каролиншки примери за златарска работа вклучуваат горна корица на Евангелијата од Линдау; корицата на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, кој може прецизно да се датира во 870 година, веројатно е производ на истата работилница, иако постојат разлики во стилот. Оваа работилница е поврзана со [[Цар на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]] [[Карло Ќелавиот|Карло II (Ќелавиот)]] и често се нарекува негово „Дворско училиште“. Неговата местоположба (доколку имала постојана) останува непозната и многу дискутирана, но опатијата Сен Дени надвор од Париз е една од водечките можности. Арнулфскиот цибориум (минијатурен архитектонски цибориум), денес во [[Минхенска резиденција|Минхенската резиденција]], е третото големо дело во групата; сите три имаат фини релјефни фигури во репусирано злато. Друго дело поврзано со работилницата е рамката на антички [[Серпентинска подгрупа|змиски]] сад во [[Лувр]]. Неодамнешните научници имаат стремеж да ги групираат Евангелијата од Линдау и Арнулфскиот Цибориум во потесна врска едни со други отколку Кодекс Ауреус со нив. Карло Велики го оживеал леењето бронза во големи размери кога создал леарница во [[Ахен]], која ги излила вратите за неговата палата, имитирајќи ги римските дизајни. Капелата, исто така, поседувала денес изгубено распетие во природна големина, со фигурата на Христос во злато, првото познато дело од овој тип, кое станало толку важна карактеристика на средновековната црковна уметност. Веројатно дрвена фигура била механички позлатена, како кај Отонската Златна Мадона од Есен. Еден од најдобрите примери на работата на каролиншките златари е Златниот олтар (824–859), ''палиото'', во базиликата Сант Амброзио во [[Милано]]. Олтарите од четирите страни се украсени со ликови во златна и сребрена репуза, врамени со рабови од [[филигран]], скапоцени камења и [[емајл]]. Кристалот Лотер, од средината на 9 век, е еден од најголемите од групата од околу 20 гравирани парчиња [[Кварц|камен кристал]] кои се зачувани; ова прикажува голем број фигури во неколку сцени што го прикажуваат необичниот субјект од приказната за Сузана . == Мозаици и фрески == [[File:Germigny_Des_Pres_2007_01.jpg|мини| Мозаик од [[Заветен ковчег|Заветниот ковчег]], Жермињи де Пре, околу 806 година, но реставриран. Темата се чини дека е извлечена од илуминирани еврејски Библии и се поврзува со Libri Carolini, веројатно напишани од Теодулф, каде што Ковчегот се наведува како божествено одобрување на светите ликови.]] [[File:Digitale_Rekonstruktion_-_Geometrische_Ausmalung,_Innenansicht.jpg|мини| Дигитална реконструкција на аула регијата на царскиот дворец Ингелхајм (околу 790 година)]] Изворите сведочат за изобилството на ѕидни слики кои се гледаат во црквите и палатите, од кои поголемиот дел не се зачувани. Записите од натписите покажуваат дека нивната тематика била првенствено религиозна. [[Мозаик|Мозаиците]] поставени во палатинската капела на Карло Велики го прикажуваат востоличениот Христос, обожаван од [[Евангелисти|симболите на евангелистот]] и дваесет и четирите старешини на Апокалипсата. Овој мозаик повеќе не е зачуван, но еден премногу реставриран останува во [[Апсида|апсидата]] на ораторијата во Жермињи-де-Пре (806) кој го прикажува [[Заветен ковчег|Заветниот ковчег]] обожаван од ангели, откриен во 1820 година под слој гипс. Вилата кон која било припоено ораторството му припаѓала на клучен соработник на Карло Велики, епископот Теодулф од Орлеан. Подоцна во векот бил уништен, но имал [[Фрескопис|фрески]] од Седумте уметности, [[Годишно време|Четирите годишни времиња]] и [[Мапа Мунди]]. Од пишани извори денеска е познато за други [[Фрескопис|фрески]] во цркви и палати, речиси сите целосно изгубени. Во палатата на Карло Велики во Ахен имало ѕидна слика од Либералните уметности, како и наративни сцени од неговата војна во Шпанија. Дворецот на [[Лудвиг Побожниот]] во Ингелхајм содржел историски слики од антиката до времето на Карло Велики, а црквата во дворецот содржела типолошки сцени од Стариот и Новиот завет поставени една покрај друга. Фрагментарни слики преживеале во Оксер, Кобленц, Лорш, [[Келн]], [[Фулда]], [[Корвеј]], [[Трир]], Мустер, Малс, Натурнс, Цивидал, [[Бреша]] и [[Милано]]. == Сполија == ''[[Сполија]]'' претставува латински термин за „плен“ и се употребува за земање или присвојување на антички монументални или други уметнички дела за нови употреби или места. Познато е дека многу мермери и столбови биле донесени од Рим на север во овој период. Можеби најпознатиот пример за каролиншки сполии е приказната за коњаничка статуа. Во Рим, Карло Велики ја видел коњаничката статуа на Марко Аврелиј во Латеранската палата. Таа била единствената преживеана коњаничка статуа на претхристијански римски цар бидејќи во тоа време погрешно се сметало дека е на [[Константин Велики|Константин]] и затоа имала голема припадност - Карло Велики затоа донел коњаничка статуа од [[Равена]], за која тогаш се верувало дека е на [[Теодорих Велики|Теодорик Велики]], во Ахен, за да се спореди со статуата на „Константин“ во Рим. Античките резбани скапоцени камења биле повторно употребени во различни услови, без многу внимание на нивната оригинална [[иконографија]]. {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Германска уметност]] [[Категорија:Француска уметност]] [[Категорија:Каролиншка уметност| ]] rjqkxi1sbepveohdi4a7aj4rhabezg4 5629755 5629754 2026-09-18T09:54:34Z Тиверополник 1815 5629755 wikitext text/x-wiki [[File:Karolingischer_Buchmaler_um_820_001.jpg|мини|375x375пкс| Ахенски евангелија, почеток на 9 век, црковна ризница на Палатинската капела на [[Карло Велики]], денес [[Ахенска катедрала]], [[Ахен]], [[Германија]]]] '''Каролиншката уметност''' — уметност која потекнува од [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]] во период од приближно 120 години, од околу 780 до 900 година - за време на владеењето на [[Карло Велики]] и неговите непосредни наследници - популарно позната како [[Каролиншка ренесанса]]. Уметничкото дело е создадено од и за дворскиот круг и група важни [[Манастир|манастири]] под царско покровителство; остатоците од надвор од овој шармантен круг покажуваат значителен пад во квалитетот на изработката и софистицираноста на дизајнот. Уметноста е создавана во неколку центри во денешна Франција, Германија, Австрија, северна Италија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]], и добила значително влијание, преку континенталните мисионерски центри, од островската уметност на [[Британските Острови]], како и од голем број византиски уметници кои се мета дека живееле во каролиншките центри. [[File:Lothair_Crystal_AD_855-869_(Carolingian_Empire).jpg|мини| [[Лотар кристал]], гравиран камен кристал, средината на 9 век]] За прв пат во Северна Европа имало темелен обид да се оживеат и имитираат класичните средоземноморски уметнички форми и стилови, што резултирало со мешање на класичните и северните елементи во раскошен и достоинствен стил, особено воведувајќи му на Северот доверба во претставувањето на човечката фигура и поставувајќи ја сцената за подемот на [[Романика|романската уметност]], а на крајот и на [[Готска уметност|готската уметност]] на Запад. Каролиншкиот период е дел од периодот во [[Средновековна уметност|средновековната уметност]] понекогаш наречен „предромански“. По прилично хаотичен интервал по каролиншкиот период, новата отонска династија ја оживеала царската уметност од околу 950 година, градејќи го и понатаму развивајќи го каролиншкиот стил во отонската уметност. == Преглед == [[File:Musée_Picardie_Médiéval_01.jpg|мини|427x427пкс| Плоча од слонова коска, веројатно од корица на книга, [[Ремс|Ремс,]] крајот на 9 век, со две сцени од животот на Свети Реми и Крштевањето на [[Хлодовик I|Хлодовик]]]] Откако воспоставиле царство големо колку [[Византија]] од тоа време, и кое по големина се натпреварувало со старото [[Западно Римско Царство]] , каролиншкиот двор сигурно бил свесен дека им недостасува уметнички стил што би одговарал на оваа или дури и на постантичката (или „субантичката“ како што ја нарекувал Ернст Кицингер) уметност, која сè уште се произведувала во мали количини во [[Рим]] и неколку други центри во Италија, што [[Карло Велики]] го знаел од своите походи и каде што бил крунисан за [[Цар на Светото Римско Царство|Свет римски цар]] во Рим во 800 година. Како симболичен претставник на Рим, тој барал ''renovatio'' (оживување) на римската култура и учење на Западот, и му била потребна уметност способна да раскажува приказни и да претставува фигури со ефикасност каква што уметноста од периодот на орнаменталната германска миграција не можела. Тој сакал да се етаблира како наследник на големите владетели од минатото, да ги имитира и симболично да ги поврзе уметничките достигнувања на [[Ранохристијанска уметност и архитектура|ранохристијанската]] и [[Византиска уметност|византиската]] култура со своите. Но, тоа било повеќе од свесна желба за оживување на античката римска култура. За време на владеењето на [[Карло Велики]], спорот околу [[Византиско иконоборство|византиското иконоборство]] го поделил [[Византија|Византиското Царство]]. Тој го поддржувал доследното одбивање на Западната црква да го следи иконоборството; [[Libri Carolini]] го изложува местото на неговиот дворски круг, несомнено под негово водство. Без никакви инхибиции од културното сеќавање на медитеранското паганско [[идолопоклонство]], тој ја вовел првата христијанска монументална религиозна скулптура, значаен преседан за западната уметност. Сочуван е разумен број каролиншки [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и скулптури во мал обем, претежно од слонова коска, но многу помалку примери на метални изработки, мозаици и фрески и други видови дела. Голем број на ракописи, особено, се копии или реинтерпретации на доцноантички или византиски модели, од кои речиси сите денес се изгубени, а природата на влијанието на специфичните модели врз поединечните каролиншки дела останува вечна тема во историјата на уметноста. Покрај овие влијанија, екстравагантната енергија на [[Островска уметност|островската уметност]] додала дефинитивен шмек на каролиншкото дело, кое понекогаш користела испреплетена декорација и повнимателно ја следела островската слобода дозволувајќи декорацијата да се шири околу и во текстот на страницата од ракописот. Со крајот на каролиншкото владеење околу 900 година, висококвалитетното уметничко производство значително се намалило во текот на околу три генерации во царството. До крајот на 10 век, со реформското движење во Клуни и оживеаниот дух за идејата за царството, уметничкото производство повторно започнало. Нови предромански стилови се појавиле во Германија со отонската уметност на следната стабилна династија, во Англија со доцната [[англосаксонска уметност]], откако била отстранета заканата од [[Викинзи|Викинзите]], и во Шпанија. == Илуминирани ракописи == [[File:DrogoSacramentaryFol71vAscension.jpg|лево|мини|372x372пкс| Дрого Сакраментари, околу 850: историски запишаната иницијала „C“ го содржи [[Вознесение Христово|Вознесението Христово]] . Текстот е со златно мастило. ([[Национална библиотека на Франција]])]] Најбројните зачувани дела од каролиншката ренесанса се [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]]. Голем број луксузни ракописи, претежно [[Евангелистар|евангелија]], се зачувани, украсени со релативно мал број минијатури на цела страница, честопати вклучувајќи портрети на евангелисти, и раскошни канонски табели, следејќи го преседанот на островската уметност на [[Британија]] и [[Ирска]]. Наративните слики, а особено циклусите, се поретки, но постојат многу, претежно од [[Стар завет|Стариот завет]], особено од библиската книга од [[Битие (библиска книга)|Битие]]; сцените од [[Нов завет|Новиот завет]] почесто се наоѓаат на [[Релјеф (вајарство)|релјефите]] од слонова коска на кориците. Преголемите и силно украсени иницијали на островската уметност биле усвоени, а историцираната иницијала понатаму се развивала, со мали наративни сцени видени за прв пат кон крајот на периодот - особено во Сакраментарот на Дрого. Луксузните ракописи добивале повези со богатство или богати корици со скапоцени камења поставени во злато и резбани панели од слонова коска, и, како во островската уметност, биле престижни предмети чувани во црквата или ризницата, и претставувале различна класа на предмети од работните ракописи чувани во библиотеката, каде што можеле да бидат украсени некои иницијали, а на неколку места биле додавани цртежи со пенкало. Неколку од највеличествените царски ракописи биле напишани на пурпурен пергамент. Бернскиот физиолог е релативно редок пример за секуларен ракопис обилно прикажен со целосно насликани минијатури, кој се наоѓа помеѓу овие две класи и можеби е напишан за приватната библиотека на важна личност, како што бил ватиканскиот Теренциј. [[Утрехтски псалтир|Утрехтскиот псалтир]] се издвојува како многу силно илустрирана библиотечна верзија на Псалмите, напишана со перо, и речиси сигурно е копирана од многу постар ракопис. Други литургиски дела понекогаш биле создавани во луксузни ракописи, како што се сакраментарите, но ниту една каролиншка Библија не е толку обилно украсена како примерите од доцната антика што се зачувани во фрагменти. Наставните книги како што се теолошки, историски, книжевни и научни дела од антички автори биле копирани и генерално прикажувани само со мастило, ако воопшто и биле илустрирани. Хронографија од 354 година била доцноримски ракопис кој очигледно бил копиран во каролиншкиот период, иако се смета дека овој примерок е изгубен во 17 век. === Центри на илуминирани ракописи === Се претпоставува дека каролиншките ракописи биле создадени во голема мера или целосно од страна на свештеници, во неколку работилници низ Каролиншкото Царство, секоја со свој стил кој се развил врз основа на уметниците и влијанијата од тоа конкретно место и време. Ракописите често имаат натписи, не мора да значи дека се современи, за тоа кој ги нарачал и на која црква или манастир биле дадени, но имаат малку датуми или имиња и места на оние што ги изработиле. Преживеаните ракописи биле доделени, и честопати прераспределени, на работилници од страна на научниците, а контроверзиите што го придружувале овој процес во голема мера се намалиле. Најраната работилница била Дворската школа на Карло Велики; потоа [[Ремс|ремски]] стил, кој станал највлијателен во каролиншкиот период; туронски стил; стил на свештеникот Дрого; и конечно Дворската школа на Карло Ќелавиот. Ова се главните центри, но постојат и други, карактеризирани со уметничките дела создадени таму. [[File:Codexaureus_25.jpg|лево|мини| [[Лоршови евангелија]] 778–820. Дворското училиште на Карло Велики.]] Дворското училиште на Карло Велики (исто така познато како '''Ада школа''') ги создало најраните ракописи, вклучувајќи го Годескалките еваангелија (781–783); Лоршовите евангелија (778–820); Ада евангелијата; Соасоновите евангелија ; Харли Голденските евангелија (800-820); и Виенските крунисувачки евангелија; обично се препознаваат вкупно десет ракописи. Ракописите на Дворското училиште биле украсени и раскошни, и потсетувале на слонова коска и мозаици од 6 век од [[Равена]], Италија. Тие биле најраните каролиншки ракописи и иницирале оживување на римскиот класицизам, но сепак ги одржувале уметничките традиции од [[Уметност од периодот на Голема преселба на народите|периодот на миграција]] во нивната основа линеарна презентација, без грижа за волуменот и просторните односи. На почетокот на 9 век, надбискупот Ебо од Ремс, во Хаутвилерс (во близина [[Ремс|на Ремс]]), собрал уметници и ја преобразил каролиншката уметност во нешто сосема ново. Евангелието на Ебо (816–835) било насликано со брзи, свежи и живи потези со четката, евоцирајќи инспирација и енергија непознати во класичните средоземноморски форми. Други книги поврзани со школата од Ремс се [[Утрехтски псалтир|Утрехтскиот псалтир]], кој можеби е најважниот од сите каролиншки ракописи, и ''Бернскиот физиолог'', најраното латинско издание на христијанскиот [[Алегорија|алегориски]] текст за животните. Експресивните анимации на Ремската школа, особено Утрехтскиот псалтир со неговите натуралистички експресивни цртежи на фигурини, ќе имаат влијание врз северната средновековна уметност со векови што следувале, сè до романескниот период. Друг стил се развил во манастирот [[Мартин Турски|Свети Мартин Турски]], во кој големи Библии биле прикажувани врз основа на илустрации на библии од доцната антика. Биле создадени три големи Туронски Библии, а последниот и најдобар примерок бил направен околу 845/846 година за [[Карло Ќелавиот]], наречен Вивијанска Библија. [[Тур|Турскаѝта]] школа била прекината поради инвазијата на [[Нормани|Норманите]] во 853 година, но нејзиниот стил веќе оставил траен белег во другите центри во Каролиншкото Царство. [[File:Utrecht_15v_2.jpg|десно|мини| Од Утрехтскиот псалтир, натуралистичките и енергични цртежи на фигурини од 9 век биле сосема нови и требало да станат највлијателната иновација на каролинската уметност во подоцнежните периоди.]] [[Диецеза Мец|Диецезата Мец]] претставувала уште еден центар на каролиншката уметност. Помеѓу 850 и 855 година, за епископот Дрого бил направен сакраментар, наречен Дрого Сакраментар. Осветлените „историски“ украсени иницијали (погледнете ја сликата на оваа страница) имале влијание врз романскиот период и претставуваа хармоничен спој на класичното писмо и фигуралните сцени. Во втората половина на 9 век традициите од првата половина продолжиле. За Карло Ќелавиот биле направени голем број богато украсени Библии, спојувајќи ги формите од доцната антика со стиловите развиени во градовите [[Ремс]] и [[Тур]]. Во тоа време, на северот од Франција се појавил француско-саксонски стил, интегрирајќи го хиберно-саксонското преплетување, и кој ги надживеал сите други каролиншки стилови во текот на следниот век. [[Карло Ќелавиот]], како и неговиот дедо, исто така основал Дворско училиште. Неговата местоположба денес е неизвесна, но му се припишуваат неколку ракописи, а Кодексот Ауреус на Свети Емерам (870) е последниот и најспектакуларен. Содржел туронски и ремски елементи, но споен со стилот што ги карактеризирал поформалните ракописи на Дворската школа на Карло Велики. Со смртта на Карло Ќелавиот, покровителството за ракописи се намалило, сигнализирајќи го почетокот на крајот, но дел од работата продолжила некое време. Опатијата во Сент Гал го создала Фолчардскиот псалтир (872) и Златниот псалтир (883). Овој галски стил бил уникатен, но му недостасувало нивото на техничко мајсторство што се гледа во другите региони. == Скулптура и метална изработка == [[File:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|лево|мини| Корица обложена со скапоцени камења на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, 870]] Луксузните каролиншки ракописи биле наменети да имаат повези со богатство — украсни корици од скапоцен метал украсени со скапоцени камења околу средишните резбани панели од слонова коска — понекогаш тие биле донирани некое време откако бил направен самиот ракопис. Единствено неколку такви корици преживеале недопрени, но голем дел од панелите од слонова коска преживеале одвоени, каде што кориците биле скршени поради нивниот материјал. Субјектите често биле со раскажувачки религиозни сцени во вертикални делови, во голема мера изведени од доцноантички слики и резби, како и оние со похиератски слики изведени од конзуларни диптис и друга царска уметност, како што се предните и задните корици на Лорските евангелија, кои го приспособуваат царскот триумф од 6 век на триумфот на Христос и Дева Марија. Важни каролиншки примери за златарска работа вклучуваат горна корица на Евангелијата од Линдау; корицата на Кодексот Ауреус на Свети Емерам, кој може прецизно да се датира во 870 година, веројатно е производ на истата работилница, иако постојат разлики во стилот. Оваа работилница е поврзана со [[Цар на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]] [[Карло Ќелавиот|Карло II (Ќелавиот)]] и често се нарекува негово „Дворско училиште“. Неговата местоположба (доколку имала постојана) останува непозната и многу дискутирана, но опатијата Сен Дени надвор од Париз е една од водечките можности. Арнулфскиот цибориум (минијатурен архитектонски цибориум), денес во [[Минхенска резиденција|Минхенската резиденција]], е третото големо дело во групата; сите три имаат фини релјефни фигури во репусирано злато. Друго дело поврзано со работилницата е рамката на антички [[Серпентинска подгрупа|змиски]] сад во [[Лувр]]. Неодамнешните научници имаат стремеж да ги групираат Евангелијата од Линдау и Арнулфскиот Цибориум во потесна врска едни со други отколку Кодекс Ауреус со нив. Карло Велики го оживеал леењето бронза во големи размери кога создал леарница во [[Ахен]], која ги излила вратите за неговата палата, имитирајќи ги римските дизајни. Капелата, исто така, поседувала денес изгубено распетие во природна големина, со фигурата на Христос во злато, првото познато дело од овој тип, кое станало толку важна карактеристика на средновековната црковна уметност. Веројатно дрвена фигура била механички позлатена, како кај Отонската Златна Мадона од Есен. Еден од најдобрите примери на работата на каролиншките златари е Златниот олтар (824–859), ''палиото'', во базиликата Сант Амброзио во [[Милано]]. Олтарите од четирите страни се украсени со ликови во златна и сребрена репуза, врамени со рабови од [[филигран]], скапоцени камења и [[емајл]]. Кристалот Лотер, од средината на 9 век, е еден од најголемите од групата од околу 20 гравирани парчиња [[Кварц|камен кристал]] кои се зачувани; ова прикажува голем број фигури во неколку сцени што го прикажуваат необичниот субјект од приказната за Сузана . == Мозаици и фрески == [[File:Germigny_Des_Pres_2007_01.jpg|мини| Мозаик од [[Заветен ковчег|Заветниот ковчег]], Жермињи де Пре, околу 806 година, но реставриран. Темата се чини дека е извлечена од илуминирани еврејски Библии и се поврзува со Libri Carolini, веројатно напишани од Теодулф, каде што Ковчегот се наведува како божествено одобрување на светите ликови.]] [[File:Digitale_Rekonstruktion_-_Geometrische_Ausmalung,_Innenansicht.jpg|мини| Дигитална реконструкција на аула регијата на царскиот дворец Ингелхајм (околу 790 година)]] Изворите сведочат за изобилството на ѕидни слики кои се гледаат во црквите и палатите, од кои поголемиот дел не се зачувани. Записите од натписите покажуваат дека нивната тематика била првенствено религиозна. [[Мозаик|Мозаиците]] поставени во палатинската капела на Карло Велики го прикажуваат востоличениот Христос, обожаван од [[Евангелисти|симболите на евангелистот]] и дваесет и четирите старешини на Апокалипсата. Овој мозаик повеќе не е зачуван, но еден премногу реставриран останува во [[Апсида|апсидата]] на ораторијата во Жермињи-де-Пре (806) кој го прикажува [[Заветен ковчег|Заветниот ковчег]] обожаван од ангели, откриен во 1820 година под слој гипс. Вилата кон која било припоено ораторството му припаѓала на клучен соработник на Карло Велики, епископот Теодулф од Орлеан. Подоцна во векот бил уништен, но имал [[Фрескопис|фрески]] од Седумте уметности, [[Годишно време|Четирите годишни времиња]] и [[Мапа Мунди]]. Од пишани извори денеска е познато за други [[Фрескопис|фрески]] во цркви и палати, речиси сите целосно изгубени. Во палатата на Карло Велики во Ахен имало ѕидна слика од Либералните уметности, како и наративни сцени од неговата војна во Шпанија. Дворецот на [[Лудвиг Побожниот]] во Ингелхајм содржел историски слики од антиката до времето на Карло Велики, а црквата во дворецот содржела типолошки сцени од Стариот и Новиот завет поставени една покрај друга. Фрагментарни слики преживеале во Оксер, Кобленц, Лорш, [[Келн]], [[Фулда]], [[Корвеј]], [[Трир]], Мустер, Малс, Натурнс, Цивидал, [[Бреша]] и [[Милано]]. == Сполија == ''[[Сполија]]'' претставува латински термин за „плен“ и се употребува за земање или присвојување на антички монументални или други уметнички дела за нови употреби или места. Познато е дека многу мермери и столбови биле донесени од Рим на север во овој период. Можеби најпознатиот пример за каролиншки сполии е приказната за коњаничка статуа. Во Рим, Карло Велики ја видел коњаничката статуа на Марко Аврелиј во Латеранската палата. Таа била единствената преживеана коњаничка статуа на претхристијански римски цар бидејќи во тоа време погрешно се сметало дека е на [[Константин Велики|Константин]] и затоа имала голема припадност - Карло Велики затоа донел коњаничка статуа од [[Равена]], за која тогаш се верувало дека е на [[Теодорих Велики|Теодорик Велики]], во Ахен, за да се спореди со статуата на „Константин“ во Рим. Античките резбани скапоцени камења биле повторно употребени во различни услови, без многу внимание на нивната оригинална [[иконографија]]. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * Beckwith, John. ''Early Medieval Art: Carolingian, Ottonian, Romanesque'', Thames & Hudson, 1964 (rev. 1969), {{ISBN|0-500-20019-X}} * Dodwell, C.R.; ''The Pictorial Arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} * Gaehde, Joachim E. (1989). "Pre-Romanesque Art". ''[[Dictionary of the Middle Ages]]''. {{ISBN|0-684-18276-9}} * Hinks, Roger. ''Carolingian Art'', 1974 edn. (1935 1st edn.), University of Michigan Press, {{ISBN|0-472-06071-6}} * [[Ernst Kitzinger|Kitzinger, Ernst]], ''Early Medieval Art at the British Museum'', (1940) 2nd edn, 1955, British Museum * Lasko, Peter, ''Ars Sacra, 800-1200'', Penguin History of Art (now Yale), 1972 (nb, 1st edn.) {{ISBN|978-0-14056036-7}} * [http://www.britannica.com/eb/article-9020436/Carolingian-art "Carolingian art"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online * {{cite book |author=Holcomb, M.| title=''Pen and Parchment : Drawing in the Middle Ages'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=2009 | url=https://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/95658}} (see index) ==Надворешни врски== * Ross, Nancy, ''[http://smarthistory.khanacademy.org/carolingian-art.html Carolingian Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006183501/http://smarthistory.khanacademy.org/carolingian-art.html |date=2014-10-06 }}'', [[Smarthistory]], undated {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Германска уметност]] [[Категорија:Француска уметност]] [[Категорија:Каролиншка уметност| ]] ks72b6tmpfv2c7189w0qljhlelkzspy 1 1403532 5629753 2026-09-18T09:45:42Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629753 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403533 5629756 2026-09-18T10:26:33Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349897840|Ottonian art]]“ 5629756 wikitext text/x-wiki [[File:Kreuz-Große-Senkschmelzen-Domschatz-Essen-2025.jpg|мини|401x401пкс| Есенскиот крст со големи емајли со скапоцени камења и големи ''сенкшмелц'' емајли, {{Околу|1000}}]] '''Отонската уметност''' - стил во [[Предроманика|предроманската]] [[германска уметност]], кој опфаќа и некои дела од [[Ниски Земји|Ниските Земји]], [[северна Италија]] и источна Франција. Именуван е од историчарот на уметност [[Хуберт Јаничек]] по [[Отонска династија|Отонската династија]] која владеела со Германија и [[Северна Италија]] помеѓу 919 и 1024 година под кралевите Хајнрих I, [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Ото II]], Ото III и Хајнрих II . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistorians.info/janitschekh|title=Dictionary of Art Historians: Janitschek, Hubert|accessdate=2013-07-18}}</ref> Со [[Отонова архитектура|отонската архитектура]], таа е клучна компонента на [[Отонска ренесанса|отонската ренесанса]] (околу 951–1024). Сепак, стилот ниту започнал ниту завршил за уредно да се совпадне со владеењето на династијата. Се појавил неколку децении по нивното владеење и опстојувал по владеењето на отонските цареви, сè до владеењето на раната династија Салија, на која ѝ недостасувало сопствена уметничка „стилска етикета“. Во традиционалниот модел на историјата на уметноста, отонската уметност ја следи [[каролиншката уметност]] и ѝ претходи на [[Романика|романската уметност]], иако преобразбите на двата краја од периодот се постепени, а не ненадејни. Како првиот, а за разлика од вториот, тоа било во голема мера стил ограничен на неколку мали градови од тој период и важни [[Манастир|манастири]], како и на дворските кругови на царот и неговите водечки [[Вазал|вазали]]. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на [[Војводство Саксонија|саксонската]] Отонска династија. Од ова се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера биле создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Преживеаната отонска уметност е во голема мера религиозна, во форма на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки, и била произведувана во мал број центри за тесен круг на патрони во кругот на царскиот двор, како и за важни личности во црквата. Сепак, голем дел од неа била наменета за изложување на пошироката јавност, особено на аџиите. Стилот генерално се смета дека е грандиозен и тежок, понекогаш претерано, и првично помалку софистициран од каролиншките еквиваленти, со помалку директно влијание од [[Византиска уметност|византиската уметност]] и помалку разбирање на нејзините класични модели, но околу 1000 година во многу дела се појавува впечатлив интензитет и експресивност, бидејќи „свечената монументалност е комбинирана со жива внатрешност, несветски, визионерски квалитет со остро внимание кон реалноста, површински шари на течни линии и богати светли бои со страствен емоционализам“. == Контекст == [[File:Meister_der_Reichenauer_Schule_004.jpg|мини| „Рома“, „Галија“, „Германија“ и „Склавинија“ му оддаваат почит на Ото III, од минхенските евангелија на Ото III, еден од „Лиутарската група“]] Следејќи ги доцнокаролинските стилови, „ презентациски портрети“ на патроните на ракописи се многу истакнати во отонската уметност, и голем дел од отонската уметност ја одразува желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од [[Доцна антика|доцната антика]], како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих Велики]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Оваа цел била постигната на различни начини. На пример, многуте портрети на отонски владетели обично вклучуваат елементи, како што се персонификации на покраини или претставници на војската и Црквата кои го опкружуваат царот, со долга царска иконографска историја. Како и повторната употреба на мотиви од постарата царска уметност, отстранувањето на [[Сполија|сполите]] од доцноантичките структури во Рим и Равена и нивното вградување во отонските згради било средство кое имало за цел да сугерира царска постојаност. Ова очигледно била намерата на Отон I кога ги отстранил столбовите, дел од порфир и други градежни материјали од Теодориковиот дворец во [[Равена]] и ги употребил повторно во својата нова катедрала во [[Магдебург]]. Единственото нешто кое портретите на владетелите ретко се обидуваат да го прикажат е блиска сличност на индивидуалните црти на владетелот; кога Ото III починал, некои ракописни слики од него биле пренаменети како портрети на Хајнрих II без потреба да се почувствува промена на цртите на лицето. Како продолжение и интензивирање на доцно-каролиншките трендови, голем број на минијатури содржат минијатури на кои се прикажани дарителите на ракописите на црквата, вклучувајќи епископи, опати и игумени, како и самиот владетел. Во некои случаи, последователните минијатури прикажуваат еден вид штафета: во Хорнбахската сакраментариу, писарот му ја подарува книгата на својот игумен, кој му ја подарува на Свети Пирмин, основач на [[Хорнбах|Хорнбахската]] опатија, кој му ја подарува на Свети Петар, кој пак му ја подарува на Христос, вкупно зафаќајќи осум страници (со свртените осветлени плочи) за да се нагласи единството и важноста на „командната структура“ која ги поврзува црквата и државата, на земјата и на небото. [[Византиска уметност|Византиската уметност,]] исто така, останала под влијание, особено со бракот на грчката принцеза [[Теофанија (сопруга на Отон II)|Теофанија]] со Отон II, а увезените византиски елементи, особено емајлите и слонова коска, често се вградуваат во отонските метални изработки, како што се кориците на книги. Меѓутоа, доколку во тој период имало вистински грчки уметници кои работеле во Германија, тие оставиле помалку траги од нивните претходници во каролиншкото време. Ракописите биле и пишувани и илуминирани од монаси со специјализирани вештини, од кои некои се зачувани имиња, но нема докази за уметниците кои работеле со метал, емајл и слонова коска, за кои обично се претпоставува дека биле лаици, иако имало некои манастирски златари во [[Ран среден век|раниот средновековен]] период, како и некои лаички браќа и лаички помошници вработени во манастирите. Додека секуларниот накит обезбедувал постојан прилив на работа за златарите, резбата од слонова коска во овој период била главно за црквата и можеби била центрирана во манастирите, иако (видете подолу) ѕидните слики се чини дека обично ги правеле лаици. [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Западна уметност]] kmro7uq1up1u57vj0lg2zd6s0f4dcl9 5629757 5629756 2026-09-18T10:42:10Z Тиверополник 1815 5629757 wikitext text/x-wiki [[File:Kreuz-Große-Senkschmelzen-Domschatz-Essen-2025.jpg|мини|401x401пкс| Есенскиот крст со големи емајли со скапоцени камења и големи ''сенкшмелц'' емајли, {{Околу|1000}}]] '''Отонската уметност''' — стил во [[Предроманика|предроманската]] [[германска уметност]], кој опфаќа и некои дела од [[Ниски Земји|Ниските Земји]], [[северна Италија]] и источна Франција. Именуван е од историчарот на уметност [[Хуберт Јаничек]] по [[Отонска династија|Отонската династија]] која владеела со Германија и [[Северна Италија]] помеѓу 919 и 1024 година под кралевите Хајнрих I, [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Ото II]], Ото III и Хајнрих II . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistorians.info/janitschekh|title=Dictionary of Art Historians: Janitschek, Hubert|accessdate=2013-07-18}}</ref> Со [[Отонова архитектура|отонската архитектура]], таа е клучна компонента на [[Отонска ренесанса|отонската ренесанса]] (околу 951–1024). Сепак, стилот ниту започнал ниту завршил за уредно да се совпадне со владеењето на династијата. Се појавил неколку децении по нивното владеење и опстојувал по владеењето на отонските цареви, сè до владеењето на раната династија Салија, на која ѝ недостасувало сопствена уметничка „стилска етикета“. Во традиционалниот модел на историјата на уметноста, отонската уметност ја следи [[каролиншката уметност]] и ѝ претходи на [[Романика|романската уметност]], иако преобразбите на двата краја од периодот се постепени, а не ненадејни. Како првиот, а за разлика од вториот, тоа било во голема мера стил ограничен на неколку мали градови од тој период и важни [[Манастир|манастири]], како и на дворските кругови на царот и неговите водечки [[Вазал|вазали]]. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на [[Војводство Саксонија|саксонската]] Отонска династија. Од ова се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера биле создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Преживеаната отонска уметност е во голема мера религиозна, во форма на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки, и била произведувана во мал број центри за тесен круг на патрони во кругот на царскиот двор, како и за важни личности во црквата. Сепак, голем дел од неа била наменета за изложување на пошироката јавност, особено на аџиите. Стилот генерално се смета дека е грандиозен и тежок, понекогаш претерано, и првично помалку софистициран од каролиншките еквиваленти, со помалку директно влијание од [[Византиска уметност|византиската уметност]] и помалку разбирање на нејзините класични модели, но околу 1000 година во многу дела се појавува впечатлив интензитет и експресивност, бидејќи „свечената монументалност е комбинирана со жива внатрешност, несветски, визионерски квалитет со остро внимание кон реалноста, површински шари на течни линии и богати светли бои со страствен емоционализам“. == Контекст == [[File:Meister_der_Reichenauer_Schule_004.jpg|мини| „Рома“, „Галија“, „Германија“ и „Склавинија“ му оддаваат почит на Ото III, од минхенските евангелија на Ото III, еден од „Лиутарската група“]] Следејќи ги доцнокаролинските стилови, „ презентациски портрети“ на патроните на ракописи се многу истакнати во отонската уметност, и голем дел од отонската уметност ја одразува желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од [[Доцна антика|доцната антика]], како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих Велики]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Оваа цел била постигната на различни начини. На пример, многуте портрети на отонски владетели обично вклучуваат елементи, како што се персонификации на покраини или претставници на војската и Црквата кои го опкружуваат царот, со долга царска иконографска историја. Како и повторната употреба на мотиви од постарата царска уметност, отстранувањето на [[Сполија|сполите]] од доцноантичките структури во Рим и Равена и нивното вградување во отонските згради било средство кое имало за цел да сугерира царска постојаност. Ова очигледно била намерата на Отон I кога ги отстранил столбовите, дел од порфир и други градежни материјали од Теодориковиот дворец во [[Равена]] и ги употребил повторно во својата нова катедрала во [[Магдебург]]. Единственото нешто кое портретите на владетелите ретко се обидуваат да го прикажат е блиска сличност на индивидуалните црти на владетелот; кога Ото III починал, некои ракописни слики од него биле пренаменети како портрети на Хајнрих II без потреба да се почувствува промена на цртите на лицето. Како продолжение и интензивирање на доцно-каролиншките трендови, голем број на минијатури содржат минијатури на кои се прикажани дарителите на ракописите на црквата, вклучувајќи епископи, опати и игумени, како и самиот владетел. Во некои случаи, последователните минијатури прикажуваат еден вид штафета: во Хорнбахската сакраментариу, писарот му ја подарува книгата на својот игумен, кој му ја подарува на Свети Пирмин, основач на [[Хорнбах|Хорнбахската]] опатија, кој му ја подарува на Свети Петар, кој пак му ја подарува на Христос, вкупно зафаќајќи осум страници (со свртените осветлени плочи) за да се нагласи единството и важноста на „командната структура“ која ги поврзува црквата и државата, на земјата и на небото. [[Византиска уметност|Византиската уметност,]] исто така, останала под влијание, особено со бракот на грчката принцеза [[Теофанија (сопруга на Отон II)|Теофанија]] со Отон II, а увезените византиски елементи, особено емајлите и слонова коска, често се вградуваат во отонските метални изработки, како што се кориците на книги. Меѓутоа, доколку во тој период имало вистински грчки уметници кои работеле во Германија, тие оставиле помалку траги од нивните претходници во каролиншкото време. Ракописите биле и пишувани и илуминирани од монаси со специјализирани вештини, од кои некои се зачувани имиња, но нема докази за уметниците кои работеле со метал, емајл и слонова коска, за кои обично се претпоставува дека биле лаици, иако имало некои манастирски златари во [[Ран среден век|раниот средновековен]] период, како и некои лаички браќа и лаички помошници вработени во манастирите. Додека секуларниот накит обезбедувал постојан прилив на работа за златарите, резбата од слонова коска во овој период била главно за црквата и можеби била центрирана во манастирите, иако (видете подолу) ѕидните слики се чини дека обично ги правеле лаици. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Meister des Registrum Gregorii 001.jpg|Ото II, од Григориј File:Liuthar-Evangeliar.jpg|Апотеоза на Ото III. [[Лиутарски евангелија]] File:Kronung Heinrich II.jpg|Хајнрих II крунисан од Христос, од Сакраментарот на Хајнрих II File:BambergApocalypse03CoronationOfEmperor.JPG|Ото III или Хајнрих II крунисани од светци, [[Бамбершка апокалипса]] </gallery> ==Ракописи== [[File:CodexEgberti-Fol052v-ResurrectionOfLazarus.jpg|thumb|[[Кодекс Егберти]], ''Воскресението на [[Лазар Четвородневниот|Лазар]]'', „група Руодпрехт“]] Отонските манастири создале многу прекрасни средновековни илуминирани ракописи. Тие биле значајна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно покровителство од императорите и епископите, располагајќи со најдобрата достапна опрема и таленти.<ref>{{Cite book |title=Belief and culture in the Middle Ages: Studies presented to Henry Mayr-Harting |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-820801-3 |editor-last=Gameson |editor-first=Richard |location=Oxford |editor-last2=Leyser |editor-first2=Henrietta |last=Kauffmann |first=Martin |chapter=An Ottonian Sacramentary in Oxford |date=2001-04-12 |pages=169–186 |chapter-url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3de4e055-73f8-4bee-ae6e-d6b2a7842977 |doi=10.1093/oso/9780198208013.003.0016}}</ref> Опсегот на богато илуминираните текстови бил во голема мера ограничен (за разлика од [[Каролиншка ренесанса|Каролиншката ренесанса]]) на главните [[литургиска книга|литургиски книги]], при што многу мал број световни дела биле обработени на таков начин.<ref name="Suckale-Redlefsen, 524" /> За разлика од ракописите од другите периоди, многу често било можно со сигурност да се каже кој нарачал или примил некој ракопис, но не и каде бил изработен. Некои ракописи содржеле и релативно обемни циклуси на наративна уметност, како што биле шеснаесетте страници на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]], посветени на „ленти“ во три нивоа со сцени од животот на Христос и [[Исусови параболи|неговите параболи]].<ref>Metz, throughout; Dodwell, 144</ref> Богато илуминираните ракописи добивале раскошни скапоцени повези, а нивните страници веројатно ги гледале многу малку луѓе; кога биле носени во свечените процесии на отонијанските цркви, се чини дека книгата била затворена за да се прикажува повезот.<ref>Suckale-Redlefsen, 98</ref> Отонскиот стил не создал сочувани ракописи од периодот пред околу 960-тите години, кога биле изработени книгите познати како „[[Ебурнантска група]]“, можеби во [[Лорш]], бидејќи неколку минијатури во [[Геров кодекс|Геровиот кодекс]] (денес во [[Дармштат]]), најраниот и највеличествениот од групата, ги копирале оние во каролиншките [[Лоршки евангелија]]. Ова била првата стилска група на традиционалната „'''Рајхенауска школа'''“. Другите два главни ракописи од групата биле сакраментарите именувани по [[Хорнбах]] и [[Петерсхаузен]]. Во групата од четири презентациски минијатури во првиот, опишан погоре, „речиси можеме да го следиме ... преминот од експанзивниот каролиншки идиом кон поостро дефинираниот отонијански“.<ref>Dodwell, 134, quoted; Beckwith, 92–93; compare the St John portraits in [[:File:Gero Codex Evangelist Johannes.jpg|the Gero Codex]] and [[:File:Codexaureus 25.jpg|the Lorsch Gospels]]</ref> [[File:Meister der Reichenauer Schule 005.jpg|thumb|left|''[[Благовештение на пастирите]]'' од [[Перикопите на Хајнрих II]], „групата Лиутар“ на „Рајхенауската школа“]] Од овој период па натаму биле изработени голем број значајни ракописи во препознатлива група стилови, кои обично му се припишувале на скрипториумот на островскиот манастир Рајхенау во [[Боденско Езеро|Боденското Езеро]], и покрај признаениот недостиг на докази што би ги поврзале со манастирот таму. К. Р. Додвел бил еден од неколкуте несогласни гласови по ова прашање, сметајќи дека делата биле изработени во [[Лорш]] и Трир, наместо во Рајхенау.<ref>Dodwell, 130, with his full views in: C.R. Dodwell et [[D. H. Turner]] (eds.), ''Reichenau reconsidered. A Re-assessment of the Place of Reichenau in Ottonian Art'', 1965, Warburg Surveys, 2, of which Backhouse is a review. See Backhouse, 98 for German scholars dubious about the traditional Reichenau school. Garrison, 15, supports the traditional view.</ref> Без оглед на тоа каде се наоѓала, „Рајхенауската школа“ била специјализирана за [[евангелеи|евангелија]] и други литургиски книги, од кои многу, како минхенските [[Евангелија на Ото III]] ({{Circa|1000}}) и [[Перикопите на Хајнрих II]] (Минхен, Баварска државна библиотека. 4452, {{Circa|1001}}–1024), биле императорски нарачки. Поради нивниот исклучителен квалитет, ракописите од Рајхенау во 2003 година биле додадени во Меѓународниот регистар на [[УНЕСКО]] за [[Сеќавање на светот]].<ref>{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/illuminated-manuscripts-ottonian-period-produced-monastery-reichenau-lake-constance |title=Illuminated manuscripts from the Ottonian period produced in the monastery of Reichenau (Lake Constance) |publisher=UNESCO Memory of the World Programme|access-date=2025-04-22}}</ref> Најважните ракописи на „Рајхенауската школа“ се сметало дека спаѓале во три различни групи, сите именувани по писари чии имиња биле запишани во нивните книги.<ref>Or at any rate, monks depicted and named in them. Whether these would actually have been the main scribes of the text is discussed by Mayr-Harting, 229</ref> „Групата Ебурнант“, опишана погоре, била следена од „[[Руодпрехтова група|Руодпрехтовата група]]“, именувана по писарот на [[Егбертови псалтир|Егбертовиот псалтир]]; Додвел ја припишувал оваа група на Трир. Ахенските евангелија на Ото III, познати и како Евангелијата на Лоутар, го дале името на третата „'''група Лиутар'''“ ракописи, од кои повеќето потекнувале од XI век, во силно контрастен стил, иако повеќето научници сè уште ги припишувале на Рајхенау, додека Додвел и нив ги припишувал на Трир.<ref>Dodwell, 134–144; Backhouse, throughout, is rather sceptical about Trier as a major centre; Beckwith, 96–104 stresses the mobility of illuminators.</ref> Најистакнат минијатурист на „групата Руодпрехт“ бил таканаречениот Мајстор на ''[[Registrum Gregorii|Регистарот на Григориј]]'', или Григоријевиот мајстор, чија работа во одредени аспекти се навраќала на доцноантичкото сликарство на ракописи, а чии минијатури биле забележливи по „нивната нежна чувствителност кон тонските градации и хармонии, нивното префинето чувство за композиционите ритми, нивното разбирање на односот меѓу фигурите во просторот и, пред сè, нивната посебна воздржаност и рамнотежа“.<ref>Dodwell, 141–142, 141 quoted; Lasko, 106–107</ref> Тој работел главно во [[Трир]] во 970-тите и 980-тите години и бил одговорен за неколку минијатури во влијателниот ''[[Кодекс Егберти]]'', евангелски лекционар изработен за архиепископот [[Егберт Трирски]], веројатно во 980-тите години. Сепак, поголемиот дел од 51 слики во оваа книга, кои го претставувале првиот обемен циклус слики што ги прикажувал настаните од животот на Христос во западноевропски ракопис, биле изработени од двајца монаси од Рајхенау, кои биле именувани и прикажани во една од минијатурите.<ref>Dodwell, 134–142</ref> Стилот на „групата Лиутар“ бил многу различен и се оддалечувал уште повеќе од класичните традиции, наместо да им се враќа; тој „го довел трансцендентализмот до крајност“, со „нагласена схематизација на формите и боите“, „сплескана форма, концептуализирани драпери и експанзивен гест“.<ref>Beckwith, 104, 102</ref> Позадините често биле составени од ленти во боја со симболичка, а не натуралистичка логика, големината на фигурите ја одразувала нивната важност, а кај нив „акцентот не бил толку на движењето колку на гестот и погледот“, при што наративните сцени биле „претставени како квазилитургиски чин, дијалози на божественото“.<ref>Beckwith, 108–110, both quoted</ref> Овој гестуален „нем приказ [набрзо] станал конвенционализиран како визуелен јазик низ средновековна Европа“.<ref name="Honour and Fleming, 277" /> Групата била создадена можеби од 990-тите до 1015 година или подоцна, а меѓу главните ракописи биле минхенските [[Евангелија на Ото III]], [[Бамбергска апокалипса]] и еден том со библиски коментари таму, како и [[Перикопи на Хајнрих II]], најпознатиот и најекстремниот пример од групата, каде што „стилот на фигурите станал помонументален, порафиниран и повозвишен, а истовремено тенок по густина, нематеријален, само силуети во боја наспроти треперечка празнина“.<ref>Beckwith, 112</ref> Групата ја вовела позадината од цврсто злато во западната илуминација. [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Западна уметност]] 8zgbcr1hhu8w9jj2zj4bc3axf4c6sbd 5629765 5629757 2026-09-18T10:51:08Z Тиверополник 1815 5629765 wikitext text/x-wiki [[File:Kreuz-Große-Senkschmelzen-Domschatz-Essen-2025.jpg|мини|401x401пкс| Есенскиот крст со големи емајли со скапоцени камења и големи ''сенкшмелц'' емајли, {{Околу|1000}}]] '''Отонската уметност''' — стил во [[Предроманика|предроманската]] [[германска уметност]], кој опфаќа и некои дела од [[Ниски Земји|Ниските Земји]], [[северна Италија]] и источна Франција. Именуван е од историчарот на уметност [[Хуберт Јаничек]] по [[Отонска династија|Отонската династија]] која владеела со Германија и [[Северна Италија]] помеѓу 919 и 1024 година под кралевите Хајнрих I, [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Ото II]], Ото III и Хајнрих II . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistorians.info/janitschekh|title=Dictionary of Art Historians: Janitschek, Hubert|accessdate=2013-07-18}}</ref> Со [[Отонова архитектура|отонската архитектура]], таа е клучна компонента на [[Отонска ренесанса|отонската ренесанса]] (околу 951–1024). Сепак, стилот ниту започнал ниту завршил за уредно да се совпадне со владеењето на династијата. Се појавил неколку децении по нивното владеење и опстојувал по владеењето на отонските цареви, сè до владеењето на раната династија Салија, на која ѝ недостасувало сопствена уметничка „стилска етикета“. Во традиционалниот модел на историјата на уметноста, отонската уметност ја следи [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и ѝ претходи на [[Романика|романската уметност]], иако преобразбите на двата краја од периодот се постепени, а не ненадејни. Како првиот, а за разлика од вториот, тоа било во голема мера стил ограничен на неколку мали градови од тој период и важни [[Манастир|манастири]], како и на дворските кругови на царот и неговите водечки [[Вазал|вазали]]. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на [[Војводство Саксонија|саксонската]] Отонска династија. Од ова се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера биле создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Преживеаната отонска уметност е во голема мера религиозна, во форма на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки, и била произведувана во мал број центри за тесен круг на патрони во кругот на царскиот двор, како и за важни личности во црквата. Сепак, голем дел од неа била наменета за изложување на пошироката јавност, особено на аџиите. Стилот генерално се смета дека е грандиозен и тежок, понекогаш претерано, и првично помалку софистициран од каролиншките еквиваленти, со помалку директно влијание од [[Византиска уметност|византиската уметност]] и помалку разбирање на нејзините класични модели, но околу 1000 година во многу дела се појавува впечатлив интензитет и експресивност, бидејќи „свечената монументалност е комбинирана со жива внатрешност, несветски, визионерски квалитет со остро внимание кон реалноста, површински шари на течни линии и богати светли бои со страствен емоционализам“. == Контекст == [[File:Meister_der_Reichenauer_Schule_004.jpg|мини| „Рома“, „Галија“, „Германија“ и „Склавинија“ му оддаваат почит на Ото III, од минхенските евангелија на Ото III, еден од „Лиутарската група“]] Следејќи ги доцнокаролинските стилови, „ презентациски портрети“ на патроните на ракописи се многу истакнати во отонската уметност, и голем дел од отонската уметност ја одразува желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од [[Доцна антика|доцната антика]], како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих Велики]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Оваа цел била постигната на различни начини. На пример, многуте портрети на отонски владетели обично вклучуваат елементи, како што се персонификации на покраини или претставници на војската и Црквата кои го опкружуваат царот, со долга царска иконографска историја. Како и повторната употреба на мотиви од постарата царска уметност, отстранувањето на [[Сполија|сполите]] од доцноантичките структури во Рим и Равена и нивното вградување во отонските згради било средство кое имало за цел да сугерира царска постојаност. Ова очигледно била намерата на Отон I кога ги отстранил столбовите, дел од порфир и други градежни материјали од Теодориковиот дворец во [[Равена]] и ги употребил повторно во својата нова катедрала во [[Магдебург]]. Единственото нешто кое портретите на владетелите ретко се обидуваат да го прикажат е блиска сличност на индивидуалните црти на владетелот; кога Ото III починал, некои ракописни слики од него биле пренаменети како портрети на Хајнрих II без потреба да се почувствува промена на цртите на лицето. Како продолжение и интензивирање на доцно-каролиншките трендови, голем број на минијатури содржат минијатури на кои се прикажани дарителите на ракописите на црквата, вклучувајќи епископи, опати и игумени, како и самиот владетел. Во некои случаи, последователните минијатури прикажуваат еден вид штафета: во Хорнбахската сакраментариу, писарот му ја подарува книгата на својот игумен, кој му ја подарува на Свети Пирмин, основач на [[Хорнбах|Хорнбахската]] опатија, кој му ја подарува на Свети Петар, кој пак му ја подарува на Христос, вкупно зафаќајќи осум страници (со свртените осветлени плочи) за да се нагласи единството и важноста на „командната структура“ која ги поврзува црквата и државата, на земјата и на небото. [[Византиска уметност|Византиската уметност,]] исто така, останала под влијание, особено со бракот на грчката принцеза [[Теофанија (сопруга на Отон II)|Теофанија]] со Отон II, а увезените византиски елементи, особено емајлите и слонова коска, често се вградуваат во отонските метални изработки, како што се кориците на книги. Меѓутоа, доколку во тој период имало вистински грчки уметници кои работеле во Германија, тие оставиле помалку траги од нивните претходници во каролиншкото време. Ракописите биле и пишувани и илуминирани од монаси со специјализирани вештини, од кои некои се зачувани имиња, но нема докази за уметниците кои работеле со метал, емајл и слонова коска, за кои обично се претпоставува дека биле лаици, иако имало некои манастирски златари во [[Ран среден век|раниот средновековен]] период, како и некои лаички браќа и лаички помошници вработени во манастирите. Додека секуларниот накит обезбедувал постојан прилив на работа за златарите, резбата од слонова коска во овој период била главно за црквата и можеби била центрирана во манастирите, иако (видете подолу) ѕидните слики се чини дека обично ги правеле лаици. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Meister des Registrum Gregorii 001.jpg|Ото II, од Григориј File:Liuthar-Evangeliar.jpg|Апотеоза на Ото III. [[Лиутарски евангелија]] File:Kronung Heinrich II.jpg|Хајнрих II крунисан од Христос, од Сакраментарот на Хајнрих II File:BambergApocalypse03CoronationOfEmperor.JPG|Ото III или Хајнрих II крунисани од светци, [[Бамбершка апокалипса]] </gallery> ==Ракописи== [[File:CodexEgberti-Fol052v-ResurrectionOfLazarus.jpg|thumb|[[Кодекс Егберти]], ''Воскресението на [[Лазар Четвородневниот|Лазар]]'', „група Руодпрехт“]] Отонските манастири создале многу прекрасни средновековни илуминирани ракописи. Тие биле значајна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно покровителство од императорите и епископите, располагајќи со најдобрата достапна опрема и таленти.<ref>{{Cite book |title=Belief and culture in the Middle Ages: Studies presented to Henry Mayr-Harting |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-820801-3 |editor-last=Gameson |editor-first=Richard |location=Oxford |editor-last2=Leyser |editor-first2=Henrietta |last=Kauffmann |first=Martin |chapter=An Ottonian Sacramentary in Oxford |date=2001-04-12 |pages=169–186 |chapter-url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3de4e055-73f8-4bee-ae6e-d6b2a7842977 |doi=10.1093/oso/9780198208013.003.0016}}</ref> Опсегот на богато илуминираните текстови бил во голема мера ограничен (за разлика од [[Каролиншка ренесанса|Каролиншката ренесанса]]) на главните [[литургиска книга|литургиски книги]], при што многу мал број световни дела биле обработени на таков начин.<ref name="Suckale-Redlefsen, 524" /> За разлика од ракописите од другите периоди, многу често било можно со сигурност да се каже кој нарачал или примил некој ракопис, но не и каде бил изработен. Некои ракописи содржеле и релативно обемни циклуси на наративна уметност, како што биле шеснаесетте страници на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]], посветени на „ленти“ во три нивоа со сцени од животот на Христос и [[Исусови параболи|неговите параболи]].<ref>Metz, throughout; Dodwell, 144</ref> Богато илуминираните ракописи добивале раскошни скапоцени повези, а нивните страници веројатно ги гледале многу малку луѓе; кога биле носени во свечените процесии на отонијанските цркви, се чини дека книгата била затворена за да се прикажува повезот.<ref>Suckale-Redlefsen, 98</ref> Отонскиот стил не создал сочувани ракописи од периодот пред околу 960-тите години, кога биле изработени книгите познати како „[[Ебурнантска група]]“, можеби во [[Лорш]], бидејќи неколку минијатури во [[Геров кодекс|Геровиот кодекс]] (денес во [[Дармштат]]), најраниот и највеличествениот од групата, ги копирале оние во каролиншките [[Лоршки евангелија]]. Ова била првата стилска група на традиционалната „'''Рајхенауска школа'''“. Другите два главни ракописи од групата биле сакраментарите именувани по [[Хорнбах]] и [[Петерсхаузен]]. Во групата од четири презентациски минијатури во првиот, опишан погоре, „речиси можеме да го следиме ... преминот од експанзивниот каролиншки идиом кон поостро дефинираниот отонијански“.<ref>Dodwell, 134, quoted; Beckwith, 92–93; compare the St John portraits in [[:File:Gero Codex Evangelist Johannes.jpg|the Gero Codex]] and [[:File:Codexaureus 25.jpg|the Lorsch Gospels]]</ref> [[File:Meister der Reichenauer Schule 005.jpg|thumb|left|''[[Благовештение на пастирите]]'' од [[Перикопите на Хајнрих II]], „групата Лиутар“ на „Рајхенауската школа“]] Од овој период па натаму биле изработени голем број значајни ракописи во препознатлива група стилови, кои обично му се припишувале на скрипториумот на островскиот манастир Рајхенау во [[Боденско Езеро|Боденското Езеро]], и покрај признаениот недостиг на докази што би ги поврзале со манастирот таму. К. Р. Додвел бил еден од неколкуте несогласни гласови по ова прашање, сметајќи дека делата биле изработени во [[Лорш]] и Трир, наместо во Рајхенау.<ref>Dodwell, 130, with his full views in: C.R. Dodwell et [[D. H. Turner]] (eds.), ''Reichenau reconsidered. A Re-assessment of the Place of Reichenau in Ottonian Art'', 1965, Warburg Surveys, 2, of which Backhouse is a review. See Backhouse, 98 for German scholars dubious about the traditional Reichenau school. Garrison, 15, supports the traditional view.</ref> Без оглед на тоа каде се наоѓала, „Рајхенауската школа“ била специјализирана за [[евангелеи|евангелија]] и други литургиски книги, од кои многу, како минхенските [[Евангелија на Ото III]] ({{Circa|1000}}) и [[Перикопите на Хајнрих II]] (Минхен, Баварска државна библиотека. 4452, {{Circa|1001}}–1024), биле императорски нарачки. Поради нивниот исклучителен квалитет, ракописите од Рајхенау во 2003 година биле додадени во Меѓународниот регистар на [[УНЕСКО]] за [[Сеќавање на светот]].<ref>{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/illuminated-manuscripts-ottonian-period-produced-monastery-reichenau-lake-constance |title=Illuminated manuscripts from the Ottonian period produced in the monastery of Reichenau (Lake Constance) |publisher=UNESCO Memory of the World Programme|access-date=2025-04-22}}</ref> Најважните ракописи на „Рајхенауската школа“ се сметало дека спаѓале во три различни групи, сите именувани по писари чии имиња биле запишани во нивните книги.<ref>Or at any rate, monks depicted and named in them. Whether these would actually have been the main scribes of the text is discussed by Mayr-Harting, 229</ref> „Групата Ебурнант“, опишана погоре, била следена од „[[Руодпрехтова група|Руодпрехтовата група]]“, именувана по писарот на [[Егбертови псалтир|Егбертовиот псалтир]]; Додвел ја припишувал оваа група на Трир. Ахенските евангелија на Ото III, познати и како Евангелијата на Лоутар, го дале името на третата „'''група Лиутар'''“ ракописи, од кои повеќето потекнувале од XI век, во силно контрастен стил, иако повеќето научници сè уште ги припишувале на Рајхенау, додека Додвел и нив ги припишувал на Трир.<ref>Dodwell, 134–144; Backhouse, throughout, is rather sceptical about Trier as a major centre; Beckwith, 96–104 stresses the mobility of illuminators.</ref> Најистакнат минијатурист на „групата Руодпрехт“ бил таканаречениот Мајстор на ''[[Registrum Gregorii|Регистарот на Григориј]]'', или Григоријевиот мајстор, чија работа во одредени аспекти се навраќала на доцноантичкото сликарство на ракописи, а чии минијатури биле забележливи по „нивната нежна чувствителност кон тонските градации и хармонии, нивното префинето чувство за композиционите ритми, нивното разбирање на односот меѓу фигурите во просторот и, пред сè, нивната посебна воздржаност и рамнотежа“.<ref>Dodwell, 141–142, 141 quoted; Lasko, 106–107</ref> Тој работел главно во [[Трир]] во 970-тите и 980-тите години и бил одговорен за неколку минијатури во влијателниот ''[[Кодекс Егберти]]'', евангелски лекционар изработен за архиепископот [[Егберт Трирски]], веројатно во 980-тите години. Сепак, поголемиот дел од 51 слики во оваа книга, кои го претставувале првиот обемен циклус слики што ги прикажувал настаните од животот на Христос во западноевропски ракопис, биле изработени од двајца монаси од Рајхенау, кои биле именувани и прикажани во една од минијатурите.<ref>Dodwell, 134–142</ref> Стилот на „групата Лиутар“ бил многу различен и се оддалечувал уште повеќе од класичните традиции, наместо да им се враќа; тој „го довел трансцендентализмот до крајност“, со „нагласена схематизација на формите и боите“, „сплескана форма, концептуализирани драпери и експанзивен гест“.<ref>Beckwith, 104, 102</ref> Позадините често биле составени од ленти во боја со симболичка, а не натуралистичка логика, големината на фигурите ја одразувала нивната важност, а кај нив „акцентот не бил толку на движењето колку на гестот и погледот“, при што наративните сцени биле „претставени како квазилитургиски чин, дијалози на божественото“.<ref>Beckwith, 108–110, both quoted</ref> Овој гестуален „нем приказ [набрзо] станал конвенционализиран како визуелен јазик низ средновековна Европа“.<ref name="Honour and Fleming, 277" /> Групата била создадена можеби од 990-тите до 1015 година или подоцна, а меѓу главните ракописи биле минхенските [[Евангелија на Ото III]], [[Бамбергска апокалипса]] и еден том со библиски коментари таму, како и [[Перикопи на Хајнрих II]], најпознатиот и најекстремниот пример од групата, каде што „стилот на фигурите станал помонументален, порафиниран и повозвишен, а истовремено тенок по густина, нематеријален, само силуети во боја наспроти треперечка празнина“.<ref>Beckwith, 112</ref> Групата ја вовела позадината од цврсто злато во западната илуминација. [[File:CodexAureusEpternacensisf76fDetail.jpg|thumb|Работници во лозјето, од Златен кодекс од Ехтернах]] Двете посветителни минијатури додадени во [[Егмондски евангелија|Егмондските евангелија]] околу 975 година покажувале помалку усовршена нетерландска верзија на отонијанскиот стил. Во [[Регенсбург]], [[Опатија Свети Емерам|опатијата Свети Емерам]] го чувала главниот каролиншки [[Златен кодекс од Ехтернах]], кој веројатно влијаел врз стилот со „остра линија и високо формална организација на страницата“, создавајќи во [[Утов кодекс|Утовиот кодекс]] од {{circa|1020}} година сложени модели каде што „златните ленти ги оцртувале смелите квадрати, кругови, елипси и ромбови што ги опфаќале фигурите“, а натписите биле вклучени во дизајнот и го објаснувале неговиот сложен теолошки симболизам. Овој стил имал големо влијание врз [[Романика|романичката уметност]] во повеќе уметнички медиуми.<ref>Dodwell, 151–153; Garrison, 16-18</ref> [[Опатија Ехтернах|Опатијата Ехтернах]] станала значајна под игуменот Хумберт, кој бил на функцијата од 1028 до 1051 година, а страниците (за разлика од повезот) на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]] биле изработени таму, по што следувале [[Златни евангелија на Хајнрих III|Златните евангелија на Хајнрих III]] во 1045–46 година, кои Хајнрих ги подарил на [[Шпајерска катедрала|Шпајерската катедрала]] (денес [[Ескоријал]]), главното дело на школата. Хајнрих исто така ги нарачал [[Упсалски евангелија|Упсалските евангелија]] за тамошната катедрала (денес во универзитетската библиотека).<ref>Dodwell, 144–146</ref> Други значајни манастирски скриптории што процветале во текот на овој период ги вклучувале оние во [[Салцбург]],<ref>Dodwell, 153–15</ref> [[Хилдесхајм]], [[Корвеј]], [[Фулда]] и [[Келн]], каде што бил изработен [[Хитда-кодексот]].<ref>Dodwell, 130–156 covers the whole period, as does Beckwith, 92–124; Legner's three volumes have catalogue entries on considerable numbers of manuscripts made in Cologne, or now located there.</ref> ===Галерија на Христос како ја смирува бурата=== Оваа сцена често била вклучувана во отонијанските циклуси за [[Исусов живот|животот на Христос]]. На многу од нив Исус (со крстест ореол) бил прикажан двапати, еднаш како спие, а еднаш како ја смирува бурата. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:CodexEgberti-Fol024r-CalmingAStorm.jpg|[[Кодекс Егберти]], помеѓу 977 и 993 година File:Oberzell Fresco 01.jpg|Ѕидна слика во Оберцел, {{Circa|1000}} File:11th-century painters - Gospel Book of Otto III - WGA15919.jpg|Минхенските [[Евангелија на Ото III]]; подолу, [[Истерувањето на демонот од Гераса]] File:HitdaMeschedeDarmstadtCod1640fol117r.jpg|[[Хитда-кодекс]], [[Келн]], по 1000 година </gallery> ==Металургија и емајли== [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Западна уметност]] fdanld6ttxjphcx1cdbdz6x195h0nax 5629769 5629765 2026-09-18T11:08:00Z Тиверополник 1815 /* Галерија на Христос како ја смирува бурата */ 5629769 wikitext text/x-wiki [[File:Kreuz-Große-Senkschmelzen-Domschatz-Essen-2025.jpg|мини|401x401пкс| Есенскиот крст со големи емајли со скапоцени камења и големи ''сенкшмелц'' емајли, {{Околу|1000}}]] '''Отонската уметност''' — стил во [[Предроманика|предроманската]] [[германска уметност]], кој опфаќа и некои дела од [[Ниски Земји|Ниските Земји]], [[северна Италија]] и источна Франција. Именуван е од историчарот на уметност [[Хуберт Јаничек]] по [[Отонска династија|Отонската династија]] која владеела со Германија и [[Северна Италија]] помеѓу 919 и 1024 година под кралевите Хајнрих I, [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Ото II]], Ото III и Хајнрих II . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistorians.info/janitschekh|title=Dictionary of Art Historians: Janitschek, Hubert|accessdate=2013-07-18}}</ref> Со [[Отонова архитектура|отонската архитектура]], таа е клучна компонента на [[Отонска ренесанса|отонската ренесанса]] (околу 951–1024). Сепак, стилот ниту започнал ниту завршил за уредно да се совпадне со владеењето на династијата. Се појавил неколку децении по нивното владеење и опстојувал по владеењето на отонските цареви, сè до владеењето на раната династија Салија, на која ѝ недостасувало сопствена уметничка „стилска етикета“. Во традиционалниот модел на историјата на уметноста, отонската уметност ја следи [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и ѝ претходи на [[Романика|романската уметност]], иако преобразбите на двата краја од периодот се постепени, а не ненадејни. Како првиот, а за разлика од вториот, тоа било во голема мера стил ограничен на неколку мали градови од тој период и важни [[Манастир|манастири]], како и на дворските кругови на царот и неговите водечки [[Вазал|вазали]]. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на [[Војводство Саксонија|саксонската]] Отонска династија. Од ова се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера биле создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Преживеаната отонска уметност е во голема мера религиозна, во форма на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки, и била произведувана во мал број центри за тесен круг на патрони во кругот на царскиот двор, како и за важни личности во црквата. Сепак, голем дел од неа била наменета за изложување на пошироката јавност, особено на аџиите. Стилот генерално се смета дека е грандиозен и тежок, понекогаш претерано, и првично помалку софистициран од каролиншките еквиваленти, со помалку директно влијание од [[Византиска уметност|византиската уметност]] и помалку разбирање на нејзините класични модели, но околу 1000 година во многу дела се појавува впечатлив интензитет и експресивност, бидејќи „свечената монументалност е комбинирана со жива внатрешност, несветски, визионерски квалитет со остро внимание кон реалноста, површински шари на течни линии и богати светли бои со страствен емоционализам“. == Контекст == [[File:Meister_der_Reichenauer_Schule_004.jpg|мини| „Рома“, „Галија“, „Германија“ и „Склавинија“ му оддаваат почит на Ото III, од минхенските евангелија на Ото III, еден од „Лиутарската група“]] Следејќи ги доцнокаролинските стилови, „ презентациски портрети“ на патроните на ракописи се многу истакнати во отонската уметност, и голем дел од отонската уметност ја одразува желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од [[Доцна антика|доцната антика]], како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих Велики]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Оваа цел била постигната на различни начини. На пример, многуте портрети на отонски владетели обично вклучуваат елементи, како што се персонификации на покраини или претставници на војската и Црквата кои го опкружуваат царот, со долга царска иконографска историја. Како и повторната употреба на мотиви од постарата царска уметност, отстранувањето на [[Сполија|сполите]] од доцноантичките структури во Рим и Равена и нивното вградување во отонските згради било средство кое имало за цел да сугерира царска постојаност. Ова очигледно била намерата на Отон I кога ги отстранил столбовите, дел од порфир и други градежни материјали од Теодориковиот дворец во [[Равена]] и ги употребил повторно во својата нова катедрала во [[Магдебург]]. Единственото нешто кое портретите на владетелите ретко се обидуваат да го прикажат е блиска сличност на индивидуалните црти на владетелот; кога Ото III починал, некои ракописни слики од него биле пренаменети како портрети на Хајнрих II без потреба да се почувствува промена на цртите на лицето. Како продолжение и интензивирање на доцно-каролиншките трендови, голем број на минијатури содржат минијатури на кои се прикажани дарителите на ракописите на црквата, вклучувајќи епископи, опати и игумени, како и самиот владетел. Во некои случаи, последователните минијатури прикажуваат еден вид штафета: во Хорнбахската сакраментариу, писарот му ја подарува книгата на својот игумен, кој му ја подарува на Свети Пирмин, основач на [[Хорнбах|Хорнбахската]] опатија, кој му ја подарува на Свети Петар, кој пак му ја подарува на Христос, вкупно зафаќајќи осум страници (со свртените осветлени плочи) за да се нагласи единството и важноста на „командната структура“ која ги поврзува црквата и државата, на земјата и на небото. [[Византиска уметност|Византиската уметност,]] исто така, останала под влијание, особено со бракот на грчката принцеза [[Теофанија (сопруга на Отон II)|Теофанија]] со Отон II, а увезените византиски елементи, особено емајлите и слонова коска, често се вградуваат во отонските метални изработки, како што се кориците на книги. Меѓутоа, доколку во тој период имало вистински грчки уметници кои работеле во Германија, тие оставиле помалку траги од нивните претходници во каролиншкото време. Ракописите биле и пишувани и илуминирани од монаси со специјализирани вештини, од кои некои се зачувани имиња, но нема докази за уметниците кои работеле со метал, емајл и слонова коска, за кои обично се претпоставува дека биле лаици, иако имало некои манастирски златари во [[Ран среден век|раниот средновековен]] период, како и некои лаички браќа и лаички помошници вработени во манастирите. Додека секуларниот накит обезбедувал постојан прилив на работа за златарите, резбата од слонова коска во овој период била главно за црквата и можеби била центрирана во манастирите, иако (видете подолу) ѕидните слики се чини дека обично ги правеле лаици. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Meister des Registrum Gregorii 001.jpg|Ото II, од Григориј File:Liuthar-Evangeliar.jpg|Апотеоза на Ото III. [[Лиутарски евангелија]] File:Kronung Heinrich II.jpg|Хајнрих II крунисан од Христос, од Сакраментарот на Хајнрих II File:BambergApocalypse03CoronationOfEmperor.JPG|Ото III или Хајнрих II крунисани од светци, [[Бамбершка апокалипса]] </gallery> ==Ракописи== [[File:CodexEgberti-Fol052v-ResurrectionOfLazarus.jpg|thumb|[[Кодекс Егберти]], ''Воскресението на [[Лазар Четвородневниот|Лазар]]'', „група Руодпрехт“]] Отонските манастири создале многу прекрасни средновековни илуминирани ракописи. Тие биле значајна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно покровителство од императорите и епископите, располагајќи со најдобрата достапна опрема и таленти.<ref>{{Cite book |title=Belief and culture in the Middle Ages: Studies presented to Henry Mayr-Harting |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-820801-3 |editor-last=Gameson |editor-first=Richard |location=Oxford |editor-last2=Leyser |editor-first2=Henrietta |last=Kauffmann |first=Martin |chapter=An Ottonian Sacramentary in Oxford |date=2001-04-12 |pages=169–186 |chapter-url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3de4e055-73f8-4bee-ae6e-d6b2a7842977 |doi=10.1093/oso/9780198208013.003.0016}}</ref> Опсегот на богато илуминираните текстови бил во голема мера ограничен (за разлика од [[Каролиншка ренесанса|Каролиншката ренесанса]]) на главните [[литургиска книга|литургиски книги]], при што многу мал број световни дела биле обработени на таков начин.<ref name="Suckale-Redlefsen, 524" /> За разлика од ракописите од другите периоди, многу често било можно со сигурност да се каже кој нарачал или примил некој ракопис, но не и каде бил изработен. Некои ракописи содржеле и релативно обемни циклуси на наративна уметност, како што биле шеснаесетте страници на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]], посветени на „ленти“ во три нивоа со сцени од животот на Христос и [[Исусови параболи|неговите параболи]].<ref>Metz, throughout; Dodwell, 144</ref> Богато илуминираните ракописи добивале раскошни скапоцени повези, а нивните страници веројатно ги гледале многу малку луѓе; кога биле носени во свечените процесии на отонијанските цркви, се чини дека книгата била затворена за да се прикажува повезот.<ref>Suckale-Redlefsen, 98</ref> Отонскиот стил не создал сочувани ракописи од периодот пред околу 960-тите години, кога биле изработени книгите познати како „[[Ебурнантска група]]“, можеби во [[Лорш]], бидејќи неколку минијатури во [[Геров кодекс|Геровиот кодекс]] (денес во [[Дармштат]]), најраниот и највеличествениот од групата, ги копирале оние во каролиншките [[Лоршки евангелија]]. Ова била првата стилска група на традиционалната „'''Рајхенауска школа'''“. Другите два главни ракописи од групата биле сакраментарите именувани по [[Хорнбах]] и [[Петерсхаузен]]. Во групата од четири презентациски минијатури во првиот, опишан погоре, „речиси можеме да го следиме ... преминот од експанзивниот каролиншки идиом кон поостро дефинираниот отонијански“.<ref>Dodwell, 134, quoted; Beckwith, 92–93; compare the St John portraits in [[:File:Gero Codex Evangelist Johannes.jpg|the Gero Codex]] and [[:File:Codexaureus 25.jpg|the Lorsch Gospels]]</ref> [[File:Meister der Reichenauer Schule 005.jpg|thumb|left|''[[Благовештение на пастирите]]'' од [[Перикопите на Хајнрих II]], „групата Лиутар“ на „Рајхенауската школа“]] Од овој период па натаму биле изработени голем број значајни ракописи во препознатлива група стилови, кои обично му се припишувале на скрипториумот на островскиот манастир Рајхенау во [[Боденско Езеро|Боденското Езеро]], и покрај признаениот недостиг на докази што би ги поврзале со манастирот таму. К. Р. Додвел бил еден од неколкуте несогласни гласови по ова прашање, сметајќи дека делата биле изработени во [[Лорш]] и Трир, наместо во Рајхенау.<ref>Dodwell, 130, with his full views in: C.R. Dodwell et [[D. H. Turner]] (eds.), ''Reichenau reconsidered. A Re-assessment of the Place of Reichenau in Ottonian Art'', 1965, Warburg Surveys, 2, of which Backhouse is a review. See Backhouse, 98 for German scholars dubious about the traditional Reichenau school. Garrison, 15, supports the traditional view.</ref> Без оглед на тоа каде се наоѓала, „Рајхенауската школа“ била специјализирана за [[евангелеи|евангелија]] и други литургиски книги, од кои многу, како минхенските [[Евангелија на Ото III]] ({{Circa|1000}}) и [[Перикопите на Хајнрих II]] (Минхен, Баварска државна библиотека. 4452, {{Circa|1001}}–1024), биле императорски нарачки. Поради нивниот исклучителен квалитет, ракописите од Рајхенау во 2003 година биле додадени во Меѓународниот регистар на [[УНЕСКО]] за [[Сеќавање на светот]].<ref>{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/illuminated-manuscripts-ottonian-period-produced-monastery-reichenau-lake-constance |title=Illuminated manuscripts from the Ottonian period produced in the monastery of Reichenau (Lake Constance) |publisher=UNESCO Memory of the World Programme|access-date=2025-04-22}}</ref> Најважните ракописи на „Рајхенауската школа“ се сметало дека спаѓале во три различни групи, сите именувани по писари чии имиња биле запишани во нивните книги.<ref>Or at any rate, monks depicted and named in them. Whether these would actually have been the main scribes of the text is discussed by Mayr-Harting, 229</ref> „Групата Ебурнант“, опишана погоре, била следена од „[[Руодпрехтова група|Руодпрехтовата група]]“, именувана по писарот на [[Егбертови псалтир|Егбертовиот псалтир]]; Додвел ја припишувал оваа група на Трир. Ахенските евангелија на Ото III, познати и како Евангелијата на Лоутар, го дале името на третата „'''група Лиутар'''“ ракописи, од кои повеќето потекнувале од XI век, во силно контрастен стил, иако повеќето научници сè уште ги припишувале на Рајхенау, додека Додвел и нив ги припишувал на Трир.<ref>Dodwell, 134–144; Backhouse, throughout, is rather sceptical about Trier as a major centre; Beckwith, 96–104 stresses the mobility of illuminators.</ref> Најистакнат минијатурист на „групата Руодпрехт“ бил таканаречениот Мајстор на ''[[Registrum Gregorii|Регистарот на Григориј]]'', или Григоријевиот мајстор, чија работа во одредени аспекти се навраќала на доцноантичкото сликарство на ракописи, а чии минијатури биле забележливи по „нивната нежна чувствителност кон тонските градации и хармонии, нивното префинето чувство за композиционите ритми, нивното разбирање на односот меѓу фигурите во просторот и, пред сè, нивната посебна воздржаност и рамнотежа“.<ref>Dodwell, 141–142, 141 quoted; Lasko, 106–107</ref> Тој работел главно во [[Трир]] во 970-тите и 980-тите години и бил одговорен за неколку минијатури во влијателниот ''[[Кодекс Егберти]]'', евангелски лекционар изработен за архиепископот [[Егберт Трирски]], веројатно во 980-тите години. Сепак, поголемиот дел од 51 слики во оваа книга, кои го претставувале првиот обемен циклус слики што ги прикажувал настаните од животот на Христос во западноевропски ракопис, биле изработени од двајца монаси од Рајхенау, кои биле именувани и прикажани во една од минијатурите.<ref>Dodwell, 134–142</ref> Стилот на „групата Лиутар“ бил многу различен и се оддалечувал уште повеќе од класичните традиции, наместо да им се враќа; тој „го довел трансцендентализмот до крајност“, со „нагласена схематизација на формите и боите“, „сплескана форма, концептуализирани драпери и експанзивен гест“.<ref>Beckwith, 104, 102</ref> Позадините често биле составени од ленти во боја со симболичка, а не натуралистичка логика, големината на фигурите ја одразувала нивната важност, а кај нив „акцентот не бил толку на движењето колку на гестот и погледот“, при што наративните сцени биле „претставени како квазилитургиски чин, дијалози на божественото“.<ref>Beckwith, 108–110, both quoted</ref> Овој гестуален „нем приказ [набрзо] станал конвенционализиран како визуелен јазик низ средновековна Европа“.<ref name="Honour and Fleming, 277" /> Групата била создадена можеби од 990-тите до 1015 година или подоцна, а меѓу главните ракописи биле минхенските [[Евангелија на Ото III]], [[Бамбергска апокалипса]] и еден том со библиски коментари таму, како и [[Перикопи на Хајнрих II]], најпознатиот и најекстремниот пример од групата, каде што „стилот на фигурите станал помонументален, порафиниран и повозвишен, а истовремено тенок по густина, нематеријален, само силуети во боја наспроти треперечка празнина“.<ref>Beckwith, 112</ref> Групата ја вовела позадината од цврсто злато во западната илуминација. [[File:CodexAureusEpternacensisf76fDetail.jpg|thumb|Работници во лозјето, од Златен кодекс од Ехтернах]] Двете посветителни минијатури додадени во [[Егмондски евангелија|Егмондските евангелија]] околу 975 година покажувале помалку усовршена нетерландска верзија на отонијанскиот стил. Во [[Регенсбург]], [[Опатија Свети Емерам|опатијата Свети Емерам]] го чувала главниот каролиншки [[Златен кодекс од Ехтернах]], кој веројатно влијаел врз стилот со „остра линија и високо формална организација на страницата“, создавајќи во [[Утов кодекс|Утовиот кодекс]] од {{circa|1020}} година сложени модели каде што „златните ленти ги оцртувале смелите квадрати, кругови, елипси и ромбови што ги опфаќале фигурите“, а натписите биле вклучени во дизајнот и го објаснувале неговиот сложен теолошки симболизам. Овој стил имал големо влијание врз [[Романика|романичката уметност]] во повеќе уметнички медиуми.<ref>Dodwell, 151–153; Garrison, 16-18</ref> [[Опатија Ехтернах|Опатијата Ехтернах]] станала значајна под игуменот Хумберт, кој бил на функцијата од 1028 до 1051 година, а страниците (за разлика од повезот) на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]] биле изработени таму, по што следувале [[Златни евангелија на Хајнрих III|Златните евангелија на Хајнрих III]] во 1045–46 година, кои Хајнрих ги подарил на [[Шпајерска катедрала|Шпајерската катедрала]] (денес [[Ескоријал]]), главното дело на школата. Хајнрих исто така ги нарачал [[Упсалски евангелија|Упсалските евангелија]] за тамошната катедрала (денес во универзитетската библиотека).<ref>Dodwell, 144–146</ref> Други значајни манастирски скриптории што процветале во текот на овој период ги вклучувале оние во [[Салцбург]],<ref>Dodwell, 153–15</ref> [[Хилдесхајм]], [[Корвеј]], [[Фулда]] и [[Келн]], каде што бил изработен [[Хитда-кодексот]].<ref>Dodwell, 130–156 covers the whole period, as does Beckwith, 92–124; Legner's three volumes have catalogue entries on considerable numbers of manuscripts made in Cologne, or now located there.</ref> ===Галерија на Христос како ја смирува бурата=== Оваа сцена често била вклучувана во отонијанските циклуси за [[Исусов живот|животот на Христос]]. На многу од нив Исус (со крстест ореол) бил прикажан двапати, еднаш како спие, а еднаш како ја смирува бурата. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:CodexEgberti-Fol024r-CalmingAStorm.jpg|[[Кодекс Егберти]], помеѓу 977 и 993 година File:Oberzell Fresco 01.jpg|Ѕидна слика во Оберцел, {{Circa|1000}} File:11th-century painters - Gospel Book of Otto III - WGA15919.jpg|Минхенските [[Евангелија на Ото III]]; подолу, [[Истерувањето на демонот од Гераса]] File:HitdaMeschedeDarmstadtCod1640fol117r.jpg|[[Хитда-кодекс]], [[Келн]], по 1000 година </gallery> ==Металообработка и емајли== [[File:Nürnberg — GNM 2013-09-07 Mattes (101).JPG|thumb|Дел од аголот на повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах]], [[Трир]], 980-тите]] Предметите за украсување на црквите, како крстови, [[кивор]]и, олтарни предни платна и скапоцени повези за книги, сите биле изработувани од злато или биле обложени со него, украсени со скапоцени камења, емајли, кристали и камеи.<ref>Lasko, Part Two (pp. 77–142), gives a very comprehensive account. Beckwith, 138–145</ref> Ова бил многу постар стил, но отонската верзија имала карактеристични одлики, со многу богата декорација на површините, често со скапоцени камења издигнати над главната површина на мали златни столпчиња, придружени со „пчеларнички“ испакнатини од златна жица и фигурални [[релјеф]]и во злато, со кои биле украсувани површините меѓу лентите од емајл и скапоцени камења. Моштите во овој период добивале сè поголемо, понекогаш и политичко значење, па затоа биле изработувани сè пораскошни моштеници за нивно чување.<ref>Lasko, 94–95; Henderson, 15, 202–214; see Head for an analysis of the political significance of reliquaries commissioned by Egbert of Trier.</ref> Кај таквите дела, скапоцените камења не служеле само за создавање впечаток на раскош, туку имале цел и да понудат предвкус на скапоцено украсената природа на [[Нов Ерусалим|Небесниот град]], а се верувало и дека одредени видови скапоцени камења поседувале вистински моќни својства во различни „научни“, медицински и магиски аспекти, како што било наведено во популарните лапидарни книги.<ref>Metz, 26–30.</ref> Неколкуте сочувани примероци на световен накит биле изработени во слични стилови, вклучувајќи ја и круната што ја носел Ото III како дете, а која ја подарил на [[Златна Мадона од Есен|Златната Мадона од Есен]] откако му станала мала.<ref>Lasko, 94-95; also this [http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/465119 brooch] in the [[Metropolitan Museum of Art]].</ref> Примери на [[crux gemmata|украсени скапоцени крстови]] или процесиски крстови вклучувале извонредна група во [[Ризница на Есенската катедрала|ризницата на Есенската катедрала]]; неколку игумении на [[Есенска опатија|Есенската опатија]] биле отонските принцези. [[Крст на Ото и Матилда|Крстот на Ото и Матилда]], [[Крст на Матилда|Крстот на Матилда]] и [[Есенски крст со големи емајли|Есенскиот крст со големи емајли]] веројатно сите биле подарени од [[Матилда II (Есен)|Матилда, игуменијата на Есен]] (починала во 1011 година), а четвртиот крст, [[Теофанов крст|Теофановиот крст]], бил изработен околу педесет години подоцна.<ref>Lasko, 99–109; Beckwith, 138–142</ref> [[Лотаров крст]] ([[Ахен]]) и [[Царски крст]] ([[Виена]]) биле во царска сопственост; во Виена се наоѓала и [[Царска круна на Светото Римско Царство|Царската круна на Светото Римско Царство]]. Повезот на книгата [[Златен кодекс на Ехтернах]] ([[Германски национален музеј]], [[Нирнберг]]) бил изработен во многу сличен стил.<ref>Metz, 59–60; Lasko, 98; Beckwith, 133–134.</ref> Други значајни предмети вклучувале моштеник на Свети Андреј, над кој се наоѓала стапало, во [[Трир]],<ref>Henderson, 15; Lasko, 96–98; Head.</ref> како и златни олтарни предни платна за [[Дворска капела (Ахен)|Дворската капела во Ахен]] и [[Базелска катедрала|Базелската катедрала]] (денес во Париз).<ref>Lasko, 129–131; Beckwith, 144–145.</ref> Во Дворската капела се наоѓала и проповедалната или [[Амвон на Хајнрих II|Амвонот на Хајнрих II]]. Доцен каролиншки горен повез на Линдауските евангелија ([[Морганова библиотека]], Њујорк) и [[Арнулфов кибориум]] во [[Минхен]] биле важни претходници на стилот, од неколку децении порано и веројатно од истата работилница.<ref>Lasko, 64–66; Beckwith, 50, 80.</ref> [[File:Christussäule 6.jpg|thumb|left|[[Свадба во Кана|Свадбата во Кана]] на [[Бернвардов столб|Бернвардовиот столб]]]] Биле изработувани и големи предмети од непроценливи метали, меѓу кои биле најраните сочувани [[тркалест лустер|тркалести лустери]] од крајот на периодот, огромен канделабар во Есен и, особено, спектакуларна збирка амбициозни големи бронзени дела и помали сребрени предмети во [[Катедрала Света Марија (Хилдесхајм)|Катедралата во Хилдесхајм]] од времето на епископот Бернвард (починал во 1022 година), кој и самиот бил уметник, иако неговиот биограф бил невообичаено искрен кога навел дека не достигнал „врвови на совршенството“. Најпознати од нив биле парот црковни врати, [[Бернвардови врати|Бернвардовите врати]], со сцени од библиски фигури во бронзен релјеф, при што секоја била излеана во едно парче; моќно едноставните композиции ги пренесувале своите значења преку нагласени гестови, на начин споредлив со рајхенауските минијатури од истиот период.<ref>Lasko, 111–123, 119 quoted; Beckwith, 145–149</ref> Постои и бронзена колона, [[Бернвардов столб|Бернвардовиот столб]], висок {{convert|3.79|m}}, која првично служел како основа за распетие и била излеана во едно шупливо парче. Оваа необична форма била украсена со дваесет и четири сцени од [[службата на Исус|службата на Исус]] во непрекината лента што се виела околу столбот, по примерот на [[Трајановстолб|Трајановиот столба]] и други римски примери.<ref>Lasko, 120-122</ref> Околу 980 година, архиепископот Егберт Трирски изгледа дека ја основал главната отонската работилница за производство на [[клоазоне]] емајл во Германија, за која се смета дека исполнувала нарачки за други центри, а по неговата смрт во 993 година можеби била преместена во [[Есен]]. Во овој период работилницата ги следела византиските развивања (од многу децении порано) со користење на техниката ''[[сенксшмелц]]'' или „вдлабнат емајл“, покрај техниката ''[[фолшмелц]]'' што веќе се користела. Малите плочки со декоративни мотиви изведени од растителни форми продолжиле да ја користат техниката ''фолшмелц'', со емајл што ја покривал целата плочка, додека фигурите тогаш обично биле изработувани во техниката ''сенксшмелц'', опкружени со обична златна површина во која контурите на фигурата биле вдлабнати. Есенскиот крст со големи емајли, прикажан погоре, ги илустрирал двете техники.<ref>Lasko, 95–106; Beckwith, 138–142</ref> ===Галерија на бронзени дела=== <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:SiebenarmigerLeuchter bearb.jpg|Канделабрумот на игуманија Матилда во катедралата во Есен, {{Circa|1000}} File:Bernwardstür (7).JPG|„Гонењето на Адам и Ева“ од Бернвардовите порти во Катедралата во Хилдесхајм File:Hildesheim-Dom-Bernwardstuer 01+.JPG|Бернвардовите врати на катедралата во Хилдесхајм, {{circa|1015}} File:Christussäule 2.jpg|Бернвардовиот столб во Хилдесхајм </gallery> ==Резба во слонова коска== ==Металургија и емајли== [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Западна уметност]] pj8ph5uirqt9gci50arsdveay9nucc2 5629770 5629769 2026-09-18T11:16:19Z Тиверополник 1815 /* Резба во слонова коска */ 5629770 wikitext text/x-wiki [[File:Kreuz-Große-Senkschmelzen-Domschatz-Essen-2025.jpg|мини|401x401пкс| Есенскиот крст со големи емајли со скапоцени камења и големи ''сенкшмелц'' емајли, {{Околу|1000}}]] '''Отонската уметност''' — стил во [[Предроманика|предроманската]] [[германска уметност]], кој опфаќа и некои дела од [[Ниски Земји|Ниските Земји]], [[северна Италија]] и источна Франција. Именуван е од историчарот на уметност [[Хуберт Јаничек]] по [[Отонска династија|Отонската династија]] која владеела со Германија и [[Северна Италија]] помеѓу 919 и 1024 година под кралевите Хајнрих I, [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Ото II]], Ото III и Хајнрих II . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistorians.info/janitschekh|title=Dictionary of Art Historians: Janitschek, Hubert|accessdate=2013-07-18}}</ref> Со [[Отонова архитектура|отонската архитектура]], таа е клучна компонента на [[Отонска ренесанса|отонската ренесанса]] (околу 951–1024). Сепак, стилот ниту започнал ниту завршил за уредно да се совпадне со владеењето на династијата. Се појавил неколку децении по нивното владеење и опстојувал по владеењето на отонските цареви, сè до владеењето на раната династија Салија, на која ѝ недостасувало сопствена уметничка „стилска етикета“. Во традиционалниот модел на историјата на уметноста, отонската уметност ја следи [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и ѝ претходи на [[Романика|романската уметност]], иако преобразбите на двата краја од периодот се постепени, а не ненадејни. Како првиот, а за разлика од вториот, тоа било во голема мера стил ограничен на неколку мали градови од тој период и важни [[Манастир|манастири]], како и на дворските кругови на царот и неговите водечки [[Вазал|вазали]]. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на [[Војводство Саксонија|саксонската]] Отонска династија. Од ова се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера биле создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Преживеаната отонска уметност е во голема мера религиозна, во форма на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки, и била произведувана во мал број центри за тесен круг на патрони во кругот на царскиот двор, како и за важни личности во црквата. Сепак, голем дел од неа била наменета за изложување на пошироката јавност, особено на аџиите. Стилот генерално се смета дека е грандиозен и тежок, понекогаш претерано, и првично помалку софистициран од каролиншките еквиваленти, со помалку директно влијание од [[Византиска уметност|византиската уметност]] и помалку разбирање на нејзините класични модели, но околу 1000 година во многу дела се појавува впечатлив интензитет и експресивност, бидејќи „свечената монументалност е комбинирана со жива внатрешност, несветски, визионерски квалитет со остро внимание кон реалноста, површински шари на течни линии и богати светли бои со страствен емоционализам“. == Контекст == [[File:Meister_der_Reichenauer_Schule_004.jpg|мини| „Рома“, „Галија“, „Германија“ и „Склавинија“ му оддаваат почит на Ото III, од минхенските евангелија на Ото III, еден од „Лиутарската група“]] Следејќи ги доцнокаролинските стилови, „ презентациски портрети“ на патроните на ракописи се многу истакнати во отонската уметност, и голем дел од отонската уметност ја одразува желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од [[Доцна антика|доцната антика]], како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих Велики]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Оваа цел била постигната на различни начини. На пример, многуте портрети на отонски владетели обично вклучуваат елементи, како што се персонификации на покраини или претставници на војската и Црквата кои го опкружуваат царот, со долга царска иконографска историја. Како и повторната употреба на мотиви од постарата царска уметност, отстранувањето на [[Сполија|сполите]] од доцноантичките структури во Рим и Равена и нивното вградување во отонските згради било средство кое имало за цел да сугерира царска постојаност. Ова очигледно била намерата на Отон I кога ги отстранил столбовите, дел од порфир и други градежни материјали од Теодориковиот дворец во [[Равена]] и ги употребил повторно во својата нова катедрала во [[Магдебург]]. Единственото нешто кое портретите на владетелите ретко се обидуваат да го прикажат е блиска сличност на индивидуалните црти на владетелот; кога Ото III починал, некои ракописни слики од него биле пренаменети како портрети на Хајнрих II без потреба да се почувствува промена на цртите на лицето. Како продолжение и интензивирање на доцно-каролиншките трендови, голем број на минијатури содржат минијатури на кои се прикажани дарителите на ракописите на црквата, вклучувајќи епископи, опати и игумени, како и самиот владетел. Во некои случаи, последователните минијатури прикажуваат еден вид штафета: во Хорнбахската сакраментариу, писарот му ја подарува книгата на својот игумен, кој му ја подарува на Свети Пирмин, основач на [[Хорнбах|Хорнбахската]] опатија, кој му ја подарува на Свети Петар, кој пак му ја подарува на Христос, вкупно зафаќајќи осум страници (со свртените осветлени плочи) за да се нагласи единството и важноста на „командната структура“ која ги поврзува црквата и државата, на земјата и на небото. [[Византиска уметност|Византиската уметност,]] исто така, останала под влијание, особено со бракот на грчката принцеза [[Теофанија (сопруга на Отон II)|Теофанија]] со Отон II, а увезените византиски елементи, особено емајлите и слонова коска, често се вградуваат во отонските метални изработки, како што се кориците на книги. Меѓутоа, доколку во тој период имало вистински грчки уметници кои работеле во Германија, тие оставиле помалку траги од нивните претходници во каролиншкото време. Ракописите биле и пишувани и илуминирани од монаси со специјализирани вештини, од кои некои се зачувани имиња, но нема докази за уметниците кои работеле со метал, емајл и слонова коска, за кои обично се претпоставува дека биле лаици, иако имало некои манастирски златари во [[Ран среден век|раниот средновековен]] период, како и некои лаички браќа и лаички помошници вработени во манастирите. Додека секуларниот накит обезбедувал постојан прилив на работа за златарите, резбата од слонова коска во овој период била главно за црквата и можеби била центрирана во манастирите, иако (видете подолу) ѕидните слики се чини дека обично ги правеле лаици. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Meister des Registrum Gregorii 001.jpg|Ото II, од Григориј File:Liuthar-Evangeliar.jpg|Апотеоза на Ото III. [[Лиутарски евангелија]] File:Kronung Heinrich II.jpg|Хајнрих II крунисан од Христос, од Сакраментарот на Хајнрих II File:BambergApocalypse03CoronationOfEmperor.JPG|Ото III или Хајнрих II крунисани од светци, [[Бамбершка апокалипса]] </gallery> ==Ракописи== [[File:CodexEgberti-Fol052v-ResurrectionOfLazarus.jpg|thumb|[[Кодекс Егберти]], ''Воскресението на [[Лазар Четвородневниот|Лазар]]'', „група Руодпрехт“]] Отонските манастири создале многу прекрасни средновековни илуминирани ракописи. Тие биле значајна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно покровителство од императорите и епископите, располагајќи со најдобрата достапна опрема и таленти.<ref>{{Cite book |title=Belief and culture in the Middle Ages: Studies presented to Henry Mayr-Harting |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-820801-3 |editor-last=Gameson |editor-first=Richard |location=Oxford |editor-last2=Leyser |editor-first2=Henrietta |last=Kauffmann |first=Martin |chapter=An Ottonian Sacramentary in Oxford |date=2001-04-12 |pages=169–186 |chapter-url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3de4e055-73f8-4bee-ae6e-d6b2a7842977 |doi=10.1093/oso/9780198208013.003.0016}}</ref> Опсегот на богато илуминираните текстови бил во голема мера ограничен (за разлика од [[Каролиншка ренесанса|Каролиншката ренесанса]]) на главните [[литургиска книга|литургиски книги]], при што многу мал број световни дела биле обработени на таков начин.<ref name="Suckale-Redlefsen, 524" /> За разлика од ракописите од другите периоди, многу често било можно со сигурност да се каже кој нарачал или примил некој ракопис, но не и каде бил изработен. Некои ракописи содржеле и релативно обемни циклуси на наративна уметност, како што биле шеснаесетте страници на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]], посветени на „ленти“ во три нивоа со сцени од животот на Христос и [[Исусови параболи|неговите параболи]].<ref>Metz, throughout; Dodwell, 144</ref> Богато илуминираните ракописи добивале раскошни скапоцени повези, а нивните страници веројатно ги гледале многу малку луѓе; кога биле носени во свечените процесии на отонијанските цркви, се чини дека книгата била затворена за да се прикажува повезот.<ref>Suckale-Redlefsen, 98</ref> Отонскиот стил не создал сочувани ракописи од периодот пред околу 960-тите години, кога биле изработени книгите познати како „[[Ебурнантска група]]“, можеби во [[Лорш]], бидејќи неколку минијатури во [[Геров кодекс|Геровиот кодекс]] (денес во [[Дармштат]]), најраниот и највеличествениот од групата, ги копирале оние во каролиншките [[Лоршки евангелија]]. Ова била првата стилска група на традиционалната „'''Рајхенауска школа'''“. Другите два главни ракописи од групата биле сакраментарите именувани по [[Хорнбах]] и [[Петерсхаузен]]. Во групата од четири презентациски минијатури во првиот, опишан погоре, „речиси можеме да го следиме ... преминот од експанзивниот каролиншки идиом кон поостро дефинираниот отонијански“.<ref>Dodwell, 134, quoted; Beckwith, 92–93; compare the St John portraits in [[:File:Gero Codex Evangelist Johannes.jpg|the Gero Codex]] and [[:File:Codexaureus 25.jpg|the Lorsch Gospels]]</ref> [[File:Meister der Reichenauer Schule 005.jpg|thumb|left|''[[Благовештение на пастирите]]'' од [[Перикопите на Хајнрих II]], „групата Лиутар“ на „Рајхенауската школа“]] Од овој период па натаму биле изработени голем број значајни ракописи во препознатлива група стилови, кои обично му се припишувале на скрипториумот на островскиот манастир Рајхенау во [[Боденско Езеро|Боденското Езеро]], и покрај признаениот недостиг на докази што би ги поврзале со манастирот таму. К. Р. Додвел бил еден од неколкуте несогласни гласови по ова прашање, сметајќи дека делата биле изработени во [[Лорш]] и Трир, наместо во Рајхенау.<ref>Dodwell, 130, with his full views in: C.R. Dodwell et [[D. H. Turner]] (eds.), ''Reichenau reconsidered. A Re-assessment of the Place of Reichenau in Ottonian Art'', 1965, Warburg Surveys, 2, of which Backhouse is a review. See Backhouse, 98 for German scholars dubious about the traditional Reichenau school. Garrison, 15, supports the traditional view.</ref> Без оглед на тоа каде се наоѓала, „Рајхенауската школа“ била специјализирана за [[евангелеи|евангелија]] и други литургиски книги, од кои многу, како минхенските [[Евангелија на Ото III]] ({{Circa|1000}}) и [[Перикопите на Хајнрих II]] (Минхен, Баварска државна библиотека. 4452, {{Circa|1001}}–1024), биле императорски нарачки. Поради нивниот исклучителен квалитет, ракописите од Рајхенау во 2003 година биле додадени во Меѓународниот регистар на [[УНЕСКО]] за [[Сеќавање на светот]].<ref>{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/illuminated-manuscripts-ottonian-period-produced-monastery-reichenau-lake-constance |title=Illuminated manuscripts from the Ottonian period produced in the monastery of Reichenau (Lake Constance) |publisher=UNESCO Memory of the World Programme|access-date=2025-04-22}}</ref> Најважните ракописи на „Рајхенауската школа“ се сметало дека спаѓале во три различни групи, сите именувани по писари чии имиња биле запишани во нивните книги.<ref>Or at any rate, monks depicted and named in them. Whether these would actually have been the main scribes of the text is discussed by Mayr-Harting, 229</ref> „Групата Ебурнант“, опишана погоре, била следена од „[[Руодпрехтова група|Руодпрехтовата група]]“, именувана по писарот на [[Егбертови псалтир|Егбертовиот псалтир]]; Додвел ја припишувал оваа група на Трир. Ахенските евангелија на Ото III, познати и како Евангелијата на Лоутар, го дале името на третата „'''група Лиутар'''“ ракописи, од кои повеќето потекнувале од XI век, во силно контрастен стил, иако повеќето научници сè уште ги припишувале на Рајхенау, додека Додвел и нив ги припишувал на Трир.<ref>Dodwell, 134–144; Backhouse, throughout, is rather sceptical about Trier as a major centre; Beckwith, 96–104 stresses the mobility of illuminators.</ref> Најистакнат минијатурист на „групата Руодпрехт“ бил таканаречениот Мајстор на ''[[Registrum Gregorii|Регистарот на Григориј]]'', или Григоријевиот мајстор, чија работа во одредени аспекти се навраќала на доцноантичкото сликарство на ракописи, а чии минијатури биле забележливи по „нивната нежна чувствителност кон тонските градации и хармонии, нивното префинето чувство за композиционите ритми, нивното разбирање на односот меѓу фигурите во просторот и, пред сè, нивната посебна воздржаност и рамнотежа“.<ref>Dodwell, 141–142, 141 quoted; Lasko, 106–107</ref> Тој работел главно во [[Трир]] во 970-тите и 980-тите години и бил одговорен за неколку минијатури во влијателниот ''[[Кодекс Егберти]]'', евангелски лекционар изработен за архиепископот [[Егберт Трирски]], веројатно во 980-тите години. Сепак, поголемиот дел од 51 слики во оваа книга, кои го претставувале првиот обемен циклус слики што ги прикажувал настаните од животот на Христос во западноевропски ракопис, биле изработени од двајца монаси од Рајхенау, кои биле именувани и прикажани во една од минијатурите.<ref>Dodwell, 134–142</ref> Стилот на „групата Лиутар“ бил многу различен и се оддалечувал уште повеќе од класичните традиции, наместо да им се враќа; тој „го довел трансцендентализмот до крајност“, со „нагласена схематизација на формите и боите“, „сплескана форма, концептуализирани драпери и експанзивен гест“.<ref>Beckwith, 104, 102</ref> Позадините често биле составени од ленти во боја со симболичка, а не натуралистичка логика, големината на фигурите ја одразувала нивната важност, а кај нив „акцентот не бил толку на движењето колку на гестот и погледот“, при што наративните сцени биле „претставени како квазилитургиски чин, дијалози на божественото“.<ref>Beckwith, 108–110, both quoted</ref> Овој гестуален „нем приказ [набрзо] станал конвенционализиран како визуелен јазик низ средновековна Европа“.<ref name="Honour and Fleming, 277" /> Групата била создадена можеби од 990-тите до 1015 година или подоцна, а меѓу главните ракописи биле минхенските [[Евангелија на Ото III]], [[Бамбергска апокалипса]] и еден том со библиски коментари таму, како и [[Перикопи на Хајнрих II]], најпознатиот и најекстремниот пример од групата, каде што „стилот на фигурите станал помонументален, порафиниран и повозвишен, а истовремено тенок по густина, нематеријален, само силуети во боја наспроти треперечка празнина“.<ref>Beckwith, 112</ref> Групата ја вовела позадината од цврсто злато во западната илуминација. [[File:CodexAureusEpternacensisf76fDetail.jpg|thumb|Работници во лозјето, од Златен кодекс од Ехтернах]] Двете посветителни минијатури додадени во [[Егмондски евангелија|Егмондските евангелија]] околу 975 година покажувале помалку усовршена нетерландска верзија на отонијанскиот стил. Во [[Регенсбург]], [[Опатија Свети Емерам|опатијата Свети Емерам]] го чувала главниот каролиншки [[Златен кодекс од Ехтернах]], кој веројатно влијаел врз стилот со „остра линија и високо формална организација на страницата“, создавајќи во [[Утов кодекс|Утовиот кодекс]] од {{circa|1020}} година сложени модели каде што „златните ленти ги оцртувале смелите квадрати, кругови, елипси и ромбови што ги опфаќале фигурите“, а натписите биле вклучени во дизајнот и го објаснувале неговиот сложен теолошки симболизам. Овој стил имал големо влијание врз [[Романика|романичката уметност]] во повеќе уметнички медиуми.<ref>Dodwell, 151–153; Garrison, 16-18</ref> [[Опатија Ехтернах|Опатијата Ехтернах]] станала значајна под игуменот Хумберт, кој бил на функцијата од 1028 до 1051 година, а страниците (за разлика од повезот) на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]] биле изработени таму, по што следувале [[Златни евангелија на Хајнрих III|Златните евангелија на Хајнрих III]] во 1045–46 година, кои Хајнрих ги подарил на [[Шпајерска катедрала|Шпајерската катедрала]] (денес [[Ескоријал]]), главното дело на школата. Хајнрих исто така ги нарачал [[Упсалски евангелија|Упсалските евангелија]] за тамошната катедрала (денес во универзитетската библиотека).<ref>Dodwell, 144–146</ref> Други значајни манастирски скриптории што процветале во текот на овој период ги вклучувале оние во [[Салцбург]],<ref>Dodwell, 153–15</ref> [[Хилдесхајм]], [[Корвеј]], [[Фулда]] и [[Келн]], каде што бил изработен [[Хитда-кодексот]].<ref>Dodwell, 130–156 covers the whole period, as does Beckwith, 92–124; Legner's three volumes have catalogue entries on considerable numbers of manuscripts made in Cologne, or now located there.</ref> ===Галерија на Христос како ја смирува бурата=== Оваа сцена често била вклучувана во отонијанските циклуси за [[Исусов живот|животот на Христос]]. На многу од нив Исус (со крстест ореол) бил прикажан двапати, еднаш како спие, а еднаш како ја смирува бурата. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:CodexEgberti-Fol024r-CalmingAStorm.jpg|[[Кодекс Егберти]], помеѓу 977 и 993 година File:Oberzell Fresco 01.jpg|Ѕидна слика во Оберцел, {{Circa|1000}} File:11th-century painters - Gospel Book of Otto III - WGA15919.jpg|Минхенските [[Евангелија на Ото III]]; подолу, [[Истерувањето на демонот од Гераса]] File:HitdaMeschedeDarmstadtCod1640fol117r.jpg|[[Хитда-кодекс]], [[Келн]], по 1000 година </gallery> ==Металообработка и емајли== [[File:Nürnberg — GNM 2013-09-07 Mattes (101).JPG|thumb|Дел од аголот на повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах]], [[Трир]], 980-тите]] Предметите за украсување на црквите, како крстови, [[кивор]]и, олтарни предни платна и скапоцени повези за книги, сите биле изработувани од злато или биле обложени со него, украсени со скапоцени камења, емајли, кристали и камеи.<ref>Lasko, Part Two (pp. 77–142), gives a very comprehensive account. Beckwith, 138–145</ref> Ова бил многу постар стил, но отонската верзија имала карактеристични одлики, со многу богата декорација на површините, често со скапоцени камења издигнати над главната површина на мали златни столпчиња, придружени со „пчеларнички“ испакнатини од златна жица и фигурални [[релјеф]]и во злато, со кои биле украсувани површините меѓу лентите од емајл и скапоцени камења. Моштите во овој период добивале сè поголемо, понекогаш и политичко значење, па затоа биле изработувани сè пораскошни моштеници за нивно чување.<ref>Lasko, 94–95; Henderson, 15, 202–214; see Head for an analysis of the political significance of reliquaries commissioned by Egbert of Trier.</ref> Кај таквите дела, скапоцените камења не служеле само за создавање впечаток на раскош, туку имале цел и да понудат предвкус на скапоцено украсената природа на [[Нов Ерусалим|Небесниот град]], а се верувало и дека одредени видови скапоцени камења поседувале вистински моќни својства во различни „научни“, медицински и магиски аспекти, како што било наведено во популарните лапидарни книги.<ref>Metz, 26–30.</ref> Неколкуте сочувани примероци на световен накит биле изработени во слични стилови, вклучувајќи ја и круната што ја носел Ото III како дете, а која ја подарил на [[Златна Мадона од Есен|Златната Мадона од Есен]] откако му станала мала.<ref>Lasko, 94-95; also this [http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/465119 brooch] in the [[Metropolitan Museum of Art]].</ref> Примери на [[crux gemmata|украсени скапоцени крстови]] или процесиски крстови вклучувале извонредна група во [[Ризница на Есенската катедрала|ризницата на Есенската катедрала]]; неколку игумении на [[Есенска опатија|Есенската опатија]] биле отонските принцези. [[Крст на Ото и Матилда|Крстот на Ото и Матилда]], [[Крст на Матилда|Крстот на Матилда]] и [[Есенски крст со големи емајли|Есенскиот крст со големи емајли]] веројатно сите биле подарени од [[Матилда II (Есен)|Матилда, игуменијата на Есен]] (починала во 1011 година), а четвртиот крст, [[Теофанов крст|Теофановиот крст]], бил изработен околу педесет години подоцна.<ref>Lasko, 99–109; Beckwith, 138–142</ref> [[Лотаров крст]] ([[Ахен]]) и [[Царски крст]] ([[Виена]]) биле во царска сопственост; во Виена се наоѓала и [[Царска круна на Светото Римско Царство|Царската круна на Светото Римско Царство]]. Повезот на книгата [[Златен кодекс на Ехтернах]] ([[Германски национален музеј]], [[Нирнберг]]) бил изработен во многу сличен стил.<ref>Metz, 59–60; Lasko, 98; Beckwith, 133–134.</ref> Други значајни предмети вклучувале моштеник на Свети Андреј, над кој се наоѓала стапало, во [[Трир]],<ref>Henderson, 15; Lasko, 96–98; Head.</ref> како и златни олтарни предни платна за [[Дворска капела (Ахен)|Дворската капела во Ахен]] и [[Базелска катедрала|Базелската катедрала]] (денес во Париз).<ref>Lasko, 129–131; Beckwith, 144–145.</ref> Во Дворската капела се наоѓала и проповедалната или [[Амвон на Хајнрих II|Амвонот на Хајнрих II]]. Доцен каролиншки горен повез на Линдауските евангелија ([[Морганова библиотека]], Њујорк) и [[Арнулфов кибориум]] во [[Минхен]] биле важни претходници на стилот, од неколку децении порано и веројатно од истата работилница.<ref>Lasko, 64–66; Beckwith, 50, 80.</ref> [[File:Christussäule 6.jpg|thumb|left|[[Свадба во Кана|Свадбата во Кана]] на [[Бернвардов столб|Бернвардовиот столб]]]] Биле изработувани и големи предмети од непроценливи метали, меѓу кои биле најраните сочувани [[тркалест лустер|тркалести лустери]] од крајот на периодот, огромен канделабар во Есен и, особено, спектакуларна збирка амбициозни големи бронзени дела и помали сребрени предмети во [[Катедрала Света Марија (Хилдесхајм)|Катедралата во Хилдесхајм]] од времето на епископот Бернвард (починал во 1022 година), кој и самиот бил уметник, иако неговиот биограф бил невообичаено искрен кога навел дека не достигнал „врвови на совршенството“. Најпознати од нив биле парот црковни врати, [[Бернвардови врати|Бернвардовите врати]], со сцени од библиски фигури во бронзен релјеф, при што секоја била излеана во едно парче; моќно едноставните композиции ги пренесувале своите значења преку нагласени гестови, на начин споредлив со рајхенауските минијатури од истиот период.<ref>Lasko, 111–123, 119 quoted; Beckwith, 145–149</ref> Постои и бронзена колона, [[Бернвардов столб|Бернвардовиот столб]], висок {{convert|3.79|m}}, која првично служел како основа за распетие и била излеана во едно шупливо парче. Оваа необична форма била украсена со дваесет и четири сцени од [[службата на Исус|службата на Исус]] во непрекината лента што се виела околу столбот, по примерот на [[Трајановстолб|Трајановиот столба]] и други римски примери.<ref>Lasko, 120-122</ref> Околу 980 година, архиепископот Егберт Трирски изгледа дека ја основал главната отонската работилница за производство на [[клоазоне]] емајл во Германија, за која се смета дека исполнувала нарачки за други центри, а по неговата смрт во 993 година можеби била преместена во [[Есен]]. Во овој период работилницата ги следела византиските развивања (од многу децении порано) со користење на техниката ''[[сенксшмелц]]'' или „вдлабнат емајл“, покрај техниката ''[[фолшмелц]]'' што веќе се користела. Малите плочки со декоративни мотиви изведени од растителни форми продолжиле да ја користат техниката ''фолшмелц'', со емајл што ја покривал целата плочка, додека фигурите тогаш обично биле изработувани во техниката ''сенксшмелц'', опкружени со обична златна површина во која контурите на фигурата биле вдлабнати. Есенскиот крст со големи емајли, прикажан погоре, ги илустрирал двете техники.<ref>Lasko, 95–106; Beckwith, 138–142</ref> ===Галерија на бронзени дела=== <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:SiebenarmigerLeuchter bearb.jpg|Канделабрумот на игуманија Матилда во катедралата во Есен, {{Circa|1000}} File:Bernwardstür (7).JPG|„Гонењето на Адам и Ева“ од Бернвардовите порти во Катедралата во Хилдесхајм File:Hildesheim-Dom-Bernwardstuer 01+.JPG|Бернвардовите врати на катедралата во Хилдесхајм, {{circa|1015}} File:Christussäule 2.jpg|Бернвардовиот столб во Хилдесхајм </gallery> ==Резба во слонова коска== [[File:Christ Magdeburg Cathedral Met 41.100.157.jpg|thumb|Панелот со „посветата“, еден од [[Магдебуршки слонови коски|Магдебуршките слонови коски]]]] Во отонскиот период биле изработени многу фини скулптури во слонова коска во мал формат, при што [[Милано]] веројатно бил едно од местата, ако не и главниот центар, заедно со [[Трир]] и други германски и француски места. Постоеле многу издолжени панели со релјефи кои некогаш ги украсувале повезите на книгите, или сè уште ги украсуваат, при што [[Христово распнување|Распетието на Исус]] било најчеста тема. Овие и други теми во голема мера ја продолжувале каролиншката иконографија, но во многу поинаков стил.<ref>Beckwith, 126–138; Lasko, 78–79, 94, 106–108, 112, 131, as well as the passages cited below</ref> Група од четири отонијански слоновокосни [[ситула (сад)|ситули]] се чини дека претставувала новина во резбата на слонова коска според нивната форма, а овој тип речиси и не се среќавал по овој период. Ситулите биле [[литургија|литургиски]] садови што се користеле за чување [[света вода]], а претходно обично биле изработувани од дрво или бронза, со прави страни и рачка. Во ситулата се потопувал [[аспергил]] за да се земе вода со која се попрскувале верниците или други предмети. Меѓутоа, четирите отонски примероци од X век биле изработени од цел дел од [[слон|слонов]] заб и биле малку пошироки во горниот дел. Сите биле богато изрезбани со сцени и фигури распоредени на различни нивоа: [[Базилевска ситула|Базилевската ситула]] од 920 година во [[Викторија и Алберт (музеј)|Музејот „Викторија и Алберт“]], украсена со сцени од [[Животот на Исус во Новиот завет|животот на Христос]] на две нивоа,<ref>Basilewsky Situla [https://collections.vam.ac.uk/item/O93850/situla-the-basilewsky-situla/ V&A Museum]</ref> „Ситулата на Готофредо“ од {{circa|980}} година во [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]],<ref>{{Cite web |url=http://c2.ac-images.myspacecdn.com/images02/56/m_483a78b657804fbaa6842929d8126c39.jpg |title=image of Milan situla |access-date=2014-02-15 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222131518/http://c2.ac-images.myspacecdn.com/images02/56/m_483a78b657804fbaa6842929d8126c39.jpg |url-status=dead }}</ref> една во ризницата на [[Ахенска катедрала|Ахенската катедрала]],<ref>{{Cite web |url=http://files.wikiweise.de/pdftmp/img-320_situla%20aachen.jpg.jpg |title=Image of Aachen situla |access-date=2014-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722075610/http://files.wikiweise.de/pdftmp/img-320_situla%20aachen.jpg.jpg |archive-date=2011-07-22 |url-status=dead }}</ref> и една во [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен]] во Њујорк.<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/ho/06/euwf/ho_17.190.45.htm Metropolitan Museum example]</ref> Сите потекнувале од средината на отонскиот двор: натписот наведувал дека архиепископот [[Готофредо I (архиепископ на Милано)|Готофредо]] го подарил миланскиот примерок во очекување на посетата на царот,<ref>Lasko, 92-3</ref> што било споменато и во лондонскиот примерок, кој можеби потекнувал од истата работилница.<ref>Williamson, 26, though Lasko, 92 disagrees with this.</ref> Најдоцен и најраскошен бил ахенскиот примерок, кој бил украсен со скапоцени камења и прикажувал крунисан император, опкружен со папа и архиепископи. Овој примерок веројатно бил изработен во [[Трир]] околу 1000 година.<ref>All except the New York situla are illustrated and discussed in Beckwith, pp. 129–130, 135–136</ref> Меѓу различните стилски групи и претпоставени работилници што можеле да се идентификуваат, онаа одговорна за делата во кои спаѓале панелот од повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах|Златниот кодекс]] и двете крила на [[диптих]]от што денес се наоѓаат во Берлин (сите прикажани подолу) изработувала особено фини и карактеристични дела, можеби во Трир, со „зачудувачка перцепција на човечката форма ... [и] умешност во обработката на материјалот“.<ref>Beckwith, 133-136, 135-136 quoted</ref> Многу важна група [[плочка|плочки]], денес расфрлани во неколку збирки, веројатно била нарачана (можеби од Ото I) за [[Магдебуршка катедрала|Магдебуршката катедрала]] и е позната како [[Магдебуршки слонови коски]], „Магдебуршки плочки“, „плочки од Магдебуршкиот антепендиум“ или со слични имиња. Тие веројатно биле изработени во [[Милано]] околу 970 година, за да украсуваат голема рамна површина, иако прашањето дали тоа биле врата, [[антепендиум]] или олтарно предно платно, повез на исклучително голема книга, проповедална или нешто друго, било предмет на бројни расправи. Секоја речиси квадратна плочка била со димензии околу 13 × 12 cm, со релјефна сцена од [[Животот на Исус во Новиот завет|животот на Христос]] во едноставна рамна рамка; една плочка во [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен]], Њујорк, имала сцена на „посвета“, каде што крунисан владетел му претставувал на Христос модел на црква, што обично се сметало дека бил Ото I со Магдебуршката катедрала. Вкупно биле сочувани седумнаесет, веројатно помалку од половина од првобитниот комплет. Плочките вклучувале делови од заднината целосно пресечени низ слоновата коска, кои веројатно првично биле потпирани на златна подлога. Освен просторот оставен покрај зградите, овие ажурни елементи вклучувале и некои што формирале шаховски или растителни шари.<ref>Lasko, 87–91; Williamson, 12; Beckwith, 126–129. On the function of the original object, Williamson favours a door, Lasko leans towards a pulpit, and Beckwith an antependium, but none seem emphatic in their preference.</ref> Стилот на фигурите бил опишан од [[Питер Ласко]] како „многу тежок, вкочанет и масивен ... со исклучително јасен и рамен третман на драперијата... во едноставни, но моќни композиции“.<ref>Lasko, 89</ref> <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:VA23Oct10 090-crop.jpg|Базилевската ситула File:Trier 10 Jh Diptychon Moses Thomas.jpg|Панели на [[диптих]]от со ''Мојсеј го прима Законот'' и ''[[Сомнежот на Тома]]'' File:Coperta del codex aureus, treviri, 985-987, 02.JPG|Панел од повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах]], веројатно од истата работилница како диптихот File:Paris -Musée national du Moyen-âge - Plaque d'une reliure - Crucifixion et Saintes Femmes au tombeau - 001.jpg|Распетие, веројатно од повез на книга, околу 1000 година </gallery> ==Ѕидно сликарство== ==Металургија и емајли== [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Западна уметност]] elb38x4k4sg5nukms0v6bt432o0skgy 5629772 5629770 2026-09-18T11:27:56Z Тиверополник 1815 /* Ѕидно сликарство */ 5629772 wikitext text/x-wiki [[File:Kreuz-Große-Senkschmelzen-Domschatz-Essen-2025.jpg|мини|401x401пкс| Есенскиот крст со големи емајли со скапоцени камења и големи ''сенкшмелц'' емајли, {{Околу|1000}}]] '''Отонската уметност''' — стил во [[Предроманика|предроманската]] [[германска уметност]], кој опфаќа и некои дела од [[Ниски Земји|Ниските Земји]], [[северна Италија]] и источна Франција. Именуван е од историчарот на уметност [[Хуберт Јаничек]] по [[Отонска династија|Отонската династија]] која владеела со Германија и [[Северна Италија]] помеѓу 919 и 1024 година под кралевите Хајнрих I, [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Ото II]], Ото III и Хајнрих II . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistorians.info/janitschekh|title=Dictionary of Art Historians: Janitschek, Hubert|accessdate=2013-07-18}}</ref> Со [[Отонова архитектура|отонската архитектура]], таа е клучна компонента на [[Отонска ренесанса|отонската ренесанса]] (околу 951–1024). Сепак, стилот ниту започнал ниту завршил за уредно да се совпадне со владеењето на династијата. Се појавил неколку децении по нивното владеење и опстојувал по владеењето на отонските цареви, сè до владеењето на раната династија Салија, на која ѝ недостасувало сопствена уметничка „стилска етикета“. Во традиционалниот модел на историјата на уметноста, отонската уметност ја следи [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и ѝ претходи на [[Романика|романската уметност]], иако преобразбите на двата краја од периодот се постепени, а не ненадејни. Како првиот, а за разлика од вториот, тоа било во голема мера стил ограничен на неколку мали градови од тој период и важни [[Манастир|манастири]], како и на дворските кругови на царот и неговите водечки [[Вазал|вазали]]. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на [[Војводство Саксонија|саксонската]] Отонска династија. Од ова се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера биле создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Преживеаната отонска уметност е во голема мера религиозна, во форма на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки, и била произведувана во мал број центри за тесен круг на патрони во кругот на царскиот двор, како и за важни личности во црквата. Сепак, голем дел од неа била наменета за изложување на пошироката јавност, особено на аџиите. Стилот генерално се смета дека е грандиозен и тежок, понекогаш претерано, и првично помалку софистициран од каролиншките еквиваленти, со помалку директно влијание од [[Византиска уметност|византиската уметност]] и помалку разбирање на нејзините класични модели, но околу 1000 година во многу дела се појавува впечатлив интензитет и експресивност, бидејќи „свечената монументалност е комбинирана со жива внатрешност, несветски, визионерски квалитет со остро внимание кон реалноста, површински шари на течни линии и богати светли бои со страствен емоционализам“. == Контекст == [[File:Meister_der_Reichenauer_Schule_004.jpg|мини| „Рома“, „Галија“, „Германија“ и „Склавинија“ му оддаваат почит на Ото III, од минхенските евангелија на Ото III, еден од „Лиутарската група“]] Следејќи ги доцнокаролинските стилови, „ презентациски портрети“ на патроните на ракописи се многу истакнати во отонската уметност, и голем дел од отонската уметност ја одразува желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од [[Доцна антика|доцната антика]], како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих Велики]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Оваа цел била постигната на различни начини. На пример, многуте портрети на отонски владетели обично вклучуваат елементи, како што се персонификации на покраини или претставници на војската и Црквата кои го опкружуваат царот, со долга царска иконографска историја. Како и повторната употреба на мотиви од постарата царска уметност, отстранувањето на [[Сполија|сполите]] од доцноантичките структури во Рим и Равена и нивното вградување во отонските згради било средство кое имало за цел да сугерира царска постојаност. Ова очигледно била намерата на Отон I кога ги отстранил столбовите, дел од порфир и други градежни материјали од Теодориковиот дворец во [[Равена]] и ги употребил повторно во својата нова катедрала во [[Магдебург]]. Единственото нешто кое портретите на владетелите ретко се обидуваат да го прикажат е блиска сличност на индивидуалните црти на владетелот; кога Ото III починал, некои ракописни слики од него биле пренаменети како портрети на Хајнрих II без потреба да се почувствува промена на цртите на лицето. Како продолжение и интензивирање на доцно-каролиншките трендови, голем број на минијатури содржат минијатури на кои се прикажани дарителите на ракописите на црквата, вклучувајќи епископи, опати и игумени, како и самиот владетел. Во некои случаи, последователните минијатури прикажуваат еден вид штафета: во Хорнбахската сакраментариу, писарот му ја подарува книгата на својот игумен, кој му ја подарува на Свети Пирмин, основач на [[Хорнбах|Хорнбахската]] опатија, кој му ја подарува на Свети Петар, кој пак му ја подарува на Христос, вкупно зафаќајќи осум страници (со свртените осветлени плочи) за да се нагласи единството и важноста на „командната структура“ која ги поврзува црквата и државата, на земјата и на небото. [[Византиска уметност|Византиската уметност,]] исто така, останала под влијание, особено со бракот на грчката принцеза [[Теофанија (сопруга на Отон II)|Теофанија]] со Отон II, а увезените византиски елементи, особено емајлите и слонова коска, често се вградуваат во отонските метални изработки, како што се кориците на книги. Меѓутоа, доколку во тој период имало вистински грчки уметници кои работеле во Германија, тие оставиле помалку траги од нивните претходници во каролиншкото време. Ракописите биле и пишувани и илуминирани од монаси со специјализирани вештини, од кои некои се зачувани имиња, но нема докази за уметниците кои работеле со метал, емајл и слонова коска, за кои обично се претпоставува дека биле лаици, иако имало некои манастирски златари во [[Ран среден век|раниот средновековен]] период, како и некои лаички браќа и лаички помошници вработени во манастирите. Додека секуларниот накит обезбедувал постојан прилив на работа за златарите, резбата од слонова коска во овој период била главно за црквата и можеби била центрирана во манастирите, иако (видете подолу) ѕидните слики се чини дека обично ги правеле лаици. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Meister des Registrum Gregorii 001.jpg|Ото II, од Григориј File:Liuthar-Evangeliar.jpg|Апотеоза на Ото III. [[Лиутарски евангелија]] File:Kronung Heinrich II.jpg|Хајнрих II крунисан од Христос, од Сакраментарот на Хајнрих II File:BambergApocalypse03CoronationOfEmperor.JPG|Ото III или Хајнрих II крунисани од светци, [[Бамбершка апокалипса]] </gallery> ==Ракописи== [[File:CodexEgberti-Fol052v-ResurrectionOfLazarus.jpg|thumb|[[Кодекс Егберти]], ''Воскресението на [[Лазар Четвородневниот|Лазар]]'', „група Руодпрехт“]] Отонските манастири создале многу прекрасни средновековни илуминирани ракописи. Тие биле значајна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно покровителство од императорите и епископите, располагајќи со најдобрата достапна опрема и таленти.<ref>{{Cite book |title=Belief and culture in the Middle Ages: Studies presented to Henry Mayr-Harting |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-820801-3 |editor-last=Gameson |editor-first=Richard |location=Oxford |editor-last2=Leyser |editor-first2=Henrietta |last=Kauffmann |first=Martin |chapter=An Ottonian Sacramentary in Oxford |date=2001-04-12 |pages=169–186 |chapter-url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3de4e055-73f8-4bee-ae6e-d6b2a7842977 |doi=10.1093/oso/9780198208013.003.0016}}</ref> Опсегот на богато илуминираните текстови бил во голема мера ограничен (за разлика од [[Каролиншка ренесанса|Каролиншката ренесанса]]) на главните [[литургиска книга|литургиски книги]], при што многу мал број световни дела биле обработени на таков начин.<ref name="Suckale-Redlefsen, 524" /> За разлика од ракописите од другите периоди, многу често било можно со сигурност да се каже кој нарачал или примил некој ракопис, но не и каде бил изработен. Некои ракописи содржеле и релативно обемни циклуси на наративна уметност, како што биле шеснаесетте страници на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]], посветени на „ленти“ во три нивоа со сцени од животот на Христос и [[Исусови параболи|неговите параболи]].<ref>Metz, throughout; Dodwell, 144</ref> Богато илуминираните ракописи добивале раскошни скапоцени повези, а нивните страници веројатно ги гледале многу малку луѓе; кога биле носени во свечените процесии на отонијанските цркви, се чини дека книгата била затворена за да се прикажува повезот.<ref>Suckale-Redlefsen, 98</ref> Отонскиот стил не создал сочувани ракописи од периодот пред околу 960-тите години, кога биле изработени книгите познати како „[[Ебурнантска група]]“, можеби во [[Лорш]], бидејќи неколку минијатури во [[Геров кодекс|Геровиот кодекс]] (денес во [[Дармштат]]), најраниот и највеличествениот од групата, ги копирале оние во каролиншките [[Лоршки евангелија]]. Ова била првата стилска група на традиционалната „'''Рајхенауска школа'''“. Другите два главни ракописи од групата биле сакраментарите именувани по [[Хорнбах]] и [[Петерсхаузен]]. Во групата од четири презентациски минијатури во првиот, опишан погоре, „речиси можеме да го следиме ... преминот од експанзивниот каролиншки идиом кон поостро дефинираниот отонијански“.<ref>Dodwell, 134, quoted; Beckwith, 92–93; compare the St John portraits in [[:File:Gero Codex Evangelist Johannes.jpg|the Gero Codex]] and [[:File:Codexaureus 25.jpg|the Lorsch Gospels]]</ref> [[File:Meister der Reichenauer Schule 005.jpg|thumb|left|''[[Благовештение на пастирите]]'' од [[Перикопите на Хајнрих II]], „групата Лиутар“ на „Рајхенауската школа“]] Од овој период па натаму биле изработени голем број значајни ракописи во препознатлива група стилови, кои обично му се припишувале на скрипториумот на островскиот манастир Рајхенау во [[Боденско Езеро|Боденското Езеро]], и покрај признаениот недостиг на докази што би ги поврзале со манастирот таму. К. Р. Додвел бил еден од неколкуте несогласни гласови по ова прашање, сметајќи дека делата биле изработени во [[Лорш]] и Трир, наместо во Рајхенау.<ref>Dodwell, 130, with his full views in: C.R. Dodwell et [[D. H. Turner]] (eds.), ''Reichenau reconsidered. A Re-assessment of the Place of Reichenau in Ottonian Art'', 1965, Warburg Surveys, 2, of which Backhouse is a review. See Backhouse, 98 for German scholars dubious about the traditional Reichenau school. Garrison, 15, supports the traditional view.</ref> Без оглед на тоа каде се наоѓала, „Рајхенауската школа“ била специјализирана за [[евангелеи|евангелија]] и други литургиски книги, од кои многу, како минхенските [[Евангелија на Ото III]] ({{Circa|1000}}) и [[Перикопите на Хајнрих II]] (Минхен, Баварска државна библиотека. 4452, {{Circa|1001}}–1024), биле императорски нарачки. Поради нивниот исклучителен квалитет, ракописите од Рајхенау во 2003 година биле додадени во Меѓународниот регистар на [[УНЕСКО]] за [[Сеќавање на светот]].<ref>{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/illuminated-manuscripts-ottonian-period-produced-monastery-reichenau-lake-constance |title=Illuminated manuscripts from the Ottonian period produced in the monastery of Reichenau (Lake Constance) |publisher=UNESCO Memory of the World Programme|access-date=2025-04-22}}</ref> Најважните ракописи на „Рајхенауската школа“ се сметало дека спаѓале во три различни групи, сите именувани по писари чии имиња биле запишани во нивните книги.<ref>Or at any rate, monks depicted and named in them. Whether these would actually have been the main scribes of the text is discussed by Mayr-Harting, 229</ref> „Групата Ебурнант“, опишана погоре, била следена од „[[Руодпрехтова група|Руодпрехтовата група]]“, именувана по писарот на [[Егбертови псалтир|Егбертовиот псалтир]]; Додвел ја припишувал оваа група на Трир. Ахенските евангелија на Ото III, познати и како Евангелијата на Лоутар, го дале името на третата „'''група Лиутар'''“ ракописи, од кои повеќето потекнувале од XI век, во силно контрастен стил, иако повеќето научници сè уште ги припишувале на Рајхенау, додека Додвел и нив ги припишувал на Трир.<ref>Dodwell, 134–144; Backhouse, throughout, is rather sceptical about Trier as a major centre; Beckwith, 96–104 stresses the mobility of illuminators.</ref> Најистакнат минијатурист на „групата Руодпрехт“ бил таканаречениот Мајстор на ''[[Registrum Gregorii|Регистарот на Григориј]]'', или Григоријевиот мајстор, чија работа во одредени аспекти се навраќала на доцноантичкото сликарство на ракописи, а чии минијатури биле забележливи по „нивната нежна чувствителност кон тонските градации и хармонии, нивното префинето чувство за композиционите ритми, нивното разбирање на односот меѓу фигурите во просторот и, пред сè, нивната посебна воздржаност и рамнотежа“.<ref>Dodwell, 141–142, 141 quoted; Lasko, 106–107</ref> Тој работел главно во [[Трир]] во 970-тите и 980-тите години и бил одговорен за неколку минијатури во влијателниот ''[[Кодекс Егберти]]'', евангелски лекционар изработен за архиепископот [[Егберт Трирски]], веројатно во 980-тите години. Сепак, поголемиот дел од 51 слики во оваа книга, кои го претставувале првиот обемен циклус слики што ги прикажувал настаните од животот на Христос во западноевропски ракопис, биле изработени од двајца монаси од Рајхенау, кои биле именувани и прикажани во една од минијатурите.<ref>Dodwell, 134–142</ref> Стилот на „групата Лиутар“ бил многу различен и се оддалечувал уште повеќе од класичните традиции, наместо да им се враќа; тој „го довел трансцендентализмот до крајност“, со „нагласена схематизација на формите и боите“, „сплескана форма, концептуализирани драпери и експанзивен гест“.<ref>Beckwith, 104, 102</ref> Позадините често биле составени од ленти во боја со симболичка, а не натуралистичка логика, големината на фигурите ја одразувала нивната важност, а кај нив „акцентот не бил толку на движењето колку на гестот и погледот“, при што наративните сцени биле „претставени како квазилитургиски чин, дијалози на божественото“.<ref>Beckwith, 108–110, both quoted</ref> Овој гестуален „нем приказ [набрзо] станал конвенционализиран како визуелен јазик низ средновековна Европа“.<ref name="Honour and Fleming, 277" /> Групата била создадена можеби од 990-тите до 1015 година или подоцна, а меѓу главните ракописи биле минхенските [[Евангелија на Ото III]], [[Бамбергска апокалипса]] и еден том со библиски коментари таму, како и [[Перикопи на Хајнрих II]], најпознатиот и најекстремниот пример од групата, каде што „стилот на фигурите станал помонументален, порафиниран и повозвишен, а истовремено тенок по густина, нематеријален, само силуети во боја наспроти треперечка празнина“.<ref>Beckwith, 112</ref> Групата ја вовела позадината од цврсто злато во западната илуминација. [[File:CodexAureusEpternacensisf76fDetail.jpg|thumb|Работници во лозјето, од Златен кодекс од Ехтернах]] Двете посветителни минијатури додадени во [[Егмондски евангелија|Егмондските евангелија]] околу 975 година покажувале помалку усовршена нетерландска верзија на отонијанскиот стил. Во [[Регенсбург]], [[Опатија Свети Емерам|опатијата Свети Емерам]] го чувала главниот каролиншки [[Златен кодекс од Ехтернах]], кој веројатно влијаел врз стилот со „остра линија и високо формална организација на страницата“, создавајќи во [[Утов кодекс|Утовиот кодекс]] од {{circa|1020}} година сложени модели каде што „златните ленти ги оцртувале смелите квадрати, кругови, елипси и ромбови што ги опфаќале фигурите“, а натписите биле вклучени во дизајнот и го објаснувале неговиот сложен теолошки симболизам. Овој стил имал големо влијание врз [[Романика|романичката уметност]] во повеќе уметнички медиуми.<ref>Dodwell, 151–153; Garrison, 16-18</ref> [[Опатија Ехтернах|Опатијата Ехтернах]] станала значајна под игуменот Хумберт, кој бил на функцијата од 1028 до 1051 година, а страниците (за разлика од повезот) на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]] биле изработени таму, по што следувале [[Златни евангелија на Хајнрих III|Златните евангелија на Хајнрих III]] во 1045–46 година, кои Хајнрих ги подарил на [[Шпајерска катедрала|Шпајерската катедрала]] (денес [[Ескоријал]]), главното дело на школата. Хајнрих исто така ги нарачал [[Упсалски евангелија|Упсалските евангелија]] за тамошната катедрала (денес во универзитетската библиотека).<ref>Dodwell, 144–146</ref> Други значајни манастирски скриптории што процветале во текот на овој период ги вклучувале оние во [[Салцбург]],<ref>Dodwell, 153–15</ref> [[Хилдесхајм]], [[Корвеј]], [[Фулда]] и [[Келн]], каде што бил изработен [[Хитда-кодексот]].<ref>Dodwell, 130–156 covers the whole period, as does Beckwith, 92–124; Legner's three volumes have catalogue entries on considerable numbers of manuscripts made in Cologne, or now located there.</ref> ===Галерија на Христос како ја смирува бурата=== Оваа сцена често била вклучувана во отонијанските циклуси за [[Исусов живот|животот на Христос]]. На многу од нив Исус (со крстест ореол) бил прикажан двапати, еднаш како спие, а еднаш како ја смирува бурата. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:CodexEgberti-Fol024r-CalmingAStorm.jpg|[[Кодекс Егберти]], помеѓу 977 и 993 година File:Oberzell Fresco 01.jpg|Ѕидна слика во Оберцел, {{Circa|1000}} File:11th-century painters - Gospel Book of Otto III - WGA15919.jpg|Минхенските [[Евангелија на Ото III]]; подолу, [[Истерувањето на демонот од Гераса]] File:HitdaMeschedeDarmstadtCod1640fol117r.jpg|[[Хитда-кодекс]], [[Келн]], по 1000 година </gallery> ==Металообработка и емајли== [[File:Nürnberg — GNM 2013-09-07 Mattes (101).JPG|thumb|Дел од аголот на повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах]], [[Трир]], 980-тите]] Предметите за украсување на црквите, како крстови, [[кивор]]и, олтарни предни платна и скапоцени повези за книги, сите биле изработувани од злато или биле обложени со него, украсени со скапоцени камења, емајли, кристали и камеи.<ref>Lasko, Part Two (pp. 77–142), gives a very comprehensive account. Beckwith, 138–145</ref> Ова бил многу постар стил, но отонската верзија имала карактеристични одлики, со многу богата декорација на површините, често со скапоцени камења издигнати над главната површина на мали златни столпчиња, придружени со „пчеларнички“ испакнатини од златна жица и фигурални [[релјеф]]и во злато, со кои биле украсувани површините меѓу лентите од емајл и скапоцени камења. Моштите во овој период добивале сè поголемо, понекогаш и политичко значење, па затоа биле изработувани сè пораскошни моштеници за нивно чување.<ref>Lasko, 94–95; Henderson, 15, 202–214; see Head for an analysis of the political significance of reliquaries commissioned by Egbert of Trier.</ref> Кај таквите дела, скапоцените камења не служеле само за создавање впечаток на раскош, туку имале цел и да понудат предвкус на скапоцено украсената природа на [[Нов Ерусалим|Небесниот град]], а се верувало и дека одредени видови скапоцени камења поседувале вистински моќни својства во различни „научни“, медицински и магиски аспекти, како што било наведено во популарните лапидарни книги.<ref>Metz, 26–30.</ref> Неколкуте сочувани примероци на световен накит биле изработени во слични стилови, вклучувајќи ја и круната што ја носел Ото III како дете, а која ја подарил на [[Златна Мадона од Есен|Златната Мадона од Есен]] откако му станала мала.<ref>Lasko, 94-95; also this [http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/465119 brooch] in the [[Metropolitan Museum of Art]].</ref> Примери на [[crux gemmata|украсени скапоцени крстови]] или процесиски крстови вклучувале извонредна група во [[Ризница на Есенската катедрала|ризницата на Есенската катедрала]]; неколку игумении на [[Есенска опатија|Есенската опатија]] биле отонските принцези. [[Крст на Ото и Матилда|Крстот на Ото и Матилда]], [[Крст на Матилда|Крстот на Матилда]] и [[Есенски крст со големи емајли|Есенскиот крст со големи емајли]] веројатно сите биле подарени од [[Матилда II (Есен)|Матилда, игуменијата на Есен]] (починала во 1011 година), а четвртиот крст, [[Теофанов крст|Теофановиот крст]], бил изработен околу педесет години подоцна.<ref>Lasko, 99–109; Beckwith, 138–142</ref> [[Лотаров крст]] ([[Ахен]]) и [[Царски крст]] ([[Виена]]) биле во царска сопственост; во Виена се наоѓала и [[Царска круна на Светото Римско Царство|Царската круна на Светото Римско Царство]]. Повезот на книгата [[Златен кодекс на Ехтернах]] ([[Германски национален музеј]], [[Нирнберг]]) бил изработен во многу сличен стил.<ref>Metz, 59–60; Lasko, 98; Beckwith, 133–134.</ref> Други значајни предмети вклучувале моштеник на Свети Андреј, над кој се наоѓала стапало, во [[Трир]],<ref>Henderson, 15; Lasko, 96–98; Head.</ref> како и златни олтарни предни платна за [[Дворска капела (Ахен)|Дворската капела во Ахен]] и [[Базелска катедрала|Базелската катедрала]] (денес во Париз).<ref>Lasko, 129–131; Beckwith, 144–145.</ref> Во Дворската капела се наоѓала и проповедалната или [[Амвон на Хајнрих II|Амвонот на Хајнрих II]]. Доцен каролиншки горен повез на Линдауските евангелија ([[Морганова библиотека]], Њујорк) и [[Арнулфов кибориум]] во [[Минхен]] биле важни претходници на стилот, од неколку децении порано и веројатно од истата работилница.<ref>Lasko, 64–66; Beckwith, 50, 80.</ref> [[File:Christussäule 6.jpg|thumb|left|[[Свадба во Кана|Свадбата во Кана]] на [[Бернвардов столб|Бернвардовиот столб]]]] Биле изработувани и големи предмети од непроценливи метали, меѓу кои биле најраните сочувани [[тркалест лустер|тркалести лустери]] од крајот на периодот, огромен канделабар во Есен и, особено, спектакуларна збирка амбициозни големи бронзени дела и помали сребрени предмети во [[Катедрала Света Марија (Хилдесхајм)|Катедралата во Хилдесхајм]] од времето на епископот Бернвард (починал во 1022 година), кој и самиот бил уметник, иако неговиот биограф бил невообичаено искрен кога навел дека не достигнал „врвови на совршенството“. Најпознати од нив биле парот црковни врати, [[Бернвардови врати|Бернвардовите врати]], со сцени од библиски фигури во бронзен релјеф, при што секоја била излеана во едно парче; моќно едноставните композиции ги пренесувале своите значења преку нагласени гестови, на начин споредлив со рајхенауските минијатури од истиот период.<ref>Lasko, 111–123, 119 quoted; Beckwith, 145–149</ref> Постои и бронзена колона, [[Бернвардов столб|Бернвардовиот столб]], висок {{convert|3.79|m}}, која првично служел како основа за распетие и била излеана во едно шупливо парче. Оваа необична форма била украсена со дваесет и четири сцени од [[службата на Исус|службата на Исус]] во непрекината лента што се виела околу столбот, по примерот на [[Трајановстолб|Трајановиот столба]] и други римски примери.<ref>Lasko, 120-122</ref> Околу 980 година, архиепископот Егберт Трирски изгледа дека ја основал главната отонската работилница за производство на [[клоазоне]] емајл во Германија, за која се смета дека исполнувала нарачки за други центри, а по неговата смрт во 993 година можеби била преместена во [[Есен]]. Во овој период работилницата ги следела византиските развивања (од многу децении порано) со користење на техниката ''[[сенксшмелц]]'' или „вдлабнат емајл“, покрај техниката ''[[фолшмелц]]'' што веќе се користела. Малите плочки со декоративни мотиви изведени од растителни форми продолжиле да ја користат техниката ''фолшмелц'', со емајл што ја покривал целата плочка, додека фигурите тогаш обично биле изработувани во техниката ''сенксшмелц'', опкружени со обична златна површина во која контурите на фигурата биле вдлабнати. Есенскиот крст со големи емајли, прикажан погоре, ги илустрирал двете техники.<ref>Lasko, 95–106; Beckwith, 138–142</ref> ===Галерија на бронзени дела=== <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:SiebenarmigerLeuchter bearb.jpg|Канделабрумот на игуманија Матилда во катедралата во Есен, {{Circa|1000}} File:Bernwardstür (7).JPG|„Гонењето на Адам и Ева“ од Бернвардовите порти во Катедралата во Хилдесхајм File:Hildesheim-Dom-Bernwardstuer 01+.JPG|Бернвардовите врати на катедралата во Хилдесхајм, {{circa|1015}} File:Christussäule 2.jpg|Бернвардовиот столб во Хилдесхајм </gallery> ==Резба во слонова коска== [[File:Christ Magdeburg Cathedral Met 41.100.157.jpg|thumb|Панелот со „посветата“, еден од [[Магдебуршки слонови коски|Магдебуршките слонови коски]]]] Во отонскиот период биле изработени многу фини скулптури во слонова коска во мал формат, при што [[Милано]] веројатно бил едно од местата, ако не и главниот центар, заедно со [[Трир]] и други германски и француски места. Постоеле многу издолжени панели со релјефи кои некогаш ги украсувале повезите на книгите, или сè уште ги украсуваат, при што [[Христово распнување|Распетието на Исус]] било најчеста тема. Овие и други теми во голема мера ја продолжувале каролиншката иконографија, но во многу поинаков стил.<ref>Beckwith, 126–138; Lasko, 78–79, 94, 106–108, 112, 131, as well as the passages cited below</ref> Група од четири отонијански слоновокосни [[ситула (сад)|ситули]] се чини дека претставувала новина во резбата на слонова коска според нивната форма, а овој тип речиси и не се среќавал по овој период. Ситулите биле [[литургија|литургиски]] садови што се користеле за чување [[света вода]], а претходно обично биле изработувани од дрво или бронза, со прави страни и рачка. Во ситулата се потопувал [[аспергил]] за да се земе вода со која се попрскувале верниците или други предмети. Меѓутоа, четирите отонски примероци од X век биле изработени од цел дел од [[слон|слонов]] заб и биле малку пошироки во горниот дел. Сите биле богато изрезбани со сцени и фигури распоредени на различни нивоа: [[Базилевска ситула|Базилевската ситула]] од 920 година во [[Викторија и Алберт (музеј)|Музејот „Викторија и Алберт“]], украсена со сцени од [[Животот на Исус во Новиот завет|животот на Христос]] на две нивоа,<ref>Basilewsky Situla [https://collections.vam.ac.uk/item/O93850/situla-the-basilewsky-situla/ V&A Museum]</ref> „Ситулата на Готофредо“ од {{circa|980}} година во [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]],<ref>{{Cite web |url=http://c2.ac-images.myspacecdn.com/images02/56/m_483a78b657804fbaa6842929d8126c39.jpg |title=image of Milan situla |access-date=2014-02-15 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222131518/http://c2.ac-images.myspacecdn.com/images02/56/m_483a78b657804fbaa6842929d8126c39.jpg |url-status=dead }}</ref> една во ризницата на [[Ахенска катедрала|Ахенската катедрала]],<ref>{{Cite web |url=http://files.wikiweise.de/pdftmp/img-320_situla%20aachen.jpg.jpg |title=Image of Aachen situla |access-date=2014-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722075610/http://files.wikiweise.de/pdftmp/img-320_situla%20aachen.jpg.jpg |archive-date=2011-07-22 |url-status=dead }}</ref> и една во [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен]] во Њујорк.<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/ho/06/euwf/ho_17.190.45.htm Metropolitan Museum example]</ref> Сите потекнувале од средината на отонскиот двор: натписот наведувал дека архиепископот [[Готофредо I (архиепископ на Милано)|Готофредо]] го подарил миланскиот примерок во очекување на посетата на царот,<ref>Lasko, 92-3</ref> што било споменато и во лондонскиот примерок, кој можеби потекнувал од истата работилница.<ref>Williamson, 26, though Lasko, 92 disagrees with this.</ref> Најдоцен и најраскошен бил ахенскиот примерок, кој бил украсен со скапоцени камења и прикажувал крунисан император, опкружен со папа и архиепископи. Овој примерок веројатно бил изработен во [[Трир]] околу 1000 година.<ref>All except the New York situla are illustrated and discussed in Beckwith, pp. 129–130, 135–136</ref> Меѓу различните стилски групи и претпоставени работилници што можеле да се идентификуваат, онаа одговорна за делата во кои спаѓале панелот од повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах|Златниот кодекс]] и двете крила на [[диптих]]от што денес се наоѓаат во Берлин (сите прикажани подолу) изработувала особено фини и карактеристични дела, можеби во Трир, со „зачудувачка перцепција на човечката форма ... [и] умешност во обработката на материјалот“.<ref>Beckwith, 133-136, 135-136 quoted</ref> Многу важна група [[плочка|плочки]], денес расфрлани во неколку збирки, веројатно била нарачана (можеби од Ото I) за [[Магдебуршка катедрала|Магдебуршката катедрала]] и е позната како [[Магдебуршки слонови коски]], „Магдебуршки плочки“, „плочки од Магдебуршкиот антепендиум“ или со слични имиња. Тие веројатно биле изработени во [[Милано]] околу 970 година, за да украсуваат голема рамна површина, иако прашањето дали тоа биле врата, [[антепендиум]] или олтарно предно платно, повез на исклучително голема книга, проповедална или нешто друго, било предмет на бројни расправи. Секоја речиси квадратна плочка била со димензии околу 13 × 12 cm, со релјефна сцена од [[Животот на Исус во Новиот завет|животот на Христос]] во едноставна рамна рамка; една плочка во [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен]], Њујорк, имала сцена на „посвета“, каде што крунисан владетел му претставувал на Христос модел на црква, што обично се сметало дека бил Ото I со Магдебуршката катедрала. Вкупно биле сочувани седумнаесет, веројатно помалку од половина од првобитниот комплет. Плочките вклучувале делови од заднината целосно пресечени низ слоновата коска, кои веројатно првично биле потпирани на златна подлога. Освен просторот оставен покрај зградите, овие ажурни елементи вклучувале и некои што формирале шаховски или растителни шари.<ref>Lasko, 87–91; Williamson, 12; Beckwith, 126–129. On the function of the original object, Williamson favours a door, Lasko leans towards a pulpit, and Beckwith an antependium, but none seem emphatic in their preference.</ref> Стилот на фигурите бил опишан од [[Питер Ласко]] како „многу тежок, вкочанет и масивен ... со исклучително јасен и рамен третман на драперијата... во едноставни, но моќни композиции“.<ref>Lasko, 89</ref> <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:VA23Oct10 090-crop.jpg|Базилевската ситула File:Trier 10 Jh Diptychon Moses Thomas.jpg|Панели на [[диптих]]от со ''Мојсеј го прима Законот'' и ''[[Сомнежот на Тома]]'' File:Coperta del codex aureus, treviri, 985-987, 02.JPG|Панел од повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах]], веројатно од истата работилница како диптихот File:Paris -Musée national du Moyen-âge - Plaque d'une reliure - Crucifixion et Saintes Femmes au tombeau - 001.jpg|Распетие, веројатно од повез на книга, околу 1000 година </gallery> ==Ѕидно сликарство== [[File:Reichenau Oberzell Fresko1.jpeg|thumb|Исус и [[Истерување на демонот од Герасенинот]], фреска во наосот на црквата Свети Ѓорѓи, [[Оберцел]]]] Иако од документарните записи било јасно дека многу цркви биле украсени со обемни циклуси на ѕидно сликарство, сочуваните примери биле исклучително ретки, а почесто биле фрагментарни и во лоша состојба. Вообичаено им недостигале докази што би помогнале при нивното датирање, како портрети на дарители, а нивниот датум често бил неизвесен; многу од нив биле реставрирани во минатото, што дополнително го усложнувало прашањето. Повеќето сочувани примери биле концентрирани во јужна Германија и околу [[Фулда]] во [[Хесен]]; иако постоеле и значајни примери од северна Италија.<ref>Dodwell, 127–128; Beckwith, 88–92</ref> Постои запис дека епископот [[Гебхард од Констанца]] ангажирал световни уметници за денес исчезнатиот циклус во неговата новооснована (983) [[Опатија Петерсхаузен]], а световните уметници можеби доминирале во уметноста на ѕидното сликарство, иако понекогаш можеби работеле според предлошки на монашки илуминатори. Уметниците се чини дека биле прилично подвижни: „во времето приближно кога биле изработени сликите во Оберцел, во Германија работел италијански ѕиден сликар, а германски во Англија“.<ref>Dodwell, 130; the Italian was "Johannes Italicus", who one scholar has identified with the Gregory Master, see Beckwith, 103</ref> Црквата Свети Ѓорѓи во Оберцел на [[Рајхенау|островот Рајхенау]] го има најпознатиот сочуван циклус, иако голем дел од првобитното дело бил изгубен, а преостанатите слики од страните на наосот претрпеле оштетувања од времето и реставрациите. Најголемите сцени ги прикажувале чудата на Христос во стил кој покажувал специфично византиско влијание во некои елементи и блискост со рајхенауските ракописи, како минхенските [[Евангелија на Ото III]]; затоа обично биле датирани околу 980–1000 година. Всушност, сликите биле една од основите за тврдењето дека [[Рајхенау|опатијата Рајхенау]] била главен центар на сликарството на ракописи.<ref>Dodwell, 128–130; Beckwith, 88–92; Backhouse, 100</ref> ==Поголема скулптура== Од периодот се сочувало многу малку дрворезбарство, но монументалната насликана фигура на Христос на [[Геров крст|Геровиот крст]] (околу 965–970 година, [[Келнска катедрала]]) била едно од извонредните ремек-дела на периодот. Неговото традиционално датирање од страна на црквата, за кое долго време се сметало дека било неверојатно рано, конечно било потврдено со [[дендрохронологија|дендрохронологијата]].<ref>Beckwith, 142; Lauer, Rolf, in Legner, III, 142 (in German)</ref> [[Златна Мадона од Есен|Златната Мадона од Есен]] (околу 1000 година, [[Есенска катедрала]], која порано била опатија) е речиси единствен сочуван примерок од тип предмет што некогаш се наоѓал во многу големи цркви. Таа претставувала помала скулптура на Богородицата со Младенецот, изработена од дрво кое било покриено со [[гесо]], а потоа со тенок златен лист.<ref>Beckwith, 150–152 Lasko, 104</ref> [[Монументална скулптура]] останала ретка на север, иако во Италија постоеле повеќе примери, како [[штуко]] релјефите на [[кибориум (архитектура)|кибориумот]] на [[Свети Амвросиј (Милано)|Свети Амвросиј во Милано]], како и оние на [[Опатија Сан Пјетро ал Монте|опатијата Сан Пјетро ал Монте]], [[Чивате]], кои биле поврзани со резбата во слонова коска од истиот период,<ref>Beckwith, 132</ref> големиот сребрен крст на игуменијата Раингарда во базиликата [[Сан Микеле Маџоре (Павија)|Сан Микеле Маџоре]] во [[Павија]]<ref>{{cite web|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/opere-arte/schede/20300-00002/|title=Crocifisso|work=Lombardia Beni Culturali|access-date=22 August 2022}}</ref> и некои камени скулптури. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File: Gerokreuz full 20050903.jpg|[[Геров крст|Геровиот крст]], {{circa|965}}–970 година, [[Келнска катедрала]] File: 9663 - Milano - S. Ambrogio - Ciborio - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|Кибориумот на [[Базилика Свети Амвросиј|Свети Амвросиј, Милано]]; забележете ги прачките за завеси. Столбовите веројатно потекнувале од IV век, а балдахинот од IX, X или XII век. File: Civate San Pietro Ciborio 04.JPG|[[Штуко]] релјеф на [[кибориум (архитектура)|кибориумот]] во [[Опатија Сан Пјетро ал Монте|Чивате]]. File: Crocefisso di Teodote, San Michele Maggiore (Pavia).jpg|Крстот на игуменијата Раингарда, 963–965, сребро, 201 × 156 cm, [[Павија]], базиликата [[Сан Микеле Маџоре (Павија)|Сан Микеле Маџоре]]. </gallery> ==Сочуваност и историографија== Сочуваните отонски дела во голема мера биле оние што биле чувани и вреднувани од црквата поради нивната поврзаност со кралски или црковни личности од периодот. Многу често скапоцените камења во металните дела биле ограбувани или продавани низ вековите, а многу предмети денес целосно ги немаат, или имаат современи замени од стаклена паста. Како и кај другите периоди, многу повеќе се сочувале панели од слонова коска (чиј материјал обично било тешко повторно да се употреби) за повези на книги отколку целосни метални повези, а некои подебели панели од слонова коска подоцна биле повторно резбани од задната страна со нов релјеф.<ref>For example, Legner, Vol 2 pp. 238-240, no. E32, where a largely rubbed-down 6th-century Byzantine bookcover plaque has on the original back a Cologne relief of {{Circa|1000}} ([[Schnütgen Museum]], Inv. B 98).</ref> Многу предмети споменати во пишаните извори целосно исчезнале, а веројатно денес имаме само мал дел од првобитното производство на моштеници и слични предмети.<ref name="Suckale-Redlefsen, 524" /> Кај одреден број предмети биле направени значајни доградби или промени подоцна во средниот век или во подоцнежните периоди. Ракописите што избегнале големи пожари во библиотеките имале најголеми шанси да се сочуваат; опасностите со кои се соочувале ѕидните слики биле споменати погоре. Повеќето значајни предмети останале во германските збирки, често сè уште во црковни библиотеки и ризници. Терминот „отонска уметност“ не бил создаден сè до 1890 година, а следната деценија ги донела првите сериозни проучувања на периодот; во следните неколку децении со темата доминирале германските историчари на уметност, кои главно се занимавале со ракописи,<ref>Suckale-Redlefsen, 524–525</ref> освен проучувањата на [[Адолф Голдшмит]] за слоновата коска и скулптурата воопшто. Голем број изложби одржани во Германија во годините по Втората светска војна помогнале темата да ѝ биде претставена на пошироката јавност и да се поттикне разбирањето на уметничките медиуми различни од илустрациите во ракописите. Изложбата „Ars Sacra“ („света уметност“ на латински) во Минхен во 1950 година го вовела овој термин за религиозните метални предмети и сродните дела од слонова коска и емајл, кој повторно го употребил [[Питер Ласко]] во својата книга за ''[[Pelican History of Art|Историја на уметноста на Пеликан]]'', првиот преглед на темата напишан на англиски јазик, како вообичаен историско-уметнички термин; терминот „мали уметности“ се сметал за несоодветен за овој период, кога тие, заедно со минијатурите во ракописите, биле најзначајните уметнички форми.<ref>Suckale-Redlefsen, 524; Lasko, xxii lists a number of the exhibitions up to 1972.</ref> Во 2003 година, еден рецензент забележал дека отонската илустрација на ракописи била поле „кое сè уште било значително недоволно застапено во истражувањата на историјата на уметноста на англиски јазик“.<ref>Review by Karen Blough of ''The Uta Codex: Art, Philosophy, and Reform in Eleventh-Century Germany'' by Adam S. Cohen, ''[[Speculum (journal)|Speculum]]'', Vol. 78, No. 3 (Jul., 2003), pp. 856-858, [https://www.jstor.org/stable/20060803 JSTOR]</ref> ==Металургија и емајли== [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Западна уметност]] hjofsa84gizcypi3fi3h3wxlbh366q1 5629774 5629772 2026-09-18T11:30:42Z Тиверополник 1815 5629774 wikitext text/x-wiki [[File:Kreuz-Große-Senkschmelzen-Domschatz-Essen-2025.jpg|мини|401x401пкс| Есенскиот крст со големи емајли со скапоцени камења и големи ''сенкшмелц'' емајли, {{Околу|1000}}]] '''Отонската уметност''' — стил во [[Предроманика|предроманската]] [[германска уметност]], кој опфаќа и некои дела од [[Ниски Земји|Ниските Земји]], [[северна Италија]] и источна Франција. Именуван е од историчарот на уметност [[Хуберт Јаничек]] по [[Отонска династија|Отонската династија]] која владеела со Германија и [[Северна Италија]] помеѓу 919 и 1024 година под кралевите Хајнрих I, [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Ото II]], Ото III и Хајнрих II . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arthistorians.info/janitschekh|title=Dictionary of Art Historians: Janitschek, Hubert|accessdate=2013-07-18}}</ref> Со [[Отонова архитектура|отонската архитектура]], таа е клучна компонента на [[Отонска ренесанса|отонската ренесанса]] (околу 951–1024). Сепак, стилот ниту започнал ниту завршил за уредно да се совпадне со владеењето на династијата. Се појавил неколку децении по нивното владеење и опстојувал по владеењето на отонските цареви, сè до владеењето на раната династија Салија, на која ѝ недостасувало сопствена уметничка „стилска етикета“. Во традиционалниот модел на историјата на уметноста, отонската уметност ја следи [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и ѝ претходи на [[Романика|романската уметност]], иако преобразбите на двата краја од периодот се постепени, а не ненадејни. Како првиот, а за разлика од вториот, тоа било во голема мера стил ограничен на неколку мали градови од тој период и важни [[Манастир|манастири]], како и на дворските кругови на царот и неговите водечки [[Вазал|вазали]]. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на [[Војводство Саксонија|саксонската]] Отонска династија. Од ова се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера биле создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Преживеаната отонска уметност е во голема мера религиозна, во форма на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки, и била произведувана во мал број центри за тесен круг на патрони во кругот на царскиот двор, како и за важни личности во црквата. Сепак, голем дел од неа била наменета за изложување на пошироката јавност, особено на аџиите. Стилот генерално се смета дека е грандиозен и тежок, понекогаш претерано, и првично помалку софистициран од каролиншките еквиваленти, со помалку директно влијание од [[Византиска уметност|византиската уметност]] и помалку разбирање на нејзините класични модели, но околу 1000 година во многу дела се појавува впечатлив интензитет и експресивност, бидејќи „свечената монументалност е комбинирана со жива внатрешност, несветски, визионерски квалитет со остро внимание кон реалноста, површински шари на течни линии и богати светли бои со страствен емоционализам“. == Контекст == [[File:Meister_der_Reichenauer_Schule_004.jpg|мини| „Рома“, „Галија“, „Германија“ и „Склавинија“ му оддаваат почит на Ото III, од минхенските евангелија на Ото III, еден од „Лиутарската група“]] Следејќи ги доцнокаролинските стилови, „ презентациски портрети“ на патроните на ракописи се многу истакнати во отонската уметност, и голем дел од отонската уметност ја одразува желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од [[Доцна антика|доцната антика]], како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих Велики]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Оваа цел била постигната на различни начини. На пример, многуте портрети на отонски владетели обично вклучуваат елементи, како што се персонификации на покраини или претставници на војската и Црквата кои го опкружуваат царот, со долга царска иконографска историја. Како и повторната употреба на мотиви од постарата царска уметност, отстранувањето на [[Сполија|сполите]] од доцноантичките структури во Рим и Равена и нивното вградување во отонските згради било средство кое имало за цел да сугерира царска постојаност. Ова очигледно била намерата на Отон I кога ги отстранил столбовите, дел од порфир и други градежни материјали од Теодориковиот дворец во [[Равена]] и ги употребил повторно во својата нова катедрала во [[Магдебург]]. Единственото нешто кое портретите на владетелите ретко се обидуваат да го прикажат е блиска сличност на индивидуалните црти на владетелот; кога Ото III починал, некои ракописни слики од него биле пренаменети како портрети на Хајнрих II без потреба да се почувствува промена на цртите на лицето. Како продолжение и интензивирање на доцно-каролиншките трендови, голем број на минијатури содржат минијатури на кои се прикажани дарителите на ракописите на црквата, вклучувајќи епископи, опати и игумени, како и самиот владетел. Во некои случаи, последователните минијатури прикажуваат еден вид штафета: во Хорнбахската сакраментариу, писарот му ја подарува книгата на својот игумен, кој му ја подарува на Свети Пирмин, основач на [[Хорнбах|Хорнбахската]] опатија, кој му ја подарува на Свети Петар, кој пак му ја подарува на Христос, вкупно зафаќајќи осум страници (со свртените осветлени плочи) за да се нагласи единството и важноста на „командната структура“ која ги поврзува црквата и државата, на земјата и на небото. [[Византиска уметност|Византиската уметност,]] исто така, останала под влијание, особено со бракот на грчката принцеза [[Теофанија (сопруга на Отон II)|Теофанија]] со Отон II, а увезените византиски елементи, особено емајлите и слонова коска, често се вградуваат во отонските метални изработки, како што се кориците на книги. Меѓутоа, доколку во тој период имало вистински грчки уметници кои работеле во Германија, тие оставиле помалку траги од нивните претходници во каролиншкото време. Ракописите биле и пишувани и илуминирани од монаси со специјализирани вештини, од кои некои се зачувани имиња, но нема докази за уметниците кои работеле со метал, емајл и слонова коска, за кои обично се претпоставува дека биле лаици, иако имало некои манастирски златари во [[Ран среден век|раниот средновековен]] период, како и некои лаички браќа и лаички помошници вработени во манастирите. Додека секуларниот накит обезбедувал постојан прилив на работа за златарите, резбата од слонова коска во овој период била главно за црквата и можеби била центрирана во манастирите, иако (видете подолу) ѕидните слики се чини дека обично ги правеле лаици. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Meister des Registrum Gregorii 001.jpg|Ото II, од Григориј File:Liuthar-Evangeliar.jpg|Апотеоза на Ото III. [[Лиутарски евангелија]] File:Kronung Heinrich II.jpg|Хајнрих II крунисан од Христос, од Сакраментарот на Хајнрих II File:BambergApocalypse03CoronationOfEmperor.JPG|Ото III или Хајнрих II крунисани од светци, [[Бамбершка апокалипса]] </gallery> ==Ракописи== [[File:CodexEgberti-Fol052v-ResurrectionOfLazarus.jpg|thumb|[[Кодекс Егберти]], ''Воскресението на [[Лазар Четвородневниот|Лазар]]'', „група Руодпрехт“]] Отонските манастири создале многу прекрасни средновековни илуминирани ракописи. Тие биле значајна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно покровителство од императорите и епископите, располагајќи со најдобрата достапна опрема и таленти.<ref>{{Cite book |title=Belief and culture in the Middle Ages: Studies presented to Henry Mayr-Harting |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-820801-3 |editor-last=Gameson |editor-first=Richard |location=Oxford |editor-last2=Leyser |editor-first2=Henrietta |last=Kauffmann |first=Martin |chapter=An Ottonian Sacramentary in Oxford |date=2001-04-12 |pages=169–186 |chapter-url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3de4e055-73f8-4bee-ae6e-d6b2a7842977 |doi=10.1093/oso/9780198208013.003.0016}}</ref> Опсегот на богато илуминираните текстови бил во голема мера ограничен (за разлика од [[Каролиншка ренесанса|Каролиншката ренесанса]]) на главните [[литургиска книга|литургиски книги]], при што многу мал број световни дела биле обработени на таков начин.<ref name="Suckale-Redlefsen, 524" /> За разлика од ракописите од другите периоди, многу често било можно со сигурност да се каже кој нарачал или примил некој ракопис, но не и каде бил изработен. Некои ракописи содржеле и релативно обемни циклуси на наративна уметност, како што биле шеснаесетте страници на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]], посветени на „ленти“ во три нивоа со сцени од животот на Христос и [[Исусови параболи|неговите параболи]].<ref>Metz, throughout; Dodwell, 144</ref> Богато илуминираните ракописи добивале раскошни скапоцени повези, а нивните страници веројатно ги гледале многу малку луѓе; кога биле носени во свечените процесии на отонијанските цркви, се чини дека книгата била затворена за да се прикажува повезот.<ref>Suckale-Redlefsen, 98</ref> Отонскиот стил не создал сочувани ракописи од периодот пред околу 960-тите години, кога биле изработени книгите познати како „[[Ебурнантска група]]“, можеби во [[Лорш]], бидејќи неколку минијатури во [[Геров кодекс|Геровиот кодекс]] (денес во [[Дармштат]]), најраниот и највеличествениот од групата, ги копирале оние во каролиншките [[Лоршки евангелија]]. Ова била првата стилска група на традиционалната „'''Рајхенауска школа'''“. Другите два главни ракописи од групата биле сакраментарите именувани по [[Хорнбах]] и [[Петерсхаузен]]. Во групата од четири презентациски минијатури во првиот, опишан погоре, „речиси можеме да го следиме ... преминот од експанзивниот каролиншки идиом кон поостро дефинираниот отонијански“.<ref>Dodwell, 134, quoted; Beckwith, 92–93; compare the St John portraits in [[:File:Gero Codex Evangelist Johannes.jpg|the Gero Codex]] and [[:File:Codexaureus 25.jpg|the Lorsch Gospels]]</ref> [[File:Meister der Reichenauer Schule 005.jpg|thumb|left|''[[Благовештение на пастирите]]'' од [[Перикопите на Хајнрих II]], „групата Лиутар“ на „Рајхенауската школа“]] Од овој период па натаму биле изработени голем број значајни ракописи во препознатлива група стилови, кои обично му се припишувале на скрипториумот на островскиот манастир Рајхенау во [[Боденско Езеро|Боденското Езеро]], и покрај признаениот недостиг на докази што би ги поврзале со манастирот таму. К. Р. Додвел бил еден од неколкуте несогласни гласови по ова прашање, сметајќи дека делата биле изработени во [[Лорш]] и Трир, наместо во Рајхенау.<ref>Dodwell, 130, with his full views in: C.R. Dodwell et [[D. H. Turner]] (eds.), ''Reichenau reconsidered. A Re-assessment of the Place of Reichenau in Ottonian Art'', 1965, Warburg Surveys, 2, of which Backhouse is a review. See Backhouse, 98 for German scholars dubious about the traditional Reichenau school. Garrison, 15, supports the traditional view.</ref> Без оглед на тоа каде се наоѓала, „Рајхенауската школа“ била специјализирана за [[евангелеи|евангелија]] и други литургиски книги, од кои многу, како минхенските [[Евангелија на Ото III]] ({{Circa|1000}}) и [[Перикопите на Хајнрих II]] (Минхен, Баварска државна библиотека. 4452, {{Circa|1001}}–1024), биле императорски нарачки. Поради нивниот исклучителен квалитет, ракописите од Рајхенау во 2003 година биле додадени во Меѓународниот регистар на [[УНЕСКО]] за [[Сеќавање на светот]].<ref>{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/illuminated-manuscripts-ottonian-period-produced-monastery-reichenau-lake-constance |title=Illuminated manuscripts from the Ottonian period produced in the monastery of Reichenau (Lake Constance) |publisher=UNESCO Memory of the World Programme|access-date=2025-04-22}}</ref> Најважните ракописи на „Рајхенауската школа“ се сметало дека спаѓале во три различни групи, сите именувани по писари чии имиња биле запишани во нивните книги.<ref>Or at any rate, monks depicted and named in them. Whether these would actually have been the main scribes of the text is discussed by Mayr-Harting, 229</ref> „Групата Ебурнант“, опишана погоре, била следена од „[[Руодпрехтова група|Руодпрехтовата група]]“, именувана по писарот на [[Егбертови псалтир|Егбертовиот псалтир]]; Додвел ја припишувал оваа група на Трир. Ахенските евангелија на Ото III, познати и како Евангелијата на Лоутар, го дале името на третата „'''група Лиутар'''“ ракописи, од кои повеќето потекнувале од XI век, во силно контрастен стил, иако повеќето научници сè уште ги припишувале на Рајхенау, додека Додвел и нив ги припишувал на Трир.<ref>Dodwell, 134–144; Backhouse, throughout, is rather sceptical about Trier as a major centre; Beckwith, 96–104 stresses the mobility of illuminators.</ref> Најистакнат минијатурист на „групата Руодпрехт“ бил таканаречениот Мајстор на ''[[Registrum Gregorii|Регистарот на Григориј]]'', или Григоријевиот мајстор, чија работа во одредени аспекти се навраќала на доцноантичкото сликарство на ракописи, а чии минијатури биле забележливи по „нивната нежна чувствителност кон тонските градации и хармонии, нивното префинето чувство за композиционите ритми, нивното разбирање на односот меѓу фигурите во просторот и, пред сè, нивната посебна воздржаност и рамнотежа“.<ref>Dodwell, 141–142, 141 quoted; Lasko, 106–107</ref> Тој работел главно во [[Трир]] во 970-тите и 980-тите години и бил одговорен за неколку минијатури во влијателниот ''[[Кодекс Егберти]]'', евангелски лекционар изработен за архиепископот [[Егберт Трирски]], веројатно во 980-тите години. Сепак, поголемиот дел од 51 слики во оваа книга, кои го претставувале првиот обемен циклус слики што ги прикажувал настаните од животот на Христос во западноевропски ракопис, биле изработени од двајца монаси од Рајхенау, кои биле именувани и прикажани во една од минијатурите.<ref>Dodwell, 134–142</ref> Стилот на „групата Лиутар“ бил многу различен и се оддалечувал уште повеќе од класичните традиции, наместо да им се враќа; тој „го довел трансцендентализмот до крајност“, со „нагласена схематизација на формите и боите“, „сплескана форма, концептуализирани драпери и експанзивен гест“.<ref>Beckwith, 104, 102</ref> Позадините често биле составени од ленти во боја со симболичка, а не натуралистичка логика, големината на фигурите ја одразувала нивната важност, а кај нив „акцентот не бил толку на движењето колку на гестот и погледот“, при што наративните сцени биле „претставени како квазилитургиски чин, дијалози на божественото“.<ref>Beckwith, 108–110, both quoted</ref> Овој гестуален „нем приказ [набрзо] станал конвенционализиран како визуелен јазик низ средновековна Европа“.<ref name="Honour and Fleming, 277">Honour and Fleming, 277</ref> Групата била создадена можеби од 990-тите до 1015 година или подоцна, а меѓу главните ракописи биле минхенските [[Евангелија на Ото III]], [[Бамбергска апокалипса]] и еден том со библиски коментари таму, како и [[Перикопи на Хајнрих II]], најпознатиот и најекстремниот пример од групата, каде што „стилот на фигурите станал помонументален, порафиниран и повозвишен, а истовремено тенок по густина, нематеријален, само силуети во боја наспроти треперечка празнина“.<ref>Beckwith, 112</ref> Групата ја вовела позадината од цврсто злато во западната илуминација. [[File:CodexAureusEpternacensisf76fDetail.jpg|thumb|Работници во лозјето, од Златен кодекс од Ехтернах]] Двете посветителни минијатури додадени во [[Егмондски евангелија|Егмондските евангелија]] околу 975 година покажувале помалку усовршена нетерландска верзија на отонијанскиот стил. Во [[Регенсбург]], [[Опатија Свети Емерам|опатијата Свети Емерам]] го чувала главниот каролиншки [[Златен кодекс од Ехтернах]], кој веројатно влијаел врз стилот со „остра линија и високо формална организација на страницата“, создавајќи во [[Утов кодекс|Утовиот кодекс]] од {{circa|1020}} година сложени модели каде што „златните ленти ги оцртувале смелите квадрати, кругови, елипси и ромбови што ги опфаќале фигурите“, а натписите биле вклучени во дизајнот и го објаснувале неговиот сложен теолошки симболизам. Овој стил имал големо влијание врз [[Романика|романичката уметност]] во повеќе уметнички медиуми.<ref>Dodwell, 151–153; Garrison, 16-18</ref> [[Опатија Ехтернах|Опатијата Ехтернах]] станала значајна под игуменот Хумберт, кој бил на функцијата од 1028 до 1051 година, а страниците (за разлика од повезот) на [[Ехтернахски златен кодекс|Ехтернахскиот златен кодекс]] биле изработени таму, по што следувале [[Златни евангелија на Хајнрих III|Златните евангелија на Хајнрих III]] во 1045–46 година, кои Хајнрих ги подарил на [[Шпајерска катедрала|Шпајерската катедрала]] (денес [[Ескоријал]]), главното дело на школата. Хајнрих исто така ги нарачал [[Упсалски евангелија|Упсалските евангелија]] за тамошната катедрала (денес во универзитетската библиотека).<ref>Dodwell, 144–146</ref> Други значајни манастирски скриптории што процветале во текот на овој период ги вклучувале оние во [[Салцбург]],<ref>Dodwell, 153–15</ref> [[Хилдесхајм]], [[Корвеј]], [[Фулда]] и [[Келн]], каде што бил изработен [[Хитда-кодексот]].<ref>Dodwell, 130–156 covers the whole period, as does Beckwith, 92–124; Legner's three volumes have catalogue entries on considerable numbers of manuscripts made in Cologne, or now located there.</ref> ===Галерија на Христос како ја смирува бурата=== Оваа сцена често била вклучувана во отонијанските циклуси за [[Исусов живот|животот на Христос]]. На многу од нив Исус (со крстест ореол) бил прикажан двапати, еднаш како спие, а еднаш како ја смирува бурата. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:CodexEgberti-Fol024r-CalmingAStorm.jpg|[[Кодекс Егберти]], помеѓу 977 и 993 година File:Oberzell Fresco 01.jpg|Ѕидна слика во Оберцел, {{Circa|1000}} File:11th-century painters - Gospel Book of Otto III - WGA15919.jpg|Минхенските [[Евангелија на Ото III]]; подолу, [[Истерувањето на демонот од Гераса]] File:HitdaMeschedeDarmstadtCod1640fol117r.jpg|[[Хитда-кодекс]], [[Келн]], по 1000 година </gallery> ==Металообработка и емајли== [[File:Nürnberg — GNM 2013-09-07 Mattes (101).JPG|thumb|Дел од аголот на повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах]], [[Трир]], 980-тите]] Предметите за украсување на црквите, како крстови, [[кивор]]и, олтарни предни платна и скапоцени повези за книги, сите биле изработувани од злато или биле обложени со него, украсени со скапоцени камења, емајли, кристали и камеи.<ref>Lasko, Part Two (pp. 77–142), gives a very comprehensive account. Beckwith, 138–145</ref> Ова бил многу постар стил, но отонската верзија имала карактеристични одлики, со многу богата декорација на површините, често со скапоцени камења издигнати над главната површина на мали златни столпчиња, придружени со „пчеларнички“ испакнатини од златна жица и фигурални [[релјеф]]и во злато, со кои биле украсувани површините меѓу лентите од емајл и скапоцени камења. Моштите во овој период добивале сè поголемо, понекогаш и политичко значење, па затоа биле изработувани сè пораскошни моштеници за нивно чување.<ref>Lasko, 94–95; Henderson, 15, 202–214; see Head for an analysis of the political significance of reliquaries commissioned by Egbert of Trier.</ref> Кај таквите дела, скапоцените камења не служеле само за создавање впечаток на раскош, туку имале цел и да понудат предвкус на скапоцено украсената природа на [[Нов Ерусалим|Небесниот град]], а се верувало и дека одредени видови скапоцени камења поседувале вистински моќни својства во различни „научни“, медицински и магиски аспекти, како што било наведено во популарните лапидарни книги.<ref>Metz, 26–30.</ref> Неколкуте сочувани примероци на световен накит биле изработени во слични стилови, вклучувајќи ја и круната што ја носел Ото III како дете, а која ја подарил на [[Златна Мадона од Есен|Златната Мадона од Есен]] откако му станала мала.<ref>Lasko, 94-95; also this [http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/465119 brooch] in the [[Metropolitan Museum of Art]].</ref> Примери на [[crux gemmata|украсени скапоцени крстови]] или процесиски крстови вклучувале извонредна група во [[Ризница на Есенската катедрала|ризницата на Есенската катедрала]]; неколку игумении на [[Есенска опатија|Есенската опатија]] биле отонските принцези. [[Крст на Ото и Матилда|Крстот на Ото и Матилда]], [[Крст на Матилда|Крстот на Матилда]] и [[Есенски крст со големи емајли|Есенскиот крст со големи емајли]] веројатно сите биле подарени од [[Матилда II (Есен)|Матилда, игуменијата на Есен]] (починала во 1011 година), а четвртиот крст, [[Теофанов крст|Теофановиот крст]], бил изработен околу педесет години подоцна.<ref>Lasko, 99–109; Beckwith, 138–142</ref> [[Лотаров крст]] ([[Ахен]]) и [[Царски крст]] ([[Виена]]) биле во царска сопственост; во Виена се наоѓала и [[Царска круна на Светото Римско Царство|Царската круна на Светото Римско Царство]]. Повезот на книгата [[Златен кодекс на Ехтернах]] ([[Германски национален музеј]], [[Нирнберг]]) бил изработен во многу сличен стил.<ref>Metz, 59–60; Lasko, 98; Beckwith, 133–134.</ref> Други значајни предмети вклучувале моштеник на Свети Андреј, над кој се наоѓала стапало, во [[Трир]],<ref>Henderson, 15; Lasko, 96–98; Head.</ref> како и златни олтарни предни платна за [[Дворска капела (Ахен)|Дворската капела во Ахен]] и [[Базелска катедрала|Базелската катедрала]] (денес во Париз).<ref>Lasko, 129–131; Beckwith, 144–145.</ref> Во Дворската капела се наоѓала и проповедалната или [[Амвон на Хајнрих II|Амвонот на Хајнрих II]]. Доцен каролиншки горен повез на Линдауските евангелија ([[Морганова библиотека]], Њујорк) и [[Арнулфов кибориум]] во [[Минхен]] биле важни претходници на стилот, од неколку децении порано и веројатно од истата работилница.<ref>Lasko, 64–66; Beckwith, 50, 80.</ref> [[File:Christussäule 6.jpg|thumb|left|[[Свадба во Кана|Свадбата во Кана]] на [[Бернвардов столб|Бернвардовиот столб]]]] Биле изработувани и големи предмети од непроценливи метали, меѓу кои биле најраните сочувани [[тркалест лустер|тркалести лустери]] од крајот на периодот, огромен канделабар во Есен и, особено, спектакуларна збирка амбициозни големи бронзени дела и помали сребрени предмети во [[Катедрала Света Марија (Хилдесхајм)|Катедралата во Хилдесхајм]] од времето на епископот Бернвард (починал во 1022 година), кој и самиот бил уметник, иако неговиот биограф бил невообичаено искрен кога навел дека не достигнал „врвови на совршенството“. Најпознати од нив биле парот црковни врати, [[Бернвардови врати|Бернвардовите врати]], со сцени од библиски фигури во бронзен релјеф, при што секоја била излеана во едно парче; моќно едноставните композиции ги пренесувале своите значења преку нагласени гестови, на начин споредлив со рајхенауските минијатури од истиот период.<ref>Lasko, 111–123, 119 quoted; Beckwith, 145–149</ref> Постои и бронзена колона, [[Бернвардов столб|Бернвардовиот столб]], висок {{convert|3.79|m}}, која првично служел како основа за распетие и била излеана во едно шупливо парче. Оваа необична форма била украсена со дваесет и четири сцени од [[службата на Исус|службата на Исус]] во непрекината лента што се виела околу столбот, по примерот на [[Трајановстолб|Трајановиот столба]] и други римски примери.<ref>Lasko, 120-122</ref> Околу 980 година, архиепископот Егберт Трирски изгледа дека ја основал главната отонската работилница за производство на [[клоазоне]] емајл во Германија, за која се смета дека исполнувала нарачки за други центри, а по неговата смрт во 993 година можеби била преместена во [[Есен]]. Во овој период работилницата ги следела византиските развивања (од многу децении порано) со користење на техниката ''[[сенксшмелц]]'' или „вдлабнат емајл“, покрај техниката ''[[фолшмелц]]'' што веќе се користела. Малите плочки со декоративни мотиви изведени од растителни форми продолжиле да ја користат техниката ''фолшмелц'', со емајл што ја покривал целата плочка, додека фигурите тогаш обично биле изработувани во техниката ''сенксшмелц'', опкружени со обична златна површина во која контурите на фигурата биле вдлабнати. Есенскиот крст со големи емајли, прикажан погоре, ги илустрирал двете техники.<ref>Lasko, 95–106; Beckwith, 138–142</ref> ===Галерија на бронзени дела=== <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:SiebenarmigerLeuchter bearb.jpg|Канделабрумот на игуманија Матилда во катедралата во Есен, {{Circa|1000}} File:Bernwardstür (7).JPG|„Гонењето на Адам и Ева“ од Бернвардовите порти во Катедралата во Хилдесхајм File:Hildesheim-Dom-Bernwardstuer 01+.JPG|Бернвардовите врати на катедралата во Хилдесхајм, {{circa|1015}} File:Christussäule 2.jpg|Бернвардовиот столб во Хилдесхајм </gallery> ==Резба во слонова коска== [[File:Christ Magdeburg Cathedral Met 41.100.157.jpg|thumb|Панелот со „посветата“, еден од [[Магдебуршки слонови коски|Магдебуршките слонови коски]]]] Во отонскиот период биле изработени многу фини скулптури во слонова коска во мал формат, при што [[Милано]] веројатно бил едно од местата, ако не и главниот центар, заедно со [[Трир]] и други германски и француски места. Постоеле многу издолжени панели со релјефи кои некогаш ги украсувале повезите на книгите, или сè уште ги украсуваат, при што [[Христово распнување|Распетието на Исус]] било најчеста тема. Овие и други теми во голема мера ја продолжувале каролиншката иконографија, но во многу поинаков стил.<ref>Beckwith, 126–138; Lasko, 78–79, 94, 106–108, 112, 131, as well as the passages cited below</ref> Група од четири отонијански слоновокосни [[ситула (сад)|ситули]] се чини дека претставувала новина во резбата на слонова коска според нивната форма, а овој тип речиси и не се среќавал по овој период. Ситулите биле [[литургија|литургиски]] садови што се користеле за чување [[света вода]], а претходно обично биле изработувани од дрво или бронза, со прави страни и рачка. Во ситулата се потопувал [[аспергил]] за да се земе вода со која се попрскувале верниците или други предмети. Меѓутоа, четирите отонски примероци од X век биле изработени од цел дел од [[слон|слонов]] заб и биле малку пошироки во горниот дел. Сите биле богато изрезбани со сцени и фигури распоредени на различни нивоа: [[Базилевска ситула|Базилевската ситула]] од 920 година во [[Викторија и Алберт (музеј)|Музејот „Викторија и Алберт“]], украсена со сцени од [[Животот на Исус во Новиот завет|животот на Христос]] на две нивоа,<ref>Basilewsky Situla [https://collections.vam.ac.uk/item/O93850/situla-the-basilewsky-situla/ V&A Museum]</ref> „Ситулата на Готофредо“ од {{circa|980}} година во [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]],<ref>{{Cite web |url=http://c2.ac-images.myspacecdn.com/images02/56/m_483a78b657804fbaa6842929d8126c39.jpg |title=image of Milan situla |access-date=2014-02-15 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222131518/http://c2.ac-images.myspacecdn.com/images02/56/m_483a78b657804fbaa6842929d8126c39.jpg |url-status=dead }}</ref> една во ризницата на [[Ахенска катедрала|Ахенската катедрала]],<ref>{{Cite web |url=http://files.wikiweise.de/pdftmp/img-320_situla%20aachen.jpg.jpg |title=Image of Aachen situla |access-date=2014-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722075610/http://files.wikiweise.de/pdftmp/img-320_situla%20aachen.jpg.jpg |archive-date=2011-07-22 |url-status=dead }}</ref> и една во [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен]] во Њујорк.<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/ho/06/euwf/ho_17.190.45.htm Metropolitan Museum example]</ref> Сите потекнувале од средината на отонскиот двор: натписот наведувал дека архиепископот [[Готофредо I (архиепископ на Милано)|Готофредо]] го подарил миланскиот примерок во очекување на посетата на царот,<ref>Lasko, 92-3</ref> што било споменато и во лондонскиот примерок, кој можеби потекнувал од истата работилница.<ref>Williamson, 26, though Lasko, 92 disagrees with this.</ref> Најдоцен и најраскошен бил ахенскиот примерок, кој бил украсен со скапоцени камења и прикажувал крунисан император, опкружен со папа и архиепископи. Овој примерок веројатно бил изработен во [[Трир]] околу 1000 година.<ref>All except the New York situla are illustrated and discussed in Beckwith, pp. 129–130, 135–136</ref> Меѓу различните стилски групи и претпоставени работилници што можеле да се идентификуваат, онаа одговорна за делата во кои спаѓале панелот од повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах|Златниот кодекс]] и двете крила на [[диптих]]от што денес се наоѓаат во Берлин (сите прикажани подолу) изработувала особено фини и карактеристични дела, можеби во Трир, со „зачудувачка перцепција на човечката форма ... [и] умешност во обработката на материјалот“.<ref>Beckwith, 133-136, 135-136 quoted</ref> Многу важна група [[плочка|плочки]], денес расфрлани во неколку збирки, веројатно била нарачана (можеби од Ото I) за [[Магдебуршка катедрала|Магдебуршката катедрала]] и е позната како [[Магдебуршки слонови коски]], „Магдебуршки плочки“, „плочки од Магдебуршкиот антепендиум“ или со слични имиња. Тие веројатно биле изработени во [[Милано]] околу 970 година, за да украсуваат голема рамна површина, иако прашањето дали тоа биле врата, [[антепендиум]] или олтарно предно платно, повез на исклучително голема книга, проповедална или нешто друго, било предмет на бројни расправи. Секоја речиси квадратна плочка била со димензии околу 13 × 12 cm, со релјефна сцена од [[Животот на Исус во Новиот завет|животот на Христос]] во едноставна рамна рамка; една плочка во [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен]], Њујорк, имала сцена на „посвета“, каде што крунисан владетел му претставувал на Христос модел на црква, што обично се сметало дека бил Ото I со Магдебуршката катедрала. Вкупно биле сочувани седумнаесет, веројатно помалку од половина од првобитниот комплет. Плочките вклучувале делови од заднината целосно пресечени низ слоновата коска, кои веројатно првично биле потпирани на златна подлога. Освен просторот оставен покрај зградите, овие ажурни елементи вклучувале и некои што формирале шаховски или растителни шари.<ref>Lasko, 87–91; Williamson, 12; Beckwith, 126–129. On the function of the original object, Williamson favours a door, Lasko leans towards a pulpit, and Beckwith an antependium, but none seem emphatic in their preference.</ref> Стилот на фигурите бил опишан од [[Питер Ласко]] како „многу тежок, вкочанет и масивен ... со исклучително јасен и рамен третман на драперијата... во едноставни, но моќни композиции“.<ref>Lasko, 89</ref> <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:VA23Oct10 090-crop.jpg|Базилевската ситула File:Trier 10 Jh Diptychon Moses Thomas.jpg|Панели на [[диптих]]от со ''Мојсеј го прима Законот'' и ''[[Сомнежот на Тома]]'' File:Coperta del codex aureus, treviri, 985-987, 02.JPG|Панел од повезот на [[Златен кодекс на Ехтернах]], веројатно од истата работилница како диптихот File:Paris -Musée national du Moyen-âge - Plaque d'une reliure - Crucifixion et Saintes Femmes au tombeau - 001.jpg|Распетие, веројатно од повез на книга, околу 1000 година </gallery> ==Ѕидно сликарство== [[File:Reichenau Oberzell Fresko1.jpeg|thumb|Исус и [[Истерување на демонот од Герасенинот]], фреска во наосот на црквата Свети Ѓорѓи, [[Оберцел]]]] Иако од документарните записи било јасно дека многу цркви биле украсени со обемни циклуси на ѕидно сликарство, сочуваните примери биле исклучително ретки, а почесто биле фрагментарни и во лоша состојба. Вообичаено им недостигале докази што би помогнале при нивното датирање, како портрети на дарители, а нивниот датум често бил неизвесен; многу од нив биле реставрирани во минатото, што дополнително го усложнувало прашањето. Повеќето сочувани примери биле концентрирани во јужна Германија и околу [[Фулда]] во [[Хесен]]; иако постоеле и значајни примери од северна Италија.<ref>Dodwell, 127–128; Beckwith, 88–92</ref> Постои запис дека епископот [[Гебхард од Констанца]] ангажирал световни уметници за денес исчезнатиот циклус во неговата новооснована (983) [[Опатија Петерсхаузен]], а световните уметници можеби доминирале во уметноста на ѕидното сликарство, иако понекогаш можеби работеле според предлошки на монашки илуминатори. Уметниците се чини дека биле прилично подвижни: „во времето приближно кога биле изработени сликите во Оберцел, во Германија работел италијански ѕиден сликар, а германски во Англија“.<ref>Dodwell, 130; the Italian was "Johannes Italicus", who one scholar has identified with the Gregory Master, see Beckwith, 103</ref> Црквата Свети Ѓорѓи во Оберцел на [[Рајхенау|островот Рајхенау]] го има најпознатиот сочуван циклус, иако голем дел од првобитното дело бил изгубен, а преостанатите слики од страните на наосот претрпеле оштетувања од времето и реставрациите. Најголемите сцени ги прикажувале чудата на Христос во стил кој покажувал специфично византиско влијание во некои елементи и блискост со рајхенауските ракописи, како минхенските [[Евангелија на Ото III]]; затоа обично биле датирани околу 980–1000 година. Всушност, сликите биле една од основите за тврдењето дека [[Рајхенау|опатијата Рајхенау]] била главен центар на сликарството на ракописи.<ref>Dodwell, 128–130; Beckwith, 88–92; Backhouse, 100</ref> ==Поголема скулптура== Од периодот се сочувало многу малку дрворезбарство, но монументалната насликана фигура на Христос на [[Геров крст|Геровиот крст]] (околу 965–970 година, [[Келнска катедрала]]) била едно од извонредните ремек-дела на периодот. Неговото традиционално датирање од страна на црквата, за кое долго време се сметало дека било неверојатно рано, конечно било потврдено со [[дендрохронологија|дендрохронологијата]].<ref>Beckwith, 142; Lauer, Rolf, in Legner, III, 142 (in German)</ref> [[Златна Мадона од Есен|Златната Мадона од Есен]] (околу 1000 година, [[Есенска катедрала]], која порано била опатија) е речиси единствен сочуван примерок од тип предмет што некогаш се наоѓал во многу големи цркви. Таа претставувала помала скулптура на Богородицата со Младенецот, изработена од дрво кое било покриено со [[гесо]], а потоа со тенок златен лист.<ref>Beckwith, 150–152 Lasko, 104</ref> [[Монументална скулптура]] останала ретка на север, иако во Италија постоеле повеќе примери, како [[штуко]] релјефите на [[кибориум (архитектура)|кибориумот]] на [[Свети Амвросиј (Милано)|Свети Амвросиј во Милано]], како и оние на [[Опатија Сан Пјетро ал Монте|опатијата Сан Пјетро ал Монте]], [[Чивате]], кои биле поврзани со резбата во слонова коска од истиот период,<ref>Beckwith, 132</ref> големиот сребрен крст на игуменијата Раингарда во базиликата [[Сан Микеле Маџоре (Павија)|Сан Микеле Маџоре]] во [[Павија]]<ref>{{cite web|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/opere-arte/schede/20300-00002/|title=Crocifisso|work=Lombardia Beni Culturali|access-date=22 August 2022}}</ref> и некои камени скулптури. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File: Gerokreuz full 20050903.jpg|[[Геров крст|Геровиот крст]], {{circa|965}}–970 година, [[Келнска катедрала]] File: 9663 - Milano - S. Ambrogio - Ciborio - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|Кибориумот на [[Базилика Свети Амвросиј|Свети Амвросиј, Милано]]; забележете ги прачките за завеси. Столбовите веројатно потекнувале од IV век, а балдахинот од IX, X или XII век. File: Civate San Pietro Ciborio 04.JPG|[[Штуко]] релјеф на [[кибориум (архитектура)|кибориумот]] во [[Опатија Сан Пјетро ал Монте|Чивате]]. File: Crocefisso di Teodote, San Michele Maggiore (Pavia).jpg|Крстот на игуменијата Раингарда, 963–965, сребро, 201 × 156 cm, [[Павија]], базиликата [[Сан Микеле Маџоре (Павија)|Сан Микеле Маџоре]]. </gallery> ==Сочуваност и историографија== Сочуваните отонски дела во голема мера биле оние што биле чувани и вреднувани од црквата поради нивната поврзаност со кралски или црковни личности од периодот. Многу често скапоцените камења во металните дела биле ограбувани или продавани низ вековите, а многу предмети денес целосно ги немаат, или имаат современи замени од стаклена паста. Како и кај другите периоди, многу повеќе се сочувале панели од слонова коска (чиј материјал обично било тешко повторно да се употреби) за повези на книги отколку целосни метални повези, а некои подебели панели од слонова коска подоцна биле повторно резбани од задната страна со нов релјеф.<ref>For example, Legner, Vol 2 pp. 238-240, no. E32, where a largely rubbed-down 6th-century Byzantine bookcover plaque has on the original back a Cologne relief of {{Circa|1000}} ([[Schnütgen Museum]], Inv. B 98).</ref> Многу предмети споменати во пишаните извори целосно исчезнале, а веројатно денес имаме само мал дел од првобитното производство на моштеници и слични предмети.<ref name="Suckale-Redlefsen, 524" /> Кај одреден број предмети биле направени значајни доградби или промени подоцна во средниот век или во подоцнежните периоди. Ракописите што избегнале големи пожари во библиотеките имале најголеми шанси да се сочуваат; опасностите со кои се соочувале ѕидните слики биле споменати погоре. Повеќето значајни предмети останале во германските збирки, често сè уште во црковни библиотеки и ризници. Терминот „отонска уметност“ не бил создаден сè до 1890 година, а следната деценија ги донела првите сериозни проучувања на периодот; во следните неколку децении со темата доминирале германските историчари на уметност, кои главно се занимавале со ракописи,<ref>Suckale-Redlefsen, 524–525</ref> освен проучувањата на [[Адолф Голдшмит]] за слоновата коска и скулптурата воопшто. Голем број изложби одржани во Германија во годините по Втората светска војна помогнале темата да ѝ биде претставена на пошироката јавност и да се поттикне разбирањето на уметничките медиуми различни од илустрациите во ракописите. Изложбата „Ars Sacra“ („света уметност“ на латински) во Минхен во 1950 година го вовела овој термин за религиозните метални предмети и сродните дела од слонова коска и емајл, кој повторно го употребил [[Питер Ласко]] во својата книга за ''[[Pelican History of Art|Историја на уметноста на Пеликан]]'', првиот преглед на темата напишан на англиски јазик, како вообичаен историско-уметнички термин; терминот „мали уметности“ се сметал за несоодветен за овој период, кога тие, заедно со минијатурите во ракописите, биле најзначајните уметнички форми.<ref>Suckale-Redlefsen, 524; Lasko, xxii lists a number of the exhibitions up to 1972.</ref> Во 2003 година, еден рецензент забележал дека отонската илустрација на ракописи била поле „кое сè уште било значително недоволно застапено во истражувањата на историјата на уметноста на англиски јазик“.<ref>Review by Karen Blough of ''The Uta Codex: Art, Philosophy, and Reform in Eleventh-Century Germany'' by Adam S. Cohen, ''[[Speculum (journal)|Speculum]]'', Vol. 78, No. 3 (Jul., 2003), pp. 856-858, [https://www.jstor.org/stable/20060803 JSTOR]</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Извори== {{Commons category}} *Alexander, Jonathan A.G., ''Medieval Illuminators and their Methods of Work'', 1992, Yale UP, {{ISBN|0300056893}} *[[Janet Backhouse|Backhouse, Janet]], "Reichenau Illumination: Facts and Fictions", review of ''Reichenau Reconsidered. A Re-Assessment of the Place of Reichenau in Ottonian Art'' by C. R. Dodwell; [[D. H. Turner]], ''[[The Burlington Magazine]]'', Vol. 109, No. 767 (Feb., 1967), pp.&nbsp;98–100, [https://www.jstor.org/stable/875222 JSTOR] *Beckwith, John. ''Early Medieval Art: Carolingian, Ottonian, Romanesque'', Thames & Hudson, 1964 (rev. 1969), {{ISBN|050020019X}} *Calkins, Robert G.; ''Monuments of Medieval Art'', Dutton, 1979, {{ISBN|0525475613}} *Cherry, John, ''Medieval Goldsmiths'', The British Museum Press, 2011 (2nd edn.), {{ISBN|9780714128238}} *Dodwell, C.R.; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0300064934}} *Garrison, Eliza; ''Ottonian Imperial Art and Portraiture. The Artistic Patronage of Otto III and Henry II'', 2012, Ashgate Publishing Limited, {{ISBN|9780754669685}}, [https://books.google.com/books?id=pwkwtJIaYTMC Google books] *Henderson, George. ''Early Medieval'', 1972, rev. 1977, Penguin *Head, Thomas. [https://www.jstor.org/stable/767279 "Art and Artifice in Ottonian Trier."] ''Gesta'', Vol. 36, No. 1. (1997), pp 65–82. *[[Hugh Honour]] and John Fleming, ''A World History of Art'', 1st edn. 1982 (many later editions), Macmillan, London, page refs to 1984 Macmillan 1st edn. paperback. {{ISBN|0333371852}} *[[Peter Lasko|Lasko, Peter]], ''Ars Sacra, 800–1200'', Penguin History of Art (now Yale), 1972 (nb, 1st edn.), {{ISBN|014056036X}} *Legner, Anton (ed). ''Ornamenta Ecclesiae, Kunst und Künstler der Romanik.''Catalogue of an exhibition in the [[Schnütgen Museum]], Köln, 1985. 3 vols. *[[Henry Mayr-Harting|Mayr-Harting, Henry]], "Artists and Patrons" in ''The New Cambridge Medieval History: Volume 3, C.900-c.1024'', eds. Timothy Reuter, [[Rosamond McKitterick]], 1999, Cambridge University Press, {{ISBN|0521364477}}, 9780521364478 *Metz, Peter (trans. Ilse Schrier and Peter Gorge), ''The Golden Gospels of Echternach'', 1957, Frederick A. Praeger, LOC 57-5327 *Suckale-Redlefsen, Gude, review of Mayr-Harting, Henry, ''Ottonian Book Illumination. An Historical Study'', ''[[The Art Bulletin]]'', Vol. 75, No. 3 (Sep., 1993), pp.&nbsp;524–527, [https://www.jstor.org/stable/3045973 JSTOR] *Swarzenski, Hanns. ''Monuments of Romanesque Art; The Art of Church Treasures in North-Western Europe'', [[Faber and Faber]], 1974, {{ISBN|0571105882}} *Williamson, Paul. ''An Introduction to Medieval Ivory Carvings'', 1982, [[Office of Public Sector Information|HMSO]] for [[V&A Museum]], {{ISBN|0112903770}} *[[Henry Mayr-Harting|Mayr-Harting, Henry]], ''Ottonian Book Illumination. An Historical Study'', 1991, 2 vols, Harvey Miller (see Suckale-Redlefsen above for review; also there is a 1999 single volume edition) == Надворешни врски == *[http://www.metmuseum.org/toah/hd/oton/hd_oton.htm Sorabella, Jean. "Ottonian Art". In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. (September 2008)] *[http://www.britannica.com/eb/article-9057689/Ottonian-art "Ottonian art"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online. {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Западна уметност]] [[Категорија:Отонска уметност| ]] 4uc4fy57hllgadoqm3ois0feyt36j2u 0 1403534 5629760 2026-09-18T10:45:15Z Виолетова 1975 авторска кратенка на ботаничар 5629760 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Рафаел Говарц]] 8udo0e93gree14s2in33teqf6c3bnxl 0 1403535 5629761 2026-09-18T10:45:31Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Христос Пантократор''' е византиска [[икона]] од средината на [[6 век]], која се чува во [[Манастир Света Катерина|манастирот „Света Катерина“]] на [[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]] во Египет. Насликана е во [[енкаустика]] на дрвена подлога и... 5629761 wikitext text/x-wiki '''Христос Пантократор''' е византиска [[икона]] од средината на [[6 век]], која се чува во [[Манастир Света Катерина|манастирот „Света Катерина“]] на [[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]] во Египет. Насликана е во [[енкаустика]] на дрвена подлога и претставува едно од најстарите зачувани претставувања на [[Исус Христос]] како Пантократор, односно „Седржител“ или „Владетел на сè“. Во литературата често се наведува како најстарото зачувано претставување на Христос во оваа иконографска форма.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208|doi=10.1080/00043079.1967.10788648}}</ref> Иконата е висока 84 сантиметри, широка 45,5 сантиметри и дебела околу 1,2 сантиметри. Нејзините горни и странични делови биле скратени, така што денешната плоча е помала од првобитната.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}</ref> == Историја == Иконата се поврзува со [[Константинопол]] и со уметничката традиција на византиската престолнина во времето на царот [[Јустинијан I]]. Манастирот „Света Катерина“ бил основан во времето на Јустинијан, приближно помеѓу 548 и 565 година, и уживал царско покровителство. Поради тоа, се претпоставува дека иконата можела да биде создадена во Константинопол и испратена на Синај како царски дар, иако нема зачуван натпис или друг директен доказ што го потврдува нејзиниот донатор.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|p=92}}</ref> Во постарата литература иконата била датирана многу подоцна, дури во [[13 век]], бидејќи нејзината површина била пресликана со подоцнежна боја. Истражувањата и конзервацијата во 1962 година покажале дека под овој слој се наоѓа оригиналната енкаустична живописна површина. Откривањето на постариот слој довело до нејзино датирање во средината на VI век.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Опис == Христос е претставен фронтално, до половина, со глава свртена директно кон гледачот. Носи хитон и химатион, а околу главата има златен [[нимб]] со крст. Со десната рака прави гест на благословување или поучување, додека во левата држи богато украсена книга на Евангелијата.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}</ref> Една од највпечатливите особености на иконата е асиметријата на Христовото лице. Двете половини не се целосно еднакви: се разликуваат формата на очите, образите и изразот на лицето. Христос истовремено изгледа достоинствено и строго, но и замислено и меланхолично. Оваа необична обработка на лицето е една од причините поради кои иконата има посебно место во истражувањето на рановизантиската иконографија.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Иконографија и значење == Претставата припаѓа на типот [[Пантократор]], кој подоцна станал еден од најраспространетите начини на претставување на Христос во византиската и православната уметност. Зборот „Пантократор“ потекнува од грчкиот {{lang|grc|Παντοκράτωρ}} и во христијанскиот контекст се однесува на Христос како Седржител и Владетел на сè. Иконата е особено важна затоа што го прикажува типот на Пантократор во период кога византиската христијанска уметност сè уште силно ги задржувала класичните традиции на античкото сликарство. Реалистичната обработка на лицето, моделирањето на телото и употребата на светло и сенка се поврзуваат со постарата грчко-римска традиција на портретирање.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> Асиметријата на лицето понекогаш се толкува во врска со христијанското учење за Христос како една личност со божествена и човечка природа, особено во контекстот на [[Халкидонски собор|Халкидонскиот собор]] од 451 година. Сепак, ова толкување не треба да се претставува како сигурно намера на сликарот, бидејќи не е зачуван натпис или друг извор кој директно го објаснува значењето на асиметричната композиција.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=15}}{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Енкаустична техника == Иконата е изработена со [[енкаустика]], техника во која пигментите се мешаат со загреан восок и се нанесуваат врз подлогата. Оваа техника била позната уште во античкиот свет и била особено погодна за создавање живописни портрети. Енкаустичната техника е една од причините поради кои синајските икони имаат големо значење за историјата на рановизантиското сликарство. Од предиконоборбениот период се зачувани релативно мал број икони, а манастирот „Света Катерина“ поседува особено значајна група рани енкаустични икони од VI и VII век.<ref>{{sfn|Cormack|2000|pp=111–112}}</ref> Во подоцнежниот византиски период енкаустиката постепено била напуштена во корист на други техники, поради што синајската колекција претставува особено важен извор за проучување на раната византиска иконописна традиција. == Иконата и византиското иконоборство == Една од причините за исклучителното значење на иконата е нејзиното преживување од периодот на [[Византиско иконоборство|византиското иконоборство]]. Во [[Византиска Империја|Византиската Империја]] во VIII и IX век дошло до долготрајни спорови околу почитувањето на религиозните слики, при што голем број икони биле уништени или оштетени. Манастирот „Света Катерина“ се наоѓал на оддалечениот Синајски Полуостров и останал надвор од директната контрола на византиските центри каде што се спроведувало уништувањето на иконите. Во времето кога започнало иконоборството во 726 година, Синај веќе бил под муслиманска власт речиси еден век. Изолираноста на манастирот придонела голем број рани уметнички дела да бидат зачувани.<ref>{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|pp=92–93}}</ref> Поради тоа, синајската колекција денес претставува една од најважните збирки за проучување на раната византиска иконографија. Манастирот поседува повеќе од 2.000 икони, од кои најстарите датираат од VI век.<ref>{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|p=99}}</ref> == Значење за историјата на византиската уметност == Христос Пантократор од Синај е значаен пример за раниот развој на византиската иконографија на Христос. Делото покажува како во VI век христијанската религиозна уметност ги комбинирала христијанската симболика и теологија со техники и визуелни средства наследени од античката медитеранска уметност. Иконата е особено значајна и затоа што овозможува проучување на раната форма на Пантократорот пред овој тип да стане широко распространет во византиските мозаици, фрески и панелни икони. Подоцна претставите на Христос Пантократор станале едни од најкарактеристичните слики на православната и византиската уметност, особено во куполите и апсидите на црквите. == Наводи == {{reflist}} == Литература == * {{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208|doi=10.1080/00043079.1967.10788648}} * {{cite book|title=Byzantine Art|last=Cormack|first=Robin|publisher=Oxford University Press|year=2000|location=Oxford}} * {{cite book|title=Sinai and the Monastery of St. Catherine|last=Galey|first=John|last2=Forsyth|first2=George|last3=Weitzmann|first3=Kurt|publisher=Doubleday|year=1980|location=New York}} * {{cite book|title=Sinai: Treasures of the Monastery of Saint Catherine|last=Manaphēs|first=Kōnstantinos A.|publisher=Ekdotike Athenon|year=1990|location=Athens}} * {{cite book|title=The Monastery of Saint Catherine at Mount Sinai: The Icons. From the Sixth to the Tenth Century|last=Weitzmann|first=Kurt|publisher=Princeton University Press|year=1976|location=Princeton}} * {{cite journal|last=Weitzmann|first=Kurt|year=1966|title=The Mosaic in St. Catherine's Monastery on Mount Sinai|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=110|issue=6|pages=392–405}} m5u2ap2p7det77kro9kseli93k00wtz 5629764 5629761 2026-09-18T10:50:36Z Buli 2648 5629764 wikitext text/x-wiki [[File:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|мини|Христос Пантократор (VI век н.е.), од Манастирот „Света Ккатерина“, на Синајскиот Полуостров, Египет.]] '''Христос Пантократор''' е византиска [[икона]] од средината на [[6 век]], која се чува во [[Манастир Света Катерина|манастирот „Света Катерина“]] на [[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]] во Египет. Насликана е во [[енкаустика]] на дрвена подлога и претставува едно од најстарите зачувани претставувања на [[Исус Христос]] како Пантократор, односно „Седржител“ или „Владетел на сè“. Во литературата често се наведува како најстарото зачувано претставување на Христос во оваа иконографска форма.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208|doi=10.1080/00043079.1967.10788648}}</ref> Иконата е висока 84 сантиметри, широка 45,5 сантиметри и дебела околу 1,2 сантиметри. Нејзините горни и странични делови биле скратени, така што денешната плоча е помала од првобитната.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}</ref> == Историја == Иконата се поврзува со [[Константинопол]] и со уметничката традиција на византиската престолнина во времето на царот [[Јустинијан I]]. Манастирот „Света Катерина“ бил основан во времето на Јустинијан, приближно помеѓу 548 и 565 година, и уживал царско покровителство. Поради тоа, се претпоставува дека иконата можела да биде создадена во Константинопол и испратена на Синај како царски дар, иако нема зачуван натпис или друг директен доказ што го потврдува нејзиниот донатор.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|p=92}}</ref> Во постарата литература иконата била датирана многу подоцна, дури во [[13 век]], бидејќи нејзината површина била пресликана со подоцнежна боја. Истражувањата и конзервацијата во 1962 година покажале дека под овој слој се наоѓа оригиналната енкаустична живописна површина. Откривањето на постариот слој довело до нејзино датирање во средината на VI век.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Опис == Христос е претставен фронтално, до половина, со глава свртена директно кон гледачот. Носи хитон и химатион, а околу главата има златен [[нимб]] со крст. Со десната рака прави гест на благословување или поучување, додека во левата држи богато украсена книга на Евангелијата.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}</ref> Една од највпечатливите особености на иконата е асиметријата на Христовото лице. Двете половини не се целосно еднакви: се разликуваат формата на очите, образите и изразот на лицето. Христос истовремено изгледа достоинствено и строго, но и замислено и меланхолично. Оваа необична обработка на лицето е една од причините поради кои иконата има посебно место во истражувањето на рановизантиската иконографија.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Иконографија и значење == Претставата припаѓа на типот [[Пантократор]], кој подоцна станал еден од најраспространетите начини на претставување на Христос во византиската и православната уметност. Зборот „Пантократор“ потекнува од грчкиот {{lang|grc|Παντοκράτωρ}} и во христијанскиот контекст се однесува на Христос како Седржител и Владетел на сè. Иконата е особено важна затоа што го прикажува типот на Пантократор во период кога византиската христијанска уметност сè уште силно ги задржувала класичните традиции на античкото сликарство. Реалистичната обработка на лицето, моделирањето на телото и употребата на светло и сенка се поврзуваат со постарата грчко-римска традиција на портретирање.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> Асиметријата на лицето понекогаш се толкува во врска со христијанското учење за Христос како една личност со божествена и човечка природа, особено во контекстот на [[Халкидонски собор|Халкидонскиот собор]] од 451 година. Сепак, ова толкување не треба да се претставува како сигурно намера на сликарот, бидејќи не е зачуван натпис или друг извор кој директно го објаснува значењето на асиметричната композиција.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=15}}{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Енкаустична техника == Иконата е изработена со [[енкаустика]], техника во која пигментите се мешаат со загреан восок и се нанесуваат врз подлогата. Оваа техника била позната уште во античкиот свет и била особено погодна за создавање живописни портрети. Енкаустичната техника е една од причините поради кои синајските икони имаат големо значење за историјата на рановизантиското сликарство. Од предиконоборбениот период се зачувани релативно мал број икони, а манастирот „Света Катерина“ поседува особено значајна група рани енкаустични икони од VI и VII век.<ref>{{sfn|Cormack|2000|pp=111–112}}</ref> Во подоцнежниот византиски период енкаустиката постепено била напуштена во корист на други техники, поради што синајската колекција претставува особено важен извор за проучување на раната византиска иконописна традиција. == Иконата и византиското иконоборство == Една од причините за исклучителното значење на иконата е нејзиното преживување од периодот на [[Византиско иконоборство|византиското иконоборство]]. Во [[Византиска Империја|Византиската Империја]] во VIII и IX век дошло до долготрајни спорови околу почитувањето на религиозните слики, при што голем број икони биле уништени или оштетени. Манастирот „Света Катерина“ се наоѓал на оддалечениот Синајски Полуостров и останал надвор од директната контрола на византиските центри каде што се спроведувало уништувањето на иконите. Во времето кога започнало иконоборството во 726 година, Синај веќе бил под муслиманска власт речиси еден век. Изолираноста на манастирот придонела голем број рани уметнички дела да бидат зачувани.<ref>{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|pp=92–93}}</ref> Поради тоа, синајската колекција денес претставува една од најважните збирки за проучување на раната византиска иконографија. Манастирот поседува повеќе од 2.000 икони, од кои најстарите датираат од VI век.<ref>{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|p=99}}</ref> == Значење за историјата на византиската уметност == Христос Пантократор од Синај е значаен пример за раниот развој на византиската иконографија на Христос. Делото покажува како во VI век христијанската религиозна уметност ги комбинирала христијанската симболика и теологија со техники и визуелни средства наследени од античката медитеранска уметност. Иконата е особено значајна и затоа што овозможува проучување на раната форма на Пантократорот пред овој тип да стане широко распространет во византиските мозаици, фрески и панелни икони. Подоцна претставите на Христос Пантократор станале едни од најкарактеристичните слики на православната и византиската уметност, особено во куполите и апсидите на црквите. == Наводи == {{reflist}} == Литература == * {{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208|doi=10.1080/00043079.1967.10788648}} * {{cite book|title=Byzantine Art|last=Cormack|first=Robin|publisher=Oxford University Press|year=2000|location=Oxford}} * {{cite book|title=Sinai and the Monastery of St. Catherine|last=Galey|first=John|last2=Forsyth|first2=George|last3=Weitzmann|first3=Kurt|publisher=Doubleday|year=1980|location=New York}} * {{cite book|title=Sinai: Treasures of the Monastery of Saint Catherine|last=Manaphēs|first=Kōnstantinos A.|publisher=Ekdotike Athenon|year=1990|location=Athens}} * {{cite book|title=The Monastery of Saint Catherine at Mount Sinai: The Icons. From the Sixth to the Tenth Century|last=Weitzmann|first=Kurt|publisher=Princeton University Press|year=1976|location=Princeton}} * {{cite journal|last=Weitzmann|first=Kurt|year=1966|title=The Mosaic in St. Catherine's Monastery on Mount Sinai|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=110|issue=6|pages=392–405}} td1wnz9rjjvk4966mc3t1unqpatqk0l 5629766 5629764 2026-09-18T10:51:47Z Buli 2648 /* Литература */ 5629766 wikitext text/x-wiki [[File:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|мини|Христос Пантократор (VI век н.е.), од Манастирот „Света Ккатерина“, на Синајскиот Полуостров, Египет.]] '''Христос Пантократор''' е византиска [[икона]] од средината на [[6 век]], која се чува во [[Манастир Света Катерина|манастирот „Света Катерина“]] на [[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]] во Египет. Насликана е во [[енкаустика]] на дрвена подлога и претставува едно од најстарите зачувани претставувања на [[Исус Христос]] како Пантократор, односно „Седржител“ или „Владетел на сè“. Во литературата често се наведува како најстарото зачувано претставување на Христос во оваа иконографска форма.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208|doi=10.1080/00043079.1967.10788648}}</ref> Иконата е висока 84 сантиметри, широка 45,5 сантиметри и дебела околу 1,2 сантиметри. Нејзините горни и странични делови биле скратени, така што денешната плоча е помала од првобитната.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}</ref> == Историја == Иконата се поврзува со [[Константинопол]] и со уметничката традиција на византиската престолнина во времето на царот [[Јустинијан I]]. Манастирот „Света Катерина“ бил основан во времето на Јустинијан, приближно помеѓу 548 и 565 година, и уживал царско покровителство. Поради тоа, се претпоставува дека иконата можела да биде создадена во Константинопол и испратена на Синај како царски дар, иако нема зачуван натпис или друг директен доказ што го потврдува нејзиниот донатор.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|p=92}}</ref> Во постарата литература иконата била датирана многу подоцна, дури во [[13 век]], бидејќи нејзината површина била пресликана со подоцнежна боја. Истражувањата и конзервацијата во 1962 година покажале дека под овој слој се наоѓа оригиналната енкаустична живописна површина. Откривањето на постариот слој довело до нејзино датирање во средината на VI век.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Опис == Христос е претставен фронтално, до половина, со глава свртена директно кон гледачот. Носи хитон и химатион, а околу главата има златен [[нимб]] со крст. Со десната рака прави гест на благословување или поучување, додека во левата држи богато украсена книга на Евангелијата.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}</ref> Една од највпечатливите особености на иконата е асиметријата на Христовото лице. Двете половини не се целосно еднакви: се разликуваат формата на очите, образите и изразот на лицето. Христос истовремено изгледа достоинствено и строго, но и замислено и меланхолично. Оваа необична обработка на лицето е една од причините поради кои иконата има посебно место во истражувањето на рановизантиската иконографија.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Иконографија и значење == Претставата припаѓа на типот [[Пантократор]], кој подоцна станал еден од најраспространетите начини на претставување на Христос во византиската и православната уметност. Зборот „Пантократор“ потекнува од грчкиот {{lang|grc|Παντοκράτωρ}} и во христијанскиот контекст се однесува на Христос како Седржител и Владетел на сè. Иконата е особено важна затоа што го прикажува типот на Пантократор во период кога византиската христијанска уметност сè уште силно ги задржувала класичните традиции на античкото сликарство. Реалистичната обработка на лицето, моделирањето на телото и употребата на светло и сенка се поврзуваат со постарата грчко-римска традиција на портретирање.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> Асиметријата на лицето понекогаш се толкува во врска со христијанското учење за Христос како една личност со божествена и човечка природа, особено во контекстот на [[Халкидонски собор|Халкидонскиот собор]] од 451 година. Сепак, ова толкување не треба да се претставува како сигурно намера на сликарот, бидејќи не е зачуван натпис или друг извор кој директно го објаснува значењето на асиметричната композиција.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=15}}{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Енкаустична техника == Иконата е изработена со [[енкаустика]], техника во која пигментите се мешаат со загреан восок и се нанесуваат врз подлогата. Оваа техника била позната уште во античкиот свет и била особено погодна за создавање живописни портрети. Енкаустичната техника е една од причините поради кои синајските икони имаат големо значење за историјата на рановизантиското сликарство. Од предиконоборбениот период се зачувани релативно мал број икони, а манастирот „Света Катерина“ поседува особено значајна група рани енкаустични икони од VI и VII век.<ref>{{sfn|Cormack|2000|pp=111–112}}</ref> Во подоцнежниот византиски период енкаустиката постепено била напуштена во корист на други техники, поради што синајската колекција претставува особено важен извор за проучување на раната византиска иконописна традиција. == Иконата и византиското иконоборство == Една од причините за исклучителното значење на иконата е нејзиното преживување од периодот на [[Византиско иконоборство|византиското иконоборство]]. Во [[Византиска Империја|Византиската Империја]] во VIII и IX век дошло до долготрајни спорови околу почитувањето на религиозните слики, при што голем број икони биле уништени или оштетени. Манастирот „Света Катерина“ се наоѓал на оддалечениот Синајски Полуостров и останал надвор од директната контрола на византиските центри каде што се спроведувало уништувањето на иконите. Во времето кога започнало иконоборството во 726 година, Синај веќе бил под муслиманска власт речиси еден век. Изолираноста на манастирот придонела голем број рани уметнички дела да бидат зачувани.<ref>{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|pp=92–93}}</ref> Поради тоа, синајската колекција денес претставува една од најважните збирки за проучување на раната византиска иконографија. Манастирот поседува повеќе од 2.000 икони, од кои најстарите датираат од VI век.<ref>{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|p=99}}</ref> == Значење за историјата на византиската уметност == Христос Пантократор од Синај е значаен пример за раниот развој на византиската иконографија на Христос. Делото покажува како во VI век христијанската религиозна уметност ги комбинирала христијанската симболика и теологија со техники и визуелни средства наследени од античката медитеранска уметност. Иконата е особено значајна и затоа што овозможува проучување на раната форма на Пантократорот пред овој тип да стане широко распространет во византиските мозаици, фрески и панелни икони. Подоцна претставите на Христос Пантократор станале едни од најкарактеристичните слики на православната и византиската уметност, особено во куполите и апсидите на црквите. == Наводи == {{reflist}} == Литература == * {{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208|doi=10.1080/00043079.1967.10788648}} * {{cite book|title=Byzantine Art|last=Cormack|first=Robin|publisher=Oxford University Press|year=2000|location=Oxford}} * {{cite book|title=Sinai and the Monastery of St. Catherine|last=Galey|first=John|last2=Forsyth|first2=George|last3=Weitzmann|first3=Kurt|publisher=Doubleday|year=1980|location=New York}} * {{cite book|title=Sinai: Treasures of the Monastery of Saint Catherine|last=Manaphēs|first=Kōnstantinos A.|publisher=Ekdotike Athenon|year=1990|location=Athens}} * {{cite book|title=The Monastery of Saint Catherine at Mount Sinai: The Icons. From the Sixth to the Tenth Century|last=Weitzmann|first=Kurt|publisher=Princeton University Press|year=1976|location=Princeton}} * {{cite journal|last=Weitzmann|first=Kurt|year=1966|title=The Mosaic in St. Catherine's Monastery on Mount Sinai|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=110|issue=6|pages=392–405}} [[Категорија:Византиска уметност]] 2f4fsge2iesixt2xzypmgvhx7hm6q3d 1 1403536 5629773 2026-09-18T11:28:15Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5629773 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1403537 5629775 2026-09-18T11:32:25Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons category|Ottonian art}} [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Category:Германска уметност]] 5629775 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Ottonian art}} [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Category:Германска уметност]] 5zemol7789tuwiz3m63nvfvvo7lp00d 14 1403538 5629799 2026-09-18T11:42:54Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Harrogate}} [[Категорија:Градови во Северен Јоркшир]] 5629799 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Harrogate}} [[Категорија:Градови во Северен Јоркшир]] 5hhxxq7zksrdi72ezw6xf3hq59g7mkg 14 1403539 5629800 2026-09-18T11:44:25Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{рв|People of Harrogate}} [[Категорија:Луѓе по град во Англија|Харогет]] [[Категорија:Луѓе од Северен Јоркшир|Харогет]] [[Категорија:Харогет]] 5629800 wikitext text/x-wiki {{рв|People of Harrogate}} [[Категорија:Луѓе по град во Англија|Харогет]] [[Категорија:Луѓе од Северен Јоркшир|Харогет]] [[Категорија:Харогет]] og1sm0zdmc1tr0ihw3rjfba8emeyi7c 0 1403540 5629811 2026-09-18T11:54:54Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Брз автобуски превоз]] 5629811 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Брз автобуски превоз]] jvd85w58rdyw5qmmuxlpon06tegkvj3